article_id,source_name,source,title,description,category,url,content,published_at,date_published,language,author,url_to_image,images,video_urls
8a3b855dd869fc40511dd0aac5dccd53,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«1 млрд бөлген жол қайда?»: Ақтөбеде наразы халық жиналды,"Ақтөбеліктер 1 млрд теңгеге жуық қаржы бөліп, 3 шақырым жолды сала алмай отыр. Уақытында аяқталмаған жол құрылысы тұрғындардың ашуын туғызды, деп хабарлайды Orda.kz.",stories,https://kaz.orda.kz/1-mlrd-bolgen-zhol-kajda-aktobede-narazy-halyk-zhinaldy-134551/,"Ақтөбеліктер 1 млрд теңгеге жуық қаржы бөліп, 3 шақырым жолды сала алмай отыр. Уақытында аяқталмаған жол құрылысы тұрғындардың ашуын туғызды, деп хабарлайды Orda.kz.
Ақтөбе қаласының іргесіндегі Жаңақоныс-1 тұрғын алабының халқы бүгін БАҚ өкілдерінен араша сұрады. Айтуларынша, әкімдікке барып та, шенеуніктерді шақырып та шаршаған.
Тұрғындар қала іргесіндегі ауданды қалыпқа келтіруді сұрады.
Тұрғындар ең болмаса мектепке баратын балаларға жүргіншілер жолын тезірек қарастыруды сұрайды.
Жол құрылысын тезірек аяқтауды талап еткен тұрғындармен кездесуге облыстық мәслихат депутаты келді.
Айтуынша, Абай көшесіндегі жол құрылысы былтыр басталды. Биыл аяқтауы тиіс еді. Көшеде тек қиыршық тас жатыр.
Жоба құрылысы 2025 жылдың 31 тамызында аяқталуға тиіс.
Он жыл бұрын Абайдың аты берілген Ақтөбедегі көше осындай жыларман күйде. Жаңбыр жауса, балшық кешіп, мазасы қашқан қараша халықтың жағдайы осы.
Еске сала кетсек, Ақтөбедегі сапасыз жұмысты желіде көрсетіп, Ақорданы белгілеймін деп қала әкімі Бекет Азамат Бауыржанұлынан сөз естіген белсенді Астанада жүр. Ол шендінің сөздеріне құзырлы органдардың назар аударуын сұрайды.
Автор: Ардақ Ерубаева",2025-08-26T16:25:35+05:00,2025-08-26T16:25:35+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/img-20250826-wa0009.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1756207397_img-20250826-wa00101.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/img-20250826-wa0008.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/img-20250826-wa0009.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/img-20250826-wa0009.webp,
3d354135a9d0a17cbf2fae204a08f174,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«10-12 жасар қыздар туып жатыр»: Қарағандыда 15 жастағы қызды «ұзатқан» ата-ана жазасыз қалмақ,Қарағанды облысындағы 15 жастағы қыздың әкесі Бас прокуратура мен Ішкі істер министрлігіне жүгінді. Ер адам кәмелетке толмаған қызын «шариғат бойынша» 38 жастағы отбасылық досына тұрмысқа берген,stories,https://kaz.orda.kz/10-12-zhasar-kyzdar-tuyp-zhatyr-karagandyda-15-zhastagy-kyzdy-uzatkan-ata-ana-zhazasyz-kalmak-135281/,"Қарағанды облысындағы 15 жастағы қыздың әкесі Бас прокуратура мен Ішкі істер министрлігіне жүгінді. Ер адам кәмелетке толмаған қызын «шариғат бойынша» 38 жастағы досына тұрмысқа берген анасы мен өгей әкесін қылмыстық жауапкершілікке тартуды талап етті.
Orda.kz тілшісі істің мән-жайын анықтады.
Қазір айыпталушылар орындығында тек мектеп оқушысының «күйеуі» отыр. Ол «зорлау» бабы бойынша айыпталды. Ал қыздың әкесі анасы мен өгей әкесін де жазалауды талап етеді. Жергілікті прокуратура мен полицияға жасаған шағымдары еш нәтиже бермеген.
Бұл оқиғаның жай-жапсарын бізге әкесі айтты. Оның сөзінше, бірнеше күн бойы зорлық-зомбылық пен қамауда болғаннан кейін қызы «күйеуінен» қашып шығып, көмек сұрап әкесіне келген. Ол хиджабын шешіп, әкесімен бірге полицияға барған. Алайда олар әуелде арызды қабылдаудан бас тартқан. Кейін анасы мен өгей әкесі жасөспірімді шағымынан бас тартуға көндірген.
Теріс діни көзқарастағы анасы мен оның жаңа күйеуі бүгінгі күні іс бойынша тек куәгер .
Ер адам бізге анасы мен өгей әкесінің қызын жеңіл жүрісті деп айыптап отырған бейнежазбасын көрсетті:
Нағашы әжесі де оларға жақтасып отыр. Ол бұрынғы күйеу баласын шағымнан бас тартуға үгіттеген:
Әкесінің айтуынша, ол шілде айында Қарағанды облысының прокуратурасына анасы мен өгей әкесін жауапкершілікке тартуды талап етіп жүгінген. Алайда әлі күнге дейін олар куәгер болып отыр. Тіпті екеуі де кінәні мектеп оқушысының өзіне артып қойған.
Даудан кейін қызы әкесімен араласуды қойып, ағасымен бірге тұрып жатыр. Хиджабты да қайта кимеген. Оның сіңлісі де анасынан кетіп, әкесінің қасына келген.
Жақында кенже ұлы да әкесіне көшіп барған. Ер адамның сөзінше, ол да анасынан кеткен. Қазір әйелдің жаңа отбасында екі кішкентай баласы қалған және ол үшіншісіне жүкті.",2025-10-03T13:42:21+05:00,2025-10-03T13:42:21+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/hijab-woman-2025-02-21-03-21-14-utc-1.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759477879_1759465061_izobrazhenie-whatsapp-2025-10-02-v-20_09_26_c52369c3.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759477879_1759465062_izobrazhenie-whatsapp-2025-10-02-v-20_09_25_01c41bde.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/hijab-woman-2025-02-21-03-21-14-utc-1.webp,
a1eb04162d2f9ba3a2fe945696f3475b,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"«10 жастағы баланың қолын сындырып, бұраған»: Ақтөбелік ана әлімжеттік көрген ұлы үшін әділдік сұрады","Ақтөбе қаласында мектеп оқушылары арасындағы әлімжеттік фактісі қоғамның наразылығын туғызды. Әлеуметтік желіде тараған бейнежазбада ана өз ұлының соққыға жығылғанын айтып, көмек сұрады.",stories,https://kaz.orda.kz/10-zhastagy-balanyn-kolyn-syndyryp-buragan-aktobelik-ana-alimzhettik-korgen-uly-yshin-adildik-surady-136046/,"Ақтөбе қаласында мектеп оқушылары арасындағы әлімжеттік фактісі қоғамның наразылығын туғызды. Әлеуметтік желіде тараған бейнежазбада ана өз ұлының соққыға жығылғанын айтып, көмек сұрады.
Orda.kz тілшісі істің мән-жайын анықтады.
«Жоғары сынып оқушысы баламды соққыға жықты» деген бейнеүндеу Ақтөбедегі парақшаларда жарияланды. Бейнежазбада бала жылап, анасы оны «ештеңе етпейді, қорықпа, мен қасыңдамын» деп жұбатты.
Бейнеүндеу авторы — Ақтөбе тұрғыны Ақжан Кәрім. Оның айтуынша, 6 қараша күні кешкі сағат 19:00 шамасында ұлы Айсұлтан үйден аулаға ойнауға шыққан. Ол №36 мектептің футбол алаңында достарымен жүрген кезде жоғары сынып оқушылары келіп, алаңды босатуды талап еткен.
Зардап шеккен бала ауруханаға жеткізіліп, бірнеше ота жасалған. Қолына медициналық темір орнатылған.
Анасының айтуынша, отадан кейін кінәлі оқушы мен оның анасы рұқсатсыз палатаға кірген.
Алайда денсаулық сақтау басқармасы ауруханадағы балаға бөгде адамдардың кіруі мүмкін емес екенін айтты:
Ақтөбе қаласы Полиция басқармасы оқиғаға қатысты Қылмыстық кодекстің 107-бабымен кәмелетке толмағанға орташа ауырлықтағы дене жарақатын келтіру бойынша қылмыстық іс тіркелгенін хабарлады.
Оқушылар арасындағы жанжалдасу оқиғасына қатысты мектеп әкімшілігі де түсініктеме берді.
Ақтөбе қаласындағы №36 жалпы білім беретін орта мектептің директоры Сарин Бауыржан Өтеуғамбетұлының мәліметінше, 2025 жылдың 6 қазанында мектептің сыртқы спорт алаңында сабақтан тыс уақытта 5 және 10 сынып оқушылары арасында келіспеушілік болған. Мектеп әкімшілігі оқиға туралы тиісті органдарға дер кезінде хабар бергенін айтады.
Айта кетейік, бұған дейін Ақтөбе облысының Қопа ауылындағы мектептегі буллинг құрбаны болған 14 жастағы Нұржан Сыдықтың өлімі туралы айтылған. Оқушыны ұрып өлтірген жоғары сыныптың үш оқушысы 6 жыл 8 айға сотталған.
Автор: Ардақ Ерубаева",2025-11-13T17:16:14+05:00,2025-11-13T17:16:14+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1763035810014.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1763035810014.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1763035810014.webp,
d2e99df1859fe6bc017598d907c7a686,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,136 адамның мойнына 579 млн теңге несие қарызын ілген емші сот залынан босатылды,30 жыл халық емшісі атанған Сұлушаш Қазбаева 6 жыл 8 айға бас бостандығынан айрылды. Сотталушы жазаны 2 жылдан кейін өтейді. Сот оның 12 жастағы баласы барын ескерді.,stories,https://kaz.orda.kz/136-adamnyn-mojnyna-579-mln-tenge-nesie-karyzyn-ilgen-emshi-sot-zalynan-bosatyldy-135361/,"30 жыл халық емшісі атанған Сұлушаш Қазбаева 6 жыл 8 айға бас бостандығынан айырылды. Сотталушы жазаны 2 жылдан кейін өтейді. Сот оның 12 жастағы баласы барын ескерді.
Orda.kz тілшісі сот отырысына қатысып қайтты.
Ақтөбе қалалық соты Қазбаеваны Қылмыстық кодекстің 190-бабы 4-бөлігі, 2-тармағы («ірі мөлшердегі алаяқтық») бойынша кінәлі деп таныды.
Бірақ сотталушы сот залынан бостандыққа шықты. Ол жазаны 2 жылдан кейін өтейтін болды.
Сот материалдарына сүйенсек, Қазбаеваның қылмыстық әрекеті 2021 жылдан басталған. Ол өзін сотта Қазақстан және дүниежүзі емшілер қауымдастығының мүшесі, «шығыс медицинасының магистрі», «халықтың құрметті емшісі» ретінде таныстырды.
Емші сенімге кіріп, Құранмен ант етіп, түрлі уәделер арқылы адамдарға несие алғызған. Ақшаны «қайтыс болған інісіне мешіт салуға», «қызын Түркияға емге апаруға», «жеке клиника мен тойхана ашуға» жұмсайтынын айтып сендірген.
Кейбір жәбірленушілер 24 миллион теңгеден аса несие алғанын мәлімдеді. Әрқайсысы өзін емшінің жалғыз көмекшісімін деп ойлаған.
«Құдайдай сендік» деді сотта көзіне жас алған жәбірленушілер.
Сот отырысында жәбірленушілердің көбі зейнеткерлер мен жалғызбасты аналар екені белгілі болды.
Басқа бір жәбірленуші:
Жәбірленушілерден алған ақшаның қайда кеткені белгісіз.
Прокурор Гүлназым Әлиеваның айтуынша, сотталушы 4 ай тергеу кезінде ақшаның нақты қайда жұмсалғанын түсіндірмеді. Қазір 579 миллион теңгенің қайда кеткені белгісіз.
Сұлушаш Қазбаева тағылған айыпты ішінара мойындағанымен, қарыз көлемімен келіспейтінін айтты.
Факт:
• Сотталушының жасы — 51-де;
• Өз айтуынша, 30 жыл бойы халық емшісі болған;
• Қамауға алынған уақыты — 2025 жылы 22 қаңтар.
Айта кетейік, жарыссөзде мемлекеттік айыптаушы абақты жазасын сұрады. Үкімнен кейін прокурорлар пікірін сұрадық:
Еске сала кетсек, Ақтөбеде «емшіге алдандық» деген 136 жәбірленуші сотқа шағым түсіргені жайлы жазған едік. Сотталушы мүгедек балаларын емге апарғандарға миллиондап несие алдыртқан. Емшіге 24 млн теңге несие алып бергендер жылап тұрып соттан көмек сұраған болатын.
Автор: Ардақ Ерубаева",2025-10-07T16:00:27+05:00,2025-10-07T16:00:27+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1759833745_img-20251007-wa0001.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/img-20251007-wa0003.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1759833745_img-20251007-wa0001.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1759833745_img-20251007-wa0001.webp,
56e4ed6b03da376567ebc6fe672f5f15,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,№2 перзентхананың дәрігері өзіне тағылған айыптарды жоққа шығарды,"Алматы қаласындағы №2 перзентханада Гүлминям Низахунова есімді қала тұрғынының жаңа туылған сәбиі шетінеп кетіп, анасы оның себебі дәрігерлердің салғырттығы деп редакциямызға сұхбат берген болатын. Біздің жазған мақаламыздан кейін сол перзентханада акушер-гинеколог болып қызмет істеп жүрген Марат Естемісов редакциямызға хабарласып, мәселенің неден екенін, анық-қанығын түсіндіріп берді. 
Orda.kz редакциясы дәрігердің қзімен сұхбаттасып, оқиғаны кеңінен тарқатпақ.",stories,https://kaz.orda.kz/2-perzenthananyn-darigeri-ozine-tagylgan-ajyptardy-zhokka-shygardy-136298/,"Алматы қаласындағы №2 перзентханада Гүлминям Низахунова есімді қала тұрғынының жаңа туылған сәбиі шетінеп кетіп, анасы оның себебі дәрігерлердің салғырттығы деп редакциямызға сұхбат берген болатын. Біздің жазған мақаламыздан кейін сол перзентханада акушер-гинеколог болып қызмет істеп жүрген Марат Естемісов редакциямызға хабарласты.
Orda.kz тілшісі дәрігердің айтқандарын тыңдап көрді.
Марат Естемісовтің сөзінше, ол Бәсеновадағы перзентханада акушер-гинеколог болып жұмыс істегенімен, №2 перзентханада жедел кеңесші қызметін мамыр айынан бері атқарып келеді.
Марат Естемісов Гүлминямға кешірім сұрап барған кездегі жағдайды айтты. Оның айтуынша, ол – «жатырды алып тастамағаныма рахмет айт» деген сөзді мүлде айтпаған.
Мараттың сөзінше, дәрігерлер олардан ешқандай да ақша бопсаламаған. №2 перзентханада ақылы бөлімде босануға да мүмкіндік бар, оған бару-бармау босанғысы келген әйелдің өз таңдауы.
Марат Естемісов Гүлминям толғақ қысып келген кезде, оның жай ғана жалған толғақ екенін айтқан.
Дәрігер Гүлминямның берген ақшасы ешкімнің қалтасына түспегенін де тілге тиек етті.
Марат аурухана ережесінде егер келген науқас Алматы қаласының тұрғыны болмаса, онда перзентхана оларға 10 мың теңге виза беретінін айтты.
Егер науқас визаға ақша төлесе, акушер-гинеколог қандай жағдай болмасын толғақ қысқанда бірден келуі міндет.
Ол экспертизаның жауабына сүйеніп, бала ананың ішінде антенаталдық кезеңде (туғанға дейін) өліп кеткенін айтты.
Еске сала кетсек, Гүлминям Низахунова есімді әйел Orda тілшісіне оны босандырған акушер мен перзентхананы айыптап, құжатты қалай бұрмалағаны жайлы сұхбат берген еді.",2025-11-28T10:00:57+05:00,2025-11-28T10:00:57+05:00,kk,Ислам Әден,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/photo_5278623998197566590_y.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/2025-11-27_17-06-07.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/photo_5278623998197566590_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/photo_5278623998197566590_y.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/whatsapp-image-2025-11-27-at-11_12_43.jpg;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-11/photo_5278720793875516972_y.jpg;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-11/photo_5278720793875516973_y.jpg;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-11/photo_5278720793875516974_y.jpg;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-11/photo_5278720793875516975_y.jpg;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-11/screenshot-2025-11-27-161330.png;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-11/screenshot-2025-11-27-161354.png,
a701e9a46765e5479f575d69b18cbfd3,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,30 заңсыз нысан: «Жібек Жолы» автобазарының тағдыры не болмақ?,"Алматыдағы «Жібек Жолы» автобазарының аумағындағы заңсыз құрылыстар сүріледі. Ал сатушылар мен көлік жөндейтін автосервис иелері бұған не дейді?  Базарда қанша нысан заңсыз тұр? Әкімшілік пен базар басшылығ қандай келісімге келді? Orda.kz тілшісі «Жібек Жолы» автобазарына барып, сатушылар мен көлік жөндеуші жұмыскерлердің ойын біліп базар басышлығымен тілдесуге тырысты.",stories,https://kaz.orda.kz/30-zansyz-nysan-zhibek-zholy-avtobazarynyn-tagdyry-ne-bolmak-134319/,"Алматыдағы «Жібек Жолы» автобазарының аумағындағы заңсыз құрылыстар сүріледі. Ал сатушылар мен көлік жөндейтін автосервис иелері бұған не дейді?  Б азарда қанша нысан заңсыз тұр? Әкімшілік пен базар басшылығы қандай келісімге келді? Orda.kz тілшісі «Жібек Жолы» автобазарына барып, сатушылар мен көлік жөндеуші жұмыскерлердің ойын біліп базар басшылығымен тілдесіп көрді.
«Жібек Жолы» автобазары көліктің қосалқы бөлшектерін сату және автокөлікке қызмет көрсетуге бағытталған сауда орны. Бұл базарда шамамен 2 000  жуық сауда орны жұмыс істейді. Бұл базарға кірсеңіз автобөлшектер мен көлік жөндейтін орындар қабаттасып жатыр.
Кәсіпкерлердің айтуынша, нарықтың орналасқан жері ыңғайлы, жалдау ақысы да қолжетімді. Бұлардың көбі осы базарда сауда жасау үшін несие алғандар.
«Жібек Жолы» автобазарын жақын уақытта толықтай заманауи сауда форматына көшіру жоспарланып отыр. Ал оның аумағындағы заңсыз нысандарды сүріп тастамақ. Бұл металл құрылымдардан тұрғызылған сауда павильондары рұқсатсыз және қала құрылыс нормаларына сай салынбаған екен.
Бұған дейін бұл заңсыз салынған сауда орындарын сот шешімімен бұзуға келгенін жазған едік.
Жалпы Алматы билігі мамандандырылған «Жібек Жолы» автобазарынан 30-ға жуық заңсыз сауда нысанын бұзуды жоспарлап отыр. Қала құрылысы бақылау басқармасының мәліметіне сәйкес, павильондар рұқсат құжаттарынсыз салынған. Бұзу сот шешімімен жүргізілмек.
Ал бұған базар басшылығы сот шешіміне қатысты апелляциялық шағым беретінін айтқан еді. Сонымен қатар, автобазар иесі кәсіпкерлерді бизнесінің жабылатыны туралы алдын ала хабардар етпеген. Белгілі болғандай, кәсіпкерлерден ақы алып келген автобазар иесінің өзінде де рұқсат беретін құжаттар болмағаны жазылған еді.
Айта кетейік, сол кезде құқық қорғау органдары жалға алушыларға орындарын босатуға 11 тамызға дейін мерзім берген.
Қазіргі уақытта, автобазарда жағдай қандай екенін білу үшін Orda.kz тілшісі барып қайтты. Базарға кіреберіс жерден бастап анық байқалғаны автобөлшектер мен көлік жөндейтін автоқызметтер бөлек-бөлек емес, ыбырсып, қабаттасып тұр. Бұл базар ішінде емін-еркін жүруге кедергі жасайтыны байқалады. Ал көлік жөндейтін қызметтер металл құрылымдардан жасалған.
Фото: Orda.kz
Кәсіпкерлерден нақты неліктен көшірмек болып жатқанын сұрағанымызда, көбі бізге әкімшіліктен келгендер базардың кейбір аймақтарында қызыл сызық бар екенін айтты. Яғни, бұл қалада немесе жер учаскесінде үй немесе басқа ғимарат салуға болмайтын белгіленген шекара. Мысалы, жолдың қасында немесе кейбір арнайы аймақтарда құрылысқа тыйым салынған сызықтар. «Жібек Жолы» автобазарының кәсіпкерлерінен нақты базардың қай тұсы деп сұрағанымызда олар базардың артқы жағы, яғни, көлік жөндейтін автоқызметтер орналасқан аймақты көрсетті. Ал ол жақтағы сатушылар базардың бастапқы жағын айтты. Қарап отырсақ, базардағы жұмыскерлер де нақты не үшін базарды бұзбақ болып жатқанынан толықтай хабарлары жоқ болып шықты. Сондай-ақ олардың айтуынша, бұл базар қала ішінде орналасқан соң қаланың көркін бұзады. Сондықтан әкімшлік автонарықты қаланың сырт жағына көшірмек екен. Оған қоса базар орнынан жол салынуы да мүмкін екенін айтты. Жалпы бұл базар жабылады деген сыбыстың шыққанына 10 жыл болған.
Автонарықта көлік жөндейтін қызмет иелері жұмыс орындарында жоқ. Олар жалға алып ақысын төлеп, ол орынға көлік жөндейтін бірнеше жұмысшы алып қойып кәсіптерін дөңгелетіп отыр. Сондықтан жұмыс беруші иелері жоқ болғандықтан көлік жөндейтін жігіттер әңгімеге құлық танытпады. Тек айтқандары бізге базарға реконструкция жасаймыз деді деп қысқа жауап қайтарды.
Қысқасы, сатушылармен сөйлесе келе түсінгеніміз — «Жібек Жолы» автобазарын бұзу туралы әңгіме соңғы 5-6 жылдан бері айтылып жүрген сөз. Өткендегі сатушылардың көтерген шуынан кейін басшылық сіздерге тікелей мәселені қалай шешпек болып жатқандарын сұрадық. Көбі: «бізге келіп, ешкім жауап айтпады, біз өзіміз де толығымен білмейміз, әзірге жұмысымызды істғп жатырмыз», — деп жауап қайтарды.
Әділет департаментінің ресми өкілі Шынар Әбзелбектің айтуынша, әзірге «Жібек Жолы» автобазары саудагерлерін көшіру жоспарда жоқ, олар өз еркімен кететін уақытын күтіп отыр.
Orda.kz тілшісі «Жібек Жолы» автобазарының басшылығы отыратын ғимаратқа бір емес екі рет кіріп шықты. Күзетші ғимаратта базар басшылығынан ешкім жоқ екенін олардың әкімшілікке жиналысқа кеткенін айтты. Жағдайды анықтамақ болып басшылықтың байланыс нөмірін сұрағанымызда беруден бас тартты.
Енді базар басшылығы сүрілетін орынды, жалпы әкімдіктің шешімін қабылдай ма? Әлде қандай да бір жолын тауып әрекет ете ме? Ол қаншалықты заңды болады? Ол жағы уақыт еншісінде.",2025-08-14T13:46:49+05:00,2025-08-14T13:46:49+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/5256092316291166806.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/5256092316291166805.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/5256092316291166808.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/5256092316291166810.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/5256092316291166813.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/5256092316291166806.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/5256092316291166806.webp,
c33050fa0cd4a783dc5a6f18560a5563,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«35 млн жинап беремін»: Қажылыққа «апаратын» «Робин Гуд» сотталып жатыр,"Алматыда Ілияс Сариев пен Ақтоты Дүйсееваға қатысты сотта жәбірленушілердің зары тыңдалды. Дүйсеева қажылыққа арзан бағамен апарамын деп елдерді миллиондаған қаражатқа алдаса, Сариев науқастардың сеніміне кіріп, халықтан 35 млн жинап беремін деп қызметі үшін 1,5 млн теңге талап еткен. Orda.kz тілшісі жәбірленушілердің жауаптарын сот залынан тікелей тыңдады.",stories,https://kaz.orda.kz/35-mln-zhinap-beremin-kazhylykka-aparatyn-robin-gud-sottalyp-zhatyr-135134/,"Алматыда Ілияс Сариев пен Ақтоты Дүйсееваға қатысты сотта жәбірленушілер сөз сөйледі. Дүйсеева: «қажылыққа арзан бағамен апарамын» деп елді миллиондаған қаражатқа алдаса, Сариев науқастардың сеніміне кіріп: «халыққа 35 млн жинап беремін» деп қызметі үшін 1,5 млн теңге талап еткен.
Orda.kz тілшісі жәбірленушілердің жауаптарын сот залында тыңдап, тікелей ақпарат таратты.
Алмалы аудандық сотында әлеуметтік желіде qazaq_robin_hood деген лақап атымен танылған «Елге көмек» қайырымдылық қорының жетекшісі Ілияс Сариев пен «MM Travel» туристік компаниясының директоры Ақтоты Дүйсееваға қатысты сот отырысында жәбірленушілерден жауап алу жалғасты. Бүгін бас-аяғы тоғыз жәбірленуші сот алдында жауап берді.
Жалпы сотта екі эпизод бойынша жиырама жеті іс қаралып жатыр. Сариев бойынша алты жәбірленуші, қалған жәбірленушілердің ісі Ақтоты Дүйсееваға қатысты.
Бүгінгі сот отырысын судья «MM Travel» туристік компаниясынан зардап шеккен жәбірленушілерден жауап алудан бастады. Алғашқы болып Жамал Жақсылықова жауап берді. Ол 2025 жылдың наурызында болған оқиғаны айтып берді.
Жақсылықованың айтуынша, Дүйсеева Меккеге апармыз деп ақшаны алып алған соң, бірде «ұшақ ұшпады» десе, енді бірде басқа сылтау айтып ақыры сапарға апармаған. Бастапқыда Дүйсеева мен Сариев: «ақшаны қайтарамыз» деп айтқан. Тіпті Дүйсеева: «қаражатты қайтарамыз» деп қолхат та жазып беріпті. Жәбірленуші «MM Travel» шотына 1 млн 100 теңге аударған, бұл дегеніміз екі адамға 550 мың теңгеден берілген қаражат. Яғни, «MM Travel» бір реттік акция ретінде осындай арзан бағамен жарнама жасап, елдердің қызығушылығын оятқан.
Ал Сариев сотта бұл Жақсылықованың жауаптары шындыққа жанаспайтынын айтып, мойындамайтынын,  «MM Travel» компаниясын жарнамалағаннан басқа ешқандай қатысы жоқ екенін, әрі бір тиын да алмағанын жеткізді.
Сонымен қатар, Жақсыловқа сотта қажылыққа ұша алмаған соң, адамдарда WhatsApp-та чат ашып: «ақшаны қайтарып береміз, ешқайда арыз жазбаңыздар» деп айтқан дәл осы Сариев екенін айтты. Бастапқыда Дүйсеева: «барлық ақша төлегендерді сәуірдің басында қажылыққа ұшамыз» деп уәде берген екен.
Сотта «MM Travel-ге» алданған тағы бір жәбірленуші Айгүл Қалқаевадан жауап алынды.
Қалқаеваның айтуынша, ол ақшаны жеті адамға қажылыққа деп «MM Travel-дің» офисіне келіп өзі санап берген. Сол кезде Дүйсееваға ақшаны санап қолына ұстатқан кезде не мөрдің, не чектің болмағанын айтты. Ал жәбірленуші сұраған кезде: «біз ондай бермейміз» деп айтқан.  Айгүл Қалқаева оған көнбей чек пен мөр сұраған соң: «кешке қарай мөрмен төленген қағаздарды жібереміз» деп шығарып салыпты.
Үшінші жәбірленуші Серікбаева анасына деп арнап қажылыққа «MM Travel-ден» жолдама алып, сол сәтте 550 мың теңге компанияның шотына аударыпты. Сотта жәбірленуші егер Дүйсеева ақшаны қайтарса, кешірім беретін жеткізді.
Төртінші жәбірленуші Тамара Оразақынқызы бастапқыда 7 сәуірде ұша алмай қалған соң, Сариев: «бәрін жинап, мен жауап беремін, мен төлеймін» деп айтыпты. Оразақынқызы бұл компанияға қажылыққа барамыз деп 1 миллион 160 мың теңге төлеген екен.
«MM Travel-ге» алданған бесінші жәбірленуші Дүйсееваның шотына 1 млн 400 мың теңгенің жартысын аудармамен, ал жартысын қолма-қол берген. Сонымен қатар, қаражатты компанияға бергенімен артынша, шу шыққанда Сариевтің өзі келіп, ақшаны қайтарып беретінін айтқан екен.
Сот алдына келген алтыншы жәбірленуші Тілеген Тынысов 1 млн 380 мың теңгені қажылыққа барамын деп ниет етіп компанияға аударып, артынша сан соғып қалды. Бұл жолы да Тынысовпен Сариев сөйлескен екен. Ол: «дәл сол қаражатты қайтарамыз» деп уәде еткен.
Сонымен қатар, жәбірленуші қажылыққа деп салған 1 млн 200 мың теңгемен қатар Алматыда он күн бойы осы іс бойынша жүргенде кеткен қонақжай мен жолдың ақшасын өтеп беруді талап етті.
Сегізінші жәбірленуші қажылыққа барамыз деп 2 млн 300 мың теңге қаражат аударғанын айтты. Сондай-ақ, Ақтоты Дүйсеева мен Сариеваның барлық істеген алаяқтығы үшін жазасын алуын әрі ақшасын қайтарып беруін талап етті.
Сотта сөз сөйлеген тоғызыншы куәгер Құжамжарова Бағлан Сариевке қатысты эпизодтағы жәбірленуші.
2024 жылы 18  желтоқсанда Сариевпен кездесіп, ағасының бауыры ауыратынын айтыпты. Сол кездесуде Сариев бірден 35 миллион жинап беретінін айтқан. Алайда халықтан жылу жинамас бұрын өзінің қызметі үшін 1,5 млн беру керек екенін айтыпты.
Бұған қатысты, Сариев сотта бес жүз мың теңгенің мобилографтың еңбегі мен жол-пұлына төленуі керек болған соң, алғанын Құжамжарованы алдау ниеті болмағанын жеткізді. Сонымен қатар, сотта Құжамжарова ақшасын қайтарса, кешірім беретінін айтты.
Келесі сот отырысы 2 қазанда жалғасады. Orda.kz тілшісі сотқа қатысып, тікелей ақпарат таратады.
Сонымен қатар, өткен сот отырысындағы алданғандардың оқиғасы жайлы мына репортаждан оқи аласыздар.",2025-09-25T20:06:37+05:00,2025-09-25T20:06:37+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/5379916506902689392.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/1758809392_5379916506902689394.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/5379916506902689393.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/5379916506902689392.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/5379916506902689392.webp,
437618e59eb022a92928cee0f39e9345,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,4 миллиард теңге жоғалтқан  салымшылар MyTaxi  қызметін ірі алаяқтық ретінде  айыптады,4 миллиард теңге жоғалтқан MyTaxi салымшылары Қазақстандықтар такси қызметін ірі алаяқтықта айыптады. Адамдар әлеуметтік желілердегі жарнамаға сеніп қалды.,stories,https://kaz.orda.kz/4-milliard-tenge-zhogaltkan-salymshylar-mytaxi-kyzmetin-iri-alajaktyk-retinde-ajyptady-134999/,"18 қыркүйек күні Алматы қаласында MyTaxi салымшылары баспасөз мәслихатын өткізіп, 4 миллиард теңгеге алданғандарын айтты. Orda.kz тілшісі мән-жайды біліп қайтты. MyTaxi салымшылары такси қызметін ірі алаяқтық бойынша айыптап отыр. Адамдар әлеуметтік желілердегі жарнамаға сеніп қалған.
4 миллиард теңге жоғалтқан MyTaxi салымшылары
Қазақстандықтар такси қызметін ірі алаяқтықта айыптады. Адамдар әлеуметтік желілердегі жарнамаға сенген, себебі белгілі блогерлер таксопаркті дамытуға инвестиция салуды ұсынған. Олар инвестор  болғысы келген әр адам миллион теңгеден кем емес ақша аудара алатыны туралы ақпарат таратқан. Нәтижесінде, салым қаражаты 4 миллиардтан асқан кезде фирма қызметкерлері байланысқа шықпай қойған.
Гүлнұр Топарова өз үйіне қол жеткізуді армандап, оған қажетті қаражатты тезірек жинау үшін инвестиция салуға кіріскен.**
Ол таксопарк туралы жарнаманы әлеуметтік желілерден көргенін айтады. Оның иелері жаңа көлік сатып алу арқылы табыс табуды ұсынған. Компания әр адамға миллионнан кем емес ақша салса, табыс алуға уәде берген. Гүлнұр сеніп, 10 есе көп ақша салған. Ол алғашқы екі жыл жақсы жүріп жатқанын айтады, тіпті дивиденд тғ алған, бірақ төлемдер күтпеген жерден тоқтады.
Алаяқтыққа ұшыраған салымшылар инвестициялардан түсетін табыс заңды көрінгенін айтады. Компанияның кеңселері бүкіл елде жұмыс істеген. Келісімшарт жасалып, төлем түбіртегі берілген. Сонымен қатар, бизнесті белсенді түрде блогерлер жарнамалаған. Ал компанияның негізін қалаушы өз жүзін ашық көрсеткен.
Ақырында, 400-ден астам қазақстандық оларға сенім артып, инвестиция салды. Олар алғашқыда компанияның алаяқ екенін бірден түсінбегендерін айтады. Салымшыларға төлемдер бірден тоқтатылыр, Алматы мен Астанадағы кеңселер жылдам жабыла бастағанла ғана күдік туған. Алаяқтыққа ұшырағандар шығынның шамамен 4 миллиард теңге болғанын айтады. Ал, адамдардың шағымына қарамастан компания әлеуметтік желілерде әлі де жұмыс істеп жатыр.
Инвесторлар полицияға шағымданды, бірақ компания басшысын таппады. Салымшылар оның қашып кеткенін айтады. Құқық қорғаушылар әзірге жағдайды түсіндірген жоқ. Үміттері ақталмаған  салымшылар кәсіпкерді іздеуге жариялап,  өз миллиондарын қайтаруды талап етіп жатыр.",2025-09-22T17:57:53+05:00,2025-09-22T17:57:53+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/1758517971_5368697116022668373.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/5368697116022668373.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/5368697116022668375.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/5368697116022668376.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/1758517971_5368697116022668373.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/1758517971_5368697116022668373.webp,
2c73f3f6204b5a097bd58771be932274,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Әйелін атпен сүйреп өлтірген»: Талдықорғандағы елдің жағасын ұстатқан іс сотқа жетті,"27 қарашада Жетісу облысының сотында Айзат Жұманованы өлтіру ісі бойынша алдын ала тыңдаулар басталды. Өлімші етіп әйелін сүйреген ер адам ауруханаға оны өзі жеткізген. Дәрігерлер Айзаттың өмірін сақтап қалуға тырысқанымен, жарты сағат өткен соң ол қайтыс болды, деп хабарлайды Orda.kz.",stories,https://kaz.orda.kz/ajelin-atpen-syjrep-oltirgen-taldykorgandagy-eldin-zhagasyn-ustatkan-is-sotka-zhetti-136288/,"27 қарашада Жетісу облысының сотында Айзат Жұманованы өлтіру ісі бойынша алдын ала тыңдаулар басталды. Өлімші етіп әйелін сүйреген ер адам ауруханаға оны өзі жеткізген. Дәрігерлер Айзаттың өмірін сақтап қалуға тырысқанымен, жарты сағат өткен соң ол қайтыс болды, деп хабарлайды Orda.kz.
Бастапқыда іс ҚР ҚК-нің 106-бабы «абайсызда адам өлтіруге әкеп соғатын ауыр денсаулыққа зиян келтіру» бойынша қозғалған.
Суреттер мен куәгерлердің көрсеткіштеріне қарағанда 32 жастағы Айзат мұндай жарақаттарды «абайсызда» ала алмаған. Оны ұзақ уақыт бойы аяусыз соққыға жығып келген. Жақындары қайта сараптама жасатуды талап етті. Оның нәтижесі қорқынышты болып шықты. Соққылардың сипаты бір рет қана емес, үнемі аяусыз ұрып келгенін көрсетті.
Соңында тергеушілер істі ҚР ҚК-нің 99-бабы «қасақана өлтіру» бойынша қайта қарауға мәжбүр болды.
Судья Әділет Бақытов алдымен тараптарды тыңдап соттың ашық болатынын жария етті. Алайда күдікті тарап БАҚ-тың қатысуына қарсы болды. Сондықтан алдыңғы сот отырыстарында күдіктіні фото-видеоға түсіруге болмайды.
Прокурор Билібеков Нұрлан айыптау актісін оқып шықты. Прокурордың сөзінше, Жанболат Айбар қылмыс жасалған күні мас болып, қызғаныштан Айзат Жұмановаға ауыр соққы жасаған. Айзат бірнеше мәрте көмек сұрап, тоқтауын өтінсе де, күдікті ұруды жалғастырған. Ол жәбірленушінің басына және маңызды ағзаларына қатты соққы жасап, қыз жансыз күйге түскеннен кейін ғана оны ауруханаға апарған.
Жәбірленуші тараптың қорғаушысы Арман Шәріпов істің бастапқыда «Абайсызда адам өлтіріп алумен» қозғалып, тек эксгумация жасалған соң ғана 99-бапқа, яғни «қасақана адам өлтіру» айыбына ауысқанын айтты.
Сонымен қатар, Жұманованың нағашы әпкесі Раушан Дәуренбекова сот залында күйеу баласының қылмысты мойындаудан толықтай бас тартқанына қатысты өзінің пікірін білдірді.
Енді іске қатысты алғашқы сот отырысы 5 желтоқсанға жоспарланды. Алдағы уақытта да «Орда» сот отырыстарынан тікелей ақпарат таратып отырады.",2025-11-27T10:32:20+05:00,2025-11-27T10:32:20+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/img_20251127_103206_492.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/5278244104045267910.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/5278244104045267911.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/5278244104045267912.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/img_20251127_103206_492.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/img_20251127_103206_492.webp,
311f43f57e2a6469be49e7eba5f00b20,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Әйелің жезөкше болады»: Берденовке оқ атқан Жиенбай неге шалбарын шешуге дайын болды?,"Шымкентте әкімнің орынбасары Руслан Берденовке қастандық жасау ісі бойынша тергеу жалғасып жатыр. Айыпталушы Ерлан Жиембай сотта оқиға қатысты өз нұсқасын айтып, жұртшылықты таң қалдырды.  Барлық жан жал әйелінің суретіне қойылған лайктан бастап, қызметтегі кикілжіңдерге ұласқан екен. Айыпталушы не үшін әйелімен ажырасуға шешім қабылдады? Ал Берденов қызғанышқа қатысты тағылған айыптауларға қалай жауап берді? Толығырақ Orda.kz репортажында.",stories,https://kaz.orda.kz/ajelin-zhezokshe-bolady-berdenovke-ok-atkan-zhienbaj-nege-shalbaryn-sheshuge-dajyn-boldy-134180/,"Шымкентте әкімнің орынбасары Руслан Берденовке қастандық жасау ісі бойынша тергеу жалғасып жатыр. Айыпталушы Ерлан Жиенбай сотта оқиға қатысты өз нұсқасын айтып, жұртшылықты таң қалдырды. Барлық жанжал әйелінің суретіне қойылған лайктан басталып, қызметтегі кикілжіңдерге ұласқан екен. Айыпталушы не үшін әйелімен ажыраспақшы болды ? Ал Берденов қызғанышқа қатысты тағылған айыптауларға қалай жауап берді? Толығырақ Orda.kz тілшісі репортажында баяндайды.
Отырыстың басында прокурорлар айыптау актісін тағы бір мәрте оқып шықты. Бұдан кейін сөз айыпталушыға берілді. Ерлан Жиенбай өз сөзін Руслан Берденовтің Шымкент қаласы әкімінің орынбасары болып тағайындалуын қалай қабылдаған сәтін баяндаудан бастады.
Әңгімесін әйеліне қатысты бастағанымен айыпталушы жұбайына шүбәсіз сенетінін атап өтті.
Оның айтуынша, жұбайы Руслан Берденовті жиі жақсы жағынан айтып,  үлгі алатын азамат деп еске салып отырған екен.
Ернар Жиенбай Руслан Берденовпен жұмыс барысындағы қарым-қатынасы қалай өрбігенін баяндады. Айтуынша, шенеунікпен алғашқы кездесуде-ақ дөрекі сөздер айтылыпты.
Айтуынша, ол кездесуге дайындалып барған екен.
Ернардың айтуынша, ол Руслан Берденовпен тағы бір рет кездесуді қалаған, алайда оның бұл өтініші орындалмапты. Кейінірек, оның сөзінше, әкім орынбасарының көмекшісі байланысқа шыққан.
Жиенбайдың айтуынша, сол уақытта құрылыс басқармасының басшысынан Берденовтің өзіне қатысты егер өз еркімен жұмыстан кетпесе, түрмеге отырғызбақ ниеті бар екенін естіпті.
Ернар Жиенбайдың айтуынша, әкімнің орынбасарымен соңғы кездесуі шешуші сәтке айналыпты. Сол күні ол туыстарының кеңесімен кешірім сұрауға бел буып әкімшілікке барыпты.
Айыпталушы Жиенбайдың айтуынша, келесі күні ол досымен бірге аңға шығуды жоспарлаған. Мақсаты — жүйкесін тыныштандыру. Екі жыл бұрын сатып алған аңшылық мылтығын өзімен бірге ала шыққан.
Оның айтуынша, артынша сол сәтте Берденовтің жүргізушісі келіп қалған.
Сонымен қатар, Жиенбай өзіне тапсырыспен кісі өлтіру айыбын жаппақ болғанын мәлімдеді. Айтуынша, Руслан Берденов одан Шымкент әкімі Ғабит Сыздықбаевқа қарсы жалған куәлік беруді сұраған екен.
Осы тұста судья оның сөзін бөліп, бұл айтылғандар іс материалынан тыс екенін ескертіп, баяндамасын тоқтатты.
Айыпталушыны адвокаттар мен прокурорлар сұрақтың астына алды. Мемлекеттік айыптаушы оған тікелей сұрақ қойды:
Бұл сұраққа Жиенбай былай деп жауап берді:
Жиенбайдың жауабынан кейін сотта куәгерлер тыңдалды. Алғашқы болып сөз алған — Арай Қамытбекова.
Шымкент қаласы әкімінің орынбасары Руслан Берденов бұрынғы қызметкері Жиенбайдың соттағы мәлімдемелеріне қатысты өз пікірін білдірді. Оның айтуынша, шабуылдан кейін айыпталушының өкілдері оның қорғаушыларымен байланыс орнатуға тырысқан екен.
Ол сондай-ақ бұл оқиғаны отбасылық драма ретінде көрсетуге тырысу – шындықтан алшақтау деп атады. Айтуынша, айыпталушының жұбайын танымайды және онымен ешқашан қарым-қатынаста болмаған.
Айта кетейік, қазіргі таңда Руслан Берденов сот отырыстарына қатысып жатқан жоқ. Ол оңалту курсынан өтіп жүр. Дегенмен, процесті жіті бақылап отырғанын мәлімдеді.
Келесі сот отырысында куәгерлерден жауап алу жалғасады. Orda.kz сот процесінің барысын бақылайды.
Автор: Назерке Еркінбекқызы",2025-08-07T14:00:44+05:00,2025-08-07T14:00:44+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1754544220_mycollages-2.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1754544220_mycollages-2.webp,
0432ef4ccdda9fc7a65112691b9729f7,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,АЭС: Үлкенде үлкен өзгерістер бола ма?,"8 тамызда Алматы облысы, Жамбыл ауданы, Үлкен ауылында  алғашқы АЭС құрылысы бойынша жұмыстарының басталу рәсімі өтті. Неілктен алғашұы АЭС-тің қаланар лрны Үлкен ауылы болды ? Ендігі сұрақ кішкентай ғана Үлкен ауылында үлкен өзгерістер орын ала ма? жергілікті тұрғындардан қанша пайыз адам жұмысқа тартылады. Қандай жұмыс орындары ашылады? Жергілікті тұрғындар не дейді? Orda.kz тілшісі  Үлкен ауылына барып, тыныс-тіршілігімен танысып қайтты?",stories,https://kaz.orda.kz/ajes-ylkende-ylken-ozgerister-bola-ma-134266/,"8 тамызда Алматы облысы, Жамбыл ауданы, Үлкен ауылында алғашқы АЭС құрылысы бойынша жұмыстарының басталу рәсімі өтті. Неліктен алғашқы АЭС-тің кірпіші Үлкен ауылында қаланды? Ендігі сұрақ кішкентай ғана Үлкен ауылында үлкен өзгерістер бола ма? Жергілікті тұрғындардың қанша пайызы жұмысқа тартылады. Қандай жұмыс орындары ашылады? Жергілікті тұрғындар не дейді? Orda.kz тілшісі Үлкен ауылына барып, тыныс-тіршілігін біліп қайтты.
Еліміздегі тұңғыш атом электр станциясы салынатын жер таңдалды. Ресми құрылыс жұмыстары бойынша шараға рұқсат етілді. Былайша айтқанда процесс басталды. «Росатом» мамандары алғашқы барлау ұңғымасын бұрғылап, топырақ үлгілерін алды. Зерттеулер жердің сейсмикалық тұрақтылығын, гидрогеологиялық ерекшеліктерін және басқа параметрлерін бағалауға мүмкіндік береді. Бұл зерттеу шамамен 18 ай жүргізіледі. Содан кейін АЭС-тің кірпіші қаланады. Топырақ үлгілері Жамбыл ауданының 3 нүктесінен алынды. Қайсысы қолайлы болса, сол жерде АЭС бой көтереді.
ФОТО: ORDA.KZ
Кішкентай ғана Үлкен атты ауыл Балқаш көлінің жағасында орналасқан. Orda.kz тілшісі АЭС-тің ресми ашылуынан соң ат басын Үлкенге бұрды. Бірақ, біз барғанда ауылда ешкім болмады. Көбі жұмыста екен, көшеде бірлі-екілі ойын қуған балалар ғана жүрді. Бұл жерде тұрақты жұмыс орны жоқ. Тұрғындардың көбісі сол маңдағы балық зауыты мен карьер қазумен айналысады. Вахталық және маусымдық жұмыстар болса соған барады екен. Алматыдан 5 сағаттық жерде орналасқан ауылда жалпақ тілмен айтқанда алыстан менмұндалап тұрған көгілдір Балқаштан басқа көз тойдырар ешқандай мәдени ошақ жоқ. Дегенмен, кішігірім балаларға арналған ойын алаңы мен аллея бар екен. «Кешқұрым жұрттың жиналатын жері осы ма?» деп қаласың.
Сонымен қатар, әкімшілік ғимараттар және аурухана деген атымен жоқ. Ал кішігірім дәрігерлер емханасы тұрғын үйдің ішінде орналасқан. Үлкендей ауылдың кішгірім атмосферасы осы.
Салтанатты шарада «Росатомның» бас директоры Алексей Лихачёв осы Үлкен өңірінде мыңдаған жаңа жұмыс орнын ашылып, АЭС аймақтың  әлеуметтік-экономикалық дамуына себепші болады деп айтты.
Ол жалпы өмір сүру сапасын арттыратынын айтып уәде берді. Сонымен қатар, «Росатом» басшысы АЭС салынатын аймақтарда мектептер салып, жергілікті жастарды атом энергетикасы мамандықтарына оқытуға мүдделі екені айтты. Не дегенмен бұл бір-екі жылдық емес, 10 жылдан аса салынатын үздіксіз бақылау мен маңызы ораса зор жоба.
Есек сала кетейік, жобаның жалпы инвестиция көлемі шамамен 14–15 миллиард доллар.
Демек дәл осы 1 млрд доллардың күшімен Үлкенде үлкен өзгерістер болуы керек. Қазір қаңырап жатқан шалғайдағы мекеннің тұрғындары сапалы өмір сүріп мен балалары сапалы білім алуы керек. АЭС тек салынып ғана қоймай, бір қауым елдің гүлденуіне себепші болуы керек.
Сондай-ақ, АЭС құрылысына жергілікті шағын және орта бизнес өкілдерінің өнімі де тартылады.
Біз АЭС құрылысы бойынша жұмыстарының басталу рәсімінен соң журналистерге арналған пресс-конференцияда Үлкенге қатысты сұрақтарды атом энергиясы агенттігі төрағасының орынбасары Әсет Махамбетовке қойдық.
Ал салтанатты шараға келген Үлкеннің тұрғындары көтеріңкі көңіл-күйде отырды. Олардың көбі тіршіліксіз қалған ауылдың гүлденіп, ең бастысы тұрақты жұмысы жоқ тұрғындардың жұмысы пайда болатынына және ауылда әлеуметтік әрі заманауи инфрақұрылымдар бой көтеретініне бек сенімді.",2025-08-12T15:52:49+05:00,2025-08-12T15:52:49+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/5249027984147479830.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/5237800664757827180.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/5249027984147479803.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/5249027984147479804.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/5249027984147479805.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/5249027984147479807.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/5249027984147479808.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/5249027984147479830.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/5249027984147479830.webp,
9a279d2e6a1b7fe55c96f8ce85d63fa6,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Әкімдік өтірікке шашалды»: Әкім миллиондарға алынған тас төсемдердің шаңына шалынды,"Алматының Медеу ауданындағы тас төсемдерді ауыстыру төңірегіндегі жанжал қарқын алуда. Қоғам белсендісі Санжар Боқаев аудан әкімі қалаға мүлдем қажет емес жөндеу жұмыстарына жүздеген миллион теңге бөліп, халықты алдағанын мәлімдеді, деп хабарлайды Orda.kz.",stories,https://kaz.orda.kz/akimdik-otirikke-shashaldy-akim-milliondarga-alyngan-tas-tosemderdin-shanyna-shalyndy-134621/,"Алматының Медеу ауданындағы тас төсемдерді ауыстыру төңірегіндегі жанжал өрши түсуде. Қоғам белсендісі Санжар Боқаев аудан әкімі қалаға мүлдем қажет емес жөндеу жұмыстарына жүздеген миллион теңге бөліп, халықты алдағанын мәлімдеді, деп хабарлайды Orda.kz.
Уәлиханов көшесінің қысқа бөлігін жөндеуге бюджеттен 296 млн теңге бөлінді. Оның үстіне тас төсемдердің жағдайы жақсы және оны ауыстыру аса қажет болмаған. Осыған орай Медеу ауданының әкімі Еркебұлан Оразалин тас төсемдердің 2004 жылы салынғанын, оны ауыстыратын уақыт келгенін айтты.
Алайда Санжар Боқаев өзінің жауап бейнесінде шенеуніктің басқа Қарасай батыр көшесінде тұрып жағдайға қатысты түсінік бергенін айтты. Белсенді әңгімеге арқау болған Уәлиханов көшесімен жүріп, төсемдердің жағдайын өзі көрсетті.
A post shared by Санжар Бокаев (@sanzhar_bokayev)
Сонымен қатар Медеу ауданының әкімі алынып тасталған төсемдер мердігерлерде сақталып, кейіннен басқа нысандарға пайдаланылатынын мәлімдеді. Алайда, Боқаевтың айтуынша, әңгіме ондаған мың тас тақталар туралы болып отыр. Бұл көлем нақты қайда сақталғанын ешкім көрсетпеді. Әкім атаған жерде бар болғаны тас төсем салынған 25 ағаш қорап тұр.
Жұмыстардың бағасы да көп сұрақ тудырды. Тас төсемдер мен қоршау тастарды ауыстыру оларға 100 млн теңгеге түскен, бұл бір шаршы метрдің құны 32 мың теңгеден артық екенін көрсетеді. Ал іс жүзінде шаршы метрдің құны көп болса 9-10 мың теңге болады.
Оразалиннің айтуынша, «тоттануға бейім» металл қоршауларды ауыстыруға тағы 60 млн теңге бөлінген. Бірақ белсенді оларды жай ғана жуып, бояп қою жеткілікті екеніне сенімді. Материалдар мен барлық жұмыстардың бағасы бірнеше есеге көтерілген.
Бұған дейін біз Алматы орталығынан алынған тоза қоймаған тас төсемдер жеке үйдің аулаларына кеткені туралы жаздық.",2025-08-30T14:04:38+05:00,2025-08-30T14:04:38+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1756544235_1756531381_tekst-abzaca.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1756544153_photo_2025-08-30_11-10-10.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1756544181_photo_2025-08-30_11-10-11.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1756544235_1756531381_tekst-abzaca.webp,
da0562c3a32c00138007bc9f150ec7a7,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Ақорда берген пәтер: Тоқаевтың жеке журналисінің басы дауға қалды,Қазақстан президентінің жеке тілшісі Әділ Балтабаев әлеуметтік желіде үлкен даудың ортасында қалды. Threads платформасында жарияланған бір жазба көпшілік тарапынан сын мен наразылық туғызды. Orda.kz оқиға қалай дамығанын және неге халықтың наразылығы туындағанын анықтады.,stories,https://kaz.orda.kz/akorda-bergen-pater-tokaevtyn-zheke-zhurnalisinin-basy-dauga-kaldy-135339/,"Қазақстан президентінің жеке тілшісі Әділ Балтабаев әлеуметтік желіде үлкен даудың ортасында қалды. Threads платформасында жарияланған бір жазба көпшілік тарапынан сын мен наразылық туғызды. Orda.kz оқиға қалай дамығанын және неге халықтың наразылығы туындағанын анықтады.
Барлығы «Қайрат» пен «Реал» арасындағы футбол матчы жайлы жазбадан басталды. Алматылық клуб бұл кездесуде ірі есеппен ұтылды.
Әділ Балтабаев өз жазбасында «Қайратты» қолдаған жанкүйерлерді және блогер Артур Асқарұлын атап өтіп, ал Нұрлан Қоянбаевты сынға алды.
Қоянбаевтың жауабы ұзақ күттірмеді:
Балтабаев бұл жауапқа пікір білдірмегенімен, желідегі дау күшейе түсті — қолданушылар журналистің бұрынғы марапаттары мен жеңілдіктерін әшкерелей бастады.
Әділ Балтабаев — президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың жанында жұмыс істейтін журналист. Ол President арнайы жобасын жүргізеді, мемлекет басшысының қатысуымен өтетін іс-шаралардан репортаж жасап, жоғары лауазымды тұлғалардан сұхбат алады.
Балтабаев журналистік жолын 2020–2021 жылдары бастаған. 2023 жылы Президент Тоқаев оны БАҚ қызметкерлері күні қарсаңында марапаттап, грант тағайындаған.
Алайда 2025 жылы дәл осы мереке қарсаңында журналист Астанадан пәтер алғаны белгілі болды. Тағы 65 журналиске де баспана берілген, бірақ әлеуметтік желі қолданушыларының ашуын туғызған — дәл Балтабаевқа берілген сый болды.
Көпшіліктің пікірінше, елде ондаған жыл бойы еңбек етіп жүрген, бірақ баспанаға ие болмаған журналистер көп.
«Орда» Балтабаевтан пікір сұрағанымен, ол пікір білдіруден бас тартты. Ал Нұрлан Қоянбаев тілшілердің қоңырауларына жауап бермеді.
Оны қолдағандар аз болды. Көпшілік әлеуметтік желіде оны «жұлдызсыған мобилограф», «жас журналист, бірақ тым тәкаппар» деп жазды. Қазір дау сәл басылғанымен, тақырып әлі де қоғам назарында.
Orda.kz оқиғаның өрбуін бақылауды жалғастырады.",2025-10-06T17:43:51+05:00,2025-10-06T17:43:51+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1759753289_adil_baltabaev_nurlan_kojanbaev_i_shokan_alhabaev_kollazh_kopija.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759751729_2025-10-06_14-09-37.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759751915_2025-10-06_14-11-23.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759751915_2025-10-06_14-11-50.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1759753289_adil_baltabaev_nurlan_kojanbaev_i_shokan_alhabaev_kollazh_kopija.webp,
47dc074a619dd7c9382d54ef7b0b4091,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Ақтаудағы жазықсыз 8 ай абақтыда отырған полиция бастығының шығынын енді мемлекет өтейді,"Ақтау қалалық криминалдық полициясының бұрынғы бастығы Мейрамбек Кенбаев, биылғы жылдың ақпан айынан бері қамауда отырған, соттың бірінші сатысында ақталып шықты, деп хабарлайды Orda.kz. Үкім сот",stories,https://kaz.orda.kz/aktaudagy-zhazyksyz-8-aj-abaktyda-otyrgan-policija-bastygynyn-shygynyn-endi-memleket-otejdi-135643/,"Ақтау қалалық криминалдық полициясының бұрынғы басшысы Мейрамбек Кенбаев, биылғы жылдың ақпан айынан бері қамауда отырған. Ақыры соттың бірінші сатысында ақталып шықты. Еш дәлелсіз 8 ай бойы уақытша ұстау изоляторына отырып шыққан Кенбаевқа енді шығындарды мемлекет төлейді. Ал облыстық прокуратураның әрекетіне құқықтық баға берілуі мүмкін, деп хабарлайды Orda.kz.
Үкім сот залында жарияланып, экс-полицей сол сәтте босатылды.
Сот Кенбаевтың ісінен қылмыс саналатын әрекет таппады. Тергеу органдары Кенбаевқа бірден бірнеше ауыр бап бойынша айып таққан болатын:
Алайда сот айыптаудың дәлелдемелерін жеткіліксіз деп тауып, мынадай шешім шығарды:
Сот Кенбаевқа қатысты қамауда ұстау бұлтартпау шарасын жойып, оны сот залынан дереу босатуға қаулы етті. Сонымен қатар Кенбаевтың заңсыз қылмыстық қудалау салдарынан келтірілген зиянды өтеу құқығы мойындалды.
Телефондар мен өзге заттай дәлелдемелер иелеріне қайтарылып, сот шығындары мемлекет есебінен өтелмек.
Іс бір ғана нашақордың сөзіне құрылған
Бұған дейін Кенбаевтың туыстары Orda.kz-ке берген мәліметінде, іс нашақорлыққа тәуелді азаматтың қысыммен берген жалған айғақтарына негізделгенін айтып сұхбат берген.
Оның айтуынша, Кенбаев өзіне қарсы қозғалған істі тек 2025 жылдың 28 қаңтарында, алғашқы тергеуге шақырылған кезде ғана білген. Бұған дейін оның телефоны тыңдалған, үйі мен отбасы 5 ай бойы бақылауда болған.
Тергеу барысында бірқатар процессуалдық заңбұзушылықтар анықталған:
Сонымен қатар, сот екі жеке ұйғарым шығарды:
Әуелі іс сотқа ҚР Қылмыстық кодексінің бірден төрт бабы бойынша айыптау актісімен түскен:
Алайда соттағы жарыссөз барысында мемлекеттік айыптаушы 262-бап бойынша (ұйымдасқан қылмыстық топ) айыптаудан бас тартты, ал 362-баптағы «өкілеттігін асыра пайдалану» бабы 366-бапқа («пара алу») ауыстырып қайта сараланды.
Кенбаевқа қатысты үш айдан астам уақыт бойы жасырын тергеу амалдары жүргізілгенімен, оның кінәсін дәлелдейтін айғақ табу әрекеттері ешқандай нәтиже бермеген.
Жалпы, сотқа дейінгі тергеу мен сот процесі 11 айдан астам уақытқа созылып, оның 8 айын Кенбаев қамауда өткізді.
Сот тергеуінің қорытындысы бойынша айыптау тарапының ұстанымы негізсіз деп танылды: ұсынылған дәлелдер қайшы, кінәні растайтын объективті деректер жоқ, ал материалдардың елеулі бөлігі жарамсыз деп танылды.
Кінәсіздік презумпциясы қағидатын басшылыққа ала отырып, сот Мейрамбек Кенбаевты толық ақтады.",2025-10-22T09:26:00+05:00,2025-10-22T09:26:00+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/ccdd9c41-62b2-429e-a7ce-761400a2ef5c.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/5461156023759925947.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/ccdd9c41-62b2-429e-a7ce-761400a2ef5c.webp,
bfdac6e0764938838622e3931bd20ed5,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Ақтөбе облысында жол апатынан мерт болғандар арасында 3 жасар бала бар,Самара-Шымкент автожолы бойындағы жантүршігерлік жол апатына қатысты тың деректер шықты. Қаза болған 12 адамның екеуі бала. Тағы бір жасөспірім жансақтау бөлімінде жатыр.,stories,https://kaz.orda.kz/aktobe-oblysynda-zhol-apatynan-mert-bolgandar-arasynda-3-zhasar-bala-bar-135678/,"Самара-Шымкент автожолы бойындағы жантүршігерлік жол апатына қатысты тың деректер шықты. Қаза болған 12 адамның екеуі бала. Тағы бір жасөспірім жансақтау бөлімінде жатыр.
Orda.kz тілшісі мән-жайды анықтады.
Қайғылы оқиға Ақтөбе облысында 23 қазан күні таңғы сағат 08:40-та болды. Жол апатынан мерт болған 3 және 9 жастағы балалар әкелерімен бірге жолға шыққан. Қайтыс болған бір баланың әкесі ауруханада жатқаны айтылды.
Мерт болғандардың арасында анасы мен студент ұлы бар. Әйтеке би ауданы әкімдігінің хабарлауынша,  16 орындық жаңа ГАЗель Жүргенов ауылынан таңғы сағат 07:00-де шыққан. Тасымалдаушы жеке кәсіпкер, маусым айынан бастап ресми түрде келісім-шартпен облыс орталығы мен ауыл арасына қатынап жүрген.
Ал жол апатынан зардап шеккен 6 науқас Хромтау аудандық ауруханасында жатыр. Олардың бірі – 2009 жылы туған бала.
Оқиға орнына Ақтөбе облысының әкімі Асхат Шахаров барды. Әкімдіктің хабарлауынша, қаза болған 10 жолаушының отбасына 1 млн теңгеден көмек көрсетіледі.
Айта кетейік, жантүршігерлік оқиға 23 қазан күні Самара – Шымкент автожолының бойында болды. Ақтөбе облысы Белқопа ауылының маңында DAF жүк көлігі мен «Газель» маркалы жолаушылар көлігі соқтығысып 12 адам мерт болды.
Автор: Ардақ Ерубаева",2025-10-23T17:11:58+05:00,2025-10-23T17:11:58+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1761220606_img-20251023-wa0069.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/img-20251023-wa0068.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/img-20251023-wa0070.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1761220606_img-20251023-wa0069.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1761220606_img-20251023-wa0069.webp,
af8f63bccf1c331013bfd69144aef3f2,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Ақтөбеде 14 жастағы Нұржан Сыдықтың өліміне күдікті болған үш оқушы ақталды,"Ақтөбе облысы, Темір ауданы, Қопа ауылында буллинг құрбаны болған 14 жастағы Нұржан Сыдықтың өліміне қатысты сот үкімі шықты.",stories,https://kaz.orda.kz/aktobede-14-zhastagy-nurzhan-sydyktyn-olimine-kydikti-bolgan-ysh-okushy-aktaldy-135342/,"Ақтөбе облысы Темір ауданы Қопа ауылында буллинг құрбаны болған 14 жастағы Нұржан Сыдықтың өліміне қатысты сот үкімі шықты, деп хабарлайды Orda.kz .
Оқушы өліміне күдікті ретінде қамалғандардың үшеуі ақталып, бостандыққа шықты, ал тағы үшеуі кінәлі деп танылып, абақтыға жіберілді.
Іс Ақтөбе облысының кәмелетке толмағандар істері жөніндегі мамандандырылған ауданаралық сотында жабық режимде қаралды. Сотталғандардың екеуі 10-сынып оқушысы, төртеуі 11-сынып оқушысы.
Тергеу ҚР Қылмыстық кодексінің:
Оқиға кезінде жоғары сынып оқушылары 9-сынып оқушыларын ұрған. Нәтижесінде 12 оқушы жәбірленуші деп танылды.
ҚК 293-бабы 2-бөлігі 1,3-тармақтарымен кінәлі деп танылған Қ.Қ., Е.Ж. және Ж.Е.-ге қатысты 1 жылға бас бостандығынан шектеу жазасы тағайындалды. Оларға қатысты 106-бабы 3-бөлігі бойынша қылмыстық құқықбұзушылық дәлелденбегендіктен ақтау үкімі шықты.
Судья 106-бабы 3-бөлігі бойынша айыпталған Н.Б., Е.Т. және Н.Ж. сотталушыларға 6 жыл 8 айға бас бостандығынан айыру жазасын тағайындады.
Сонымен қатар, сот Ақтөбе облысының білім басқармасына жеке қаулы шығарды. Сондай-ақ, Ақтөбе облыстық полиция департаментінің бастығына іс бойынша анықталған заңбұзушылық фактілеріне назар аудару туралы жеке қаулы берілді.
Еске сала кетейік, оқиға 2024 жылғы 2 қыркүйекте болды. Марқұм Нұржан Сыдық 15 жасқа толуына бір ай қалғанда қаза тапты.
Жәбірленуші тарап үкіммен келісті. Сотқа қатысқан марқұмның анасы жылап қалды және пікір білдіруден бас тартты. Ақталып шыққан жәбірленушілердің туыстары да жылап, апелляциялық шағым түсірмейтінін айтты.
Оқиғадан кейін Ақтөбе облыстық білім басқармасы арнайы жұмыс тобын құрды. ҚР Бала құқықтары жөніндегі уәкіл Динара Зәкиева Қопа ауылына барып, оқушылар арасында сауалнама жүргізді. Мектептерге полиция қызметкерлері бекітілді.
Бұл оқиға мектептердегі буллинг мәселесіне қатысты жүйелі бақылаудың қажеттігін көрсетті. Білім беру ұйымдарында қауіпсіз орта қалыптастыру бағытындағы шаралар жүріп жатыр.
Автор: Ардақ Ерубаева",2025-10-06T17:59:55+05:00,2025-10-06T17:59:55+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/photo_2025-10-06_17-55-11.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/image_430x256_66d9930d9c477.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/photo_2025-10-06_17-55-11.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/photo_2025-10-06_17-55-11.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/whatsapp-image-2025-10-06-at-17_48_51.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/whatsapp-image-2025-10-06-at-17_48_52-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/whatsapp-image-2025-10-06-at-17_48_52-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/whatsapp-image-2025-10-06-at-17_48_52.jpg,
039e488dfb6384d3631b73ce7a8cf1c0,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Ақтөбеде 14 жасында босанған оқушының әжесі жол апатынан қаза тапты,"Ақтөбеде 64 жастағы өгей атасынан бала туған қыздың отбасында тағы да қайғылы жағдай болды. Оқушының әжесі қаладан ауылға қайтып келе жатып жол апатынан мерт болды, деп хабарлайды Orda.kz.",stories,https://kaz.orda.kz/aktobede-14-zhasynda-bosangan-okushynyn-azhesi-zhol-apatynan-kaza-tapty-135811/,"Ақтөбеде 64 жастағы өгей атасынан бала туған қыздың отбасында тағы да қайғылы жағдай болды. Оқушының әжесі қаладан ауылға қайтып келе жатып жол апатынан мерт болды, деп хабарлайды Orda.kz.
Оқиға 27 қазан күні кешкісін Қобда – Ойыл тас жолының бойында, Саралжың ауылының маңында болған. Полицияның мәліметінше, Lada Granta автокөлігінің 41 жастағы жүргізушісі рөлге ие бола алмай, көлік жол жиегіне шығып кетіп, аударылып қалған.
Салонда отырған жолаушы — Ойыл ауданының тұрғыны, 14 жасында босанған қыздың әжесі оқиға орнында көз жұмған. Ал жүргізуші түрлі жарақат алып, аудандық ауруханаға жеткізілді.
Ауыл тұрғындарының айтуынша, немересі босанып, күйеуі қамауға алынғаннан кейін әже біраз уақыт аудандық ауруханада емделіп жүрген. Кейін қызымен бірге Ақтөбеге барған, ал қайғылы жағдай ауылға қайтып келе жатқан сәтте болған. Көлікті марқұмның сіңлісі айдаған. Машинада сонымен қатар марқұмның кенже қызы мен 10 жастағы бала болған.
Ауыр жарақат алған жасөспірім марқұмның жиені екені хабарланды. Ол санитарлық авиациямен Ақтөбеге жеткізілген.
Айта кетейік, 14 жастағы жас ана атанған оқушының нәрестесіне қатысты іс бойынша күдікке алынған өгей атасы  — 64 жаста. Ол қазіргі уақытта қамауда, тергеу жалғасып жатыр.",2025-10-31T15:16:20+05:00,2025-10-31T15:16:20+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/img-20251031-wa0013.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/img-20251031-wa0013.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/img-20251031-wa0013.webp,
3b42915e7335c5672adbcf55b524fe6f,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Ақтөбеде әйелін өлтіріп, өзі асылып өлген ер адамның бұрын үлгілі отбасы болғаны айтылды","Қала сыртынан өлі табылған ерлі-зайыптылардың бұрын өте тату, үлгілі отбасы болғанын көршілері айтып отыр. Қайғылы жағдайға қызғаныш себеп болуы мүмкін деген болжам бар.",stories,https://kaz.orda.kz/aktobede-ajelin-oltirip-ozi-asylyp-olgen-er-adamnyn-buryn-ylgili-otbasy-bolgany-ajtyldy-136196/,"Қала сыртынан өлі табылған ерлі-зайыптылардың бұрын өте тату, үлгілі отбасы болғанын көршілері айтып отыр. Қайғылы жағдайға қызғаныш себеп болуы мүмкін деген болжам бар.
Orda.kz тілшісі оқиға болған өңірге барып қайтты.
Бүгін Ақтөбедегі 41-разъезд ауданында орналасқан отбасының зәулім коттеджіне жақындары мен таныстары келіп, көңіл айтып жатыр. Туыстары пікір білдіруден бас тартты. Суық хабарды ести сала ер адамның әкесі талып, анасы ауыр халге түскені айтылды.
Бейресми дерекке сәйкес, қайғылы оқиғаға қызғаныш түрткі болуы мүмкін. Сол күні ерлі-зайыптылар үйден бірге шыққан.
Көршілердің сөзінше, олар көпбалалы, тәртіпті, ешкіммен арасы бұзылмаған өнегелі отбасы болған.
Ерлі-зайыптылардың мектепте де үлгілі ата-ана болғаны айтылды. Мектеп директорының айтуынша, балалардың атасы мектепке жиі келіп, немерелерін сабаққа апарып, үйірмелерге жеткізіп жүрген. Балалар сабақтан қалмайды, өте белсенді. Қайғылы жағдай бүкіл мектеп ұжымын есеңгіреткен.
Қазір оқиғаның мән-жайын анықтау үшін тергеу амалдары жалғасуда. Бұған дейін ерлі-зайыптылардың денесі қала маңынан табылғаны хабарланған.
Автор: Ардақ Ерубаева",2025-11-21T18:24:33+05:00,2025-11-21T18:24:33+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1763732489_1763712836_photo_2025-11-21_13-03-29.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1763732489_1763712836_photo_2025-11-21_13-03-29.webp,
804d40cf7c76361d9d85180622cc0070,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Ақтөбеде дәрігердің мүрдесін мұздатқышта сақтаған  мейіргерге прокурор 20 жыл сұрады,"Ақтөбедегі резонанс тудырған қылмыстық іс бойынша сот отырысы жарыссөзге келді. Сотта қылмысты жасыру үшін пайдаланылған дәрігер Айсағалиевке ұқсайтын силикон бетперде көрсетілді. Қарт кісінің бетпердесі Pinduoduo сайтынан алынған, деп хабарлайды Orda.kz.",stories,https://kaz.orda.kz/aktobede-darigerdin-myrdesin-muzdatkyshta-saktagan-mejirgerge-prokuror-20-zhyl-surady-135632/,"Ақтөбедегі облыстық сотта 69 жастағы дәрігер Айсағалиевті жаншошырлық жауыздықпен өлтірген 31 жастағы күдіктіге қатысты іс қаралып жатыр. Күдікті дәрігерді өлтіріп қана қоймай қаражатын қолды қылған. Бұл жолы сот отырысында жарыссөз өтті, деп хабарлайды Orda.kz.
Нефролог дәрігер Абай Айсағалиев 69 жаста кісі қолынан мерт болды. Танымал дәрігердің өліміне танысы, әріптесі 31 жастағы мейіргер Нұрсұлтан Шаймерденов күдікті ретінде танылды. Іс Ақтөбе облысының қылмыстық істер жөніндегі мамандандырылған ауданаралық сотында алқабилердің қатысуымен қаралып жатыр.
Тараптар бүгін сот жарыссөзіне қатысты. Жарыссөз екі бөліктен тұрды. Жаза сұрау бөлігіне алқабилер қатыстырылған жоқ.
Прокурор түпкілікті 20 жылға бас бостандығынан айыруды сұрады. Жазасын өтеу орны ретінде қауіпсіздігі орташа түзету мекемесін белгілеуді ұсынды.
Сотта жәбірленуші банктен ақша шешу кезінде киген силикон бетперде көрсетілді. Сотталушы қарт адамның бетпердесін Pinduoduo сайтынан алған.
Прокурор силикон бетперденің жәбірленуші Айсағалиге өте ұқсас екенін фотомен салыстыру арқылы көрсетті.
Іс материалдарына сүйенсек, оқиға 2025 жылдың 24 мамыр күні түнде болған. Туыстары марқұммен байланыса алмай, 29 мамыр күні жергілікті парақшаларға іздеу жариялайды. Туыстары марқұм тұрған үйді ТЖД мамандарының көмегімен ашады, таппайды. Сотталушы Айсағалиевтің телефон нөмірінен іздеген әріптестеріне хабарласып, күдік туғызбауға тырысып, науқастанып қалғанын хабарлаған.
Белгілі болғандай, сотталушы 5 жыл бойы жәбірленуші Айсағалиевпен бірге жұмыс істеген. Оның жалғыз тұратынын біледі. Банкте қомақты қаржы бар екенін біліп, сеніміне кіреді.
Марқұмның туыстарының айтуынша, дене мұздатқышта бір апта тұрған. Сотталушы марқұмның денесін қала ішінде картонмен қапталған скочталған мұздатқышқа салып, тасығаны айтылды.
Сотталушының анасы ұлының қылмыскер емес екенін айтты. Ұлының соңғы 2 жылда бөлек тұратынын, азаматтық некедегі әйелінің жүкті екенін, қасақана қылмыс жасамағанын қайталады. Осыған дейін нефролог дәрігер Абай Айсағалиевтің өліміне қатысты айыптау актісін жаздық. Айыптауда марқұмның басына дорба кигізіп, денені мұздатқышқа сақтап, ақшасы ұрлағаны айтылды.
Автор: Ардақ Ерубаева",2025-10-21T17:00:21+05:00,2025-10-21T17:00:21+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1761047576_img-20251021-wa0015.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/img-20251021-wa0015.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/img-20251021-wa0016.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/img-20251021-wa0017.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/img-20251021-wa0018.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1761047576_img-20251021-wa0015.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1761047576_img-20251021-wa0015.webp,
eff24cce9f685f87162b5f51226bfff8,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Ақтөбеде келінін зорлады деген күдікпен қайын атасы қамауға алынды,Ақтөбе облысы Алға ауданының Бесқоспа ауылында 22 жастағы келіншек өгей қайын атасынан «зорлық көрдім» деп шағым түсірді. Оқиға келін мен қайын атасы бірге тұратын үйде болған.,stories,https://kaz.orda.kz/aktobede-kelinin-zorlady-degen-kydikpen-kajyn-atasy-kamauga-alyndy-135911/,"Ақтөбе облысы Алға ауданының Бесқоспа ауылында 22 жастағы келіншек өгей қайын атасынан «зорлық көрдім» деп шағым түсірді. Оқиға келін мен қайын атасы бірге тұратын үйде болған.
Orda.kz істің мән-жайын анықтап көрді.
Ресми мәліметке сүйенсек, шағым 29 қазан күні түскен. 22 жастағы келіншек оқиғаны полицияға өзі баяндаған. Қазір тергеу амалдары жүргізіліп жатыр. Күдікті уақытша ұстау изоляторына қамалған.
Белгілі болғандай жәбір көрген келіншектің екі баласы бар. Балалардың үлкені 3 жаста. Кішісі қырқынан енді ғана шыққан.
Күдікті – 53 жастағы енесінің күйеуі. Енесі бірінші жолдасы қайтыс болғаннан кейіннен екінші рет тұрмыс құрған. Яғни, келіншектің туған қайын атасы емес. Бірақ сол үйге келін болып түскен. Бәрі бірге тұрған.
Айта кетейік, осыған дейін Ақтөбеде 17 жастағы жасөспірім қыздың зорланғаны және оған спираль салынғаны хабарланды.
Сондай-ақ, өңірде ішінде бөпе бар екенін босанғанға дейін білмеген 14 жастағы оқушы босанды . Бұл іс бойынша 64 жастағы атасы күдікті ретінде ұсталды.
Автор: Ардақ Ерубаева",2025-11-06T15:20:23+05:00,2025-11-06T15:20:23+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/img-20251106-wa0014.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/img-20251106-wa0015.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/img-20251106-wa0014.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/img-20251106-wa0014.webp,
4ec4e5d6a62014d37f07c9b18e55921a,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Бізге тіреу болатын ешкім жоқ»: Ақтөбеде нағашы апайынан қорыққан 5 бала көмек сұрады,"Ақтөбеде нағашы апасынан «қысым көрдік» деген балалар бейнеүндеу жасап, президенттен көмек сұрады. Балалардың айтуынша, анасының жүйке аурулар ауруханасына түсуіне нағашы апасы кінәлі, деп хабарлайды Orda.kz.",stories,https://kaz.orda.kz/aktobede-nagashy-apajynan-korykkan-zhalgyzbasty-ajeldin-5-balasy-komek-surady-135500/,"Ақтөбеде нағашы апайынан «қысым көрдік» деген балалар бейнеүндеу жасап, президенттен көмек сұрады. Балалардың айтуынша, анасының жүйке аурулар ауруханасына түсуіне нағашы апайы кінәлі, деп хабарлайды Orda.kz.
Ақтөбе қаласында жалғызбасты әйелдің 5 баласы қиын жағдайға тап болды. Балалар халықтан, Тоқаевтан көмек сұрап, бейнеүндеу жасады. Бейнежазба әлеуметтік желілерде тарап кетті. Онда жалғызбасты әйелдің бұрынғы күйеуі мен өз туыстарынан қысымға ұшырағаны жазылған.
A post shared by Ақмарал Басирова (@akma_basirova)
Orda.kz тілшісі мән-жайды өмірлік қиын жағдайға тап болған балаларды қолдау орталығынан сұрастырды. «Аяла» әлеуметтік орталығының директоры Гүлбаршын Жиенқұлованың айтуынша, 2025 жылы 15 сәуір күні ата-анасының қарауынсыз қалуына байланысты 5 бала орталыққа орналасқан. Балалардың осы жақта мектепке барғаны, жағдай жасалғаны айтылды. 21 мамырда анасы ауруханадан шығып, көмек сұраған соң дағдарыс орталығына орналасуға көмектеседі. Белгілі болғандай, қазіргі уақытта балалардың анасы қайтадан ауруханаға жатқызылған.
Orda.kz тілшісі желідегі бейнежазбаның авторын тапты. Жалғызбасты әйелдің үлкен қызы Құралай Есболова оқиғаның сәуір айында басталғанын растайды. Айтуынша, дау ағайынды азаматтардың қыздарының арасынан шыққан.
Балалар Алматыда ем алып жатқан анасымен күнде хабарласып отырғанын айтты. Қазір олар өздеріне көмек көрсеткен еріктінің үйінде тұрып жатыр.
Ақтөбе облысының білім басқармасы балалардың ата-аналары 2021 жылы заңды түрде ажырасқан деген ақпарат берді.
Осы жағдайдан кейін жасөспірім қайта бейнежазба түсіріп, резонанс болғанын айтып, қолдап жатқан адамдарға алғысын білдірді. Дегенмен бұл әділдікке жету үшін әлі де аздық ететінін айтып мән-жайды егжей-тегжейіне дейін баяндап берді.
A post shared by Ақмарал Басирова (@akma_basirova)
Еске сала кетсек, Ақтөбе облысында 13 қазан күні 14 жастағы жасөспірім босанды.
Автор: Ардақ Ерубаева",2025-10-14T18:22:35+05:00,2025-10-14T18:22:35+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/screenshot_20251014_182145_instagram.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/screenshot_20251014_182145_instagram.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/screenshot_20251014_182145_instagram.webp,
155a996620c74e8987cf2b4a7a7451f8,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Ақтөбеде пара алған білім саласының төрт бірдей қызметкері айыппұлмен құтылды,"Ақтөбеде білім саласының төрт қызметкеріне қатысты қылмыстық іс бойынша сот үкімі шықты. Олар «пара алу», «пара беру» және «парақорлыққа делдал болу» баптары бойынша кінәлі деп танылып, әрқайсысына",stories,https://kaz.orda.kz/aktobede-para-algan-bilim-salasynyn-tort-birdej-kyzmetkeri-ajyppulmen-kutyldy-136156/,"Ақтөбеде білім саласының төрт қызметкеріне қатысты қылмыстық іс бойынша сот үкімі шықты. Олар «пара алу», «пара беру» және «парақорлыққа делдал болу» баптары бойынша кінәлі деп танылып, әрқайсысына айыппұл салынды. Сонымен қатар, барлық айыпталушы өмір бойына мемлекеттік және квазимемлекеттік органдарда қызмет атқару құқығынан айырылды, деп хабарлайды Orda.kz.
Үкімді Ақтөбе қалалық сотында судья Тұрсынхан Салықов жарияланды.
Айыпталушылар — мектеп директорлары, аудандық білім бөлімінің қызметкері және облыстық білім сапасын қамтамасыз ету департаментінің бөлім басшысы.
Сот материалдарына сәйкес, Бекниязова мектептің аттестациядан сәтті өткені туралы хабарламаны директор Төлегеноваға «Құтты болсын, жуу керек» деп жазып жіберген. Кейін ол осы хабарламадан кейін пара беруге делдал болғаны үшін жауапқа тартылды.
Тергеп-тексеру барысында аттестациядан сәтті өткен мектеп басшыларына «қуанышқа орай ақша жинау» деген желеумен пара талап етілгені анықталды. Айыпталушылар WhatsApp арқылы хабарласып, қажетті қаражатты жеткізіп отырған.
Сот олардың әрекеттерін толық дәлелденген деп танып, үкім шығарды.
Автор: Ардақ Ерубаева",2025-11-19T17:45:34+05:00,2025-11-19T17:45:34+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/818848db-34f6-4070-884c-883df21bcac9.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/b3e9bce7-3781-41c4-ad2d-0567ad673c5d.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/818848db-34f6-4070-884c-883df21bcac9.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/818848db-34f6-4070-884c-883df21bcac9.webp,
9c2cfdaac974db6a3da65e130e401d2c,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Ақтөбеде пойыз бастығын пышақтап өлтірген ер адам 20 жылға сотталды,Ақтөбеде пойыз бастығын пышақтап өлтірген ер адам 20 жылға сотталды. Теміржолшылардың кәсіби мерекесін таңға дейін атап өткен ақтөбелік пойыз бастығы пышақ жарақатынан мерт болды.,stories,https://kaz.orda.kz/aktobede-pojyz-bastygyn-pyshaktap-oltirgen-er-adam-20-zhylga-sottaldy-136386/,"Теміржолшылардың кәсіби мерекесін таңға дейін атап өткен ақтөбелік пойыз бастығы пышақ жарақатынан мерт болды. Жүргіншіден темекі сұраудың соңы жанжалға ұласып, ол алты рет пышақталған. Қанды қылмысқа барған күдікті бұрын бірнеше рет сотталған.
Orda.kz тілшісі сотқа қатысып қайтты.
Ақтөбе облысының қылмыстық істер жөніндегі мамандандырылған аудараралық  соты қайғылы іске үкім оқыды. Іс алқа билердің қатысуымен қаралды. Теміржолшыны өлтірді деп айыпталған К. Бауыржан Қылмыстық кодекстің 99-бабы 2-бөлігі 9-тармағы бойынша кінәлі деп танылды.
Жазаны өтеу орны — қауіпсіздігі барынша жоғары түзету мекемесі белгіленді. Сонымен қатар, судья құқық қорғау органдарына жеке қаулы шығарды.
Себебі 28 жастағы сотталушы  2019 жылы «Қарақшылық»,  кейін «Ұрлық» баптарымен сотталған. Ол пробация қызметінің бақылауында болған. Кейін сот оның жазасын бас бостандығынан айыруға өзгерткен. Белгілі болғандай сот шешімі уақытында орындалмаған.
Іс материалдарына сүйенсек, оқиға 6 тамыз күні сағат таңғы 04:00 шамасында болған. Марқұм Ерсұлтан Мұханбеталы өзінің әріптестерімен бірге кәсіби мерекесін атап өткен.  Пойыз басшысын әріптестерінің көзінше пышақтап тастайды.
Айыптау актісінде жазылғандай, теміржолшылар өтіп бара жатқан бір жас жігітен темекі сұрайды. Агрессивті жауаптан соң арада кикілжің туған. Пойыз басшысы кеуде тұсынан 6 рет пышақ жарақатын алды.
Екі тарап та сот үкіміне апеляциялық шағым түсіретінін айтты.
Автор: Ардақ Ерубаева",2025-12-03T14:30:32+05:00,2025-12-03T14:30:32+05:00,kk,Корреспондент,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/img-20251203-wa0006.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/img-20251203-wa0005.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/img-20251203-wa0007.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/img-20251203-wa0006.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/img-20251203-wa0006.webp,
e2b5c25f3e4b603a2f06e36c110bb9e7,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Ақтөбеде студентті дәретханада зорламақ болған ер адам сотталды,"Ақтөбедегі асханаға кешкі ас ішуге барған студент қызға шабуыл жасаған ер адам 6 жылға бас бостандығынан айрылды. Ішімдікке салынған сотталушыға мәжбүрлі түрде емдеу тағайындалды, деп хабарлайды Orda.kz.",stories,https://kaz.orda.kz/aktobede-studentti-darethanada-zorlamak-bolgan-er-adam-sottaldy-136268/,"Ақтөбедегі асханаға кешкі ас ішуге барған студент қызға шабуыл жасаған ер адам 6 жылға бас бостандығынан айрылды. Ішімдікке салынған сотталушыға мәжбүрлі түрде емдеу тағайындалды.
Orda.kz тілшісі оқиға орнына барып, артынша сотқа қатысып, істің мән-жайын анықтады.
Ақтөбе қаласының №2 соты 35 жастағы ер адамға айыптау үкімін оқыды. Іс жабық қаралды, үкім ашық режимде оқылды. Сотталушы қаланың қақ ортасындағы қоғамдық орында бейтаныс студентті зорламақ болған.
Оқиға 14 қыркүйек күні сағат шамамен 21:30-да «Aport» асханасының дәретханасында болды.
Орта білімді, жұмысы жоқ ер адам ҚР ҚК-нің 24-бабы 3-бөлігі «Қылмысқа дайындалу, оқталу» және 120-бабы 1-бөлігі «Зорлау» бойынша айыпталды.
Жаза өтеу орны қылмыстық атқару жүйесінің орташа қауіпсіздік мекемесі деп белгіленді. Сот ауырлататын мән-жай ретінде сотталушының алкогольдік масаң күйде қылмыс жасағаны, жеңілдететін мән-жай ретінде өкінгенін ескерді.
Сот барысында ұсынылған бейнежазба мен куәгерлердің айғақтары ер адамның «Aport» асханасына кіріп, әйелдер дәретханасына өткенін дәлелдеді. Қолындағы қайырылған шанышқымен есікті ашып, жәбірленушіні қорқытып, зорлауға оқталғаны белгілі болды. Көмекке келген азаматтар оның әрекетін тоқтатып үлгерген.
Жәбірленуші сотталушыны бұрын мүлде көрмегенін, танымайтынын, үкіммен келісетінін айтты.
Айта кетейік, Ақтөбе сотында 672 млн теңге шығын бойынша депутаттардың ісі қаралып жатыр.
Автор: Ардақ Ерубаева",2025-11-26T11:14:14+05:00,2025-11-26T11:14:14+05:00,kk,Корреспондент,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/img-20251126-wa0000.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/img-20251126-wa0001.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/img-20251126-wa0002.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/img-20251126-wa0000.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/img-20251126-wa0000.webp,
d455f890ba9468b290fc27eb9339b81b,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Ақтөбеде танымал дәрігерді аяусыз өлтірген әріптесі 20 жылға сотталды,"Ақтөбеде 69 жастағы белгілі нефролог дәрігер Абай Айсағалиевтің өліміне қатысты қылмыстық іс бойынша сот үкімі шықты. Дәрігердің 31 жастағы әріптесі Нұрсұлтан Шаймерденов кінәлі деп танылып, 20 жылға бас бостандығынан айырылды, деп хабарлайды Orda.kz.",stories,https://kaz.orda.kz/aktobede-tanymal-darigerdi-ajausyz-oltirgen-ariptesi-20-zhylga-sottaldy-135650/,"Ақтөбеде 69 жастағы белгілі нефролог дәрігер Абай Айсағалиевтің өліміне қатысты қылмыстық іс бойынша сот үкімі шықты. Дәрігердің 31 жастағы әріптесі Нұрсұлтан Шаймерденов кінәлі деп танылып, 20 жылға бас бостандығынан айырылды, деп хабарлайды Orda.kz.
Іс Ақтөбе облысының қылмыстық істер жөніндегі мамандандырылған ауданаралық сотында алқабилердің қатысуымен қаралды.
Бүгін аса ауыр іске үкім оқылды.
Сонымен қатар, сот заттай айғақтарды марқұмның туысы Айсағалиевтің иелігіне беру міндеттелді. 4 480 050 теңге, 50 еуро, сағат, алтын бұйымдар туысына беріледі. Тергеу деректеріне сәйкес, оқиға 2025 жылдың мамыр айында болған. Жәбірленуші мен айыпталушы қаладағы жеке емхананың бірінде бірнеше жыл қатар жұмыс істеген. Шаймерденов дәрігердің жалғыз тұратынын және банк шотында қомақты қаражат барын біліп жүрген.
Қылмыс жасағаннан кейін мейіргер марқұмның денесін мұздатқышқа жасырған, ал үйінен банк картасын, телефондарын, ноутбук пен планшетін ұрлап кеткен.
Кейін Pinduoduo сайтынан сатып алған силикон маскасын киіп, дәрігердің атына тіркелген банк есепшоттарынан 5 268 000 теңге алған.
Ол ұрланған мұздатқышты жүк көлігімен гаражға және кейін жертөлеге тасымалдағаны туралы жаздық. Тасымалдаушылар мұздатқыштың ішінде не бар екенін білмеген, себебі айыпталушы оны скотчпен мықтап орап тастаған. 30 мамыр күні дәрігердің денесі табылды. Айыпталушы сотта өз кінәсін мойындады. Өткен сот отырысында прокурордың жарыссөзде сотталушыға 20 жыл сұрағаны жайлы жазан едік.
Үкімнен кейін туысқаны БАҚ өкілдеріне сұхбат берді. Марқұмның туыстары үкіммен келісетіндерін айтты.
Автор: Ардақ Ерубаева",2025-10-22T12:30:31+05:00,2025-10-22T12:30:31+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1761117085_img-20251022-wa0007.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1761116955_img-20251021-wa0017.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/img-20251022-wa0005.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/img-20251022-wa0006.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/img-20251022-wa0009.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1761117085_img-20251022-wa0007.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1761117085_img-20251022-wa0007.webp,https://www.youtube.com/embed/P9QZ7Jeu6ao?feature=oembed
94caf43e492b2ff2fbc80c979d1fae51,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Ақтөбеде тоңып отырған ауыл тұрғындары президент пен әкімге үндеу жасады,"Ақтөбе облысы Мұғалжар ауданына қарасты Қожасай ауылының тұрғындары көгілдір отынға әлі қол жеткізе алмай отыр, деп хабарлайды Orda.kz.",stories,https://kaz.orda.kz/aktobede-tonyp-otyrgan-auyl-turgyndary-prezident-pen-akimge-yndeu-zhasady-136028/,"Ақтөбе облысы Мұғалжар ауданына қарасты Қожасай ауылының тұрғындары көгілдір отынға әлі қол жеткізе алмай отыр, деп хабарлайды Orda.kz.
Ауылға газ тарту жұмыстары аяқталғанымен, тұрғын үйлерге газ қосылмаған. Қараша айында күн суытты. Ал тұрғындар бұрынғы пештерін бұзып тастаған.
Ауыл тұрғындары бүгін президент Қасым-Жомарт Тоқаев пен Ақтөбе облысының әкімі Асхат Шахаровтың атына видеоүндеу жолдап, газ қосу жұмыстарын жеделдетуді талап етті.
Тұрғындардың айтуынша, көгілдір отынның іске қосылуы бірнеше рет кейінге шегерілген.
Мұғалжар ауданы әкімдігі бұл жағдайға қатысты түсініктеме беріп, газ қосу жұмыстарын «Intergas Central Asia» АҚ жүргізіп жатқанын хабарлады.
Ал облыстық Энергетика және тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы басқармасының мәліметінше, Қожасай ауылын газдандыру жұмыстары желтоқсан айының басында толық аяқталады.
Ауыл тұрғындары болса, берілген уәденің орындалуын күтіп отыр. Қожасай ауылында 50 үй бар, шамамен 300-ге жуық адам тұрады.
Еске сала кетсек, Orda.kz порталының зерттеу бөлімі Қайрат Шәріпбаевтың (Нұрсұлтан Назарбаевтың күйеу баласы, Дариға Назарбаеваның жары) күдікті істерін ашты. Бұл тіпті оларға қазірдің өзінде табыс әкеліп жатқан «қaйнар бұлақ» болуы мүмкін. «QazaqGaz Aimaq» арқылы қалай миллиардтап ақша тапқанын толығырақ материалымыздан оқыңыз.",2025-11-12T18:15:00+05:00,2025-11-12T18:15:00+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/img-20251112-wa0006.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/img-20251112-wa0007.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/img-20251112-wa0008.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/img-20251112-wa0009.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/img-20251112-wa0006.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/img-20251112-wa0006.webp,
9b8ff2febc40eb654bfeb3ed1a9ec6db,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Ақтөбеде жеке мектептің мұғалімдері 4 айдан бері жалақысыз жүр,"Ақтөбедегі «SMART BILIM» жеке мектебінің мұғалімдері төрт ай бойы еңбекақы алмаған. Олар БАҚ өкілдерінен көмек сұрап, банк алдындағы қарызы көбейіп, «қара тізімге» іліккендерін айтты. Ұстаздар еш жерге шағым түсірмей, үнсіз отыр.",stories,https://kaz.orda.kz/aktobede-zheke-mekteptin-mugalimderi-4-ajdan-beri-zhalakysyz-zhyr-136279/,"Ақтөбедегі «SMART BILIM» жеке мектебінің мұғалімдері төрт ай бойы еңбекақы алмаған. Олар БАҚ өкілдерінен көмек сұрап, банк алдындағы қарызы көбейіп, «қара тізімге» іліккендерін айтты. Ұстаздар еш жерге шағым түсірмей, үнсіз отыр.
Orda.kz істің мән-жайын анықтап көрді.
Қалада 8 мыңнан астам оқушы, 500-ге жуық педагог жұмыс істейтін мектеп жағдайы жыларман күйде. Ұстаздардың айтуынша, тамыз айынан бері бірде-бір рет жалақы төленбеген. Көбі несиесін төлей алмай, қиын жағдайға тап болған. 100-ден аса мұғалім жұмыстан шығып кеткені айтылды.
Мұғалімі Гүлмира Жүсіпова 100-150 педагог қиындыққа шыдамай шығып кеткенін айтты.
Мектеп басшылығы мұғалімдердің жалақысы мемлекеттік білім беру тапсырысы есебінен төленетінін, ал қаржыландыру тетігі биыл өзгергенін алға тартты. Айтуынша, жүйеге өтінімдер толық енгізілген, келісімшарттар жасалған, енді тек орындалған жұмыстар актісіне қол қою мүмкіндігін күтіп отыр.
Білім ордасына Ақтөбе облыстық еңбек инспекциясының да өкілдері келген. Айтуынша, мектеп қызметкерлері тарапына ресми түрде ешқандай арыз-шағым түспеген.
Ал Ақтөбе облыстық білім басқармасы да жеке мектептердің жалақы қарызына қатысты түсініктеме берді. Өңірде 26 жеке мектеп тіркелген. Олардың ішінде ең ірі білім беру ұйымдары — «BILIM» және «SMART BILIM» гимназия-мектептері. Бұл екі мектепте 8 287 оқушы білім алып, 579 педагог жұмыс істейді. Қарыздар жыл соңына дейін төленетіні айтылды.
Автор: Ардақ Ерубаева",2025-11-26T17:51:21+05:00,2025-11-26T17:51:21+05:00,kk,Корреспондент,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1764161443_0a0e2b99-89cd-44b3-b05e-15e3a62910c8.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/b127a927-cea8-446d-9154-7bfd03097f25.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1764161443_0a0e2b99-89cd-44b3-b05e-15e3a62910c8.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1764161443_0a0e2b99-89cd-44b3-b05e-15e3a62910c8.webp,
f3073e0a1b6af26c1c6d22c0678a2519,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Ақтөбеде жетімдерге сапасыз жатақхананы үй ретінде ұсынған депутаттар сотталып жатыр,"Ақтөбеде Мұғалжар аудандық мәслихатының екі депутаты және аудандық құрылыс бөлімінің басшысына қатысты қылмыстық іс қарала бастады. Тергеу олардың кезекте тұрған жетім балалар мен көпбалалы отбасыларға құжаты реттелмеген, сапасы талапқа сай келмейтін жатақхананы «тұрғын үй» ретінде өткізуге әрекеттенгенін анықтаған.",stories,https://kaz.orda.kz/aktobede-zhetimderge-sapasyz-zhatakhanany-yj-retinde-usyngan-deputattar-sottalyp-zhatyr-136239/,"Ақтөбеде Мұғалжар аудандық мәслихатының екі депутаты және аудандық құрылыс бөлімінің басшысына қатысты қылмыстық іс қарала бастады. Тергеу олардың кезекте тұрған жетім балалар мен көпбалалы отбасыларға құжаты реттелмеген, сапасы талапқа сай келмейтін жатақхананы «тұрғын үй» ретінде өткізуге тырысқанын анықтаған.
Іс Ақтөбе қалалық №2 сотында қаралып жатыр. 60 томнан тұратын қылмыстық іске 3 айыпталушы, 2 жәбірленуші, яғни әкімдік пен жеке кәсіпкер, сондай-ақ 6 қорғаушы қатысып жатыр.
Orda.kz ашық дереккөздерге сүйеніп, айыпталушылардың аты-жөнін анықтады.
Айыпталушыларға Қылмыстық кодекстің келесі баптары бойынша айып тағылған:
Процесті Ақтөбе қалалық №2 сотының төрағасы Сандуғаш Ізбағамбетова жүргізіп отыр.
Прокурор Темірлан Ибрагим айыптау актісін жариялап, іс материалдарымен таныстырды.
Іс «Мұғалжар Отан» ЖШС-нің меншік иесін жалған жолмен ауыстырудан бастау алады. Айыптауға сәйкес, Азамат Жәлімбетов – серіктестіктің құрылтайшысы әрі аудандық мәслихат депутаты. ЖШС 2019 жылы жүргізушілерді оқыту орталығы ретінде тіркелген. Үлес құрылымы: Ж.-ға – 39%, «Отан» қоғамдық қорының төрағасы А.-ға – 51%, «Ақтөбе Отан» ЖШС директорына – 10%.
2021 жылы Ж. тергеу анықтай алмаған тұлғамен бірге бланк және мөр дайындап, жиналыс хаттамасын қолдан жасап, 2022 жылы екі құрылтайшының орнына жалған қол қойып, барлық үлесті өз атына рәсімдейді. Артынша жалған сатып алу-сату келісімін жасап, құжатты eGov арқылы тіркейді. Сот сараптамасы құжаттардың қолдан жасалғанын растаған. Осылайша, «Отан» қорына — 81,6 млн теңге, «Мұғалжар Отан» ЖШС-не — 16 млн теңге көлемінде залал келген.
А.Ж.-ға ҚК-тің 385-бабы «жалған құжат жасау» және 190-бабы «аса ірі көлемдегі алаяқтық» бойынша айып тағылған.
2018 жылы Б.Қ. аудандық мәслихат депутаты болып сайланады. 2020 жылы «Базис» ЖШС-нен 70 бөлмелі жатақхананы 8 млн теңгеге сатып алады. Нысанның жалпы аумағы — 4 431 шаршы метр.
2021 жылы ол мәслихат төрағасы қызметіне тағайындалады.
Прокурордың айтуынша, Қ. қызмет бабында жүріп, әлеуметтік осал топтарды баспанамен қамту бағдарламасын білген соң, жатақхананы тұрғын үй ретінде өткізу жоспарын жасаған. 2022 жылы 70 пәтерлі үйдің техникалық төлқұжатын алады.
2023–2025 жылдары Ақтөбе облысына 3,4 млрд теңге бөлінген. Оның ішінде Мұғалжар ауданына 105 млн теңге қарастырылып, 11 пәтер сатып алу жоспарланған.
Қ. мен Ж. арасында іскерлік байланыс орнап, олар алаяқтық жолмен пайда табу үшін бірігіп әрекет етуге келіседі. Қ. Ж.-ға үшінші тұлға табуды тапсырады. Ж. бұл іске тек өз әйелі А.Ә. көмектесе алатынын айтқан, ал Қ. оның ұсынысына келісім берген.
2023 жылы сәуірде облыс әкімінің шешімімен Мұғалжар ауданына қосымша 59 пәтер бөлініп, 566,4 млн теңге қаржы қосылады.
Қ. мен Ж. мемлекеттік сатып алуға А.Ә.-нің атынан қатысуды жоспарлап, жатақхана ішінде заңсыз демонтаж жүргізіп, бөлмелерді «пәтерге» айналдырады. Бірақ құжат жүзінде нысан әлі де жатақхана. ХҚКО-да оны көпқабатты үй ретінде тіркейді.
«Жаңа отау» ЖШС жасаған бағалау қорытындысында нысан құны — 832,8 млн теңге. Бір ғана үй ретінде көрсетілгендіктен, баға бірнеше есе көтерілген.
Осылайша, 70 пәтерді сатып алу үшін бюджеттен 672 млн теңге бөлінеді. 2023 жылы бөлім басшысы Ә.С. актқа қол қойып, ешқандай тексеру жүргізбей, Қ. мен Ж.-ның әрекетіне көмектеседі.
Ә.С. 672 млн теңгені А.Ә.-ның есепшотына аударады. Бұл қаржының 630 млн теңгесі Г.Қ.-ның шотына өтеді. Ж. қалған 42 млн теңгені өз қажетіне жұмсайды. Қ. өзіне түскен 338,9 млн теңгені жеке мақсатқа пайдаланған.
Қ.-ға ҚК-тің 218-бабы «қылмыстық жолмен алынған ақшаны заңдастыру» бойынша айып тағылған.
Сот алдымен іс материалдарын зерттеп, содан кейін айыпталушылардан жауап алады. Екі депутат тағылған айыптарды мойындамаған. Бөлім басшысы айыптың бір бөлігін ғана мойындаған.
Айта кетейік, бұл іс өткен жылдан бері тергеліп келеді. Аудиттен кейін Мұғалжар ауданының әкімі Дархан Ермағамбетовке қатаң сөгіс жарияланған еді.
Автор: Ардақ Ерубаева",2025-11-24T17:15:27+05:00,2025-11-24T17:15:27+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/inshot_20251124_170414667.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/img-20251124-wa0007.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/img-20251124-wa0008.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/img-20251124-wa0009.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/img-20251124-wa0010.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/inshot_20251124_170414667.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/inshot_20251124_170414667.webp,
8c82c076d4a5e313cfa04b7572c0bf1b,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Ақтөбеде жұмыс уақытында демалыс орнында шомылған әкімдік қызметкерлері жазаланды,"Ақтөбе облысының Байғанин ауданында әкімдік қызметкерлері жұмыс уақытында суға түсіп, демалып жүргені үшін қатаң сөгіс алды, деп хабарлайды Orda.kz.",stories,https://kaz.orda.kz/aktobede-zhumys-uakytynda-demalys-ornynda-shomylgan-akimdik-kyzmetkerleri-zhazalandy-135813/,"Ақтөбе облысының Байғанин ауданында әкімдік қызметкерлері жұмыс уақытында суға түсіп, демалып жүргені үшін қатаң сөгіс алды, деп хабарлайды Orda.kz.
Байғанин аудандық экономика және қаржы бөлімінің басшысы Төлеген Молдабеков пен оның орынбасары Мұрат Ержанов 16 шілде күні жұмыс уақытында «Аққұм–Сағыз» демалыс орталығына барып, Сағыз өзенінде шомылған. Олармен бірге ауданға іссапармен келген тексеру комиссиясының мүшелері де болған.
Бұл жайт ауыл тұрғындарының бейнежазбасына түсіп қалған. Кейін видео әлеуметтік желіге тараған. Ауыл тұрғыны жазбаны Мемлекеттік қызмет істері агенттігіне жолдап, Orda.kz редакциясына да жіберді.
Әдеп жөніндегі кеңесте шенеуніктердің әрекеті мемлекеттік қызмет әдебіне қайшы деп танылды. Кеңес төрағасы Айбек Шілманов оларға ескерту жасады:
Тексеру кезінде бөлім басшысы Молдабеков оқиға түстен кейін болғанын айтып, өзін ақтауға тырысқан. Бірақ ресми іссапар туралы бұйрық рәсімделмегені және бейнематериалдар арқылы оқиғаның жұмыс уақытында болғаны дәлелденді.
Кеңес шешімі бойынша, шенеуніктер ҚР Мемлекеттік қызметшілердің Әдеп кодексінің 6-бабының 5-тармағы және 8-бабының 2-тармағында көзделген талаптарды бұзған.
Сондай-ақ сол күні демалыс орнында мемлекеттік нөмірлері алынып тасталған бірнеше көлік болғаны анықталды. Полицияға сұрау салынғанымен, бейнебақылау болмағандықтан, көліктердің нақты кімге тиесілі екені анықталмады.
Қазір ауданға барған тексерушілерді де жауапқа тарту мәселесі қаралып жатыр.
Автор: Ардақ Ерубаева",2025-10-31T16:26:21+05:00,2025-10-31T16:26:21+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/img-20251031-wa0017.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/img-20251031-wa0016.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/img-20251031-wa0017.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/img-20251031-wa0017.webp,
024d9576f129cc8d7ca699981bace6c3,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Алаяқтар қалайша рақымшылыққа ілінді?: «Қазақтың Робин Гуды» Сәриев 3 жыл 8 айға сотталды, Дүйсеева сот залынан босатылды","Алматыда «Қазақтың Робин Гуды» атымен танымал блогер Ілияс Сәриев пен Ақтоты Дүйсееваға қатысты сот 6 жылға бас бостандығынан айыруды үкім етті. Сот жарыссөзімен, соңғы сөзде қос күдікті көздеріне жас алып, судьядан конституцияның 30 жылдығына байланысты рақымшылық жасау туралы сұрады, деп хабарлайды Orda.kz.",stories,https://kaz.orda.kz/alajaktar-kalajsha-rakymshylykka-ilindi-kazaktyn-robin-gudy-sariev-3-zhyl-8-ajga-sottaldy-dyjseeva-sot-zalynan-bosatyldy-136407/,"Алматыда «Қазақтың Робин Гуды» деген атпен танымал блогер Ілияс Сәриевті сот 3 жыл 8 айға соттады. Ал Ақтоты Дүйсееваға 3 жылға бас бостандығынан айыруды үкім етіп, оған рақымшылық жасалғандықтан баласы 14 жасқа толғанша жазасын өтеу кейінге қалдырылып, сот залынан босатылды.
Сот жарыссөзімен, соңғы сөзде қос күдікті көздеріне жас алды. Судья конституцияның 30 жылдығына байланысты рақымшылықты неліктен екі күдіктіге бірдей бергенін Orda.kz тілшісі анықтап шықты.
Екі жарым айға созылған алаяқтықпен айыпталған «Елге көмек» қайырымдылық қорының жетекшісі  Ілияс Сәриев пен оның серіктесі Мекке мен Мединаға апаратын «MM Travel»  туристік фирмасының директоры Ақтоты Дүйсееваның сотына қатысты нүкте қойылды.
Бүгінгі соттың бір таңғаларлығы судья Ернар Қасымбеков әдетте үш бөлікпен өтетін процесті бір күнде өткізіп тастады. Яғни, күдікті тараптың жарыссөзі мен соңғы сөзі әрі үкім бір күнде шықты.
Сәриев судьядан өзіне тағылған айыпқа қатысты қылмыс құрамы болмағандықтан өзін ақтауды сұрады.
Жарыссөз барысында Ілияс Сәриев өзін кінәсіз деп мәлімдеп, қайырымдылық видеоларына байланысты алты жәбірленушіден кешірім сұрады. Ол видеолардың не себепті жарияланбағанын түсіндіріп, ешкімді алдау ниеті болмағанын айтты.
Ал қалған 20 эпизод бойынша істі Дүйсеева жауапты деді. Еске сала кетейік, сот басталғалы бері   Дүйсеева Сәриевтің оның банктік шоттарына толық қолжетімділігі болғанын және 2024 жылы ірі көлемде ақша шешіп алып, оны құмар ойындарға жұмсағанын айтқан. Сәриев бұл айыптаудың сотта дәлелденбегенін жеткізді.
Сот барысында сөз алған Сәриевтің адвокаты Эльмира Кішкенебаева Сәриевті 20 эпизод бойынша ақтауды сұрады. Оның айтуынша, айыпталушының бұл жағдайларға еш қатысы жоқ. Сондай-ақ ол 6  эпизодтың әкімшілік құқықбұзушылық ретінде қаралуы керек екенін айтты.
Соңғы сөзінде Сәриев көзіне жас алып,  соттан өзінің асырауында 5 кәмелетке толмаған баласы және жұмыссыз әйелі барын жеткізді.
Жарыссөз барысында  Ақтоты Дүйсеева 20 эпизод бойынша кінәсін мойындап, жәбірленушілерден кешірім сұрады. Ол да көзіне жас алып, 2024 жылы Сәриев оның есепшотынан ақша шешіп алмаған болса, жағдай мұндай деңгейге жетпес еді дегенді айтты.
Конституцияның 30 жылдығына байланысты рақымшылық жасап, 74-бабын қолдануды сұрады.  Бұл бап кәмелетке толмаған балалары бар әйелдерге жазаны кейінге қалдыруға мүмкіндік беретінін атап өтті. Ол сонымен қатар қорғауындағы азаматтың алғаш рет қылмыстық іске тартылып отырғанын айтты.
Жәбірленушілер тарапының адвокаты Жандос Палманов рақымшылқытың нақты қандай жағдайда берілетінін айтты. Ауыр емес қылмыстарға қатысты екенін еске салып, бұл істе заң бойынша алаяқтық бірнеше рет жасалған соң «ауыр қылмыс» санатына жататынын жеткізді.
Судья Ернар Қасымбаев Ілияс Сәриевті 3 жыл 8 айға бас бостандығынан айыруға үкім етті. Рақымшылыққа іліккендіктен, оның бастапқы жазасы 4 жыл 8 айдан қысқартылып, орташа қауіпсіздік деңгейіндегі колонияда өтеуге тағайындалды.
Ақтоты Дүйсееваға да рақымшылық заңы қолданылды. Бастапқыда оған 4 жыл 6 ай жаза берілген болса, рақымшылық арқылы жазасы 3 жылға қысқартылып, 10 жасар баласы 14 жасқа толғанша жазасын кейінге қалдыру туралы шешім қабылданып, сот залынан босатылды.
Сонымен қатар, судья Қасымбаев Сәриевке қатысты істің бұнымен аяқталмайтынын мәлімдеді. Ол Сәриевке түсіп жатқан барлық шағымдарды біріктіріп, жаңа тергеу жүргізуді міндеттейтін жекеше қаулы шығарды.
Сәриев үкіммен келіспеді, «Маған жазылға айып тым ауыр, мені үйде күтіп отырған бес балам бар. Берілген жазамен келіспеймін », – деді Сәриев.
Еске сала кетейік,  Ілияс Сәриев пен Ақтоты Дүйсееваға қылмыстық кодекстің 190-бап, яғни «алаяқтық» бойынша айып тағылып отыр.
Тергеу нұсқасына сәйкес, Сәриев үйі жоқ әрі дертіне шипа іздеген науқастарды емдетіп оларға баспана алып беру үшін елден жылу жинауға көмектесемін деп, олардан әртүрлі қаражат жинап, артынша уәдесінде тұрмай бейнежазбаларды әлеуметтік желіге жарияламаған. Нәтижесінде көмекке үміттенген отбасылар ақша да, қолдау да ала алмаған. Бұл эпизод бойынша 6 адам жәбірленуші деп танылды.
Ал екінші сотталушы адамдарға қажылық пен умраға жолдаманы арзан бағада сатып, артынша ол да міндетін орындамай,  істі болып отыр. Тергеу мәліметінше, бұл істе 20 адам зардап шеккен.",2025-12-04T18:55:20+05:00,2025-12-04T18:55:20+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/5300870751969807793.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/5300870751969807793.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/5300870751969807793.webp,
3485e75e6fef186d34f5192e58c3c55a,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Алғабаста өрттен қайтыс болған отбасы жайлы не белгілі?,"Алғабаста 17 қарашадан 18-не қараған түні жаға ұстатарлық жағдай орын алды. Бүтіндей 2 отбасының 12 адамы өрт салдарынан көз жұмды және оның 9-ы бала. Ал қалған 3 адам ауруханаға жеткізілгенімен, ауыл тұрғындарының сөзінше, олар да сол жақта көз жұмған деседі. Бірақ жоғары жақта отырғандар олардың жағдайы ауыр болғанымен, әлі де тірі деп үміттендіреді. Өрттен қаза тапқан 2 отбасы жайлы ақпарат та көп емес, алайда Orda.kz олардың әлеуметтік желідегі парақшасынан және полиция анықтамасынан ақпараттар ұсынады.",stories,https://kaz.orda.kz/algabasta-ortten-kajtys-bolgan-otbasy-zhajly-ne-belgili-136142/,"Алғабаста 17 қарашадан 18-не қараған түні жаға ұстатарлық жағдай болды. Екі бірдей отбасының 12 адамы түгел өрт салдарынан көз жұмды және оның 9-ы бала. Ал қалған 3 адам ауруханаға жеткізілгенімен, ауыл тұрғындарының сөзінше, олар да сол жақта көз жұмған. Бірақ жоғары жақта отырғандар олардың жағдайы ауыр болғанымен, әлі тірі деп үміттендірді. Өрттен қаза тапқан 2 отбасы жайлы ақпарат та көп емес.
Orda.kz олардың әлеуметтік желідегі парақшасынан алған және полиция берген деректерді назарларыңызға ұсынады.
17 қараша күні Шойбековтер отбасы Мақтаарал ауданы Атакент ауылындағы Дәулетбековтер әулетінің үш ағайындысының бірінің қуанышын тойлауға барған. Нақтырақ айтқанда, олар туыстарының сүндет тойына қатысқан. Оны Дәулетбектің жары Мөлдір Ибраим жариялаған бейнематериалдан көруге болады. Сол бейнероликті өрттен қаза тапқан Динара Амантұрдиева (Дәурен Шойбековтың жұбайы) да өз парақшасына жүктеген. Бейнематериалдағы кадрларға қарағанда, отбасы мүшелері қатты қуанып, шаттанып жүрген. Тойдың басты қонақтарының бірі әжей Гүлжәмила Төрегелдиева болған.
Тойдан кейін ағайынды Дәулетбековтердің екеуі өз отбасыларымен Алғабасқа барған. Кенжесі Дәурен Шойбеков жұбайымен және бес баласымен бірге кейін өртеніп кеткен сол үйде тұрған. Ал ағасы Олжасбек Шойбеков, әйелі Маржан Өмірзақова және төрт баласы полиция департаментінің мәліметінше, көрші Ынталы ауылында тұрған. Ағайындылардың аналары Гүлжәмила Төрегелдиева Дәуреннің үйінде бірге тұрып келген.
Өрттің неден тұтанғаны әзірге нақты белгісіз. Алайда оқиғаның қалай өрбігенін қазір бүкіл Қазақстан біледі.
Қазіргі белгілі мәлімет бойынша, өрттен Олжас Шойбеков тірі қалған. Сондай-ақ, оның қызы Жасмин де аман қалғандардың қатарында. Үшінші адамның кім екені туралы мәлімет әртүрлі. Редакциямыздағы  Түркістан облыстық ПД анықтамасына сәйкес жансақтау бөлімінде ағайындылардың анасы — Гүлжәмила Төрегелдиева жатқан. Ал Үкімет таратқан ақпаратта құтқарылғандардың бірі 1991 жылы туған адам екені айтылған. Бұл дерек үй иесі — Дәурен Шойбеков туралы болуы бек мүмкін.
Шойбековтердің отбасы жайлы ашық ақпарат аз. Әлеуметтік желіні белсенді жүргізіп келген — Динара Амантұрдиева. Оның парақшасынан үй шаруасымен айналысатын, бірақ Астана мен Алматыға балаларымен жиі барып тұратын жан екенін көруге болады. Марқұмның стористерінің басым бөлігі балаларға, әсіресе үлкен қыздарына арналған. Кейбір бейнежазбаларда екі қабатты үйдің ішкі көрінісі байқалады. Бұл кадрлар өртенген сол үйге тиесілі болуы мүмкін.
Дәурен Шойбековтің парақшасында оның жүк көлігін айдайтыны көрінеді. Ол тек Қазақстанда емес, Ресейге де жиі жүк тасымалдап отырған. Стористерінде Рудный, Санкт-Петербург, Уфа қалалары белгіленген.
Постарының арасында ауыр жүк көліктерінен бөлек балаларымен түскен суреттері де жиі кездеседі. Соның ішінде ақпан айында төрт жасқа толатын егіз ұлдары Әлихан мен Әмірханның тұсаукесер рәсімінен фотолар бар.
Дәурен Шойбековтің ең соңғы жазбасы 2025 жылдың 9 мамырында шыққан. Онда отбасымен табиғатқа шыққан сәттерін жариялаған. Бір суретінде бауырларымен және анасымен, екіншісінде әжесі немерелерімен, тағы бірінде — жұбайы үлкен қыздарымен бірге түскен.
Динара Амантұрдиеваның соңғы жазбасы шілде айында шыққан. Онда ол жары Дәуренмен бірге түскен суреттерден құралған қысқа бейнеролик жүктеген.
Автор: Игорь Улитин",2025-11-19T11:40:14+05:00,2025-11-19T11:40:14+05:00,kk,Ислам Әден,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1763532110_1763470969_mycollages-39.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1763529385__yo.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1763529980_photo_2025-11-18_17-24-59.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1763531424_ymepo-98z.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1763531798_k7g0ld.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1763531932_1763470850093.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1763532110_1763470969_mycollages-39.webp,
2353ed8bf99ac7dd66102ecb5598c2c9,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Алқаш» деді»: мас ер адам 15 жастағы қызын 16 рет пышақтап өлтірді,Алматы қаласы Талғар ауданынан тағы тыныштық кетті. Тұздыбастау ауылында ер адам өз қызын пышақтап өлтірді. Orda.kz тілшісі қайғылы оқиға болған отбасының туысымен байланысқа шықты.,stories,https://kaz.orda.kz/alkash-dedi-mas-er-adam-15-zhastagy-kyzyn-16-ret-pyshaktap-oltirdi-136197/,"Алматы қаласы Талғар ауданынан тағы тыныштық кетті. Тұздыбастау ауылында ер адам өз қызын пышақтап өлтірді.
Orda.kz тілшісі қайғылы оқиға болған отбасының туысына хабарласып, істің мән-жайын сұрастырды.
Әсел Сағатова есімді келіншек қанды қылмыстың қалай болғаны туралы сөз қозғады. 10 қараша күні кешкі 18:00 шамасында ішімдікке сылқия тойған ер адам ас бөлмесіне кіріп су ішпек болады. Сол жерде 15 жастағы қызы тамақ істеп жүрген. Сол сәтте екеуі сөзге келіспей қалады. Жанжал ер адам қызымен суға таласып қалған кезде басталады. Ашуға булыққан ер адам ас үйдегі пышақпен өз қызын 16 рет пышақтап, бетін тілгілеп тастады. Қайғылы оқиға кезінде үйде ешкім болмаған. Өз әкесі пышақтаған жасөспірім көп қан жоғалтып, оқиға орнында көз жұмды. Ер адам мастығынан айыққанда туыстарына жасаған қылмысы туралы өзі хабар берген.
Марқұмның туысының айтуынша, ер адам мен қызы бұған дейін бір-біріне қырғи қабақ танытып жүрген. Әкесінің ішімдікке әуес болып, отбасының шырқын бұзып жүргеніне намыстанған қыз полиция шақыртып, әкесін бірнеше рет бұзақылығы үшін қаматқан. Әкесі сол үшін қызына тіс қайрап жүрген. Қылмыс болғаннан кейін ер адамның өзі полиция бөлімшесінде туысымен сөйлесіп отырып:
Қазір ер адам уақытша ұстау изоляторына қамалған. Қылмыстық іс қозғалып, тергеу амалдары жүргізіліп жатыр. Ал қайғыдан қан жұтқан отбасында марқұмның анасы мен 2 бауыры қалды.
Orda.kz марқұмның анасына хабарласып, көңіл айтты. Қызынан айырылған ана:
Оның полицияға не үшін көңілі толмағаны құпия болып қалды.
Алайда, Алматы облысы ПД күдіктіні дереу ұстап қамағанын мәлімдеді.
Тергеу барысы Алматы облысы полиция департаментінің ерекше бақылауында екен.
Айта кетейік, марқұмның туыстары көз жұмған қыздың суреті мен аты-жөнін жарияламауды сұрады.
Еске салайық, Ақтөбе облысында ер адам әйелін өлтіріп, кейін өзіне қол салды.",2025-11-22T17:04:34+05:00,2025-11-22T17:04:34+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/8e98b9d5-7443-44dc-963b-15642f8d92b0.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/8e98b9d5-7443-44dc-963b-15642f8d92b0.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/whatsapp-image-2025-11-21-at-23_39_25.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/whatsapp-image-2025-11-21-at-23_39_31.jpg,
e444657c5e26ec870d6a24edfceb3301,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Алмас менің жүрегімде»: марқұм Алмас Шахимовтың ісіндегі айыпталушы соңғы сөзін айтты,Алматы қаласындағы 5571 әскери бөлімінде Ұлттық ұлан қатарында бар болғаны екі ай ғана қызмет еткен Алмас Шахимов қаза тапты.,stories,https://kaz.orda.kz/almas-menin-zhyregimde-markum-almas-shahimovtyn-isindegi-ajyptalushy-songy-sozin-ajtty-136289/,"Алматы қаласындағы 5571 әскери бөлімінде Ұлттық ұлан қатарында бар болғаны екі ай ғана қызмет еткен Алмас Шахимов қаза тапты. Марқұмды топыраққа тапсырғанымызға үш жыл өтті. Батальон командирі Дәурен Байызбековке Қылмыстық кодекстің 453-бабы бойынша «немқұрайдылық» айыбы тағылған. Бүгінгі сот отырысында ол соңғы сөзін айтып, соттан өзі туралы толық ақтау шешімін шығаруды сұрады. Сонымен бірге, командир оқиғаны қылмыс емес, табиғи апат деп бағалайтынын жеткізді.
Orda.kz тілшісі сотқа қатысып қайтты.
Судья сот отырысын бастамас бұрын айыпталушыдан ақпараттың таратылуына қарсы еместігін сұрады. Айыпталушы Дәурен Байызбеков фотоға және видеоға түсіруге, ақпарат таратуға еш қарсылығы жоқ екенін айтты. Ол соңғы сөзінде БАҚ өкілдерінің қатысқанына керісінше қуанышты екенін жеткізіп, тілшілер арқылы Алмастың туған-туыстарына көңіл айтып, өзінің шындығының оларға жеткенін қалайтынын ашық айтты.
Алмас Шахимовтың өлімін әуелде құмды дауыл кезінде құлаған шатырдан көрген. Әскерилер тіпті табиғи апат кезінде бірнеше әріптесін құтқарып қалғанын айтып, марқұм сарбазды «Ерлігі үшін» деп марапаттаған да еді.
Алайда Алмастың туыстары әскери бөлімнің бұл деректеріне күмән келтіріп, марапатты да, ақшалай көмекті де қабылдаудан бас тартқан. Олардың айтуынша, баланы ұрып өлтірген. Шахимовтың жақындары үш жыл бойы істің ақ-қарасын анықтап, әділдік іздеп жүр. Биыл 29 мамырда сарбаздың өліміне қатысты алғашқы сот отырысы өтті. Тергеу нәтижесінде Шахимовтың өліміне кінәлі деп взвод командирі Дәурен Байызбеков айыпталды.
Қылмыстық іс Қылмыстық кодекстің 453-бабының 2-бөлімі бойынша «Қызметке салғырт қарау» дерегі бойынша қозғалды. Сот отырысына жәбірленуші тарап қатыспады және үкімге келмеді, өйткені олар шешіммен келіспейтіндерін айтты.
Айыпталушы, взвод командирі Дәурен Байызбеков соңғы сөзін айтты.
Сол күні қатты дауыл салдарынан бірнеше сарбаз зардап шеккен. Айыпталушының сөзінше, сол күні кей сарбаздар көз жасын жасырмаған, ұшқан темір, кірпіш, тас бәрімізді есеңгіретіп тастапты. Айыпталушы қандай үкім шықса да, оны бір Аллаға тапсырдым деді. Сотталушы командир өзінің төрт баласы бар екенін және тергеу ісінің дұрыс жүрмегенін де атап өтті.
Еске сала кетейік, Алмас Шахимов 2022 жылдың 9 тамызында, Ұлттық гвардияның 5571 бөлімінде екі айдан соң көз жұмды. 2023 жылдың желтоқсанында денені эксгумациялау жүргізді. Марқұмның анасы Индира Туғанбаеваның айтуынша ұлының денесінде бірнеше пышақ жарақаты болған.
Бүгін сотталушының соңғы сөзі тыңдалды. Сот басталғалы жәбірленуші тарап бірде-бір рет қатыспаған, сонымен қатар Алмастың анасы сотқа қатысудан бас тартатынын білдіретін арыз берді. Индира істің  99-баппен, яғни қасақана кісі өлтіру бабы бойынша қозғалғанын талап етіп отыр. Ол сотқа қатыспау себебін – қозғалып отырған қылмыстық іс өте жеңіл бап бойынша қаралып жатыр деп түсіндірді. Резонанс тудырған қылмыстық іске үкім желтоқсанда жарияланады.
Командирдің айтуынша, дауыл шамамен 20:55-те басталған. Оның сөзінше, екі 40 орындық, салмағы 300–400 келіге жететін палатка жел екпінімен 200–300 метрге ұшып кеткен. Командир жауынгерлерге газдан қорғайтын киім киіп, жерге жатып қорғануға бұйрық бергенін, өзімен бірге офицерлер жеке құрамды жинағанын айтты.
Командирдің айтуынша, дауыл басылғаннан кейін қатардағы Аман Алмас Шахимовті шатырдан 5–6 метр жерден тауып алған. Оған алғашқы медициналық көмек көрсетілген. Зардап шегушіні ауруханаға жеткізу үшін командир өз қызметтік көлігін берген. Жарты сағаттан соң сарбаздың қаза болғаны хабарланған.
Қорғаушылар бірнеше процессуалдық кемшілікті атап өтті:
Сараптама кезінде нақты жарақат алу механизмі анықталмаған;
Барлық шатыр тексерілмеген;
Төтенше жағдайлар қызметінің хабарламасы мен телефон деректері зерттелмеген;
Ішкі ережеге сәйкес шатырды орнату командирдің міндетіне жатпайды.
Командир жеке құрамды орналастырудағы жауапкершілігін жоққа шығармайды, бірақ шатырларды орнату мен бекітуге басқа лауазымды тұлғалар жауапты екенін қайта-қайта айтты.
Еске сала кетсек, 2022 жылдың тамызында сол бөлімде тағы бір сарбаз — Алмас Шахимов қаза тапты. Бұған дейінгі жағдай жайлы толығырақ тілшіміздің материалынан оқи аласыз.",2025-11-28T11:48:31+05:00,2025-11-28T11:48:31+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/inshot_20251128_112337863.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/5280926096373255950.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/5280926096373255954.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/5280926096373255956.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/5280926096373255957.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/inshot_20251128_112337863.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/inshot_20251128_112337863.webp,
fdebc1821421715df79dfb06129f198b,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Алматы әкімдігінде 4 баланың анасы өзін-өзі өртемек болды,"Алматы қаласы әкімдігінің азаматтарды қабылдау орталығында 39 жастағы келіншек қасында еріп жүрген кішкентай баласына қарамастан өзін-өзі өртемекші болып үстіне бензин құйды. Orda.kz оқиға орнына барып, келіншектің неге мұндай жанкешті әрекетке бармақ болғанын анықтады.",stories,https://kaz.orda.kz/almaty-akimdiginde-4-balanyn-anasy-ozin-ozi-ortemek-boldy-135470/,"Алматы қаласы әкімдігінің азаматтарды қабылдау орталығында 39 жастағы келіншек қасында еріп жүрген кішкентай баласына қарамастан өзін-өзі өртемек болып үстіне бензин құйды. Orda.kz оқиға орнына барып, келіншектің неге мұндай жанкешті әрекетке бармақ болғанын анықтады.
Бүгін Orda.kz редакциясына «Алматы қаласы әкімдігінің ішінде белгісіз бір келіншек өзін-өзі өртегелі жатыр» деген ақпарат келді. Оқиға орнына барғанымызда әкімшіліктің азаматтарды қабылдау орталығының алдында екі жедел жәрдем мен бес-алты полиция көлігі тұрды.
Кіреберістегі әкімдік қызметкері қабылдауға келген адамдардың сөмкелерінен оттық пен сіріңкенің бар-жоғын тексеріп, егер бар болса сыртта тастап кетуін қатаң қадағалап тұрды. Сонымен қатар ғимарат ішінен бензиннің иісі мүңкіп тұрды.
Араға бір сағаттай уақыт салып өзін-өзі өртеуге оқталған келіншекті қоршап бірнеше полиция сыртқа шықты. Orda.kz тілшісі келіншектен неліктен мұндай әркетке барғанын сұрастырды.
Өз-өзін өртемек болған келіншек 39 жастағы төрт баланың анасы Жанар Қалжанова соттан әділетсіздік көрген соң, әкімшілікке 2025 жылдың мамыр айынан бері келіп жүр екен.
Апелляциялық шағым қалалық сотта аудандық соттың үкімінің күшін жойып жоққа шығарған. Мұнымен келіспеген Қалжанова ары қарай кассациялық арыз түсіргенімен қалалық соттың үкімі өзгеріссіз қалды.
«Ал енді мұнда әкімдіктің не қатысы бар?» деген заңды сұрақ туындайды. Келіншектің айтуынша, әкімдікке мамыр айынан бастап келіп жүрген екен. Тіпті Дархан Сатыбалдының жеке қабылдауында да болып соттан әділетсіздік көргенін әрі денсаулығына зиян келгенін түсіндіріп айтыпты.
Келіншекті баласымен бірге полиция алып кеткен соң, әкімдік өкілдері шығып, болған жағдайға қатысты пікір білдірді. Әкімдік өкілдерінің айтуынша, бірінші сотта жеңгенімен келесі апелляциялық шағым қаралған қалалық сотқа келіншек қатыспаған. Ал қалалық сот Қалжанованың қатыспағанына қарамастан сот үкімін шығарып жіберіпті. Ал келіншек уақытында істі қолдан шығарып алған. Бұл іс бойынша қазіргі уақытта қалалық сот пен кассациялық сот шешімді өзгертпеген әрі істі қарау уақыты да әлдеқашан өтіп кеткен екен.
Сонымен қатар, әкімшілік өкілдері келіншекке мамыр айынан бері әлеуметтік көмек көрсетіліп келе жатқанын айтты. Әкімдіктің айтуынша, Қалжанованың сегіз ай бойы төленбеген коммуналдық төлемдері мен жалдамалы пәтердің ақысы, сондай-ақ, азық-түлік берілген әрі үлкен баласының оқу ақысы да төленіпті. Тіпті оқу бітірген ұлы мен келіншектің өзіне де жұмыс та ұсынылған екен.
Келіншектің басты талабы әділетсіз өткен соттың шешімін қайта қарау мен баспана мәселесі.
Алматы әкімдігі Жанар Қалжановаға кешенді әлеуметтік көмек көрсетілгенін хабарлады. Әкімдіктің мәлімдеуінше, көпбалалы әрі жалғызбасты ана Жанар Қалжановаға Жетісу ауданы әкімінің аппараты тарапынан жан-жақты әлеуметтік қолдау шаралары көрсетілді.
Бұл оқиғадағы түсініксіз бір жайт, қалалық соттың іс бойынша жәбірленушінің сотқа қатыспағанына қарамастан сыртынан үкім шығарып тастағаны. Сондықтан Orda.kz қалалық прокуратураға ресми сауал жолдады.
Orda.kz ары қарай жағдайды бақылап, ақпарат таратып отырады.",2025-10-13T17:38:15+05:00,2025-10-13T17:38:15+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/5433733701252021604.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1760347048_5433733701252021603.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/5433733701252021604.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/5433733701252021604.webp,
00f01ce011d661e181f1c7f5475e75fc,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Алматы облысында жол апатынан төрт адам қаза тапты,"Алматы облысында Алматы-Көкпек-Көктал-Шонжы тас жолында болған жол апатынан төрт адам көз жұмды, деп хабарлайды Orda.kz.",stories,https://kaz.orda.kz/almaty-oblysynda-zhol-apatynan-tort-adam-kaza-tapty-136476/,"Алматы облысында Алматы-Көкпек-Көктал-Шонжы тас жолында болған жол апатынан төрт адам көз жұмды, деп хабарлайды Orda.kz.
Алдын-ала мәліметтер бойынша, Audi A6 жүргізушісі көлік тізгініне ие бола алмай, Nissan Cefiro-мен соқтығысқан. Екі жүргізуші мен екі жолаушы алған жарақаттарынан оқиға орнында қайтыс болды. Тағы үш жолаушы түрлі дене жарақаттарын алып, медициналық мекемеге жатқызылды.
Қылмыстық іс қозғалып, сотқа дейінгі тергеу жүргізіліп жатыр.
Айта кетейік, 7 желтоқсан күні сағат 23.10-да Алматыда жеңіл көлік пен жолаушылар автобусы соқтығысты.",2025-12-09T12:00:08+05:00,2025-12-09T12:00:08+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/4e54a5be-83fe-4d22-992f-d3e857d0c75c.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/4e54a5be-83fe-4d22-992f-d3e857d0c75c.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/4e54a5be-83fe-4d22-992f-d3e857d0c75c.webp,
e6108883a06da3ffc92f3fc4c3e2effb,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Алматы облысындағы жер дауы: Сот шешіміне қарамайтын әкімдік және кәсіпкерлерді кім қудалады?,"Алматы облысының Іле аудандық соты 9 маусымда даулы жер учаскесіне қатысты қылмыстық іс бойынша Давлетбаев Марыс Қайшымбекұлы, Рысбек Ануар Нұрланұлы және Нұрлан Айдарбек Ғабитұлын толық ақтап шықты.",stories,https://kaz.orda.kz/almaty-oblysyndagy-zher-dauy-sot-sheshimine-karamajtyn-akimdik-zhane-kasipkerlerdi-kim-kudalady-136164/,"Алматы облысында кәсіпкерлер 1900 гектар жерді рейдерлік жолмен тартып алмақ болғанын мәлімдеді. «Тұмар құрылыс компаниясы» ЖШС-ның жерін «Миялы Агро» ЖШС-ға әкімдік сот шешіміне қарамастан уақытша берген. Бір қызығы сот өз төрелігін айтса да, әкімдік оған пысқырып та қарамаған. Соттан жеңсе де, әкімдіктен опық жеген кәсіпкерлердің үстінен «жығылғанға жұдырық» болып, жазықсыз қылмыстық іс қозғап жіберген.
Orda.kz айдың күннің аманында жер телімін күшпен тартып алу жайлы даудың мән-жайын және оған депутаттың қандай қатысы барын анықтап көрді.
Алматы облысы Балқаш ауданы Бақанастағы 1911,9 гектар жердің дауы жыр болғалы біраз болды. Бұл жер негізінен «Тұмар» құрылыс компаниясына 2004 жылы 230 пай иесімен жасалған келісімдер негізінде берілген. Адвокаттардың сөзіне қарасақ, компания құқығы 2022 жылғы 6 маусымда Алматы облыстық сотының заңды күшіне енген қаулысымен расталғанына қарамастан, аудан әкімдігі бірнеше рет сот шешімдерін орындамай, жерді заңсыз түрде «Миялы Агро» компаниясына рәсімдеп беруге әрекет жасаған. Кейін сот шешімдері бойынша жер «Тұмар құрылыс компаниясына» қайтарылғанымен, әкімдік қайтадан өзгертулер енгізіп, жерді «Миялы Агро» пайдасына шығарып берген. Сонымен әкімдік бәйек болатындай «Миялы Агроның» арты неге диірмен тартып тұр?
2021 жылы үш пай иесі – Байұзақова, Бөлекбаев және Сапарәлиев «Миялы Агроның» қолдауымен 2004 жылы жер бөлу туралы шешімді сот арқылы жарамсыз деп танытты. Былайша айтқанда олар: «Тұмардың жерді пайдалану құқығын заңсыз» деді. Сол кезде жер учаскесі «Халық банкі» кепілінде болған, яғни «Тұмар» ЖШС бұл жерді банкке қарыздың кепілі ретінде берген.
Адвокаттардың сөзінше, жеке сот орындаушысы жерді ешқандай бағалау жасамай, конкурс немесе аукцион өткізбей, заңсыз түрде «Миялы Агродан» 78 миллион теңге алды да, жерді кепілден босатып берді. Яғни, банкке қарызды толық төлеместен немесе заң бойынша рәсімдеместен, жеке сот орындаушы жерді заңсыз түрде «Миялы Агроға» өткізіп қойған. Адвокаттар сот шешімін де қолдан жасалған деп санайды.
2021 жылғы қарашада облыстық сот Балқаш аудандық сотының шешімін жоққа шығарып, істі қайта қарауға жіберген. 2022 жылғы 6 маусымда облыстық сот «Тұмар» құрылыс компаниясының жерді пайдалану құқығын толық растап берді. Жоғарғы сот та бұл шешімді қайта қараудан бас тартты. Осы шешімге сәйкес, аудан әкімдігі компанияның құқығын қалпына келтіруі керек еді.
Адвокаттардың айтуынша, 2024 жылғы 3 шілдеде Балқаш ауданының әкімі Құтпанбетов бұрынғы 2004 және 2021 жылғы шешімдерді бір жақты қарап, жойып, соттың сәуірде қойған тыйымына қарамастан жерді басқа адамға рәсімдеген. Сол күні ауданның жер бөлімі жаңа иесіне келісім дайындаған. Бірақ ол «Азаматтарға арналған үкіметте» тіркелмеген.
Ақыры сот әділ шешім шығарды деп арқаны кеңге салғанда, «Тұмар» құрылыс компаниясының басшыларына қарсы қылмыстық іс қозғалды.
Алматы облысының Іле аудандық соты 9 маусымда даулы жер учаскесіне қатысты қылмыстық іс бойынша Марыс Қайшымбекұлы Дәулетбаев, Әнуар Нұрланұлы Рысбек және Нұрлан Айдарбек Ғабитұлын толық ақтап шықты.
Адвокаттар олардың әрекетінде ешқандай құқықбұзушылық жоқ екенін айтты . Себебі жерді пайдалану құқығын сот бекіткен, ал азаматтар өздерінің заңды жерін ғана өңдеген.
Адвокаттар шенеуніктерді белгілі бір депутаттың мүддесін қорғады деп айыптайды. Шағымда облыстық полиция департаменті мен прокуратура қызметкерлері «Миялы Агро» ЖШС мүддесін қорғайды деген ақпарат бар.
Мемлекеттік органдардың жер қатынастары мен сот шешімдерін неге орындамайды? Егер әкімдік сотқа бағынбайтын болса, онда сотқа жүгінудің қандай қажеті бар? Әзірге оқиғаның әлқиссасы осы.
Жалпы «Тұмар» құрылыс компаниясы:
Қазір ақталған кәсіпкерлердің үстінен аппеляцияға «Миялы Агро» қайта арыз түсірді. Қылмыстық іске қатысты аппеляциялық сот өтіп жатыр.
Orda.kz істі ары қарай зерттеп, тікелей ақпарат таратуды жалғастырады.",2025-11-21T20:29:51+05:00,2025-11-21T20:29:51+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/inshot_20251121_183739288.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/_gluster_2024_10_31_f0d8fc64bda0f512e98a7db73077cd5b_1280x720.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/img_20251121_170923_213.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/img_20251121_170925_699.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/img_20251121_170925_879.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/inshot_20251121_183739288.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/inshot_20251121_183739288.webp,
6f4687b44e6a9f6d36cb623781cb69e2,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Алматыда адам ағзаларын заңсыз саудалаған азаматтың жазасы жеңілдетілді,"Алматы қалалық сотының қылмыстық істер жөніндегі сот алқасы адам ағзаларына қатысты заңсыз мәмле жасау ісі бойынша сотталған Сералы Бижановқа қатысты үкімді қайта қарап, оның жаза мерзімін қысқартты.",stories,https://kaz.orda.kz/almatyda-adam-agzalaryn-zansyz-saudalagan-azamattyn-zhazasy-zhenildetildi-136229/,"Алматы қалалық сотының қылмыстық істер жөніндегі сот алқасы адам ағзаларына қатысты заңсыз мәміле жасау бойынша сотталған Серәлі Бижанов туралы үкімді қайта қарап, оның жаза мерзімін қысқартты.
Orda.kz сот қаулысына қол жеткізіп, өзгерген жазаға қатысты нақты деректерді анықтап қайтты.
Еске салайық, адам ағзасын заңсыз саудалау ісінде куәгер 37 адамның атын атағанына қарамастан, небәрі 6 адам ғана сотталған еді. Бұл ұйымдасқан қылмыстық топ тек ағза сатумен шектелмей, кейбір адамдарды қоқан-лоқымен, қорқытумен осы іске тартып, несиеге батырып жіберген. Бұл іс ұзаққа созылып, қоғамда үлкен резонанс тудырды. Бұған дейін Orda.kz тілшісі сот отырыстарынан тікелей ақпарат таратып отырды.
Бұл іс бойынша негізгі фигуранттардың бірі — Нұрбол. Ол бұған дейін Orda.kz редакциясына эксклюзивті сұхбат беріп, өзінің басынан өткен заңсыз ағза саудасы, қорқыту, зорлық және алаяқтық туралы бүге-шігесіне дейін баяндаған еді. Нұрбол өз отбасын қорғау үшін амалсыздан келісім бергенін, кейін қылмыстық топтың бопсалауынан құтыла алмай, құрбанға айналғанын айтқан. Дәл осы Нұрболдың айтуынша, ол тергеу кезінде 37 адамның есімін көрсеткен. Бірақ іс бойынша сотқа тартылғаны – тек 6 адам. Сұхбатта Нұрбол өзін Серәлі басқарған топ жүйелі түрде қорқытып, бопсалағанын, Сержан есімді азамат айтқандарына көнбеген сәтте бірнеше ер адамның пәтеріне баса-көктеп кіріп, жыныстық зорлық көрсеткенін, оны ұзақ уақыт психологиялық құлдықта ұстап, бақылап, донор іздеуге мәжбүрлегенін ашық айтқан.
Ұсталғаннан кейін Серәлі Нұрболды алдап: «арғы жақта келісіп қойдым, мені танымаймын деп айт, деректеріңді өзгерт, жағдайыңды жасап беремін, үй, көлік беремін» деп уәде берген. Соның нәтижесінде істің кейбір қатысушылары жауапкершіліктен жалтарып кеткен. Ал Нұрбол болса бүйрегін беріп, ақшасынан айырылып, өзі түрмеде қалған. Осындай ауыр жағдайдан кейін ол 14 рет өзіне қол салмақ болған.
Алматының мамандандырылған ауданаралық қылмыстық соты 2025 жылғы 14 шілдеде Серәлі Бижановты ҚК-116-бабының 2-бөлігі («адам ағзаларына қатысты заңсыз мәміле») бойынша кінәлі деп танып, оған:
Сотталушы — 1990 жылы туған, бұған дейін сотты болмаған.
Серәлі Бижановтың ісі апелляцияда қайта қаралды. Оның қорғаушысы, адвокат Г.Н.Оқапова, бірінші инстанция үкімін өзгерту туралы шағым түсіріп, сотқа бірқатар уәждерін келтірді.
Қорғаушының айтуынша, Бижановтың әрекетінде қылмыс құрамы жоқ. Ол айыптау тарабының тұжырымы болжамдарға және жанама деректерге ғана сүйенгенін, ал ағзаны сату фактісі нақты дәлелденбегенін алға тартты. Тергеуде пайдаланылған хат-хабар алмасу да қорғаушының сөзінше, ағзаны сатуға келісу емес, туыстық донорлық мүмкіндігін талқылау ғана болған.
Сондай-ақ, адвокат Бижановтың денсаулығына тоқталды: ол І топтағы мүгедек, бірнеше ауыр диагнозы бар және қазіргі күйі өте нашар. Осыны ескеріп, қорғаушы Қылмыстық кодекстің 75-бабы — «ауруына байланысты жазадан босату» нормасын қолдануды сұрады.
Сот алқасы істегі дәлелдер жеткілікті, айыптау дұрыс сараланған деген тұжырымға келді. Яғни, Бижановтың кінәсіне қатысты сот позициясы өзгерген жоқ. Дегенмен апелляция бірінші инстанция тағайындаған жаза тым қатаң болғанын ескеріп, оны жеңілдетті.
Қорғаушының шағымы осымен ішінара ғана қанағаттандырылды. Ал Бижановты денсаулық жағдайына байланысты жазадан босату туралы өтініш қанағаттандырылмады. Себебі сотқа арнайы медициналық комиссияның мұндай шешімді растайтын қорытындысы ұсынылмаған.
Қандай жеңілдететін мән-жайлар ескерілді?
Апелляциялық алқа жаза мөлшерін азайтқан кезде мынадай мән-жайларға назар аударды:
Сот үкімнің басқа бөліктерін сол күйі қалдырды:
Еске сала кетсек, бұл ағза сату ісі тіпті шетелге дейін етек жайған. Бұған дейінгі сотта бүйрек сатушылар елімізден Түркияға үш адамды жібергені белгілі болған еді. Қысылтаяң кезеңде, ақшадан қиналған азаматтар түрлі әрекетке барады. Сондай бір жұрттың төбе шашын тік тұрғызған оқиғаға тоқталсақ. Ол өмірдің саудасы десек артық айтқандық емес шығар. Себебі жаны қысылып тұрған азаматтардың жағдайын пайдаланып, әккі қуаяқтар бүйрегін алып, қаражатын толық бермей, түрлі сұмдық қылмыс жасаған. Сонымен қатар өткен соттардың бірінде қылмыстық топтың ішінде ерлі-зайыптылар да бар екені белгілі болды. Олар әлеуметтік желіден донор тауып келіссөз жүргізіп отырған. Айта кетейік, судья Майшынов дәл осы оқиғаға ұқсас екі қылмыстық топтың сотталғанын атап өткен еді.",2025-11-24T10:32:29+05:00,2025-11-24T10:32:29+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/piramida-iz-pochek-ljudej-kopija-2-1.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/piramida-iz-pochek-ljudej-kopija-2-1.webp,
e8ec7c625d141b425ceb0b9238fe6cc2,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Алматыда адам азаптаған полиция қызметкері сотталды,Алматы қаласының қылмыстық істер жөніндегі мамандырылған сотында «Азаптау» бабымен полиция қызметкері сотталды. .,stories,https://kaz.orda.kz/almatyda-adam-azaptagan-policija-kyzmetkeri-sottaldy-135049/,"Алматы қаласының қылмыстық істер жөніндегі мамандырылған сотында полиция қызметкері «Азаптау» бабымен сотталды.
Orda.kz журналисі сот отырысына қатысып, мән-жайымен танысты.
Алматы қаласының тұрғыны Александр Зуев 2024 жылдың жаңа жыл түнінде көршілерімен автотұраққа бола жанжалдасып, бір көлікке зақым келтірген соң полицияға жеткізіледі.
Полиция бөлімінде одан полиция қызметкері көршісін ұрды деп көрсеткен хаттамаға қол қоюды талап етті. Зуев бас тартқан сәтте екі полицей оны үстелге жығып, қолын қайырып, кісендейді.
Әжетханада басталған соққы бірнеше сағатқа жалғасқан. Зуев екі рет есінен танып, үстіне су құйып ұрып-соғуды қайта жалғастырғанын айтады. Қызметкерлер оның аяғына секіріп, сүйектері сынғандай дыбыс естілген. Қолы кісеннен көгеріп кеткен соң ғана босатқан.  Кейін оны босатып жіберген.
Үйінде ауырсынуға шыдамаған ол «жедел жәрдем» шақырып, ауруханаға түсті. Бастапқы медициналық тексерістерде   сүйегі сынбаған дегенмен, жеке клиника сүйегінің сынғанын, сіңірдің зақымын анықтады.
Әділдік іздеген Зуев алғашында тергеушілерден хабар күтті. Уақыт өте келе ол Ішкі қауіпсіздік басқармасына, кейін прокуратураға жүгінді. Бірақ қолдау орнына арызын қайтарып алуға көндіру әрекеттеріне тап болды. Ақыры қылмыстық іс азаптау бабы бойынша қозғалды.
Ұзақ уақытқа созылған тартысты тергеулерден кейін іс Алматы қаласының қылмыстық істер жөніндегі мамандандырылған халықаралық сотына жетті.
2025 жылдың қыркүйегінде сот соңғы шешімін шығарды
Айыпталушы сот залынан қамауға алынды.
Айта кетейік,17 қыркүйек күні Алматы облысы Жамбыл ауданының Отар горнизонында 19 жастағы жас сарбаз өз-өзіне қол салды. Мүрдесін көруге ата-анасы Алматы қаласына келді. Orda.kz тілшісі марқұмның ата-анасымен сөйлесіп, жағдайға қатысты пікірлерін білді.",2025-09-22T16:48:01+05:00,2025-09-22T16:48:01+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/5371038306990683401.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/5371038306990683402.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/5371038306990683401.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/5371038306990683401.webp,
7470b1f3b8c15beccb56056a7c9f40c9,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Алматыда бірнеше көлік пен жолаушылар автобусы апатқа ұшырады,"Алматыдағы Саин көшесінде бірнеше жеңіл көлік мен жолаушылар автобусы соқтығысты,  деп хабарлады Orda.kz.",stories,https://kaz.orda.kz/almatyda-birneshe-kolik-pen-zholaushylar-avtobusy-apatka-ushyrady-136459/,"Алматыдағы Сайын көшесінде бірнеше жеңіл көлік пен жолаушылар автобусы соғылды,  деп хабарлады Orda.kz.
Жол апаты кеше, 7 желтоқсан күні сағат 23.10-да болған. Алматы қалалық полиция департаментінің мәліметінше, оңтүстік бағытқа қарай қозғалып келе жатқан Škoda маркалы көліктің жүргізушісі арақашықтықты сақтамай, алдында келе жатқан Chevrolet автокөлігіне соқтығысқан. Соққы әсерінен Chevrolet аялдамада жолаушыларды түсіріп-мінгізіп тұрған автобусқа барып соғылған.
Сонымен қатар, соққыдан кейін Škoda бағытын жоғалтып, сол жолақпен қатар жүріп келе жатқан Volvo көлігімен соқтығысқан.
Қазір оқиғаның мән-жайы анықталып жатыр.
Апат салдарынан 2009 жылы туған Škoda жолаушысы зардап шекті. Жасөспірім қаладағы балалар ауруханаларының біріне жеткізілді.
Айта кетейік, Ақтөбеде бөтен көлікке мінген 16 жастағы жасөспірімнің денесі көлден табылды.",2025-12-08T13:00:20+05:00,2025-12-08T13:00:20+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/f3cb44c2-1585-47b3-8381-8d95b38d6e8a.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/f3cb44c2-1585-47b3-8381-8d95b38d6e8a.webp,
5617499bb26b23f40a8f832b44563f87,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Алматыда халықаралық Denis Ten Memorial Challenge турнирі өтті,2025 жылдың 1–4 қазан күндері Алматыдағы Halyk Arena мұз айдынында мәнерлеп сырғанаудан алтыншы халықаралық Denis Ten Memorial Challenge турнирі өтті.,stories,https://kaz.orda.kz/almatyda-halykaralyk-denis-ten-memorial-challenge-turniri-otti-135304/,"2025 жылдың 1–4 қазан күндері Алматыдағы Halyk Arena мұз айдынында мәнерлеп сырғанаудан алтыншы халықаралық Denis Ten Memorial Challenge турнирі өтті.
Orda.kz тілшісі турнирге қатысып, көрермендердің қолдауы мен мұз үстіндегі тартысты сәттердің куәсі болды.
Осыған орай биыл Алматыға 18 елдің спортшылары ағылды.  Турнирдің соңғы күнінде ерлер арасындағы жекелей сырғанаушылардың еркін бағдарламасы ұсынылды. Әлем чемпионатының жүлдегері Қазақстандық Михаил Шайдоров соңғы болып мұзға шығып, «The Fifth Element» фильмінің әуеніне сырғанады.
Мәнерлеп сырғанаушыларды қолдауға түрлі елдерден жанкүйерлер жиналды. Әр спортшының шығуын көрермендер жылы ықыласпен қарсы алып отырды. Бірақ Михаил Шайдоров мұзға шыққан сәтте, Halyk Arena шынайы қуанышқа бөленді — зал толассыз қол шапалақтап қошемет көрсетті , аренадағы қуат ерекше күшейді.
Шайдоров төрттік тулупта қате жібергенімен, үштік аксель мен төрттік сальховты ойлер арқылы орындап, сондай-ақ төрттік лутц пен флипті және аксель мен лутц комбинациясын таза орындады. Нәтижесінде ол 282,22 ұпай жинап, турнир жеңімпазы атанды. Күміс жүлдені грузиялық Ника Эгадзе (266,90) иеленсе, қола жүлде америкалық Джейсон Браунға (257,81) бұйырды.
Сондай-ақ, Мұзда билеу жарысында Грузия спортшылары атақты тренер Этери Тутберидзенің қызы Диана Дэвис пен Глеб Смолкин (193,14) бірінші орын алды. Екінші орынға америкалық Уна және Гейдж Браун (178,86) табан тіресе, үшінші орынды швед жұбы Милла Рууд Рейтан мен Николай Майоров (177,25) иеленді.
Жасөспірімдер арасындағы ерлердің жекелей сынында қазақстандық спортшылар толықтай жеңіс тұғырына көтерілді:
Михаил Шайдоров жарыстан кейін жаңа маусымды Алматыда бастағанына қуанышты екенін атап өтті:
Ал америкалық Джейсон Браун осы жарысқа келуін ұзақ күткенін, қуанышын
Турнирден кейін Шайдоров алдағы жоспарларына да тоқталды. Оның айтуынша, алда оны Қытай мен АҚШ-та өтетін Гран-при кезеңдері күтіп тұр.",2025-10-05T14:05:27+05:00,2025-10-05T14:05:27+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1759644974_img_8903.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/img_8839.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/img_8875.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/img_8890.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/img_8945.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1759644974_img_8903.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1759644974_img_8903.webp,
581ca2783c36ae7586fb37bf20388398,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Алматыдағы Баум тоғайында он мың ағаш түп-тамырымен жойылып, орнына тұрғын үй салынуы мүмкін",Алматыдағы Баума тоғайында жүргізіліп жатқан жұмыстар мен оның мәртебесі жөніндегі даулар бірнеше айдан бері жалғасып келеді. Алматыдағы қала тұрғындары мен экобелсенділер «Баум тоғайында» жүргізіліп,stories,https://kaz.orda.kz/almatydagy-baum-togajynda-on-myn-agash-typ-tamyrymen-zhojylyp-ornyna-turgyn-yj-salynuy-mymkin-136151/,"Алматыдағы Баум тоғайында жүргізіліп жатқан жұмыстар мен оның мәртебесі жөніндегі даулар бірнеше айдан бері жалғасып келеді. Қала тұрғындары мен экобелсенділер тоғайдың тағдырына алаңдап дабыл қақты. Олардың пікірінше, орманды «абаттандыру» деген желеумен жүргізіліп жатқан жұмыстар болашақта тұрғын үй кешенін салуға жол ашуы мүмкін.
Orda.kz тілшісі баспасөз мәслихатына барып қайтты.
Белсенділердің дерегі бойынша, Баум тоғайы ресми түрде орман қорының жер телімі ретінде тіркелген. Қазақстан заңнамасына сәйкес, орман қорының аумақтарында құрылыс жүргізуге, инженерлік желілер тартуға және ауыр техника кіргізуге тыйым салынады. Бұған дейін «қураған» және «апатты жағдайда» деп белгіленген 10 мыңнан астам ағашты кесу жоспары ресми түрде хабарланған еді.
Белсенділердің пікірінше, тоғайды абаттандыру — ауданды сүріп, орнына көпқабатты үйлер салуды көздейтін астыртын жоспардың бөлігі.
Тоғайды абаттандыруға байланысты шешім қабылдау тәртібі заңмен реттеледі. Мұндай жағдайда қоғамдық тыңдаулар өткізіліп, әр тұрғын өз пікірін білдіріп, ұсыныс енгізуге мүмкіндік алады.
Әкімдік бірнеше кездесудің өткенін хабарлағанымен, белсенділер тыңдауларды қайта өткізуді талап етеді.
Баспасөз мәслихатында белсенділер өз талаптарын да жария етті:
Еске сала кетейік, бұған дейін Алматының қақ ортасында орналасқан 42 гектар аумақты алып жатқан қаланың ең көне спорттық нысандарының бірі – ипподромның жағдайына қатысты баспасөз мәслихаты өткен еді. Бұрын халықаралық жарыстар өтіп, мыңдаған көрермен жиналатын бұл орын бүгінде қирап, қараусыз қалған. Енді оның тағдыры қайта қоғам назарында. Белсенділер мен ат спорты өкілдері баспасөз мәслихатын өткізіп, биліктен ипподромды бұзбауды және оны тарихи-мәдени ескерткіштер қатарына қосуды талап етті.",2025-11-19T16:38:35+05:00,2025-11-19T16:38:35+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1763549601_photo_2025-10-23_16-41-34.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/5255738337975274538.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/5255738337975274539.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1763549601_photo_2025-10-23_16-41-34.webp,
9289387a94a3ee624b8acd81b5d5726c,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Алматыдағы дау: тұрғындар мен құрылыс компаниясы арасындағы текетірес,Алматыдағы Академқалашық тұрғындары үйлерінің дәл алдынан салынбақ сауда орталығы мен пәтер үлгісіндегі қонақүй құрылысына қарсы шығып отыр. Тұрғындар құрылыс жұмыстары тығыз орналасқан аумаққа қауіп төндіреді деп есептейді.,stories,https://kaz.orda.kz/almatydagy-dau-turgyndar-men-kurylys-kompanijasy-arasyndagy-teketires-135940/,"Алматыдағы Академқалашық тұрғындары өз үйлерінің қасында салынбақ болған сауда орталығы мен пәтер түріндегі қонақүйге қарсы. Олардың айтуынша, мұндай құрылыс тығыз орналасқан бұл аумаққа қауіп төндіреді.
Даулы мәселені талқылауға мәжіліс депутаты Бақытжан Базарбек, жобаны жүзеге асыруды жоспарлап отырған «SABA GROUP» құрылыс компаниясының өкілдері, сондай-ақ Алматы қалалық және Бостандық ауданының тиісті басқармалары қатысты. Дегенмен, басты сұрақтар жауапсыз қалды. Нақты шешім қандай? Құрылысқа рұқсатты кім берді? Ал мұндай шағын аумаққа нысан салу қаншалықты заңды және қауіпсіз?
Orda.kz тілшісі жиында тұрғындардың талап-арызын да, жауапты өкілдердің уәжін де тыңдап қайтты.
Мәжіліс депутаты Бақытжан Базарбек жиналған тұрғындардың талап-тілегін Алматы қаласының құрылысқа жауапты өкілдеріне жеткізгенін айтты. Сондай-ақ ол қаладағы тиісті барлық ведомствоның өкілдері осы жиында отырғанын атап өтіп, тұрғындарды өздерін толғандырған сұрақтарды ашық қоюға шақырды.
Айта кетсек, Бақытжан Базарбек бұған дейін де Академқалашық тұрғындарымен осы мәселе бойынша кездескен болатын.
Әл-Фараби даңғылы бойындағы Академқалашық тұрғындарының белсендісі Сонара Бекқожаева тұрғындардың уайымын жеткізді. Оның айтуынша, салынғалы тұрған сауда орталығы мен қонақүй үйлерге тым жақын. Сонымен қатар, Алматыда жиі жер сілкінісі болатынын ескерсек, құрылыс жоспарланған аумақ тектоникалық жарық сызығына жақын. Сондай-ақ ол бұл нысан экология мен қала құрылысы нормаларын бұзуы мүмкін екенін айтты.
Тұрғындардың пікірінше, тығыз құрылыс көбейсе, үйлерге күн сәулесі аз түседі, көлік қою орындары жетіспейді, ал аумақтағы шамамен 500 ағаш кесілуі мүмкін. Сонымен қатар, жаңа кешен ауданның көлік тұрақтарын толықтырып, жүктемесін арттырады, өйткені бұл ғимараттарға қаладағы басқа жерлерден де адамдар келетін болады.
Тұрғындар сондай-ақ, Алматыда жер сілкінісі болса, 9 қабатты үйлердің қарсы тұрған ғимараттарға құлап қалуы мүмкін екенін айтты. Сол кезде қауіптен қашқан тұрғындар далада жүгіріп жүріп, қауіпсіз орын таба алмай қалуы мүмкін.
Танымал адвокат әрі Академқалашық тұрғыны Жанна Оразбақова Әл-Фараби даңғылындағы негізгі жол қозғалысының жүктемесін ескере отырып, жер сілкінісі кезінде тұрғындардың қай жаққа қашып, қалай бас сауғалайтынын сұрады.
Saba Group компаниясының президенті Ілияс Қарбозов тұрғындардың айтқан уәждеріне қатысты түсініктеме берді. Оның айтуынша, құрылыс дәл қазір басталмайды, алдымен оны бастауға рұқсат беретін тиісті органдардан ресми құжат алу қажет.
Тілшілердің «Тұрғындар соңына дейін қарсы болса да, соған қарамастан құрылысты бастайсыздар ма?» деген сұрағына ол: «Біз не жасасақ та, тек заң аясында жұмыс істейміз» деп қысқа жауап қайырды.
Компания нысанды шамамен бір жарым жылда аяқтауды жоспарлап отыр. Қазірге дейін Алматы қаласының қалалық мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылау басқармасынан құрылыс жүргізуге қажетті ресми рұқсат алған жоқ.
Айта кетейік, бұл басқарма қаладағы барлық құрылыс жұмыстарын қадағалап, рұқсат береді. Сонымен қатар, құрылыс заңға, қауіпсіздік пен техникалық талаптарға сай жүргізіліп жатқанын тексереді.
Ал Алматы қаласының сейсмология институтының өкілі Айгүл Данабаева бұл жер аумағынын тектоникалық жарылыс сызығы өтіп жатпағанын растады. Алайда бұл аймаққа ғимараттар салу қауіпті екенін айтты.
Сондай-ақ, Алматы қаласының төтенше жағдайлар департаментінің өкілі Бағдат Шайзада да бұл аймақта ашық орын қалмаса зілзалада тұрғындардың жиналуы мен құтқару техникасының кіруі қиын болатынын айтты.
Бүгінгі кездесуде Бақытжан Базарбек кейбір мемлекеттік органдар нақты жауап бермеген мәселелерді бақылауда ұстайтынын айтты. Өкінішке қарай, жер телімінің мемлекеттік меншіктен жекеменшікке өту тарихына қатысты сұрақ пен оның мақсатты пайдалануының өзгеру мәселесі де ашық күйінде қалды. Осы сұрақтар бойынша мәжіліс депутаты Базарбектің ресми сұраулары бойынша тұрғындарға жауап күтуден басқа амал қалмады.
Orda.kz. бұл оқиғаны өз бақылауына алады.",2025-11-07T23:30:03+05:00,2025-11-07T23:30:03+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/5219950776384426546.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762541112_5219950776384426544.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/5219950776384426545.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/5219950776384426546.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/5219950776384426546.webp,
220fd8ccb2bdfc0cb7b9a1a29fc9fae2,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Алматылық «Қайрат» «Реал Мадридтен» 0:5 есебімен ұтылды,"Алматылық «Қайрат» өз алаңында мадридтік «Реалдың» қарқынын тоқтата алмай, Чемпиондар лигасының екінші турында 0:5 есебімен жеңілді, деп хабарлайды Orda.kz..",stories,https://kaz.orda.kz/almatylyk-kajrat-real-madridten-05-esebimen-utyldy-135237/,"Алматылық «Қайрат» өз алаңында мадридтік «Реалдың» қарқынын тоқтата алмай, Чемпиондар лигасының екінші турында 0:5 есебімен жеңілді, деп хабарлайды Orda.kz.
Килиан Мбаппе хет-трик жасап, алаң иелерінің қақпасына үш доп соқты. Төртінші голды Эдуарду Камавинга еншілесе, қосымша уақытта есепті Браим Диас түйіндеді.
«Қайраттың» жұлдызы болған 18 жастағы қақпашысы Шерхан Қалмырза көптеген қауіпті сәттерден алып шықса да, сәттілік бізге серік болмады. Ірі есепке қарамастан, жас голкипер бірнеше қауіпті соққыларды қайтара алып, командасын қиын жағдайдан құтқарып, жиналған жұршылықтың қошеметіне бөленді.
Алғашқы турда «Реал» «Марсельді» 2:1 есебімен ұтса, алматылықтар «Спортингке» 1:4 есебімен есе жіберген еді. Келесі ойындар: 22 қазанда мадридтіктер «Ювентуспен», ал «Қайрат» 21 қазанда кипрлік «Пафоспен» кездеседі.",2025-10-01T00:22:29+05:00,2025-10-01T00:22:29+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/photo_2025-09-30_23-36-52.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/photo_2025-09-30_23-36-52.webp,
46424de7f78b22e0940d4c06a2291525,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Аңызға айналған «Қызыл-Таң» сүріле ме? Алматы тұрғындары тарихи ғимараттың тағдырына алаңдап отыр,"Әлеуметтік желілерде алматылықтар 110 жылдан астам тарихы бар аңызға айналған «Қызыл-Тан» сауда үйі бұзылуы мүмкін деген хабарды естіп алаңдап отыр. Біреулер үшін бұл – көңіл құлазытар жаңалық. Себебі кәсіпкерлер мен сатып алушылар үйреншікті орнынан айырылып, қала тағы бір тарихи келбетін жоғалтады. Ал енді біреулер үшін бұл – көптен күткен өзгеріс. Билік өкілдері мұраны жаңғыртып, оны мәдени кеңістікке айналдырамыз деп сендіріп отыр.",stories,https://kaz.orda.kz/anyzga-ajnalgan-kyzyl-tan-syrile-me-almaty-turgyndary-tarihi-gimarattyn-tagdyryna-alandap-otyr-135103/,"Әлеуметтік желілерде алматылықтар 110 жылдан астам тарихы бар аңызға айналған «Қызыл-Таң» сауда үйі бұзылуы мүмкін деген хабарды естіп алаңдап отыр. Біреулер үшін бұл – көңіл құлазытар жаңалық. Себебі кәсіпкерлер мен сатып алушылар үйреншікті орнынан айырылып, қала тағы бір тарихи келбетін жоғалтады. Ал енді біреулер үшін бұл – көптен күткен өзгеріс. Билік өкілдері мұраны жаңғыртып, оны мәдени кеңістікке айналдырамыз деп сендіріп отыр.
Orda.kz тілшісі істің мән-жайын анықтады.
Қазір «Қызыл-Таң» – мата мен тігінге қажетті заттар сатылатын сауда үйі. Ол Көк базардың маңында орналасқан, аумағы – 1450 шаршы метр.
Алғаш дабыл қаққандар – жалға алушылар. Мата бутиктерінің бірі Instagram парақшасында былай деп жазды:
Дегенмен дүкендер желісі өзге филиалдарының жұмыс істеп тұрғанын хабарлады. Осыдан кейін қала тұрғындары: «Ескі ғимаратты сүрмек пе?» деген сауалды жиі қоя бастады.
Бұл ақпарат желілерде таралып кетті. Жазбаның авторы пікірде адамдарға жауап бергенде ғимарттың нақты сүрілетінін айтты.
Әлеуметтік желілерде тараған жазбалардың бірінде автор ғимаратты бұзу жөнінде шешім қабылданғанын айтқан.
Бұған жауап ретінде қынжылысын білдірген қала тұрғындарының пікірі көбейді:
Осы сұрақтарға «Almaty Creative» креативті индустрияларды дамыту орталығы жауап берді. Олар ғимараттың бұзылмайтынын мәлімдеді:
Orda.kz редакциясы мән-жайды сұрап білді. «Almaty Creative» өкілдерінің айтуынша, дау бірнеше жылдан бері жалғасып келеді. Бұған дейін «Қызыл-Таң» жеке компанияның сенімгерлік басқаруында болған. Билік олардың негізгі жөндеу жұмыстарын да, инвестициялық міндеттемелерін де орындамағанын айтады. Керісінше, ғимаратты қосымша жалға беріп, тек коммерциялық мақсатта пайдаланған.
2019 жылы Әділет департаменті шартты бұзу туралы сотқа жүгінген. Сот дауы 2023 жылы аяқталып, ғимарат қайтадан қала қарамағына өтті. Алайда одан кейін де жалға алушы нысанды босатпай келген. Тек 2025 жылдың көктемінде сот шешімімен кәсіпкерге ғимараттан шығу міндеттелді.
Бүгінде «Қызыл-Таң» ғимараты Almaty Creative креативті индустрияларды дамыту орталығының қарамағына берілді. Мұндағылар нысан сүрілмейтінін айтты және қазірдің өзінде ғылыми-реставрациялық құжаттама әзірленіп жатыр. Жұмыстар Мәдениет министрлігімен келісіп шешілген. Олардың сөзінше, бұл жоба ғимараттың тарихи келбетін сақтауды көздейді.
Реставрациядан кейін бұл сәулет ескерткішін мәдени кластерге айналдыру жоспарланған. Мұнда қазақстандық дизайнерлер, отандық брендтер мен сәндік коллаборациялар дамуға мүмкіндік алады.
«Қызыл-Таң» сауда үйі – Алматыдағы ең көне ескерткіштердің бірі. Деректер әр жерде әр түрлі жазылған. Бірінде ғимарат 1896 жылы сәулетші Павел Гурдэнің жобасымен, енді бірінде 1912 жылы Андрей Зенковтың жобасымен салынған. Бастапқыда мұнда көпес Ысқақ Ғабдулуәлиевтің дүкені орналасқан.
Өз тарихында «Қызыл-Таң» талай сыннан өтті. 2009 жылғы үлкен өрттен аман қалды, 2021 жылы ішінара бұзу жұмыстары жүрді, сонымен қатар жалға беру төңірегінде жылдар бойы дау-дамай туындады. Бұл туралы Kazakhstan Today жазған болатын.
Ал қазір «Қызыл-Таңның» алдында жаңа кезең тұр. Бұл ғимарат мәдени орталық ретінде қайта түлеуі мүмкін. Orda.kz осы жағдайды бақылап, ақпарат таратуды жалғастырады.
Автор: Алиша Пак",2025-09-24T14:30:04+05:00,2025-09-24T14:30:04+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/1758705321_1758635251_photo_2025-09-23_18-50-09.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/1758705621_45-2.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/1758705684_alakyzyltan286.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/screenshot_20250924_141618_chrome.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/screenshot_20250924_141705_chrome.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/1758705321_1758635251_photo_2025-09-23_18-50-09.webp,
ce28f25983957cebd651af6dc20318e3,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Аралас мектеп – отаршыл саясаттың көрінісі»: Алматыдағы №224 мектеп аралас бола ма?,31 қазан күні Алматы қаласы әкімдігінде үшінші мәрте ондаған ата-ана мен белсенді жиналды. Олардың ортақ талабы – Бостандық ауданындағы жаңа №224 мектеп тек қазақ тілінде білім беретін оқу орны болуы,stories,https://kaz.orda.kz/aralas-mektep-otarshyl-sajasattyn-korinisi-almatydagy-224-mektep-aralas-bola-ma-135816/,"31 қазан күні Алматы қаласы әкімдігінде үшінші рет ондаған ата-ана мен белсенді жиналды. Олар Бостандық ауданындағы жаңа №224 мектеп тек қазақ тілінде білім беретін оқу орны болуы керек деген талап қойды.
Orda.kz тілшісі әкімдіктегі жағдайды бақылап, ата-аналардың пікірін тыңдап қайтты.
Еске салсақ, бұл мектеп – «Жайлы мектеп» ұлттық жобасы аясында салынған, 2500 оқушыға арналған заманауи әрі ең ірі білім ошақтарының бірі. Алайда оның есігі ашылмай жатып-ақ, оқыту тілі ата-аналар мен билік арасындағы басты тақырыпқа айналды.
Кездесуге келген аналардың бірі бұл ауданда қазақ мектебіне бала берудің көп жылдан бері шешілмей келе жатқан мәселе екенін айтты. Ол сегіз жыл бұрын Ақсай ауданынан Бостандық ауданына көшіп келген. Сол кезден бері таза қазақ мектебін табу қиын болғанын еске алады.
Оның сөзінше, жаңа №224 мектеп ашылады дегенде ата-аналар қатты қуаныпты. Бірақ көп ұзамай мектептің «аралас» болуы мүмкін деген әңгіме тараған.
Ата-аналармен кездескен білім бөлімінің басшысы Сайран Тәпенұлы ресми түсініктеме берді. Оның айтуынша, мектепке қабылдау 29 қазаннан басталған. 31 қазан күнгі сағат 13:00-дегі жағдай бойынша 1002 өтініш түскен.
Бөлім басшысы сондай-ақ, орыс сыныптарына өтініш берген ата-аналарға «кадрлық мәселе шешілгенше балаларды қабылдай алмаймыз» деп түсіндіріліп жатқанын айтты.
Ата-аналар 27 қазандағы кездесуде мектепке шетелден келген балалар қабылданып жатыр деген күдік білдірген еді. Бұл сауалға Сайран Тәпенұлы нақты жауап берді:
Кездесуге қатысқан жазушы, қоғам белсендісі Марат Байділдәұлы бұл дауды жай ғана тіл мәселесі емес, ұлттық сана тұрғысынан бағалау керек екенін айтты.
Кездесуден кейін ата-аналардың көбі әкімдік өкілдерінің уәдесіне сенімсіздік танытты. Олардың пікірінше, билік әдеттегідей «жұрт тынышталсын» дегендей жылы сөз айтып, уақытша сабырға шақырумен шектелген. Әкімдік «мектеп толық қазақ тілінде жұмыс істейді» деп сендіргенімен, ата-аналар бұрын мұндай уәделердің орындалмай, біраз уақыттан соң мектептің аралас форматқа ауысып кететінін жақсы біледі.
Еске сала кетсек, 27 қазанда Алматы қаласы әкімдігіне Бостандық ауданының ондаған тұрғыны жиналды. Олар әлі ашылмаған №224 жаңа мектептің қазақ тілінде білім беруін талап етті.",2025-10-31T18:37:34+05:00,2025-10-31T18:37:34+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/5199559830732411398-1.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/5188433563333293859-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/5199559830732411398-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/5199559830732411398-1.webp,
3ae4fe5e88221eeb4c10f4ce8670a992,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Ащыбұлақтағы жағымсыз иіс: Халық талабынан кейін 8 млрд ақшаны әкімдік қайда жұмсамақ?,"Ащыбұлақ ауылдық округының халқы кәріз иісі мен ағынды сулардың өткір иісіне наразы. Олардың сөзінше, кешкі уақытта ауылдардың сасық иіс жалмайды. Халықтың мұң-мұқтажын тыңдауға әкімдік пен «Алматы Су» кәсіпорнының басшысы келді. Неліктен бұтін ауыл округын жағымсыз иіс жалмайды?
Orda.kz тілшісі Мұхаметжан Түймебаев ауылындағы №19-мектепте өткен әкімдік пен халықтың жиынына қатысып, мәселенің анық-қанығын баяндамақ.",stories,https://kaz.orda.kz/aschybulaktagy-zhagymsyz-iis-halyk-talabynan-kejin-8-mlrd-akshany-akimdik-kajda-zhumsamak-134144/,"Ащыбұлақ ауылдық округінің халқы кәріз бен ағынды сулардың қолқаны алған иісіне наразы. Олардың сөзінше, кешке ауылды сасық иіс жайлайды. Бұл мәселемен жұрт 30 жыл бойы күресіп келе жатыр. Халықтың мұң-мұқтажын тыңдауға әкімдік пен «Алматы Су» кәсіпорнының басшысы келді.
Orda.kz тілшісі Мұхаметжан Түймебаев ауылындағы №19-мектепте өткен әкімдік пен халықтың жиынына қатысып, мәселенің мән-жайын анықтап көрді.
Іле ауданының мәслихат төрағасының айтуынша, бұл мәселені айтқан тек Ащыбұлақ қана емес. Сондай-ақ Қараой, Байкент және т.б ауылдық округтері де дабыл қағып жатыр.
Жобаны таныстыруды «Алматы Су» МКК директоры Досжан Абдрахманов бастады. Оның сөзінше, қазіргі мақсат – «Тұнбаны сусыздандыру» цехын ашу. Осылайша иіс мәселесін шешу.
Сондай-ақ, осы істі шешу мақсатында Петропавл қаласынан келген Николай есімді «Алматы Су» мердігері жобаны таныстырды.
Тұрғындарға сөз кезегі берілген кезде Гүлназ есімді Ащыбұлақ тұрғыны бастады.
Гүлназдың сөзінше, халықтың сұрайтыны тек уақытылы арнаны тазалап тұру. Сондай-ақ «Алматы Су» компаниясының тендерлері ұзаққа созылатын көрінеді. Прокурор оған микроорганизмдерге 110 млн теңге тендерге қаржы бөлінгенін мәлімдеген. Ал жоғарыда айтқан 7 гектарды тазалауға 72 млн қаржы жұмсалған.
Жиналыс кезінде тұрғындардың бірі Досжан Абдрахмановқа баласы осы иістің кесірінен астма ауруына шалдыққанын айтты.
Сондай-ақ, «Алматы Су» компаниясы жерді құрғату жұмыстары бойынша тендер ойнатып жатқаны белгілі болды. Ол іске 19 млн бөлінген.
Гүлназдың айтуынша, жағымсыз иіс туралы Экология және табиғи ресурстар вице-министрі, облыс әкімі және Денсаулық сақтау министрі де хабардар болып отыр.
Orda.kz тілшісі жиналыстан кейін «Алматы Су» кәсіпорнына ресми сауал жолдаған болатын. Өз жауабында «Нұр-Ж» ЖШС 17 гектар алаңды тазартқанын және тағы да 7 гектар тазалауға тендер жарияланғанын жазды.
«Алматы-Су» бізге берген жауабында 2025 жылдың соңына дейін 40 гектар ил карталарын толық тазартуды жоспарлап отырғандарын айтты.
Тұрғындардың айтуынша, каналдың тек 7 гектары ғана тазартылған болса, компания 17 гектар тазаланған дейді.
Orda.kz тілшісі 7 гектарды тазалаған кәсіпкерден 10 гектарды қашан, қай уақытта тазалап үлгергенін сұраған болатын.
«Алматы-Су» өзінің ресми жауабында «Нұр-Ж» ЖШС 17 гектар тазалағанын жазса, Нұрбек Саятұлы бұны жоққа шығарып, тек 7 гектар тазалағанын айтты. Сонда 10 гектарды кім тазалады және қай уақытта тазалап үлгерді? Әлде 10 гектар тазаланбады ма? Бұл жағы әзірге беймәлім.
Еске сала кетейік, бұған дейін Orda.kz тілшісі Алматы облысындағы Алатау қаласына қарасты Қоянқұс ықшам ауданындағы қолқаны алған жағымсыз иіс мәселесін де көтерген болатын. Тұрғындардың сөзінше, сасық иіс жел соққанда және жаңбыр жауғанда шығады және бұл мәселе 2 жыл бойы шешілмей келе жатыр.",2025-08-15T13:48:03+05:00,2025-08-15T13:48:03+05:00,kk,Ислам Әден,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/photo_5228687585969304575_y.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/2025-08-05_16-15-08.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/screenshot-2025-08-15-095736.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/screenshot-2025-08-15-111445.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/photo_5228687585969304575_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/photo_5228687585969304575_y.webp;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1754391556_whatsapp-image-2025-08-05-at-15_37_15.jpg,
c52edc9c5394b29bdf2e545200926480,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Әскердегі кезекті өлім: Миы жаншылған сарбаз өз-өзін екінші рет қалай ата алды?,"Әскерде борышын өтеп жүрген Қайсар Сұлтанов қызметін атқару барысында алдымен миына мылтықпен оқ атып, арада алты минут өкен соң орнынан тұрып жартылай мыжылып кеткен миымен басынан тағы да бір оқ",stories,https://kaz.orda.kz/askerdegi-kezekti-olim-miy-zhanshylgan-sarbaz-oz-ozin-ekinshi-ret-kalaj-ata-aldy-135538/,"Әскерде борышын өтеп жүрген Қайсар Сұлтанов қызметін атқару барысында «алдымен миына мылтықпен оқ атып, арада алты минут өткен соң, орнынан тұрып жартылай мыжылған миымен өз басынан тағы да бір оқ атып өз-өзін өлтірді» дегенге сенесіз бе? Әрине, сену өте қиын. Әділдікке қолы екі жыл бойы жетпей келе жатқан марқұм Сұлтановтың анасы мен адвокаты қанды қол қылмыскерлердің жазасын алмағанына наразы екенін айтты, деп хабарлайды Orda.kz.
Марқұм Сұлтановтың анасы Сәуле Тілеубергенова мен заңгер Инга Иманбай тергеудің шығарған қорытындысына, яғни, «Қайсар өз басынан екі рет атып суицид жасаған» дегенге сенбейтіндерін айтып, оқиғаның мән-жайын журналистерге баяндап берді.
Оқиға, 2023 жылы Астана қаласында Ұлттық ұланның №6636 әскери бөлімінде болды. Осы уақытқа дейін іс үш рет суицид жасалды деп жабылған екен. Алайда осыдан екі ай бұрын іске қатысты тергеу қайта ашылыпты. Осы екі жылда марқұм сарбаздың анасы Тілеубергенованың бармаған жері, баспаған тауы қалмаған. Ақыры іс қайта-қайта жабыла берген соң, ұлымен бірге сол кезде әскери борышын өтеген сарбаздар борыштарын өтеп қайтқан соң, солардың үйлерін аралап Қазақстанның түпкір-түпкіріне барып шыққан. Оған себеп — дәл оқиға болған күннің ертесіне анасы әскери бөлімге барып мән-жайды білмек болғанда, марқұм қайтыс болған кезде бір ғимаратта болған сарбаздар жауап бергенде қорқып, үрейленіп тұрғаны байқалған.
Үш рет жабылған істің қайта ашылуына себеп — марқұмның анасы барлық дәлел мен дәйекті өзі екі жылда пішен ішінен ине іздеген жандай жинап прокуратураға апарғаны. Ол дәлелдерін ұсынып шырылдаған соң ғана тергеуді қайта ашыпты. Ендігі анасының мақсаты осы жолы ашылған істі қайтадан жаппай шындыққа түбі жету.
Осы істі қолға алған заңгер Инга Иманбайдың айтуынша, бұл істе суицид емес, тікелей адамды қасақана өлтіру әркеті болғанын айту үшін арнайы бір сарапшы болудың қажеті жоқ. Бәрі «тайға таңба басқандай» сот-медициналық сараптаманың қорытындысында көрініп тұр.
Сәуле Тілеубергенова елімізде күн ара сарбаз өлімі қаптап тұрғанда шындыққа жету қиын екенін айтты. Ол өзінің Қазақстанда бейбіт заманда шырылдап жүрген жалғыз ана емес екенін біледі.
Заңгер Иманбай істі адам өлтіру бабымен қозғау қажет екенін алға тартты. Оның айтуынша, істің қайта қозғалғанына үш ай болғанымен қайтадан «өзін-өзі өлтіру» бабы бойынша қозғалыпты. Негізінен істі қылмыстық кодекстің 99-бабы «адам өлтіру» бойынша қозғау қажет дейді.
Соңғы екі-үш аптада елде сарбаздардың жұмбақ өлімі тағы да жиілей түсті. Көп жағдайда тергеу қорытындысы бәрін «суицид» не «денсаулық жағдайы» деп көрсетеді. Қайсар Сұлтанов ісіне байланысты Orda.kz Астананың әскери прокуратурасына ресми сауал жолдады. Ресми жауап алған соң жариялаймыз.",2025-10-16T17:05:00+05:00,2025-10-16T17:05:00+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/5442609508867246487.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/5442609508867246488.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/5442609508867246487.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/5442609508867246487.webp,
7b2743b19e75ea37c2f642720de23430,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Астана Мәскеудің қол астында ма? Қазақстан Польшада ұсталған тыңшыны қайтаруға барын салып жатыр,Польшада әскери атташенің көмекшісі Әнуар Бәкібай ұсталғаны халықаралық дауға айналды. Оған Ресей үшін тыңшылық жасады деген айып тағылды.,stories,https://kaz.orda.kz/astana-maskeudin-kol-astynda-ma-kazakstan-polshada-ustalgan-tynshyny-kajtaruga-baryn-salyp-zhatyr-136039/,"Польшада әскери атташенің көмекшісі Әнуар Бәкібайдың ұсталғаны халықаралық дауға айналды. Оған Ресей үшін тыңшылық жасады деген айып тағылды. Біз тиісті мемлекеттік органдарға сауал жолдадық. Жауаптары қысқа-нұсқа, бірақ толық ақпарат жоқ. Енді шетелдік БАҚ пен тәуелсіз зерттеушілер жаңа мәліметтер жариялап жатыр.
Orda.kz осы оқиғаның астарында не жатқанын анықтап көрді.
Әнуар Бәкібайды Польшадағы Быдгощ қаласында ұстады. Польша ішкі қауіпсіздік агенттігінің (ABW) мәліметі бойынша, ол дипломатия деп сылтауратып кадрлық офицер болып қызмет етіп, Ресей үшін тыңшылық жасаған болуы мүмкін.
Дереккөздерге қарағанда, Қазақстан арнайы қызметтерінің де белгілі бір қатысы болуы мүмкін деген сыбыстар шықты. Бәкібай ұсталғаннан кейін «комитет офицерді айырбас ретінде қолданғысы келген» деген әңгіме тарады. Айтылған дерекке қарағанда, оны елге қайтарылуы мүмкін саяси сотталғандармен ауыстыруы мүмкін еді.
Алмастыруға ұсынылатын саяси сотталғандар қатарында Марат Жыланбаев, Думан Мұхаммедкәрім, Әйгерім Тілеужанова, Ержан Елшібаев және басқалары аталған. Шетелдік БАҚ-тың жазуынша:
Бұл күдіктерді күшейткен — Қазақстандағы тәуелсіз азаматтық қоғам өкілдерінің Адам құқықтары мен заңдылықты сақтау жөніндегі Қазақстан халықаралық бюросы (AKMZSZHKHB) арқылы Еуропа Одағы мен Еуропаның парламенттік ассамблеясына жолдаған хаты. Хатта Бәкібайдың оқиғасы — Қазақстанның арнайы қызметтерінің Кремльге тәуелділігінің айқын дәлелі деп айтылған.
Хат авторлары:
Олар ЕО-дан Астанаға Бәкібай мәселесінде көмектесуден бас тартып, елде саяси сотталғандар босатылғанша санкция қарастыруды талап етті.
Біз Қорғаныс министрлігіне, сыртқы істер министрлігіне және ҰҚК-ға сауал жолдадық.
Қорғаныс министрлігі жауаптарында: ұсталған азамат Қазақстан Қарулы күштерінде шын мәнінде қызмет етеді. Оқиғаның толық деректері шектеу қойылған ақпаратқа жатады деп жарияланды:
Сыртқы істер министрлігінен:
Астана шын мәнінде офицерді елге қайтаруға тырысып жатқанын байқауға болады. Дегенмен «ҰҚК бұл іске араласты ма?» деген заңды сұрақ туады. Біз оларға да сауал жолдадық. Бірақ комитет:
«БӘСЕ» журналисі осы жайлы бір сюжет жариялады: «Барлаушылар мен қадағалаушылар қалай «шайқап» жүреді. Отанын сатқандардың сәнді өмірі». Тәуелсіз журналистердің айтуынша, олардың қолында құнды мәліметтер мен суреттер бар. Суреттерден Әнуар Бәкібайдың шетелде жастық шағында шалқып ұзақ жылдар рахат өмір сүргені көрінеді. Мысалы, сұлу бикештер, сыраханалар, клубтар, көп ішімдік бар. Қысқасы, мұртын балта шаппаған.
Олардың дерегінше, Әнуар Бәкібай ресми түрде дипломат болып тіркелсе де, шын мәнінде жасырын қызметте жұмыс істейтін барлаушы офицер болған. Бұл ақпаратты Польшадағы ішкі қауіпсіздік агенттігінің барлау қызметі де растады. Бәкібайдың ұсталғаны Польша мен халықаралық арнайы қызметтердің бірлескен жұмысын көрсетеді деп айтуға болады.
Авторлар: Наталья Овчинникова мен Зарина Файзулина",2025-11-13T16:23:02+05:00,2025-11-13T16:23:02+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1763032701_2910_shpion-02.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1763032776_fotoram_io.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1763032701_2910_shpion-02.webp,
647f2ba6059cf27dd09ddbb8b887a9b4,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Астанаға жаяу барамын»: Қаңтар құрбанының жесірін біреулер кері қайтарды,"Алматы тұрғыны Шапағат Қадырова – 2022 жылғы Қаңтар оқиғасы кезінде оқ тиіп қаза болған Әкімжан Бектұрғанның жесірі. 8 желтоқсанда әділдік талап ету үшін Алматыдан Астанаға жаяу жолға шыққанын айтқан. Алайда жолда біреулер көлікке отырғызып оны Алматыға қайта әкеліп тастады, деп хабарлайды Orda.kz.",stories,https://kaz.orda.kz/astanaga-zhajau-baramyn-kantar-kurbanynyn-zhesirin-bireuler-keri-kajtardy-136472/,"Алматы тұрғыны Шапағат Қадырова – 2022 жылғы Қаңтар оқиғасы кезінде оқ тиіп қаза болған Әкімжан Бектұрғанның жесірі. 8 желтоқсанда әділдік талап ету үшін Алматыдан Астанаға жаяу жолға шыққанын айтқан. Алайда жолда біреулер көлікке отырғызып оны Алматыға қайта әкеліп тастады, деп хабарлайды Orda.kz.
Ол Qazaq Times тілшісіне берген сұхбатында төрт жылдан бері күйеуін атқан адамды анықтай алмай жүргенін, барлық мемлекеттік органдардың есігін тоздырғанын айтты.
Жолға қаражаты болмағандықтан, Астанаға жаяу шыққан Қадырованы тасжолда жолай кезіккен бір жүргізуші көлігіне отырғызған. Алайда ол әйелді қайтадан Алматыға алып кеткен.
Шапағат Қадырова «Астанаға енді автобуспен барамын» деген еді. Бірақ сейсенбі күні кешке оған Алматы қаласы әкімдігі хабарласып, шағымы бойынша сөйлесуге шақырған.
Ол енді қала әкімдігі қандай жауап беретініне мән бергісі келетінін айтты.",2025-12-09T11:30:13+05:00,2025-12-09T11:30:13+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/inshot_20251209_101112121.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/inshot_20251209_101112121.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/inshot_20251209_101112121.webp,
8d767b0707e3ae39bfde88bc4383151d,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Асылып өлді дегенге сенбеңіздер»: Алматыда Думан Мұхаммедкәрімнің хаты оқылды,Думан Мұхаммедкәрімнің Қызылордада отырғанына 10 ай болды. Құқық қорғаушылар Қызылордаға барып Думан Мұхаммедкәрімнің жағдайын білді.,stories,https://kaz.orda.kz/asylyp-oldi-degenge-senbenizder-almatyda-duman-muhammedkarimnin-haty-okyldy-135111/,"Журналист Думан Мұхаммедкәрімнің Қызылордада отырғанына 10 ай болды. Құқық қорғаушылар Қызылордаға барып Думан Мұхаммедкәрімнің жағдайын білді. Бүгін жақтастары арнайы баспасөз мәслихатын ұйымдастырып, Мұхаммедкәрімнің жазған хатын оқыды, деп хабарлайды Orda.kz.
Айта кетейік, «тыйым салынған ұйымның ісіне араласу» және «экстремизмді қаржыландыру» деген айыптар тағылған Думан Мұхаммедкәрім 405-баптың 2-бөлігі және 258-баптың 1-бөлігі бойынша 7 жылға бас бостандығынан айырылған болатын. Әбіләзовтен сұхбат алғаннан кейін журналистке осындай айып тағылды. Думан Мұхаммедкәрім бұған дейін де бүйрегі, бауыры, қуығы және белінің қатты ауыратыны және денсаулығы нашарлай бастағанын айтып, өзін қатаң ұстайтын, бірақ үй жағдайы бар камераға ауыстыруды сұраған еді.
Осы жолы өз хатында Қызылордада отырғанда қысым күннен-күнге күшейгені туралы айтты. Бүгінгі күні белсендінің жазған хаттары мен арыздары мекемеден шығарылмай отыр. Ол Қызылордадан Алматы қаласына көшіруді талап етеді. Әкесі Алмас Тілепов ұлының хатын оқып шықты.
Сондай-ақ ол журналистің 29 тамыздан бері наразылық белгісі ретінде аштық жариялап отырғанын атап өтті. Саясаткер Рысбек Сәрсенбайұлы мен құқық қорғаушы Маржан Аспандиярова адвокат Ғалым Нұрпейісовпен бірге Қызылордаға барған. Алайда Думан Мұхаммедкәріммен кездесе алмаған. Олар Думаннан аштықты тоқтатуды өтінгенін айтты. Дүйсенбі күні Мұхаммедкәрім аштығын тоқтатты.
Адвокат Ғалым Нұрпейісов қорғауындағы Думан Мұхаммедкәрімнің жағдайын «өте ауыр» деп бағалап, оны көрген кезде шошығанын баяндады. Аштық басталар алдында оның салмағы 69 келі болса, қазір 57 келіге дейін төмендеген.
Думан Мұхаммедкәрім Алматыға ауыстыру туралы айтып, хатында алда-жалда асылып өлді деген дерек шықса, сенбеуді сұрайды.
Құқық қорғаушы Маржан Аспандиярова Мұхаммедкәрімді кешіктірмей кешенді медициналық көмек алу үшін стационарға жатқызуды талап етті.
Сондай-ақ, Мұхаммедкәрімнің қорғаушылары ҚАЖК қорытындысымен келіспейтінін жеткізді.
Айта кетейік, Қылмыстық-атқару жүйесі комитетінің (ҚАЖК) баспасөз қызметі Думан Мұхаммедкәрім дәрігерлердің бақылауында екенін мәлімдеді. Сонымен қатар комитет Думан Мұхаммедкәрімнің камерасына тасталған белгісіз затқа байласты қызметтік тергеу жүргізілгенін, алайда бұл факт расталмағанын хабарлады.",2025-09-24T16:20:25+05:00,2025-09-24T16:20:25+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/1758712737_47a2e08e-cee5-4eaf-a53c-600f1a5bdc05.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/5377459171429054473.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/1758712737_47a2e08e-cee5-4eaf-a53c-600f1a5bdc05.webp,
c3fa73dd8f4ccbbe30720aec44646c0a,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Атасы күдікті»: Ақтөбе облысында 14 жастағы оқушы қыз босанды,"Ақтөбе облысының Ойыл ауданында мектепте сабақ кезінде бір оқушының толғағы келіп босанды. Оқушы босанған күнге дейін оның жүктілігін ешкім білмеген, деп хабарлайды Orda.kz.",stories,https://kaz.orda.kz/atasy-kydikti-aktobe-oblysynda-14-zhastagy-okushy-kyz-bosandy-135498/,"Ақтөбе облысының Ойыл ауданында мектепте сабақ кезінде бір оқушы қыз іші ауырғанын айтып жылаған. Артынша оның жүкті екені және толғақ қысып жатқаны белгілі болды. Оқушы босанған күнге дейін оның жүктілігін ешкім білмеген, деп хабарлайды Orda.kz.
Ақтөбеде 13 қазан күні 14 жастағы жасөспірім босанды. Қазір оқушыны медициналық тексеруден өткізу үшін қалаға әкеле жатыр. Жағдайы бір қалыпты. Ал нәрестені туыстары алып қалған. Оқушы қыз ер баланы дүниеге әкелген екен.
Бейресми мәліметке сүйенсек, күдікті ретінде анасының өгей әкесі ұсталған.
Оқушының қыркүйек айында медициналық тексеруден өткені белгілі болды. Бірақ ештеңе анықталмаған. Ақтөбе облысының денсаулық сақтау басқармасы қызметтік тексеріс жүргізу үшін жұмыс комиссиясы құрылғанын хабарлады.
Қазір полиция осы оқиға бойынша қылмыстық іс қозғалғанын хабарлады.
Айта кетейік, 2024 жылы ҚР ішкі істер министрлігі статистика және арнайы есептер комитетінің мәліметтерінде кәмелетке толмағандарды зорлау бойынша 97 оқиға тіркелген. Ал оларға осы жыныстық сипаттағы күштеу әрі зорлық-зомбылық бойынша 87 оқиға тіркелді. Он алты жасқа толмаған адаммен жыныстық қатынас немесе басқа жыныстық сипаттағы 138 оқиға тіркелді.
Сондай-ақ, осы қылмыс бойынша сотталғандардың саны бар статистиканы назарларыңызға ұсынамыз.
Автор: Ардақ Ерубаева",2025-10-14T17:22:35+05:00,2025-10-14T17:22:35+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/img_20240901_101930_860.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/5287754879621787041.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/img_20240901_101930_860.webp,
5a0219790df62323d96e9bc7f15a26c6,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Атбасар түрмесінде тұтқындардың көрген азабы: Айыпталушылар қайта ақталып әлек,"2023 жылы Атбасар түрмесіндегі тұтқындарды аяусыз сабап жатқан бейнежазба әлеуметтік желілерде тарап, бүкіл Қазақстан халқының жағасын ұстатқан болатын. Жаншошырлық бейнежазбада Қаңтар оқиғасынан",stories,https://kaz.orda.kz/atbasar-tyrmesinde-tutkyndardyn-korgen-azaby-ajyptalushylar-kajta-aktalyp-alek-136367/,"2023 жылы Атбасар түрмесіндегі тұтқындарды аяусыз сабап жатқан бейнежазба әлеуметтік желілерде тарап, бүкіл Қазақстан халқының жағасын ұстатқан болатын. Жаншошырлық бейнежазбада Қаңтар оқиғасынан кейін президент Тоқаевқа қатысты іс қозғауды сұраған Тимур Дәнебаевты көруге болады. Айыпталушыларды кейін сот ақтады. Ақмола облыстық соты 11 сәуірде ақтау жайлы үкімнің күшін жойды.
Orda.kz ұзаққа созылған соттың қазір қалай өтіп жатқаны жайлы баяндайды.
Айта кетейік, құқық қорғаушы Бақытжан Төреғожина осы сот отырыстарына қатысып, бұл жайлы өзінің Facebook парақшасында ақпарат жариялап келеді. Ол 25 қараша күні өткен Ақмола облысының қылмыстық істер жөніндегі мамандандырылған сотындағы Атбасар түрмесіндегі азаптау ісіне қатысты кезекті сот отырысы жайлы жариялады. Сот залында он екі сот алқасы, айыпталушылар мен олардың қорғаушылары болды және жәбірленушілер бейнебайланыс арқылы қосылды.
Азап көрген, соққыға жығылған Тимур Дәнебаев 2022 жылғы Қаңтар оқиғасынан кейін Алматыға «20 мың террорист келгені» жайлы мәлімдемесі үшін президент Тоқаевқа қарсы қылмыстық іс қозғауға тырысқаны үшін ұсталды. 2023 жылы маусымда араздық тудырды деп 3 жылға сотталды. Кейін Атбасар түрмесінде оны түрме қызметкерлері азаптады. Атбасардағы №1 мекемеде 41 адамға қатыгездік көрсеткені үшін айып тағылды.
Оларға Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің 146-бабы, 3-бөлімі бойынша айып тағылған.
Сот отырысында жәбірленуші Тимур Дәнебаев А.В.Кунды қамауға алу туралы өтінішін айтты. Дәнебаевтың айтуынша, күдікті бірнеше рет «ауырып тұрмын» деп сотқа келмей қалған. Алайда ешбір медициналық анықтама көрсетпеген. Ол 18 қарашадағы онлайн отырыста Кунның дөрекі сөйлеп, «екі жылдан бері сот жүріп жатыр, мен жұмыс істеуім керек» дегенін айтты. Бұл жәбірленушіге «сотқа деген құрметсіздік» болып көрінген. Дәнебаев тағы бір жайтқа тоқталды: Кун оған жеке чатқа жазып, Zoom-дағы жалпы чатқа да хабар қалдырған. Жәбірленуші мұны психологиялық қысым деп бағалайды.
Судья Сағдат Сейітова кеңесу бөлмесіне шығып, қайта оралған соң, өтінішті құптамайтынын мәлімдеді. Оның сөзінше, бұл мәселе сот алқасының қарайтын құзыретіне жатпайды. Шағымдану мүмкіндігі апелляцияда сақталады.
Судья ары қарай айыпталушылардан жауап алды. Қысқаша айтсақ, айыпталушылар тағылған айыпты мойындамай, ұратын таяқты прокурор бекіткенін айтып азар да безер болды. Негізінен бұған дейін тұтқындардың келісіп, тәртіп бұзбақ болғандары жайлы деректің болғанын, соған сай шара қолданғандарын айтты. Бақытжан Төреғожина олардың сөздерін жариялады. Ықшамдап назарларыңызға ұсынамыз.
Карантиндік бөлімде жұмыс істеген Дәуренбеков камералар барлық бұрышты түсірмейтінін, кей жағдайларда бейнежазғыш пайдаланылғанын айтты. Ол карантинге тек бақылау үшін аз уақытқа кіргенін, тұтқындарды кезекпен шығарып, жеке әңгіме жүргізгенін түсіндірді.
Бұрынғы опербөлім бастығы Мырзашев өз кінәсін мойындаған жоқ. Оның сөзінше, жағдай әбден «ушыққан», екі тұтқынның колонияда жағдайды одан әрі ушықтыруы мүмкін деген ақпарат болған, 24 тамыз күні карантинде Дәнебаевқа арнайы құрал қолданылған, себебі ол «тәртіпке бағынбаған».
Кезең келген соң барлық сотталғандар тексеріліп, толық тексеру жүргізіліп, карантин бөліміне орналастырылған. Айыпталушының айтуынша, мекеме қызметкерлері тарапынан заңсыз әрекеттер жасалмаған. Келесі күні мекеме және әскери бөлім қызметкерлері сотталғандарға бірнеше ескерту жасаған. Өйткені олар режимді жиі бұзып, тәртіпті сақтамаған. Белгіленбеген жерлерде темекі шеккен. Бұл бұзушылықтар ауызша және жазбаша түрде тіркелген.
Ол жәбірленушілер айтқан «ұрып-соғу, қабырғаға тұрғызып қою, дәретхана жуғызу» деректерін жоққа шығарды. Мырзашевтің айтуынша, қолданылған арнайы құралды (ПР-73 таяғын) прокурор тексеріп, «заңды» деп бекіткен. Әрбір арнайы құралды қолдану нақты жағдайға байланысты және барлық әрекеттер басшылық өткізілетін жиналыстарда шешілетінін айтты. Мырзашев арнайы құралдарды тек қызметкерлердің өмірі мен денсаулығына тікелей қауіп төнген жағдайда қолдануға болатынын, бұл құқық қорғау қызметі туралы заңның 60, 61 және 62-баптарына сәйкес екенін атап өтті.
Осылайша сот отырысында жәбірленушінің Кунды қамауға алу туралы өтінішін судья құптамады. Ал айыпталушылардың барлығы азаптау фактілерін теріске шығарып, өз әрекеттерін «тәртіп пен қауіпсіздікті сақтау» деп түсіндіріп отыр.
Сот 2 желтоқсанда жалғасады.",2025-12-02T16:00:56+05:00,2025-12-02T16:00:56+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/1694092478_sberb-1.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/1739513401_pytki-zakl-skrin.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/1694092478_sberb-1.webp,
6b9ef9c275721932599dc30f1a45b2fd,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Атырауда Яна Легкодимованың ісін ашқан тергеушіге жаңа атақ берілді,"Атырауда Яна Легкодимова ісін ашқан тергеушіге мерзімінен бұрын майор атағы берілді, деп хабарлайды Оrda.kz. Атырауда Яна Легкодимова ісін ашуға үлес қосқан тергеуші Темирхан Хажмуратовқа мерзімінен",stories,https://kaz.orda.kz/atyrauda-jana-legkodimovanyn-isin-ashkan-tergeushige-zhana-atak-berildi-136461/,"Атырауда Яна Легкодимова ісін ашқан тергеушіге мерзімінен бұрын майор атағы берілді, деп хабарлайды Оrda.kz.
Атырауда Яна Легкодимова ісін ашуға үлес қосқан тергеуші Темірхан Қажымұратовқа мерзімінен бұрын майор атағы берілді. Темірхан Қажымұратов ерекше ауыр қылмыс істеріндегі дәл және мұқият жүргізілген жұмысы үшін марапатталды. Тергеушілер сот камераларынан жүздеген жазбаны зерттеп, ауқымды іздеу жұмыстарын жүргізіп, екі күдіктіні анықтап, қылмысты толық ашқан.
Бұл жағдай тергеу жұмысындағы үздік нәтижелер мен дәлелдерге сүйенген жүйелі жұмыстың арқасында оң шешімін тапты.
Еске сала кетсек, Яна Легкодимованы қасақана өлтіріп, мәйітін Жайыққа тастаған жаншошырлық қылмысы бүкіл Қазақстанды дүр сілкіндірген болатын. Қыздың мәйіті табылмай, ақыр соңында сүйегі ғана табылған болатын. Қылмыскерлер өмір бойына сотталды.",2025-12-08T15:01:21+05:00,2025-12-08T15:01:21+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/7e23855b738456efd04403c24f58075d.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/7e23855b738456efd04403c24f58075d.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/7e23855b738456efd04403c24f58075d.webp,
f025b9f3a13209c3180c965674ac2792,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Ауытқуы бар»: Ақтөбеде түсік жасатқан және спираль салдыртқан жасөспірім туралы жаңа деректер белгілі болды,Ақтөбеде 17 жастағы өрімдей қызға спираль салынды. Қыз бір жыл бұрын анасының келісімімен жүктілігін ерте үзген. Полиция жасөспірімді зорлау оқиғасына қатысты қылмыстық іс қозғалды.,stories,https://kaz.orda.kz/auytkuy-bar-aktobede-tysik-zhasatkan-zhane-spiral-saldyrtkan-zhasospirim-turaly-zhana-derekter-belgili-boldy-135879/,"Ақтөбеде 17 жастағы өрімдей қызға спираль салынды. Қыз бір жыл бұрын анасының келісімімен жүктілігін ерте үзген. Полиция жасөспірімді зорлау оқиғасына қатысты қылмыстық іс қозғалды, деп хабарлайды Orda.kz .
Ақтөбе облысында жасөспірімнің зорлық көргені туралы ақпаратты бірінші «НеМолчи» қоғамдық қоры жария еттті. Онда жасөспірімнің екі рет зорлық көргені айтылған. Белгісіз ер адамдардың оны көлікке отырғызып, топ болып зорлағаны жазылған. Қыздың психикалық жағдайы ауыр, ал анасы маскүнем деген жазбада қорғансыз өрімдей қызға араша түсуді сұрайды.
Мән-жайды жасөспірімнің видеосын түсірген оқиға куәгерінен анықтадық.
Orda.kz тілшісі зорлық-зомбылыққа ұшыраған жасөспірім қыз тұрады делінген мекенжайға барды.
Бұл — бұрынғы жатақхана. Бірінші қабаттың өзінде 14 пәтер орналасқан. Көршілердің сөзінше, бұл пәтерде анасы мен қызы бірге тұрады. Алайда, олар бұл үйге бөгде адамдардың жиі келетінін айтады.
Ақтөбедегі жасөспірім қыздың жүктілігі бойынша ресми органдар түсініктеме берді. Өңірдегі Бала құқықтарын қорғау уәкілі Айгүл Нұркеева отбасыға арнайы барған.
Денсаулық сақтау басқармасының айтуынша, бұл қыздың бірінші жүктілігі.
Полиция оқиғаға қатысты ҚК-нің 122-бабымен (Көрінеу он алты жасқа толмаған адаммен жыныстық қатынас, еркек пен еркектің жыныстық қатынасын, әйел мен әйелдің жыныстық қатынасын немесе сексуалдық сипаттағы өзге де әрекеттерді жасау) іс қозғалғанын хабарлады.
Айта кетейік, осыған дейін Ақтөбеде 14 жастағы оқушы 64 жастағы өгей әкесінен ұл туғанын жаздық. Бұл оқиғаға қатысты тергеу жүріп жатыр. Күдікті қамауда.
Автор: Ардақ Ерубаева",2025-11-04T16:34:45+05:00,2025-11-04T16:34:45+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1762255504_abortion-3533963_1280.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1762255504_abortion-3533963_1280.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1762255504_abortion-3533963_1280.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/whatsapp-image-2025-11-04-at-16_49_33.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/whatsapp-image-2025-11-04-at-16_57_09.jpg,
da27c72126e6cd6b5deba6dd562e635e,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,БАӘ Мәсімовтің күйеу баласын Қазақстанға қайтарудан бас тартты,"Көрнекті қылмыстық істерге қатысты адамдар шетелде еркін өмір сүріп жүр, ал оларды елге қайтару билікке әлі де мүмкін болмай тұр. Соның бір мысалы – ҰҚК-нің сотталған экс-төрағасы Карим Мәсімовтің",stories,https://kaz.orda.kz/baa-masimovtin-kyjeu-balasyn-kazakstanga-kajtarudan-bas-tartty-136276/,"Атышулы қылмыстық істерге қатысты адамдар шетелде еркін өмір сүріп жүр. Оларды елге қайтару әзірге биліктің қолынан келмей тұр. Соның бір мысалы – ҰҚК-нің сотталған экс-төрағасы Кәрім Мәсімовтің бұрынғы күйеу баласы Азамат Кәпенов. Оған халықаралық іздеу жарияланса да, Дубайда еш кедергісіз тұрып жатыр. Қазақстан тарапынан қажетті құжаттар ұсынылмаған соң, БАӘ оны Қазақстанға беруден бас тартты.
Бұл туралы Orda.kz тілшісіне Кәпеновтің адвокаты айтып берді.
Азамат Кәпенов 2025 жылдың тамызында ұсталған. Қазақстан мен Ресей Қаңтар оқиғасынан кейін оған халықаралық іздеу жариялаған. Ресей оның алаяқтық пен қаржы жымқыруға қатысы бар деп күдіктенеді. Ал Қазақстанның қандай талап қойып отырғаны белгісіз. Ресми айып осы күнге дейін жарияланған жоқ.
Оның айтуынша, Кәпеновке тағылған айып негізсіз. Адвокаттың сұрауымен жасалған сараптама іс бойынша жәбірленушілерге келтірілген шығынды растамаған.
Азамат Кәпенов Дубайда бір ай қамауда отырып, кейін босатылған. Өйткені БАӘ оны ұстап отыратын заңды себеп таппаған. Оның үстіне Интерпол арқылы жүретін істер жылдап созылады. Адвокаттың айтуынша, Кәпенов жасырынып жүрген жоқ: онлайн соттарға қатысады, тұрған мекенжайын көрсетеді, бірақ соған қарамастан тергеуші оны іздеуге қайта-қайта өтініш береді.
Азамат Кәпенов көп жылдан бері БАӘ-де тұрады, оның балалары да сонда. 2023 жылы ол Ресей азаматтығынан бас тартып, Қырғызстанның паспортын алған. Әмірліктерде оған тұруға рұқсат берілген.
Orda.kz бұған дейін жазғандай, Кәпенов Мәскеуде үш жыл бойы Мәсімовтің қызы Тамила Кәріммен балалардың қамқорлығы мен мүлікке қатысты соттасқан. Ресей басылымдары оның атына Серебряный бордағы үй, Жуковкадағы особняк және Мәскеу орталығындағы пәтер тіркелуі мүмкін екенін жазған. БАӘ-дегі сот Капеновтің балаларына қатысты кездесу тәртібін бекітті. Балалар екі апта әкесінің, екі апта анасының қасында болады. Бұл Мәсімов отбасының да Дубайда тұрып жатқанын көрсетеді.
Жалғыз Кәпенов емес, Қазақстан бірнеше жыл бойы экстрадициялай алмай жүрген адамдар бар. Мысалы, Қайрат Қожамжаров. Антикоррупциялық қызметтің бұрынғы басшысы із-түзсіз кетті. Оның қайда екені әлі белгісіз.
Қожамжаровтың бұрынғы серігі Мақсат Дүйсенов жақында Германияда ұсталды, бірақ оны қайтару мәселесі сол күйі тұр. Билік бар күшін салса да, еш нәтиже болмай жатыр.
Сондай-ақ, Анатолий Балушкинді еске түсірейік. Ресейдің Бас прокуратурасы оны Қазақстанға беруге тікелей тыйым салған. «Бипэк-Автоның» бұрынғы иесі биыл сәуірде алаяқтық ісі бойынша сырттай тоғыз жылға сотталды.
Ал Қазақстан үшін ең танымал қашқын — Мұхтар Әбіләзов екені даусыз. Франция Қазақстанның сұрауларына он жылдан бері жауап бермей келеді. Саяси босқын мәртебесінің болғанына және көптеген айыппұл салынғанына қарамастан, Әбіләзов Еуропада еркін өмір сүріп, қызметін жалғастырып жүр.
Автор: Динара Бекболаева",2025-11-26T16:20:18+05:00,2025-11-26T16:20:18+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1764155544_img_4935-2.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1764155571_img_8688-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1764155544_img_4935-2.webp,
1f48ad7a1a343cad6bada099b970ca99,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Баяғы жартас — бір жартас»: Суға зар болған алматылық диқандардың еңбегін министрлік еш ете ме?,"Көктемнен бастап тынбайтын, шіліңгір шілденің аптап ыстығында талмай табан ет, маңдай терімен, адал еңбек ететін диқандардың жұмысы оңай емес. Ал бар еңбегіңмен салған егіннің құрғап, еккеніңнің солып қалуын көру — нағыз опық жеу шығар. Алматы облысы, Еңбекшіқазақ ауданына қарасты егіндерге су жетпей жатқаны туралы айтып егіншілер дабыл қақты. Олардың айтуынша, Алматы арнасынан келетін су қысымы дұрыс болмағандықтан, егінге су дұрыс жетпей жатыр.",stories,https://kaz.orda.kz/bajagy-zhartas-bir-zhartas-suga-zar-bolgan-almatylyk-dikandardyn-enbegin-ministrlik-esh-ete-me-134063/,"Көктемнен бастап тынбайтын, шіліңгір шілденің аптап ыстығында талмай, т абан ет, маңдай терімен адал еңбек ететін диқандардың жұмысы оңай емес. Ал бар еңбегіңмен салған егіннің құрғап, еккеніңнің солып қалуын көру — шаруалардың жігерін мұқалтатыны анық. Алматы облысы, Еңбекшіқазақ ауданына қарасты егіндерге су жетпей жатқаны туралы айтып егіншілер дабыл қақты. Олардың айтуынша, Алматы арнасынан келетін су қысымы дұрыс болмағандықтан, егінге су дұрыс жетпей жатыр.
Orda.kz тілшісі арнайы Алматы облысы, Байсейіт ауылының маңында тұратын Александр есімді егіншінің егініне барып, жағдайды өз көзімен көріп қайтты.
Александрдың сөзінше, барлық егін-алқабына су жету үшін тәулік бойы реттегіш бассейнге су толтырып, қысыммен жіберіп отыру керек. Қысыммен жіберілген су орталық суару жүйесіне емін-еркін жетсе, егінде су жайлы мәселе болмайды.
Сондай-ақ, бассейннің жиегі жарылып жатқанын да байқауға болады. Александрдың айтуынша, бұл судың тоқтаусыз ағуынан пайда болған.
Александрдың сөзінше, бұл тәулік бойы реттегіш бассейн кеңес үкіметі кезінен бері келе жатыр, талай рет бассейнге жөндеу жұмыстарын жүргізу уәде етілгенімен, әлі күнге дейін қаз-қалпында тұр. Ал су қысымның болмағанына шамамен жарты айдай болған.
Осы мәселені егіншілер су шаруашылығына жеткізген. Александрдың сөзінше, мәселеге су шаруашылығы араласқаннан кейін, жағдай біраз жақсарған. Алайда тек 3-4 күнге ғана жақсарып, кейін «баяғы жартас — бір жартас»  күйі қала берген.
Orda.kz тілшісі осы мәселе бойынша Су ресурстары және ирригация министрлігіне сауал жолдады. Өз жауабында олар Байсейіт ауылы маңындағы ауыл шаруашылығы жерлері Бартоғай су қоймасынан суарылады. Әзірге Бартоғай су қоймасында су азайғандықтан, олар «су айналымы» режиміне көшкен. Яғни, 6 күн Шелек аймағына су берілсе, 6 күн Үлкен алматы аймағына беріледі.
Сондай-ақ өз жауабында олар «Қазсушар» РМК филиалы магистральдардың су бөлу нүктелерінен қажетті көлемде су беріп отырғанын жазды.
Бүгінде министрлік Алматы облысы, Еңбекшіқазақ ауданы аумағындағы «Д.А.Қонаев атындағы БАК магистральдық арнасының» ПК-130-дан ПК-138+86-ға дейінгі, ПК-166+70-тен ПК-170+17-ге дейінгі, сондай-ақ ПК-223-тен ПК-226-ға дейінгі учаскелерін қайта жаңарту жобасын әзірленгенін, жоба мемлекеттік сараптамадан өтіп, оң қорытынды алғанын айтты. Олар бұл жобаны аяқтау 2025 жылдың желтоқсан айына жоспарланғанын да тілге тиек етті.
Байсейіт даласы биыл да шөліркеп тұр.
«Алдағы өнім қалай боларын білмейміз» деген диқандардың уайымы бекер емес. Министрлік су айналымы режимін енгізіп, арналарды қайта жаңартуды жоспарлап отыр. Бірақ бұл – ертеңгі күннің қамы. Министрлік кіріскенше шаруалардың егіні қурап, еңбегі еш болмаса жарар еді.
Orda.kz оқиғаны бақылап, алдағы уақытта ақпарат таратып отырады.",2025-08-14T10:07:48+05:00,2025-08-14T10:07:48+05:00,kk,Ислам Әден,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1754049603_photo_5215583305741762551_y.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1754049603_photo_5215583305741762551_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1754049603_photo_5215583305741762551_y.webp,
28ca5fc4b46e6fd96aea5390776e7d5f,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Байбектің қарындасынан құқай көрген» — Aray Media Group бухгалтерінің отбасы әділ сот талап етті,"Шілде айында ТОО «Aray Media Group» бухгалтері Ризагуль Махметова 281 млн теңгеден астам қаржыны жымқырды деген айыппен жеті жылға сотталды. Оның сіңілі Айгүл Байбек бухгалтерді қорқытып, түрмеге отырғызуға уәде бергенін айтады, деп хабарлайды Orda.kz.",stories,https://kaz.orda.kz/bajbektin-karyndasynan-kukaj-korgen-aray-media-group-buhgalterinin-otbasy-adil-sot-talap-etti-134552/,"Шілде айында «Aray Media Group» ЖШС бухгалтері Ризагүл Махметова 281 млн теңгеден астам қаржы жымқырды деген айыппен жеті жылға сотталды. Оның сіңлісі бухгалтерді Айгүл Байбек қорқытып, түрмеге отырғызып, көзін жоятындығын айтып қоқан-лоқы жасағанын мәлімдеді, деп хабарлайды Orda.kz.
Ұлттық баспасөз клубында Мөлдір Аманжолова әпкесінің қарапайым бухгалтерден қалай кінәліге айналғаны жайлы айтып берді.
Мөлдір Аманжолова компанияның негізін қалаушымен қақтығыстың қалай басталғанын баяндап берді.
Адвокат Гүлмира Шалдықова сот барысында Ризагүл бастапқыда қорғауға құқығы бар куәгер болғанымен, кейін күдіктіге айналып, түрмеге жіберілгенін айтты.
Қылмыстық іс Айгүл Байбектің арызымен әуелі ұрлық дерегі бойынша қозғалған. Директор Мәдина Әбішева мен бухгалтер Ризагүл Махметова қорғауға құқығы бар куәгер ретінде іске тартылған.
1 ақпанда Ризагүл күдікті болды. Оған ҚК 189-бабы, 4-бөлігі, 2-тармағы «Аса ірі мөлшерде ұрлық» бойынша айып тағылды.
Сонымен қатар, қорғаушы Ризагүл жинаған барлық құжаттар, яғни, атқарылған жұмыс актілері, қызмет үшін төленген жалақы, банк түбіртектері сот тарапынан есепке алынбағанын айтты. Себебі оларды тексерген жеке сарапшы, мемлекеттік емес. Дегенмен заң жеке сарапшылардың қатысуына тыйым салмайды.
Сондай-ақ, сот сүйенген мемлекеттік экономикалық сараптама ұрлық фактісін анықтамаған. Онда тек компанияның айналымдары мен бухгалтердің өз шотына аударған қаражаттары көрсетілген.
Aray Media Group пен мердігерлер арасындағы келісімшарттар, сондай-ақ екі тараптың қолы мен мөрі бар атқарылған жұмыстардың актілері сот тарапынан жалған деп танылмаған. Яғни, қызмет көрсетілген, жұмыс орындалған және компания олар үшін төлем жасаған.
Оның айтуынша, сот шешімінде де заң бұзушылықтар болған. Заң бойынша, үкім жарияланғаннан кейін қорғаушы тарапқа аппеляция беру үшін 15 күн қажет, бірақ үкіммен тек 20-шы күні танысу мүмкіндігі беріліпті.
Осы заңбұзушылықтар мен абсурд жағдайлар қорғау тарапынан апелляциялық шағымда көрсетіліп, оны Астана қалалық соты қарауға қабылдады.
Бауыржан Байбек соңғы уақытта Қазақстанның қоғамдық өмірі мен әлеуметтік желілерден жоғалып кетті. Екі жыл бұрын ол Германияға көшкен деген сыбыс тараған. Ал 2025 жылдың наурыз айында оны Жапонияда көргендер бар.
Айта кетейік, Байбектің отбасының бизнес саласында таныстары көп әрі олар «мүйзі қарағайдай алыптар». Оның атақты әкесі Қыдырғали Байбек Қазақстанның бірінші президентімен сыныптас болған.
Автор: Анастасия Прилепская",2025-08-26T18:00:23+05:00,2025-08-26T18:00:23+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1756209496_whatsapp-image-2025-08-25-at-15_08_49.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1756207485_whatsapp-image-2025-08-25-at-15_09_34.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1756209496_whatsapp-image-2025-08-25-at-15_08_49.webp,
aa8fd1a31df5c0a2e0a05b668114ad04,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"«БАҚ-ты кіргізбеу, жария еткізбеу»: Хасан Қасымбаевтың сотында судья не нәрсеге тыйым салды?","Алматы облыстық Талғар аудандық сотында Хасан Қасымбаевтың соты жалғасып жатыр. Сот басында судья Айнагүл Түкібаева БАҚ өкілдерін сотқа қатыстырмады. 
Orda.kz тілшісі сотқа барып, тікелей ақпарат таратты.",stories,https://kaz.orda.kz/bak-ty-kirgizbeu-zharija-etkizbeu-hasan-kasymbaevtyn-sotynda-sudja-ne-narsege-tyjym-saldy-134529/,"Алматы облысы Талғар ауданында Хасан Қасымбаевтың соты өтіп жатыр. Осы жолы судья Айнагүл Түкібаева БАҚ өкілдерін сотқа қатыстырмады.
Orda.kz тілшісі сотқа барып, тікелей ақпарат таратты.
Сотқа қатысушылар БАҚ өкілдерінің 2-сотты бейнекамераға түсіріп, парақшаларына салғанына және жәбірленушінің сөзін жариялағанына наразылық танытып, журналистерді сот залынан шығарып жіберді. Сондай-ақ енді жәбірленушілер мен басқа да куәгерлердің сөздерін ендігі жерде жариялауға тыйым салды.
Алайда тілшілер сотты трансляция арқылы көріп отырды.
Сотта сотталушы Қасымбаевтың мүддесін қорғайтын Ерлан Меңдешев судья Айнагүл Түкібаеваға қарсылық білдірді.
Меңдешевтің айтуынша, судья сотта объективті емес, бір жақты қарап отыр.
Осы жағдайдан кейін судья үзіліс жариялады. Ал үзілістен кейін судья шеттетуді қанағаттандырмады және сот кезінде сотталушы Руслан Әлиевтің тісі ауырғанына байланысты сот залынан шығуға мәжбүр болып, тағы да үзіліс жарияланды.
Кейін Әлиевке жедел жәрдем шақыртылып, оны көлікпен алып кетті. Ал сот 26 тамыз күні сағат 10:00-ге шегерілді.
2024 жылғы 4 қазанда «Қамажай» дүкенінде болған жанжалда Шерзат Полат қаза тапты. Бұл оқиға қоғамды дүр сілкіндірді. Осы істе «Хасан хуторлық қылмыстық топтың басшысы» деген сөз жұрт арасында тарап кетті. Осы жағдайдан кейін Талғар аудандық әкімдігінде қызмет атқарған Хасан Қасымбаевтың бауыры Аслан Қасымбаев жұмыстан босатылды. Ресми сот кабинеті дерегіне сүйенсек, Хасан Қасымбаевтың тағы бір бауыры Ержан Қасымбаев бұған дейін «адам өлтіру» бабымен істі болған. Ол кеден қызметкері Медет Жамашевті қасақана өлтірді деп айыпталған. Ал ІІМ «хуторлық» қылмыстық топ жайлы сөз бұрқ ете қалғанда-ақ ақпаратты жоққа шығарған болатын.
Orda.kz тілшісіне берген сұхбатында Хасан Қасымбаев: «менің арым таза, заң бұзған жоқпын» деген еді. Алайда 4 қараша күні ол қамауға алынып, оған қатысты тергеу басталды. Тергеу шілде айында аяқталды. 29 шілдеде прокуратура айыптау актісін бекітіп, істі сотқа жіберді.",2025-08-25T18:19:17+05:00,2025-08-25T18:19:17+05:00,kk,Ислам Әден,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/photo_5287668456289858978_y.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/photo_5287231099770106865_y-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/photo_5287668456289858978_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/photo_5287668456289858978_y.webp,
10ea2f03d18f8ca3479781506014b058,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Бала қайтыс болған күні анасы араққа сылқия тойып келді»: 12 жастағы бала неліктен суицид жасады ?,"Алматы облысы, Еңбекшіқазақ ауданына қарасты Саймасай ауылында   12 жастағы бала есік алдында тапа-талтүсте жіпке асылып қалды. Бұл оқиға әлеуметтік желіде елді елең еткізді.",stories,https://kaz.orda.kz/bala-kajtys-bolgan-kyni-anasy-arakka-sylkija-tojyp-keldi-12-zhastagy-bala-nelikten-suicid-zhasady-135770/,"Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданына қарасты Саймасай ауылында 12 жастағы бала есік алдында тапа-талтүсте жіпке асылып қалды. Бұл оқиға әлеуметтік желіде елді елең еткізді. Небәрі 6-сынып оқитын баланы мұндай қадамға біреу итермеледі ме? Әлде бұл өзінің шешімі ме? Немесе кездейсоқ болған қайғылы оқиға ма?
Orda.kz тілшісі Саймасай ауылына барып, қайғыдан қан жұтып отырған отбасыдан мән-жайды сұрастырды.
Марқұм бала 27 қазанда үйінің есігінің алдында күнделікті ойнап жүрген әткеншегінің жібіне асылған күйде табылды. Туыстарының айтуынша, дәл сол сәтте үйде үлкендерден ешкім болмапты.
Бұл туралы алғашқы болып әлеуметтік желіге НеМолчиKZ қорының басшысы Дина Таңсәрі жариялаған.
Журналистер Саймасай ауылында марқұм бала оқыған А.Байтұрсынов атындағы орта мектебіне барды. Білім мекемесінің директоры Назгүл Сарымбаева баланың отбасы аз қамтылған, яғни тұрмысы нашар деп тіркеуде тұрғанын және мектеп жақтан тұрақты түрде тексеріс болғанын айтты. Сонымен қатар, марқұмның мектепте тәртібі де, тазалығы да мұнтаздай болғанын жеткізді.
Мектеп директоры «баланың анасы мен өгей әкесі ішкілікке салынған, ал өгей әкесі балаға жиі қол көтеріп, тіпті жыныстық сипаттағы әрекеттер жасады» деген ақпаратты жоққа шығарды.
Сондай-ақ, мектепте буллиңке ұшырамағанын әрі бала өгей әкесімен тұрғаны үшін де арнайы тіркеуде болғанын айтты. Марқұмның анасы қазіргі күйеуімен азаматтық некеде үш жыл өмір сүріп, тек былтырдан бері заңды некеге тұрған. Өгей әкесі жеке кәсіпкерлікте жалданып тұрақты жұмыс істесе, анасы көлік жуатын орталықта екі күн істеп, екі күн демалған. Жалпы отбасында үш бала бар. Үлкені Қаракемер кәсіптік колледжінде оқиды, кішкентайы осы мектепте 4-сыныпта оқиды екен.
Мектеп директоры:
Мектептен шыға салып марқұмның үйіне бардық, есік алдында көршілері мен ет жақын туыстары тұрды. Сәлден соң баланың денесін мәйітханадан әкеліп, есік алдында марқұмды ақтық сапарға шығарып, арулап қою үшін дайындалып жатты. Баласын соңғы сапарға шығарып салуға көрші ауылда тұратын туған әкесі де келді. Жиналған көпшілік арасынан оқиғаның мән-жайын жақыннан білейік деп баланың туыстарын әңгімеге тарттық. Журналистердің сұрағына жауап беруге өгей әкесінің қарындасы Елена Маматханова шықты. Оның айтуынша, әлеуметтік желіде тараған ағасы туралы «ішкілікке салынған, педофил, баланы ұрды-соқты» деген сөздер ешқандай да факт емес. Оның айтуынша бұл жабылған жала. Ол «шындыққа жанаспайтын ақпарат таратқандарды жазалау» керегін атап өтті.
Келіншектің айтуынша, бұл үйге балалармен ойнауға өзінің ұл-қыздары да жиі келіп тұрған. Күнделікті ішер асы болған отбасы ешқандай таршылық көрмегенін айтты. Алайда, баланың өгей әкесінің қарындасы отбасының аз қамтылған отбасы ретінде тіркеуде тұрғанынан хабарсыз болып шықты.
Ары қарай біз отбасының күнделікті көріп жүрген көршілерінен жағдайды сұрастырдық. НеМолчиKZ парақшасына 800-ге жуық жазылған пікірдің арасында «осы отбасымен бір көшеде тұрамыз» деп, ата-анасының араққа салынғанын, балалардың еш қараусыз әрі үсті-бастары кір болып көшеде талай рет көргенін жазғандар болды. Марқұм баланың кішкентай інісімен бір сыныпта оқитын қыздың анасы, бір үйден кейінгі үйде тұратын көршісі Марина Луценка баланың анасы шынында да ішімдік ішіп жүретінін, тіпті соңғы кезде онысы жиілеп кеткенін айтты.
Луценканың айтуынша, ерлі-зайыптылардың өзара төбелескендерін бірнеше рет естіпті.
Жасөспірімнің қазасынан кейін әлеуметтік желілерде балалар құқықтары жөніндегі уәкіл Динара Зәкиева мен «НеМолчи» қорының негізін қалаушы Дина Таңсәрі арасында ашық қайшылық туындады.
Зәкиева өз кеңсесіне бұл отбасы туралы қордан ешқандай хабар түспегенін және омбудсменнің полиция мен қорғаншылық органдары жұмысына бақылау жасауға өкілеттігі жоқ екенін айтты.
Оған жауап ретінде Таңсәрі Зәкиеваны жауапкершілікті өзінен ысыруға тырысты деп айыптап, «НеМолчи» қорының мемлекеттік қолдаусыз жұмыс істейтін ерікті ұйым екенін еске салды.
Еске сала кетейік, бұған дейін «НеМолчи» қоры көршілердің 2025 жылдың ақпан айында өздеріне жүгінгенін және отбасындағы ауыр жағдайлар туралы хабарлағанын мәлімдеген еді.
Дина Таңсәрінің Orda.kz-ке берген пікірінде, кеше журналистердің Саймасай ауылына баратыны белгілі болған сәтте-ақ, әкім сол үйге адамдарды жіберіп, тазалық жұмыстарын бастағанын айтты. Сондай-ақ, әкім ауыл чатына  кіріп, «жалған ақпарат таратқандар жауапкершілікке тартылады», деген хабарлама жазыпты, содан  ауыл тұрғындарының артық ауыз ақпарат айтуға қорқып отырғанын да жеткізді.
Таңсәрінің айтуынша, баланың өлім уақытын, оның қандай жарақат алғанын, сараптама не тіркегенін анықтау қажет еді, бірақ бүгін оны өте тез жерлеп тастады.
Алматы облысының білім басқармасы Саймасай ауылындағы 13 жастағы оқушының өліміне қатысты түсініктеме берді. Өз үйінің жанында өзіне қол жұмсаған оқушы жайлы әлеуметтік желілерде тараған ақпарат шындыққа сәйкес келмейтінін жеткізді.
Білім басқармасының айтуынша, аудан әкімінің орынбасары, прокурор, «Жанұя» орталығы мен қамқоршылық органдарының өкілдері, мектеп пен психологтардан құралған мобильді топ жұмыс істеп жатыр.
Сонымен қатар, Алматы облыстық полиция департаменті істің қылмыстық кодекстің 105-бабы, яғни «Өзін-өзі өлтіруге дейін жеткізу» бойынша іс қозғалған.
Бұл оқиға Orda.kz редакциясының бақылауында. Алдағы уақытта тергеу барысы туралы қосымша ақпарат береміз.",2025-10-29T17:45:42+05:00,2025-10-29T17:45:42+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/5192987774855283737.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1761741878_5192987774855283713.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/5192987774855283710.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/5192987774855283712.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/5192987774855283737.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/5192987774855283737.webp,
93ff7cc029b4b6ae26457d5567b5c633,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Бала өртеген 16 жастағы жасөспірімге сот үкім шығарды,"16 жастағы жасөспірім 14 жастағы ұл баланы өртегені үшін Қарағандыда сот үкім шығарды, деп хабарлайды Orda.kz. Ол ҚР Қылмыстық кодексінің 107-бабының 2-бөлігімен — «Кәмелетке толмаған адамға",stories,https://kaz.orda.kz/bala-ortegen-16-zhastagy-zhasospirimge-sot-ykim-shygardy-136455/,"Қарағандыда  14 жастағы ұл баланы өртегені үшін 16 жастағы жасөспірімге сот үкім шығарды, деп хабарлайды Orda.kz.
Ол ҚР Қылмыстық кодексінің 107-бабы 2-бөлігі бойынша, яғни «кәмелетке толмаған адамға денсаулыққа орташа ауырлықтағы зиян келтіру» айыбы бойынша кінәлі деп танылды. Сот оған бір жарым жыл бостандығын шектеу және қосымша бір жыл пробациялық бақылау белгіледі.
Іс материалдарына қарағанда, былтыр 17 қыркүйекте Шашубай ауылында 16 жастағы жасөспірім 14 жастағы Нұрсұлтанға сіріңкені тұтандырып лақтырған. Оқиғаға дейін Нұрсұлтанның шалбарына бензин төгіліп қалған. Тергеу дерегі бойынша, олар бұған дейін бірге ойнап жүрген. Ересек жасөспірім одан бензин үшін 4 500 теңге төлеуді талап еткен. Төлемеген соң, сіріңке лақтырып, баланың киімін отқа орап жіберген.
Киім лезде тұтанып, күйген мата теріге жабысып қалған. От қойған жасөспірім жедел жәрдем шақырмаған, ересектерге хабарламаған. Керісінше, ескі шалбар әкеліп, күйікке басуды бұйырып, оқиғаны жасыруға тырысқан.
Ата-аналар полицияға жүгінген. Бірақ тергеуші істі бастапқыда «қылмыс құрамының болмауына» байланысты тоқтатқан. Адвокаттың араласуынан кейін ғана іс қайта қаралып, сотқа жетті.",2025-12-08T17:20:09+05:00,2025-12-08T17:20:09+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/5309780665920327534.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/5309780665920327534.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/5309780665920327534.webp,
b25df519ae4dedae52f4030d1d90289f,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Баламды ауру қылды»: БҚО-да ата-ана ұлын азаптады деп психикалық орталықты айыптады,Батыс Қазақстан облысының тұрғыны кәмелетке толмаған ұлының облыстық психикалық денсаулық орталығында заңсыз ем қабылдағанын және соққыға жығылғанын мәлімдеді. Ата-анасы прокуратура мен тиісті органдардан дереу тексеріс жүргізуді талап етіп жатыр.,stories,https://kaz.orda.kz/balamdy-auru-kyldy-bko-da-ata-ana-ulyn-azaptady-dep-psihikalyk-ortalykty-ajyptady-134320/,"Батыс Қазақстан облысының тұрғыны кәмелетке толмаған ұлының облыстық психикалық денсаулық орталығында заңсыз ем қабылдағанын және соққыға жығылғанын мәлімдеді. Ата-анасы прокуратура мен тиісті органдардан дереу тексеріс жүргізуді талап етіп жатыр.
Orda.kz тілшісіне баланың анасы сұхбат берді.
Баланың ата-анасы мектепте оқып жүргенде ауыр психотроптық дәрілерді берген соң, баланың психикасы бұзылып, психикалық денсаулық орталығына жатқызуға мәжбүр болған. Енді психикалық денсаулық орталығында жатқан соң «жағдайы жақсарар» деп үміт еткенде ұрып-соққандарын біліп анасының бауыр еті езілген.
Жалпы оқырманға түсінікті болу үшін оқиғаны басынан бастайық. 2015 жылы Галияш өзінің ұлы Құзанбай Исабекті бірінші сыныпқа апарады. Арада біраз уақыт өткенде мектеп мұғалімі Исабектің анасына шағымданады. Мұғалімнің айтуынша, Исабек сабақ үстінде орнынан тұрып кете берген. Мектеп мұғалімі  анасына психологиялық-медициналық-педагогикалық комиссияға апаруға кеңес береді.
Анасы баласының бірінші сыныпқа барғанда анық сөйлегенін айтты.
Сонапакс — жүйке жүйесіне тікелей әсер ететін күшті психотроптық препарат. Невроз, мазасыздық, ашуланшақтық, ұйқысыздық кезінде дәрігерлер ішуге нұсқау береді. Соның ішінде балаларға сирек береді. АҚШ-тың Ұлттық биотехнологиялық ақпарат орталығының (National Center for Biotechnology Information) ресми парақшасында жүрек соғысын бұзатындықтан дәл осы дәріні нарықтан алып тастағаны жазылған. Дегенмен оған ұқсас жалпылама дәрілер қатаң шектеулер қойыла отырып, сатылады. Ал Қазақстанда көріп отырғандарыңыздай дәрігер нұсқауымен беріледі.
Анасының айтуынша дәрігерлер баланың ішінің ауыратындығына қарамастан психотроптық ауыр дәрілерді беріп, балаға ауру «жамап» берген.
Анасы баласының тек психотроптық дәрілермен емделіп жатқанына қынжылады. Тіпті ол ем көмектеспей жатыр деп налып отыр. Оқушының ата-анасы арыз жазған.
Анасының сөзінше, ұлына ауыр диагноз телемедицина арқылы – қашықтан, ата-анасының және басқа да мамандардың қатысуынсыз, нақты медициналық тексерусіз қойылған. Ол мұны «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» ҚР Кодексінің, сондай-ақ ҚР ДСМ-нің 2021 жылғы 1 ақпандағы № 12 бұйрығының талаптарының өрескел бұзу деп есептейді.
Галияш Күлбалаеваның айтуынша, 2009 жылы туған ұлы 2022 жылдан бері бірнеше рет БҚО психикалық денсаулық орталығына (ЦПЗ) жатқызылып, психотроп дәрілермен негізсіз ем қабылдаған.
Осы оқиғадан кейін әкесі екі күн қатарынан ұлын медициналық сараптамаға апаруға тырысқанымен, оған рұқсат берілмеген.
Әкесінің айтуынша, қашқаннан кейін ол ұлын көруге инспектор Айгүл Кәрімовамен бірге барған. Полиция қызметкері жалғыз өзі кіріп, баланы көрген. Бірақ карантин деп, әкесін ішке кіргізбеген. Сол кезде Айгүл Кәрімова баланың денесінде бұрын алған жарақаттарымен қатар көгерген жерлері бар екенін хабарлаған. Анасының сөзіне сенсек, ұлын жедел жәрдем көлігінің ішінде бес медицина қызметкері ұрып-соққан. Бұл жайтты оның Максим деген көршісі көргенін айтып, жазбаша арыз жазған.
Күлбалаева прокуратурадан және құзырлы органдардан баласының құқығын қорғауды, заң бұзушылықтарды анықтауды, кінәлілерді жауапқа тартуды талап етеді. Егер өтініші қаралмаса, ол  бұқаралық ақпарат құралдарына хабарласып, барлық заңсыздықтарды толық жариялайтынын ескертті.
Orda.kz осы оқиғаға байланысты орталыққа арнайы сауал жолдаған болатын. Батыс Қазақстан облыстық психикалық денсаулық орталығы Исабек Құзанбайдың денсаулығына қатысты мәліметтер науқастың немесе оның заңды өкілінің жазбаша келісімінсіз жарияланбайтынын хабарлады. ШЖҚ «ОПДО» МКК директоры А.Қалибековтың айтуынша, шешімге қатысты шағымды Әкімшілік рәсімдік-процестік кодекс тәртібімен беруге болады. Ал заңды өкілі, яғни ата-анасы болса бұл «қашқалақтау» деп отыр.
Orda.kz жолдаған арнайы сауалға денсаулық сақтау министрлігі ресми жауап берді. Денсаулық сақтау министрлігінің Ана мен бала денсаулығын сақтау департаменті Исабек Құзанбайға көрсетілген медициналық көмекке қатысты ресми түсініктеме жолдады. Ведомство мәліметінше, «2023 жылғы 7-20 қыркүйек аралығында жоспардан тыс тексеру жүргізілген».
Министрлік психикалық, мінез-құлықтық бұзылушылықтары бар адамдарды стационарға емдеуге жатқызу оның заңды өкілінің жазбаша келісімі болған кезде ғана жүзеге асырылатынын айтады. Егер ата-анасы қарсы болса, «емдеуге жатқызу сот тәртібімен жүргізіледі». Қорытындылай келе, министрлік «өтініште көрсетілген кейбір мәселелер жергілікті атқарушы органның құзыретіне кіретінін хабарлап, Батыс Қазақстан облысы денсаулық сақтау басқармасына жүгінуді ұсынды.",2025-08-21T13:53:15+05:00,2025-08-21T13:53:15+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/3eb47f72-5694-4990-85a6-086aec530461.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/137ff35e-1a8c-4839-ac89-5fd50e88116a.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/60212e10-07a1-46f4-80d5-c7f0f9d8e3aa.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/92b26509-3825-4c85-984e-bf314632a936.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/fcfc5e79-0270-4557-81c5-e3bd4c6e2b50.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/3eb47f72-5694-4990-85a6-086aec530461.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/3eb47f72-5694-4990-85a6-086aec530461.webp,
e315fa707cb1cad0bcfd4d8d60a9852c,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Балқаш ауданындағы жер дауы: мәслихат депутаты әкімнің орынбасарына ықпал етті ме?,"Алматы облысының Департамент юстиции жеке сот орындаушысы (ЧСИ) Марат Мырзабаевқа қатысты тәртіптік шара қолдануды сұрап, ТОО «Отес-Акдала» берген шағымды қарады. Құжатқа сәйкес, ЧСИ-дің",stories,https://kaz.orda.kz/balkash-audanyndagy-zher-dauy-maslihat-deputaty-akimnin-orynbasaryna-ykpal-etti-me-136257/,"Балқаш ауданында жер дауы қайта өрши түсті. Аудан әкімінің орынбасары Қадыр Асқар Қадырұлы сот шешіміне қарама-қайшы жаңа қаулы шығармақ болды. Ол даулы жер учаскесін «Миялы Агро» компаниясына беруді тапсырды. Ал сот бұрын сол жерді «Тұмар» компаниясына тиесілі деп танып, құқықтарын қорғаған. Сонымен бірге, сот орындаушысы Марат Мырзабаевтың заңсыз әрекеттері мен мүлікті борышкерлер келісімінсіз беру деректері құқық қорғау органдары тарапынан тексеріліп жатыр.
Редакциямызға «Тұмар» компаниясының басшысы Айдарбек Нұрлан сұхбат беріп, әкімнің орынбасары мен сот орындаушысының қалай заң бұзғандығын айтып берді. Қазіргі таңда аппеляциялық сот отырысы жүріп жатыр. Айдарбек сегіз айға уақытша ұстау изоляторына қамалып Іле аудандық сотының шешімімен ақталып шыққан болатын.
Еске салар болсақ, Orda.kz редакциясы бұған дейін « Тұмар» компаниясы мен «Миялы агро» компаниясының арасындағы дау жайлы жазған. Сонымен қатар «Мияло агро» мәслихат депутаты Бақыт Атайбектікі екенін кәсіпкерлер жасырмады.
Orda.kz редакциясы жер теліміне таласқан екі компания жайлы және соттың шешіміне бағынбайтын әкімнің орынбасары жайлы зерттеп көрді. Сонымен қатар Асқар мырзаға телефон соғып оқиғаның мән жайын сұрады. Ол біздің сұрағымызға нақты жауап бере алмай, бізге тек сот шешіміне сүйендік деген жауап берді.
Қадыр Асқар Қадырұлының жаңа қаулысына сәйкес, даулы жер учаскесін «Миялы Агро» компаниясына беру тапсырылған. Алайда бұл шешім бұрынғы сот шешімдеріне қарама-қайшы келеді. Алматы облыстық және Балқаш аудандық соттары жердің «Тұмар» компаниясына тиесілі екенін растаған. Жиналыс болатыны жайлы Тұмар компаниясына хабарланбаған. «Бірақ «Миялы агро» компаниясының өкілдері қатысты» дейді Айдарбек мырза.
Сот шешімдері әлі күшінде болса да, аудан әкімінің орынбасары:
Сондықтан жиын компания басшыларының қатысуынсыз өткен. «Тұмар» өкілдері Orda.kz редакциясына былай деп хабарлады:
Айдарбектің айтуынша, сот «Тұмар» компаниясының құқықтарын қорғағанымен, аудан әкімінің орынбасарының жаңа қаулысы сол шешімдерге қарама-қайшы келеді.
Қандай шешім шығаруы мүмкін?
Заңгерлердің пікірінше, егер лауазымды тұлға сот шешімін орындамаса, ол Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің 430-бабы «Сот актілерін орындамау» бойынша жауапқа тартылуы мүмкін. Сонымен қатар, лауазымды өкілеттіктерді асыра пайдалану фактілері де қарастырылуы мүмкін.
Редакция Балқаш ауданы әкімдігіне, Алматы облысының Әділет департаментіне және прокуратураға ресми сұрау жолдады. Әзірге жауап келмеді.
Сот орындаушысының әрекеттері: Марат Мырзабаев ісі.
Айдарбектің айтуынша, ол екі түрлі құжат жасап, бір жерді екі түрлі компанияға берген. Тұмар компаниясының басшысы Айдарбектің айтуынша Марат Мырзабаев жалған құжат жасап жерді «Миялы агроға» бергенін мәлімдеді. Сонымен қатар алдыңғы сот орысына да келмеді.
Алматы облысының Әділет департаменті жеке сот орындаушысы Марат Мырзабаевқа қатысты тәртіптік шара қолдануды қарастырып жатыр. Бұл іс «Отес-Ақдала» ЖШС компаниясының шағымынан кейін басталған. Шағымда сот орындаушысының әрекеттерінде бірнеше заң бұзушылық анықталған.
Іс қалай өрбіді?
2025 жылдың 19 ақпанында «Отес-Ақдала» ЖШС мен «Агрофирма Отес» сот орындаушысы Мырзабаевқа арестке қойылған жер учаскелерін өз бетінше сату құқығын беру туралы өтініш жолдады. 27 ақпанда сот орындаушысы өтінішті негізсіз кері қайтарды. 16 сәуірде Алматы облысының мамандандырылған әкімшілік соты Мырзабаевтың бұл шешімін заңсыз деп таныды. 27 мамырда апелляциялық инстанция бұл шешімді растады. Ең ауыр заңбұзушылық 25 сәуірде болды. Сол күні сот тыйым салған жер учаскелерін сот орындаушысы беріп жіберді.
Мырзабаев қандай заңбұзушылықтар жасады?
Іле аудандық соты бұл әрекеттерді заңсыз деп таныды. 10 маусымдағы сот шешімімен Мырзабаевтың 25 сәуірде шығарған үш қаулысы толық жойылды. 22 шілдеде облыстық сот бұл шешімді күшінде қалдырды.
Сот орындаушысының заңсыз әрекеттері: құқық қорғау органдары тексеріп жатыр. Алматы облысында Мырзабаевтың әрекеттері бірнеше заң бұзушылыққа байланысты тексеріліп жатыр. Сот шешімдері бойынша анықталған заңбұзушылықтар:
Әділет департаментінің мәліметінше, Мырзабаев атқарушылық іс материалдарын электрондық базаға толық енгізбеген. Сол себепті борышкерлер процестің қалай жүріп жатқанын бақылай алмай қалды.
Қазіргі кезде департамент Мырзабаевқа қатысты тәртіптік шара қолдануды қарастырып жатыр. Заң бойынша, егер сот орындаушысы азаматтардың құқықтарын шектесе, мүлікті заңсыз берсе немесе құжаттарды жүйеге енгізбесе, ол тәртіптік жауапкершілікке, ал қажет болса қылмыстық жауапкершілікке де тартылуы мүмкін.
2025 жылғы 9 маусымдағы Іле аудандық сот шешімі бойынша Мырзабаевтың әрекеттерінде Қылмыстық кодекстің 251-бабы «лауазымдық өкілеттіктерді теріс пайдалану» белгілері бар екені көрсетілген жеке қаулы бар.
Сот әлі өтіп жатыр. Orda.kz істі бақылап, тікелей ақпарат таратып отырады.",2025-12-03T07:00:47+05:00,2025-12-03T07:00:47+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/whatsapp-image-2025-12-02-at-19_50_01.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/whatsapp-image-2025-12-02-at-19_50_01.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/whatsapp-image-2025-12-02-at-19_50_01.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/whatsapp-image-2025-12-02-at-19_50_11.jpg,
df953f61914eed775afccf1fc7b92f0c,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"«Бәс тігіп, түрмеге төбелеске апарған»: 26 жарақат алған сарбазды офицерлер қалай өлтірген?","Бүгін Алматы гарнизонының әскери прокуратурасында қатардағы Алмас Шакимов бас сүйегі сынып, үш жерден пышақталып, жиырма алты жерден жарақат алған сарбаздың өлімі бойынша сот отырысы өтті. Процесс",stories,https://kaz.orda.kz/bas-tigip-tyrmege-tobeleske-apargan-26-zharakat-algan-sarbazdy-oficerler-kalaj-oltirgen-136050/,"Бүгін Алматы гарнизонының әскери прокуратурасында бас сүйегі сынған, үш жерден пышақталған және барлығы жиырма алты жарақат алған сарбаз Алмас Шахимовтың өліміне қатысты сот отырысы өтті. Жәбірленуші тарап келмегендіктен процесс бар болғаны төрт минутқа ғана созылып, сот кейінге қалдырылды. Осы уақытқа дейін жәбірленуші Алмастың анасы — бірде-бір сот отырысына қатыспаған. Соған қарамастан судья Айдар Секенұлы істі жәбірленушісіз қарап, сотты жарыссөз кезеңіне дейін жеткізген. Ал бүгін тілшілер келгеннен кейін «жәбірленуші тарап келмеді» деген себеппен сот отырысы төрт минутта аяқталды.
Оқиғаның мән-жайын Orda.kz тілшісі біліп қайтты.
Тілшілеріміз анықтағандай, Алмастың анасы Индира ханым сот басталғалы бірде-бір отырысқа қатыспаған. Сот жарыссөз кезеңіне жетсе де, жәбірленушісіз өткені заңға қайшы болған соң, судья прокурорға «жәбірленушіні қатыстыру» жөнінде нұсқау берген.
Orda.kz тілшісі Индира ханыммен сөйлесіп, неге сотқа қатыспай жүргенін сұрап білді.
Анасы әділдік іздеп, эксгумация жасатып, тәуелсіз сарапшы жалдаған. Бірақ бұл кезде де күмәнді жағдайлар туындаған.
Orda.kz тілшісі айыпталушы офицер Дәурен Байызбековтен пікір алмақ болған, бірақ офицер жауап беруден бас тартты.
Алмастың анасына бірнеше рет «балаңыз түрмеде қайтыс болды» деген хат келген.
Индира ханым редакцияға Алмастың экспертизадағы суреттерін көрсетті. Суреттерді көрген әр адам «шатыр құлаған» нұсқаның қисынсыз екенін айтады. 5571 әскери бөлім бір сарбазды мүгедек етіп, бір сарбазды жер қойнына тапсырды. Бірақ әлі күнге дейін ешкім қатал жауапкершілікке тартылған жоқ.
Жәбірленуші тарап судья Айдар Секенұлының жәбірленушісіз өткізген сот отырыстары бойынша жауап беруін талап етеді. Ол жәбірленушінің қатысуынсыз сотты қандай мақсатпен және қандай негізге сүйене отырып жүргізді? Судьяның бұл әрекетіне Жоғарғы сот қандай баға береді?
Orda.kz бұл істі қадағалап, ақпарат таратып отырады.",2025-11-14T10:35:15+05:00,2025-11-14T10:35:15+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1763043047_sha.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1718288900_babushka-almasa-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/5237817707191799715.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/np.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/pp.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1763043047_sha.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1763043047_sha.webp,
f7e38155f73cd6e97e4d99322953be48,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Бажкеноваға өзін қорғауға мүмкіндік бермей жатыр — адвокат Мұрат Адам,"Адвокат Мұрат Адамның айтуынша, «Орда» сайтының негізін қалаушы Гүлнәр Бажкенованы үйқамаққа қамау туралы үкім оның сотта өз мүддесін қорғауына кедергі келтіріп отыр, деп хабарлайды Orda.kz. Мұрат",stories,https://kaz.orda.kz/bazhkenovaga-ozin-korgauga-mymkindik-bermej-zhatyr-advokat-murat-adam-136456/,"Адвокат Мұрат Адамның айтуынша, «Орда» сайтының негізін қалаушы Гүлнәр Бажкенованы үйқамаққа қамау туралы үкім оның сотта өз мүддесін қорғауына кедергі келтіріп отыр, деп хабарлайды Orda.kz.
Мұрат Адамның мәлімдеуінше, 8 желтоқсанда сағат 11:30-да Алматы қалалық соты тергеу сотының Бажкеноваға үйқамақ санкциясын беру туралы қаулысына қатысты жеке шағымды апелляциялық тәртіппен қарайды.
Сонымен қатар, Бостандық аудандық соты Бажкеноваға қатысты істерді уақытша тоқтатты. Яғни, «Ордаға» рейдерлік әрекет жасалды деп қозғалған іс толық қаралып шыққанша оның үстінен ешқандай іс жүргізілмейді.
Қазір бас редактордың тікелей қатысуын қажет ететін екі азаматтық іс те қаралып жатыр. Бұдан бөлек, сот орындаушысының әрекеттеріне қатысты әкімшілік шағым да соттың қарауында.
Гүлнәр Бажкенова 1 желтоқсаннан бері үйқамақта отыр. Дәл осы күні Алматыдағы тергеу соты оған қатысты бұлтартпау шарасын қолданған болатын. Дәл сол күні «Орда» редакциясының Алматы мен Астанадағы кеңселерінде тінту жүргізілді, журналистер ұсталып, тергеуге жеткізілді.
Адвокат Мұрат Адамның айтуынша, ол полицияның тінту барысындағы заңсыз әрекеттеріне, сондай-ақ редакцияның және Гүлнәр Бажкенованың жеке мүлкін полицейлер алып кетуіне байланысты полицияға бірнеше өтініш жолдаған. Сонымен қатар, Бас прокуратураға және Алматы қаласының прокуратурасына да шағым берген. Бұған қоса, адвокат өз кәсіби қызметіне кедергі келтіру фактісі бойынша қылмыстық іс қозғауды талап етіп, арыз түсірді.
Еске сала кетсек, құқық қорғаушы Галым Агелеуов «Дождь» телеарнасында Orda.kz жайлы сөз сөйледі. Ол Қазақстанда журналистерге еркіндік жоқ екенін атап өтіп, Гүлнәр Бажкеноваға қарсы қозғалған істердің саяси тапсырыс екенін ашық айтты. Оның сөзінше, Қылмыстық кодекстің 274-бабы («Көрінеу жалған ақпарат тарату») мен 174-бабы («Араздық қоздыру») Қазақстанда тәуелсіз журналистер мен блогерлерге қысым көрсету құралына айналған. Ол бұл істерді марқұм Айдос Садықов пен Мұрат Нұртілеуге қатысты Orda.kz жасаған материалдармен байланыстырды.
Сондай-ақ, «Журналистерді қорғау комитеті» билікті Бажкеноваға қарсы істі доғаруға шақырды.",2025-12-08T12:07:30+05:00,2025-12-08T12:07:30+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/1765177621_rejderskij.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/1765177621_rejderskij.webp,
a08a10e4dc41dc16340d88e9454c7ef6,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Бейбіт күнде де дайын болу керек»: Ардагер Хұсайын Берқалиев қытайлар басып кірген сәтті еске алды,"Қазақстанның шекарасын ештеңені қалт жіберместен күзетіп тұрған сарбаздардың қызметін үлкен жауапкершілік деп қана емес, басын бәйгеге тігу деп айтсақ артық етпейді. Аумалы-төкпелі заманда түрлі арам",stories,https://kaz.orda.kz/bejbit-kynde-de-dajyn-bolu-kerek-ardager-husajyn-berkaliev-kytajlar-basyp-kirgen-satti-eske-aldy-135247/,"Биыл Алакөл ауданы бойынша шекара басқармасына 60 жыл толды. Аумалы-төкпелі заманда түрлі арам пиғылды қылмыскерлер немесе саясаткерлердің жоспарымен шекараға кез келген сәтте қауіп төнуі мүмкін. Сондықтан Қазақстанның шекарасында ештеңені қалт жіберместен күзетіп тұрған сарбаздардың қызметін үлкен жауапкершілік деп қана емес, басын бәйгеге тігу деп айтсақ артық етпейді.
Orda.kz тілшісі Қазақстан мен Қытай шекарасында қызметін абыроймен атқарған, зейнеттегі ақсақал Хұсайын Берқалиев Иманғалиұлынан сұхбат алды.
Қытай мен Қазақстан арасындағы мемлекеттік шекараның ұзындығы шамамен 1782 шақырым. Бұл шекара аймақтарында ондаған застава орналасқан. Тәуелсіздік жылдарында екі ел арнайы келісімдер негізінде шекара сызығын толық анықтап, халықаралық деңгейде бекітті. Осылайша шекара бойында күзет қызметі күшейтіліп, шекаралық заставалар ел қауіпсіздігін қорғауда маңызды рөл атқарып келеді. Бүгін Алакөл ауданы бойынша шекара басқармасына 60 жыл толуына орай Үшарал қаласында арнайы іс-шара өтті. Осы іс-шарада Хұсайын ақсақал шекара қызметкерлері мен келген елге құттықтауын айтып, ізгі тілегін жеткізді.
Хұсайын Иманғалиұлы түрлі қызметтер істегенін айта келіп, кеңес одағы ыдырағанда көп қиындық болғанын атап өтті. Дегенмен ардагер сол кезеңдегі қиындықты еңсеріп, Отан алдындағы борышын адал атқарып шыққан.
Қандай қиындық болса да, шекара шебінде екі кезеңді көріп, екі кезеңнің қиындығын еңсерген қария бүгінде жас сарбаздарға даналығын көрсетіп, іс-шараларда бастан өткерген оқиғаларын айтып жүр.
Жалаңашкөл оқиғасы – 1969 жылы Қазақстан мен Қытай шекарасында болған қақтығыс. 13 тамыз күні Қытай әскерилері Жалаңашкөл маңында мемлекеттік шекараны бұзып өтті. Кеңес шекарашылары оларға тосқауыл қойып, қарулы қақтығыс болды. Нәтижесінде бірнеше әскери қаза тауып, жараланғандар бар. Бұл оқиға сол кезеңдегі кеңес-қытай қатынасының шиеленісуін айқын көрсеткен тарихи сәттердің бірі еді. Біз көненің көзі болып отырған Хұсайын Иманғалиұлынан осы оқиға жайлы сұрастырдық.
«1969 жылы тамызда қытайлармен болған оқиға бар. Олардың сарбаздары біздің жерге өтіп, территориямызды иемдене бастады. Содан шекарада нарядтағы Дулепов пен Рязанов соны көріп, әскери бөлімге хабарласып, шекараға қосымша әскерді шақырып, сол жерде қақтығыс болды. 5-6 сағаттан кейін келген қытайларды тойтарып, тұтқындады. Біздің жақтан сержант Дулепов пен Рязанов қайтыс болды. Дегенмен қосымша әскер жылдам келді. Марқұм Дулепов пен Рязановқа Қызыл жұлдыз марапаты берілді. Оның алдында қытай әскерлері наурызда Ресейдің Даманск шекара бекетін бұзып өтпекші болды. 2 наурызда. Ал мынау 13 тамызда бізде болды», — деді Хұсайын Иманғалиұлы.
Қазір Үшарал қаласында Рязанов және Дулеповтың аты берілген екі көше бар.
Біз шекарадағы өзгерістер жайлы сұрадық. Ақсақал «өзгеріс жоқ» деді. Дегенмен бастысы екі тараптан да заң бұзушылықтар болмауын тілейтінін білдірді.
Көненің көзі болған қария қандай жағдайда да сарбаздарға дайын болу қажет екенін айтты.
Біз осылайша кезеңді көрген, көненің көзі болған қариямен тілдестік. Оның тік мінезі, көзқарасы әскери қызметтегі тәртіп пен сең қозғалса да қозғалмайтын беріктікті байқатты. Қарияға амандық тілеп шығарып салдық.",2025-10-01T16:21:42+05:00,2025-10-01T16:21:42+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/b0c42811-2fa0-40f1-b486-b087092b632d.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/7156130c-eeda-4139-8cfb-9cdf7f2edc14.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/img-20251001-wa0012.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/b0c42811-2fa0-40f1-b486-b087092b632d.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/b0c42811-2fa0-40f1-b486-b087092b632d.webp,
01e836f52f52bd5122ba3eb88e5d6f8f,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Белгілі әнші Мұқасан «Нұрмұқасан» тобына жаңадан қосылған Ғалымжанды көгала қойдай етіп сабап тастады,"Бейнедегі сөзі бойынша Жан Ахмадиевке «Нұрмұқасан» тобына жаңадан қосылған Ғалымжан хабарласан. Ол осы топтың бұрынғы әншісі Мұқасан Шахзадаевтан таяқ жегенін айтқан. Оның айтуына қарағанда, Мұқасан бірнеше адаммен қосылып алып, оны аяусыз соққыға жыққан, деп хабарлайды Orda.kz.",stories,https://kaz.orda.kz/belgili-anshi-mukasan-nurmukasan-tobyna-zhanadan-kosylgan-galymzhandy-kogala-kojdaj-etip-sabap-tastady-136221/,"Бейнедегі сөзі бойынша Жан Ахмадиевке «Нұрмұқасан» тобына жаңадан қосылған Ғалымжан хабарласқан. Ол осы топтың бұрынғы әншісі Мұқасан Шахзадаевтан таяқ жегенін айтып, шағынған. Оның айтуына қарағанда, Мұқасан бірнеше адаммен қосылып алып, оны аяусыз соққыға жыққан, деп хабарлайды Orda.kz.
Салдарынан Ғалымжан түрлі дене жарақатын алып, тіпті мұрны мен қолы сынған. Қазір ол Шахзадаев жазадан құтылып кетуі мүмкін деп алаңдап отыр екен.
Бейненің басында Ғалымжан өзінің сау тамтығы жоқ бет-әлпетін көрсетіп: «бастың бәрі ісіп кеткен» дейді.
Одан кейін бейнеге шыққан Жан Ахмадиев:
Болған оқиғаны айтып тұрып, Жанның неге «пайымдауынша» деген сөз қолданғанын түсінбедік.
Ол Ғалымжаннан оқиғаны баяндап беруді сұрағанда:
Ғалымжанның сөзіне сенсек, оны Мұқасан «сөйлесу үшін» шақырып алған. Бірақ әңгімелері жараспаған соң кетіп қалмақшы болған.
Төбелес соңы полиция шақырумен аяқталған.
Бұл сұраққа Ғалымжан «иә» деп жауап берді.
Ғалымжан болса, Мұқасанның өз қақпасынан қол бұлғап шығарып салғанын айтады.
Сонымен қатар Жан Ахмадиев таяққа жығылған Ғалымжан Мұқасаннның халық алдындағы беделін, таныстығын пайдаланып бұл іске жуап бермей, құтылып кете ме деген күдігі басым екенін жеткізді.
Дегенмен бейне астында жазба қалдырған оқырмандар шетел жұлдыздары арасындағы толастамайтын дау-жанжал мен төбелес біздің айрандай ұйыған қоғамға да жетті ма, деген алаңдаушылықтарын білдіріп жатыр.
Бұған дейін бірнеше республикалық және халықаралық терме-ән байқауларының лауреаты, әнші Наркенже Серікбаева Шәмші Қалдаяқов атындағы Түркістан облыстық филармониясында көрген қысымы туралы айтқан еді.
Сонымен қатар соңғы кезде көпшіліктің тілегі ескеріліп, халық қаламаған әншісін қазақ сахнасына жолатпайтын болған. Соның бірі Қазақстандағы даудан кейін ресейлік әнші Акмаль (Akmal) Ресей әскерилерін қолдайтынын айтып, оларға амандық пен саулық тіледі.
Айтпақшы, жыл басында «Анашым» әніне қатысты дау туып,  композитор Марат Омаров Луинаны авторлық құқықты бұзды деп айыптаған болатын.
Иә, сондай-ақ, Кенесары хан үшін кешірім сұраған қырғыз әншісі өз елінде сынға ұшырады.
Ұмытыла бастаған шулы тақырыптың бірі еске түсті. «Эй, йоу, орыстар» атты рэп соңғы жылдары TikTok пен instagram-да танымал болды, алайда құқық қорғау органдары дәл осы рэп үшін QazNews24 сатиралық паблигінің жеткшісі Темірлан Еңсебекті жауапқа тартты.",2025-11-23T14:12:31+05:00,2025-11-23T14:12:31+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/article_12914.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/article_12914.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/article_12914.webp,
373c7db42a65405b4730264968dbf4e4,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Белсенділер қамалған Мирболат Бишуиновты босатуды талап етіп жатыр,"Бүгін Алматыда қоғам белсендісі, желтоқсаншы және блогер Мирболат Бишуиновтың үстінен қозғалған қылмыстық іске қатысты баспасөз мәслихаты өтті. Жиынға құқық қорғаушылар, азаматтық белсенділер,",stories,https://kaz.orda.kz/belsendiler-kamalgan-mirbolat-bishuinovty-bosatudy-talap-etip-zhatyr-134941/,"Бүгін Алматыда қоғам белсендісі желтоқсаншы және блогер Мирболат Бишуиновтың үстінен қозғалған қылмыстық іске қатысты баспасөз мәслихаты өтті. Жиынға құқық қорғаушылар, азаматтық белсенділер, журналистер мен блогердің жақтастары қатысты.
Orda.kz тілшісі баспасөз мәслихатына барып қайтты.
Ресми ақпаратқа сәйкес, Мирболат Бишуиновтың Instagram әлеуметтік желісінде жариялаған сөзіне байланысты қылмыстық іс қозғалған. Сот сараптамасы оның сөзінен «ұлттық алауыздықты қоздыруды» анықтап, ҚК-нің 174-бабы 1-бөлігі бойынша іс қозғалды.
Алматы қалалық мамандандырылған тергеу соты 15 қыркүйекте Бишуиновты екі ай мерзімге қамауға алу туралы шешім шығарды.
Бірнеше күн бұрын әлеуметтік желіде Бишуиновтың жоғалып кеткені туралы ақпарат тарады. Жоғалған күні белсенді Худайшүкір Абдуллаев пен Асылбек Қараевпен бірге Талғар аудандық әкімдігіне барған. Мырзатайұлының жиі көтеретін тақырыптарының бірі қытай азаматтарына жер берілуі мәселесі еді. Әкімдіктен шыққаннан кейін, әрқайсы өз көліктерімен кеткен, алайда Бишуинов сол күні үйіне жете алмай кетті.
Туыстары мен белсенділердің айтуынша, Бишуиновтың көлігі Талғар тас жолының бойынан, есігі ашық тұрған күйі табылған. Телефондары сөндірулі, ал өзі із-түзсіз жоғалған. Келесі күні Алматы қалалық полиция департаментіне барған белсенділерге Бишуиновтың уақытша ұстау изоляторында екені хабарланған.
Блогердің туыстары мен жақтастары оның ұсталуын саяси қудалау деп санайды. Себебі соңғы кездері Бишуинов әлеуметтік желіде шетелдіктерге жер беру мәселесін жиі көтеріп, өткір пікірлер білдіріп жүрген. Әсіресе, Қытай азаматтарына жер сатуға қарсы жазбалары қоғамда кең талқыланған еді.
Абдуллаевтың айтуынша, Талғарда түсірілген бейнежазбалар Мирболат үйіне жеткен соң желіге шығу керек еді. Сондай-ақ, Мирболаттың жұбайы оның денсаулығының нашарлап кеткенін айтып отыр.
Еске сала кетсек, қыркүйектің басында Алматы қаласында журналист Мирболат Мырзатайұлын полиция ұстаған болатын.",2025-09-16T17:05:41+05:00,2025-09-16T17:05:41+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/1758095771_5354924766517130328.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/5354924766517130326.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/5354924766517130328.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/5354924766517130329.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/1758095771_5354924766517130328.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/1758095771_5354924766517130328.webp,
d98e380b941bcdd27f361ddaa251a3ff,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Бір нәрсені қайталап сұрадыңыз»: Хасан Қасымбаевтың сотында адвокат судьяға 6 мәрте қарсылық білдірді,"Талғар қалалық сотта Хасан Қасымбаевтың соты өтіп жатыр. Аталмыш сотта куәгерлерден жауап алынды. 
Orda.kz тілшісі Талғар қаласында болып жатқан сотқа қатысып ақпарат таратады.",stories,https://kaz.orda.kz/bir-narseni-kajtalap-suradynyz-hasan-kasymbaevtyn-sotynda-advokat-sudjaga-6-marte-karsylyk-bildirdi-135200/,"Талғар қаласында Хасан Қасымбаевқа және тағы бес адамға қатысты сот отырысы өтті. Бұл жолы сот отырысында жәбірленушілерден жауап алу жалғасты. Осы жолы да айыптылардың адвокаты судьяға қарсылық білдірді.
Orda.kz тілшісі Талғар қаласында болып жатқан сотқа қатысып ақпарат таратады.
Бүгінгі сот отырысына айыпталушылар толық қатысты. Оқиға күні болған жағдайды өз көзімен көрген куәгерлерден жауап алынды. Айта кетейік, 2021 жылы Хасан Қасымбаев ережесіз жекпе-жек жаттықтырушысы Арман Әлімовтің денсаулығына қасақана ауыр зиян келтірді және ұрлады деген күдікке ілінген еді. Ал Арман Әлімов дүкеннің алдында оны соққыға жығып көлікке салып алып кеткені туралы сотта айтты.
А.Бибекова және А.Бекетова есімді куәгерлер сотта жауап берді. Бекетова сыра сататын дүкенде жұмыс істеп, сол оқиғаны өз көзімен көрген. Ал Бибекова болса, Әлімовті алып кеткен дүкеннің маңайындағы «Виктория» атты екінші дүкенде жұмыс істеген.
Жауап алу кезінде куәгер Бибекова Хасанның қорғаушы адвокаттарының қойған сұрақтарына наразылық білдірді. Оның айтуынша, оқиға кезінде ол дүкеннен шығып кім-кімді ұрып жатқанын анық көрмеген.
Бибековадан кейін куәгер болып Р.Исаинов сөз сөйледі. Дәл сол сәтте сотта дау туып, Хасанның қорғаушысы Ерлан Меңдешов сотта осымен 6-шы рет шеттету жасады. Шеттетудің себебі – 6-куәгердің сотқа келмей қалуы. Куәгердің сотқа келмеуінің де өзіндік себебі бар. Қасымбаевтың мүддесін қорғаушылардың сөзіне сүйенсек, келмей қалған куәгердің отбасында қайғылы жағдай болған, сол себепті сот отырысына қатыспаған.
Соттың басынан бері 6-шы рет шеттету жасалғанымен, судья Түкібаева «шеттету фактісін» 6-шы рет растамады.
Сот аяқталған соң Хасанның қорғаушы адвокаты Гүлмира Бабажанова пікір білдірді.
Сондай-ақ адвокат жауап алу кезінде Хасанның сол жақта болғаны жазылып кеткенін, келесі сотта тергеушілер мен Тәжиевтің мүддесін қорғаушылар болатынын айтты.
Еске сала кетейік, Алматыда Ілияс Сариев пен Ақтоты Дүйсееваға қатысты сотта жәбірленушілер сөз сөйледі. Дүйсеева: «қажылыққа арзан бағамен апарамын» деп елді миллиондаған қаражатқа алдаса, Сариев науқастардың сеніміне кіріп: «халыққа 35 млн жинап беремін» деп қызметі үшін 1,5 млн теңге талап еткен. Orda.kz тілшісі ол соттан да ақпарат таратады.",2025-09-29T18:28:42+05:00,2025-09-29T18:28:42+05:00,kk,Ислам Әден,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/photo_5391030516465138141_y.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/photo_5390974518681530861_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/photo_5391030516465138141_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/photo_5391030516465138141_y.webp,
58486f3cabb30067d652d729f64e863c,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Бірде-бір әйнек сындырмаған»: абақтыдағы Әйгерім Тілеужанның жағдайы мүшкіл,Журналист әрі белсенді Әйгерім Тілеужан Қаңтар оқиғасы кезінде Алматы «әуежайын басып алу» ісі бойынша сотталған болатын. Абақтыдағы Әйгерім денсаулығының күрт нашарлаған айтты.,stories,https://kaz.orda.kz/birde-bir-ajnek-syndyrmagan-abaktydagy-ajgerim-tileuzhannyn-zhagdajy-myshkil-135502/,"Журналист әрі белсенді Әйгерім Тілеужан Қаңтар оқиғасы кезінде Алматы «әуежайын басып алу» ісі бойынша сотталған болатын. Абақтыдағы Әйгерім денсаулығының күрт нашарлағанын айтты.
Orda.kz тілшісі Әйгерім Тілеужанның адвокатымен сөйлесті.
Адвокат Айнара Айдарханованың айтуынша, Әйгерім Тілеужан бір ай бұрын ота жасатқаннан кейін өзін әлсіз сезініп, денсаулығы нашарлап кеткен. Соған қарамастан, дәрігерлер оны ауруханаға жатқызуға рұқсат бермеген.
Ол бұл мәселе жайлы Денсаулық сақтау министрлігіне, Қылмыстық-атқару жүйесі комитетіне және Алматы облысының адам құқықтары жөніндегі уәкіліне хабарланған. Бірақ әзірге ешқандай жауап болмаған.
Әйгерім Тілеужанға 2023 жылдың шілде айында сот үкімі шыққан. Сот оны және тағы төрт адамды Алматы әуежайын басып алу ісі бойынша кінәлі деп таныды. Журналист төрт жылға бас бостандығынан айырылды. Апелляциялық алқа үкімді өзгеріссіз қалдырды.
Бір жылдан астам уақыт бұрын, Жоғарғы сот істі қайта қараудан бас тартқан кезде заңгерлер тергеу барысындағы заң бұзушылықтар туралы айтқан еді. Қорғау тарапының негізгі уәжі — жазаның шектен тыс ауырлығы болған.
Істің материалдарында «Қазаэронавигация» қызметкерлерінің куәліктері бар. Бұл ұйым әуе қозғалысын басқарумен айналысады. Олар белсенділердің ешқандай агрессия көрсетпегенін айтқан.
Әйгерім Тілеужанованың оқиғасы ел шекарасында ғана айтылмады. Шетелдерде де бұл мәселені айтып, әділдік талап еткендер бар. Оның ісі Еуропадағы қауіпсіздік пен ынтымақтастық ұйымының (ОБСЕ) Демократиялық институттар мен адам құқықтары бюросының баяндамасында көрсетілген. Құжатта Қазақстандағы 2022 жылдың қаңтар айындағы істер бойынша әділ сот принциптерінің бұзылуы атап өтілген. Соның ішінде Әйгерім Тілеужанованың ісі бар.
Сонымен қатар, бақылаушылардың деректері бойынша, тыңдаулар кезінде судья Әйгерім Тілеужанованы шағымданудан бас тартуға көндірген, «сотталу мерзімі бұл мүмкіндікті жасауға жеткілікті ұзақ болады» деп айтқан.
Айта кетейік, белсенді екі рет колонияда аштық жариялаған. Бұл әрекет сот үкіміне қарсылық ретінде жасалған. Әйгерім Тілеужан сонымен қатар мекеме ішінде өз құқықтарының бұзылғанын айтып шағымданған.
Әйгерім Тілеужан ұсталғанға дейін қоғамдық өмірге белсене атсалысты. 2023 жылдың ақпанында оған депутаттыққа кандидат куәлігі берілуі тиіс еді. Бірақ сайлау комиссиясының ғимараты алдында полиция оны тоқтатты. Бірнеше сағат бұрын Әйгерім Тілеужан баспасөз конференциясында сөз сөйлеп, Жоғарғы сот оны тіркеуден бас тартуды заңсыз деп танығанын жариялаған еді.
Алайда тағы бірнеше сағат өткен соң үйінде заттарын жинауға мүмкіндік берместен Әйгерімді ұстап әкетті.
Айыпталушының адвокатымен кездескеннен кейін Orda.kz Қылмыстық-атқару ісі жөніндегі комитетке, Денсаулық сақтау министрлігіне және Омбудсменге сұрау жолдады. Қазірге дейін жауап алынған жоқ. Денсаулық сақтау министрлігі, сотталушылардың медициналық жағдайын қадағалайтын мекеме ретінде, Әйгерім Тілеужанның жағдайы жөнінде түсініктеме беруге уәде етті.
Мақала авторлары: Зарина Файзулина, Әсем Жәукен",2025-10-15T09:00:54+05:00,2025-10-15T09:00:54+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1760471608_klzh_zapros.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1760471717_photo_2024-07-18_14-55-05.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1760471786_tleuzhan89-1440x810-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1760471608_klzh_zapros.webp,
dd3c60d55b20d887d8dbced294378f0a,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Біреуі менің қызым»: Масақ ауылында 16 жастағы қызды қорлаған екі әйел жайлы ақиқат,Алматы облысы Масақ ауылында екі келіншек бірі 29 да екіншісі 30 олар 16 жастағы қызды үйінен ұрлап әкетіп қорлық көрсетіп әр әрекетін бейнежазбаға түсіріп отырған. Orda.kz тілшісі оқиға орнына барып,stories,https://kaz.orda.kz/bireui-menin-kyzym-masak-auylynda-16-zhastagy-kyzdy-korlagan-eki-ajel-zhajly-akikat-134717/,"Алматы облысы Масақ ауылында 29 жастағы және 30 жастағы екі келіншектің 16 жастағы қызды үйінен ұрлап әкетіп, қорлық көрсетіп әр әрекетін бейнежазбаға түсіріп отырғаны белгілі болды.
Orda.kz тілшісі Масақ ауылына барып, екі күдікті туралы ақиқатты біліп қайтты.
Ауылды аралап екі күдіктінің үйін таппай жүрген тілшілеріміз 60 жасқа таяған ер адамды кезіктірді. Ол ер адамнан оқиға жайлы сұрай бастағанда, ол басын төмен салып: «біреуі менің қызым» деп айтты.
Масақ ауылы тұрғындарының айтуларынша, жасөспірімді аяусыз қорлаған басты күдікті сыйлы отбасының қызы.
«Естігенде қан қысымым көтеріліп кетті» деген Камалдың пікіріне басқалары да қосылды.
Жігітін даулаған басты күдіктінің әкесі сұхбат беруге әл-дәрмені жоғын айтты. Анасы төсек тартып қалған.
Екі отбасы да ел бетіне қараудан қалып, бұғып тірлік жасап жүр.
Басты күдікті — әкімдік қызметкері. Жасөспірімді қорлаған басты күдікті Масақ ауылдық әкімдігінде 6 жыл қызмет еткен.
Қылмыс жасаған уақытта күдікті сырқаттанып ем алатынын айтып, жұмыстан сұранып кеткен.
Еске сала кетейік, Алматы облысында екі әйел 16 жастағы қызды ұрлап қорлық көрсеткен. Әйелдердің біреуінің әкімдікте істейтіні белгілі болды. Қыздың анасы Orda.kz тілшісіне сұхбат беріп мән-жайды айтып берді.",2025-09-04T12:49:54+05:00,2025-09-04T12:49:54+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/1756972190_5316695928335366423.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/5316695928335366422.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/5316695928335366423.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/5316695928335366425.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/1756972190_5316695928335366423.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/1756972190_5316695928335366423.webp,
55adee048b549197bcc486a66efedb05,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Бомба жайлы хабардан соң, Алматыдағы MEGA-дан халық үдере сыртқа шықты","9 желтоқсан күні таңертең Алматыдағы MEGA сауда орталығының келушілерін шұғыл түрде сыртқа шығара бастады. Алғашында жұрт оқу-жаттығу шығар деп ойлады. Дегенмен полицияға «жарылғыш зат» жайлы ақпарат түскен, деп хабарлайды Orda.kz.",stories,https://kaz.orda.kz/bomba-zhajly-habardan-son-almatydagy-mega-dan-halyk-ydere-syrtka-shykty-136473/,"9 желтоқсан күні таңертең Алматыдағы MEGA сауда орталығының келушілерін шұғыл түрде сыртқа шығарды. Алғашында жұрт оқу-жаттығу шығар деп ойлады. Дегенмен полицияға «жарылғыш зат» жайлы ақпарат түскен. Алайда ғимарат аумағынан жарылғыш зат табылмады, деп хабарлайды Orda.kz.
Өйткені біраз уақыттан кейін орталықтың ресми Instagram парақшасында мынадай хабарлама пайда болды:
Біз Алматы қалалық полиция департаментіне хабарластық.
Артынша жарылғыш зат табылмағанын айтты. Енді олар жалған ақпарат айтып, телефон шалған адамды анықтап жатыр.
Orda.kz тілшісі оқиға орнында істің мән-жайын анықтап жатыр. Қазір жалға алушы қызметкерлерге ғимаратқа кіруге рұқсат етті.",2025-12-09T10:41:30+05:00,2025-12-09T10:41:30+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/img_20251209_104623_281.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/img_20251209_104629_456.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/img_20251209_104630_015.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/img_20251209_104623_281.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/img_20251209_104623_281.webp,
a452a15881851d99b6e36b0587cdbef6,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Бұл мектепке мұқтажбыз: Қарасайдағы мүмкіндігі шектеулі балаларға арналған мектепті бір адвокат жауып тастай ма?,"Алматы облысы, Қарасай ауданы, Қырғауылды ауылы: «Балалар инклюзивті академиясы» қаңырап бос тұр. Оқу жылы басталып, барлық оқушы мектепке барып білім алуды бастап кеткен.",stories,https://kaz.orda.kz/bul-mektepke-muktazhbyz-karasajdagy-mymkindigi-shekteuli-balalarga-arnalgan-mektepti-bir-advokat-zhauyp-tastaj-ma-134784/,"Алматы облысы Қарасай ауданының Қырғауылды ауылындағы «Балалар инклюзивті академиясы» қаңырап бос тұр. Оқу жылы басталып, оқушылардың бәрі мектепке барып білім алып жатыр. Қырғауылды ауылындағы мүмкіндігі шектеулі балаларға арналған ғимарат өз жұмысын толықтай бастауға дайын. Алайда осы ғимаратқа көрші бір адвокат «балалардың шулағаны кедергі келтіреді» деп, бұл орталықты ашқызбай отыр.
Orda.kz тілшісі орталыққа барып, мән-жайды біліп қайтты.
Естіген жан елең ететін, тағдыры ауыр балаларға қатысты бұл мәселеде әкімдік ата-аналар мен тілшілерге жауап беру үшін келуі керек болған. Бірақ әкімдік қызметкерлерінің қарасы да көрінбеді.
Басты мәселе — ерте жастан тауқымет көріп, денсаулығына байланысты мектепке бара алмаған балаларын осы орталыққа береміз деп отырған ата-аналар мен орталықтың ашылуына қарсы көрші тұратын тұрғындардың арасындағы уәж.
Көршілес үйде тұратын қалада адвокат болып қызмет істейтін кеңсесі бар азамат шулы қаладан мезі болып, қала сыртына көшіп келгенін айтқан. Орталықтың директоры Нұрым Нұрғалиевтің сөзінше, ол адвокаттық кеңсесі бар екенін алға тартып, «сес» көрсеткендей болған.
«Балалар инклюзивті академиясы» Қазақстан бойынша ерекше балаларға арналған тегін инклюзивті орталықтарымен танымал мекеме. Қазіргі таңда академияда 200-ден астам бала білім алып жатыр. Оның 80 пайызы – «үйден тыс оқу» жобасы аясында білім алушылар. Бұл бастама үйде оқуы тиіс балаларды қоғамға бейімдеп, құрдастарымен бірге дамуына көмектеседі.
Сонымен қатар, Қазақстанда тек осы жерде ғана жабық спорт залы бар. Бұл ерекше жоба заманауи талаптарға сай алғаш рет жүзеге асырылды. Мұнда балалар қозғалыс пен ойын арқылы еркіндігін сезініп, сенімін арттыра алады. Сонымен қатар, олар тегін білім алып, қоғаммен араласуды үйреніп, жаңа қабілеттерін ашады.
Айта кетерлік жайт, ғимаратқа қатысы жоқ басқа көше тұрғындары да қарсылық білдіріп, арызға қол қойған.
Нұрғалиевтің айтуынша, әкімдік көмек бере алмай отыр:
Академияның негізін қалаушы — ҚР БҒМ-нің 2023 жылғы «Үздік педагог» атағының иегері Нұрым Нұргалиев есімду азамат. Оның бастамасымен еліміздің бірнеше қаласында арнайы кабинеттер ашылып, ерекше балаларға арналған тегін шығармашылық курстар ұйымдастырылды. Қазір Алматы, Рудный, Орал, Қостанай, Қарағанды, Астана және Маңғыстау өңірінде 500-ден астам бала тұрақты білім алып жатыр.
Ал көршілері мектеп аумағында көлік қозғалысы көбейіп, тыныштық бұзылғанын алға тартады:
Orda.kz тілшісі ғимаратты өз көзімен көріп, бар жағдайдың жасалғанына куә болып қайтты. Өте жайлы, әрі мұғалімдері тәжірибелі. Тіпті балаларға арналған массаж креслосы, демалатын және ойнайтын орындар да бар. Тілшіміз орталықтың ашылуына қарсы болған адвокатқа хабарласты. Алайда ол қоңырауға жауап бермеді. Orda.kz редакциясы әрқашан екінші тараптың пікірін тыңдауға дайын екенін айта кетейік.
Осылайша, ерекше балаларға арналған 5–9 сыныптар бойынша білім беретін инклюзивті мектептің жұмысы әзірге тоқтап тұр. Жобаға қолдау білдірушілер де, қарсы тарап та бар. Ерекше балалардың ата-аналары мектептің ашылуын талап етіп жатыр. Олар жергілікті тұрғындар мен билік өкілдерінің келісімін аламыз деп үміттеніп отыр.",2025-09-08T13:20:49+05:00,2025-09-08T13:20:49+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/1757315572_photo_2025-09-08_12-00-33.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/1757315400_photo_2025-09-08_12-00-30.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/1757315400_photo_2025-09-08_12-00-32.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/1757315401_photo_2025-09-08_12-00-31-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/1757315401_photo_2025-09-08_12-00-31.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/1757315437_photo_2025-09-08_12-00-27.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/1757315437_photo_2025-09-08_12-04-54-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/1757315437_photo_2025-09-08_12-04-54.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/1757315515_photo_2025-09-08_12-00-27-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/1757315515_photo_2025-09-08_12-00-28.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/1757315515_photo_2025-09-08_12-00-29-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/1757315515_photo_2025-09-08_12-00-29.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/1757315572_photo_2025-09-08_12-00-33.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/1757315572_photo_2025-09-08_12-00-33.webp,
631167f2458bb6102da37dc236fccfda,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Пікірлер,22.12.2020 жылы берілген №KZ05VPY00030397 мерзімді баспасөз басылым және ақпараттық агенттік тіркеу туралы куәлік.,stories,https://kaz.orda.kz/comments-2/,22.12.2020 жылы берілген №KZ05VPY00030397 мерзімді баспасөз басылым және ақпараттық агенттік тіркеу туралы куәлік.,Кеше 18:00,Кеше 18:00,kk,Редакция,,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/720x405/1762844030_1762415452_photo_2025-11-05_12-31-51.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/720x405/1762945118_kompani-erg-kopija.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/720x405/1763114819_1762971681_kz8_3960_2.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/720x405/1763451002_sadyr_zhaparov-1440x810.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/720x405/1764067282_klzh_kazakhmus-2.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/720x405/1764315265_photo_474524_jpeg.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/720x405/2024_02_19_snimok-ekrana-2024-02-19-230959.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/720x405/589089725_25220460914261954_9052016010856491308_n.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/720x405/c548438c-5026-4c07-b6f3-7a0197883e8f.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/720x405/zhasandy-intellekt-696x464.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/720x405/1765203600_chatgpt-image-8-dek_-2025-g_-14_42_07.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/720x405/_gluster_2022_4_22_4c7603ea724f32a7f723e4847740e888_1280x720.webp,
bb870a6ab61638898907eb7f76483586,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Даудың басы — бес қоян: Парақор прокурордың артын жапқан Антикор неге жазаланбайды?,"Пара үстінде ұсталған прокурор. Ал Антикор қызметкерлері істі тіркемей, дәлелдерді жасырып, прокурорға қарсы әрекет жасаудан бас тартқан. Бір жыл өтсе де, қызметкерлерге қатысты «қылмыс құрамы жоқ» деп істі жауып тастаған. Orda.kz бұл сағызша созылған істің құпиясын ашуға тырысты.",stories,https://kaz.orda.kz/daudyn-basy-bes-kojan-parakor-prokurordyn-artyn-zhapkan-antikor-nege-zhazalanbajdy-136280/,"Алматы облысында қалталы азаматқа қоян атпаса да, «атты» деп жала жауып, қылмыстық іс қозғаған, кейін оның туыстарынан пара талап еткен прокурор ұсталды. Ол ақшаны алу кезінде арнайы операция барысында қолға түскен. Алайда Антикор қызметкерлері бұл істі тіркемей, керісінше пара алған прокурорды қорғап қалған. Әділдік іздеген заңгер Әйгерім Әлтаева БАҚ арқылы осы жағдайды ашық айтып, өз қызметін адал атқармаған Антикор қызметкерлерінің лайықты жазалануын талап етеді.
Orda.kz бұл сағызша созылған істің құпиясын ашып көрді.
Редакцияға заңгер Әйгерім Әлтаева Антикор қызметкерлеріне қатысты істің түбіне жете алмай келе жатқанын айтты. 2024 жылы 2 ақпан күні заңгер  Әлтаеваның ағасы Қосшыбек Досым үш досымен бірге Қапшағайдың арғы жағындағы Бақанас деген ауылда орналасқан шаруа қожалығының қасында қоян атуға шыққан.
Артынан істі қарап жатқан Балқаш ауданының прокуроры Қанат Сонабаев: «Әлтаеваның анасына 12 млн теңге берсеңіздер істі бірден жауып тастаймыз» деп айтқан. Оны анасы қызына жеткізеді.
Сонымен қатар, сол күні ағасының қасында тағы үш ер адам болып, тіпті оның бірі бес қоянды атқанын мойындаса да, полиция дәл Досым Қосшыбектің артына түсуінің белгілі бір себебі бар екенін айтты.
Содан заңгер Әлтаева қылмыстық істің заңсыз қозғалғанын әрі мақсаттары дәл Қосшыбек Досымға іс қозғап, ақша бопсалау болған соң, бұл бассыздықты басқа құзырлы органдарға хабарлауды дұрыс шешеді.
Әлтаеваның айтуынша, ол Алматыда орналасқан Антикор ғимаратына барады. Сол күні барып, журналға аты-жөнін жазып, тіркеліп кірген. Сол сәтте заңгердің Антикорда істейтін танысы Жандос Қосшыбек (Тегтері бірдей болғанымен Жандос пен Әлтаеваның ағасы Досымның ешқандай туыстық қатынастары жоқ) Әлтаеваны прокуор Сонабаевпен кездесуге жеке өзі көлігімен апарып тастапты.
Заңгерді прокурормен сөйлесуге апарып тастаған соң, оны артынан не күтпей, не әңгіменің қалай өткенінін білместен сол жерден кетіп қалған.
Артынша Әлтаева істі жабу үшін ақша сұраған прокурордың болған әңгімесін жазып алып, Антикордың үстіне өздері тағып берген жасырын аудиобейнежазба құрылғысын өз қолымен Жандос Қосшыбектің үйіне апарып берген.
Содан Әлтаеваға прокурор ертесіне хабарласып, істің шешілетіні айтып: «5 млн дайында» деп тағы да сөйлескен екен. Ол диалогтың да аудиосы бар.
Содан Алматы облысының Антикорынан қайыр болмаған соң, Әлтаева Алматы қаласы бойынша Ұлттық қауіпсіздік қызметінің департаментіне келеді. Оларға жағдайды түсіндірген соң жауабын бес күн бойы күткен. Сол арада бұған прокурор хабарласып, ақшаны қашан әкеле алатынын сұраған. Ал заңгер қаражатты іздестіріп жатқанын айтып, уақыт созған. Ақыры ешқандай әркет жасалмаған соң, Әлтаева Алматы қаласының ұлттық қауіпсіздік комитетіне қайтадан барып, егер шұғыл түрде шара қабылдамаса прокуратура мен президенттің атына арызданатыны айтып айқай-шу шығарады. Артынша оған облыстың Ұлттық қауіпсіздік комитетінен хабарласып прокурорды ұстау операциясына кіріседі.
Содан Әлтаева прокурормен кездесуге барды. Кездесу Қапшағай тасжолында пркурордың көлігінің ішінде болады. Сол жерде оған 3 млн теңгені беріп жатқан кезде артта жағдайды бақылап тұрған Ұлттық қауіпсіздік комитетіннің қызметкерлері келіп оқиға орнында прокурорды  құрықтайды.
2024 жылдың 13 ақпанында прокурор ұсталады, ал 14 ақпан күні қоян ату ісін тергеуші «қылмыс құрамы жоқ» деп бірден жауып тастайды. Бір қызығы, бұл істе тек қана прокурор емес тергеушінің де тікелей қатысы болған. Бірақ Әлтаеваның қолында тергеушіге қатысты дәйек болмаған соң, оны дәлелдей алмаған екен. Сонымен Әлтаева екі арада ары-бері жүгіріп айландырған 12 күн ішінде ағасына қатысты істің заңсыз қозғалғанын дәлелдеп, пара сұраған прокурорды ұстап береді.
Артынша, Алматы облысы Қонаев қалалық сотында Балқаш аудандық прокуратурасының аға прокуроры Қанат Сонабаевқа қатысты іс қаралады.
Ол Әлтаевадан жабайы аң ату фактісіне қатысты қылмыстық істі қысқарту үшін 5 млн теңге сұраған, кейін 4 млн теңгеге түсірген. Ал 13 ақпанда 3 млн теңгені автокөлік ішінде алған кезде ұсталды.
Сонымен қатар, Сонабаеқа өмір бойы мемлекеттік және квазимемлекеттік қызметте жұмыс істеуге тыйым салынып, шенінен айырылды.
Осымен бәрі әділ шешілді деп ойласаңыз қателесесіз. Себебі заңгер Әлтаева бастапқыда прокурор пара сұрағанда шағымданғанымен, Алматы облысының Антикор қызметкерлері — Жандос Қосшыбек, жедел тергеу бөлімінің басшысы Бекжанов Бақыт және кезекші тергеуші Олжас Жайлауов міндетін орындамай, қол қусырып отырған. Осыған байланысты Әлтаева президент пен Бас прокурордың атына ресми шағым түсірген.
Бұрын «біз прокурорға қарсы шығара алмаймыз» деп, барлық дәлелді көрсе де істі қайтарып жіберген Жандос Қосшыбек Әлтаевамен бір ауылдан шыққан. Сол себепті ол Әйгерімнің ата-анасы мен ағасына хабарласып, үйіне келген. Оның айтқаны:
Содан Астанадағы сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызметтің қауіпсіздік қызметі тергеп, «қылмыстық құрам жоқ» деп жауып тастапты.
Іс алғашында Алматы облыстық полиция департаментінде ашылды. Тергеуге сенбеген Әлтаева шағым түсіргеннен кейін, іс Астанаға – Ішкі істер министрлігіне жіберілді. Сол жерден арнайы полковник-тергеуші Марат Омаров Алматыға келіп, істі өз қолына алды. ІІМ тергеушісі Антикордың үш қызметкерін күдікті деп таныды. Ол Қонаев қаласындағы полиция департаментінде отырып, барлық күдіктілер мен жәбірленушілерден қайтадан жауап алып, тергеуді қайта бастаған.
Әйгерім Әлтаеваның  айтуынша, Антикордың үш қызмекері күдікті деп танылып іс қозғалқан соң олар уақытша жұмыстан шеттетілген екен.
Orda.kz бас прокуратураға, Ішкі істер министрлігіне және Антикорға (қазір ҰҚК құрамында) ресми сауал жолдады. Сауал осы Антикордың үш қызметкері күдікті деп танылған істің барысына қатысты қойылды.
Бізге тек Бас прокуратурадан ғана нақты жауап келді. Ол жерде қысқаша істің жабылу себебі «қылмыстық құрамның болмауы» деп көрсетілген. Ал «нақты қандай себеппен?» деген сауалымыз жауапсыз қалған қалды.
Содан заңгер Әлтаева іс нақты қандай кезде қылмыс құрамы болмады деген сауалға заң тұрғысында жауап берді.
Қылмыстық іс ҚПК-нің 35-бабына сәйкес мына жағдайларда тоқтатылуы мүмкін:
Осындай жағдайларда тергеуші, прокурор немесе Антикор қылмыстық істі тоқтата алады (тіпті адамға «күдікті» мәртебесі берілгеннің өзінде).
Ал Әлтаеваның қолында Антикордың заңсыз әрекеттерін дәлелдейтін аудио-видео жазбалар мен ресми құжаттар бар. Бастапқыда прокурорға шағымданып келген сәтінде Антикордың жедел бөлім басшысы Бақыт Бекжанов пен кезекші тергеуші Олжас Жайлауов әрі Жандос Қосшыбекпен дәлізде сөйлесіп тұрғаны бейнебақылауға түскен, бұл іске тіркелген. Сонымен қатар, істі Бас прокуратураға жеткізбеуі үшін оның туыстарына пара ұсынылғаны туралы да дәлел тұр.",2025-11-28T16:37:50+05:00,2025-11-28T16:37:50+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/klzh_antikor_prokuror.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/5280495903858954389.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/5280495903858954397.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/klzh_antikor_prokuror.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/klzh_antikor_prokuror.webp,
e8741aaadbc6c5d63c5685fab6ac9c0e,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Депутаттар қалашығы: Астанада сегіз миллиард теңгеге сатылып жатқан сарайдың иесі кім?,"Елордадағы сол жағалауда, Есілдің жағасында көз жауын алатын бағалармен үйлер сатылуда. Ең қымбат үйлердің суреті де, егжей-тегжейлі сипаттамасы да жоқ.",stories,https://kaz.orda.kz/deputattar-kalashygy-astanada-segiz-milliard-tengege-satylyp-zhatkan-sarajdyn-iesi-kim-135679/,"Елордадағы сол жағалауда, Есілдің жағасында көздің жауын алатын сәулеті келіскен, бағалары удай үйлер сатылып жатыр. Ең қымбат үйлердің суреті де, толық сипаттамасы да жоқ. Мәлімет толығымен құпия.
Orda.kz бұл үйлер жайлы ақпараттың неліктен осынша құпия сақталғанын және депутаттар қалашығындағы салтанатты ғимараттардың құны қанша екенін анықтап көрді.
Krisha.kz сайтындағы хабарламаларды шолып отырып, ең қымбат нысандар дәл осы депутаттар қалашығында орналасқанын байқадық. Аумағы жабық, ал терезесінен Есіл өзені көрінеді. Бағаларына қарап таңғалмасқа амал жоқ. Бәрінен бұрын «арзанырақ» дегенінен бастайық.
Мәселен, тоғыз бөлмелі, үш қабатты үй мен 20 сотық жер телімі бар нысанның бағасы — бар болғаны бір миллиард теңге. Ішінде терраса, сауна, кино және спорт залдары, тіпті қонақтарға арналған жеке киіз үй мен телескоп бар!
Бұдан да қымбат үйлер табылды. 17,5 сотық жердегі екі қабатты кірпіш үй қолдан жасалған италиялық жиһазбен безендірілген.
Төбесі жеті метр биік, өз фитнес-залы бар. Үйдің бағасы — екі миллиард теңгеге жуық. Иесі туралы ақпарат беймәлім.
Енді ең қызығы. Ең қымбат сарайлардың суреті мүлде жоқ. Мысалы, бірі алты миллиард теңгеге бағаланған. Сипаттамасы қысқа ғана: 12 бөлме, 80 сотық жер, төбенің биіктігі — сегіз метр.
Хабарландыруда былай деп жазылған:
Ал тізімнің «інжу-маржаны» — 8 миллиард 90 миллион теңге тұратын сарай. Үйдің аумағы — 2100 шаршы метр, жері — 240 сотық. Барлық жағдай жасалған: гараж, монша, бассейн, бақ, жазғы ас үй, ет қақтайтын аймағы мен күзет бар. (Салыстыру үшін еске салсақ, Кәрім Мәсімовтің сарайы кезінде 1,8 миллиард теңгеге бағаланған).
Бірақ бір «әттеген-айы» бар: бәрін тек көзбен көруге болады және ол мүмкіндік кез келгенге берілмейді. Біз риелторға хабарласып, үй жайлы ақпараттың не себепті құпия екенін сұрадық.
Элитаға жататын мүлікті сатқанда осылай құпия ұстайды. Бәлкім, иелері мәміле жайлы бөтен адамдардың білгенін қаламайтын болар. Әлде аты-жөні елге танылған адамдар ма? Иә, кейде сатып алушылардың өздері де көпшілік назарына түскісі келмейді.
Депутаттар қалашығы шамамен 2014 жылы, бұрынғы саяжайлардың орнында салынған (ол кездегі қала әкімі — Иманғали Тасмағамбетов). Атауы қайдан шыққаны белгісіз. Қала орталығы қасында, ал іргеде Есілдің жағалауы тұр.
Айтуларынша, мұнда кәсіпкерлер, бұрынғы және қазіргі саясаткерлер, сондай-ақ жоғары лауазымды күштік құрылым өкілдері тұрады.
Автор: Зарина Файзулина",2025-10-23T17:55:56+05:00,2025-10-23T17:55:56+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1761224229_mycollages-3.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/inshot_20251023_175815506.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/inshot_20251023_175839360.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1761224229_mycollages-3.webp,
9e8568aff07ba66e3d96cba22518bce8,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Димаш Құдайберген БҰҰ-ның ізгілік елшісі болып тағайындалды,"8 желтоқсанда Женевада өткен Халықаралық көші-қон ұйымының жыл сайынғы жиынында қазақстандық әнші Димаш Құдайберген БҰҰ-ның жаһандық ізгілік елшісі атанды, деп хабарлайды Orda.kz.",stories,https://kaz.orda.kz/dimash-kudajbergen-buu-nyn-izgilik-elshisi-bolyp-tagajyndaldy-136470/,"8 желтоқсанда Женевада өткен Халықаралық көші-қон ұйымының жыл сайынғы жиынында қазақстандық әнші Димаш Құдайберген БҰҰ-ның жаһандық ізгілік елшісі атанды, деп хабарлайды Orda.kz.
Димаш Құдайбергеннің ресми сайтында бұл тағайындау ынтымақтастықтың жалғасы болғаны айтылды. 2024 жылы Димаш осы ұйымның аймақтық елшісі болып, мигранттар мәселесін көтеріп, олардың қоғамға бейімделуіне көмектескен. Қайырымдылық жобаларына да үнемі қатысып отырған.
ХКҰ-ның айтуынша, 2025 жылы әнші ұйыммен бірге көптеген жұмыстарды бастап, бірнеше маңызды шараларға атсалысқан. Рамазан айында өткен арнайы жиынға қатысып, бүкіл тыңдармандарына мейірім мен жанашырлық туралы үндеу жолдады. Сонымен қатар адам саудасына қарсы күрестің маңызын және қауіп-қатерге тап болған адамдарды қорғау қажеттігін қоғамға қайта еске салды.
Әлемдік Stranger туры барысында Димаш концерттерінде бірлік пен қамқорлық идеясын дәріптеп, көрермендерді ХКҰ-ның гуманитарлық жұмысына қолдау көрсетуге шақырды. Бұл концерттер арқылы ол 100 мыңнан астам адамға үн қатты, ұйымның жұмысы туралы ақпараттың таралуына ықпал етті.
Айта кетейік, ҚазТАГ агенттігінің басшыларына қарсы қылмыстық іс қозғалғаны туралы жазғанбыз. Ал 1 желтоқсан күні «Орда» редакциясының бас редакторы Гүлнәр Бажкенованы үйқамаққа қамап, пәтері мен кеңселеріне тінту жүргізілді. Қазіргі жүйенің еркін адамдарды қамап, бұғауда ұстауы жалпы қоғамды қалай құлдырататыны жайлы материалымыздан оқыңыз.",2025-12-09T11:00:43+05:00,2025-12-09T11:00:43+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/img_20251209_094451_204.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/img_20251209_094451_204.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/img_20251209_094451_204.webp,
c8a95811b4580717b71c1858bf18a9de,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Дипломатиялық деңгейдегі тыңшылық: Польшада ұсталған қазақстандық әскери атташенің көмекшісі жайлы не белгілі?,"Қазақстанның Украинадағы елшілігінде әскери атташенің көмекшісі қызметін атқарған, Польшада тыңшылық жасады деген күдікпен қамауға алынған адамның есімін Orda.kz анықтады.",stories,https://kaz.orda.kz/diplomatijalyk-dengejdegi-tynshylyk-polshada-ustalgan-kazakstandyk-askeri-attashenin-komekshisi-zhajly-ne-belgili-134326/,"Қазақстанның Украинадағы елшілігінде әскери атташенің көмекшісі қызметін атқарған, Польшада «тыңшылық жасады» деген күдікпен қамауға алынған адамның есімін Orda.kz анықтады.
Orda.kz дереккөзі хабарлағандай, ұсталған азаматтың аты-жөні – Әнуар Бигембай. Жасы шамамен 30–35-те, екі баласы бар. Солардың бірі Киевте дүниеге келген. Ол Ресейде әскери оқу орнын тәмамдаған. Болжам бойынша, Қазақстанмен қарым-қатынасты шиеленістірмеу үшін Украина жақ поляк арнайы қызметіне күдіктіні өз бетінше ұстауға мүмкіндік берген.
Ұсталған адам қызмет еткен құрылым Қазақстанның Украинадағы елшілігінен бөлек жұмыс істейді. Өз бюджеті бар және тікелей елшіге бағынбайды. Онда бар-жоғы үш қызметкер еңбек етеді: әскери атташе, оның көмекшісі және бір маман. Киевте олар отбасымен бірге тұрады. Ал елшілік қызметкерлеріне отбасын әкелуге рұқсат етілмеген.
Киевпен әуе қатынасы тоқтағандықтан, ресми хат-хабар мен жеке заттар Польша арқылы жеткізілген. Дипломатиялық миссия қызметкерлері көбіне пойызбен баратын. Бұл қауіпсіз болғанымен, шамамен 15 сағат уақыт алатын. Ал әскери қызметкерлер жолды тездету үшін – орта есеппен он сағатта – автокөлікпен жүргенді жөн көрген.
Біз қызық бір жайтқа назар аудардық. Қазақстанның Украинадағы елшілігінің сайтында әскери атташе қызметін Қисентаев Бақытжан Бегімбайұлы атқаратыны көрсетілген. Атташенің әкесінің аты мен көмекшінің тегі бірдей болуы жай ғана сәйкестік пе?
Біз бұрынғы дипломат Қазыбек Бейсебаевтан елшіліктерде әскери қызметкерлердің қалай жұмыс істейтінін сұрадық.
Оның айтуынша, мұндай қызметтің құқықтық мәртебесі 1961 жылы қабылданған Дипломатиялық қатынастар туралы Вена конвенциясымен айқындалған. Бұл құжат қылмыстық және өзге де қудалаудан иммунитет береді.
Бұған дейін Elmedia басылымы өз дереккөздеріне сүйене отырып, Қазақстанның Украинадағы елшілігінің әскери атташесінің көмекшісі Б. Әнуар екенін хабарлаған. Ол бұл қызметте бір жарым жыл істеген. Польшада қамаған мүмкін болған. Өйткені оның дипломатиялық иммунитеті тек Украина аумағында ғана жарамды еді.
Ресми мәлімет әзірге жоқ. ҚР Қорғаныс министрлігі болса Польшада қазақстандық әскериатташе қызметкерінің ұсталғанын растады.
Автор: Аянрафри Нарикбаев",2025-08-13T20:39:26+05:00,2025-08-13T20:39:26+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/img_20250813_205322_999.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/img_20250813_205322_999.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/img_20250813_205322_999.webp,
69ea53e07358ea01cb143d829f9d2860,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Достық – Мойынты теміржолы: Президент Тоқаевты кім алдады?,"Мемлекет басшысы жақында іске қосқан Достық – Мойынты теміржол желісі іс жүзінде дайын болмай шықты. Құрылыс аяқталды деген даңғаза мәлімдемелерге қарамастан, жұмыс әлі жалғасып жатыр. Рельстер уақытша төселген, ал миллиардтаған теңге мердігерлерге әлдеқашан төленіп қойған.",stories,https://kaz.orda.kz/dostyk-mojynty-temirzholy-prezident-tokaevty-kim-aldady-135341/,"Мемлекет басшысы жақында іске қосқан Достық – Мойынты теміржол желісі іс жүзінде дайын болмай шықты. Құрылыс аяқталды деген даңғаза мәлімдемелерге қарамастан, жұмыс әлі жалғасып жатыр. Рельстер уақытша төселген, ал миллиардтаған теңге мердігерлерге әлдеқашан төленіп қойған.
Orda.kz тілшісі шын мәнінде теміржолдың қандай жағдайда тұрғанын анықтап қайтты.
30 қыркүйекте бүкіл ел Қасым-Жомарт Тоқаевтың телемост арқылы Достық – Мойынты теміржолының екінші желісін салтанатты түрде іске қосқанын көрді. Бұл — ұлттық деңгейдегі жоба, президент өз Жолдауында оны ерекше мақтанышпен атап өткен еді:
Алайда салтанатты рәсім аяқтала салысымен, бізге: «Бәрі көзбояушылық!» деген хабар жетті. Шын мәнінде нысан дайын емес. Екі көпірде құрылыс жұмыстары әлі жүріп жатыр. Бізді өз көзімізбен көруге шақырды. Теміржолшылар уақытша төселген рельстерді қайта алып, жолды қайта төсеп жатқан бейнежазбаны жіберді. Егер сол бейнежазбаны көрмесек, мұндай ұлттық маңызы бар жобада құйдай өтірік айтылады дегенге сенбес едік.
Сапарымызды жаңа теміржол өтетін Ақтоғай станциясынан бастадық. Жетісу облысының Алакөл ауданының орталығы – Үшаралдан Ақтоғайға дейін шамамен 140 шақырым. Алғашқы 52 шақырым — тегіс асфальт, ал одан кейінгі жол — нағыз сынақ. Жолдың жағдайына қарасаңыз, соңғы рет мұнда жөндеу жұмыстары 80-жылдары жүргізілгендей әсер қалдырады. Ойылып кеткен асфальт, сансыз шұңқырлар, жарықтар мен бітпейтін ойдым-ойдым жерлер.
Жергілікті тұрғындар бұған «Қазақмыс» компаниясын кінәлайды. Зауыт құрылысы басталғаннан бері ауыр техника жылдар бойы жолды талқандап, тіпті жол талғамайтын көліктерге де жүрудің өзі машақатқа айналған.
Осы 140 шақырымды біз үш сағатта әрең жүріп өттік. Ақыры әл-дәрменіміз құрып, шаршап, жағамызды ұстаған күйі Ақтоғай станциясына жеттік.
Ақтоғай Шығыс станциясында бізді қызғылт жилет киген жұмысшылар қарсы алды. Көпірге апарар жолды көрсетуді өтіндік, бірақ олар қолымен ишара жасап, жаңа Достық – Мойынты тармағында бағыт ауыстырғыш орнатып жатқанын айтты.
Бірнеше шақырым жүрген соң, біз жыр болған сол көпірге жеттік. Бір қарағанда жаңа секілді. Жаңа бояу, қалай болса солай жасаған дәнекердің ізі, темірдің астынан аққан іздер. Бірақ көпірдің кей бөліктері әлі боялмаған, ал қоршаулар толық бекітілмеген екен. Ал бұл — мәселенің бір парасы ғана.
Рельстердің үсті шашылып жатқан тастар мен бос сымдарға толы. Кей жерлерде темірлер дәнекерленбей қалған. Кейін мамандар оның рельстік тізбектің электрлік қосындысы, яғни пойыз қозғалысын реттейтін сигнал беру және автоблоктау жүйесінің бөлігі екенін түсіндірді. Онсыз пойызды соқыр деуге болады.
Бұдан да сорақысы — көпірде контррельс мүлде жоқ болып шықты. Бұл — кез келген көпірде міндетті түрде болуы қажет элемент. Ол пойыздың жолдан шығып кетуін болдырмайды. Оның жоқтығы — қауіпсіздік ережелерінің өрескел бұзылуы деп кесіп айтуға болады.
Әлдекімдер біздің бұл жаққа келуімізді құптамай, жолды ойлы-қырлы қылып, саз бен балшыққа толтырып қойғандай. Жолдың ауырлығы бөлек әңгіме. Көлікті тастап, үш шақырымдай жаяу жүруге тура келді. Келіп жеткенде көз алдымызда нағыз «ғасыр құрылысы» болатын, фильм түсіруге татитын көрініс шықты. Жұмысшылар, биік крандар, дәнекерлеу кезінде шыққан түтін мен темірдің жаңғырыққан дыбысы. Бұл қызу жүріп жатқан құрылыс «әлдеқашан салтанатты түрде іске қосылған» нысанда жүріп жатты.
Көпір үстінде қарбалас жұмыс жүріп жатыр. Бірі – Арыс өңірінен, бірі – Көкшетаудан, енді бірі Жетісудың маңындағы ауылдардан келген жұмысшылар. Олар турасын айтты. Рельстерді телемостқа дейін уақытша төсеген. Президент қатысатын көрсетілімге үлгеру үшін ғана. Көрсетілім біткен соң бәрін қайта шешіп, жаңадан төсеп жатыр екен.
Сөйтіп, 30 қыркүйекте мемлекет басшысы «жолға шығарып салған» пойыз әдемі кадр үшін төселген уақытша жолмен жүрген болып шықты.
Айтқандай-ақ, 5 қазанда сол көпірде жұмыс қайта қызды. Жұмысшылар рельстерді көтеріп, шпалдарды ауыстырып, жол полотносын қайта төсеп жатты. Көпір үстімен ауыр жол агрегаты баяу жылжып, ескі шпалдарды көтеріп, жаңасын орнатып келеді.
Бұл – есептерде жазылатын «техникалық түзету» емес, толық демонтаж және қайта төсеу жұмысы. Ал көпірдің астындағы Тентек өзенінің үстінен өтетін жаңа өткел әлі дайын емес. Айналада темірлер шашылып жатыр, крандар жұмыс істеп тұр. Теледидардан көрсетілген әсем кадрлардың артында шын мәнінде — инфрақұрылым емес, түсірілім үшін жасалған декорация ғана болғаны анықталды.
Достық – Мойынты теміржолының екінші желісіне, яғни елдің жаңа күретамыры деп аталған жобаға, 542,8 млрд теңге бөлінген. Бірақ мұнда да заңбұзушылық жетерлік.
Ресми мәлімет бойынша, 2025 жылғы 1 қыркүйекке дейін іс жүзінде 419,9 млрд теңге ғана игерілген. Соған қарамастан, мердігерге 436,3 млрд теңге төленіп қойған, яғни, орындалған жұмыс актілерімен расталмаған 16,4 млрд теңге артық. Бюджет қаржысы кетті, ал бақылау құжаттары әлі рәсімделмеген.
Одан бөлек, мердігер компания 161 млрд теңге көлемінде аванс алған, ол «материал сатып алу мен жұмыстарды ұйымдастыруға» арналған деп көрсетілген. Бұл — жалпы сметаның шамамен 30 пайызы. Сонда заңды сұрақ туады. Ол бұл қаражатты қайтаруға тұратындай кепілдік бере алды ма?
Ал ҚТЖ болса «Достық – Мойынты» учаскесінің екінші жолдары іске қосылғаны жайлы мәлімдеме жасады.
ҚТЖ жариялаған дерекке қарасақ, пойыз қозғалысы биыл мынадай учаскелер бойынша кезең-кезеңімен іске қосылды:
ҚТЖ  деректеріне қарасақ, нысанда жобалық құжаттама талаптары мен бекітілген кестеге сәйкес әрлеу жұмыстары жүргізіліп жатыр екен. Ел президенті ауыз толтырып айтқан пойыз жолдың құрылысы қашан бітетіні енді уақыт еншісінде.
Автор: Сандуғаш Дүйсенова",2025-10-06T17:51:14+05:00,2025-10-06T17:51:14+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1759756908_1759733802_mycollages.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759757856_photo_2025-10-06_07-01-16.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759757870_photo_2025-10-06_07-01-05.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759758276_1759733896_izobrazhenie-whatsapp-2025-10-06-v-09_08_50_a7d9e1af.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1759756908_1759733802_mycollages.webp,
c1a56eca4319a5a4c3200dc5426ba852,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Екінші баламызды әкетеміз»: Отардағы көз жұмған сарбаздың ата-анасының жанайқайы,17 қыркүйек күні Алматы облысы Жамбыл ауданының Отар горнизонында 19 жастағы жас сарбаз өмірін қиды. Мүрдесін ашу рәсіміне ата-анасы Алматы қаласына келді.,stories,https://kaz.orda.kz/ekinshi-balamyzdy-aketemiz-otardagy-koz-zhumgan-sarbazdyn-ata-anasynyn-zhanajkajy-134990/,"17 қыркүйек күні Алматы облысы Жамбыл ауданының Отар горнизонында 19 жастағы жас сарбаз өзіне-өзі қол салды. Мүрдесін көруге ата-анасы Алматы қаласына келді. Orda.kz тілшісі марқұмның ата-анасымен сөйлесіп, жағдайға қатысты пікірлерін білді.
Шынарбек Дінмұхаммед Талғатұлы мен бауыры 2006 жылы Шымкент қаласында егіз болып дүниеге келген. Ол ағасы Даниялдан 20 минуттан кейін өмір есігін ашқан. Кішкентайынан ширақ, еңбекқор, елгезек бала болып өскен.
Ұлдары 13-14 жастарынан бастап жұмыс істей бастады.
2023 жылдың күзінде сыңары Даниял әскерге шақырылды. Артынша көктемде Астанада кондитер болып жұмыс істеп жүрген, Дінмұхаммед те өз еркімен борышын өтеуге ниет білдіріп, Отар гарнизонына аттанды. Бауырлар алғашында әскерде бірге қызмет еткен. Алайда ант қабылдағаннан кейін Дінмұхаммедті Мәтібұлақтағы 01098 әскери бөлімге ауыстырып, егіздерді екіге бөлген. Дәл осы жерде қайғылы оқиға болды.
Алдын ала мәлімет бойынша, Дінмұхаммедтің мүрдесі сағат үш шамасында асылған күйі табылған. Бірақ туыстарына тек үш сағаттан кейін ғана айтылған. Тоғжан есімді туысының айтуынша, қаралы хабардан кейін жолға шыққан отбасы марқұмның денесін бірден таба алмаған.
Марқұм Дінмұхаммедтің мәйітін жарып тексеріп көргенде қасында болған туған тәтесі Тоғжан – медицина саласының маманы. Ол көргенін кәсіби көзбен бағалап, ресми қорытынды мен шынайы жағдай арасында алшақтық барын айтады.
Тоғжанның пайымдауынша, Дінмұхаммедтің денесінде күш қолданудың ешқандай ізі жоқ, ішкі ағзалары да бүтін. Алайда олар Дінмұхаммедтің өз-өзіне қол жұмсауы мүмкін деген нұсқаны түбегейлі жоққа шығарып отыр.
Марқұм Дінмұхаммедтің анасы ұлының туған күні туралы айтып отырып, өзегін өртеген өкінішін әр сөзінен аңғартты. Биыл 29 тамызда ұлы 19 жасқа толған еді. Сол күні ол анасына телефон шалып, туған күнін бірге атап өту үшін Отар гарнизонына келуін өтініпті.
Дінмұхаммедтің қазасынан кейін отбасы екінші ұлы, егіздің сыңары Даниялды да сол әскери бөлімнен алып кетуге шешім қабылдады. Қазір ол да дәл сол гарнизонда борышын өтеп жатыр. Әскерде қалуына небәрі бір ай уақыты қалғанына қарамастан, ата-анасы баласының қауіпсіздігіне алаңдап, оны үйге қайтару жолдарын қарастырып жатыр. Бір ұлын жұмбақ жағдайда жоғалтқан отбасы екінші баласын да қауіп-қатерге қалдырғысы келмейді.
Болған оқиғаға қатысты марқұмның тәтесі Тоқаевқа бейнеүндеу жариялады.
Еске салайық, сарбаздардың өлімі Отар горнизонында бұған дейін де болған. Отар ауылында белгісіз себептермен жансақтау бөліміне түскен сарбаздың анасының үндеуі жауапсыз қалмады.",2025-09-18T17:40:31+05:00,2025-09-18T17:40:31+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/5359701118042634234.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/1758199259_screenshot_20250918_113803_instagram.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/1758199285_screenshot_20250918_113648_instagram.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/screenshot_20250918_113627_instagram.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/5359701118042634234.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/5359701118042634234.webp,
b028962d8d62954922ac04fd6c9b16b9,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Еркектер арасындағы дау»: Хасан Қасымбаевтың сотында айыпталушылар жауап беріп жатыр,"13 қазанда Талғар аудандық сотында «Хутор» атты ұйымдасқан қылмыстық топтың серкесі деп жұрт айтып кеткен Хасан Қасымбаевтың және серіктерінің ісі бойынша сот өтті. Бұл жолғы сотта айыпталушылардан жауап алынды, деп хабарлайды Orda.kz.",stories,https://kaz.orda.kz/erkekter-arasyndagy-dau-hasan-kasymbaevtyn-sotynda-ajyptalushylar-zhauap-berip-zhatyr-135487/,"13 қазанда Талғар аудандық сотында «Хутор» атты ұйымдасқан қылмыстық топтың серкесі деп жұрт айтып кеткен Хасан Қасымбаевтың және серіктерінің ісі бойынша сот өтті. Бұл жолғы сотта айыпталушылардан жауап алынды, деп хабарлайды Orda.kz.
Қылмыстық іс бойынша Қасымбаевпен бірге тағы бес адам: Сайлау Ақтанов, Данияр Асқаров, Руслан Әлиев, Мадияр Қалымжанов, Нұрмұхамет Сұлтанбеков жауапқа тартылып жатыр. Олар адам ұрлау, денсаулыққа ауыр зиян келтіру және бопсалау баптары бойынша айыпталған.
2021 жылы Әлімов өзін ұрып-соқты, ұрлап әкетті деп шағымданған. Айыпталушылардың сөзіне қарасақ, «адам ұрлау» болмаған, кикілжің «еркектер арасындағы дау» болған. Қорғау тарапы тергеушілердің қысым көрсеткенін айтады.
Жәбірленуші Әлімовтің бұған дейін де қылмыстық істерге қатысы болғаны айтылды. Алайда сот бұл мәлімдемелерге құқықтық баға берген жоқ. Қорғаушылар судьяны ауыстыру жөнінде тоғыз рет өтініш түсірген. 20 тамызда басталған сот процесіне Әлімов осы күнге дейін қатысқан жоқ.
Іс құжаттарындағы деректерге қарағанда, 2021 жылдың маусым айында Әлімов қоқан-лоқы көріп, соққыға жығылып, күштеп әкетілгені айтылған. Прокурордың сөзіне сүйенсек, жанжалдың шығуына «Хасан Қасымбаев мен үшін қадірлі адам емес» деген сөз себеп болған.
Айыпталушы Руслан Әлиевтің сөзіне қарасақ, «адам ұрлау» деген. Ол сот алдында өз уәжін айтты:
Ескерту: жоғарыдағы ауыр айыптаулар айыпталушының сөзі ретінде берілді. Сот оны дәлелденген факт ретінде бекіткен жоқ.
Тағы бір айыпталушы Сайлау Ақтанов Хасанды танымайтынын айтты.
Қорғау тарабының айтуынша, бұл істегі бес айыпталушы да қазір жазасын өтеушілер.
Айыпталушылардың адвокаты Айдынғали Табылдиев:
Қасымбаевтың басқа қорғаушысы Ерлан Меңдешев жәбірленуші Арман Әлімов пен марқұм Шерзаттың әкесі Қаржаубай Нұрымов «таныс болуы мүмкін» деген пікір айтты:
Айыпталушылар жағы Әлімовтің бұрын зорлық-зомбылық, есірткі, тонау бойынша бірнеше рет жауапқа тартылғанын алға тартты. Сот бұл мәліметті бүгінгі отырыста дәлел ретінде бекіткен жоқ. Әлімов сотқа қатыспай жүр.
2021 және 2023 жылдары дәл осы эпизод бойынша іс екі рет қозғалып, екі рет тоқтатылғаны айтылды.
Хасан Қасымбаевтың жұбайы Зульфия Қасымбаева былай дейді:
Айта кетейік, қоғам назарын аударған Шерзаттың ісінен кейін Қасымбаевтың есімі жиі атала бастады. 2024 жылы Талғарда қаза болған 16 жастағы Шерзаттың әкесінің сөзіне қарасақ, жанжал кезінде сол кезде дүкенге келгендер Хасанды танитындарын айтқан. Содан бастап Хасан Қасымбаевтың есімі бүкіл Қазақстанға танылды. Әлеуметтік желіде Хуторлықтар деп танылған қылмыстық топтың бар екені және олардың Талғарды ашса алақанында, жұмса жұдырығында ұстайтыны жайлы гу-гу әңгіме тарап кетті. Осы жөпелдемеде Орда тілшісі Хасан Қасымбаевтың өзімен жолығып, тілдесіп көрді. Ол өзінің ақ екенін, қылмыс істемегенін атап өтіп, Шерзаттың отбасына көңіл айтты. Дегенмен оны полиция 2021 жылы біреудің денсаулығына ауыр зақым келтіргені үшін ұстады.
Айыпталушылар осы резонанстың кесірінен Хасан Қасымбаевтың нақақтан-нақақ ұсталғанын айтады. Ал жәбірленуші тарап болса, куәгерлердің айыпталушылардан қорқатынын өткен сотта айтты. Бұған дейінгі сот отырысын мына материалдан оқи аласыздар.
Orda.kz тілшісі алдағы сот отырыстарына қатысып, тікелей ақпарат таратып отырады.",2025-10-14T13:59:43+05:00,2025-10-14T13:59:43+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/5370948915836352086.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/5370948915836352086.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/5370948915836352086.webp,
6c32316a78985015435755747fc96130,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Ермұрат Бәпи Ресей букмекерлеріне қарсы: қазақстандықтардың миллиардтарын кім қалтасына басып жүр?,"Мәжіліс депутаты Ермұрат Бәпи премьер-министр Олжас Бектеновке, Қаржы мониторингі агенттігінің төрағасы Жанат Элимановқа және Ұлттық банк төрағасы Тимур Сүлейменовке ресми сауал жолдап, ойын бизнесіндегі «Бірыңғай есеп жүйесінің» (БЕЖ) рөлін қайта қарауға шақырды. Оның айтуынша, «Ойын бизнесі туралы» заңға енгізілген қосымша актілер нарықта жаңа монополия қалыптастырады. Қазақстанда жаңа монополия қалай күш алып келеді және бұл іске ресейлік бизнестің қандай қатысы бар?",stories,https://kaz.orda.kz/ermurat-bapi-resej-bukmekerlerine-karsy-kazakstandyktardyn-milliardtaryn-kim-kaltasyna-basyp-zhyr-135482/,"Мәжіліс депутаты Ермұрат Бәпи премьер-министр Олжас Бектеновке, Қаржы мониториң агенттігінің төрағасы Жанат Элимановқа және Ұлттық банк төрағасы Тимур Сүлейменовке ресми сауал жолдап, құмар ойын бизнесіндегі «Бірыңғай есеп жүйесінің» (БЕЖ) рөлін қайта қарауға шақырды. Оның айтуынша, «құмар ойын бизнесі туралы» заңға енгізілген қосымша актілер нарықта жаңа монополия қалыптастырады. Қазақстанда жаңа монополия қалай күшейіп келеді және бұл іске ресейлік бизнестің қандай қатысы бар?
Orda.kz істің анық-қанығын саралап көрді
БЕЖ басында құмар ойынға тәуелділіктің (лудоманияның) алдын алу және қаржы айналымын бақылау үшін енгізілгенімен, іс жүзінде жеке мүдделерге қызмет ететін «делдалға» айналған. Соның салдарынан, ел бюджетіне жыл сайын шамамен 110 млрд теңге салық және 14 млрд теңге спортқа демеушілік қаражат қысқарған. Ермұрат Бәпидің айтуынша, бұл жүйеде «Nomapay» ЖШС ерекше ықпалға ие болып, монополия жолдарын ашса алақанында, жұмса жұдырығында ұстап отыр. Депутаттың дерегіне қарасақ, бұл компанияның нақ иесі — Ресейдегі бизнесмен Умар Кремлёв. Енді мәселені басынан бастап тарқатып айтайық.
Бірыңғай есеп жүйесі — бұл құмар ойындар саласындағы барлық онлайн-операцияларды (бәс тіккендерді, ұтыстарды төлегендерді, шот толтырғандарды және ақша шығарғандарды, ойыншының жеке деректерін) тіркейтін мемлекеттік ақпараттық технологиялар платформасы.
Мақсаты — мемлекетке қаржы айналымын адамдар ұтыс ойнап жатқан сәтте қадағалап отыру. Сондай-ақ, әлеуметтік тұрғыдан әлсіз топтарды мұндай құмар ойындардан шектеу және астыртын жүретін қолма-қол ақша айналымын азайту.
Жүйе қай жерде және қандай мөлшерде бәс тігіп жатқанын, қанша ұтыс төленгенін, ақшаны қалай енгізіп, қалай шығарғанын анық көрсетеді. БЕЖ автоматты түрде салық және қаржы бақылау органдарына деректерді жібереді. Сонымен қатар жүйе кәмелетке толмағандарды, өз еркімен ойыннан шеттетілген азаматтарды, заң бойынша ойнауға тыйым салынған санаттарды (мысалы, кейбір мемлекеттік қызметкерлерді) бұғаттайды. БЕЖ-де жеке тұлғаны анықтау (верификация) және шектеу жүйесі бар. Ол ірі қолма-қол ақша салатындар мен күдік тудыратын төлемдерді, сондай-ақ төлемдерді ұсақтауға бағытталған әрекеттерді автоматты түрде белгілеп, қаржы мониторинг агенттігіне хабарлама жібереді.
Мәжіліс депутаты Ермұрат Бәпи бұл нарықты жеке компания — «Nomapay» ЖШС бақылайтынын мәлімдеді. Оның айтуынша, бұл компания Ресейдің миллиардері, сол елдегі ең ірі букмекерлердің бірі — Умар Кремлёвке қатысты болуы мүмкін. Олай болғанда Nomapay-дың мемлекет пен букмекерлік бизнес арасындағы орнын анықтау өте маңызды. БЕЖ операторы – мемлекеттік ұйым. Оның толық атауы – «Бірыңғай есеп жүйесінің операторы» ЖШС. Бұл ұйымды Қаржы министрлігінің Мемлекеттік мүлік және жекешелендіру комитеті құрған. Ал Nomapay — соның мердігері.
Депутаттық сауалында премьер-министрге, Қаржылық мониторинг агенттігі мен Ұлттық банк төрағасына мыналарды ұсынды:
Депутат өз мәтінінде бұл саладағы қолма-қол ақша айналымның өсуі (жылдық бәс тігу көлемі шамамен 3,9 трлн теңге) жемқорлықты өршітіп, қоғамдық-саяси процестерге жасырын ықпал ету қаупін тудырып отырғанын атап өтті.
Қазіргі уақытта Үкіметтен, Қаржылық мониторинг агенттігінен және Ұлттық банктен ресми жауап әлі түскен жоқ.
Nomapay — кәсіпкерлік саласында жаңа құрылған компаниялардың бірі. Ресми дерек бойынша, ол сақтандыру мен зейнетақы қызметтерінен бөлек, қаржылық қызметтерге көмекші өзге де іспен айналысады. Компанияны 2024 жылдың шілде айында жалғыз құрылтайшы Айтым Жақыпов құрған. Басқарушысы ретінде Ерік Танаев есімді азамат тіркелген.
Компанияның атына тіркелген сот істері де, қарыз да, төленбеген салық та жоқ. Бір жыл мен үш ай ішінде «Nomapay» 40 миллион теңге салық төлеген. Қызығы, бұл ЖШС мемлекеттік сатып алу порталында тіркелгенімен, оның еншісінде бірде-бір мемлекеттік келісімшарт жоқ. Бұл — Қазақстанда БЕЖ-дің бірыңғай операторын айқындауға арналған ашық әрі әділ байқау өтпегенін білдіреді. Nomapay компаниясы мемлекеттік органға тән өкілеттікті қандай тәсілмен иеленгені беймәлім.
Компанияның негізін қалаушы Айтым Жақыпов — Қазақстанға танымал тұлға. Ол — уоркаут спортшысы, жаттықтырушы және блогер. Сондай-ақ артық салмақпен күресуді мақсат еткен JanaMen әлеуметтік жобасының авторы. Оның бейнероликтерін Instagram Reels немесе TikTok-та көрген боларсыздар. Бұқаралық ақпарат құралдарында оны жиі «Қазақстанның сырбаз жігіті» деп атайды. Айтым Жақыпов уоркаут қозғалысының көшбасшысы әрі саусағын жерге тіреп тұрып, денесін көтеріп жасайтын жаттығулар бойынша рекорд орнатқан.
Қазір оның Instagram парақшасында шамамен үш миллион оқырман бар, YouTube арнасы да елге мәлім. Алайда бізді оның спортшы болғанынан, кәсіпкерлік жағы қызықтырады. Ашық дереккөздерге сүйенсек, Жақыпов Nomapay компаниясынан бөлек, Медет Ысқақовпен бірге екі серіктестік құрған: «Nomatech» ЖШС (коммерциялық қызмет пен басқару саласындағы кеңес беру) және «Workout center Aitym Zhakupov» ЖШС (спорт клубтарының жұмысы мен жарнама агенттіктерінің қызметі). Айта кетерлік жайт, Nomatech компаниясы Nomapay-дан бір ай бұрын тіркелген.
Ал Nomatech-тің тең құрылтайшысы Медет Ысқақов — IT саласына тереңірек бойлаған маман. online.zakon сайтындағы мәлімет бойынша, оның соңғы жұмыс орны — ҚР Қаржы министрлігіне толықтай бағынышты мемлекеттік құрылым – «Электрондық қаржы орталығы» АҚ. Онда ол өндіріс жөніндегі басқарма төрағасының орынбасары қызметін атқарған. Бұл орталықтың негізін қалаған — Қаржы министрлігінің мемлекеттік мүлік және жекешелендіру комитеті. Дәл осы комитет БЕЖ-дің иесі.
Біз оның LinkedIn желісіндегі парақшасын таптық. Онда Ысқақов Kazdream Group атты IT-холдингтің бас директоры (CEO) ретінде көрсетілген. Бұл компания мемлекеттік және жеке секторға арналған шешімдер әзірлейді. Бағдарламамен қамтамасыз ету, ақпараттық қауіпсіздік, жасанды интеллект пен дауыс технологиялары, қоғамдық қауіпсіздік жүйелері және интеграциялық жобалар бағытында жұмыс істейді. Ресми сайтында өзін 400-ден астам маманнан құралған командасы бар Орталық Азиядағы жетекші IT мамандарының бірі ретінде көрсеткен.
Хронологияға қарағанда, мемлекеттік IT құрылымдарында ұзақ жыл еңбек еткен Медет Ысқақов шамамен бір жарым жыл бұрын мемлекеттік сектордан кетіп, жеке компанияға ауысқан. Сол тұста ол Айтым Жақыповпен бірлесіп өз кәсіпорнын құрған. Ал көп ұзамай, Жақыпов серіктесінің Қаржы министрлігінен кеткенінен кейін букмекерлік бизнесті реттеу саласында оның негізгі мердігеріне айналды.
Nomatech компаниясы ашылғалы бері 2,5 миллион теңге салық төлеген. Компанияның мемлекеттік тапсырыстары да, сот істері мен берешектері де, тіпті лицензиялары да жоқ.
2020 жылдан 2025 жылға дейін Айтым Жақыпов пен Медет Ысқақовтың әлеуметтік желілеріндегі белсенділігінде, өмірбаянында (туған жері мен білімі) және қатысқан шараларында ортақ байланыс байқалмайды.
Ермұрат Бәпи атап өткен Умар Кремлёв — Ресейдің спорт саласындағы танымал ұйымдастырушы. Ол 2020 жылдың 12 желтоқсанынан бері Халықаралық бокс қауымдастығына (IBA, бұрынғы AIBA) жетекшілік етеді. Бұған дейін 2017–2020 жылдары Ресей бокс федерациясының бас хатшысы, ал одан бұрын Еуропа бокс конфедерациясының бірінші вице-президенті болған.
Ресми деректерде Умар Кремлёвтің Ресейдегі бәс тігумен айналысатын бизнеске қатысы жоқ деп айтылады. Бірақ бірқатар журналистік зерттеулер керісінше оның қатысы бар екенін көрсеткен. «Проект» басылымының мәліметінше, Кремлёв сенімді адамдары арқылы Ресейдің ең ірі Fonbet, Pari және «Лига ставок» атты үш букмекерлік компаниясына иелік етеді. Сол зерттеуде оның күштік құрылым өкілдерімен байланысы және бұрынғы иелерінен бизнесті тартып алу жайы да баяндалған.
Кремлёв бұқара алдында сөйлегенде заңды бәс тігу нарығын қолдап, заңсыз казиноға қарсы күрес жайлы сөз қозғайды. Ол бұл тақырыптарды құмар ойын бизнесін реттейтін бірыңғай агенттіктің (ЕРАИ) қызметімен байланыстырады. Кремлёвтің өзі бұл мекемеде басшылық қызмет атқармайды. Бірақ букмекерлік бизнесті реттеу жөніндегі талқылауларға ашық түрде араласып жүр. Кейбір қазақстандық басылымдар мен мәжіліс депутаты Ермұрат Бапидің айтуынша, Nomapay компаниясының Умар Кремлёвпен немесе Ресейдің құмар ойын бизнесі мен төлем жүйесіне қатысы бар. Бірақ Қазақстанның ашық дерекқорларында мұндай байланысты дәлелдейтін ресми құжаттар табылмаған.
Бұған дейін Туризм және спорт министрлігі Orda.kz-ке не себепті отандық бәс тігу мен төлемдерді бақылау жүйесін пайдаланудан бас тартқанын түсіндірген еді. Жаңа лудоманияға қарсы заңға сәйкес, букмекерлік кеңселер қазақстандықтардың борышкерлер тізімінде бар-жоғын немесе өз еркімен ойынға тыйым салғанын тексеріп отыруға міндетті. Алайда министрлік бұл үшін дайын тұрған қазақстандық жүйені енгізуден бас тартқан соң, нарық өкілдері мұндай мүмкіндік жоқ екенін айтады. Жүйе толығымен дайын және қосымша қаржат та керек емес. Дегенмен министрлік бас тартқан соң амал жоқ.
Министрлік өз позициясын ашық айтып, отандық жүйені қолданбайтынын мәлімдеді. Оның орнына ведомство толығымен мемлекет меншігінде болатын Бірыңғай есеп жүйесінің жасалуын күтпек. Министрліктің айтуынша, бұл жүйеде букмекерлерді заң талаптарымен жүргізу үшін бәрі қамтылған.
Автор: Илья Астаханов",2025-10-14T15:30:08+05:00,2025-10-14T15:30:08+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1760422763_bukmekery_rossija_kazahstan_kollazh_kopija.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1760430872_snimok-jekrana-2025-10-13-v-18_23_50.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1760430914_snimok-jekrana-2025-10-13-v-15_59_41.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1760430949_1760361940_maxresdefault.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1760430981_snimok-jekrana-2025-10-13-v-18_24_25.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1760431037_snimok-jekrana-2025-10-13-v-17_18_24.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1760431085_snimok-jekrana-2025-10-13-v-18_30_54.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1760422763_bukmekery_rossija_kazahstan_kollazh_kopija.webp,
688ec715d489270f15b014caf340a088,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Футболымызды көрсетеміз»: «Қайратқа» қарсы ойнайтын Шотландиялық «Селтик» баспасөз мәслихатын өткізді,"«Шотландиялық «Селтик» командасы ертеңгі жергілікті «Қайрат» ФК қарсы Чемпиондар лигасының іріктеу кезеңінің плей-офф ойынының алдында баспасөз мәслихатын өткізді», – деп хабарлайды Orda.kz.",stories,https://kaz.orda.kz/futbolymyzdy-korsetemiz-kajratka-karsy-ojnajtyn-shotlandijalyk-seltik-baspasoz-maslihatyn-otkizdi-134530/,"Шотландиялық «Селтик» командасы ертең Чемпиондар лигасының іріктеу кезеңінің плей-офф ойынында «Қайрат» футбол клубына қарсы ойнайды. Ойынның алдында құрама баспасөз мәслихатын өткізді, деп хабарлайды Orda.kz.
Жиынға бас бапкер Брендан Роджерс пен қорғаушы Лиам Скейлз қатысты. Журналистер бас бапкерден Глазгода «Қайратты» осал қарсылас ретінде көрген-көрмегендерін сұрады.
Сонымен қатар, Брендан Роджерс Дастан Сәтпаевқа қатысты өзінің пікірін айтты.
Айта кетейік, Сәтпаев бұл кездесуге дисквалификацияға байланысты қатыспайды. Алғашқы матч Глазгода 0:0 есебімен аяқталған еді.
Бұған дейін «Қайрат» ФК бас бапкері Рафаэль Уразбахтин мен жартылай қорғаушы, команда капитаны Әділет Садыбеков ертең өтетін ойынға қатысты баспасөз мәслихатын өткізді.
Бас бапкерден командадағы кадрлық мәселелерді қалай шешкенін сұрадық. Ол: «ертеңгі ойынға сақадай саймыз» деп жауап берді.
Сонымен қатар, бұл ойында команданың жас жұлдызы Дастан Сәтпаев алаңға шықпайды. Бапкердің айтуынша, Сәтпаев сары қағаз алып, ойыннан шеттетілген соң екі күн ешкіммен сөйлеспей қойған екен.
Сондай-ақ, баспасөз мәслихатында Брендан Роджерс футболшыларға ыстық ауа-райы мен уақыт белдеуі сылтау бола алмайтынын айтты.
Еске сала кетейік, жауапты ойын ертең 26 тамызда Алматыда Қазақстан уақытымен 21:45-те өтеді. Алғаш рет Алматыда Чемпиондар лигасының әнұраны шырқалады. Бұл жергілікті футбол үшін және жанкүйерлер үшін маңызды оқиға болғалы тұр.
Orda.kz жауапты матчқа қатысып, тікелей ақпарат таратады.",2025-08-25T18:22:22+05:00,2025-08-25T18:22:22+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/5287646586316389010.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/5287646586316389010.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/5287646586316389010.webp,
272203ad498191a6069fa187b0499b36,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Гаджи Гаджиев Қорғас бекетіне қалай келді, ол несімен танымал?","4 қыркүйек күні сыртқы істер министрі Мұрат Нұртілеумен бірге кәсіпкер Гаджи Гаджиев ұсталды. Оның есімі спорт саласында жиі аталатын, әрі көбіне мақтауға ие болған – ол спорт функционері, меценат, турнирлер ұйымдастырушы ретінде танымал. Алайда осы шеңберден тыс жерде ол жиі журналистік зерттеулер мен инсайдерлік материалдардың кейіпкеріне айналатын.",stories,https://kaz.orda.kz/gadzhi-gadzhiev-korgas-beketine-kalaj-keldi-ol-nesimen-tanymal-134760/,"4 қыркүйек күні сыртқы істер министрі Мұрат Нұртілеумен бірге кәсіпкер Гаджи Гаджиев ұсталды. Оның есімі спорт саласында жиі аталатын, әрі көбіне мақтауға ие болған – ол спорт функционері, меценат, турнирлер ұйымдастырушы ретінде танымал. Алайда осы ортадан тыс жерде ол жиі журналистік зерттеулер мен инсайдерлік материалдардың кейіпкеріне айналатын. Orda.kz оның өміріне қатысты белгілі деректерді бір мәтінге жинақтады.
Сирек сұхбаттарының бірінде Гаджи Гаджиев өзінің 1974 жылы 29 қыркүйекте Дағыстанның Буйнакск қаласында дүниеге келгенін айтқан. Ол – Солтүстік Кавказдың байырғы халықтарының бірі саналатын, республиканың орталық таулы бөлігінде ежелден өмір сүріп келе жатқан лак ұлтының өкілі. Лактар — Дағыстан, Солтүстік Кавказдың байырғы халқы. Лактар тарихи түрде таулы Дағыстанның орталық бөлігінде тұрады. 2010 жылғы халық санағы бойынша Ресей Федерациясында 178 630 лак болса, оның 161 300-і Дағыстанда.  1970 жылдан 1975 жылға дейінгі аралықта бұл аймақта үш жойқын жер сілкінісі болған, әрқайсысы эпицентрінде жетіден тоғыз балл аралығындағы қуаттылыққа жеткен. Олардың ізін ала көптеген афтершоктар болған. Шамамен 45 мың адам баспанасыз қалып, олардың көпшілігі тыныш аймақтарға қоныс аударған.
Сол кезеңде Гаджиевтің отбасы Қазақстанға көшіп келуге шешім қабылдаған болуы мүмкін. Гаджи мектеп жылдарын Жаркент қаласында өткізген. Қытай шекарасынан 30 шақырым жерде орналасқан бұл қала ежелден шекаралық сауда мен мәдени тоғыс нүктесі болған, мұнда қазақ, ұйғыр және қытай қауымдастықтары бірге өмір сүрген. 1990-жылдары Жаркент трансшекаралық алмасу үшін маңызды орынға айналды, сондықтан Гаджиевтің өмірбаянының маңызды беттерінің Қытаймен байланысты болуы кездейсоқ емес.
Буйнакск пен Жаркент арасындағы қашықтық. Google Earth-тен скриншот
1980-жылдары кеңестік жол шамамен 3200–3400 шақырымға дейін созылатын: шекара болмағандықтан тікелей жүретін, бірақ асфальт барлық жерде бола бермейтін. Соның салдарынан ең жақсы жүргеннің өзінде жол бір апта уақыт алатын. Неліктен дәл Жаркент таңдалғаны белгісіз, алайда дәл осы қала Гаджиевті Қазақстанға байлады.
Гаджиев саудадағы алғашқы қадамдарын 1994 жылы жасаған. Гаджиев бұл кезең туралы өзінің  мақтау сипатындағы сұхбаттарының бірінде былай деп әңгімелеген:
2003 жылы, 29 жасында Гаджи Гаджиев «қаржы және несие» мамандығы бойынша Басқару және бизнес институтына оқуға түскен. Осы сәттен бастап оның оқуы үздіксіз жалғасып, 2013–2015 жылдары ол Қазақ көлік және коммуникация университетінде «көлік құрылысы» мамандығын меңгерді, кейін тағы бір жыл магистратурада оқыды. 2019 жылы ол Ресей Федерациясы Президенті жанындағы РАНХиГС академиясынан MBA дәрежесі бар диплом алды.
Осы уақытқа қарай Гаджиевтің мансабы орта деңгейлі бизнес аясынан асып кеткен еді. Ол «Найза-Кұрылыс» құрылыс концернінің бақылау кеңесін басқарды. 2017 жылдан бастап Гаджиев ірі инфрақұрылымдық құрылыс жобаларында кем дегенде екі компания арқылы көріне бастады: олардың бірі — сол кезде қазақстандық олигарх Патох Шадиевтің жиені Орифджан Шадиевке тиесілі болған «Жол Жөндеуші» компаниясы, екіншісі — Атырауда тіркелген өзіне тиесілі SA Construction Group жауапкершілігі шектеулі серіктестігі. Екі жағдайда да жобалар тізімінде стратегиялық нысан — Алматы-1 мен Шу арасындағы екінші теміржол желісі көрсетілген.
Кейінірек SA Construction Group компаниясы Оңтүстік Теңіздегі вахталық кенттің құрылысында, «Қорғас — Шығыс қақпалары» арнайы экономикалық аймағындағы нысандардың салынуында, Алматы – Қапшағай автожолының қайта жаңғыртылуында және «Орталық — Оңтүстік» көлік дәлізінің құрылысында қатысқан. 2015 жылдан бастап осы компаниялардан мемлекетке төленген салықтардың жалпы сомасы — 1 миллиард 86 миллион теңге болған.
Гаджи Гаджиев ресми түрде мемлекеттік марапаттарға ие. Оған «Парасат» және «Құрмет» ордендері, сондай-ақ бірнеше медальдар мен құрметті атақтар берілген. Алайда оның көпшілік алдында танылуына себеп болған басты сала — бұл спорт. Әлеуметтік желідегі парақшаларына қарағанда, Гаджиев спортпен расында белсенді айналысады. Дәлірек айтқанда, спорт федерацияларындағы қызметпен айналысады. 2022 жылдың жазынан 2024 жылдың басына дейінгі екі жылдық үзілісті есептемегенде, оның аккаунттары турнирлер, марапаттау рәсімдері мен спорттық кездесулерден түсірілген суреттерге толы.
2015 жылдан бері NOMAD MMA ұйымын басқарады. 2016 жылдан 2018 жылға дейін кунг-фу бірлестігін басқарған, ал 2018 жылдан бастап пенчак-силат — индонезиялық және малайлық жауынгерлік өнерлер федерациясына жетекшілік етіп келеді.
2024 жылдың желтоқсан айында Гаджиев республикалық ауыр атлетика федерациясының президенті болып сайланды, ал 2025 жылдың көктемінде ол Қазақстанның Ұлттық Олимпиада комитеті басшылығының құрамына вице-президент лауазымымен енді.
Дегенмен, федерация тек оның жеке парақшаларынан ғана көрініп қоймайды — ол кең ауқымда да жарқырай көрінеді. Мысалы, жыл басында президент Тоқаев Халықаралық және Азия ауыр атлетика федерацияларының басшыларын қабылдаған болатын. Президент бұл спорт түрімен жүйелі түрде айналысатын 20 мың қазақстандық туралы айтса, қонақтар елдің 2028 жылғы жазғы Олимпиадаға іріктеу турнирін өткізу мүмкіндігі жайында сөз қозғады. Бұл – әдеттегі рәсім аясындағы кәдуілгі шара, алайда ол ауыр атлетиканың әлі де күн тәртібінде екенін көрсетеді — әрі мемлекет деңгейінде, әрі Гаджиев секілді адамдар деңгейінде.
Ол басқаратын барлық спорт ұйымдары коммерциялық емес болып тіркелген.
Бұл олардың табыс табуды көздемейтін қоғамдық қызмет атқаратынын білдіреді. Алайда дәл осы мәртебе оларды ерікті жарналар мен қайырымдылық көмектерден түсетін кірістер бойынша корпоративтік табыс салығынан босатады — бұл айтарлықтай ірі қаражат болуы мүмкін және сонымен қатар толық есептілікті талап етпейді.
Гаджиев жеке өмірінің жай-жапсарын көпшілікке жария етуді ұнатпайды. Бес баласының суретін ол инстаграм парақшасында шамамен он жыл бұрын жариялаған, бірақ соңғы жылдары отбасын іс жүзінде еш жерге салмайды, жұбайының суреттері аккаунтында жоқ. Есесіне студенттік шақтағы жарқын сәттері өте көп. Мәселен, сол жылдары танымал болған РУДН КВН ойыншысы — Сангаджи Тарбаев. Оның жанында — Камиль Гаджиев, жекпе-жек спорты саласындағы ескі серіктесі.
Камиль де — лак ұлтының өкілі, тарих ғылымдарының докторы, профессор Абдурашид Гаджиев пен терапевт-дәрігер Элеонора Гаджиеваның ұлы. Бұл шежірелік байланыс ашық дереккөздер мен Камильдің өзі жайлы өмірбаяндарда расталған, сондықтан бұл жерде күмән жоқ. 2021 жылы Сангаджи Тарбаев өзінің парақшасында Камильдің анасымен түскен суретті жариялап, былай деп жазған:
Бұл жай ғана сәйкестік пе, әлде туыстық байланыс па — нақты айту қиын. Бірақ Камильдің анасы — «Шапиқызы», дәл сондай — Гаджи Шапиұлыныкіндей. Осыдан келіп, Камиль — жай ғана фамилиялас емес, бәлкім, жиені деген болжам туындайды. Оның үстіне, Гаджиевтің өзі 2013 жылы бет-бейнесі ұқсас әйелдің суретін жариялаған болатын. Дегенмен, «Гаджиев» тегі Дағыстанда кең таралған, сондықтан түбегейлі қорытынды жасауға болмайды.
Жоғарыда айтылғанның барлығы келесі суретке шағын ескерту ретінде келтіріліп отыр. 2010 жылы Камиль Гаджиев пен Сангаджи Тарбаев Мәскеуде Fight Nights деген атаумен аралас жекпе-жекке арналған промоутерлік ұйым құрды. Кейін бұл жобаға кикбоксинг шебері Бату Хасиков, продюсер Сергей Шанович және бұрынғы Goldman Sachs банкі қызметкері Сергей Арсеньев қосылды. Алғашқы турнирлер Мәскеуде өткен, кейін бұл серия Ресейдің ондаған қаласы мен шет елдерге таралды.
Осындай, отбасылық дерлік ортада, ықпалды тұлға — Гаджиевтің зайыбы Раушан Қажыбаева да «көрініп» қалуы мүмкін. Ол — Қазақстан Республикасы Президентінің телерадиокешені» ұлттық акционерлік қоғамының бас директоры. 4 қыркүйекке дейін бұл жұп өздерінің қарым-қатынасын ресми түрде мойындамаған болатын. Негізінде, кіммен кездесіп, нені жария ету  олардың жеке шаруасы. Алайда Гаджиевтің ұсталғаны туралы жаңалық шыққан сәтте, бұған қатысты медиа кеңістіктегі реакция кез келген ресми растаудан да әсерлі болды.
Оппозициялық басылымдарда бұнымен қатар — анонимді әңгімелер мен қауесеттерге негізделген мүлде басқа бір бейне пайда бола бастайды. Гаджиевтің өзі бұл туралы ешқандай пікір білдірмейді. Алайда дәл осы сюжеттер ақпарат кеңістігіне қайта-қайта оралып отырады — олар оның имиджін бұзудан гөрі, керісінше, толықтырып, ресми турнирлердегі суреттерінен көрінетін бейнесін әлдеқайда күрделірек әрі екіұшты етіп көрсетеді.
Гаджи Гаджиевтің есімі медиа кеңістікте алғаш рет кеңінен талқылана бастаған сәт — 2022 жылдың соңында журналист Михаил Козачковтың Қаржылық мониторинг агенттігінің қызметкерлері тарапынан ұсталған тұсы.
Уақытша ұстау изоляторынан жазған хатында Козачков онда бір тәуліктен аса уақыт отырғанын айтып, тағылған айыптардың нақты еместігін жеткізген: рейдерлік, ұйымдасқан қылмыстық топқа қатысу және мемлекеттік құпияларды жариялау. Ол бұл айыптарды тек өзінің кәсіби қызметімен байланыстырған: атап айтқанда, мейрамхана иесі Алмас Абдығаппаровтың ісіне қатысты жарияланымдарымен. Абдығаппаров ұрлық жасағаны үшін сотталған, бұл іс сот пен прокуратура тарапынан дәлелденген қылмыс ретінде бағаланған. Алайда Козачковтың айтуынша, дәл сол жағдай өзіне келгенде бірден «рейдерлік» ретінде сипатталуға тырысқан.
Журналист ашық түрде  ұсталуының шынайы себебі — Қаржылық мониторинг агенттігінің (ҚМА) басшысы Жанат Елімановтың жеке кегі деп мәлімдеген. Оның айтуынша, жазда агенттік қызметкерлерінің бірі оған тікелей: «Сені жабуды көздеп отыр» деп ескерткен. Ал қараша айында журналистің танысы, кәсіпкер Гаджи Гаджиев — Жанат Елімановпен жұбайы Раушан арқылы байланысы бар  сөздерді тағы қайталап: Еліманов әйелі туралы жарияланған материал үшін ренжіді, деген.  Өйткені ол қаржылық пирамидаға алданғандар қатарында болған.
«Пацаны не поймут» деген тақырыппен жарияланған жазба Facebook парақшасында жарық көрді,  осыдан кейін, Козачковтың айтуынша, жеккөрініш ашық қысымға ұласты. Гаджиев жағдайды жұмсартуға тырысқан, тіпті журналистен түсініктеме жазуды да сұраған. Алайда Козачков одан бас тартқан, себебі: «Менің еш ақталатын жағдайым жоқ» деген. Бұл жанжал шешілді ме, жоқ па — көпшілікке белгісіз, бірақ әлгі жазба әлеуметтік желілерде әлі де жария  түрде тұр. Дегенмен, Козачков кейіннен Гаджиев туралы ештеңе жазбаған.
Бірнеше айдан соң қазақстандық журналистер мен блогерлерге  қоғам назары қайта ауды. Бұл тұста Аркадий Клебанов-Маневичтің тұтқындалуын ерекше атап өткен жөн. Ол — мультимиллионер Александр Клебановтың туған жиені, және ол бұқаралық ақпарат құралдарына қарсы шабуылдарды ұйымдастырды деп танылған. Бұл шабуылдарға БАҚ редакцияларына от қою, DDoS-шабуылдар жасау, тіпті журналистердің, соның ішінде олардың балаларының өміріне тікелей қауіп төндіру де кірген. Жарияланған материалдарда бұл әрекеттердің артында Назарбаевтар отбасы тұрғаны, ал олардың мақсаты — тәуелсіз баспасөзге бұрыннан таныс қысым әдістері арқылы әсер ету болғаны айтылған.
Осы уақытта Гаджиевтің есімі бұрынғы грек-рим күресінің жаттықтырушысы әрі кәсіпкер Әділет Мусиннің мәлімдемесінде қайтадан аталды. Бұл мәлімдемені «Басе» YouTube арнасы жариялаған. Мусиннің айтуынша, 2023 жылдың 18 қаңтарында Алматыдағы Rixos қонақ үйінде (айта кетсек, бұл қонақ үй үлкен Клебановқа тиесілі), Гаджиев онымен жеке кездесуде Қазақстан кеден қызметіне тиесілі ішкі құжаттарды, сондай-ақ ҰҚК төрағасының бірінші орынбасары Әли Алтынбаевпен жазысқан жеке хат алмасуларын көрсеткен. Әңгіме соңында Гаджиев: «Егер Мусин кеден ісіне қайта араласатын болса, оған еліміздің құқық қорғау органдары кіріседі және  үлкен мәселе тудырады» деп ашық айтқан. Бұл видео 2023 жылғы 1 ақпанда жарияланған болатын.
Дау тудырған тақырыптың жалғасында журналист әрі «Басе» жобасының негізін қалаушы Айдос Садықовқа бір аноним адамның «келісімге келу» әрекеті туралы хабары жетеді.  Ол кезде Садықовтың жұбайы Наталья және балаларымен бірге Киевте жүрген болатын.
Хабарламада айтылғандай, Гаджиев делдалдар арқылы Садықовты сатып алуға тырысқан. Ол өзінің бизнесін «әшкерелейтін» бейнематериалды өшіру үшін бес мың АҚШ долларын ұсынған. Садықов бұл ұсыныстан бас тартып, пара беру әрекетін жария еткен. Оппозициялық басылымның пікірінше, осы қадам арқылы Гаджиев қалаған нәтижеге қол жеткізбестен, өзіне де, қазақстандық биліктің де беделіне нұқсан келтірді.
Садықов Гаджиев бұл әрекетті өз бастамасымен, жұбайы Раушан Қажыбаевамен бірлесе жүзеге асырғанын және оппозициялық портал редакциясына шығу жолдарын іздегенін атап өткен. Бұл оның қылмыстық ортада кең ауқымды байланыстары бар екенін және сын-ескертпелерді тұншықтыруға ұмтылғанын білдіреді.
Бірнеше айдан кейін Гаджиевтің тұтқындалғаны туралы қарама-қайшы мәлімет жарияланды. Материал авторлары бұл жаңалыққа аса таң қалмағанын айтып, Ұлттық қауіпсіздік комитеті оны бұрыннан бақылауда ұстағанын, ал жоғары лауазымды қамқоршылары шамамен бір ай бұрын қолдаудан бас тартқанын жазды.
Яғни, 2023 жылғы сәуірде Гаджиев билік өкілдері арасындағы «қамқорлығынан» айырылып, контрабандалық схемалардан шеттетілген. Жарияланған материалда қамқорлықсыз қалғаннан кейін оның ықпалының күйреуі заңды нәтиже екені айтылған. Алайда мақала шыққан сәтте оның тұтқындалғаны ресми түрде расталмаған. Кейінірек Гаджиевтің билік «шенділерімен» сенімді қарым-қатынасын қалпына келтіргені туралы ақпарат тараған.
Гаджиевтің есімі Айдос Садықовтың Киевтегі қазасына байланысты тағы да аталды. Украина тергеу органдарының нұсқасы бойынша, 2024 жылдың 18 маусымында Қазақстан азаматтары — Мейрам Қаратаев пен Алтай Жақанбаев оппозициялық журналисті үйінің жанында күтіп тұрып, Қаратаев Садықов аулаға кіріп жатқан сәтте оның басына оқ атқан. 13 күннен кейін Садықов ауруханада көз жұмды. Кейінірек күдіктілердің бірі Қазақстанның күш құрылымдарына қатысы бар екені,  Қаратаевтың Қостанай облысы полициясында қызмет еткені және тапаншамен атудан жарыстарда бірінші орын алатыны белгілі болды. Оны оқ атқан адам ретінде Айдостың жесірі таныды.
Журналисттің жесірі Наталья Садықова Гаджиевтің бұл қылмысқа қатысы бар екенін көпшілік алдында мәлімдеді. Оның айтуынша, Гаджиев бұл қылмысты ұйымдастырып, қаржыландырған. Бұл іске қатысты Қазақстанға халықаралық тергеу сұрауы жолданған, бірақ ресми түрде оған ешқандай айып тағылған жоқ.
Осы оқиға аясында Қазақстан Ұлттық қауіпсіздік комитетінің ішінде түсініксіз қозғалыстар басталды: Садықов ісі жөніндегі жарияланымдардан кейін көп ұзамай жоғары лауазымды чекистің өз-өзіне қол жұмсағаны туралы ақпарат пайда болды. Бұл жағдай Садықовтың өліміне қатысы бар болуы мүмкін деген тұлғаларды жасыруға және ізді жоюға талпыныс ретінде бағаланды.
Кейінірек Наталья Садықова Украина Бас прокуратурасының ресми жауабында Қазақстан тарапы тергеу амалдарын, соның ішінде жауап алуды жүргізуден бас тартқанын хабарлады. Қазақстан бұл әрекетін «дәлелдердің жеткіліксіздігімен» түсіндірген. Ресми құжаттарда «айыптаулар жорамалдарға негізделе алмайтыны» ерекше атап көрсетілген. Ал журналисттің жесірі керісінше, бұл істе дәлелдер «өте көп» екенін айтты — соның ішінде Садықовтың автокөлігіндегі бейнетіркегішке жазылған қастандық сәті де бар.
Осы айғақтарға қарамастан, Наталья Садықованың айтуынша, Қазақстан соты күдікті Алтай Жақанбаевты ешқайда кетпеу туралы қолхатпен босатқан, ал Мейрам Қаратаев «тіпті іздеуде де жоқ». Ол Астананың ресми әрекетін халықаралық іздеуде жүрген күдіктілерді жасыруға бағытталған және Украинамен жасалған өзара құқықтық көмек туралы келісімді ашық бұзу деп бағалады.
Сонымен қатар, Respublika басылымы Гаджиевтің контрабандалық бизнесіне қатысты бірнеше инсайдерлік материал жариялады. Онда Гаджиев пен оның «командасы» Қытайдан Қазақстанға, одан әрі Ресейге заңсыз тауар жеткізуге бақылау жүргізетіні айтылды. Негізгі тасымалдау арналары ретінде шекарадағы «Қорғас» өткізу пункті көрсетілген. Басқа Қытай шекарасындағы өтпелер оның ықпалынан тыс, оларды басқа топтар басқарып отыр деп хабарланды. Сондай-ақ, соңғы уақытта Гаджиев шекарадағы кеден рәсімдерімен және тасымалмен айналысатын фирмалар санын екі еседен астам арттырғаны айтылады. Оның контрабандалық желісіне 60-тан астам компания тікелей қызмет етеді. Осы арқылы көлеңкедегі ағын көлемі күрт өсті, әсіресе электроника мен Ресейдің әскери-өнеркәсіп кешеніне арналған тауарлар ресми статистикада Қытайда да, Қазақстанда да, Ресейде де көрінбейді.
Мақалаларда риторикалық сұрақтар қойылады: Қазақстанның құқық қорғау органдары мен шенеуніктері осы алып заңсыз табыстарды байқамай ма, әлде олардың сыбайлас жемқорлығы бар ма дегендей. Соңында Гаджиев президент Тоқаевтың әрекеттерін тежеп тұрған себептердің бірі ретінде көрсетіледі, өйткені контрабандалық бизнес — «қара аққу», яғни дағдарыс тудыруы мүмкін күтпеген оқиға. Сондықтан билік оны өз беделіне зиян келтіре тұра төзуге және қорғауға мәжбүр екені айтылады.
2024 жылдың қараша айында Садыковтың қазасы мен Гаджиевтің байланыстары туралы болжамды тапсырыс берушілер қатарында сыртқы барлау қызметінің басшысы Асқар Әмірхановтың қызметтен алынғаны туралы ақпарат пайда болды. Айта кетерлігі, жылдың басында Әмірхановты қайта қызметке қайтару жоспары болған, бұл шешімді кәсіпкер Гаджиев лоббилеген деген ақпарат болған. Бірақ бұл болжам орындалмады.
Дегенмен, жазбаларға қарағанда, мамырға қарай Гаджиев саяси ықпалын айтарлықтай күшейтіп, Ақордадағы кадрлық шешімдерге араласуға тырысқан көрінеді. Ол ҰҚК төрағасының орынбасары Ерлан Алдажұмановты өз адамына — Шекара қызметінің басшылығына ауыстыру идеясын итермелеген. Тіпті, Гаджиев бұл туралы Алдажұмановпен жеке сөйлескен, бірақ соңғысы «жомарт ынтымақтастық ұсыныстарын»  қабылдамаған. Яғни, Гаджиев Алдажұмановты орнынан ауыстыруды немесе оны өз жағына тартуды көздеген, алайда бұл қиял сәтсіздікке ұшыраған.
БАҚ пікірінше, Гаджиев кәсіпкерлік қызметін айтарлықтай жандандырып, оның контрабандалық бизнестен алған жоғары табыстары әскери компонент қосылғандықтан — Ресейдің әскери-өнеркәсіп кешеніне арналған қосарланған мақсаттағы тауарларды жеткізу есебінен одан әрі артқан. Сонымен қатар, ол Ресейдегі бизнес жобаларына «өте үлкен» табыстарын инвестициялауы мүмкін деген деректер де бар.
Келесі материалдарда Қытайдан Қазақстан арқылы Ресей мен Иранға жеткізілетін жаңа схема ұсынылады — іс жүзінде санкцияланған және арнайы тауарлардың импорты. Бұл «сыртқы сауда серпілісінде» маңызды рөл атқарғаны атап өтілген — Гаджи Гаджиевтің есімі жиі айтылады. Мақалада Гаджиев сияқты адамдардың арқасында Қазақстан Ресей мен Иранға қажетті тауарларды шектеулерге қарамастан жеткізуге мүмкіндік беретін негізгі транзиттік мемлекетке айналғаны айтылған. Яғни, Гаджиевтің контрабандалық схемалары үлкен геосаяси ойынның бір бөлігіне айналған. Осы арқылы авторлар Қазақстан билігінің жауапкершілігін баса көрсетеді: Гаджиевтің бизнесіне көз жұму арқылы олар халықаралық салдарға ұшырауы мүмкін.
30 шілдедегі соңғы жарияланымға сәйкес, Гаджиев енді бүкіл ел көлеміндегі «контрабанданың атасы» емес, оның қорғаушылары оған тек әскери және қосарланған мақсаттағы өнімдерді жеткізуге ғана назар аударуды тапсырған. Осылайша, Гаджиев «арнайы тауарлар» арнасын басқарады — қару-жарақ, техника, батыс бағытындағы қосалқы бөлшектер. Ал қарапайым «азаматтық» контрабанда, аңыз бойынша, басқа сенімді тұлғаға тапсырылған, оның аты әзірге белгісіз.
Әсер ету саласының қайта бөлінуінің себептері нақты белгісіз, бірақ инсайдерлер бірнеше болжамдар ұсынады: жоғары жақтар Гаджиевтің жеткілікті пайда тапқанына көз жеткізіп, аса табысты бизнесті басқа біреуге берген болуы мүмкін, мүмкін Гаджиев кірістерді дұрыс бөлмеген; немесе Гаджиев тым танымал болып, билікке қауіп төндіргендіктен оның ықпал аймағы арнайы жүктемелерге шектелген, бұл бәсекелестерге аз көзге түседі әрі оларды мазаламайды; немесе АҚШ-пен даудан туындаған Иранның қару-жараққа сұранысының өсуі себеп болып, дәл осы тар, бірақ пайдалы сектор Гаджиевке тапсырылған.
Мақалада бұл өзгерістерден пайда көрген адам  -  Қазақстанның батысындағы Гаджиевтің сенімді адамы — «Алиба» деген лақап аты бар Әлібек Нарбеков  туралы да айтылады. Айтуларынша, Гаджиевпен жұмыс бастағаннан кейін Нарбековтың ықпалы артқан — енді жергілікті әкімдер, құқық қорғау органдары мен кеденшілер оның әрекетіне де мән беруге мәжбүр.
Енді Гаджиев туралы спорттық атақтардан бастап контрабандалық схемаларға және құқық қорғау органдарымен байланыстарға қатысты айыптауларға дейінгі ақпарат ауқымы соншалықты кеңейген, журналистік болжаулар ғана деп айту қиын. Оның тарихы инсайдерлік нұсқалар шегінен асып кетті. Гаджиевтің іс-әрекеттері мен байланыстарына қатысты келесі сұрақтар құқық қорғау органдарына қойылуы тиіс.
Қазақстан мен Қытай арасындағы сауда айналымының өсуіне қарамастан, бұрыннан келе жатқан мәселе бар: тараптар жариялайтын статистикалық деректер сәйкес келмейді. Ресми мәліметтерге қарағанда, 2024 жылғы қорытынды бойынша Қытай мен Қазақстан статистикасы арасында шамамен 14 миллиард доллар айырмашылық бар. Бұл айырмашылық бірнеше жылдан бері байқалып келеді, бірақ негізгі сұраққа — оны кім және қалай бақылауы тиіс — әлі де жауап жоқ.
Тағы оқыңыз:",2025-09-06T16:51:38+05:00,2025-09-06T16:51:38+05:00,kk,Редакция,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/1757158339_dizajn-bez-nazvanija-1.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/1757155031_1756805111_image.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/1757155400_snimok-jekrana-358.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/1757155607_24348a2e34a496bacdf062744d133f5c.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/1757155747_1756845019_512669313_23993219066997519_4950860579558984280_n.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/1757156006_11230331_1558314837765724_1481556511_n.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/1757156078_63412303_119044316016274_6566866850709473066_n.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/1757156238_11202471_1587660681488466_112204000_n-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/1757156310_39356467_2157576767646590_5415586239904481280_n.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/1757156654_snimok-jekrana-365.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/1757159225_1756845019_512669313_23993219066997519_4950860579558984280_n.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/1757159225_516843804_10230910750214220_7442084488286108649_n.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/1757159314_file-21bb406a337b6e0b46a5510dd292a7a1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/1757159314_file-660a20361bbf0b4f517bf1145fc668ec.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/1757159314_file-913473ec5750539b29129e41c7ee30e1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/1757159314_file-a3561899be4c0a195ed3c945437d8233.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/1757158339_dizajn-bez-nazvanija-1.webp,
421e4f39a2b0c2443f1ea4317992bf19,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"«Ғасыр ұрлығы»:  Луврдан ұрланған жәдігерлерді астыртын ондаған миллион еуроға сатуға тырысқан, ұрылардың арасында әйел адам да бар","Бұл туралы израильдік CGI Group бас директоры Цвика Наве мәлімдеді. Оның айтуынша, тонаудан бес күн өткен соң ұрылар компанияға шифрланған арна арқылы шығып, мәміле жасауды ұсынған. Олар өздерінде құнды әшекейлердің бар екеніне «дәлелдер» жіберген, деп хабарлайды Orda.kz BILD-ке сілтеме жасап.",stories,https://kaz.orda.kz/gasyr-urlygy-luvrdan-urlangan-zhadigerlerdi-astyrtyn-ondagan-million-euroga-satuga-tyryskan-urylardyn-arasynda-ajel-adam-da-bar-135840/,"Бұл туралы израильдік CGI Group бас директоры Цвика Наве мәлімдеді. Оның айтуынша, тонаудан бес күн өткен соң ұрылар компанияға шифрланған арна арқылы шығып, мәміле жасауды ұсынған. Олар өздерінде құнды әшекейлердің бар екеніне «дәлелдер» жіберген, деп хабарлайды Orda.kz BILD-ке сілтеме жасап.
Наве «сауданы» 24 сағатқа шектей отырып, сату шарттарын талқылауды ұсынған. Компания «шифрланған әңгімелер сериясын» өткізіп, ол туралы Луврға хабарлаған, алайда мұражай алты күн бойы ақпаратқа жауап бермеген.
Тонау 19 қазанда болды, шабуылдаушылар мұражайға терезе арқылы кіріп, француз монархиясының жәдігерлері сақталған Аполлон галереясының әйнек сөрелерін сындырды. Күдіктілердің екеуі 26 қазанда , тағы бесеуі 30 қазанда ұсталды.
Францияның мәдениет министрлігі мұражайдан Наполеон дәуіріндегі коллекциялардан сегіз зергерлік бұйым ұрланғанын растады. Олар:
Айта кетерлігі Евгения патшайымның тәжі ұрылар қашып бара жатқанда түсіп қалған. Кейінірек ол мұражайдың жанынан табылды. Drouot аукцион үйінің бағалауы бойынша, бұл тәждің құны ондаған миллион еуро тұрады.
Айтпақшы, Парижде қылмыскерлер жеті минут ішінде 88 миллион еуроға жуық бағалы заттарды тонап, Лувр қазынасын үптеп кеткеннен кейін мұражай басшылығы сұқ көзден таса қылу үшін қалған бағалы заттарды жер астына жасырды.
Париж соты Сен-Сен-Дени маңындағы 38 жасар әйелді айыпты деп таныды.
Курнев қаласының тұрғыны - 29 қазанда ұсталған бес адамның бірі осы әйел болып шықты. Ол қылмысқа қатысы бар деген күдікке ілінді. Отырыс кезінде әйел жылап, өзі мен балалары үшін қорқатынын айтты. Алайда сот ол бостандықта қылмысқа қатысушылармен байланыса алады деп есептеп, оны қамауда қалдырды.
Осы аптада ұсталғандардың ішінен бір адамға да айып тағылды. Ол тұтқындалып, қалғандары босатылды.
Осылайша, тонау туралы іс бойынша барлығы төрт адам қамауда. Оның ішінде - 34 жастағы Алжир азаматының ұрықтан кейін қашқан кезде пайдаланылған скутерден ДНҚ іздері табылған, сондай-ақ Париж маңынан келген 39 жастағы таксист бар.
Еске салсақ, 19 қазандағы тонау соңғы жылдардағы ең үлкен қылмыстардың бірі. Төрт қарақшы Аполлон галереясының терезелерін электр арамен ашып, императрица Евгения мен басқа да патшалардың әшекейлерін алып, скутермен қашып кетті. Ең таңқаларлығы –  осының бәрін олар жеті минут ішінде істеп үлгерген.
Ұрланған асыл заттар әлі күнге дейін табылған жоқ. Залал 88 миллион евроға бағаланды.
Париж прокуроры Лор Бекко олар тым әйгілі болғандықтан құндылықтарды сату мүмкін емес деп мәлімдеді. Сонымен қатар ол ұрланған затты өз еркімен қайтаруға шақырды. Дегенмен, ұрылар ондаған миллион еуроға құнды заттарды астыртын сатуға тырысып жатыр.",2025-11-02T12:00:58+05:00,2025-11-02T12:00:58+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1762064675_1762005282_photo_2025-11-01_18-11-04.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762064271_1762005291_photo_2025-11-01_18-11-01.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762064290_1762005303_photo_2025-11-01_18-10-55.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762064310_1762005297_photo_2025-11-01_18-10-58.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/luvr-4.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1762064675_1762005282_photo_2025-11-01_18-11-04.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1762064675_1762005282_photo_2025-11-01_18-11-04.webp,
be0c417272f64ee1edb0b5c4da8aaf50,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Хасан Қасымбаевтың соты: Істегі 20 парақ жоғалып кетті,Сотта 2016 жылы Тәжіев ісін тергеген тергеуші сұралды. Бұл туралы Хасанның жұбайы – Зүлфия Хасанова айтты.,stories,https://kaz.orda.kz/hasan-kasymbaevtyn-soty-istegi-20-parak-zhogalyp-ketti-135354/,"6 қазан Алматы облысы Талғар қаласында Хасан Қасымбаевқа және тағы басқа айыпталушыларға қатысты сот отырысы өтіп жатыр. 2016 жылы жәбірленуші Тәжиевтің ісін тергеген тергеуші сот алдында жауап берді. Бұл туралы Хасанның жұбайы – Зүлфия Хасанова айтты. Ол іс материалдарының шынайылығына күмән келтірді, деп хабарлайды Orda.kz.
Сотта 6 айыпталушы және 2 жәбірленуші бар. Бүгінгі сотта Хасан Қасымбаев пен Тәжиевті сот беттестірді. Судья бұған дейін жәбірленушінің соттағы жауабы көпшілікке жарияланбайды деп шешім қабылдады.
Бүгін сот отырысында 2016 жылы жәбірленуші Тәжиевтің ісін тергеген тергеуші жауап берді.
Оның айтуынша, тергеуші істі мұрағатқа тапсырған кезде барлық құжаттар талапқа сай тігілген және толық рәсімделген, тек қазақ тілінде болған.
Бұдан бөлек, істе шамамен жиырма бет жетіспейтіні анықталды. Бұл туралы қорғаушылар тарапы судьяға мәлімдегенімен, Хасанованың айтуынша, судья өтінішті тағы да қабылдамаған.
Адвокат Мендешов: «Хасан ісі бойынша сот процесінде өрескел заңбұзушылықтар болды» дейді.
Басты сот отырысының басында судья Түкібаева істі офлайн режимде қарау туралы шешім қабылдады. Адвокат Мендешовтің айтуынша, бұл шешім қылмыстық-процестік кодекстің онлайн-жауап алуды жүргізу тәртібін реттейтін баптарына қайшы келеді.
Адвокат судья Түкібаеваға қарсылық білдіріп, оның «көптеген заң бұзушылықтарға жол бергенін» айтты. Оның сөзінше, судья журналистерді залдан шығарып жіберген, бұл сот процесінің ашық өту қағидасын бұзу.
Сараптамалардағы қайшылықтар
Мендешовтің айтуынша, айыптаудың негізгі дәлелі саналатын сараптама толық емес әрі бір-біріне қайшы келеді. Қосымша сараптама жүргізген Ерсенбетов есімді сарапшы сотта бастапқы 2021 жылы Талғар ауданында жасалған сараптамамен таныспағанын мойындаған.
Адвокаттың айтуынша, жәбірленуші Әлімовке келген денсаулық зияны да дұрыс бағаланбаған. 2025 жылғы жаңа әдістемеге сәйкес, ауыр зиян 33 пайыздан жоғары жағдайда ғана анықталады, ал Әлімовтің көрсеткіші — 30 пайыз, яғни орташа ауырлықтағы жарақат. Бұдан бөлек, ол оның көру қабілетінің төмендегені медициналық құжаттармен расталмағанын да айтты.
Адвокаттың айтуынша, істегі рентген және компьютерлік томография материалдары жоқ болғанымен, сарапшы олардың негізінде қорытынды жасағанын жазған.
Меңдешев қазіргі уақытта іс бойынша бұқаралық ақпарат құралдарының назары азайғанын атап өтті. Оның пікірінше, ашық сот процесі қоғамға заң бұзушылықтардың нақты ауқымын көрсетуі тиіс еді.
Оның пікірінше, мұндай заң бұзушылықтармен іс прокурорға қайтарылуы немесе дәлелдемелердің заңсыз жиналғанына байланысты тоқтатылуы тиіс.
Айта кетерлік жайт, «тілшілеріміз сотқа қатысып жүр» деген аты ғана. Сот кезінде үзіліс жариялана салысымен тілшілер ақпарат алу мақсатында қорғаушыларға жүгіреді. Себебі тілшілер отырған кабинетте онлайн эфир жүріп жатыр және ол естілмейді. Қазіргі таңда тілшілер Хасанның қорғаушыларынан алған ақпаратты таратуға мәжбүр болып отыр.
Айта кетейік, қазір тілшілерге айыпталушы тарап белсенді түрде сұхбат беріп жатыр. Ал жәбірленуші тараптың белсенділігі саябырлады. Біз бұған дейін іс бойынша жәбірленуші Арман Әлімовтің анасы Күнайым Әлімованың Orda.kz тілшісіне айтқан сөзін назарларыңызға ұсынамыз. Жәбірленушінің анасы өткен соттарда сот тым созылып, іс алға жылжымай тұрғанын атап өтті.
Күнайым Әлімова сотқа БАҚ өкілдерінің қатысуына қарсы емес екенін атап өтті. «Журналистердің сот залына не себепті кіргізілмей жатқаны түсініксіз» дейді.
Сонымен қатар Күнайым Әлімова екінші жәбірленуші Аюпжан Тәжиевтің соттағы жауабына қатысты пікір білдірді.
Айта кетейік, Хасан Қасымбаев 2024 жылдың 2 қарашасында ұстау изоляторына қамалды. Ол ММА жауынгері Арман Әлімовті ұрлап, денсаулығына қасақана ауыр зиян келтіргені үшін ұсталған. Қасымбаевтан бөлек Нұрмұхамет Сұлтанбеков, Мадияр Қалымжанов, Данияр Асқаров, Сайлау Ақтанов есімді азаматтардың да бұл қылмысқа қатысы бары анықталды.
Orda.kz істі ары қарай қадағалап, ақпарат беруді жалғастырады.",2025-10-07T15:00:54+05:00,2025-10-07T15:00:54+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/5413375208376631657.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/5415627008190317018.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/5415627008190317019.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/5413375208376631657.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/5413375208376631657.webp,
5475d50c28dcb246a1b9096a8a922362,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Хасан Қасымбаевтың жартылай жабық соты: Тергеуші адвокатқа ескерту беруін сұрады,"«Хуторлық бандының басшысы» деп танылған Хасан Қасымбаевтың соты әлі де жалғасып жатыр. Бүгінгі сотта Хасанның қылмысына тергеу жүргізген куәгерден жауап алды.
Orda.kz тілшісі Алматы облысының Талғар аудандық сотына барып, істің мән-жайын баяндайды.",stories,https://kaz.orda.kz/hasan-kasymbaevtyn-zhartylaj-zhabyk-soty-tergeushi-advokatka-eskertu-beruin-surady-135229/,"«Хуторлық бандының басшысы» деп танылған Хасан Қасымбаевтың сотында куәгерлерден жауап алу әлі де жалғасып жатыр. Бүгінгі сотта Хасанның қылмысына тергеу жүргізген куәгерден жауап алды.
Талғар аудандық сотына барып келген Orda.kz тілшісі істің мән-жайын баяндайды.
Сот бастала сала Хасанның қорғаушы адвокаты Ерлан Меңдешев судьяға тергеуші Ғ. Нариманұлына ескерту жасауын сұрады. Оның айтуынша, қойған сұрақтарға «білмеймін» деп жауап беріп, жауапкершіліктен қашпақ. Ал араға уақыт салып, тергеуші Нариманұлы адвокат Меңдешевке ескерту беруін сұрады.
Тілге тиек етейік, жәбірленушілер мен куәгерлердің сотта айтқан жауаптарын БАҚ өкілдеріне жариялауға сот рұқсат бермеді. Ал бұған дейін сот залына кіргізбеген соң, тілшілер тек онлайн режимде қатысуға мәжбүр болды. Алыстан сотқа арнайы келген журналистер басқа бөлмеге жайғасып, соттың барысын тек онлайн бақылауға мүмкіндік алды. Тілшілер бірнеше рет судьяға өтініш жасап, сот залына кіруге рұқсат сұрағанымен, өтініштері қараусыз қалды. Көрші бөлмеде онлайн режимде көру тілшілердің жұмысын едәуір қиындатты. Дауыс жаңғырып шығып, сотқа қатысушылардың не айтқаны анық естілмей, ақпарат алу әзірге қиын болып жатыр.
Сондай-ақ Хасан Қасымбаевтың қорғаушы адвокаты Ерлан Меңдешев те судьяға БАҚ өкілдерін кіргізуді сұрағанымен, судья оның өтінішін елемеді.
Еске сала кетейік, Тәжиевтің тарапынан куәгерлік етіп отырған Ринат Исаинов Аюпжан Тәжиевтің кафеге алып барғанын алайда, ешқандай төбелесті көрмегенін, сондай-ақ, нақты Хасан Қасымбаевты да көрмегенін, жай ғана соған ұқсайтын ірі денелі адамды ғана көргенін айтты. Ал Хасанның қорғаушы адвокаты Гүлмира Бабажанова Orda тілшісіне тергеуші куәгерден жауап алу кезінде «Хасанға ұқсас адам» деп айтса да, тергеуші оны Хасан деп жазып жібергенін айтқан болатын.
Кейін Аюпжан Тәжиев пен Хасан Қасымбаевты сот беттестірді. Беттестіруді адвокаттар мен прокурор, судья онлайн көріп отырды. Әдеттегідей тілшілер ештеңе ести алмады. Бұл сотты жартылай жабық өтіп жатқан сот деуге болады. Себебі ақпарат үзік-үзік болып қана жетіп отыр.
Куәгерлерден жауап алу ертең 10:00-де жалғасады.",2025-09-30T19:27:14+05:00,2025-09-30T19:27:14+05:00,kk,Ислам Әден,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/photo_5393282316278824847_y.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/photo_5393282316278824847_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/photo_5393282316278824847_y.webp;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-09/photo_5393282316278824826_y.jpg;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-09/photo_5393282316278824834_y-1.jpg,
9d6601d61fb3226e7b41275be4ed4c0a,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Хасанға түрмеде телефон берді»: адвокаттар жәбірленушінің бұрын істі болғанын алға тартты,14 қазанда Алматы облысы Талғар қаласында Хасан Қасымбаевқа және тағы басқа айыпталушыларға қатысты сот отырысы өтті. Кезекті сот отырысында Хасан Қасымбаев жауап берді. Ол Шерзаттың ісіндегі айыпталушыларды және осы істегі жәбірленуші Тәжиевті танымайтынын ашық айтты.,stories,https://kaz.orda.kz/hasanga-tyrmede-telefon-berdi-advokattar-zhabirlenushinin-buryn-isti-bolganyn-alga-tartty-135510/,"14 қазанда Алматы облысы Талғар қаласында Хасан Қасымбаевқа және тағы басқа айыпталушыларға қатысты сот отырысы өтті. Кезекті сот отырысында Хасан Қасымбаев жауап берді. Ол Шерзаттың ісіндегі айыпталушыларды және осы істегі жәбірленуші Тәжиевті танымайтынын ашық айтты. Екінші жәбірленуші Арман Әлімовті ұрып-соқты деген айыпты Хасан жоққа шығарды. Адвокаттар жәбірленушінің бұрынғы қылмысын алға тартты. Ал прокурор бұрынғы оқиғаның бұл іске қатысы жоқ екенін атап өтті.
Orda.kz тілшісі сотқа тікелей қатысып, ақпарат таратып отыр.
Сот кезінде куәгер Әбдіразақов Гуламдин Ниязұлы жәбірленуші Тәжиевті атышулы алаяқ деп атады. Қорғаушы Мендешов Тәжиевтің қылмысына назар аудартпақ болды. Осы кезде прокурор мұның іске қатысы жоқ екенін айтып, мән бермеуін өтінді. Ал қорғаушы прокурорды қылмысты жасырып отыр деп айыптады. Хасан қолын көтеріп, өз пікірін айтпақ болған кезде судья мән бермеді. Бұған Хасан ашуланып наразылығын білдірді.
Хасан Қасымбаев Тәжиевке қатысты эпизод бойынша жауап бергенде оны танымайтынын мәлімдеді. Сонымен қатар, «Тәжиевтен дәріхананың жұмысын жүргізу үшін ақша бопсалады» деген айыпты да жоққа шығарды. Шерзат Полаттың қазасынан соң бір аптадан кейін Хасан Қасымбаев полиция бөлімшесіне шақырылған. Бұл туралы Х. Қасымбаев сотта берген жауабында айтты.
Адвокат М. Ержанов: Сізге Қаржаубай Нұрымов пен Арман Әлімов екеуінің арасында достық қарым-қатынас бары немесе жақын араласқаны туралы мән-жайлар белгілі ме?
Х.Қасымбаев: Ол жағы белгісіз.
Адвокат М. Ержанов: Сізге Арман Әлімовтың марқұм Шерзат Полаттың бапкері болғаны белгілі ме?
Х. Қасымбаев: Ол жайында тек естуім бар.
Адвокат М. Ержанов: Қылмыстық топ деп резонанс жасап жүрген А. Әлімов жайында не айта аласыз? Арман Әлімов есірткі заттарын тасымалдаумен айналысқанынан хабардар болдыңыз ба?
Хасан Қасымбаевтың айтуынша, тергеу изоляторында отырған кезде телефон және дауыс тыңдайтын құрылғыларды тауып алған. Адвокат бір ақпарат алуға тырысқан тергеушілер әдейі беруі мүмкін екенін айтты.
Қорғаушы Ерлан Мендешовтың айтуынша, Қасымбаев сотқа Шерзаттың өлімінен кейінгі оқиғаларды түсіндірді. Оның айтуынша, бірнеше күннен кейін, мүмкін бір аптадан да ертерек, Талғар қаласына келген бас прокуратура қызметкерлері оны шақыртқан. Сондай-ақ оны Ұйымдасқан қылмысқа қарсы басқарма қызметкерлері де шақырып, телефондарын тексеріп, Шерзаттың өліміне қатысы бар-жоғын анықтауға тырысқан. Егер Хасанның телефон қоңырауларында немесе басқа қандай да бір деректерде, тіпті болар-болмас белгілері болса, ол осы іске тартылар еді. Яғни, ол кезде, қылмыстық іс тіркелмей тұрып, ол тексерілді.
Естеріңізге сала кетейік, 2024 жылдың 2 қарашасында Хасан Қасымбаев уақытша ұстау изоляторына қамалды. Ол 2021 жылы ережесіз жекпе-жектен жаттықтырушы Арман Әлімовтің денсаулығына қасақана ауыр зиян келтірді және ұрлады деген күдікке ілінген. Сонымен қатар оған 2016 жылы Аюпжан Тәжиевке қатысты оқиға бойынша айып тағылған.
Іс бойынша Х. Қасымбаевтан басқа тағы 5 адам айыпталған. Олар: Руслан Әлиев, Мадияр Қалымжанов, Сайлау Ақтанов, Нұрмұхаммет Сұлтанбеков, Данияр Асқаров.
Айта кету керек, 13 қазанда өткен сот отырысында айыпталушылар: Руслан Әлиев пен Сайлау Ақтанов жауап берген еді. Олар жәбірленуші Әлімовпен болған жанжалды «еркектер арасындағы дау» деп, адам ұрлады деген айыпты жоққа шығарды.
Бүгін де сот отырысында айыпталушылар жауап беріп жатыр. Orda.kz тілшісі сотқа қатысып, тікелей ақпарат таратады.",2025-10-15T13:35:21+05:00,2025-10-15T13:35:21+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/5438263933971592858.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/5438263933971592859.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/5438263933971592858.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/5438263933971592858.webp,
612ff4912591c103f27749871936167a,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Хасанның соты: Сотқа қатыспай жүрген жәбірленуші неге Хасанға шағымы жоқ екенін айтты?,2016 жылы дархан деген жігіт хабарласып кездесуге шақырды. Көлікке отырғызды талғар жаққа барып келеміз деді.,stories,https://kaz.orda.kz/hasannyn-soty-sotka-katyspaj-zhyrgen-zhabirlenushi-nege-hasanga-shagymy-zhok-ekenin-ajtty-135068/,"22 қыркүйекте Талғар қаласында Қасымбаев Хасанға және тағы бес адамға қатысты сот отырысы өтті. Кезекті сот отырысына жәбірленуші Тәжиев келіп сот алдында: «Хасанға еш арызым жоқ» деп жауап берді. Істе екі жәбірленуші бар.
Оқиғаның мән жайын Orda.kz тілшісі біліп қайтты.
2024 жылдың 2 қарашасында Хасан Қасымбаев уақытша ұстау изоляторына қамалды. Ол 2021 жылы ережесіз жекпе-жек жаттықтырушысы Арман Әлімовтің денсаулығына қасақана ауыр зиян келтірді және ұрлады деген күдікке ілінген.
Сот залына кіре алмаған тілшілер қанша арыз-шағым қалдырса да, әлі күнге қараусыз жатыр. Олар әлі күнге дейін сот ашық болса да, сот залына кіре алмай отыр. Сонымен қатар теледидардың дауысы жаңғырып ақпарат алуды қиындатты. Сот сағат 10.00-де басталуы қажет болғанымен, айыпталушылар ауырып қалған соң, түстен кейін бір-ақ басталды. Сот үш айыпталушы қатыспаса да, жалғаса берді. Тағы бір айта кетерлік жайт, Тәжиев сот залында айыпталушылардың көзінше жауап беруден бас тартты.
Судья Тәжиевтің өтінішін қабыл алып алты айыпталушыны сот залынан шығарып жіберді. Мұны Хасанның қорғаушылары заңбұзушылық деп атап, сот отырысы бір тарапқа болысып қаралып жатқанын алға тартты. Олар Хасанның конституциялық құқығының тапталғанын айтты.
Еске салар болсақ, жәбірленуші Аюпжан Тәжиев бұған дейін сотқа келмей жүрген еді. Қанша шақырту алса да келмеген оны судья алдыңғы сот отырысына күштеп алып келу туралы шешім шығарды.
Сонымен қатар, жәбірленуші Тәжиев тауда Хасанды көргенін жасырмады, сонымен қатар оған шағымы жоқ екенін де айтты.
Сот кезінде Тәжиев судьядан бірнеше рет ескерту алды. Оған судьяға құрметпен қарау туралы есткерту жасалды. Жәбірленуші Тәжиевтің айтуынша, Хасанның жанында Чина деген азамат болған екен. Олармен тауда сөйлесіп кейін дәмханаға барғанын айтты. Тәжиев қорғаушылар мен судьяның сұрағына: «есімде жоқ, білмеймін» деп жауап берді,
Тәжиев үзіліс кезінде ұйымдасқан күреске қарсы (УБОП) қызметкерлердің қорғауында жүрді. Сот отырысы біткеннен кейін Хасанның қарындасы сұхбат берді. Қарындасы Айжан Қасымбаеваның айтуынша ұйымдасқан күреске қарсы қызметкерлері Тәжиевке қалай жауап беру керек екенін «үйреткенін өз құлағымен естіген» екен.
Сот отырысы біткеннен кейін Хасанның қорғаушылары сұхбат берді. Адвокаттың айтуынша, жәбірленуші Аюпжан Тәжиев сотталушы Хасан Қасымбаевқа уәжі жоқ екенін жеткізген.
19 қыркүйектегі сот отырысында жәбірленуші Арманның анасынан жауап алды. Жауап алу кезінде Арманның анасына судья ескерту жасап, тек маңызды ақпаратты айтуды ескертті. Анасы ашуланып бес минут берулерін сұрады. Сонымен қатар Арманның анасы Талғар қаласының полиция департаментіне реніші бар екенін жасырмады. Себебі полиция департаменті іспен танысуға рұқсат бермеген көрінеді.
Хасанның қорғаушыларының айтуынша, жәбірленушілердің берген жауаптары сәйкеспейді.
Айта кетейік, Хасан Қасымбаевтың есімі Шерзат Полаттың өлімінен кейін айтыла бастады. 2024 жылғы 4 қазанда «Қамажай» дүкенінде болған жанжалда Шерзат Полат қаза тапты. Бұл оқиға қоғамды дүр сілкіндірді. Осы жағдайдан кейін Талғар аудандық әкімдігінде қызмет атқарған Хасан Қасымбаевтың бауыры Аслан Қасымбаев жұмыстан босатылды. Ресми сот кабинеті дерегіне сүйенсек, Хасан Қасымбаевтың тағы бір бауыры Ержан Қасымбаев бұған дейін «адам өлтіру» бабымен істі болған. Ол кеден қызметкері Медет Жамашевті қасақана өлтірді деп айыпталған.
Ал ІІМ «хуторлық» қылмыстық топ жайлы сөз бұрқ ете қалғанда-ақ ақпаратты жоққа шығарған болатын.",2025-09-23T13:00:36+05:00,2025-09-23T13:00:36+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/1728919345_15305939_1217127038368285_3033193294134771712_n-1.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/img_20250923_124855_055.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/img_20250923_124855_454.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/img_20250923_124855_568.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/1728919345_15305939_1217127038368285_3033193294134771712_n-1.webp,
fad4ea11f619d56204df0811c8f92aa7,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"«Хуторсыз Талғар, сынған әйнек, дүрбелеңге түскен туыс»: Хасан Қасымбаевтың соңғы соты қалай өтті?",10 қараша күні Алматы облысы Талғар қаласында Хасан Қасымбаевқа және серіктеріне қатысты сот үкімі шықты.,stories,https://kaz.orda.kz/hutorsyz-talgar-syngan-ajnek-dyrbelenge-tysken-tuys-hasan-kasymbaevtyn-songy-soty-kalaj-otti-136003/,"10 қараша күні Алматы облысы Талғар қаласында Хасан Қасымбаевқа және серіктеріне қатысты сот үкімі шықты. Судья Айнагүл Түктібаева Қасымбаевты «адам ұрлау», «қорқытып ақша алу» және «қылмыстық топ құру» баптары бойынша кінәлі деп танып, 12 жылға бас бостандығынан айырды. Екі айға созылған сот отырысы өз мәресіне жетті.
Orda.kz тілшісі сот басталған сәттен бері сот отырыстарына қатысты.
Сонымен қатар, қалған бес сотталушы да түрлі мерзімге сотталды:
Еске салсақ, Қасымбаевтың ісі бойынша сот процесі 20 тамызда басталған. Айыпталушылар қатарында алты адам: Хасан Қасымбаев, Руслан Әлиев, Мадияр Қалымжанов, Сайлау Ақтанов, Нұрмұхаммет Сұлтанбеков және Данияр Асқаров.
Оларға Қылмыстық кодекстің үш бабы бойынша: «адам ұрлау», «қасақана ауыр дене жарақатын келтіру» және «қорқытып тартып алу» қылмыстары бойынша айып тағылған. Қасымбаев үш бап бойынша да кінәлі деп танылды.
Үкім шығатын күні сот ғимараты орналасқан көшеде көлік қозғалысы тоқтап, жол жабылды. Тәртіп күшейтіліп, ғимарат алдына Қасымбаевтың туыстары жиналды. Сот залына кірген соң, Хасанның анасы журналистерге наразылық білдіріп:
Осы сәтте эмоцияға берілген Хасан Қасымбаев өз-өзін ұстай алмай, екі операторды итеріп, әйнекті сындырды. Судья залға кіріп, үкімді оқи бастағанда, Хасанның туыстары жәбірленушілердің сотқа келуін талап етіп, шу шығарды. Алайда судья өтініштерге қарамастан үкімді жалғастырып оқыды.
Айыпталушылармен қатар Қасымбаевтың қорғаушысы Ерлан Меңдешевке қатысты да қаулы шығарылды.
Бұл қаулыға қатысты Меңдешев тек Oda.kz тілшісіне сұхбат берді. Ол соттағы өрескел заң бұзушылықтарды баяндады.
Екі айға созылған процесте бірнеше адвокат пен айыпталушылар судья Түктібаеваны істен шеттету туралы өтініш берген, бірақ барлығына оң жауап ала алмады.
Сонымен қатар, жәбірленуші тарап айыпталушылардан 22 миллион теңге көлемінде моральдық өтемақы талап еткен. Судья бұл қаражаттың 9 миллионын ғана қанағаттандырып, айыпталушыларға ортақ төлеуді міндеттеді.
Тергеу мен сот барысында ұйымдасқан қылмыстық топтың бар екені дәлелденген жоқ.
«Орда» тілшісі Хасан Қасымбаевпен тілдесті. Бүгін 12 жылға сотталған Хасан Қасымбаев сот үкіміне қатысты пікірін қысқа ғана білдірді.
Еңсесі түскен Қасымбаев әңгімесін жалғастырғысы келмеді. Қорғау тарапы аппеляциялық арыз беруді жоспарлап отыр.
Айыпталушының жұбайы Зүлфия Қасымбаева да үкімге қатысты пікір білдірді:
Соттағы соңғы сөзінде Қасымбаев өзін «Хуторлық топтың басшысы» деп атаған айыптауларды жоққа шығарып, кінәсін дәлелдейтін ешбір айғақтың жоқ екенін мәлімдеген еді. Ол қоғамда резонанс болған соң, елді тыныштандыру үшін «құрбан» болып отырғанын бір неше рет айтты.
Айта кетейік, Қасымбаев соңғы сөзін айтқан күні оның әйелі Зүлфия:
Осы сөзге сенген Талғар қаласында шынымен де қауіпсіздік шаралары күшейтіліп, сот ғимаратының маңында өрт сөндіру көліктері келді.
Тілшімізге «жай ғана сақтық үшін» тұрғандарын айтты.
Айтса айтқандай, 2024 жылғы 4 қазанда қаза тапқан Шерзат Полаттың ісі бүкіл Қазақстанды дүрліктірді. Сол істен кейін «Хутор» деп аталатын ұйымдасқан қылмыстық топтың бар екені және оны Хасан Қасымбаев басқарады деген ақпарат тарады.
2024 жылғы 15 қазанда Талғар аудандық әкімдігінде қызмет атқарған Аслан Қасымбаевтың жұмыстан кеткені хабарланды. Ресми сот деректеріне сәйкес, Хасан Қасымбаевтың тағы бір бауыры Ержан Қасымбаев атышулы «Қорғас ісі» бойынша куәгерді өлтірді деген айыппен түрмеде отыр.
Осылайша бүкіл елді дүрліктірген істің нүктесі қойылды. Дегенмен Талғарды ашса алақанында, жұмса жұдырығында ұстаған қылмыстық топтың бар-жоғы сол күйі ресми түрде анықталмады.",2025-11-11T17:39:18+05:00,2025-11-11T17:39:18+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1762863272_5231342073330469655.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762862875_5226457978255380955.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/5229222773257867265.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/5229222773257867287.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/5231052279002107714.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/5231407550106897246.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1762863272_5231342073330469655.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1762863272_5231342073330469655.webp,
cbdc8f583ee92a9eda66fb8d28e2400f,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Инвестор келіндер»: Алматыда қол жетпес алаяқ «күйеу жігітке» үкім шықты,"Жылдар бойы әйелдерді алдап жүрген азамат Рамазан Исхаровтың әрекеті әшкере болды.  Orda.kz редакциясына Тамара, Надежда және Нұржамал атты үш әйел келді. Үшеуін де үптеп кеткен, олар  «Исхаров бізбен танысты, қарым-қатынас, неке, бірлескен бизнес уәде етіп, сосын сан соқтырыпғ ақшаны алып тайып тұрды» дейді. Қазан айында аферист «күйеу жігіт» ақыры жауапқа тартылды. Жақында Алматының Әуезов аудандық соты Рамазан Исхаровты аса ірі көлемдегі алаяқтық жасағаны үшін төрт жарым жылға бас бостандығынан айырды.",stories,https://kaz.orda.kz/investor-kelinder-almatyda-kol-zhetpes-alajak-kyjeu-zhigitke-ykim-shykty-136328/,"Жылдар бойы әйелдерді алдап жүрген азамат Рамазан Исхаровтың әрекеті әшкере болды.  Orda.kz редакциясына Тамара, Надежда және Нұржамал атты үш қыз келді. Үшеуін де бір адам үптеп кеткен, олар  «Исхаров бізбен танысты, қарым-қатынас, неке, бірлескен бизнес уәде етіп, сосын сан соқтырып, ақшаны алып тайып тұрды» дейді. Қазан айында аферист «күйеу жігіт» ақыры жауапқа тартылды. Жақында Алматының Әуезов аудандық соты Рамазан Исхаровты аса ірі көлемдегі алаяқтық жасағаны үшін төрт жарым жылға бас бостандығынан айырды.
Исхаров ісі бойынша процесс 2025 жылдың көктемінен бастап созылып келеді, ал негізі  «істің» өзі екі жылдан астам уақыт бұрын басталған. Адвокат Оксана Бурякқа 2023 жылы жәбірленушілердің бірі Тамара шағымданған (жәбірленушілердің аты-жөндері өзгертілгенін еске саламыз).
Тамара бала кезінен аңқау әрі сенгіш болыпты. Оның туа біткен патологиясы бар. Оған кішкентай кезінен бастап дәрігерлер психикалық дамудың тежелуі, жалпы сөйлеу дамуының (ОНР) екінші дәрежесі және тағы басқадай да диагноз қойған.
Ақырында Исхаров Тамараға сегіз миллион несие алдырған, оған қоса ол пәтерінен де айырылып қала жаздаған.
Тағы бір жаға ұстатар оқиғаны бізге Надежда айтып берді. Бір жыл ішінде ол Рамазанға 36 миллион теңгеден астам ақша аударыпты. Ол Алматыдағы жеке меншік клиникалардың бірінде дәрігер болып жұмыс істейді. Ол барлық табысын түгелдей дерлік «өтірікші күйеуге» беріп отырған. Бұрынғы кепілдіктері мен несиелерінен бөлек ол қызға 9,6 миллион теңгеге екі түсініксіз қолхат ұстатып кеткен, онда ол кімнен қарыз алып жатқанын да көрсетпеген.
Бұл Исхаровтың екі құрбанының ғана оқиғасы, бірақ олардың саны әлдеқайда көп болуы мүмкін. Одан зардап шеккендердің бірі инстаграмда өзін қалай алдағанын айтып берді. Дегенмен ғаламтордан Рамазан айласының басқа құрбандары да табылды. Ең қызығы олардың қатарында тек қыздар ғана емес, ер-азаматтар да бар. Әрине, ол оларға «үйленуге» уәде бермеген, бірақ ақшаны көлікке кедендік ресімдеуді жеделдеткені, несие ресімдегені, жүргізуші куәлігін алғаны үшін алып отырған...
Зардап шеккендердің полицияға жазған арыздарына қарамастан, тергеулер жылдар бойы созылып «құрамның жоқтығынан» жабылып отырған. Құжаттар бөлімнен бөлімге ысырылып, материалдар «жоғалды», ал сараптамалар ұзаққа созылды. Міне, енді ғана үкім шықты.
Тергеу анықтамасына сәйкес, Исхаров ақшаны «полицияға көмектесу», «қарыздарды жабу», «арзан бағамен машина сатып алу», «бизнеске инвестиция салу», «фотосалон ашу» деген түрлі сылтаумен алып отырған.
Ол ақшаны жеке қажеттіліктеріне - ойын-сауыққа, зат сатып алуға, жол жүруге және бұрынғы қарыздарын өтеуге жұмсаған. Мәселен, Тамарадан «қарызға алған» алғашқы ақшасына «қол жетпес күйеу» өзінің гардеробын жаңартқан.
Құрбандар оның «сүйіспеншілігіне» күмән келтіріп, қарыздарды рәсімдеуге қарсылық көрсетсе, Исхаров психологиялық тұрғыдан қысым көрсетіп, қоқан-лоқы жасап «органдағы байланыстарымен» қорқытқан, тіпті зорлық-зомбылық жасаудан да тайынбаған.
Мысалы, Тамара ақшадан бас тартқанда, ол оның мысығын ұстап алып, алтыншы қабаттан лақтырып жіберемін деп қорқытқан. Сондықтан сот алаяқтықты ғана емес, оның құрбандарға тигізген психологиялық қысымын да талдап шықты.
Алғашқы отырыстарда Рамазан әртүрлі жауап берді. Оның қисыны әр жауабында әртүрлі болған. Содан кейін ол ашуға беріліп, тікелей жауаптардан жалтарып, бірақ соңында соттың ескертпелерімен өз кінәсін мойындауына тура келді.
Исхаровтың еш  өкінбегені анық, жәбірленушілерден кешірім де сұрамады. Өз өзіне берілген сөзде соттан оны бас бостандығынан айырмай, айыппұл тағайындауды сұрады.
Сот Исхаровтың әрекетін аса ірі мөлшердегі алаяқтық (ҚР ҚК 190-б. 3-б. 1-т. және 4-т.) және абайсызда денсаулыққа зиян келтіру (ҚК 109-б. 1-б.) деп саралады. Ол қауіпсіздік жағдайы орташа мекемеде жазасын өтеп, төрт жарым жылға бас бостандығынан айырылды. Сот жеңілдететін мән-жайларды тапқан жоқ.
Азаматтық талаптар ішінара қанағаттандырылды. Егер Исхаров зиянды ерікті түрде 15 күн ішінде өтемесе, материалдар сот орындаушыларына жіберілетін болды.
«Орда» үкімнің орындалуын және әлі күнге дейін өздері туралы мәлімдеуге қорқып жүрген басқа да жәбірленушілердің үн қатқанын қадағалауды жалғастырады.
Авторы: Наталья Овчинникова",2025-11-29T13:00:25+05:00,2025-11-29T13:00:25+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1764403250_moshennik-v-almaty-kollazh-kopija.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1764403250_moshennik-v-almaty-kollazh-kopija.webp,
a36486fb6b1d69469a5bb5c18951a443,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Ішіңде бөпе бар»: 14 жастағы оқушыны босандырған дәрігерлер жантүршігерлік жағдайды баяндады,"Жүктіліктің 39-апталығына жетіп, толғақ қысқан оқушы балалар гинекологы жоқ аудандық ауруханада босанды. 14 жастағы жас ана мен 2770 грамм болып дүние есігін ашқан нәрестенің жағдайы жақсы.",stories,https://kaz.orda.kz/ishinde-bope-bar-14-zhastagy-okushyny-bosandyrgan-darigerler-zhantyrshigerlik-zhagdajdy-bajandady-135534/,"Жүктіліктің 39-апталығына жетіп, толғақ қысқан оқушы балалар гинекологы жоқ аудандық ауруханада босанды. 14 жастағы жас ана мен 2770 грамм болып дүние есігін ашқан нәрестенің жағдайы жақсы.
Orda.kz тілшісі ауданға барып, тұрғындармен, аудан әкімімен және дәрігерлермен тілдесіп қайтты.
Ақтөбе облысының Ойыл ауданында 9-сыныпта оқитын 14 жастағы қыз сабақ үстінде толғатып, ауруханада босанды.
Дәрігерлер білмедік, педагогтар байқамадық деп ақталып отыр. Оқушы бір ай бұрын жүрегі айнып тұрғанын айтып, мектеп медбикесіне шағымданған.
Осыған дейін жазғанымыздай, оқиға 13 қазанда болды. Сағат 11:30 шамасында оқушы сабақ кезінде ішінің қатты ауырғанын айтып, ұстаздар анасын шақыртқан. Оқушыны анасымен бірге аудандық ауруханаға жеткізген. Басында дәрігерлер ісік болуы мүмкін деп күдіктенеді. Тексеру кезінде оның жүкті екені анықталып, сол күні сағат 17:25-те ұл бала дүниеге келді. Нәрестенің салмағы — 2 770 грамм. Ана мен баланың жағдайы жақсы.
Ойыл аудандық ауруханасының бас дәрігері Сәндібек Нұрбаевтың айтуынша, оқушыдан жүктілік белгілері бұрын байқалмаған.
Ауыл арасында мектепте оқушы кең киім киіп жүрді деген әңгіме бар. Бірақ мектеп директоры оқушының оқу барысында өзгеше белгімен көзге түспегенін айтады.
Директордың сөзінше, оқушының ата-анасы 2021 жылы ажырасқан. Үш жыл бойы әкесінің қолында болған балаларды 2024 жылы тамызда анасы өз қамқорлығына алған. Әкімдік жалғызбасты ана ретінде оған үй берген.
Оның сөзінше бала 10 қыркүйекте мектеп медбикесіне келген. «Жүрегім айнып тұр» деп майлы тамақ жегенін айтқан. Медбике сол кезде: «етеккірің келіп жүр ме?» деп сұрайды. Оқушы «келіп жүр» деп айтады. Анасына дәрігерге апаруын, құсып жүргенін айтады. Анасы қаралғанын, «тамағы ісіп кетті» деп ем алғанын айтқан.
Мектеп әкімшілігі мен аудандық білім бөлімі оқиғаға байланысты тергеу амалдары жүргізіліп жатқанын хабарлады. Ауданда қыз баланың жүкті болып қалу жағдайы алғаш рет тіркеліп отыр.
Отбасы су тасқынынан кейін салынған жаңа үйлерге көшіп келген. Көршілердің дені бір-бірін әлі танымайды. Кейбірі қыздың пысық екенін айтады.
Жәбірленушінің үйі де, күдіктінің үйі де құлыптаулы тұр, көршілер ештеңе айта алмады.
Аудан әкімдігінен жәбірленуші мен күдікті тарапқа мемлекеттен жалдамалы үй берілгенін білдік.
Қазіргі таңда оқушы дәрігерлердің бақылауында. Күдікті қамауда. Полиция мен қамқоршылық органдары мән-жайды анықтап жатыр. Шешесінің өгей әкесінен зорлық көрді деген қыз облыс орталығындағы ауруханаға жеткізілді. Жасөспірімге психологиялық көмек көрсетіп жатыр.
Ал Ақтөбе облыстық білім басқармасы келесі аптада Ойылда «Бала тәрбиесі» бойынша облыстық кешенді семинар өтетінін айтты.
Автор: Ардақ Ерубаева",2025-10-16T12:58:37+05:00,2025-10-16T12:58:37+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1760609451_mama14_klzh_zapros.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/img-20251016-wa0000.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/img-20251016-wa0001.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/img-20251016-wa0002.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/img-20251016-wa0003.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1760609451_mama14_klzh_zapros.webp,
a2bdb8fbbffa6a0f4f7fe58d36322fa4,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Яна сізді жақсы көрді»: сотта Легкодимованың қаңқасын көрсетті,"Атырау облысының қылмыстық істер бойынша арнайы ауданаралық сотында бүгін соңғы жылдардың ең резонанс тудырған ісінің бірі бойынша үкім оқылды. Залға туыстар, журналистер, қоғамдық белсенділер мен",stories,https://kaz.orda.kz/jana-sizdi-zhaksy-kordi-sotta-legkodimovanyn-kankasyn-korsetti-136103/,"Атырау облысының қылмыстық істер бойынша арнайы ауданаралық сотында бүгін соңғы жылдардың ең үлкен резонанс тудырған істердің бірі бойынша үкім оқылды. Залға жәбірленуші тарап, журналистер, қоғамдық белсенділері мен қарапайым тұрғындар 23 жастағы Яна Легкодимованы өлтіргендердің тағдырын есту үшін келді.
Orda.kz тілшісі сот отырысына қатысып қайтты.
Сот төрешісі Зарема Хамидуллина процесті бір сағаттан астам уақыт жүргізіп, қатыгез қылмыстың мән-жайын оқып шықты. Сот бейнематериалдарында Янаның денесінен тек сүйектері қалғанын көруге болады. Қыздың анасы Галина Легкодимова көз жасын ұстай алмады. Сот денені Жайық өзеніне тастағаннан кейін жануарлардың зиян шегуі мүмкін екенін де айта кетті.
Сот Ризуан Қайыржанов пен оның танысы Алтынбекті кінәлі деп танып, оларға өмір бойы бас бостандығынан айыру жазасын тағайындады. Олар жазасын «Қара бүркіт» қауіпсіздігі жоғары түрмесінде өтейді. Әзірге сотталушылардың үкімге шағымдануға құқығы бар.
Үкім жарияланған соң күзет сотталушыларды дереу алып кетті. Екеуі де үнсіз шықты, туыстары да камерадан аулақ болып, залдан шығып кетті.
«Өмір бойы бас бостандығынан айыру» деген сөз айтылған сәтте залда толассыз шапалақ соғылды.
Отырыста «Аналарға көмек» қорының жетекшісі, қоғам белсендісі Сандуғаш Күкенова да болды.
Сот отырысынан кейін адамдар ұзақ уақыт сот ғимаратының алдында тұрып, естігендерін талқылады. Галинаны құшақтап, сот төрешісіне әділдігі мен қаталдығы үшін алғыстарын жаудырды.",2025-11-17T13:34:45+05:00,2025-11-17T13:34:45+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/5249302363841957479.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/5246764922933284972.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/5249302363841957479.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/5249302363841957479.webp,
cde7e0a7d5f39a25670f04bd17260fc9,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Қайрат» Чемпиондар лигасына жолдама алды,"Чемпиондар лигасының іріктеу кезеңінің соңғы турына дейін шыдас берген алматылық «Қайрат» бүгінде шотландиялық «Селтикпен» ойнайды. Бұл текетіресте сары-қаралар Чемпиондар лигасына жолдама ала ма, алмай ма?
Orda.kz тілшісі мачтқа барып, тікелей ақпарат таратады.",stories,https://kaz.orda.kz/kajrat-chempiondar-ligasyna-zholdama-aldy-134556/,"Чемпиондар лигасының іріктеу кезеңінің соңғы турына дейін жеткен алматылық «Қайрат» бүгін шотландиялық «Селтикпен» ойнады. Бұл текетіресте «Қайрат» футбол клубы ерлеп, Чемпиондар лигасына жолдама алды.
Orda.kz тілшісі мачтқа барып, тікелей ақпарат таратты.
Екі клуб арасындағы бірінші матч Глазго қаласында, «Селтиктің» алаңында өткен болатын. Сыртқы алаңда алматылықтар қарсыластарға дес бермей, ойын 0:0 есебімен аяқталған. Тілге тиек етейік, «Селтик» клубы Қазақстанның клубтарымен алғаш рет ойнап тұрған жоқ. 2012-13 маусымда қарағандылық «Шахтермен» ойнаса, 2016-17 жылғы маусымда елордалық «Астанамен» кездескен еді. Қызықты факт: «Селтик» ешқашан Қазақстанда жеңіске жетпеген. 2013 жылы «Шахтердан» 2:0 болып жеңілсе, 2017 жылы «Астанадан» 4:3 есеп айырмасымен жеңіліс тапқан.
«Қайрат»: Анарбеков, Луиш Мата, Жоржиньо, Мартынович, Арад, Глэйзер, Тапалов, Мрынский, Громыко, Сорокин, Рикардиньо.
«Селтик»: Шмейхель, Скейлз, Нюгрен, Ян Хен Чжун, Картер-Викерс, Хататэ, Маэда, Макгрегор, Форрест, Ролстон, Тирни.
Айта кетейік, «Селтик» клубының қақпашысы үшін қазақстандық футболшылар таныс болып қалған. 2023 жылы Астанада Қазақстан мен Дания арасындағы матчта 0:2 болып жеңіліп жатқан жерінен футболшыларымыз есепті 3:2 етіп кабэк жасаған. Сол ойында Асхат Тағыберген Шмейхельдің қақпасына алыстан соққы жасап, пушкашқа ұсынылған болатын.
Ойын басталғанда 6-минутта-ақ Валерий Громыко қақпаға соққы жасады, алайда доп қақпа бағанасынан қиыс кетті. Матчтың 23-минутында Рикардиньо қақпашымен бірге бір келгенімен оффсайдта қалса, дәл сол сәтті пайдаланған «Селтик» ойыншылары бірден шабуыл жасады. Абырой болғанда қақпашы Анарбеков допты қайтара білді. Екі команда да бі-біріне қауіпті шабуыл жасап отыр. Ойынның 40-минутына дейін «Қайрат» 5 рет ойын ережесін бұзса, «Селтик» ойыншылары 4 рет ойын ережесін бұзды. Алаңға 28 000 адам жиналды.
Ойын бастала сала, Каспер Шмейхель қателесті, қорғаушының берген пасын қолмен ұстап, «Қайратқа» дәл қақпа алдынан айып добын орындауға мүмкіндік берді. Алайда алматылық клубтың ойыншылары мүмкіндікті пайдалана алмады. «Қайрат» ойыншылары айып добы тебілгеннен кейін ойыншылардың бірінің қолына тиді деп, наразылық білдіргенімен, төреші оларға пысқырып та қарамады.
Ойынның 62-минутында «Қайрат» сапынан Дан Глазер кетіп, оның орнына Дамир Қасаболат қосылды. Ал ойынның 79-минутында Рикардиньоның орнына Рамазан Бағдат ауысты. 87-минутта Офри Арад қақпаға баспен соққы жасағанымен, Каспер Шмейхель оны қағып алды. Ойын аяқталып, екі тарап үзілістен кейін экстра тайм ойнайды.
Экстра тайм басталды, ойынның 94-минутында қарсыластардың қақпаға бағыттаған жойқын соққысын «Қайрат» қорғаушылары қайтара алды. 97-минутта Валерий Громыко алыс қашықтықтан соққы бергенімен, сәл дәлдік жетіспеді. 1 минуттан кейін «Селтик» ойыншылары қақпаға қауіпті соққы берді, ал қақпашы Анарбек оны өткізбеді. 101-минутта Рео Хататиге допқа талас кезде дөрекілік көрсеткені үшін сары қағаз берілді.
Ойынның 107-минутында «Селтик» шабуылшысы қақпаның оң жақ бағанасына көздеп доп тепкенімен, Темірлан Анарбеков шабуылшының соққысын қайтара білді. Ойындағы ең басты қауіпті сәт. Қақпадан небәрі бірнеше сантиметр жерде тұрған шабуылшының соққысын Темірлан Анарбеков тағы да кері қайтарды. 115-минутта «Қайрат» сапында Еркін Тапаловтың орнына Юг Станоев ауысты және 118-минутта Луиш Матаның орнына Олжас Байбек шықты. Есеп айырмасы 0:0 болып келесі кезекте пенальти сериясы жалғаспақ.
Драмаға толы Пенальти сериясы 4:3 есебімен аяқталды. Шешуші сәтті қақпашы Темірлан Анарбеков 3 сейв жасап, ойынды алып шықты.
Orda.kz редакциясы барша Қазақ елін футболдағы жеңісімен шын жүректен құттықтайды!",2025-08-27T00:45:42+05:00,2025-08-27T00:45:42+05:00,kk,Ислам Әден,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/img_1444.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/img_1444.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/img_1444.webp,
bc7f586c65ac5838746954533a603cae,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Қайрат» Чемпиондар лигасында алғашқы ұпайын еншіледі,21 қазан күні алматылық «Қайрат» Чемпиондар лигасындағы кезекті кездесуін өткізді. Өз алаңында команда Кипрдің «Пафос» клубын қабылдады. Матчты Orda.kz тілшісі тамашалады.,stories,https://kaz.orda.kz/kajrat-chempiondar-ligasynda-algashky-upajyn-enshiledi-135639/,"21 қазан күні алматылық «Қайрат» Чемпиондар Лигасындағы кезекті кездесуін өткізді. Өз алаңында команда Кипрдің «Пафос» клубын қабылдады. Матчты Orda.kz тілшісі тамашалап, тартысты ойынның куәсі болып қайтты.
Қонақтар құрамында тәжірибелі ойыншылар бар. Солардың бірі – «Бенфика», «Пари Сен-Жермен», «Челси» және «Арсенал» сынды әйгілі клубтарда ойнаған қорғаушы Давид Луис. 38 жастағы бразилиялық футболшы бұдан он жыл бұрын Еуропадағы ең қымбат қорғаушылардың бірі болған.
Сонымен қатар 2018 жылғы Ресейдегі әлем чемпионатына қатысқан хорватиялық шабуылшы Мислав Оршич те бүгін «Қайратқа» қарсы «Пафос» сапында алаңға шықты.
«Қайрат» жанкүйерлері марқұм Диас Төлеуді еске алып, «Мәңгі біздің жүрегімізде» деген жазуы бар баннер көтерді.
Қайрат : Темірлан Анарбеков, Еркін Тапалов, Александр Мартынович, Егор Сорокин, Луиш Мата, Офри Арад, Дэн Глейзер, Александр Мрынский, Жоржиньо, Валерий Громыко, Дастан Сәтбаев.
Пафос : Неофитос, Пилеас, Давид Луис, Лукассен, Бруно, Шуньич, Пепе, Оршич, Драгомир, Кина, Жоау Коррея.
«Пафоспен» ойынды көруге билеттердің бағасы жоғары болғанына қарамастан, трибуналар лық толды.
4-минутта «Пафос» ойыншысы Жоау Коррея қызыл қағаз алып, кипрлік команда он ойыншымен қалды. 20-минутта Дастан Сәтбаев қақпашы Михаилға қарсы дөрекі ойын көрсеткені үшін сары қағаз алды.
33-минутта Темірлан Анарбеков қауіпті шабуылды тоқтатып, қақпаны қорғап қалды. Алайда доп бетіне тиіп, біраз уақыт орнынан тұра алмады. Дәрігерлердің көмегінен кейін ол ойынды жалғастырды. 40-минутта Офри Арад сары қағаз алды.
Екінші таймда бас бапкер Рафаэль Уразбахтин Еркін Тапаловтың орнына Азамат Тұяқбаевты шығарды. 60-минутта Дэн Глейзердің орнына Гиорги Зариа шықты. Ойын ортасында Мартынович пен Давид Луис арасында кішігірім жанжал туды.
72-минутта «Пафос» шабуылшысы соққы жасап, доп қақпа бағанасына тиіп, кейін Анарбековтың арқасына соғылып, торға түсті. Алайда төреші офсайдты тіркеп, голды есепке алған жоқ.
Ойынның соңғы бөлігінде Азамат Тұяқбаев сары қағаз алды. 88-минутта Валерий Громыконың орнына Дамир Қасаболат шықты. Төреші негізгі уақытқа төрт минут қосты. 90-минутта Уразбахтин Офри Арадтың орнына Рикардиньоны алаңға шығарды.
Кездесу 0:0 есебімен аяқталып, екі команда да бір ұпайдан еншіледі. «Қайраттың» келесі ойыны 26 қазанда «Астанаға» қарсы өтеді. Ал Чемпиондар лигасы аясында клуб 6 қарашада Миланда «Интермен» кездеседі. Матчтың үздік ойыншысы Давид Луис атанды.
Кездесуден кейін екі команданың бапкерлері баспасөз мәслихатын өткізді.
Айта кетейік, осы күні Испанияда «Барселона» «Қайраттың» қарсыласы «Олимпиакосты» 6:1 есебімен жеңді. Алматылық клуб қарашада «Интермен» ойнағаннан кейін өз алаңында грек командасын қабылдайды. Матч 9 желтоқсан күні өтеді.",2025-10-22T09:36:59+05:00,2025-10-22T09:36:59+05:00,kk,Ислам Әден,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/img_0199.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1761076303_photo_5458578523691285217_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1761135447_photo_5460830323504969845_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/dsc07114.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/dsc07338.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/photo_5456570613595502868_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/img_0199.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/img_0199.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/whatsapp-image-2025-10-21-at-20_36_34_5651ff4c.jpg;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-10/dsc07330.jpg;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-10/photo_5456570613595502869_y.jpg;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-10/photo_5456570613595502870_y.jpg;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-10/photo_5458578523691285284_y.jpg,
d59589fe1c246a30f7dd6dffe1c290e5,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Қайрат» қайтадан чемпион!: «Құдайға қалдырдым» — Бабаян,"Алматыдағы Орталық стадионда өткен шешуші матчта «Қайрат» пен «Астана» 1:1 есебімен тең түсті. Бұл нәтиже алматылық клубқа қатарынан екінші жыл ел чемпионы атануға жеткілікті болды. «Қайрат» маусымды 59 ұпаймен аяқтаса, «Астана» 57 ұпаймен екінші орында қалды.",stories,https://kaz.orda.kz/kajrat-kajtadan-chempion-kudajga-kaldyrdym-babajan-135729/,"Алматыдағы Орталық стадионда өткен шешуші матчта «Қайрат» пен «Астана» 1:1 есебімен тең түсті. Бұл нәтиже алматылық клубқа қатарынан екінші жыл ел чемпионы атануға жеткілікті болды. «Қайрат» маусымды 59 ұпаймен аяқтаса, «Астана» 57 ұпаймен екінші орында қалды, деп хабарлайды Orda.kz .
Ойынның алғашқы бөлігінде «Астана» алға шықты. 15-минутта хорватиялық жартылай қорғаушы Марин Томасов албаниялық Назми Грипшидің пасынан кейін есеп ашты. Ал екінші таймда 17 жастағы шабуылшы Дастан Сатпаев айып алаңында соққы жасап, есепті теңестірді.
Кездесуді италиялық төреші Маттео Марчетти бастаған арнайы шақырылған төрешілер бригадасы басқарды.
Матчтан кейін «Астана» бас бапкері Григорий Бабаян соңғы апталарда командаға қысым жасалғанын айтты.
«Қайраттың» бас бапкері Рафаэль Уразбахтин бұл жеңісті «мақсатты түрде келген тарихи нәтиже» деп атады.
Ол бірінші таймнан кейінгі үзілісте ойыншыларға қатты сөйлегенін де жасырмады.
Матч соңында 37 жастағы бразилиялық шабуылшы Жоао Пауло командамен қоштасты. Клуб оған №112 нөмірлі естелік жейде табыстады. Ол «Қайрат» сапында 112 матч өткізіп, 48 гол соғып, 12 нәтижелі пас берген.
Қарашада алматылық клуб «Интермен» кездесіп, желтоқсанда өз алаңында грек клубын қабылдайды.",2025-10-26T19:08:03+05:00,2025-10-26T19:08:03+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/5471995967164252957.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/5471995967164252957.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/5471995967164252957.webp,
09bada36cc25d702edd227e3a1f9e7b6,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Қайрат» — «Реал Мадрид» айқасы жеңіліспен аяқталды: Мбаппенің хет-тригі мен Қалмырзаның қарымды сейвтері,"Алматыда өткен тарихи матчта «Қайрат» алғашқы минуттарда жанкүйерлерін жігерлендіргенімен, екінші таймда «Реалдың» қарқынына төтеп бере алмады. Чемпиондар лигасының екінші турында алматылықтар 0:5 есебімен есе жіберді. Мбаппенің хет-тригі мен Шерхан Қалмұрзаның сейвтері — тарихи түннің басты эпизодына айналды.",stories,https://kaz.orda.kz/kajrat-real-madrid-ajkasy-zhenilispen-ajaktaldy-mbappenin-het-trigi-men-kalmyrzanyn-karymdy-sejvteri-135238/,"Алматыда өткен тарихи матчта «Қайрат» алғашқы минуттарда жанкүйерлерін жігерлендіргенімен, екінші таймда «Реалдың» қарқынына төтеп бере алмады. Чемпиондар лигасының екінші турында алматылықтар 0:5 есебімен есе жіберді. Мбаппенің хет-тригі мен Шерхан Қалмырза сейвтері — тарихи түннің басты эпизодына айналды.
«Қайрат» бапкері Рафаэль Уразбахтин «Реалдың» құрамы 400 млрд, ал «Қайраттікі» 12 млн екенін айтып, тек осындай ойындар арқылы ғана қазақстандық футбол өсетінін жеткізді.
Orda.kz тілшісі орталық стадионға барып, тікелей ақпарат таратты.
Жалпы тарихи ойын күтпеген жерден «Қайраттың» шабуылдарымен басталды. 10-шы секундта-ақ Куртуаның қақпасына соққы жасады. Жоржиньо да алыстан қарсыластың қақпасына қауіпті допты тепті. «Қайрат» тіпті жоғары прессингке де барды. Бірақ 13-минутта Винисиус қақпашымен бетпе-бет шығып, сәтті пайдалана алмады. Кейіннен Мбаппе белсенділік танытып, қақпаға бірнеше рет қауіп төндірді. Дегенмен де, Мбаппе алған бетінен қайтпай есеп ашты. Бірінші тайм, 0:1 есебімен аяқталды.
Екінші таймда Куртуа қарапайым допты алға тебумен-ақ Мбаппеге голға пас шығарды. Француз біздің қорғаушыларды қапы қалдырып, есепті 0:2 қылды. Ал 74-минутта Родриго бірнеше қарсыласын алдап, Мбаппеге тамаша пас берді. Француз хет-трик жасады.
80-минутта Мбаппе алаңнан кетсе де, «Реалдың» қарқыны тоқтамады. Родригоның пасынан Камавинга төртінші гол соқты. Қосымша уақытта Браим Диас бесінші голды енгізіп, есепті тіпті еселеп жіберді.
«Қайраттың» екінші таймдағы ойында күшінің бәсеңдеуі «Спортингпен» болған ойынды еске салды.
Алайда, тарихи ойында 18 жастағы қақпашы Шерхан Қалмырза жайлы айтпай кетуге болмайды. Ол ойын бастала сала бірінші таймның басты қаһарманына айналды. Жас голкипер жұлдызды қарсыластардың соққыларын қайтарып, суыққанды ойынымен жанкүйерлердің қошеметіне бөленді. Оның әрбір сейфі трибунада отырған жұртшылықты дүр сілкіндірді. Екінші таймда да Қалмұрза барынша қарқынды түсірмеуге тырысқанымен қарсыластың қарымды шабулдарына төтеп бере алмады.
«Қайраттың» бас бапкері Рафаэль Уразбахтин Лига чемпиондарындағы «Реалға» қарсы ойынның қиын болғанын ашық айтты.
Сонымен қатар, Orda.kz тілшісі «Қайраттың» бас бапкеріне: «Лига чемпиондағы екі ірі жеңілістен кейін жігіттердің, жалпы команданың рухы түсіп, сағы сынып қалмай ма?» деген сұрақ қойды.
Еске сала кетейік, Чемпиондар лигасының жалпы кезеңнің 1-турында қазақстандық команда сырт алаңда «Спортингтен» 1:4 есебімен жеңілген еді.
Ал «Реалдың» бас бапкері Хаби Алонсо «Қайрат» командасының бірінші таймдағы қарқынына таң қалғанын айтты.
Осылайша, ел болып күткен тарихи матч көзді ашып-жұмғанша өтіп кетті. Чемпиондар лигасындағы екінші жеңіліске қарамастан жанкүйерлердің «Қайратқа» айтар алғысы шексіз екені ойыннан соң да байқалды. Не дегенмен алматылық клуб қалаға «Реал Мадридті» әкелді. Енді алда алматылықтарды тағы бір қызу матч күтіп тұр. «Қайрат» — «Пафос» матчы 21 қазан күні Алматының Орталық стадионында өтеді.",2025-10-01T01:45:56+05:00,2025-10-01T01:45:56+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/5395511369945710695.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759269342_5395511369945710693.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/5395511369945710692.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/5395511369945710694.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/5395511369945710696.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/5395511369945710695.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/5395511369945710695.webp,
aa3cabba9b270c01b1f25fca38810997,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Қайрат» «Жетісуді» 5:0 есебімен ойсырата жеңді,"5 қазан күні Қазақстан Премьер-лигасының 24-турында «Қайрат» өз алаңында «Жетісуді» 5:0 есебімен ойсырата жеңді, деп хабарлайды Orda.kz.",stories,https://kaz.orda.kz/kajrat-zhetisudi-50-esebimen-ojsyrata-zhendi-135318/,"5 қазан күні Қазақстан Премьер-лигасының 24-турында «Қайрат» өз алаңында «Жетісуді» 5:0 есебімен ойсырата жеңді, деп хабарлайды Orda.kz.
Алматылық «Қайрат» ойынның алғашқы минуттарынан-ақ шабуылға шығып, Талдықорғанның «Жетісуына» айтарлықтай қысым жасады. Есепті 9-минутта Дастан Сатпаев пенальтиден ашты. 19 және 35-минуттарда Жоржиньо екі рет мергендік танытып, дубль авторы атанды. Ал 43-минутта Эдмилсон гол соғып, алғашқы таймда есепті 4:0-ге жеткізді.
Екінші таймның соңғы минутында, 90-минутта, 18 жастағы шабуылшы Азамат Тұяқбаев «Қайраттың» негізгі құрамындағы алғашқы голын соқты.
Бұл жеңіс алматылық клубқа 55 ұпай жинап, ҚПЛ турнирлік кестесінде бірінші орынға қайта көтерілуге мүмкіндік берді. «Астана» 53 ұпаймен екінші орында тұр. Ал «Жетісу» 21 ұпаймен 11-орынға төмендеді.
Айта кетерлігі, Орталық стадионға жиналған жанкүйерлер «Қайрат» командасына зор қолдау көрсетті. Әсіресе жас қақпашы Шерхан Қалмырзаның әрбір сейві көрерменнің ерекше қошеметіне бөленді.
Енді алматылықтарды алда екі маңызды кездесу күтіп тұр: Чемпиондар лигасында «Қайрат» пен «Пафос» арасындағы ойын 21 қазан күні өтеді, ал ҚПЛ аясында 26 қазанда «Қайрат» пен «Астана» кездеседі.
«Қайрат» пен «Реал Мадрид» арасындағы кездесудің толық репортажы Orda.kz порталынан оқи аласыздар.",2025-10-05T17:39:41+05:00,2025-10-05T17:39:41+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/5411625722168081482.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759670992_5411625722168081484.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/5411625722168081483.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/5411625722168081482.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/5411625722168081482.webp,
c5afade6f56bd5a26f57158cac9ee72e,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қайта қаралады: бір айға созылған 30 млн бопсалады деген блогерлердің ісі жарамсыз деп танылды,Алматыда 30 миллион теңге бопсалағаны үшін айыпталған блогерлер ісі бойынша сот процесі соңғы сәтте жарамсыз деп танылды. Бір айға жуық жалғасқан қылмыстық іс бойынша сот талқылауының күші жойылды.,stories,https://kaz.orda.kz/kajta-karalady-bir-ajga-sozylgan-30-mln-bopsalady-degen-blogerlerdin-isi-zharamsyz-dep-tanyldy-135517/,"Алматыда 30 миллион теңге бопсалағаны үшін айыпталған блогерлердің ісі бойынша дәл үкім шығып, аяқталуға шақ қалғанда жарамсыз деп танылды. Бір айға жуық созылған қылмыстық іс бойынша сот талқылауының күші жойылды. Енді процесс қайта басталып, істі жаңа алқабилер құрамы қарайтын болады.
Orda.kz тілшісі сотқа қатысып, мән-жайды анықтап қайтты.
Сот үкімі 14 қазан сағат 10:00-ге белгіленсе де, 11:30-да басталды. Отырыс бастала сала судья Бәкірбаев алқабилерге қойылатын сұрақтарды оқып шығып, алқабилермен бірге кеңесу бөлмесіне кетті.
Сот хатшысы бұл рәсім кемінде жарты сағатқа, көбіне екі сағатқа дейін созылатынын ескертті. Алайда жарты сағаттан кейін де, екі сағаттан кейін де үкім жайлы хабар болмады. Шамамен 16:00-де қолдары артына қайырылып, кісенделген айыпталушылар залға кірді. Алайда сағат 16:40 шамасында істі қарап отырған судьяның денсаулығы күрт нашарлап, сот отырысына үзіліс жарияланды. Алқабилерге кеңесу бөлмесінен шығуға рұқсат берілді.
15 қазан күні белгіленген уақытта, яғни сағат 10:00-де №2 алқаби сотқа келмей, денсаулығына байланысты қатыса алмайтынын хабарлаған.
Қосалқы алқабиді алмастыру мүмкіндігі болмағандықтан, сот өткен сот талқылауын жарамсыз деп таныды. Келесі сот отырысы 28 қазан сағат 10:00-ге белгіленді. Сотқа 150 алқаби кандидатын шақыру тапсырылды.
Блогерлер Дамир Кушеев пен Руслан Каримов ҚР Қылмыстық кодексінің 194-бабының 4-бөлігі бойынша «алдын ала сөз байласқан адамдар тобының аса ірі көлемде қаражатты қорқытып алу әрекеті» бойынша айыпталып отыр.
Бұл іс бойынша кәсіпкерлер Құрманғазы Айтмұқанов пен Андрей Белянский де сотталып жатыр. Тергеу мәліметінше, айыпталушылар бизнес өкілдерінен ірі көлемде ақша талап етіп, оны бермеген жағдайда беделіне нұқсан келтіретін материалдарды жариялаймыз деп қорқытқан.
Алайда айыпталушылар өз кінәсін мойындамайды және айыптауларды «негізсіз» әрі «жасанды» деп санайды. Енді блогерлердің тағдырын жаңа алқабилер құрамы шешетін болады. Сот процесі басынан басталады. Алқабилерді таңдау, айыптауды оқу және куәларды қайтадан тыңдау кезеңдері қайта өтеді.
Сот отырысының соңында залда отырған тыңдармандар судьяның шешіміне наразылық білдіріп, дауыстап «Ұят!» деп айқайлады.
14 қазан күні Алматы қаласының қылмыстық істер жөніндегі ауданаралық сотында кәсіпкерден 30,5 миллион теңге бопсалады деп айыпталған блогерлерге қатысты сот үкімі шығуы керек еді. Orda.kz журналистері күні бойы сот ғимаратының табалдырығын тоздырса да, үкімді біле алмады. Сот залында не болғаны жайлы осы жерден оқи аласыз.",2025-10-15T15:30:57+05:00,2025-10-15T15:30:57+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1760523555_kollazh-po-delu-blogerov.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/5440751883972119372.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1760523555_kollazh-po-delu-blogerov.webp,
e346f2bf066f090f09eaf98babf1ce80,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Кәмелеттік жасқа толмаған Алматы облысының тұрғыны 12 жастағы қызды зорлады деген күдікке ілінді,Orda.kz редакциясына 12 жастағы қыз зорлық зомбылыққа ұшырады деген хабар келіп түсті. Orda.kz тілшісі оқиға орын алған жерге барып қайтты.,stories,https://kaz.orda.kz/kamelettik-zhaska-tolmagan-almaty-oblysynyn-turgyny-12-zhastagy-kyzdy-zorlady-degen-kydikke-ilindi-135814/,"Алматы облысында 12 жастағы қыз зорлық-зомбылыққа ұшырады деген хабар тарады. Қайғылы жағдай Алматы облысы Жамбыл ауданына қарасты ауылдардың бірінде болған. Күдікті — кәмелетке толмаған жасөспірім. Ауыл тұрғындарының барлығы бұл оқиға туралы естіп, жағаларын ұстаған.
Orda.kz тілшісі оқиға болған ауылға барып, жағдайды анықтап қайтты.
Ынтымақ ауылының тұрғындары күдіктінің кім екенін білгенде таңғалған. Өйткені олар оның мұндай әрекетке баруы мүмкін емес екенін айтады. Тілшіміз күдікті оқыған мектепке барып, ұстаздарымен сөйлесті.
Ауылдағы өзге тұрғындар да бұл айыптауға сенбейтінін жасырмайды. Көршілері тіпті журналистермен сөйлесуден бас тартып, отбасының абыройын қорғауға тырысты.
Күдіктінің отбасы — қарапайым шаруа адамдары. Үйде әжесі де бірге тұрады.
Көршілері де оның мінез-құлқы мен тәртібіне оң баға береді.
Бейресми дерек бойынша, жасөспірім ұл мен қыз арасында сезім болған, алайда бұл туралы қыздың ата-анасы біліп қалып, іс насырға шапқан.
Полиция бұл оқиға бойынша қылмыстық іс қозғады.
Қазіргі уақытта тергеу амалдары жүргізіліп жатыр.
Ал облыстық полиция департаментінің басшылығы бұл істі өз бақылауына алған.",2025-10-31T18:23:07+05:00,2025-10-31T18:23:07+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1761910048_5197536793761807520.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/5197536793761807519.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/5197536793761807521.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/5197536793761807522.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1761910048_5197536793761807520.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1761910048_5197536793761807520.webp,
53bc789f5296f974f3b58528ef2715fe,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қарағанды облысында мектеп мұғалімі 19 жастағы қызды алып қашты,"Оқиға өткен жылдың желтоқсан айында болған. Қыз бірден полицияға шағымданған, алайда тергеу әлі күнге дейін созылып, сотқа жетпеді.",stories,https://kaz.orda.kz/karagandy-oblysynda-mektep-mugalimi-19-zhastagy-kyzdy-alyp-kashty-134955/,"Оқиға өткен жылдың желтоқсан айында болған. Қыз бірден полицияға шағымданған. Алайда тергеу әлі күнге дейін созылып, сотқа жетпеді. Жәбірленушінің айтуынша, жігіттің туыстары оны ақ орамалмен қарсы алып, үйге күштеп сүйреп кіргізбек болған. Бұл туралы ол Orda.kz тілшісіне сұхбатында айтып берді.
Лаура (есімі өзгертілген) бұл сұмдықты әлі ұмыта алмай келеді. Қыста ол ауыл мектебінің мұғалімімен танысқан. Бірнеше рет кездескен соң, Лаура оған көңілі толмай, араласуды тоқтатқан. Алайда жігіт қоймай, екі танысымен бірге қызды бес сағаттан астам уақыт бойы сұлулық салонының жанында күткен. Қыз клиентімен бірге сыртқа шыққан сәтте, жігіт оны көлікке күштеп отырғызып, алып кеткен. Қасындағы қызға: «Араласпаңыз, бұл — біздің ісіміз» деген екен. Оқиға бейнебақылау камерасына түсіп қалған.
Жағдайды көрген клиент қыздың әпкесіне хабарласқан, Лаура геолокация жіберіп үлгерген. Туыстары жігіттің тегін білген соң, дереу іздеуге кіріскен. Олардың үйін тауып, сұмдық жағдайдың куәсі болған.
Лаура полицияға арызды 13 желтоқсанда жазған, бірақ туыстарының айтуынша, ол тек ақпан айының соңында тіркелген. Содан бері 10 ай өтсе де, іс сотқа жетпеген. Лаура мен оның туыстары бірнеше рет Қазыбек би аудандық прокуратурасына барған. Барған сайын тағы 10–15 күн күтіңдер деген.
Қыздың айтуынша, уақыт өтіп жатса да, ештеңе өзгермеген. Іс сотқа жетпей отыр. Қазыбек би ауданының прокуратурасында бүгін Лаураның туыстарын қабылдап, қысқаша түсініктеме берген:
Алайда туыстарының айтуынша, оларға полиция қысым көрсеткен.
Ал Лаура болса, әлі күнге дейін қорқынышпен өмір сүріп жатқанын айтады.
eOtinish арқылы облыстық және Бас прокуратураға, Президент әкімшілігіне жолданған шағымдарға әлі жауап жоқ. «Күйеу жігіт» те, оның туыстары да әлі күнге дейін Лаураның отбасынан кешірім сұрамаған.
Еске сала кетейік, Қазақстанда некеге мәжбүрлеу және алып қашу ісі үшін жазаны қатайтып жатыр. Қылмыстық, қылмыстық-атқару және қылмыстық-процессуалдық кодекстерді оңтайландыруға бағытталған заң жобасына «некеге мәжбүрлеу» ұғымы енгізілді.",2025-09-17T12:00:52+05:00,2025-09-17T12:00:52+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/1758090060_1eea3a4c-89c5-4f3a-8357-ee94a93fb0fb.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/1758090060_1eea3a4c-89c5-4f3a-8357-ee94a93fb0fb.webp,
1ba457273d57245c2192d0c90e9933a7,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Кәсіпкер Назарбаевқа қатысты рейдерлік істі тергеуді сұрады,"«Алматы стекло» зауытының басшысы Әзім Абдуллаев, бұрын Қазақстанның бірінші президентінің інісі Болат Назарбаевқа ай сайын «алым-салық» төлегенін айтқан, енді тергеу органдарынан оның бизнесін",stories,https://kaz.orda.kz/kasipker-nazarbaevka-katysty-rejderlik-isti-tergeudi-surady-135105/,"«Алматы әйнек» зауытының басшысы Әзім Абдуллаев, бұрын Қазақстанның бірінші президентінің інісі Болат Назарбаевқа ай сайын «алым-салық» төлегенін айтқан, енді ол тергеу органдарынан өзінің бизнесін рейдерлік жолмен басып алу ісін тоқтатпауды талап етіп жатыр, деп хабарлайды Orda.kz .
Редакцияның қолына кәсіпорын директорының президентке жазған хаты түсті. Онда Абдуллаев зауыттың тарихын толық баяндаған.
Кәсіпкердің айтуынша, 2009 жылдан 2022 жылға дейін ол Болат Назарбаевқа «алым-салық» төлеген, ал ол осы уақыт аралығында кәсіпорындардың 50 пайыздық үлесін рейдерлік жолмен иемденген.
Orda.kz зауыттағы рейдерлік әрекеттер туралы алғаш рет 2022 жылдың сәуірінде хабарлады. Сол кезде Абдуллаев Болат Назарбаев істен алыстап, енді зауыттағы үлесін оның ұлы Нұрбол басқаратынын айтқан. Нұрбол кәсіпорынды басқа адамға тапсыруға әрекет жасаған, бірақ жұмысшылар наразылыққа шыққан.
2022 жылы Болат Назарбаев Әзім Абдуллаевқа қарсы сотқа жүгініп , оның әлеуметтік желідегі жазбалары арқылы абыройына нұқсан келтірді деп мәлімдеген. Сот бұрынғы президенттің ағасының пайдасына шешім шығарып, бизнесменге 500 мың теңге айыппұл кесті.
Хатында Абдуллаев Болат Назарбаевтың адамдарымен тек «Алматы әйнек» зауытының 50 пайыздық үлесін ғана емес, 2009 жылы құрылған «Шалқар 17» және 2013 жылы құрылған «Бахар-А» компанияларының үлестерін де иемденгенін жазған. Ол «Шалқар 17»-ге қарулы арнайы жасақ келгенін атап өткен.
Абдуллаев қазіргі кезде 2023 жылы қайтыс болған Болат Назарбаевтың мұрагерлерінің үлестерді иемденуге әрекет жасап жатқанын айтты.
Кәсіпкер оның компанияларындағы үлестер тергеу органдарының әрекетсіздігі салдарынан Назарбаев мұрагерлеріне өтіп кететініне сенімді.
Қоспаевтың ұйымдасқан қылмыстық тобы ұсталғаннан кейін рейдерлік әрекеттер бойынша материалдар 227500131000135 нөмірмен іске қосылған. Бұған дейінгі 221900121000041 ісі де қосылған, онда тергеу 249-бап бойынша («Рейдерлік») жүргізілген.
Содан кейін 135-нөмірлі істен Абдуллаев компаниялары үлестерін рейдерлік жолмен басып алу фактілері бойынша материалдар — «Шалқар 17» — 50 % (кейін 60 %), «Алматы әйнек» — 50 % және «Бахар-А» — 50 % — жеке өндіріс ретінде бөлінген, ол 230000121000011 нөмірлі іс болып жалғасқан.
Қазіргі кезде 135-нөмірлі іс бойынша Қоспаевтың ұйымдасқан қылмыстық тобына сот шешімі шыққан, ал 11-нөмірлі іс ілгерілемей тұр. Абдуллаев 12 наурызда Бас пракуратура мен Қаржы мониторингі агенттігіне тергеуді қайта бастау туралы өтініш берген. Өтініш қанағаттандырылған, ал кәсіпорын қызметкерлері рейдерлік басып алу туралы растады.
Ол Болат Назарбаевтың қатысы зауыт қызметкерлерінің, туыстарының және кеңсе қызметкерлерінің көрсетулерімен дәлелденгеніне сенімді.
Ол бірнеше рет президент әкімшілігіне, Бас прокуратураға, Қаржы мониторингі агенттігіне және ҰҚК-нің сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызметіне жүгінген, бірақ  еш нәтиже болмаған.
Абдуллаев жауапты адамдарға шара қолдануды және өз мүлкін қайтаруды сұрап отыр.
Еске салсақ, бұған дейін Болат Назарбаевтың басты мұрагері, ұлы Нұрбол сот шешімі бойынша 106,75 млн АҚШ долларына тең активтерінен айырылған.",2025-09-24T14:54:30+05:00,2025-09-24T14:54:30+05:00,kk,Ильдар Адильченов,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/1758706082_kollazh.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/1758706541_obr.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/cukapvku.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/1758706082_kollazh.webp,
250c9c5c8af2c0cc774127cb6077bbe4,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Қастық жасады»: Маңғыстаудағы әскерде уланып қаза тапқан сарбаздың туыстары мәлімдеме жасады,"Еркебұлан Сағындықов Маңғыстау облысында мерзімді әскери борышын өтеп жүріп қаза тапты. Туыстары құзырлы мекемелердің берген жауаптарына көңілдері толмай, қазасын қатардағы жауынгерлерден көріп отыр.",stories,https://kaz.orda.kz/kastyk-zhasady-mangystaudagy-askerde-ulanyp-kaza-tapkan-sarbazdyn-tuystary-malimdeme-zhasady-135415/,"Еркебұлан Сағындықов Маңғыстау облысында мерзімді әскери борышын өтеп жүріп қаза тапты. Туыстары құзырлы мекемелердің берген жауаптарына сенбей, марқұмның қазасын қатардағы жауынгерлерден көріп отыр.
Оқиғаның мән жайын Orda.kz тілшісіне туыстары айтып берді.
Еркебұлан өз еркімен наурыз айында Алматы қаласына әскерге аттанған. Еркебұланның мамандығы — жедел жәрдем дәрігері.
Бұл бейнежазбада сержант Еркебұланның қалай қаза тапқанын айтып жатыр.
Ажардың айтуынша, Маңғыстауға ауысқаннан кейін Еркебұланның ақша сұрауы жиілеп, жүріп жүрген қызына бұл жақтың ұнамай жатқандығын айтқан.
Туыстарының сөзінше, оқу жаттығу кезінде өз мамандығымен жұмыс істеген. Ал бізге берген мәліметте электор-дизилист деп көрсеткен.
Ажардың айтуынша, Үстірт ауылы өте шаңды ауыл. Ол жақта жағдай жасалмаған. Еркебұлан мен бірге 80 сарбаз борышын өтеп жатқан. Бірақ қазір 40 шақты сарбаз қалыпты.
Еркебұланның туыстары: «әскерде қысым жасалды» деп отыр. Сегізінші қазан күні Ақтау қаласына әкеліп экспертиза жасалды. Тоғызыншы қазан жер қойнауына тапсырды.
Оқиға 7 қазанда «Үстірт» шекара заставасында болған. Бөлім командирінің тапсырмасымен әскери қызметші дизель-генератор радиаторын жуу үшін бензин әкелу мақсатында қоймаға барған.
Тапсырманы орындамақ болған сарбаз жанармай буларына уланып, есінен танып қалғаны хабарланды. Шамамен 10 минуттан кейін басқа сарбаз оның жерде сұлқ жатқанын байқап қалған. Сарбаз зардап шеккен қызметшіге көмек көрсетуге тырысқан. Алайда ол көз жұмды.
ҰҚК баспасөз қызметі әскери қызметшінің қаза болғаны туралы ақпаратты растады.
Ведомствоның мәліметінше, полиция органдары қылмыстық іс қозғаған, қосымша қызметтік тексеріс те жүргізіліп жатыр.
Еркебұлан Қызылорда қаласының тумасы. Айта кетейік, 5 қазан күні Алматы облысында әскери борышын өтеп жүрген Нұрасыл қаза тапқан еді . Ол да Қызылорда қаласының тумасы.
Әскердегі әлімжеттік пен өз-өзіне қол жұмсау немесе ұрып соғу салдарынан қанша сарбаз мүгедек болды, қаншасының мүрдесі ғана қайтты? Қаншама жылдан бері айтылса да, ешқандай өзгеріс жоқ. Қолдарына әскери билет емес жынды деген қағазын ұстап қайтқан сарбаздар бар. Таразының бір басында адам өмірі тұрған соң, әскердегі зорлық-зомбылық мәселесіне билік баса назар аударады деп үміттенеміз.",2025-10-09T18:00:17+05:00,2025-10-09T18:00:17+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/photo_2025-10-09_17-39-51.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/07d999dc-82b2-4e4e-b9bb-b5159f8c0209.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1260573c-a8fd-4e5f-9ff5-2a8e6071923b.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/29bf6a77-b1eb-40f9-9ddb-869f673388f9.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/2ac6b773-5984-4927-b290-56bcebec61c7.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/318a624f-5c42-41f1-b714-6743590caf14.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/36557818-9752-4199-a1b8-0615e9c28bff.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/464216aa-802d-4ca5-8859-cf91160b0826.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/4e30fe58-509b-4f58-bf2e-97f6fad35dc9.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/620b4413-ac04-4f89-95fc-07ce82e97426.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/99419448-57fd-4aec-927c-b61356192c75.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/de974246-7cbb-4cbf-9f5c-aa78056da86f.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/eebc8e12-863d-4361-88a0-f9cf7f33e567.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/f86d0b7c-8651-4352-b212-36061c37621f.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/photo_2025-10-09_17-39-51.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/photo_2025-10-09_17-39-51.webp,
400f18726d7a20827f4828cb5865df76,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Қазақ Робин Гуды»: Қажылардың ақшасын Сариевтің құмар ойынға салғаны әшкере болды,"Алматыда «Қазақтың Робин Гуды» лақап атымен танымал «Елге көмек» қорының басшысы Ілияс Сариевтің соты жалғасуда. MM Travel туристік фирмасына «еш қатысым жоқ әрі қажылардың бір тиынына да тиіспедім», деген Сариевтің барлық ақшаны құмар ойынға жұмсағаны анықталды, деп хабарлайды Orda.kz.",stories,https://kaz.orda.kz/kazak-robin-gudy-kazhylardyn-akshasyn-sarievtin-kumar-ojynga-salgany-ashkere-boldy-135417/,"Алматыда «Қазақтың Робин Гуды» деген лақап атымен танымал «Елге көмек» қорының басшысы Ілияс Сариевтің соты өтіп жатыр. MM Travel туристік фирмасына «еш қатысым жоқ әрі қажылардың бір тиынына да тиіспедім» деген Сариевтің барлық ақшаны құмар ойынға жұмсағаны анықталды, деп хабарлайды Orda.kz.
Бүгін MM Travel-дің басшысы Ақтоты Дүйсеева сот алдында жауап берді. Дүйсееваның жауаптары осыған дейін өзінің MM Travel компаниясына «еш қатысым жоқ» деп жауап беріп келген Сариевтің сөзін толығымен жоққа шығарды. Бұған дейінгі сот отырыстарында Сариев қажылыққа апаратын компанияны тек блогер ретінде ғана жарнамалағанын және MM Travel-ге түскен қаражатқа да «тиіспедім» деп айтқан еді.
Алайда, Ақтоты Дүйсеева мүлде басқаша жауап берді. Дүйсееваның сөзінше, олар Сариевпен 2018 жылдан бері достық және серіктестік қатынаста болған. Ал MM Travel компаниясын 2023 жылы бірге құрыпты. Оған қоса компанияға қатысты барлық сұрақтарды бірігіп шешіп келген екен. Демек, Сариев тек қана жарнамалаушы емес. Ол осы компанияның негізін қалап, қаражат мәселесіне де тікелей араласқан адамның бірі.
Сондай-ақ, сот отырысында Дүйсеева тағы бір мәліметтің бетін ашты. Сотталушының айтуынша, қажылыққа деп адамдардың салған ақшасы өзінің атына тіркелгенмен. Барлық банк шоттары Сариевтің қолында болған әрі сол барлық қаржыны тікелей басқарып, бір шоттан екінші шотқа аударып отырған. Аударып ғана қоймай, ол қажылардың ақшасын құмар ойындарға салып отырған.
Дүйсеева өз жауабында Сариевтің 2015 жылдары да құмар ойындарға әуес болғанын жеткізді. Дүйсеевамен танысқан кезде Сариев ондай жаман әдетін қойғанын айтыпты.
Айта кетейік, Ілияс Сариев пен Ақтоты Дүйсееваға қылмыстық кодекстің 190-бап, яғни «алаяқтық» бойынша айып тағылып отыр.
Тергеу нұсқасына сәйкес, Сариев үйі жоқ әрі дертіне шипа іздеген науқастарды емдетіп оларға баспана алып беру үшін елден жылу жинауға көмектесемін деп, олардан әртүрлі қаражат жинап, артынша уәдесінде тұрмай бейнежазбаларды әлеуметтік желіге жарияламаған. Нәтижесінде көмекке үміттенген отбасылар ақша да, қолдау да ала алмаған. Бұл эпизод бойынша 6 адам жәбірленуші деп танылды.
Ал екінші сотталушы адамдарға қажылық пен умраға жолдаманы арзан бағада сатып, артынша ол да міндетін орындамай істі болып отыр. Тергеу мәліметінше, бұл істе 20 адам зардап шеккен.
Жалпы екі күдікті де іс бойынша судьяның алдында толығымен жауап берді. Ал келесі сот отырысы 16 қазанға жоспарланды.
Еске сала кетсек, Orda.kz тілшісі бұған дейін Ілияс ашқан қорға сеніп қор болған жандардан сұхбат алған болатын.",2025-10-09T20:00:00+05:00,2025-10-09T20:00:00+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/5422514482170691282.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/5422514482170691282.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/5422514482170691282.webp,
163d7333c56766f9cddba670a408e573,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Қазақ Робин Гуды» қажылыққа бармақ болғандар мен мұқтаждардың 33 млн теңгесін қолды қылды,"«Елге көмек» қорының басшысы Ілияс Сариевтің соты аяқталуға таяды. Бүгінгі сот отырысында Ақтоты Дүйсеева мен Сариевтің жәбірленушілерге келтірген шығынның жалпы құны аталды. Күдіктілер 33 миллионнан астам елдің қаражатын қолды қылған, деп хабарлайды Orda.kz.",stories,https://kaz.orda.kz/kazak-robin-gudy-kazhylykka-barmak-bolgandar-men-muktazhdardyn-33-mln-tengesin-koldy-kyldy-135544/,"«Елге көмек» қорының басшысы Ілияс Сариевтің соты аяқталуға таяды. Бүгінгі сот отырысында Ақтоты Дүйсеева мен Сариевтің жәбірленушілерге келтірген шығынының жалпы құны аталды. Күдіктілер 33 миллионнан астам елдің қаражатын қолды қылған, деп хабарлайды Orda.kz.
Алмалы аудандық сотында «Қазақтың Робин Гуды» деген лақап атымен танымал Сариев пен қажылыққа арзан бағамен апарамын деген MM Travel туристік фирмасының директоры Ақтоты Дүйсееваның кезекті сот отырысы өтті.
Еске сала кетейік, бұған дейінгі сот отырыстарында сотта 16 жәбірленуші мен екі күдікті де сот алдында жауап берген еді. Ал бүгінгі сот отырысында судья Ернар Қасымбеков сотқа келмеген жәбірленушілердің жауаптары мен келтірілген материалдық шығыны туралы мәліметтерді жария етті.
Жалпы осы екі іс бойынша 26 қылмыстық эпизод анықталып, олар бір іске тоғытылған еді. Сот барысында анықталғандай, Дүйсеева жәбірленушілердің біріне келтірілген шығынды толық өтеп берген. Ал Сәриев екі жәбірленушіге ішінара ақшасын қайтарған. Жалпы қазіргі таңда жәбірленушілерге келтірілген материалдық залал 33 миллионнан асады.
Сонымен қатар, сотта Сариевтің адвокаты судьядан қорғауындағы азаматтың ұялы телефонын қарап шығуды сұрады. Оған себеп осыған дейінгі сот отырыстарында айтылған Сариевтің жәбірленушілердің мұқтаждығын баяндайтын бейнероликтердің түсірілгенін дәлелдеу. Еске сала кетейік, Сариев науқастар мен үйсіз азаматтардан 1,5 млн теңге алып, артынша бейнероликті әлеуметтік желіге салмаған. Сотта күдікті бұл әрекетін келісім бойынша 2025 жылдың рамазан айынан соң жариялану керек екенін артынша істі болған соң жарияланбай қалғанын айтты. Ал 1,5 млн теңгені мобилограф пен жол шығындарына кеткен соң сұрағанын жеткізді.
30 қазанда өтетін сот отырысында тараптар Сариевтің телефонын зерттеп, сот процесі жарыссөз кезеңіне өтеді.
Айта кетейік, Ілияс Сариев пен Ақтоты Дүйсееваға қылмыстық кодекстің 190-бап, яғни «алаяқтық» бойынша айып тағылып отыр.
Тергеу нұсқасына сәйкес, Сариев үйі жоқ әрі дертіне шипа іздеген науқастарды емдетіп оларға баспана алып беру үшін елден жылу жинауға көмектесемін деп, олардан әртүрлі қаражат жинап, артынша уәдесінде тұрмай бейнежазбаларды әлеуметтік желіге жарияламаған. Нәтижесінде көмекке үміттенген отбасылар ақша да, қолдау да ала алмаған. Бұл эпизод бойынша 6 адам жәбірленуші деп танылды.
Ал екінші сотталушы адамдарға қажылық пен умраға жолдаманы арзан бағада сатып, артынша ол да міндетін орындамай істі болып отыр. Тергеу мәліметінше, бұл істе 20 адам зардап шеккен.
Сариев сотта кінәсін ішінара, 26 эпизодтың алтауын ғана мойындады. Екінші айыпталушы — Ақтоты Дүйсеева да кінәсін ішінара мойындаған, ол тек «MM Travel» компаниясына қатысты эпизодтарды мойындады.
Өткен сот отырысында Ақтоты Дүйсеева да өз түсініктемесін беріп, «MM Travel» турфирмасын Сариевпен бірге 2023 жылдың қаңтарында ашқанын айтты. 2024 жылы компания шоттарынан ірі қаражат алынғаннан кейін қаржылық қиындықтар басталған. Сотта Дүйсеева Сариев компания қаражатын құмар ойындарға жұмсағанын мәлімдеді.",2025-10-16T18:46:30+05:00,2025-10-16T18:46:30+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/5442609508867246807.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/5442609508867246807.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/5442609508867246807.webp,
d3f1597e4b67b3eb31be904ebe96bb6f,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қазақстан күрес федерациясын Тұрлыхановтың орнына кім басқарады?,"Енді Қазақстанның грек-рим, еркін және әйелдер күресі федерациясын Еркін Оқасов басқарады, деп хабарлайды Orda.kz.",stories,https://kaz.orda.kz/kazakstan-kyres-federacijasyn-turlyhanovtyn-ornyna-kim-baskarady-136464/,"Енді Қазақстанның грек-рим, еркін және әйелдер күресі федерациясын Еркін Оқасов басқарады, деп хабарлайды Orda.kz.
Бұл туралы күрес федерациясының баспасөз қызметі мәлімдеді.
Батыс Қазақстан облысының тумасы Еркін Оқасов — кәсіпкер, «ВД Строй-Инжиниринг» ЖШС бақылау кеңесінің төрағасы. Ол осы уақытқа дейін Qazaq kuresi қауымдастығының вице-президенті қызметін атқарған.
Оқасов бұған дейін федерация президенті қызметін атқарған Дәулет Болатұлына алғыс айтты.
Айта кетейік, 6 желтоқсан күні Дәулет Тұрлыханов бұл қызметтен кеткен еді.",2025-12-08T15:30:38+05:00,2025-12-08T15:30:38+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/3db92418-ae22-4a83-9e9a-8d0d678ff4db.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/3db92418-ae22-4a83-9e9a-8d0d678ff4db.webp,
fc5ced2a69486d9bdf901f779c1d431b,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қазақстандағы ең үлкен мектептің қазақ тілінде ашылуына ата-аналар қарсы шықты,Алматының Бостандық ауданында жаңадан бой көтерген №224 мектеп әлі есігін ашпай жатып-ақ қоғам назарын өзіне аударды. Қаладағы ең ірі әрі заманауи білім ордасы болуға тиіс бұл мектеп ата-аналар,stories,https://kaz.orda.kz/kazakstandagy-en-ylken-mekteptin-kazak-tilinde-ashyluyna-ata-analar-karsy-shykty-135646/,"Алматының Бостандық ауданында жаңадан бой көтерген №224 мектеп есігін ашпай жатып-ақ қоғам назарын өзіне аударды. Қаладағы ең ірі әрі заманауи білім ордасы болатын мектепте ата-аналар арасында қай тілде дәріс беру керек екені жайлы дау туды. Бір тарап білім аралас екі тілде де берілуі тиіс десе, екінші тарап тек қазақ тілінде ашылуын талап етті.
Оқиғаның мән-жайын Orda.kz тілшісі анықтады.
Жаңа мектептің айналасында тұратын тұрғындар бірнеше жыл бойы аудан әкімдігі мен білім басқармасына хат жазып, мектеп салуды талап еткен. Себебі бұл аумақтағы тұрғын үйлер саны жыл сайын артып, балаларға арналған орындар күрт азайған.
Ата-аналардың айтуынша, бастапқыда бұл жерде тұрғын үй кешендерін салу жоспарланған. Бірақ тұрғындардың бастамасымен жоба өзгеріп, әлеуметтік маңызы бар нысан – жаңа мектеп салыныпты.
Мектептің ресми ашылуы қарсаңында ата-аналар арасында қай тілде дәріс өтілетіні жайлы дау туған. Әлеуметтік желілерде және жергілікті чаттарда «мектеп тек қазақ тілінде болады» деген ақпарат тараған. Бұл хабардан соң, көршілес үйлердің тұрғындары екіге бөліп, ашық қарсылық көрсетті.
Ата-аналардың айтуынша, жыл басында жаңа мектеп қазақ тілінде ашылады деп жоспарланған. Алайда кейін қазақ және орыс сыныптарына бірдей қабылдап жатыр деген хабар жетті. Ата-аналар аудандағы қазақ мектептерінің тапшылығын айтып, жаңа мектеп тек қазақ тілінде ашылуы тиіс деп санайды.
Олардың айтуынша, аудандағы қазақ тілді №140 мектеп Сәтбаев көшесінің төменгі жағында орналасқан және олардың шағынауданына ешқандай қатысы жоқ.
Жиналыс кезінде жағдай ушығып кеткен сәт те болды. Ата-аналар өз талаптарын мектеп директоры Раиза Ахметоваға жеткізіп жатқан кезде, өзін «Алтынай» деп таныстырған әйел ата-аналарға қарсы шыққан. Ara.media-ның хабарлауынша, ол жиын кезінде дауыс көтеріп, №224 мектеп аралас тілде ашылуы керек деп мәлімдеген. Жиналғандар оны «арандатушы» деп атады.
Алматы қалалық Білім басқармасының хабарлауынша, ата-аналардан өтініш қабылдау қазанның 28-інен басталады. Сондай-ақ, білім беру тілі жайлы мәселені жергілікті атқарушы органдар тұрғындардың сұранысы мен ауданның ерекшеліктерін ескере отырып анықтайды. Айта кетейік, барлық мектептерде мемлекеттік тіл – қазақ тілімен қатар, орыс тілі және бір шетел тілі міндетті түрде оқытылады.
Ата-аналар оқыту тілін таңдау құқығын сол тілде білім беретін мектепті таңдау арқылы жүзеге асырады.
Айта кетейік, биыл қыркүйек айында дәл осындай жағдай Алматының Бостандық ауданында орналасқан №215 мектепте де болған еді. Алматы қаласының Бостандық ауданында орналасқан №215 жаңа жалпы білім беретін мектептің оқу жылын бастағанына екі апта болған кезде әлеуметтік желілерде дау туындаған. Мектеп тек қазақ тілінде ашылды. Қалалық білім басқармасы кейін түсініктеме беріп, орыс тіліндегі сыныптар ашылмағанын айтты. Себебі орысша сабақ өту үшін биылғы оқу жылына қажетті кемі 25 ата-анадан өтініш түспеген.",2025-10-22T14:37:29+05:00,2025-10-22T14:37:29+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/whatsapp-image-2025-10-22-at-13_22_57-1.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/whatsapp-image-2025-10-22-at-13_22_57-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/whatsapp-image-2025-10-22-at-13_22_57-1.webp,
7ac273c835e9435093d15f208a0374ac,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қазақстандық алғашқы әйел ғарышқа ұшты,"Данна Қарақұсова Blue Origin NS-36 миссиясы аясында New Shepard кемесімен суборбиталық ұшуды орындап, Қазақстаннан ғарышқа ұшқан алғашқы әйел атанды, деп хабарлайды Orda.kz.",stories,https://kaz.orda.kz/kazakstandyk-algashky-ajel-garyshka-ushty-135397/,"Данна Қарақұсова Blue Origin NS-36 миссиясы аясында New Shepard кемесімен суборбиталық ұшуды орындап, Қазақстаннан ғарышқа ұшқан алғашқы әйел атанды, деп хабарлайды Orda.kz.
Компания «астронавтар ауылында» дайындық кадрлары мен зымыранның ұшу сәтін көрсетті. New Shepard NS-36 зымыранының ұшуы Астана уақытымен сағат 18:41-де Техас штатындағы Launch Site One алаңында болды.  Ғарышқа ұшпас бұрын команда соңғы рұқсат пен жаттығулардан өтті. Барлық ұшақ мүшелері New Shepard капсуласына отырмас бұрын салтанатты қоңырау соқты. Бұл Blue Origin-дің символдық рәсімі, теңіз және авиация дәстүрлеріне сияқты миссияның соңғы кезеңінің басталғанын, уақытша қоштасу мен тікелей ұшуға шығу сәтін білдіреді.
Ұшуға дейін Blue Origin NS-36 экипаж эмблемасымен таныстырды, оның әрбір элементі экипаж мүшелерінің жеке тарихын және ұшу аймағын бейнелейді.
Сондай-ақ, миссияның құпия қатысушысы да белгілі болды. Оның аты — Уильям Льюис, ол биотехнология саласындағы инновациялармен айналысады. Ал Қарақұсова «астронавтар ауылынан» сезімімен бөлісті.
Қатысушылар ұшу кезінде үш есе күш әсерін сезінгені трансляция кезіндегі қорқынышқа толы айқайларынан білінеді. Бұл таңқаларлық емес, себебі зымыран 100 шақырым биіктікке көтерілді, содан кейін экипаж шамамен 10 минут салмақсыздықта болды, ал қайтып оралу және қону қысқа уақытқа шамамен бес есе күш әсерін сезіндіреді.  Бұл дайындалған адамдар үшін толықтай көтерілетін деңгей болып саналады.
Зымыранның ұшырылуы мен капсуланың қонған толық видеосын мына жерден көруге болады.
Ал Данна Қарақұсованың кімнің еліміздегі қай депутаттың қызы екенін әрі немен айналысатынын мына материалдан оқи аласызда.",2025-10-08T21:39:56+05:00,2025-10-08T21:39:56+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1759940499_new-shepard-mission-ns-36-webcast-19-52-screenshot.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759940724_560442052_18194004139321204_5504984945670617458_n.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759940747_new-shepard-mission-ns-36-webcast-1-13-15-screenshot.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759940767_new-shepard-mission-ns-36-webcast-45-55-screenshot.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/jemblema.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1759940499_new-shepard-mission-ns-36-webcast-19-52-screenshot.webp,
66b561d57a17d6fd787a7ec3c0fc8551,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Қазақтың қайырымды Робин Гуды» күніне құмар ойынға 700 мың теңге құртқан,"«Қазақ Робин Гуды» лақап атымен танымал Ілияс Сариевтың сыбайласы Ақтоты Дүйсееваның телефонынан шыққан төлемдер Сариевтің жылдар бойы құмар ойынға тәуелді болғанын әрі күніне 700 мыңға дейін аударымдар жасап отырғаны сотта айтылды, деп  хабарлайды Orda.kz.",stories,https://kaz.orda.kz/kazaktyn-kajyrymdy-robin-gudy-kynine-kumar-ojynga-700-myn-tenge-kurtkan-135923/,"Алматыда «Қазақтың Робин Гуды» деген лақап атымен танымал «Елге көмек» қорының басшысы Ілияс Сәриевтің соты өтіп жатыр. Тергеу барысында оның серіктесі Ақтоты Дүйсееваның телефонынан табылған төлемдер Сәриевтің жылдар бойы букмекерлік кеңселерге ақша аударып келгенін дәлелдеді. Кейде тіпті күніне 700 мың теңгеге дейін ақшаны тек құмар ойынға жұмсағаны белгілі болды.
Orda.kz «қайырымды» Ілияс Сәриевтің сотына қатысып, істің мән-жайын анықтап қайтты.
Бүгінгі сот отырысында Ақтоты Дүйсееваның ұялы телефоны тексеріліп, банк қосымшасы арқылы Ілияс Сариевтің құмар ойындарға қанша ақша жібергені анықталды.
Судья ұсынған деректерге сәйкес, бір жылдың ішінде күніне 300 мыңнан 700 мың теңгеге дейін қаражаттар аударылған.
Судья бұл деректерді тікелей телефоннан оқып берді.
Дегенмен, Дүйсеева мұны 2023–2024 жылдары кассадан тұрақты түрде ақша ала бастады деп түсіндірді. Оның айтуынша, алдыңғы жылдары компания қаржысын жеке мақсаттарға және құмар ойындарға пайдаланған соң 2025 жылы кассада ақша жетіспеген.
Сотта жәбірленуші Гүлбахар Төрева мен Сәриев дауласып қалды. Бұған дейін Сәриев Төреваның мүгедектігі бар екі немересін рұқсатсыз бейнежазбаға түсіріп, «үйсіз» деп халықтан ақша жинағаны белгілі болған. Жиналған қаражат Ақтоты Дүйсееваға тиесілі шотқа түскен. Алайда бұл ақшаның нақты қайда жұмсалғанын Сәриев түсіндіре алмады. Ол тек Төреваға «көп көмектестім» деп ақталды.
Еске сала кетсек, қаражат жиналып болған соң, Сәриев үйі жоқ Төреваға «үй алып қойдық» деп сендіріп, түрлі сылтаумен оның өзінен тағы да шамамен 800 мың теңге алған. Ол бұл қаражатты сотта мойындағанымен, сол отбасыға көрсеткен азын-аулақ көмегін қайта-қайта айтып ақталды. Судья Сәриевтің берген көмектері садақа ретінде есептелетінін, сондықтан оны қарыз ретінде талап етуге болмайтынын түсіндірді.
Сотта сондай-ақ Сәриевтің қылмыстық іс қозғалғанға дейін «үй алып бердік» деп жариялаған бейнежазбалары көрсетілді. Журналист Руслан Өтепбай бұл бейнематериалдарды дәлел ретінде қабылдауға болмайтынын, өйткені Сәриевтің ісі бойынша талай адам баспанасыз қалғанын айтты.
Келесі сот отырысы 13 қарашаға жоспарланған. Соттың негізгі бөлігі аяқталды. Енді жарыссөз бен соңғы сөз қалды.
Еске сала кетсек, бұған дейін Сәриевтің қажылардың ақшасын құмар ойынға салғаны әшкере болған еді.
Orda.kz алдағы уақытта өтетін сот отырыстарына қатысып, тікелей ақпарат таратып отырады.",2025-11-07T11:08:19+05:00,2025-11-07T11:08:19+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/5219842899690851370.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/5219842899690851370.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/5219842899690851370.webp,
cac61a8f5a285dfc244390e720d9e7aa,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Қазақтың Робин Гуды» Сәриев өліп қалған адам үшін «емге» деп 20 млн жинағаны рас па?,"«Қазақ Робин Гуды» атанып кеткен блогер Ілияс Сәриевтің соты аяқталуға жақын. Жарыссөзге таяу сәтте Сариевттен жапа шеккен тағы да бір азаматша пайда болды, деп хабарлайды Orda.kz.",stories,https://kaz.orda.kz/kazaktyn-robin-gudy-sariev-olip-kalgan-adam-yshin-emge-dep-20-mln-zhinagany-ras-pa-135812/,"«Қазақтың Робин Гуды» атанып кеткен блогер Ілияс Сәриевтің соты аяқталуға жақын. Жарыссөзге таяу сәтте Сәриевтен жапа шеккен тағы да бір азаматша пайда болды, деп хабарлайды Orda.kz.
Алматыда «Елге көмек» қайырымдылық қорының жетекшісі Ілияс Сәриев пен MM Travel турфирмасының басшысы Ақтоты Дүйсееваға қатысты сот ісі аяқталуға таяды.
Алмалы аудандық сотында қаралып жатқан іс бойынша екеуіне де қылмыстық кодекстің 190-бабы, яғни «ірі көлемдегі алаяқтық» айыбы тағылған.
Сот отырысында Сәриевтің ұялы телефоны тексерілді, алайда құрылғыны қосу мүмкін болмады. Осыған байланысты қорғаушы тарап Ілиястың көмекке мұқтаж отбасылар үйлерінде түсірілген екі бейнежазбасын ғана көрсетті. Қорғаушының айтуынша, Сәриев қайырымдылық жұмыстарын атқарған, бірақ әлеуметтік желідегі белсенділік төмендеп кеткендіктен, бейнероликтерді жариялауды кейінге қалдырыпты.
Бұдан бөлек, сотта Сәриевпен бірге жұмыс істеген мобилографтың бейнеүндеуі көрсетілді. Ол да кейбір бейнероликтердің жарияланбауы парақша белсенділігінің төмендігімен байланысты екенін түсіндірді.
Келесі сот отырысында Сәриевтің қорғаушысы соттан Ақтоты Дүйсеева тарапынан айыпқа қатысты қосымша дәлелдер ұсынуды міндеттеуді сұрады. Адвокаттың айтуынша, іс материалдарына тек расталған деректер тіркелуі тиіс. Ол Дүйсееваның мобильді қосымша арқылы Сәриевтің өз шотына қаражат аударғаны және ол ақшаның құмар ойындарға жұмсалғаны жөніндегі мәліметтерді талап етті.
Судья Ернар Қасымбеков өтінішті ішінара қанағаттандырып, келесі сот отырысына Дүйсееваның телефонын зерттеу үшін алдыртуды тапсырды.
Судья бұл іс қазіргі сот аясында қаралмайтынын айтты. Егер полиция бөлек іс қозғалса, онда ол жеке қаралады.
Айта кетейік, Ілияс Сәриев пен Ақтоты Дүйсеева кінәсін ішінара мойындады. Сәриев 26 эпизодтың алтауы бойынша жауап беріп жатыр. Ал Дүйсеева өз кінәсін MM Travel компаниясына қатысты эпизодтар бойынша мойындаған.
Сот барысында ауыр дертке шалдыққан балалардың туыстары Сәриевке сеніп, емге ақша жинауға көмек сұрағандарын айтты. Алайда олардың сөзінше, жиналған қаражат жеке қарыздарды өтеуге жұмсалған, ал уәде етілген қайырымдылық қорлары ашылмаған.
Келесі сот отырысы 6 қарашаға жоспарланған.
Еске сала кетсек, Ақтоты Дүйсеева журналист Руслан Өтепбайға сұхбат беріп, Ілиястың құмар ойындарына миллиондап ақша тіккенін жайып салды.
Orda.kz тілшісі бұған дейін Ілияс ашқан қорға сеніп қор болған жандардан сұхбат алған болатын.",2025-10-31T16:01:31+05:00,2025-10-31T16:01:31+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/5199841026536240925.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1761908664_blobid0.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/5199841026536240925.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/5199841026536240925.webp,
dd97bcf52abc9c6d9b6b3e215eb49b4a,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,ҚазТАГ агенттігінің басшыларына қарсы қылмыстық іс қозғалды,ҚазТАГ редакциясы агенттікке қарсы қылмыстық іс қозғалғанын хабарлады.,stories,https://kaz.orda.kz/kaztag-agenttiginin-basshylaryna-karsy-kylmystyk-is-kozgaldy-136466/,"ҚазТАГ редакциясы агенттікке қарсы қылмыстық іс қозғалғанын хабарлады, деп жазады Orda.kz.
Журналистердің айтуынша, іс ақпараттық агенттіктің басшылығына қатысты тіркелген. Freedom Finance мәлімдемесіне сәйкес, бас директор Әсет Матаев пен бас редактор Әміре Қасенов күдікті деп танылған.
Редакция қылмыстық іс туралы 20 қарашада ғана басқа ақпарат құралдарынан білген. Іс тамыздың 18-інде қозғалған.
Журналистердің айтуынша, полиция бірнеше ай бойы істі редакциядан жасырған және «редакцияны хабардар етпей, белгіленген рәсімдерді бұзып бірнеше сараптама жүргізген».
Айта кетейік, адвокат Мұрат Адамның айтуынша, «Орда» сайтының негізін қалаған Гүлнәр Бажкенованы үйқамаққа қамау туралы үкім оның сотта өз мүддесін қорғауына кедергі келтіріп отыр.
Еске сала кетсек, құқық қорғаушы Галым Агелеуов «Дождь» телеарнасында Orda.kz жайлы сөз сөйледі. Ол Қазақстанда журналистерге еркіндік жоқ екенін атап өтіп, Гүлнәр Бажкеноваға қарсы қозғалған істердің саяси тапсырыс екенін ашық айтты.",2025-12-08T17:25:13+05:00,2025-12-08T17:25:13+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/kaztag.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/kaztag.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/kaztag.webp,
b2416009edb0bda4900acb901488eccd,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,ҚазҰУ профессоры жазған жаңа Конституция Ақорданы неге алаңдатты?,Бұл құжат жайлы Orda.kz-ке инсайдер хабарлады. Президент Әкімшілігіндегі адамдар одан: «Жаңа Конституция жобасы туралы естіп пе едіңіз?» – деп сұраған.,stories,https://kaz.orda.kz/kazuu-professory-zhazgan-zhana-konstitucija-akordany-nege-alandatty-134547/,"Бұл құжат жайлы Orda.kz-ке «ұзын құлақ» хабарлады. Президент әкімшілігіндегі адамдар «ұзын құлағымыздан»: «жаңа Конституция жобасы туралы естіп пе едіңіз?» деп сұраған. Оған түсінікті болу үшін сілтемесін жіберіпті. «Оған неге назар аудардыңыздар?» деп сұрағанда: «алаңдап қалдық» деп қысқа жауап беріпті.
Сілтемені ашқанда бірден көзге түсетіні – құжаттың «Параграф» атты ақпараттық платформасында орналастырылғаны. Алайда оны жүктеп алу мүмкін емес. Ашылған жаңа бетте «34697530 нөмірлі құжат табылмады» деген хабарлама шығады. Құжатты тек «үш тілдегі деректерге сілтеме» көрсетілген жерден ғана жүктеп алуға болады. Онда ел атауын өзгертуден бастап, билік құрылымын қайта қарау мен тілдердің мәртебесіне дейінгі ауқымды өзгерістер жазылған.
Құжат авторы – Жұмагелді Сәкенұлы Елубаев, Қазақстандағы тәжірибелі заңгерлердің бірі. Заң ғылымдарының докторы, әл-Фараби атындағы ҚазҰУ профессоры, Kazakhstan Bar Association заң консультанттары палатасының төрағасы, Қазақстанның мұнай-газ саласы заңгерлері қауымдастығының президенті, Ұлыбританиядағы Халықаралық төрағалардың институтының мүшесі.
Өзінің Facebook парақшасында Елубаев «Қазақ Республикасының жаңа үшінші Конституциясын» әзірлеу жеке өзінің бастамасы екенін жазады. 1 тамызда ол осыдан бір ай бұрын еңбегі «Параграфта» жарияланып, бірнеше күннен кейін ақпараттық жүйеден алынып тасталғанын атап өтеді.
20 тамызда ол Facebook-те петиция бастағанын хабарлады. Оның ойынша, «Жаңа Қазақстанға жаңа Конституция қажет».
Ал өзімізше топшылап көрсек, бірінші болжам: Елубаев «артық қыламын деп, тыртық қылып» жолдарына кесе көлденең келіп қалды ма? Мүмкін Ақордада жаңа Конституцияның немесе қолданыстағы заңға енгізілетін түзетулердің өз жобасы дайын тұрған болар. Ал ол туралы Қасым-Жомарт Тоқаев алдағы күндері жария етемін деп отыруы мүмкін. Есте болатын жайт — қыркүйек айында жаңа саяси маусым ашылады. Ол маусым мәжіліс пен сенаттың бірлескен отырысынан және президенттің халыққа жолдауынан басталады.
Екінші болжам: президент әкімшілігі үшін Елубаевтың бастамасы тиімді болуы да мүмкін. Қазақстанда осылай идеяларды алдын ала сынақтан өткізу тәжірибесі ұзақ жылдар бойы қалыптасқан. Шешімді қабылдамас бұрын қоғамның талқысына салады. Бұл жолы ештеңені қолдан «жасаудың» қажеті жоқ. Тек кәсіби қауымдастық назарын аудартса жеткілікті, әрі қарай қоғамның көңіл-күйін бағамдау оңай.
Парламент реформасы мен алда болуы мүмкін сайлау жайлы әңгімелердің аясында екі болжам да қисынды көрінеді. Сол себепті біз Жұмагелді Елубаевтың жаңа Конституция жобасын жария етуді жөн санадық.
«Қазақстан» деу жоқ.
Жобада елдің ресми атауы – «Қазақ Республикасы», қысқаша атауы – «Қазақия» деп көрсетілген. Бұл ой қоғамда бұрыннан талқыланып жүр. Кеңестік дәуірмен түбегейлі қоштасу әрі Орталық Азиядағы елдерге тән «-стан» жұрнағынан бас тарту.
Президент болудың жаңаша мерзімі
Қазіргі Конституцияда президент өз өкілеттігін жеті жыл атқарады. Жаңа нұсқада классикалық модель ұсынылған: бес жыл, қатарынан екі мерзімнен артық емес.
Премьер-министр орнына вице-президент
Ең тосын өзгерістердің бірі – премьер-министр лауазымының жойылуы. Атқарушы билікті президент өзі басқарады. Ал оның орынбасары – халық сайлайтын вице-президент. Президент отставкаға кеткен немесе өмірден өткен жағдайда ел тізгінін автоматты түрде вице-президент ұстайды. Егер ол да қызметке кірісе алмаса, өкілет мәжіліс төрағасына өтеді. Вице-президентке үміткер Қазақия азаматы болуы шарт: жасы 35-тен асқан, соңғы бес жылда елде тұрақты тұрған. Өкілет мерзімінде оған тиіспеушілік кепілдендіріледі.
Бір ғана палатасы бар парламентке көшу
Елубаевтың жобасында заң шығарушы билік түбегейлі өзгереді: сенат таратылып, тек мәжіліс қалады. Депутаттардың барлығы тікелей дауыс беру арқылы сайланады. Әр облыстан, астанадан және республикалық маңызы бар қалалардан жетіден. Мәжіліс заң шығару міндетінен бөлек, кеңейтілген бақылау құзырына ие болады. Оның ішінде президентке импичмент жариялау құқығы да бар.
Орыс тілі мәртебесін жоғалтады
Қолданыстағы Конституцияда орыс тілі ресми мәртебеге ие және қазақ тілімен тең дәрежеде мемлекеттік органдарда қолданылады. Жаңа жобада бұл бап алынып тасталған: «Қазақ Республикасында өзге тілдердің еркін дамуына, қолданылуына және қорғалуына кепілдік беріледі».
Сарапшы пікірі
Біз Елубаевтың Конституция жобасын саясаттанушы Толғанай Үмбетәлиевамен бірге талдадық. Оның айтуынша, бұл құжат саяси жаңғыруға үлкен қадам болар еді. Себебі бұл жоба Назарбаевтың кезеңіндегі суперпрезиденттік жүйеден біртіндеп арылып, билік тармақтарының тепе-теңдігін көздейді.
Қалай десек те, Елубаев жасаған Конституция жобасының жалт етіп, жоқ болғаны түсініксіз нәрсе. Әдеттегі жоба болса да, «сүрінбей» әуелі «Параграфқа» жетіп, артынша аяқ астынан Ақорданың «алаңдауына» себеп болғаны расымен қызық жағдай.
Orda.kz оқиғаны ары қарай қадағалап, ақпарат таратады.
Автор: Аянрафи Нарикбаев",2025-08-26T15:36:42+05:00,2025-08-26T15:36:42+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/inshot_20250826_131543272.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/inshot_20250826_131543272.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/inshot_20250826_131543272.webp,
8ef572daf65e7ff2b70468145c2cbd71,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"«Кеше сүндет той, бүгін жаназа»: Алғабаста 12 адамды жалмаған өрттен аман қалуға мүмкіндік болды ма?",Orda.kz тілшісі қайғылы оқиғадан бірнеше сағат өткен соң Алғабасқа жолға шықты. Тілшіміз жеткенде ауыл тұрғындары жаназаға дайындалып жатыр екен.,stories,https://kaz.orda.kz/keshe-syndet-toj-bygin-zhanaza-algabasta-12-adamdy-zhalmagan-ortten-aman-kaluga-mymkindik-boldy-ma-136145/,"Orda.kz тілшісі қайғылы оқиғадан бірнеше сағат өткен соң Алғабасқа жолға шықты. Тілшіміз жеткенде ауыл тұрғындары жаназаға дайындалып жатыр екен. Өрт жалмаған бұл үйде 12 адам қаза тапқан. Көшеде кездескен жұрттың бәрі: «Кеше той болып еді, бүгін екі отбасының жаназасын шығарып тұрмыз…» дейді.
Біз ауыл тұрғындарымен ғана емес, балалар оқыған мектептің ұжымымен, дәрігерлермен және жергілікті билік өкілдерімен де сөйлестік. Репортажымызда сол ақпараттарды жариялаймыз.
Біз куәгерлермен де тілдестік. Олар өрттің қалай басталғаны жайлы да баяндап берді.
Алдымен оқиғаға куә болғандарға сауалымызды қойдық. Таң ата бере екі қабатты үйден шыққан жалын мен ащы дауысты көршілердің бәрі естіген.
Екінші қабаттан көмек сұраған әйел темір тор мен жалынның арасынан шыға алмай, көз жұмған.
Өрт шыққан үйде ерлі-зайыптылар, олардың бес баласы және 60 жастағы әжей тұрған. Сол кеште үй иесінің ағасы әйелімен және төрт баласымен Мақтааралдан келіп қонған. Туыстары бір күн бұрын сүндет той жасаған.
Қабір қазылып жатқанда, үйдің алдында ондаған адам жиналды. Журналистерге жұмыс істеу қиын болды. Әкімдік пен полиция түсірмеуді сұрап, біздің тілшіні жаназа өтетін аумақтан шығарып жіберуге тырысты.
Түске таман облыс әкімдігінен өкілдер ақпарат беруге шықты. Түркістан облысы әкімінің орынбасары Зулфухар Жолдасов:
Өрттің себебіне қатысты ол өте абайлап сөйледі:
Қазір оттың неден тұтанғаны жайлы дерек жоқ.
Қаза тапқандардың арасында тоғыз бала бар. Бір жасар бөбектен мектеп оқушыларына дейін көз жұмды. №14 мектептің директоры Сапаргүл Шәулиева қаралы хабарды таңертең естіген:
Бүгін вице-премьер Қанат Бозымбаев шұғыл комиссия жинап, ІІМ-ге тергеуді толық бақылауға алуды, ал ТЖМ-ге, әсіресе, әлеуметтік осал отбасылардың үйлерін, жатақханалар мен хостелдерді жаппай тексеруді тапсырды. Пешпен жылытылатын үйлерге ерекше назар аударуды бұйырды.
Өрттің нақты себебі кейін анықталады. Ал қазір ең бастысы – ауыр халде жатқан үш адамның өмірін сақтап қалу болып тұр.
Алғабаста өрттен қайтыс болған отбасы жайлы мына материалдан оқыңыз.
Автор: Назерке Еркінбекқызы",2025-11-19T12:48:22+05:00,2025-11-19T12:48:22+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1763538099_klzh_zapros_pozhar.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1763538099_klzh_zapros_pozhar.webp,
7f9073c154025a45aa001b9904cd3c10,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Кідірместен оқ жаудырды»: Түлкібастағы Төрехан Төрәліні өлтіргендер әлі күнге ұсталмады,"Осыдан тура екі апта бұрын Түркістан облысының Түлкібас ауданында қанды қылмыс болды. Түлкібас станциясында тұрған топ жігітке біреулер оқ жаудырып, оқиға орнында 17 жастағы Төрехан Төреәлі қаза",stories,https://kaz.orda.kz/kidirmesten-ok-zhaudyrdy-tylkibastagy-torehan-toralini-oltirgender-ali-kynge-ustalmady-136368/,"Осыдан тура екі апта бұрын Түркістан облысының Түлкібас ауданында қанды қылмыс болды. Түлкібас станциясында тұрған топ жігітке біреулер оқ жаудырып, оқиға орнында 17 жастағы Төрехан Төреәлі қаза тапты. Үш адам жараланып, ауруханаға түсті.
Orda.kz тілшісі оқиға орнына барып, істің мән-жайын анықтап қайтты.
Содан бері тұрғындарды үрей билеп, өңірден тыныштық кетті. Арада 14 күн өткеніне қарамастан, тұрғындар әлі де қорқып жүргендерін айтады.
Қатты дауыстан сескенгендердің бірі – қанды қылмысты өз көзімен көрген Динара Бейсембаева. Дәріханадағы фармацевт сол күні түнгі ауысымда болғанын айтады. Ол дәріхана еденін жуып, суды төгуге шыққан екен.
Екінші қараша күні Тимур Төреәлінің есінде мәңгілікке қаралы күн болып қалмақ. Сол түні 20 жастағы жігіт туған бауырынан айырылды. Мектепті биыл ғана аяқтаған Төрехан көзіне дәрі алу үшін орталыққа шыққан. Топ болып тұрған ағасы мен достарына амандасқан. Көзді ашып-жұмғанша оқ тиіп, көз жұмған.
Төреханның ағасы:
Тимур қарапайым отбасының баласы. Өзі де, інісі де алты баланың ортаншысы. Биыл оқуға түсе алмаған марқұм Төрехан уақытша дәнекерші болып жұмыс істеп жүрген. Көзі ауырып жүрген.
Оқиға кезінде тағы оншақты адам болған, басым бөлігі – оның сыныптастары. Атыс басталғанда біразы қашып, кейбірі көлікке тығылып үлгерген. Өзі де досымен кешкі серуенге шыққан.
Қазір біреуі ғана ұсталған. Полицияға өзі келген. Қасындағы екі адамның кім екенін айтпай отыр. Қалғандары табылмай қалады деген қорқыныш бар. Марқұмның туыстары кінәлі адамдар жазасыз қалатынын уайымдайды.
Түркістан облысының полиция департаменті өзге күдіктілер әлі ұсталмағанын растады. Тәртіп сақшылары іздестіру жұмыстарын жалғастыруда. Көшенің қақ ортасында тұрған жігіттерді атып, қаша кеткен баскесерлердің әрекеті бейнебақылауға түсіп қалған. Бірақ жәбірленушілер оларды әлі көрмегенін айтады.
Жастай қыршын кеткен Төрехан Төреәлінің өмірі Шерзат Полаттың жағдайы секілді кімді де болсын бейжай қалдырмайтыны анық. Бір өкініштісі, мылтықпен тайраңдап, заңды белшеден басқандардың бірде біреуі бір айдың жүзі болып қалса да әлі күнге ұсталмады. Бұл құзырлы органдарға үлкен сын. Ал бойын үрей билеген тұрғындардан маза қашты.
Автор: Назерке Еркінбекқызы",2025-12-02T14:00:09+05:00,2025-12-02T14:00:09+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/1764665767_snimok-jekrana-2025-11-04-v-20_05_49.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/1764665767_snimok-jekrana-2025-11-04-v-20_05_49.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/snimok-jekrana-2025-12-02-150053.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/snimok-jekrana-2025-12-02-150239.png,
836b1c930db78468e9d995fae37fa1e0,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Көк майсадағы элита: Назарбаев кеткеннен кейін гольф-клубта кім қалды?,"Алматыдағы «Жайлау» гольф-курортында жуырда елге танымал тұлғалар бас қосты. Ұлттық Audi Quattro Cup турнирі жай ғана спорттық дода емес, ескі достардың бас қосуына айналды.",stories,https://kaz.orda.kz/kok-majsadagy-jelita-nazarbaev-ketkennen-kejin-golf-klubta-kim-kaldy-135780/,"Алматыдағы «Жайлау» гольф-курортында жуырда елге танымал тұлғалар бас қосты. Ұлттық Audi Quattro Cup турнирі жай ғана спорттық дода емес, ескі достардың бас қосуына айналды. Көк майсада тек бизнес элитасы ғана емес, бұрынғы саясаткерлер де бой көрсетті. Қонақтар арасында Алматының бұрынғы әкімі Ахметжан Есімов, ҰҚК-нің бұрынғы төрағасы Нұртай Әбіқаев және басқа да бұрынғы саясаткерлер бар.
Orda.kz тілшілері гольф клубында кімдердің гольф таяғын ұстағанын және неге гольф Қазақстанда жай спорт емес, Назарбаев дәуірінен бастау алған элита дәстүрінің белгісіне айналғанын анықтады.
Гольф – төзімділікті қажет ететін ойын. Әсіресе, жасың жетпіске келгенде шыдамдылығыңды таныту керек болады. Ахметжан Есімов биыл 75-те. Соған қарамастан, ол әлі күнге дейін алаңға шығып, гольф таяғын қолға алады. Турнирде сергек, ширақ көрінді.
Есімов соққыларын жасап жатқан сәтте, Нұртай Әбіқаев та көзге түсті. Ол бүгінде сексеннің сеңгіріне таяған. Гольф таяғын бұрынғыдай қолға алмайды. Бұл турнирге, шамасы, ардагер ретінде келгенге ұқсайды. Әбіқаев – елбасының ескі досы әрі сенімді серігі екені белгілі. Бір кездері дәл осы Әбіқаев Қазақстан гольф федерациясын басқарған болатын.
Қатысушылар арасында ескі буынның тағы бір өкілі – Икрам Адырбек те бар. Бұрынғы дипломат, әкім, депутат. Жасы жетпістен асса да, бойындағы спортқа деген құлшынысы басылмаған.
Айтпақшы, бұл жолы гольф ардагерлері жеңіс тұғырынан көріне алмады. Турнирдің басты жүлдесін Қайрат Молдабаев пен Сәбит Төлегенов атты кәсіпкерлер бастаған команда иеленді. Енді олар Оман елінде өтетін әлемдік финалда Қазақстанның атынан бақ сынайды.
Бұл гольф-курортқа екінің бірі кіре алмайды. Мұнда тынығуды, ойнауды қымбатқа түсетін рахат десек болады. Гольф алаңына аяқ басу тек қалтасы қалың, жағдайы бар адамдардың еншісінде. Ал мұнда өтетін турнирлер — спорттық жарыстан гөрі, элита арасындағы іскерлік байланыстарды нығайтатын әрі кеңейтетін алаң іспетті.
Мұнда тәртіп қатаң сақталады. Джинсы шалбар кию, спорттық киім немесе даңғаза әңгіме дегенге жол жоқ. Барлығы салтанатты, сыпайы әрі қымбат болуы тиіс.
Бұрын бұл нысанды «Көкмайса» компаниясы басқарған. Ол «еуразиялық үштік» — Патох Шодиев, Александр Машкевич және Ибрагимовтар әулетімен байланысты болған.
Ал қазір, eGov деректеріне сүйенсек, курорттың иесі ретінде Абдулазиз Омаров тіркелген. Бұл есім көпшілікке беймәлім. Ашық дереккөздерге қарағанда, ол Алматыда тіркелген «SUPER HUNTER ASIA» және «Dark & Hunter» жауапкершілігі шектеулі серіктестіктерін басқарады.
Турнирдің ұйымдастырушыларына да тоқталмай кету мүмкін емес. Audi брендінің ресми дистрибьюторы Orbis Auto компаниясы. Бұл құрылымның иелері — Forbes тізіміндегі бауырлар Фаррух пен Сухраб Махмудовтар.
Гольф Қазақстанға спорттан емес, саясаттан келді. Бұл ойынды елде ең алғаш мәртебе мен билік белгісіне айналдырған — Нұрсұлтан Назарбаев еді.
Оның ресми сайтында ашық жазылған :
Дәл сол кезеңнен бастап елде жаңа гольф-клубтар бой көтерді: Nurtau, Burabay Golf Resort және «Жайлау».
Бұл клубтар кейіннен жабық кабинеттердің жаңа түріне айналды. Мұнда спорт жайы емес, келісімшарттар, тағайындаулар мен одақтар талқыланды.
Кім елбасының серігі болып алаңға шықса, ол «өз адамы» саналатын. Бұл — сенім мен жолының ашықтығын білдіретін ерекше белгі еді.
Қазақстан гольф федерациясына отыз жыл толды. Алайда аттас компания ресми түрде тек 2018 жылы — Нұртай Әбіқаев қызметінен кеткеннен кейін тіркелген. Қазір федерацияны марқұм миллиардер Әліжан Ибрагимовтың ұлы — Даврон Ибрагимов басқарады.
Бұрын бұл қатарда Әсет Исекешев пен Бауыржан Байбектің де есімдері болған.
Солайша, гольф алаңдары біртіндеп «ықпалдылардың дипломатиялық» сахнасына айналды.
Бүгінде Назарбаев билікте жоқ, бірақ оның дәуірінен қалған жол-жоралғы мен әдеттер әлі де жалғасып келеді. Қартайып, қуаты қайтса да, әлі де ойыннан тыс қалмаған саясаткерлер бар.
Автор: Зарина Файзулина",2025-10-30T10:30:53+05:00,2025-10-30T10:30:53+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1761799769_1761769631_mycollages-4.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1761799116_photo_2025-10-30_01-07-12-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1761799164_1761768705_mycollages-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1761799249_photo_2025-10-29_20-06-35-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1761799420_dsc03195-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1761799423_1761769281_mycollages-3.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1761799565_1761768842_mycollages-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1761799769_1761769631_mycollages-4.webp,
8c967f474f5f6c1537f6131ae679e5a1,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Көк шабадандағы миллион доллар: Бишімбаевтың анасы мен қарындасы сотта куәлік етті,"Сотта жәбірленуші ретінде Қуаныш Бишімбаевтың анасы Альмира Нұрлыбекова куәлік етті. Нұрлыбекова өзінің туысқанына миллион доллар көлемінде алаяқтық жасағаны үшін айып тақты, деп хабарлайды Orda.kz.",stories,https://kaz.orda.kz/kok-shabadandagy-million-dollar-bishimbaevtyn-anasy-men-karyndasy-sotta-kualik-etti-136063/,"Сотта жәбірленуші ретінде Қуаныш Бишімбаевтың анасы Альмира Нұрлыбекова куәлік етті. Нұрлыбекова өзінің туысқанына миллион доллар көлемінде алаяқтық жасады деген айып тақты, деп хабарлайды Orda.kz.
Сот отырысына Альмира Нұрлыбекова жалғыз келген жоқ, ол көмекшісімен бірге келді. Сотқа заттай дәлел ретінде бір миллион доллар салынған көк шабаданды да ала келген. Нұрлыбекова оны сот алдында жауап берер кезде ала шықты.
Зардап шеккен тарап қылмыстық іс шеңберінде азаматтық талап арыз берген. Олар сотталушы Қуаныш Бишімбаевтың немере ағасының әйелі Бекзат Кемелованы — алаяқтық жолмен ұрлаған 990 мың долларды қайтаруға міндеттеуді сұрайды, айта кетерлігі сол сәттегі валюта бағамы бойынша — 453 182 400 теңге болған.
Альмира Нұрлыбекова жауап беру барысында Салтанат Нүкенованың өлімі болған күнді еске алып, көз жасына ерік берді. Оның айтуынша, Кемелова сол кезде олардың үйіне күн сайын келіп жүрген екен. Антикордың тергеу бөлімінде туысы барын айтқан Кемелова, Нұрлыбекова мен Уәлихан Бишімбаевқа есімі қылмыстық істерді тергеу басталған кезде тіркелетін ресми электрондық базасына енгенін айтқан. Сонымен қатар, барлық туыстары тыңдалып жатқанын, бәрі де арнайы бақылауда екенін және көп ұзамай үйге тінтуге келетінін айтыпты. Сондықтан ақша мен құнды дүниелерді уақытша жасыру керек деп үгіттеген.
Дүние-мүлік пен қомақты қаражатты жасыру -  жақын туыстың біреуіне сеніп тапсыру дегенді білдіреді. Ал туыстардың бәрі құқық қорғау органдарының тарапынан бақылауда болған соң Кемеловтар өздерінің ол тізімде жоқ екенін жеткізген.
Нұрлыбекованың айтуынша, Бишімбаевтар мен бұл отбасының қарым-қатынасы  негізінде сенімді болған екен. Тіпті Қуандық Бишімбаев министр болып алғаш рет қылмыстық іске тап болғанда көмекке дәл осы Қайрат пен Бекзат Кемеловтарға жүгінген.
Айта кетейік, Қуандық Бишімбаев алғаш рет қылмыстық жазаға тартылғанда, 2018 жылғы 14 наурызда оған 10 жылға бас бостандығынан айыру жазасы тағайындалған, ал 2019 жылғы 25 қыркүйекте ол шартты түрде мерзімінен бұрын босап шыққан.
Қуандық Бишімбаевтың анасы ол жолы қанша жүз мың доллар жасырғанын нақтыламады. Соттағы жауап алу кезінде Альмира Нұрлыбекова үйдегі сейфтен әрқайсысы жүз мың доллар салынған он банктық бума шығарып, бәрін сол көптен күткен көк шабаданға өз қолымен салып бергенін баяндады.
Оның сөзінше, ол Кемеловаға соншалық сенгендіктен, ақша алғаны туралы қолхат сұрау ойына да келмеген. Айта кетерлігі, Нұрлыбекова өз сөзінде бизнес саласының талай бағытын игеріп, мол тәжірибе жинап, табыс тауып келгенін ұзақ түсіндірді.
Алайда, бар ақшаны Кемелованың қолына ұстатқанда Нұрлыбекованың жүрегі бір нәрсені сезгендей шабаданда жатқан 1  млн доллардан тым болмаса сейфте бір нәрсе қалсын деп  он мың доллар алып қалған. Сөйтіп, айыптауда көрсетілгендей, туысына тек 990 мың «жасыл ақша» берген.
Ақшаны алғаннан кейін, Нұрлыбекованың сөзінше, туысы үйге келуін сирете бастапты. Ал тамыз айында, ақшаны қайтаруы тиіс кезде, ол долларлардың «Америкаға кетіп қалғанын» жеткізген. Яғни, Бекзат Кемелова бұл қаражатты өзінде сақтамау үшін қандай да бір «сенімді адамға» беріп жіберген, ал ол кісі АҚШ-қа ұшып кеткен көрінеді.
Нұрлыбекованың айтуынша, Кемелова ақшаны 2024 жылдың тамыз айының соңында қайтарамын деп уәде берген, бірақ ол уәдесі де орындалмады. Одан кейінгі 990 мың долларды қайтарып алу әрекеттері де нәтиже бермепті. Тіпті, туысына ұрлықтың күнәсі туралы Құран сүрелерін жіберсе де ол Кемелованың ар-намысы мен ұятына дым да әсер етпепті.
Нұрлыбекованың айтуынша, алғаш рет Бишімбаевтардың ақшасы мен құнды заттарын сақтауға алған кезде, туыстары бәрін қайтарып бергенінің себебі – Қуандықтың түрмеде ұзақ отырмайтынын білген болар.
Куәлік беру барысында ол жылап та алды, туыстарын «аш жыртқышқа» теңеп, ал Бекзат Кемелованы «сатқын» деп атап, оның басқа да қылмыстық ниеттері болуы мүмкін екенін айтты. Ақырында судья процеске қатысушылардан қорлайтын сөздерден аулақ болуды сұрады.
Айлакер туысы Бишімбаевтардың ақшасын қалай «жымқырғаны» туралы әңгімені тыңдағаннан кейін, процеске қатысушылар Альмира Нұрлыбековаға сұрақ  қоя бастап, жайттарды нақтылай түсті.  Бишімбаевтар үйінде банктық қаптамада тұрған миллион доллардың қайдан пайда болғаны туралы сұрақ та болды.
Қуандық Бишімбаевтың анасы адвокаттардың қиын сұрақтарына дайын келіпті. Ол сенімді түрде бұл ақшаны адал еңбегімен тапқанын айтты.
Содан кейін түпкілікті бизнес ретінде шуба тігуге арналған қаракүл терілерін жеткізу ісін бастаған. Оның айтуынша, осы көтерме саудадан алғаш капитал — 400 мың доллар пайда болған.
Шымкентке көшкеннен кейін, онда да «көптеген бизнес жүргізген». шашатараз, аспаздар және етікші-мамандықтарын қайта даярлау курстарын ашып, стоматологияға арналған химиялық таза кальций өндірісін бастаған, тойхана және брендтік киім дүкені де болыпты.
Қазіргі уақытта, оның айтуынша, ол өзіне тиесілі «Сапа-логистика» компаниясынан дивиденд алады. Осыншама ауқымды бизнес-тарихты тыңдаған прокурор Ақтөре Беріков Бишімбаевтар үйінде миллион доллар қалай пайда болғанын тікелей сұрады. Ал Нұрлыбекова бұл ақшаны өзі жинағанын түсіндірді.
Сонымен қатар, бұл ақшаның үйде қолма-қол тұрғаны Бишімбаевтарға қомақты несиелерді төлеуге қажет болғандығымен түсіндірді.
Альмира Нұрлыбекова Кемеловтың жеке кек алу мотиві туралы қорғаушы тараптың нұсқасын толық жоққа шығарды.
Бұған дейін адвокат Игорь Вранчев сотта Бишімбаевтарға кек алу мотивін дәлелдейтінін айтқан еді. Қайрат  Кемелов бұрын сот-медициналық сараптамада жұмыс істеген, бірақ Салтанат Нүкенованың өлімі бойынша сараптамалық қорытындыны Бишімбаевқа тиімді етуге көмектесуден бас тартқанын айтқан еді.
Сонымен қатар ол Қуаныш Бишімбаевтың есінен адасқаны туралы психдиспансерден анықтама алу әрекеті туралы нұсқаны да жоққа шығарды.
Бірақ Бекзат Кемелова да сотта алаяқтық жасағанын мойындамады және азаматтық талаппен келіспейтінін айтты.
Тараптарды тыңдап болған соң куәгерлерді сұрау басталды, алайда сот журналистерге олардың жауаптарын жариялауға тыйым салды. Куәгер ретінде Қуаныш Бишімбаевтың қарындасы Аружан Бишімбаева және оның әжесі Уалихан Бишімбаевтың әпкесі Гаухар жауап берді.
Айта кетейік, Бекзат Кемелова Уалихан Бишімбаевтың туыс ағасының әйелі ҚК 190-баптың 4-бөлімі, 2-тармақшасы — «Аса ірі көлемде алдау» бойынша қылмыстық құқық бұзушылық жасады деп айыпталуда.",2025-11-14T16:04:30+05:00,2025-11-14T16:04:30+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1763112269_photo_5238117886751085012_y.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1763113419_photo_5238117886751085015_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1763120928_photo_5238117886751085026_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1763121874_photo_5238117886751085009_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1763122454_photo1714972474.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1763122809_photo_5238244107249978202_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1763112269_photo_5238117886751085012_y.webp,
0dcdd142c1040a3945ba9b42564fafaf,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Көклайсайдағы жер дауы: Тұрғындар неліктен кәсіпкерді «жалғыз су көзінен айырмақ» деп дабыл қақты?,"Алматы облысы Қырғауылды ауданында орналасқан Көклайсай саяжайының тұрғындары жиналып, наразылық танытты. Олардың сөзінше, кәсіпкер Равиль Тоқтыбакиев ландшафты өз бетінше өзгертіп, массивтің және оған іргелес аумақтардың барлық тұрғындары үшін табиғи су көзі болған орынды жауып тастаған. Бізге хабарласқан тұрғындардың сөзіне қарасақ, кәсіпкер Көклайсай саяжайының тұрғындары үшін жалғыз бұлаққа іргелес аймақты иемденіп алған. 
Orda.kz тілшісі Көклайсай саяжайына барып, халықтың неге наразы екенін біліп, кәсіпкердің өзіне хабарласып көрді.",stories,https://kaz.orda.kz/koklajsajdagy-zher-dauy-turgyndar-nelikten-kasipkerdi-zhalgyz-su-kozinen-ajyrmak-dep-dabyl-kakty-134193/,"Алматы облысы Қырғауылды ауданында орналасқан Көклайсай саяжайының тұрғындары жиналып, наразылық танытты. Олардың сөзінше, кәсіпкер Равиль Тоқтыбакиев ландшафты өз бетінше өзгертіп, массивтің және оған іргелес аумақтардың барлық тұрғындары үшін табиғи су көзі болған орынды жауып тастаған. Бізге хабарласқан тұрғындардың сөзіне қарасақ, кәсіпкер Көклайсай саяжайының тұрғындары үшін жалғыз бұлаққа іргелес аймақты иемденіп алған.
Orda.kz тілшісі Көклайсай саяжайына барып, халықтың неге наразы екенін біліп, кәсіпкердің өзіне хабарласып көрді.
Ботагөз есімді тұрғынның сөзінше, жерге иелік ететін кәсіпкер Равиль Тоқтыбакиев тұрғындарға ешқандай құжаттарды көрсетпеген. Кейін заңды өкілдерді шақырып, жердің құжаттарын ашып қараса, ол жер барлығына ортақ жер болып шыққан.
Ботагөздің айтуынша, жақында саяжайда өрт болып, өрт сөндірушілер қайдан су аларын білмей, су іздеп жүрген. Суды тоғаннан алуға болатын еді. Алайда ол тоғанды құм басып жабылып қалған.
Ол 15 шілдеден бастап барлық жерге осы мәселе бойынша жазып жатыр. Алайда еш жерден әлі мардымды жауап келмеген көрінеді. Сондай-ақ сатып алған жердің иесі Ботагөзге «жала жабу» фактісімен арызданатынын айтқан.
Orda.kz тілшісі оқиғаға бейтарап қарау үшін, саяжайдан Тоқтыбакиевтің қол астында істейтін жұмыскерге кезігіп, сол жерде оның иесіне хабарласты. Равиль Тоқтыбакиевтің сөзінше, ол жағдайды жақсартқысы келген. Шығынның барлығын өз қалтасындағы қаражатпен көтеретінін халыққа айтқан.
Равиль өз сөзінде ол жерден адамдардың су алуына кедергі болмас үшін әдейі қоршау қоймағанын және ол жерге жол салатынын айтып,  Ботагөздің «прокурордың адамымын» деп сес көрсетті дегенін жоққа шығарды.
Равиль тұрғындардың кереғар ойлап жаңылысып жүргенін, сол пікірмен олар оған жала жауып тұрғанын айтты.
Мәселенің анық-қанығын білу үшін редакция Алматы облысы Қарасай аудандық әкімдігіне сауал жолдаған болатын. Алайда Қарасай ауданының әкімдігінен бұл оқиға бойынша редакциямызға ешқандай жауап келмеді. Сол себепті әкімдіктің бұған дейін Alatau TV-дағы әріптестерімізге берген жауабын назарларыңызға ұсынамыз. Өз сөзінде олар шағым түскенін растады.
Әкімдіктің сөзінше, алдағы уақытта жер учаскесінің шекаралары анықталады.
Тұрғындар жалғыз табиғи су алатын көзіміз деп отырған бұлақтан айырылып қалмау үшін шыр-пыр болып отыр. Кәсіпкер расымен өз сөзінде тұрып, тұрғындарға қайырымдылық жасап, бұлақтың суын төмен қарай шығарып, су көзін жасап бере ме? Уақыт еншісінде.
Orda.kz осы дауды ары қарай бақылап, ақпарат таратады.",2025-08-18T13:20:23+05:00,2025-08-18T13:20:23+05:00,kk,Ислам Әден,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/photo_5235767461599647099_y.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1754566513_photo_5235767461599647099_y-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1754566520_photo_5235767461599647109_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1754566520_photo_5235767461599647111_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1754566573_photo_5235767461599647100_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/photo_5235767461599647099_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/photo_5235767461599647099_y.webp,
a387fec0683e2051cde99d4324234678,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Көлік иесі де ажал құшқан»: Ақтөбеде бөтен көлікке мінген 16 жастағы жасөспірімнің денесі көлден табылды,"Ақтөбеде 16 жастағы жасөспірім мезгілсіз көз жұмды. Ислам Төреғалидің денесі Ілек көлінен тапты. Марқұмның туыстары жасөспірімнің өзіне қол жұмсағанына сенбейді. Orda.kz тілшісі Ислам Төреғалидің отбасына көңіл айтып, істің жай-жапсарын сұрады.",stories,https://kaz.orda.kz/kolik-iesi-de-azhal-kushkan-aktobede-boten-kolikke-mingen-16-zhastagy-zhasospirimnin-denesi-kolden-tabyldy-136453/,"Ақтөбеде 16 жастағы жасөспірім мезгілсіз көз жұмды. Ислам Төреғалидың денесі Ілек көлінен табылды. Марқұмның туыстары жасөспірімнің өзіне қол жұмсағанына сенбейді.
Orda.kz тілшісі Ислам Төреғалидың отбасына көңіл айтып, істің жай-жапсарын сұрады.
Марқұмның әпкесі Нұрханым Төреғалиеваның айтуынша, қайғылы оқиға 30 қараша күні Ақтөбеде болған. Исламды аймақтағы монша басшысы адам көп екенін айтып, жұмысқа шақырыпты. Жасөспірім түскі 15:00 шамасында үйден шығып моншаға бет алған. 16 жастағы Ислам 23:59-да моншадағы жұмыстарын бітіріп, үйге қайтпақ болған. Қолына мысығына деп алған қалдық тамақтары болады.
16 жастағы жасөспірім үйге қайтар жолда қуыс жолдан өтуі керек болған. Ал ол маңға 23:46 да бір көлік кеп тоқтайды. Қараңғы, қуыс жер болғандықтан көліктің мемлекеттік нөмірі және ішінде кімнің бар екені көрінбейді.
Ұлының үйде жоқ екенін ата-анасы түнгі 3:00 шамасында байқап, монша басшысына хабарласып, іздей бастайды. 1 желтоқсан күні 16:00-де Ислам мінген көлік табылды. Көліктің ішінде жан пендесі жоқ, кілті де табыла қоймаған. Көліктің алдына отырған Исламның ұялы телефоны көліктің артқы орындығында жатқан. Ол жерден жүргізушінің де телефоны табылған. Сонымен қатар, жағадан тағы бір телефон табылады.
Өкінішке қарай, сол күні кешкі сағат 19:00-де Ислам Төреғалидың денесі судан табылды. Сот экспертизасы марқұмның денесінен зорлық белгілерін таппады.
Келесі күні, 2 желтоқсанда жүргізушінің де денесі судан табылды.
Марқұмның отбасы тергеу жүріп жатқанын, бірақ полиция ешқандай ақпарат бермегенін айтып, наразылық білдірді. Исламның әпкесі нақты не жағдай болғанын білу қиын болып тұрғанын айтты.
Ислам Төреғали Қ.Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік мемлекеттік университетіне барып сөз сөйлеуі керек болған күні денесі табылды. Енді жастай көз жұмған жігіттің туыстары тергеудің әділ жүріп, шындықтың бүкпесіз ашылуын талап етіп отыр.
Айта кетейік, Ақтаудағы аялдамалардың бірінен ер адамның мәйіті табылды.",2025-12-08T09:30:05+05:00,2025-12-08T09:30:05+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/6644fb50-2883-4f57-b1a4-a16b4b8a5f19.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/6644fb50-2883-4f57-b1a4-a16b4b8a5f19.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/6644fb50-2883-4f57-b1a4-a16b4b8a5f19.webp,
37f7afc3d785330b60791a31ca2df9bc,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"«Қолына темекі басып, аузына арақ құйды»: Алтауы азаптап өлтірсе, неге біреуі ғана қылмысты мойнына алады ?","Түркістан облысы Мақтаарал ауданында 30 жастағы Азиз Құралбаевты алты жігіт «неге біздің ауылдың қызына келесің?» деген желеумен ауыл шетіне апарып, аяусыз азаптап өлтірді.",stories,https://kaz.orda.kz/kolyna-temeki-basyp-auzyna-arak-kujdy-altauy-azaptap-oltirse-nege-bireui-gana-kylmysty-mojnyna-alady-134945/,"Түркістан облысы Мақтаарал ауданында 30 жастағы Азиз Құралбаевты алты жігіт «неге біздің ауылдың қызына келесің?» деген желеумен ауыл шетіне апарып, аяусыз азаптап өлтірді. Олар марқұмды өлімші етіп ұрып-соғып, денесіне темекі басып, аузына арақ құйған. Құралбаев үш ай бойы жансақтау бөлімінде есін жимай көз жұмды. Бірақ сотта істің бағыты күрт өзгеріп, әуелі күдікті болған алтаудың екеуі куәгерге айналып шыға келген. Марқұмның туысы мен қорғаушысы азапты өлімнің артында тұрған сұмдықтарды Orda.kz тілшісіне айтып берді.
Оқиға Түркістан облысының Мақтаарал ауданында 2024 жылы 11 қарашасында болды. Мақтааралдың Қоңырат ауылының 30 жастағы тұрғыны Азиз Құралбаев көрші ауыл Атакент кентінде тұратын өзінің кездесіп жүрген қызына көлікпен барып, қайтып келе жатқанда басталыпты. Ең бірінші рет сол ауылдың бірнеше жігіті Құралбаевты тоқтатып көліктен шығуын сұрап, «бұл ауылдың қыздарына не үшін келесің», деген сыңайда әңгіме айтып тиісе бастайды. Ол кезде марқұм көліктен шықса жағдайдың ушығып кететінін түсініп, сол арадан көлігін айдап кетіп қалады. Арада біраз уақыт өткен соң, сол ауылға қызын шығарып салып қайтып келе жатқанда әлгі жігіттерге тағы да жолығады.
Осы істі қолға алған Шымкенттік адвокат Нұртуған Өмірзақ пен марқұмның жеңгесі Мөлдір Үсенбаеваның айтуынша,   Азиз Құралбаевты азаптап өлтірген алты жігітпен марқұмның ешқандай таныстығы жоқ. Олардың барлығы шамамен 2000-2005 жылы туған жігіттер екен. Ал енді бұлардың Құралбаевқа өшігіп алуының себебін естіген адам: «нағыз абсурд» дер еді. Себебі 30 жастағы марқұм жігіт сол ауылда өзінің үйленем деп кездесіп жүрген қызына келіп жүрген. Ал әлгілер «біздің ауылдың қыздарына көрші ауылдың жігіттер келмеуі керек» деген миға қонымсыз сылтаумен бір үйдің үміт күтіп отырған кенжесінің өмірін қиған.
Енді бұлардың сынықтан сылтау іздеп: «біздің ауылдың қыздарына көрші ауылдың жігіттер келмеуі керек» деп жас жігітті өлімші қылып сабағанын қайдан білді десеңіздер, жағдай ары қарай мүлде басқаша өрбіген екен.
Алты жігіт Құралбаевты өлімші қылып сабаған соң есінен танып жатқанын көріп, оны айдалаға тастап кетпекші болады.
Марқұмның туыстарының айтуынша: «біздің ауылдың қыздарына неге келесің» деген жігіттерді Құралбаев Азизбен кездесіп жүрген қыз танымайтын болып шыққан. Ол сотта да айтылыпты.
Сонымен қатар, Азиз Құралбев өлерінің алдында түсірілген, яғни әлгі жігіттер бірінші рет тиіскен кездегі жазбасы бар. Құралбаев WhatsApp арқылы досымен сөйлескен ауызша жазбасында қай ауылда болғанын, өзі танымайтын жігіттердің себепсізден себепсіз тисіп, көліктен түсуін сұрап, әңгімеге тартпақшы болғанын, барлығын айтып кеткен екен.
Ал енді бұл істің қалай өрбіп жатқанына тоқталайық, адвокат Нұртуған Өмірзақтың айтуынша, істі қолға алғанда бірнеше заң бұзушылықтар болған, әуелі қозғалған баптар қазір басқа бапқа ауысып кеткен. Жалпы сотта күдіктілердің әрекетін барынша жеңілдетіп көрсетуге тырысып жатыр екен. Оған қоса, әу баста ешкімге керек емес қылмысты бастаған, яғни басқа жігіттерді шақырып, Құралбаев Азиздің соңына түсіп, сынықтан сылтау іздеген жігіт үш ай бойы полициядан қашып жүрген.
Әуелі алты күдіктінің барлығы құрықталғанымен тергеу барысында екі күдіктінің мәртебесі куәгер статусына ауысып кетті.  Марқұмның жеңгесі Мөлдір Үсенбаеваның айтуынша, куәгер болып кеткен екі жігіттің туыстары ақшалы әрі құқық қорғау органдарында таныстары болғандықтан ұрғанын мойындап тұрса да, куәгерге айналып кетіп отыр.
Сондай-ақ, Өмірзақтың айтуынша, күдіктілерге сотта жеңілдетілген себеп ретінде олардың әу баста өлтіру ниетінің болмағаны мен марқұмды ауруханаға жеткізгендігі деп айтылыпты. Ал негізінен бұл оқиғада іс «денсаулыққа ауыр зиян келтіруді топтасып жасау»  бабы бірдей алтауына да берілуі керек еді.
Айта кетейік, оқиға Мақтааралда болғанымен іс Жетісай аудандық сотында қаралып жатыр, судья Мұхтар Жолдасбеков. Қазіргі уақытта соттың негізгі бөлігі мен жарыссөз өтті. Енді үкім шығуы керек. Енді марқұмның қорғаушысы мен туыстары алтауы жабылып өлтірген істің ақыр соңында «кісі өлтірді» деп тек біреуі ғана сотталып, үшеуі бұзақылықпен кетеді де, ал екеуі тек куә болып, істеген қылмыстарына ешқайсысы толығымен заңды жазасын алмай кете ме деп күдіктенеді.
Осыған қатысты Orda.kz Түркістан облыстық сотына ресми сауал жолдады. Олар жарыссөз өтіп қойса да, әлі де жарыссөз болатынын жеткізді.
Жалпы Orda.kz-те Түркістан облысына қатысты бірнеше қылмыстық оқиғалар жарияланды. Барлығынан бір байқалған әрекет, іс қозғалады, оқиға тіркеледі, жәбірленуші тарап адвокатпен бірге барлық дәлел мен дәйекті әкеледі. Алайда істі тергеп, сот алдына барғанымен күдіктілерге жазасын барынша жеңілдететін айып тағылады. Оған дәлел — Түркістан облысының Мақтаарал ауданында 17 жастағы қыз 8 ай бойы жыныстық құлдықта болып, істің қазіргі таңда жеңіл баппен қаралғандығы.
Сонымен қатар, ер адам мен әкесін өлімше қылып сабаған бір топ адамның үстінен емес оңбай зардап шеушілерге қарсы іс қозғалғаны тағы бар. Әрі бұл істе тергеушілердің өзі «егер келісімге келмесең, бірінші сені қамаймыз» деп қоқан-лоқы көрсеткені тағы бар.
О rda.kz құзырлы органдардың әрекеттері мен соттың шешімдерін қадағалап, алдағы уақытта ақпарат таратып отырады.",2025-09-17T10:55:22+05:00,2025-09-17T10:55:22+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/5355255118221672883.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/1758049687_5355255118221672873.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/1758049772_5355255118221672874.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/5355255118221672883.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/5355255118221672883.webp,
4a64ddc85df618dc0c0ef509639ec786,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Көңілдесін соққыға жыққан Қандыағаш әкімі айыппұлмен құтылды,"Ақтөбе облысы Қандыағаш қаласының әкімі Қазбек Аққайыр сотпен кінәлі деп танылды. Қылмыстық іске үкім шықты. Шендіге 80 АЕК көлемінде айыппұл төлеу түріндегі жаза тағайындалды, деп хабарлайды Orda.kz.",stories,https://kaz.orda.kz/konildesin-sokkyga-zhykkan-kandyagash-akimi-ajyppulmen-kutyldy-135395/,"Ақтөбе облысы Қандыағаш қаласының әкімі Қазбек Аққайыр сотпен кінәлі деп танылды. Қылмыстық іске үкім шықты. Шендіге 80 АЕК көлемінде айыппұл төлеу түріндегі жаза тағайындалды, деп хабарлайды Orda.kz.
Ақтөбе облысы Мұғалжар аудандық соты Қандыағаш қаласының әкімі Қазбек Аққайырды жазаға тартты. ҚК-тің 109-1 бабы 1 бөлігі «ұрып-соғу» бойынша айыпталған шенді 80 АЕК айыппұл төлейді. Сонымен қатар, жәбірленушінің азаматтық талабы ішінара қанағаттандырылды.
Іс материалдарына сүйенсек, сотталушы мен жалғызбасты әйел арасындағы оқиға 2024 жылы 26 желтоқсан күні әкімнің кеңсесінде болды. Айыптауда сотталушының жәбірленушіні мойнынан қысып ұстап, бірнеше рет ұрғаны айтылды. Нәтижесінде денсаулыққа жеңіл дәрежеде зиян келген. Әкім қылмыстық теріс қылық жасады деген күдікке ілінді.
Сотталушы соңғы сөзде ақтауды сұрап, Тоқаевтың шу шығаратын әйелдер туралы айтқанын оқыды.
Еске салсақ, осыған дейінгі сот отырысында Қандыағаш қаласы әкімінің жалғызбасты әйелмен әуейі болғанын мойындағаны туралы жаздық. Араларында бейресми қарым-қатынас болған жас әйел әкімнің үстінен сотқа шағым түсірді.
Қазбек Тілеуханұлы 1986 жылы Талдысай ауылында дүниеге келген. Білімі жоғары. Алматы қаласындағы Қазақ ұлттық техникалық университетін бітірген. Еңбек жолын мұнай саласынан бастаған. 2018 жылдан бері мемлекеттік қызметте. 2024 жылы Қандыағаш қаласы әкімі болып сайланды.",2025-10-08T18:08:30+05:00,2025-10-08T18:08:30+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1759928952_inshot_20250924_105138187.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1759928952_inshot_20250924_105138187.webp,
8b21736c23f6d7b8bcad190d0285fb1b,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қорғасқа өтудің азабы: Қытай мен Қазақстанға ортақ аймақта неге арғы беттің сауда орындары басым?,Хоргос — Қазақстан мен Қытай арасындағы негізгі сауда өткелі. Сауда екі ел арасында деп айтылғанымен қазіргі таңда бір тарапты сауда болып тұр.,stories,https://kaz.orda.kz/korgaska-otudin-azaby-kytaj-men-kazakstanga-ortak-ajmakta-nege-argy-bettin-sauda-oryndary-basym-134578/,"«Қорғас» – халықаралық ынтымақтастық орталығы Қазақстан мен Қытайдың ортақ сауда-туризм аймағы. Қорғастан өтіп сауда жасап, арзан бағада тауар алып елімізге қайтатын азаматтарымыз көп. Мұнда қытай кәсіпкерлерімен бірге қазақстандықтар да павильон жалдап, дүкен ашып, өз тауарын сата алады. Бұл орталық 2012 жылдан бері жұмыс істеп келеді. Қытай мен Қазақстан азаматтары 30 күндік визасыз режиммен кіре алады.
Orda.kz тілшілері Қазақстан — Қытай шекарасындағы халықаралық орталықта не болып жатқанын көріп қайтты. Әуелі біздің тараптан арғы бетке өтудің қиындығын баяндай кетсек.
Қорғасқа келе салысымен көзімізге түскен үлкен көк ғимаратпен жан жағындағы 1-2 асхана мен дәретхана және кезекте тұрған қазақстан азаматтары. Тілшілердің келгенін көрген басшылық тікесінен тік тұрып қарсы алды. Ал жергілікті саудагерлер тілшілерді көре салысымен өз шағымдарын айта бастады. Төл құжат тексерісінен кейін кезекті автобус көлігін күту барысында күннің ыстығынан мазасы кеткен халық кезексіз автобусқа ағыла бастады. Осы кезде тілшілер халықтың қарапайым кезек күтіп күннен қорғанып саясында отыратын жағдай жасалмағаны көзге түсті.
Сонымен қатар Қорғаста «куәлік сату» деген бар. Сіздің куәлігіңіз болса болды кез-келген тауарды шығара аласыз.
Бірақ тілшілер Қытай шекарасын аттай сала куәлік сатып алушылар алдынан шықты. Журналистік эксперимент жасап сатып та көрдік. Тілшілер келеді деп барлық бағаналарды ашыпты.
Orda.kz тілшілері Қазақстан жақта кезекті күтіп, ары-бері өтетін саудагерлер мен туристер үшін ешқандай жағдай жасалмағанын көрді.
Қазақстан мен Қытайға күнделікті бес мыңға жуық адам кіріп шығады. Кіру билеті 3000 мың теңге. Күніне 5000 адам кіретін болса, әрқайсысы 3000 теңгеден төледі десек, шамамен күніне 15 миллион қаржы түсіп жатыр. Бірақ әлі күнге дейін қарапайым халық үшін қарапайым жағдайдың өзі жасалмаған. Бұл қаржы қайда түсетінін және не себепті жағдай осындай екенін басшылықтан сұрап көрдік.
Шекарадағы мәселелер кәсіпкерлер мен мемлекетке айтарлықтай экономикалық және әлеуметтік шығын әкеліп отыр.
Бәрі әдеттегідей көрінгенімен, үш кассаның тек біреуі ғана жұмыс істейді. Адамдар ыстықта сағаттап тұруға мәжбүр. Көпшілік уайымдап, дауласып, кейбірі алға өтуге тырысады. Көрініске қарап, ыбырсып жатқан базар еске түседі. Бұл шекарадан бері өткен азаматтар «Міне Қазақстан!» деп таңқалып, шаттанып өтпейді. Кезек пен иін тірескен жұрттың арасында әбден қалжырап, жүйкесі тозып, «әйтеуір өттім-ау!» дейді.
Мысалы, 2025 жылдың мамырында Алматы облысының кәсіпкерлері шекарада 36 сағат бойы кезекке тұрған. Олардың көңіл күйі қандай болғанын ішіңіз білсін. Көңіл күй өз алдына... Бұл олардың жүкті өткізуге 15 млн теңгеден астам шығынға ұшырауына себеп болды. Қарапайым мысал ретінде, бір жүк көлігі 10 тонна тауарды кешіктірсе, нарықтағы бағаның өзгеруі мен қосымша сақтау шығындары кәсіпкердің табысын айтарлықтай төмендетеді.
Саудагерлердің айтуынша Қорғас сауда орталығы мен кеден пунктінің логистикалық қуаты тауар ағынын толық өңдеуге жетпейді. Жүк көліктері үшін жолдар мен қоймалардың саны шектеулі. Бұл тауардың кешігуіне, қосымша шығындарға және тауар сапасының төмендеуіне әкеледі.
Мысалы, кейбір кәсіпкерлер тауарларды Қытайға жеткізу үшін Алматыдан қосымша қоймалар жалдап, логистика шығынын 30–40% арттыруға мәжбүр болды.
Жергілікті сатушылардың айтуы бойынша 2025 жылы Қытайға бағытталған 28 мың тоннадан астам тауардың бір бөлігі дұрыс рәсімделмеген немесе заңсыз. Кәсіпкерлер кейде декларацияда қателіктер жасап, кеден бақылауын айналып өтуге әрекет жасайды. Бұл құқық қорғау органдарының назарын аударып, айыппұл мен уақытша тұтқындау сияқты санкцияларға себеп болды.
Көліктің кептелуі ауаға зиян келтіреді және өңір тұрғындарының наразылығын тудырады. 2025 жылы Қорғас маңында жол қозғалысының артуы мен экологиялық жағдайға қатысты жергілікті тұрғындардан бірнеше шағым түсті. Жүк ағынының тұрақсыздығы тұрғындардың күнделікті өмірін қиындатады. Мысалы, жолдағы кептелістер, ауада зиянды заттардың көбеюі т.б.
Жетісу тұрғыны Людмила, Қорғасқа тауар алуға жиі барады.
Жалпы шекарадан өткендердің саны бойынша рекордқа жеткен көрсеткіш тоғыз мың адам болған. «жұмыс қызып жататын сағаттарда» мұнда не болып жатқанын елестету расымен қорқынышты. МЦПС қызметкерлеріне неге кем дегенде тағы бірнеше бақылаушы қосып немесе орындықтары бар шатыр қойып қоймайды деген сұраққа олар тек иығын қиқаң еткізді де, үнсіз «білмейтіндерін» көрсетті.
Қорғас арқылы өтетін сауда ағыны ел экономикасы үшін маңызды, бірақ қазіргі инфрақұрылымның жетіспейтіні, кедендегі кептелістер және заңсыз айналым аймақты экономикалық, әлеуметтік және экологиялық тұрғыдан осал етеді. Осы проблемаларды шешу үшін логистика мен бақылау жүйесін жетілдіру, жаңа қойма мен жол инфрақұрылымын салу, кәсіпкерлерге қолдау көрсету қажет.
Негізінен тікелей өндірушіден тауар әкелетін қытайлық сауда орындары өте көп. Қытайлық кәсіпкерлердің үлесі басым, ал қазақстандық саудагерлер сирек кездеседі. Олар Түркиядан, Қырғызстаннан, Ресей мен Еуропадан тауар әкеліп Қытайға сатады.
Бұған бірнеше себеп бар:
Бұл маңға өткенде күзетшілердің көп екендігін байқадық. Екі елдің ортасындағы сауда орталығы болған өңірді «базар» болып құжынаған біздің шекарамен салыстыруға келмейді.
Қытай сауда орындарынан арзан тауар алып, елімізге әкеліп сауда жасаймын деген азаматтардың қызығушылығы ерекше.
Бастысы медициналық бөлімшелер бар. Азаматтар аяқ астынан қан қысымы көтеріліп, ауырып жатса, сол жерге барып қарала алады.
Ал Қазақстанның бер жағында кезегін күтетін саудагерлер аптап ыстықта «көлеңкелейтін жер жасап қоюды» сұрайды. Қанша дегенмен шекарадан өткен елге келушілер үшін ғана емес, жалпы адамдардың қауіпсіздігі мен жағдайы үшін медициналық бөлімшелерді көбейтіп, асханаларды өз деңгейінде ұстау маңызды дүние. Ал күзетті күшейтіп қойса, бұл шекарадан енді өте қалған азаматтарға «бұл елде заң үстем тұрады» деген ойды салар еді.
Айта кетейік, күніне бес мыңдай адам өтетін шекарадан қаржы түсіп отыратын жерде қылмыстық істер де болған. Соның бірі — атышулы Қорғас ісі. Онда бұрынғы қаржы полициясы Дәурен Кәрім мен шекарашы Мұхтар Дудуев атты азаматтар істі болған еді. Олар 17 жыл бас бостандықтарынан айырылған болатын. Қазіргі кезде аталған азаматтар өздеріне жала жабылғанын айтып, ақтауды сұрайды.
Алматы облысының тұрғыны Кәрім Дәурен Тұрлыханұлы Қазақстан Республикасының Бас прокуроры Берік Асыловқа арыз жолдаған. Арызда 2018 жылы «Алтынкөл» кеден бекетінде ҰҚК қызметкерлерінің әрекеттері мен кейін жүргізілген қылмыстық істің қолдан жасалғаны жайлы ақпарат бар.
Кәрім Дәуренұлы 2018 жылғы 16 ақпанда бірнеше адамға қатысты қозғалған қылмыстық істің әділетсіз екенін атап көрсеткен. Арызда көрсетілген ақпаратқа қарасақ, істі қозғау себебі – Мұхтар Дудуев азаматтың 100 000 АҚШ долларын ҰҚК қызметкерлеріне беруі және бұл әрекет ҚР ҚК 367-бабы, 4-бөлімі бойынша қылмыс саналады деген болжам. Алайда арыз иесі ҰҚК қызметкерлерінің өздері ақша талап еткенін, ал Дудуевтің іс-әрекеті бейнежазбаларда дәлелденбегенін атап көрсеткен.
Еске сала кетсек, бұл азаматтар баспасөз мәслихатын өткізген болатын. Толығырақ тілшіміздің материалынан оқи аласыздар.",2025-09-02T18:59:06+05:00,2025-09-02T18:59:06+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1756466806_photo_2025-08-29_16-08-53.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/photo_2025-08-29_15-34-05.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/photo_2025-08-29_16-08-42.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/photo_2025-08-29_16-08-43.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/photo_2025-08-29_16-08-45-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/photo_2025-08-29_16-08-52.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1756466806_photo_2025-08-29_16-08-53.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1756466806_photo_2025-08-29_16-08-53.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/img_20250902_175258_042.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/img_20250902_175258_199.jpg,
50c9e33c37df119d15953702c0b76a7b,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қорқынышты детектив: Астана маңында 14 жастағы Лераны кім және неге өлтірді?,"14 жастағы Валерия бүкіл денесі қан-жоса болып, дүкеннің табалдырығында сұлап түскен. Полицияға күдіктіні ұстау үшін бір тәулік те жеткілікті болды.",stories,https://kaz.orda.kz/korkynyshty-detektiv-astana-manynda-14-zhastagy-lerany-kim-zhane-nege-oltirdi-136192/,"14 жастағы Валерия бүкіл денесі қан-жоса болып, дүкеннің табалдырығында сұлап түскен. Полицияға күдіктіні ұстау үшін бір тәулік те жеткілікті болды. Неге жасөспірім осындай қорқынышты оқиғаның құрбаны болды? Баланың ересек адамға қандай қылығы өтіп кеткен болуы мүмкін? Оның қатыгездікке ұшырауының алдын алуға болар ма еді? Осы сұрақтарға Orda.kz тілшісі жауап іздеді.
Валерия Цындря — Валентинаның жалғыз қызы. Қыздың әкесі мен анасы Валерия үш жаста болғанда ажырасқан. Валентина бар өмірін Валерияға арнаған.
Валентина мектеп асханасының меңгерушісі болып жұмыс істейді. Күнде таңғы алтыда кезекшілікке кетіп, алдын ала пешті жағып шығады. Бұл жұмысты қызына істетпейді.
Қызым құрбысының үйіне барып жүретін. Құрбысы Ульяна біршама үлкен, егіз балалары бар.
Кейін Валентинаға Қарағанды маңында жұмыс істейтін азаматтық күйеуі қоңырау шалып, қызының қайда екенін сұраған.
Владимирдің айтуынша, Лера мектептің маңында болған. Бірақ үйде қалған анасы оған жете алмады. Біраздан соң, туысы ата-анасының үйінен қосалқы кілттерін алып келіп, есік ашқан.
Қыз дүкенге «көмектесіңдер» деп айқайлап кірген 14 жастағы Валерия Цындря пышақ жарақатынан қайтыс болды.
Оқиға орнында болған куәгерлер қашып кеткен ер адамды көргендерін айтты.
Полицияға күдіктіні табу үшін бір тәулік те жеткілікті болды. Владимир Родина ауылына жақын жерде ұсталып, уақытша ұстау изоляторына орналастырылды.
Валентина айтып отырған Владимир кім? Еске салсақ, дәл сол адам оның азаматтық күйеуіне Лераның  жағдайы туралы хабарлаған. Кейінірек полиция дәл сол Владимирді ауыл сыртындағы егістік алқабында ұстады.
Қыздың анасы 34 жастағы Владимирді отбасының досы деп атайды. Олар бірнеше жылдан бері тығыз араласып жүрген. Таныстық көрші ауылдағы туыстарға барып жүрген кезде басталған.
Валентина жұмыстан жиі босай алмағандықтан Владимирге сеніп,  былтыр күзде оған қызына қатысты сенімхат берген. Осы құжатпен ол Лераны қалаға, дәрігерге немесе жеке шаруаларға апарып жүретін.
Лера өте мейірімді бала болған. Үйдің жалғыз қызы, немерелердің де ішіндегі жалғыз қыз. Жануарларды ерекше жақсы көрген, үйге үнемі қаңғыған мысық-күшіктерді әкеліп жүретін. Сөйтіп әжесінің үйінде төрт ит, өз пәтерлерінде сегіз мысық асыраған. Валентинаның айтуынша, үнемі антибиотик сатып алып, жануарлардың бәрін өзі емдейтін. Тоғызыншы сыныптан кейін ветеринар болуды армандаған. Сонымен қатар KZ Film балалар киностудиясы жобасына қатысқан дарынды бала болған.
Бірақ Валерияның мінезі тұйық, бірақ көңілі құбылмалы еді. Жасына қарағанда ересек көрінетін, әдемі бойжеткен. Осы себептен мектепте ұлдар маза бермей, жиі тиісетін. Құрбы табу қиын болды. Оқиға болған күні де ол өзінен әлдеқайда үлкен танысына барған.
Лера бірнеше рет өзіне қол самақ та болған. Валентина қызымен біраз уақыт психолог жұмыс істегенін айтады.
Ауыл мектебінің әкімшілігі қылмыстық-процестік кодекстің 201-бабына сілтеме жасап, журналистің сұрақтарына жауап беруден бас тартты.
Алғашында Валерия Владимирге өте жақсы қарайтын. Оның ауылына барғысы келіп тұратын. Тракторына мінгізіп жүрсін, көлікпен Ақмолаға немесе Астанаға апарсын деп сұрайтын.
Шамамен тамыз айында қыздың оған деген қарым-қатынасы күрт өзгерген. Валерия мәселенің барын астарлап, ашып айтпаған.
Кейін Владимир оған ғашық екенін айтып, түрлі нөмірден жазып, тіпті терезе астындағы ағашқа жүрек суретін ойып қалдырған.
Қайғылы оқиғадан үш күн бұрын, сейсенбіде, Лера анасына телефон шалып, Владимирдің хабарласқанын айтқаан. Ер адам үйге келіп, сатыны аламын деп сес көрсеткен. Қыз оған қарсылық білдіре алған.
Олардың арасында байланыс болғанын да, Валентина жоққа шығармайды.
Болған оқиғаға Валентина өзін кінәлайды.
Еске сала кетейік,Ақмола облысында 14 жастағы қызды қатыгездікпен пышақтап өлтірген күдікті ұсталды.",2025-11-22T18:00:45+05:00,2025-11-22T18:00:45+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1763722118_1763623578_img_8432.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1763721935_lera.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1763721994_magazin.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1763722071_1763586760_kz-film-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1763722071_lera-zhivotnye.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1763722118_1763623578_img_8432.webp,
420cf18ea29c9226a9e4a4be34a25d6e,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Қорқынышты фильмдегідей»: Шығыс Қазақстандағы сүрең тартқан ауруханаларға тұрғындар наразы болды,"Шығыс Қазақстан облысындағы бірнеше медициналық мекемеге қатысты үлкен дау туды. Науқастардың айтуынша, бұл ауруханаларға арнайы заттар әкелмей-ақ, хоррор фильм түсіруге болады.",stories,https://kaz.orda.kz/korkynyshty-filmdegidej-shygys-kazakstandagy-syren-tartkan-auruhanalarga-turgyndar-narazy-boldy-136391/,"Шығыс Қазақстан облысындағы бірнеше медициналық мекемеге қатысты үлкен дау туды. Науқастардың айтуынша, бұл ауруханаларға арнайы заттар әкелмей-ақ, қорқынышты фильм түсіруге болады.
Orda.kz тілшісі жағдайды өз көзімен көру үшін өңірге барып қайтты.
Алғашқы дау болған мекеме — Шемонаиха аудандық орталық ауруханасының инфекциялық бөлімі. Мұнда балалар емделіп жатыр. Кішкентай қызын емдеп жатқан ананың палатадан түсірген бейнежазбасы жұрттың жағасын ұстатты.
Алайда аурухана басшылығы айыптауларды жоққа шығаруға тырысты. Әкімшілік өкілдерінің айтуынша, бейнежазба жылыту маусымы басталмай тұрып түсірілген, сондықтан қазіргі жағдайды көрсетпейді.
Бейнежазба жергілікті биліктің де назарын аудартты. ШҚО әкімі Нұрымбет Сақтағановтың тапсырмасымен оның бірінші орынбасары Жақсылық Омар шұғыл түрде бөлімге барды.
Шенеуніктің айтуынша, бұл корпус 1970 жылдары салынған және көптен бері күрделі жөндеуді қажет етіп тұр.
Жаңарту жұмыстары басталып кеткен. ШҚО әкімдігі мен KAZ Minerals компаниясы арасындағы келісім аясында келер жылдың басында жаңа инфекциялық бөлімнің құрылысы басталады. Нақастар уақытша басқа бөлімге көшіріледі.
Екінші даулы нысан — Өскемендегі облыстық мамандандырылған медициналық орталық. Мұнда жақында блогер Руслан Кабиров (REIS_UKG) шұғыл жеткізілген. Оны бөлімшеге аурухананың жертөле дәлізі арқылы апарған. Алғашында блогер өзін мәйітханаға әкелді деп ойлаған.
Оның айтуынша, сол жертөледен науқастарды да, мәйіттерді де, тамақты да тасиды. Еденде су жиналған, үш дөңгелекті арбаның іздері жатыр. Бұл жертөле бүкіл аурухананың ішкі «төте жолы». Мәйітханаға, қабылдау бөліміне және басқа корпустарға баруға болады.
Қабырға сылағындағы «1998» деген жазу соңғы жөндеу осыдан 25 жыл бұрын жасалғанын меңзейтіндей. Қабырғалар көгерген, төбеден су сорғалап тұр, еден су-су. Әлеуметтік желілерде жарияланғаннан кейін, қызметкерлер тексеру болады деп, дәлізге тіпті егеуқұйрық уын да сеуіп тастаған.
Оның үстіне, аурухананың дәліздерінен нашақорлыққа қолданылатын қысқыштар, инелер және бос арақ құтылары табылған. 30 қараша күні жағдайды ресми түрде тіркеу үшін полиция шақырылды.
Науқастар мұздан тайып құлап қалмас үшін корпустан корпусқа осы жертөле арқылы өтеді. Бірақ бірнеше мақала шыққаннан кейін дәлізді құлыптап тастады. Енді дәрігерлер де, науқастар да мұзды алаңмен жүріп, ғимараттарды айналып өтуге мәжбүр.
Ауруханада жөндеу тек бірнеше бөлімшеде және қабылдау бөліміне кіреберісте ғана жасалған. Одан әрі әлі қираған қалпы сүрең тартып тұр. Өскемендік тағы бір блогер танысын көруге келгенде жөндеудің жағдайын бейнежазбаға түсірген.
Мекеме басшылығы әзірге ешқандай ресми түсініктеме берген жоқ. Бұған дейін билік өкілдері ауруханадағы ұзақ күткен жөндеу жұмыстары басталғанын, олар 2026 жылы аяқталатынын хабарлаған еді.
Еске сала кетсек, 1 желтоқсан күні таңертең қарулы күштер Orda.kz кеңсесіне басып кірді. Ешқандай қаулы көрсетпестен, қорғаушыларды кіргізбей, журналистерді тінтіп, жауап алу басталды. Адвокаттардың айтуынша, қарулы күштер қорғаушыларды ғимараттан күштеп шығарып жіберген.
Күні бойы редакция қызметкерлерімен хабарласа алмадық. Журналистер тергеушілердің дөрекілік көрсеткенін айтты. Оларға тамақ беруге тыйым салынып, туыстарымен сөйлесуге де бес сағаттай мүмкіндік берілмеді. Ал кешке бас редактор Гүлнәр Бажкенованы сотқа дейін 2 айға үйқамаққа қамады.
Айта кетейік, Қазақстан Журналистер одағы 274-баптың белсенділер мен журналистерді қудалайтын тетікке айналғанын атап өтіп, бұл бапты алып тастау қажет екенін айтты. Журналистер одағының Гүлнәр Бажкеноваға қатысты мәлімдемесін мына сілтемеден оқыңыз.
Сондай-ақ, кеше құқық қорғаушы Галым Агелеуов «Дождь» телеарнасында Orda.kz жайлы сөз сөйледі. Ол Қазақстанда журналистерге еркіндік жоқ екенін атап өтіп, Гүлнәр Бажкеноваға қарсы қозғалған істердің саяси тапсырыс екенін ашық айтты.
Автор: Елена Медведева",2025-12-03T16:51:20+05:00,2025-12-03T16:51:20+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/1764762409_dizajn-bez-nazvanija-2.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/1764762409_dizajn-bez-nazvanija-2.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/snimok-jekrana-2025-12-03-174334.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/snimok-jekrana-2025-12-03-174502.png,
bf9c7c562eb91cb2d8a406acb60e4a0e,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"«Қорықпа, шығарып аламын»: Ақтөбеде сотталып жатқан шенді әкім жайлы шындықты жайып салды","Шалқар ауданының әкімі Жанболат Жидехановтың есімін қол астындағы қызметкері сотта бірнеше рет атады. Мердігерлерді қорқытып, пара алды деп айыпталған шенді әкімнің тапсырмасын орындағанын айтты, деп хабарлайды Orda.kz.",stories,https://kaz.orda.kz/korykpa-shygaryp-alamyn-aktobede-sottalyp-zhatkan-shendi-akim-zhajly-shyndykty-zhajyp-saldy-134956/,"Ақтөбе облысы Шалқар ауданының әкімі Жанболат Жидехановтың есімін қол астындағы қызметкері сотта бірнеше рет атады. Мердігерлерді қорқытып, пара алды деп айыпталған шенді әкімнің тапсырмасын орындағанын айтты, деп хабарлайды Orda.kz.
Шалқар аудандық сәулет, қала құрылысы және құрылыс бөлімінің басшысы Шұға Сәдуақасовадан сот жауап алды. ҚК-тің 366-бабы 3-бөлігінің 1,4- тармақтарымен, яғни, бірнеше рет қорқытып «пара алды» деп айыпталған қызметкер әрекеті үшін өкінетінін айтып, жылап жіберді.
Шалқар ауданының әкімі Жанболат Жидехановтың іске тікелей қатысы бар екенін бірнеше рет меңзеді.
Қорғаушы тарап аудан әкімінен сот залында жауап алу қажеттігі туралы бірнеше рет өтініш айтты. Ақша сотталушының құрбысы арқылы түскен. Барлығы -12,5 млн теңге.
Әкімнің өзі есігінің алдына  көлігімен келіп, ақшаны алып кеткен.
Сотта сотталушы мен Шалқар ауданы әкімі Жанболат Жидехановтың арасындағы аудиожазбаның стенограммасы оқылды. Аудиожазбаға фонографиялық сараптама жасалған. Тергеу кезінде әкімдік кеңселерінде жасырын бейнебақылау орнатылғаны айтылды.
Айта кетейік, осыған дейін Шалқар аудандық сотында әкімдіктегі жемқорлыққа қатысты іс басталғанын жаздық. Бұған дейін осы баппен айыпталған әкімдіктің екі қызметкері абақты жазасына кесілді.
Автор: Ардақ Ерубаева",2025-09-17T12:21:43+05:00,2025-09-17T12:21:43+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/070c211c-d119-4150-b8a9-6287da11c368.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/070c211c-d119-4150-b8a9-6287da11c368.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/070c211c-d119-4150-b8a9-6287da11c368.webp,
8aa4d4c6a99b3b7b8f8f6654eb9f7f5d,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қоспаевтың қылмыстық тобы Қазақстандағы алкоголь бизнесін қалай тартып алды,Сән-салтанатқа бөленген өмір: Коспаевтың ұйымдасқан қылмыстық тобы Қазақстандағы алкоголь бизнесін қалай тартып алған. Коспаев бандасының құрбандары арасында Алматы мен Атыраудың кәсіпкерлері болған.,stories,https://kaz.orda.kz/kospaevtyn-kylmystyk-toby-kazakstandagy-alkogol-biznesin-kalaj-tartyp-aldy-134878/,"Қоспаев бандасының құрбандары арасында Алматы мен Атыраудың кәсіпкерлері болған. «Адамжегіш» деген лақап атпен танылған Елдос Қоспаев жылдар бойы еш қысылмастан алкоголь бизнесін тартып алып, басқарғанын Қаржылық мониторинг агенттігінің тергеушісі Сергей Онгирский Jibek Joly телеарнасына айтып берді, деп хабарлайды Orda.kz.
Зардап шеккендердің бірі — Алматыда табысты жұмыс істеген Profit Trade Group компаниясының иесі, кәсіпкер Видади Ахмедов. Бұл бизнесті Қоспаев байқап қалып, іске кіріскен.
Кейінірек Қоспаевтың ұйымдасқан қылмыстық тобы Ахмедовпен кездесіп, «әріптестік» ұсынады. Алайда бұл ұсыныс шын мәнінде — қорқытып, бизнесті күшпен тартып алу болатын. Өміріне қауіп төнген Ахмедов амалсыз көнеді. Осылайша компания біртіндеп Коспаевтың тобына өте бастайды. Оның үстіне компанияға бұрыннан енгізілген адам — Камардин Алымов — енді ҰҚТ мүддесі үшін ашық түрде әрекет ете бастайды.
Осылайша компания алкогольді заңды түрде сатумен қатар, салық төлемей, есепке алынбаған өнімдерді де сатқан. Қара касса арқылы жұмыс істеген.
Бұл схеманың тиімділігін көрген банда ауқымын кеңейте бастайды. Олар енді батыс өңірге көз салған. Сол жақта Қоспаев кәсіпкер Александр Азовскийдің бизнесін байқап, оған да таңдаусыз «әріптестік» ұсынады.
Азовский бұл бизнеске өз қалтасынан 400 миллион теңге салған. Ал Қоспаев бір тиын да салмаған. Бірақ компаниялардан жүздеген миллион теңге табыс түскен. Олар да заңсыз саудамен айналысқан. Азовский бұл істе болғысы келмеген, сол себепті Қоспаевқа өз үлесін сатуды ұсынған. Алайда «адамжегішпен» бір рет сөйлескеннен кейін үлесін тегін беріп жіберген.
Ақырында кәсіпкерлерге бизнестері қайтарылды. Бірақ ол үшін жылдарға созылған тергеу мен сот процестері қажет болды.
Елдос Қоспаев, яғни «адамжегіш»  марқұм Болат Назарбаевтың оң қолы деп танылған. Ұйымдасқан қылмыстық топқа қатысты үкім осы жылдың қаңтар айында шыққан. Елдос Қоспаевқа 15 жыл, Айдос Қоспаевқа 12 жыл бас бостандығынан айыру жазасы тағайындалды. Болат Назарбаевтың қолшоқпары Қоспаевтың соты жабық өтті.
Биыл мамыр айында Назарбаевқа қатысты қылмыстық топтың Байбектің әкесіне мүлік сатқаны белгілі болды.
Сондай-ақ, жақында Алмас Әбдіғаппаровтың анасы «Прокуратура Қоспаевтың қылмыстық тобына жұмыс істеп отыр» деп президентке жүгінді.",2025-09-14T14:03:09+05:00,2025-09-14T14:03:09+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/1757782316_kospaev-kollazh-orda.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/1757782316_kospaev-kollazh-orda.webp,
701251f5440aa342fbd7d181acd3a697,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Куәгерлер қорқады»: Хасан Қасымбаевтың сотында жәбірленуші тарап куәларға қысым түскенін айтты,Алматы облысы Талғар қаласында Қасымбаев Хасанға қатысты кезекті сот отырысы өтіп жатыр. Сот отырысы әдеттегідей судьяға Туктубаеваға соттан шеттетуден басталды.,stories,https://kaz.orda.kz/kuagerler-korkady-hasan-kasymbaevtyn-sotynda-zhabirlenushi-tarap-kualarga-kysym-tyskenin-ajtty-135409/,"Алматы облысы Талғар қаласында Хасан Қасымбаевқа және серіктеріне қатысты кезекті сот отырысы өтіп жатыр. Сот отырысы әдеттегідей судьяға Түкібаеваны соттан шеттету жайлы уәжден басталды. Хасанның қорғаушылары әдеттегідей оң жауап ала алмады.
Сот отырысына Orda.kz тілшісі қатысып қайтты.
Бір жарым айға созылған сот отырысында куәлардан жауап алу аяқталды. Судья Айнагүл Түкібаева жәбірленушілер мен куәгерлердің жауабын баспасөз бетінде жариялауға тыйым салған болатын. Сонымен қатар куәгерлер де аты-жөнін жариялауға қарсылық танытты. Сол себепті оқиғаның мән-жайы айтылмайды.
Өткен сот отырысында сот-медициналық сараптама жасаған сарапшылардан жауап алынған.
Адвокат тергеу мен сараптама кемшіліктерін сынады. Оның сөзінше, Әлімовтің ісінде дәлелдер жеткіліксіз. Алматы облысында қаралып жатқан Әлімовтің ісінде адвокат Е.Меңдешев тергеу және сараптама материалдарында кемшіліктер бар екенін айтты. Оның пікірінше, қылмыстық іс нақты дәлелдерге емес, болжамдар мен жорамалдарға сүйеніп құрылған.
Адвокат мәлімдегендей, медициналық құжаттарда Әлімовтің көру қабілетінің төмендегені дәлелденбеген. Сарапшы Абдулкәрімов өзінің қорытындысында көру қабілетінің нашарлағанын растаса да, әдістемеге сәйкес бұл денсаулыққа келтірілген зиян ретінде есептелмейді. Сонымен қатар, рентген және КТ суреттерін зерттеу жасалмаған. Алайда сарапшы оларды зерттегендей көрсеткен.
Қорғаушы Е.Г.Мендешев Талғар аудандық сотына Х. Н.Қасымбаевқа қатысты іс бойынша ерекше өтініш білдірді. Өтініште басты куәгер О.О.Побережный 2024 жылғы қарашадан 2025 жылғы қазанға дейін Қазақстан Республикасының аумағын кесіп өткенін нақтылау үшін ҰҚК-ге сұрау жолдау талап етілді. Сонымен қатар, Алматы облысы ПД УБОП 2-бөлім бастығы А.Т.Қоқамбековтің қызметтік жалғандық жасағаны туралы жеке қаулы шығару және алдын ала тергеуді аймақтағы ҰҚК-нің жемқорлыққа қарсы қызметіне жолдау ұсынылды.
Мендешевтің айтуынша, куәгердің шетелге кеткені туралы ПД рапорты мен шындық арасында қайшылықтар бар. Қорғаушы куәгердің нақты қайда болғанын анықтап, сотқа заңды мәлімет жеткізуді талап етуде.
Сот өтінішті қарастырып, тиісті шешім қабылдайды. Өтініштің мақсаты — куәгердің дәлелдері дұрыс тіркелгенін қамтамасыз ету және қызметтік жалғандық жасаған тұлғаларды жауапкершілікке тарту.
Күнайым Әлімованың айтуынша, кейбір куәлар онлайн қатысып, ашық куәлік беруден бас тартып жатыр. Айыпталушылар сотқа дөрекі, қарапайым сыйластық танытпай, кейде қатыспай немесе «ауырып қалдым» деп жалған сылтау айтады. Қорғаушы бұл әрекеттерді сотты елемеу және іс материалдарын бұрмалау ретінде бағалады.
Айта кетейік, бұған дейінгі сот отырысында айыпталушы тарап істегі 20 парақ жоғалып кеткені жайлы айтқан болатын. Айыпталушы тарап судьяға барынша қарсылып білдіріп, сот залына тілшілерді кіргізгісі келді.
Еске сала кетейік, Хасан Қасымбаев 2024 жылдың 2 қарашасында ұстау изоляторына қамалды. Ол ММА жауынгері Арман Әлімовті ұрлап, денсаулығына қасақана ауыр зиян келтіргені үшін ұсталған. Қасымбаевтан бөлек Нұрмұхамет Сұлтанбеков, Мадияр Қалымжанов, Данияр Асқаров, Сайлау Ақтанов есімді азаматтардың да бұл қылмысқа қатысы бары анықталды.
Orda.kz істі ары қарай қадағалап, ақпарат таратуды жалғастырады.",2025-10-09T16:15:47+05:00,2025-10-09T16:15:47+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/photo_2025-10-09_13-41-33.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/photo_2025-10-09_13-41-33.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/photo_2025-10-09_13-41-33.webp,
05ff5f7794459212b3301320429b4ac2,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Құранмен сендірді»: прокурор 136 адамға несие алдырған емшіні түрмеге қамауды сұрады,"Ақтөбеде «емшіге алдандық» деген 136 жәбірленуші сотқа шағым түсірді. Шығын — 579 млн теңге. Сотталушы мүгедек балаларын емге апарғандарға миллиондап несие алдыртқан. Емшіге 24 млн теңге несие алып бергендер жылап тұрып соттан көмек сұрады, деп хабарлайды Orda.kz.",stories,https://kaz.orda.kz/kuranmen-sendirdi-prokuror-136-adamga-nesie-aldyrgan-emshini-tyrmege-kamaudy-surady-135271/,"Ақтөбеде «емшіге алдандық» деген 136 жәбірленуші сотқа шағым түсірді. Шығын — 579 млн теңге. Сотталушы мүгедек балаларын емге апарғандарға миллиондап несие алдыртқан. Емшіге 24 млн теңге несие алып бергендер жылап тұрып соттан көмек сұрады, деп хабарлайды Orda.kz.
Ақтөбе қалалық сотында емші Сұлушаш Қазбаеваға қатысты қылмыстық іс жарыссөзге келді. Іс 39 томнан тұрады.
Прокурор ҚК-тің 190-бабы 4-бөлігі 2 тармағы бойынша айыпталған сотталушыны кінәлі деп танып, 6 жыл 8 ай бас бостандығынан айыру жазасын тағайындауды сұрады. Жаза өтеу орны ретінде қылмыстық атқару жүйесінің орташа қауіпсіз мекемесін белгілеуді көрсетті.
Адамдар сырқатын, мүгедек балаларын емдету үшін емшіге шарасыздықтан барғаны айтты.
Прокурор сотталушы Қазбаеваны қасақана түрде қылмыстық ниетпен 136 жәбірленушіні сан соқтырып, бірнеше несие алдырып, өз пайдасына жаратып отыр деп айыптады.
Іс материалдарында сотталушының диспансерлік есепте тұрмайтыны айтылды. Жәбірленушінің өкілдері сотталушыға қатаң жаза тағайындауды сұрады. Әр жәбірленушінің шығыны әртүрлі. 24 млн, 17 млн, 2,8 млн, 3,6 млн, 3,9 млн, 22,9 млн, 13,8 млн, 1,6 млн теңге несие алып бергендер мүгедек балаларын қалдырып, жұмысқа шыққан. Кейбірі тұрып жатқан үйін жалға беріп несие өтеп отырғанын айтты.
Соттан келтірілген шығынды үйіндегі мүлкімен төлеттіруді сұраған жәбірленушілер де болды.
Еске салайық, адамдарды алдаған танымал емші Сұлушаш Қазбаеваны полиция 2025 жылы қаңтарда қамауға алды. «Алаяқтық» бабы бойынша айыпталған емші 51 жаста. Сотта өзін 30 жыл Қазақстанның халық емшісі деп таныстырды. Сот жарыссөзінде жәбірленушілерге сөз берілді.
Автор: Ардақ Ерубаева",2025-10-02T16:50:13+05:00,2025-10-02T16:50:13+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1759404420_img-20251002-wa0006.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/img-20251002-wa0003.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/img-20251002-wa0005.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/img-20251002-wa0007.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1759404420_img-20251002-wa0006.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1759404420_img-20251002-wa0006.webp,
f3771e3af852b4d4e8748885aa30dec6,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Қытай компаниясы мәдени мұраны жойды»: Түркістан облысында археологтар дабыл қақты,"Өткен жылы Түркістан облысында қытайлық «Xinjiang Lihua (Group) Co.,Ltd» компаниясының қатысуымен мақта шаруашылығын дамытуға арналған ауқымды инвестициялық жоба іске қосылған еді. Алайда жоба жүзеге",stories,https://kaz.orda.kz/kytaj-kompanijasy-madeni-murany-zhojdy-tyrkistan-oblysynda-arheologtar-dabyl-kakty-135089/,"Өткен жылы Түркістан облысында қытайлық «Xinjiang Lihua (Group) Co.,Ltd» компаниясының қатысуымен мақта шаруашылығын дамытуға арналған ауқымды инвестициялық жоба іске қосылған еді. Алайда жоба жүзеге асқан аумақта ондаған тарихи-мәдени ескерткіштер қалпына келместей жойылды. Осыған байланысты ғалымдар мен археологтар дабыл қағып, арнайы баспасөз мәслихатын ұйымдастырды.
Orda.kz тілшісі баспасөз мәслихатына қатысып, істің мән-жайын анықтап қайтты.
Мақта кластері аумаққа 200 млрд АҚШ доллар болатын инвестиция әкеледі деп жоспарланған.
Жоспар бойынша он зауыт салыну керек еді, cоның ішінде:
Сондай-ақ, 4 мыңнан астам жұмыс орны ашылады. Соның ішінде 3 мыңы – тұрақты істейді.
И нвесторларға Отырар ауданы мен Арыс қаласы әкімдігі аумағынан тарихи мұрамен, ескерткіштерге толы 60 гектар жер бөлінді. Оператор болып ӘКК«Түркістан» тіркелді. Жер иелері Қазақстандық компаниялар.
Бұрынғы жайылымдық алқаптардың мақсаты өзгертіліп, суармалы жерлерге айналуына байланысты, көрсетілген аумақта ҚР заңнамасына сәйкес тарихи-мәдени сараптама жүргізілуі керек еді, алайда ол жүргізілмеген.
22–30 қазан аралығында «Archeo-service» компаниясы жүргізген тарихи-мәдени сараптама барысында 20 тарих және мәдениет нысана анықталды. Барлығы археологиялық ескерткіштер санатына жатады. Сараптама нәтижесінде жерді мақта өндірісіне игеру барысында ескерткіштердің бастапқы бейнесі жоғалғаны, кейбірінің жойылу алдында тұрғаны анықталды.
Кейін «Ауыл» фракциясындағы Парламент депутаттарының араласып «Түркістан» ӘКК мен Отырар ауданы әкімдігі өкілдерінің қатысуымен қоғамдық жиын өтті. Нәтижесінде ескерткіштерді құтқару, археологиялық жұмыстарын жүргізу туралы шешім қабылданды. Алайда меншік иесі қоғамдық тыңдау қаулысын елемей отыр. Бүгінде 20 ескерткіштің 3 ескерткіші ғана қалды.
Ә.Х.Марғұлан атындағы Археология институтының жетекші ғылыми қызметкері, археолог Ералы Ақымбек мәдени мұраның сақталуын заң тұрғысынан баяндап берді.
Сондай-ақ, археолог мәселе заңның әлсіздігінде емес, оның орындалуында екенін атап өтті. Яғни, Ералы Ақымбектің айтуынша, заңнамада жер учаскесін беру алдында ол аумақ міндетті түрде тексеріліп, зерттелуі тиіс деп көрсетілген.
Айта кетейік, бұған дейін Алматы облысындағы Таңбалытас ауылына да қытайлық инвестор ауыз салған еді. Бұл ауыл — мыңдаған жылдық тарихы бар ерекше петроглифтерге толы орын. Алайда дәл осы аймақта қытайлық инвестор 18 миллиард теңгеге жаңа цемент зауытын салуды жоспарлап отыр. Orda.kz журналисі археологтармен ілесіп мәселенің мән-жайын анықтау үшін Таңбалытасқа барып қайтты .",2025-09-24T09:55:15+05:00,2025-09-24T09:55:15+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/dji_0573.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/img_3621.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/dji_0573.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/dji_0573.webp,
e6ec1b121d78f6e339a1be8b640da171,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Маңғыстаудағы он адамның өмірін қиған жол апатынан зардап шеккендерді Астанаға жөнелтеді,"Дәрігерлер Маңғыстау облысында он адам қаза болған апат кезінде зардап шеккен екі әйелдің жағдайын тұрақтандыруда, деп хабарлайды Orda.kz.",stories,https://kaz.orda.kz/mangystaudagy-on-adamnyn-omirin-kigan-zhol-apatynan-zardap-shekkenderdi-astanaga-zhoneltedi-134892/,"Дәрігерлер Маңғыстау облысында он адам қаза болған апат кезінде зардап шеккен екі әйелдің жағдайын тұрақтандыруда, деп хабарлайды Orda.kz.
Науқастар дәрігерлердің жіті бақылауында қалады және жақын арада одан әрі ем алу үшін Астанаға тасымалданады.
Жуырда әйелдер санитарлық авиациямен Жаңаөзеннен Маңғыстау облыстық көпсалалы ауруханасына жеткізілді. Олардың жағдайы ауыр, сондықтан Денсаулық сақтау министрлігінің республикалық орталықтарының мамандары телемедициналық консультациялар арқылы емдеуге қосылды.
A post shared by 112 - Ақтау - Актау (@112_aktau)
Зардап шеккендердің біреуінде екі өкпенің қатты қысылып қалғанынан политравма диагнозы қойылған, бұл тыныс алуды қиындатып, тасымалдауда қауіп төндіруі мүмкін. Екінші әйел өзін жақсырақ сезінеді, қазір оның өміріне ешқандай қауіп жоқ.
Үшінші зардап шегуші Жаңаөзен ауруханасында қалып отыр, оның жағдайы да тұрақты деп бағаланды.
Естеріңізге сала кетейік, қайғылы оқиға 11 қыркүйекте Қарақия ауданының Сенек ауылынан 90 шақырым жерде болған. Ішінде адамдары бар Toyota Hiace көлігі арыққа құлады. Сегіз адам оқиға орнында, екеуі ауруханаға барар жолда қаза тапты . Зардап шеккендердің барлығы - Қазақстан азаматтары.
Жол апатынан қаза тапқан азаматтардың туыстарын Маңғыстау облысына жеткізу үшін ІІМ Ұлттық ұлан борты жіберілді.
ЖКО фактісі бойынша қылмыстық іс қозғалды. Тергеу барысы ІІМ-нің бақылауында, ал қаза тапқандардың және зардап шеккендердің отбасыларына көмек көрсетіледі.",2025-09-13T13:18:18+05:00,2025-09-13T13:18:18+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/1757751739_img_7528.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/1757751739_img_7528.webp,
3d3a9083dee2a2e41ff57c7e60b57541,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Мәскеудің уысында»: Қазақстанға қыркүйекте патриарх Кирилл келеді,"Қыркүйек айында Қазақстанға Мәскеу және бүкіл Русь патриархы Кирилл келмек. Дегенмен, бұл сапар алдында елдегі православ қауымында қалыптасқан ахуал көпшіліктің назарын аударып отыр.",stories,https://kaz.orda.kz/maskeudin-uysynda-kazakstanga-kyrkyjekte-patriarh-kirill-keledi-134510/,"Қыркүйек айында Қазақстанға Мәскеудің және бүкіл Ресейдің патриархы Кирилл келгелі жатыр. Ресейлік басылым еліміздегі Воронцов атты дінбасы мен белсенді Тұрарбек Құсайыновтың Константинопольдағы шіркеуге «Мәскеуге тәуелді болмау үшін» өкілдік ашу жайлы өтініш хат жеткізгендері жайлы жазды, деп хабарлайды Orda.kz.
Ресейдің «Независимая газета» басылымының жазуынша, еліміздегі Украинаны қолдайтын, бұрынғы иеромонах Иаков (Воронцов) 2023 жылдан бері Қазақстанда Константинополь патриархатының өкілдігін ашу бастамасын белсенді түрде көтеріп жүр. Билік ресми қолдау көрсетпегенімен, басылым мәліметіне қарағанда, оның әрекеттеріне ұлтшыл көзқарастағы бірқатар қоғамдық белсенділер дем берген.
Басылымның жазып отырған «ұлтшыл» деген азаматы — Тұрарбек Құсайынов. Ол украинаны ашық жақтайтын белсенді. Ол жақында Стамбұлға барып, Воронцовтың Қазақстанда провослав шіркеуінің өкілдігін ашу туралы хатын Константинопольдағы патриархтың кеңсесіне апарып берген көрінеді.
Сонымен қатар ол елдегі Ресейге тәуелді болғысы келмейтін азаматтардың қолын да жиналған үндеу хатты апарғанын да айтты.
Ал басылым болса, Тұрарбек Құсайыновтың жазбаларын орыс шіркеуіне «тіл тигізу» деп атады. Ал Воронцовты Ресей шіркеуіндегі дәрежесінен айырған соң, Константинопольға қарай бет бұрды деп жазған. Басылымның аты-жөнін жасырған дереккөзі оны Константинопольдың қолдауы екіталай екенін айтады.
Басылым Қазақстандағы «Православ азаматтар одағының» жетекшісі Константин Бируляның пікірін жазған:
Ары қарай Воронцовты сотқа тартпақ болып алайда істің сотқа жетпей қалғаны жазылған. Жалпы басылым Воронцовты ұлтшылдар мен саяси көзқарастағы адамдар пайдаланып отыр деген тұжырымға тоқтайтын ойларды айтады. Қазақстандағы Вознесенский шіркеуінің дінбасы Суворовтың пікірін жариялады:
Басылым тағы бір пікірді қосқан. Онда «Қазақстан православ азаматтары одағының» жетекшісі Константин Бируля да елде шіркеуге қысым жоқтығын айтады:
Еске сала кетсек, Orda.kz Ехоба куәгерлері атты діни сенімде жүрген азаматтар жайлы жазған болатын. Ресейде «заңсыз» деп танылған сенім Қазақстанда қалай таралды? Толығырақ материалымыздан оқыңыз.",2025-08-25T14:49:31+05:00,2025-08-25T14:49:31+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/15-11-1480-1.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/fb_img_1756100218126.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/15-11-1480-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/15-11-1480-1.webp,
084e4deba66dcf515bfec049ae785f5b,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Мектеп керек: Өлім аузынан қалған балаларды ата-аналары мектепке жіберуден бас тартты,"11 қыркүйегінде сағат 18:00 шамасында Алматы облысы  «Сокол» саяжайы маңында  34 оқушы мінген автобус пен жеңіл көлік соғылған болатын. Жол апаты салдарынан жеңіл көлік жүргізушісі оқиға орнында қаза тапты. Оның жолаушысы ауыр халде ауруханаға жеткізілгенімен, кейіннен көз жұмды. Оқушылар аман қалды. Ал ата-аналар осы оқиғадан кейін оқушыларды мектепке жібермеді. Бүгін, 15 қыркүйек күні жақын арада мектеп салуды талап етіп Сокол тұрғындары жиналды.",stories,https://kaz.orda.kz/mektep-kerek-olim-auzynan-kalgan-balalardy-ata-analary-mektepke-zhiberuden-bas-tartty-134917/,"11 қыркүйекте сағат 18:00 шамасында «Сокол» саяжайы Алматы облысында 34 оқушы мінген автобус пен жеңіл көлік соғылған болатын. Жол апаты салдарынан жеңіл көлік жүргізушісі оқиға орнында қаза тапты. Оқушылар аман қалды. Ал ата-аналар осы оқиғадан кейін оқушыларды мектепке жібермеді. Бүгін, 15 қыркүйек күні мектеп салуын талап етіп Сокол тұрғындары жиналды.
Orda.kz тілшілері оқиғаның мән жайын білу үшін Сокол саяжайына барып қайтты.
Алматы облысы Іле ауданы Ақсай ауылындағы Сокол саяжайының ата-аналары балаларымен бірге «мектеп керек» деген жазуы бар қағаздар ұстап жиналды. Сокол өңіріндегі балалар мектеп жоқ болған соң алыс жерге автобустармен жолға шығады. Саяжай тұрғындарының сөзіне қарасақ, ауылға Ақсай деген ат 10 жыл бұрын берілген. Алайда ресми түрде ауыл мәртебесін ала алмай отыр. Сокол саяжайында жалпы есепте 2188 адам тұрады. Әкімдіктің бұрынғы берген жауаптарына қарасақ, 2025 жылы Сокол саяжайында мектеп салу мәселесі қарастырылмаған, ол мәселе тек ауыл мәртебесін алғаннан кейін ғана шешіледі.
Cаяжайдан оқушыларды мектепке 3 жекеменшік және 4 мемлекеттік автобус тасымалдайды. Тұрғындардың сөзіне қарасақ, 2000 оқушы жан-жақтағы алыс өңірлердегі мектептерге сабылып барады.
Айта кетейік, дәл осы ауыл маңында 34 оқушы мінген автобус жол апатына ұшырап екі адам көз жұмған еді. Тілшілерді ата-аналарға қарағанда оқушылар көп жиналған топ қарсы алды.
Осынша жерге автобуспен қатынап жүрген оқушылардың амандығына ата-аналар жол апатынан кейін қатты алаңдаған. Ата-аналар алыс жаққа барып, оқушыларының өте кеш қайтатынына алаңдайтындарын айтты.
Ауыл тұрғындары оқушыларын тек бір мектепке ғана емес, ауыл маңындағы 5 түрлі мектепке тасиды. Оқушылардың аналары балаларының қауіпсіздігіне алаңдап отыр. Жұрттың жиналып жатқанын естіп полиция қызметкері де келді.
Алматы облысы Іле ауданына қарасты қатар орналасқан 14 саяжайдың 1700-ден астам оқушысы мектепке зордың күшімен, түрлі қиындықтар көріп қатынап жүр.
Сокол — Мерей деп айдар таққан кезіндегі аядай саяжайдың қазір ауқымы үлкейген. Мұнда шамамен 14 саяжайда  2000 оқушы бар. Бүгін мектеп сұраған тұрғындар наразылығын білдіріп алаңға жиналды.
Балаларды таситын автобустар жетпейді. Бала біткен сығылысып сыймай әлек.
Тұрғындар бала-шағасымен бірге келді. Орта жастағы әйелдер, қарт аналар, оқушылар жиылды. Еңбектеген баладан еңкейген қарияға дейін сұрайтыны — мектеп.
Халықтың базынасын тыңдауға Ақсу ауылдық округінің әкімі келді. Бірақ журналистерге атын да айтпады, жауап беруден де түбегейлі бас тартты.
Әкімнің айтуынша, мектеп жоспарда бар, бірақ нақты қазір салынбайды.
Наразы болып шыққан халықпен кездесуге Әбдірахым Нұрлан Ерғалиұлы шығып, бұл жерге ауыл мәртебесі  берілетінін айтты. Алматы облысы әкімінің бірінші орынбасары Әбдірахым Нұрлан Ерғалиұлы былай деді:
Тұрғындар шенеуніктердің уәдесін алғаннан кейін сабырға келіп үйді-үйіне тарқасты. Енді мектеп мәселесі мен ауыл мәртебесін беру жайлы шешім биліктің құзіретінде.
Еске сала кетсек, Алматы облысында оқушыларды тасымалдап келе жатқан автобус пен Hyundai Accent автокөлігі соқтығысып, екі адам көз жұмды. Ал автобусқа мінген 34 оқушы аман қалған еді.",2025-09-15T16:50:59+05:00,2025-09-15T16:50:59+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/img-20250915-wa0268.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/img-20250915-wa0242.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/img-20250915-wa0243.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/img-20250915-wa0263.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/img-20250915-wa0270.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/img-20250915-wa0272.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/img-20250915-wa0268.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/img-20250915-wa0268.webp,
fde065ec71a70a9c89d137ecf4521ed1,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Мемлекет мүддесін қорғадық»: Қорғас ісі бойынша сотталғандар ақтауды талап етті,2018 жылғы ақпанда Алматы облысындағы «Алтынкөл» кеден бекетінде болған даулы қылмыстық істің басталуына себеп болды. Бұл іс бойынша 17 адам әртүрлі мерзімге бас бостандығынан айырылды.,stories,https://kaz.orda.kz/memleket-myddesin-korgadyk-korgas-isi-bojynsha-sottalgandar-aktaudy-talap-etti-134280/,"2018 жылы ақпанда Алматы облысындағы «Алтынкөл» кеден бекетінде болған оқиға даулы қылмыстық істің басталуына түрткі болды. Бұл іс бойынша 17 адам әртүрлі мерзімге бас бостандығынан айырылды. Алматы қаласында 11 тамыз күні дәл осы қылмыстық топтың ішінде болған Мұхтар Дудуев пен Дәурен Кәрім баспасөз мәслихатын жасап өз шындықтарын айтты. 5 жыл абақтыда отырған айыпталушылардың айтуынша оларға жала жабылған. Orda.kz тілшісі баспасөз мәслихатына қатысып қайтты.
Ресми нұсқаға қарасақ, бұл сыбайлас жемқорлықпен күрес. Алайда оқиғаға қатысқандардың көбі шын мәнінде оларды «Қазақстан Республикасы мүддесінен бөлек бөтен мүдделердің жолына тұрғаны үшін жазалады» деп есептейді.
2017 жылы дәл осы адамдар кеден операциялары арқылы бюджет кірісін 300 млрд теңгеден астамға арттыра алды. Бұл – заңсыз схемаларды жабудың нәтижесі еді. Өздерінің айтуынша, олар осы әрекеті үшін жазаға тартылды.
Бүгінде, 2022 жылы қаңтардағы қайғылы оқиғалардан кейін, жүк рәсімдеу арқылы бюджетке түсетін пайда екі есе өсіп, жылына 4 трлн теңгеге жетті. Олардың сөзінше бұл – шын мәнінде «Алтынкөл ісінің» қатысушылары  көздеген мақсат.
Мұхтар Дудуевтің айтуынша оны отбасымен қорқытып, пара беруге мәжбүрлеген.
Бүгінде «Алтынкөл ісіне» қатысқан көптеген тұлғалардың өздері сотталды. Руслан Искаков пен оның әріптесі Рахимов 2022 жылғы қаңтар оқиғаларын ұйымдастырғаны үшін сотталды. Сол оқиғалар үшін ҰҚК басшылары да жауапқа тартылды. Барлық үкімдерді сот бекітті.
Сотталғандардың айтуынша, олар жемқорлық схемаларды жапса, қарсыластары жеке мүдделерді қорғаған.
Дегенмен «бұл оқиғаларда аты жиі аталған Қайрат Қожамжаровтың іс-әрекетіне әлі күнге дейін құқықтық баға берілмеді?» деген орынды сұрақ туады.
Белсенді Жарқын Күрентаев «Қорғас-2» немесе «Алтынкөл» (2018 ж.) ісі бойынша биліктің нені жасыратынын тізіп айтып берді.
Олар әлдекімдердің қалтасын қампайтпай, адал қызмет істеп мемлекеттің мүддесін қорғағандарын айтты. Ақыры 17 адам қылмыстық топқа қатысы бар деген айыппен сотталды. Шын мәнінде олар жемқорлық ағындарына тосқауыл қойып, заңсыз схемаларға кедергі келтіріп, мемлекеттік бюджетке түсетін пайданы қамтамасыз етті. Олардың сол туралығын «қылмысқа» айналдырды деп отыр.
Orda.kz редакциясы осы оқиғаны бақылап, алдағы уақытта ақпарат таратып отырады.",2025-08-11T18:00:16+05:00,2025-08-11T18:00:16+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/fotokollazh-horgosa-1440x810-1.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/photo_2025-08-11_17-06-13.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/photo_2025-08-11_17-06-14-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/photo_2025-08-11_17-06-15-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/photo_2025-08-11_17-06-15.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/fotokollazh-horgosa-1440x810-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/fotokollazh-horgosa-1440x810-1.webp,
1eddea5c74d8d83520cc1c0b6d46bd13,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Мемлекеттік тілде сөйлеуді талап ету — қылмыс емес»: Мирболат Мырзатайұлы не үшін сотталды?,"Алматыдағы Медеу аудандық №2 сотында қоғам белсендісі әрі «Журналистік зерттеу орталығының» жетекшісі Мирболат Мырзатайұлына қатысты үкім шығып, журналист 4 жылға бас бостандығынан айырылды. Бүгін",stories,https://kaz.orda.kz/memlekettik-tilde-sojleudi-talap-etu-kylmys-emes-mirbolat-myrzatajuly-ne-yshin-sottaldy-136067/,"Медеу аудандық №2 сотында «Журналистік зерттеу орталығының» жетекшісі әрі қоғам белсендісі Мирболат Мырзатайұлына қатысты үкім шықты. Журналист 4 жылға бас бостандығынан айырылды. Бүгін оның қорғаушылары мен жақтастары жедел баспасөз мәслихатын өткізіп, істің саяси сипатта екенін ашық айтты.
Orda.kz тілшісі баспасөз мәслихатына барып қайтты.
Айыптау актісінде көрсетілгендей, биыл сәуірде Мирболат Мырзатайұлы Алматыдағы бір мекемеге барып, басшысымен жанжалдасқанда қазақ тілінде жауап беруді талап еткен. Сол сәттегі диалогтан үзінді Instagram желісінде жарияланып, кейін полицейлер оны «ұлтаралық араздықты қоздыру» деп бағалаған.
Сондай-ақ, Балғабаева сараптама нәтижесінің қисынсыздығын бірнеше рет атап өтті.
Айыптау актісіндегі басты дәлел — Мирболаттың мекеме басшысынан қазақша жауап талап етуі.
Мырзатайұлының жиі көтеретін тақырыптарының бірі қытай азаматтарына жер берілуі мәселесі еді. Жоғалған күні белсенді Худайшүкір Абдуллаев пен Асылбек Қараевпен бірге Талғар аудандық әкімдігіне барған, алайда Бишуинов сол күні үйіне жете алмай кетті. Блогердің туыстары мен жақтастары оның ұсталуын саяси қудалау деп санайды. Бишуинов әлеуметтік желіде шетелдіктерге жер беру мәселесін жиі көтеріп, өткір пікірлер білдіріп жүрген. Әсіресе, Қытай азаматтарына жер сатуға қарсы жазбалары қоғамда кең талқыланған еді.
Айта кетейік, қоғам белсендісі сот процесі кезінде залға келе алмаған, барлық процестерге тек онлайн қатысқан. Мырзатайұлы бұл жағдайға наразылық білдіргенімен, сот назарға алған жоқ.
Қорғаушылар оның Алматы қалалық сотына апелляциялық шағым түсіретінін мәлімдеді.",2025-11-14T18:06:47+05:00,2025-11-14T18:06:47+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1763125220_screenshot-2025-09-03-102025.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1763125220_screenshot-2025-09-03-102025.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/whatsapp-image-2025-11-14-at-18_01_43.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/whatsapp-image-2025-11-14-at-18_01_48.jpg,
d0453d6069c89302b154837e3ac3daf3,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Мен баламды мақтан тұтамын»: Хасанның анасы прокурордың жауап беруін сұрады,Бүгін Алматы қаласы Талғар қаласында Хасан Қасымбаевтың сотына Талғар қаласының тұрғындары жиналып Прокурордың сұраған жазасына наразылық білдіріп сот алдына жиналды деп хабарлайды Orda.kz. Еске,stories,https://kaz.orda.kz/men-balamdy-maktan-tutamyn-hasannyn-anasy-prokurordyn-zhauap-beruin-surady-135769/,"Бүгін Алматы облысы Талғар қаласында Хасан Қасымбаевқа прокурордың сұраған жазасына наразылық білдіріп тұрғындар сот алдына жиналды, деп хабарлайды Orda.kz
Қазақстандағы ең атышулы адамдардың бірінің соты аяқталуға таяды. Еске сала кетейік, 2024 жылы 4 қазанда «Қамажай» дүкенінде болған жанжалда қаза тапқан Шерзат Полаттың оқиғасы Қазақстанды дүр сілкіндірді. Осы жағдайдан кейін Талғар аудандық әкімдігінде қызмет атқарған Хасан Қасымбаевтың бауыры Аслан Қасымбаев жұмыстан босатылды. Ресми сот кабинеті дерегіне сүйенсек, Хасан Қасымбаевтың тағы бір бауыры Ержан Қасымбаев бұған дейін «адам өлтіру» бабымен істі болған. Ол кеден қызметкері Медет Жамашевті қасақана өлтірді деп айыпталған. Шерзаттың ісінен кейін «хуторлық» баскесерлер жайлы қауесет тараған. Ал ІІМ «хуторлық» қылмыстық топ жайлы сөз бұрқ ете қалғанда-ақ ақпаратты жоққа шығарған болатын.
Orda.kz тілшісіне берген сұхбатында Хасан Қасымбаев: «Менің арым таза, заң бұзған жоқпын» деген еді. Алайда 4 қараша күні ол қамауға алынып, оған қатысты тергеу басталды. Тергеу шілде айында аяқталды. 29 шілдеде прокуратура айыптау актісін бекітіп, істі сотқа жіберді.
28 қазан күні прокурор Ерлан Құланбаев Хасан Қасымбевпен тағы басқа айыпталушыларға қатысты жаза сұрады.
Прокурор Хасан Қасымбаевқа он бес жыл, ал қалған айыпталушыларға тоғыз жыл сұрады.
Бүгін кезекті сот отырысына Талғар қаласының тұрғындары, соның ішінде Хасанның анасы Нұрәкімова Гүлнәр, туыстары, достары келіп прокурордан қандай негізге сүйеніп он бес жыл сұрағанына жауап беруін талап етті.
Еске сала кетсек, 14 қазанда Хасан Қасымбаев жауап берді. Ол Шерзаттың ісіндегі айыпталушыларды және осы істегі жәбірленуші Тәжиевті танымайтынын ашық айтты. Екінші жәбірленуші Арман Әлімовті ұрып-соқты деген айыпты Хасан жоққа шығарды. Адвокаттар жәбірленушінің бұрынғы қылмысын алға тартты. Ал прокурор бұрынғы оқиғаның бұл іске қатысы жоқ екенін атап өтті.
Бүгін 15 жыл жаза беруді сұраған прокурорға наразы болған Хасан Қасымбаевтың анасы Нұрәкімова Гүлнәр онымен жолыққанда: «Мен баламды мақтан тұтамын» деп даусын көтере сөйледі.
Orda.kz тілшісі алдағы уақытта соңғы сөз бен үкім жайлы ақпарат таратады.",2025-10-29T16:53:44+05:00,2025-10-29T16:53:44+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/img_20251029_164022_573.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/img_20251029_164022_573.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/img_20251029_164022_573.webp,
6975221222d579e2da22a58968522dfc,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Менің тағдырым қоғамды тыныштандыру үшін құрбандық болмауы керек»: Хасан Қасымбаевтың соңғы сөзі,Хутор бандысына қатысы бар деп айыпталып отырған Хасан Қасымбаевқа қатысты сот аяқталуға жақындап қалды. 28 қазан күні сөз жарысы болды.,stories,https://kaz.orda.kz/menin-tagdyrym-kogamdy-tynyshtandyru-yshin-kurbandyk-bolmauy-kerek-hasan-kasymbaevtyn-songy-sozi-135767/,"Алматы облысындағы атышулы «Хутор бандасы» ісі бойынша сот аяқталуға жақындады. 29 қазан күні өткен отырыста тараптар жарыссөзге шықты. 28 қазан күні прокурор үкімге ұсыныс жасады, ал айыпталушылар тағылған айыптармен келіспей, сот залында наразылық білдірді, деп хабарлайды Orda.kz.
Жарыссөзді прокурор Ерлан Құланбаев бастады. Ол Хасан Қасымбаевты екі бап бойынша кінәлі деп танып, он бес жылға бас бостандығынан айыруды сұрады. Қалған айыпталушыларға тоғыз жыл түрме жазасын және жәбірленушіге 5 миллион теңге көлемінде моральдық өтемақы төлеу жазасын ұсынды.
Бұл шешім айыпталушылардың ашу-ызасын туғызды. Олар өздеріне жала жабылып жатқанын айтып, «бұл іс — қолдан жасалған» деп мәлімдеді. Сот залында айыпталушылар мен прокурор арасында айқай-шу болып, судья бірнеше рет тыныштық сақтауға ескерту жасауға мәжбүр болды.
Жәбірленушінің анасы мен айыпталушылар арасындағы тартыс
Жарыссөз кезінде жәбірленуші Арман Әлімовтің анасы сөз алып, баласы алған соққыдан кейін туберкулезге шалдыққанын айтты. Алайда айыпталушылар бұл пікірмен келіспей, «соққыдан туберкулез болмайды» деп қарсы шықты.
Хасан Қасымбаев өз сөзінде қылмысқа қатысы жоғын тағы да мәлімдеді. Бұған дейін ол соттағы соңғы сөзінде өзін «қоғамдық пікір үшін құрбандыққа шалынған адам» деп атаған болатын.
Қасымбаев сөзін өмірінде алғаш рет сот алдында айыпталушы ретінде тұрғанын айтып бастады.
Оның айтуынша, іс материалдарында кінәсін дәлелдейтін нақты айғақ жоқ.
Айыпталушының сөзінше, бұл іс қоғамда үлкен резонанс туғызған соң біреуді жауапқа тарту қажеттілігі туған.
Қасымбаев өзіне тағылған «қылмыстық ұйым басшысы» деген айыпты да теріске шығарды. Үзіліс кезінде ол Orda.kz тілшісіне сұхбат беріп, тағылған айыппен келіспейтінін айтты.
Сөзінің соңында Қасымбаев өз отбасылық жағдайын айтып, соттан әділдік сұрады. Іс бойынша жәбірленуші Арман Әлімов соттан айыпталушыларды қатаң жазаға тартуды сұрап, сөзін қысқа қайырды. Ал екінші жәбірленуші Аюпжан Тәжиев айыпталушы Х.Қасымбаевқа ешқандай талабы жоқ екенін айтты.
Хасан Қасымбаевтың қорғаушысы, адвокат Ерлан Мендешев сот жарыссөзінде айыптаулардың заңсыз екенін және тергеу барысында өрескел заң бұзушылықтарға жол берілгенін айтты.
Адвокаттың айтуынша, Қасымбаевқа қатысты қылмыстық іс заңға сай емес, тапсырыспен қозғалған.
«Істе 14 бет жоғалған, сот тексермеді»
Қорғаушының сөзінше, қылмыстық істе фальсификация белгілері анықталған, бірақ сот бұл деректерге назар аудармаған.
Мендешевтің айтуынша, ресми органдардың жауабы бұл істің бұрын нақты қаулылары болғанын дәлелдейді.
Адвокаттың айтуынша, қорғау тарабы соттан құжаттардың түпнұсқалығын анықтау үшін сот-техникалық және қолжазба сараптамасын сұраған, бірақ судья бұл өтінішті қанағаттандырмаған.
Еске сала кетсек, кеше Алматы облысы Талғар қаласында Хасан Қасымбаевқа прокурордың сұраған жазасына наразылық білдіріп тұрғындар сот алдына жиналды.",2025-10-30T12:00:30+05:00,2025-10-30T12:00:30+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1761804830_photo_2025-10-30_11-06-37.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/photo_2025-10-28_16-37-50.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/photo_2025-10-28_16-37-52.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/photo_2025-10-29_15-07-46.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/photo_2025-10-30_11-06-37-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/photo_2025-10-30_11-06-39.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/photo_2025-10-30_11-06-42.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/photo_2025-10-30_11-06-44.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/photo_2025-10-30_11-06-49.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/photo_2025-10-30_11-06-50.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/photo_2025-10-30_11-06-51.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1761804830_photo_2025-10-30_11-06-37.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1761804830_photo_2025-10-30_11-06-37.webp,
ad98fe76c91b25ac601898983cc4aa9d,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Миллиард болатын дау: Мәсімовтің қызы бұрынғы күйеуіне зәулім сарайды беруге мәжбүр болды,"Мәскеуде ҚР ҰҚК-нің бұрынғы төрағасы Кәрім Мәсімовтің отбасына қатысты сот ісі аяқталды, деп хабарлайды Orda.kz. Оның қызы Тамила Кәрім бұрынғы күйеуі Азамат Қапеновтен құны шамамен бір миллиард",stories,https://kaz.orda.kz/milliard-bolatyn-dau-masimovtin-kyzy-buryngy-kyjeuine-zaulim-sarajdy-beruge-mazhbyr-boldy-134561/,"Мәскеуде ҚР ҰҚК-нің бұрынғы төрағасы Кәрім Мәсімовтің отбасына қатысты сот ісі аяқталды, деп хабарлайды Orda.kz. Оның қызы Тамила Кәрім бұрынғы күйеуі Азамат Қапеновтен құны шамамен бір миллиард рубль тұратын Серебряный Бордағы элиталық үй мен жер телімін дауға салған еді. Редакция қолына Мәскеудің Мещан аудандық сотының шешімі тиді.
Құжатта Қапенов пен Тамиланың 2013 жылы үйленгені, екеуінің де Ресей азаматтары болғаны көрсетілген. Некеде тұрған жылдары олар Мәскеуде қымбат жылжымайтын мүлік иеленген. Ал Қапенов Мәсімовтің қызына үйленгенге дейін табысты кәсіпкер болмаған. Тіпті 2009 жылы Алматыда продюсер Елтінжал Тұрғанәлиевті соққыға жыққаны үшін қылмыстық жауапкершілікке тартылған. Алайда, атақты отбасына «күйеу бала» атанған соң, бұл оқиға ұмыт болып, оның мәнсабы өсіп, тасы өрге домалаған.
Бірақ некелері ұзаққа бармады. 2019 жылы Тамила Кәрім күйеуінен ажырасты. Бір жылдан кейін ол жазбаша түрде ортақ мүліктен үлес талап етпейтінін мәлімдеді. Дубайдағы Ресей елшілігінде куәландырылған сол құжат Мәскеу сотында негізгі дәлел болды.
Жылжымайтын мүлікті бөлу туралы келісім нотариуста рәсімделмегенімен, консулдық қызметкерлерінің көзінше қол қойылғандықтан, сот оны заңды деп таныды. Осыған байланысты Тамиланың Қапенов жасаған мәмілелерді жарамсыз деп тану және элиталық үй мен жерден үлес алу жөніндегі талаптары қанағаттандырылмады.
Қапенов бұл жылжымайтын мүлікті сатып үлгерген. Ол ғимарат пен аумағы 2900 шаршы метр жер телімін Ч. Б. Шейшекеева деген адамға өткізген.
Анықтама: Хорошевский Серебряный Бор — Мәскеудегі ерекше қорғалатын табиғи аумақ. XVII ғасырдан белгілі орманды саябақ, Хорошёво-Мнёвники ауданында орналасқан.
Бұл мүлік жайлы біз бұған дейін, маусым айында жазғанбыз. 2020 жылы Сосновый Бордағы екі қабатты коттедж бір миллиард рубльге бағаланып, сатылымға қойылған. Жарнамада үйде бірнеше жатын бөлме, төрт автокөлікке арналған тұрақ, сауна, кір жуу бөлмесі бар екені көрсетілген.
Ал 22 тамызда апелляциялық алқа бірінші инстанцияның шешімін күшінде қалдырды. Сөйтіп екі жылдан астам уақытқа созылған сот процесі Мәсімовтің қызының жеңілісімен аяқталды.
Сонымен қатар Ресейдегі мүлік дауларына қоса, басқа елдерде де сот процестері жүріп жатыр. Бұрынғы ерлі-зайыптылар БАӘ-де балалардың қамқорлығына байланысты соттасқан.
Ал Азамат Қапеновтің өзі қазақстандық және ресейлік құқық қорғау органдарының назарына әлдеқашан іліккен. Бір жыл бұрын, 2024 жылғы тамызда оған «алаяқтық» және «бөтеннің мүлкін иемдену» айыптары бойынша халықаралық іздеу салынды. БАҚ деректеріне сенсек, оның атына Подмосковьедегі коттедж ғана емес, Рублёвкадағы зәулім сарай мен Мәскеу орталығындағы Варсонофьевский тар көшесіндегі пәтер де тіркелген. Қазір ол пәтер ресми түрде Қапеновтің анасы Айгүл Мұсаеваның атына жазылған.
Азамат Қапеновтің БАӘ-де ұсталғаны жайлы соңғы хабарлар бұл іске жаңа бір драма қосты. Егер бұл дерек расталса, ол Мәсімовтің айналасындағы қашқындарды құрықтау оқиғасының ең атышулы эпизодтарының бірі болғалы тұр.
Еске сала кетсек, Ұлттық қауіпсіздік комитеті Кәрім Мәсімовтің бұрынғы күйеу баласы Азамат Қапеновтің ұсталғандығы туралы ақпаратқа қатысты мәлімет беруден бас тартты.
Автор: Динара Бекболаева",2025-08-27T12:00:19+05:00,2025-08-27T12:00:19+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1756273722_img_7236.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1756273838_snimok-jekrana-2025-08-26-v-18_40_27.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1756273935_dom-na-varsofonevskom-pereulke.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/screenshot_20250827_105105_chrome.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1756273722_img_7236.webp,
aa6f91c9f6d2af3c4d78774e93277009,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Министрлік кінәлі»: митиңге шыққан марқұм сарбаздардың аналары ұсталды,Президент әкімшілігінің қабылдау бөлімі орналасқан үкімет үйінің 16-подъезі маңында әскери борышын өтеп жүріп қаза тапқан сарбаздардың аналары митиңге шықты. Олар әділ тергеу жүргізуді талап етті.,stories,https://kaz.orda.kz/ministrlik-kinali-markum-sarbazdardyn-analary-kalaj-mitinge-shykty-zhane-olardy-kalaj-ustady-135993/,"Президент әкімшілігінің қабылдау бөлімі орналасқан үкімет үйінің 16-кіреберісі маңында әскери борышын өтеп жүріп қаза тапқан сарбаздардың аналары митиңге шықты. Олар әділ тергеу жүргізуді талап етті. Әйелдердің кейбірі суық жел астында жеті сағатқа жуық тұрып, есінен танып қалды. Ақыры арнайы жасақ (ОМОН) келіп, аналарды автобустарға күштеп отырғызып, полиция бөлімшесіне алып кетті.
Orda.kz тілшілері оқиғаны бастан-аяқ бақылап, тікелей ақпарат таратып отырды.
Бейбіт күнде әскер қатарында қаза тапқан немесе мүгедек болып қалған сарбаздардың ата-аналары әділдік іздеп, түрлі мемлекеттік орындардың табалдырығын тоздырып жүргеніне бірнеше жыл болды.
Ал әскери тергеу органдары мұндай істерді көбіне бір сарында рәсімдейді:
Әлімжеттік мен зорлық-зомбылыққа шағымданған сарбаздарды психиатриялық ауруханаға жіберіп, «есі дұрыс емес» деп көрсетеді.
Қаза тапқан және жараланған сарбаздардың ата-аналары үш жылдан астам уақыт бойы билікке үніміз жетсін деп күресіп келеді. Осы аралықта олар дәлелдер жинап, сарапшылардың қорытындыларын алып, өздеріне сенімді ондаған азаматтың басын қосқан. Алайда Қазақстан әскеріндегі өлім-жітім азаяр емес. Бұл ауыр жағдайды Мәжіліс депутаттары да айтып жүр, бірақ нәтиже жоқ.
Тағы да шекара қызметінің сарбазының өлімін «бензинге уланды» деп, түсініксіз «кездейсоқ оқиға» ретінде жапты.
Бұған дейін 5 қазан күні Алматы облысында қаза тапқан сарбаздың туыстары Алматы қаласындағы орталық мәйітханадан оның денесін ала алмай отырғанын хабарлады. Ресми деректерге қарасақ, 18 жастағы Нұрасыл Әнуар менингококцемия деген диагноздан көз жұмған. Жақындары бұл нұсқаға сенбейді.
Ал 17 қыркүйек күні Алматы облысы Жамбыл ауданының Отар горнизонында 19 жастағы жас сарбаз Шынарбек Дінмұхаммед Талғатұлы өзіне-өзі қол салды. Мүрдесін көруге ата-анасы Алматы қаласына келді. Orda.kz тілшісі марқұмның ата-анасымен сөйлесіп, жағдайға қатысты пікірлерін білді.
23 қыркүйекте Маңғыстау облысында 18 жастағы жас сарбаз Cұлтан Шынтеміров жындыханаға түсті.
Бұл биыл белгілі болған жаңалықтардың бір парасы ғана.
Отан қорғаушылар күні де Астанада балаларынан айырылған ата-аналар наразылық өткізді. 19 маусымда ата-аналар Тоқаевқа үндеу жасады.
Әр наразылық сайын әйтеуір оларды кездесуге шақыратын. Қорғаныс министрлігі мен Ішкі істер министрлігінің (оған Ұлттық ұлан қарайды) өкілдері ата-аналардың талаптарын тыңдап, құжаттарын алып, «мәселені қараймыз» деп уәде беретін. Бірақ бұл уәделердің бәрі жылдар бойы қайталанып келе жатқан құр сөзге айналды.
Ұлдарынан айырылған ата-аналардың енді шыдамдары шегіне жетті. Тыныш жүру, үнсіз қалу еш нәтиже бермейтінін түсінген олар бұл жолы қатты қамығып,  ашық әділдік сұрады. Олар Қорғаныс министрі Дәурен Қосановтың және азаматтардың өтініштерін бақылау жөніндегі бөлім басшысы Қанатбек Жайсаңбаевтың алдарына шығуын талап етті. Басты мақсат — Қазақстандағы әскер жүйесін түбегейлі реформалау.
Ата-аналар өз үндеуінде былай деп жазды:
Сонымен бірге олар мынадай талаптар қойды:
Наразы топ талаптарын ашық айтты:
Қаза тапқан және жараланған сарбаздардың ата-аналарына енді әділетсіз сотталған әскерилердің отбасылары да қосылды. Солардың бірі — Талдықорған қаласының тұрғыны Шынар Әденова.
Оның ұлы Бақберген Рустамұлы мен бірге қызмет еткен сарбаздар — Шымкенттен келген Аят Шәкір және Түркістандық Нұрман Әбсадық — 2024 жылы оқу-жаттығу кезінде адам өліміне себепкер болды деген айыппен 12 жылға сотталған.
Шынар Әденованың айтуынша:
Бұл қайғылы оқиға 2024 жылғы 13 пен 14 қараша аралығындағы түнде болған. Orda.kz бұл сот ісі туралы бұрын да жазған еді. Енді Шынар Әденова да әділдік іздеген сарбаз аналарының қатарына қосылған.
Үкімет үйінің 16-кіреберісі алдындағы баспалдақта наразылық біраз уақытқа дейін басылмады. Әйелдер талаптарын айқайлап жеткізсе, ерлер, қаза тапқан және жараланған сарбаздардың әкелері мен ағалары оларды қолдап, видео түсіріп, әлеуметтік желілерге таратты.
Барлық қатысушының үстінде «Біз әрсери қызметке реформа талап етеміз», «Баланы әскерге барып өлсін деп туған жоқпын!» деген жазуы бар ақ кеудешелері  болды.
Кейде оларға полиция қызметкерлері жақындап, мегафон арқылы «заңды бұздыңдар, рұқсат жоқ» деп айқайлады. Ал аналар «рұқсатымыз бар» деп жауап қатты. Артынша президент әкімшілігі мен Қорғаныс министрлігінің өкілдері шығып, сөйлесуге тырысып, тағы да құрғақ уәдені жаудырды.
Соңында аналар ғимаратқа  кездесуге кірді. Бірақ бұл жолы да министр Дәурен Қосанов пен бөлім басшысы Қанатбек Жайсаңбаев олардың алдына шыққан жоқ.
Сол арада жүйкесі сыр беріп, әбден қалжыраған Ұлттық ұланда қаза тапқан Алмас Шахимовтың анасы Индира Туғанбаева есінен танып қалды. Оны көтеріп ішке кіргізіп, орындыққа отырғызды, жедел жәрдем шақырылды. Ем көрсеткеннен кейін жағдайы жақсарды.
Сол сәтте, бірінші топтағы мүгедек болып қалған сарбаз Ұлан Мұсаевтың анасы Гүлмира Мұқажанова полиция қызметкерлерінің қысымынан кейін барша қазақстандықтарға үн қатты:
Наразы әйелдерді ақыры топ-тобымен қабылдап, олардың талаптарын тыңдап, қарастыратынын айтты. Біртіндеп қатысушылар тарқай бастады. Сол кезде белгілі болғандай, сарбаздардың аналарына медициналық көмек көрсетіліп жатқанда (тағы бір әйелдің қан қысымы көтеріліп, жағдайы нашарлады), оларға уәде беріліп жатқанда полиция алты адамды — бес ер адам мен бір қызды ұстап әкеткен.
Бұл — аналарды қолдауға келген туыстары мен достары еді. Көрген куәгерлердің айтуынша, оларды «заңсыз әрекет жасады» деп ұстаған. Біреуге тіпті «тыйым салынған жерде темекі шеккен» деген айып тағылған. Әйтеуір бір сылтауларды айтып, оларды жақын жердегі полиция автобусының ішіне күштеп отырғызған.
Сарбаздардың аналары шаршап, суықтан тоңып, тарай бастағанда кейбірі таксимен ешбір сұраусыз еркін қайтқан. «Ал енді олар қалайша ермін-еркін қайтып барады?» деген орынды сұрақ туады. Себебі арнайы жасақ оларды артынан торуылдап ұстаған.
Үкімет үйінің 16-кіреберісінен автобустар аялдамасына дейін полиция көліктері дәл сол арадағы жолдарды айналып, бір бұрыштан шығып, басқа бұрыштан кіріп жүрді. Наразылықты және адамдарды ұстап жатқанын көріп тұрған тәжірибелі журналистер арнайы техника қозғалысын жазып алып отырды. Біздің тілшілеріміз әйелдерді аялдамаға дейін шығарып салғанда, ешкім оларды ұстаған жоқ еді.
Бірақ журналистер алшақтағанда, арнайы жасақ шықты. Топтасып келіп алты әйелді автобусқа күштеп отырғызып, Байқоңыр аудандық полиция бөліміне алып кетті.
Әйелдерді полиция түнгі 8:30-да босатқан. Оларға ескерту берілген. Ал басқа ұсталғандар туралы әлі ақпарат жоқ.
Ең бастысы - сарбаздардың аналарының дауысы Ақордаға жетті. Президент Қасым-Жомарт Тоқаев прокурор Берік Асыловқа 12 күн ішінде қаза тапқан сарбаздардың ата-аналарының өтініштерін қарап, тергеу заңдылығын тексеруді тапсырды.
Автор: Анастасия Прилепская",2025-11-11T14:01:52+05:00,2025-11-11T14:01:52+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1762850037_photo_5228700900371664939_y.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762843550_photo_5228700900371664925_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762850633_photo_5228700900371664944_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762850682_photo_5228700900371664933_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762850861_photo_5228700900371664922_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762850918_photo_5228700900371664931_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/photo_5228700900371664921_y-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1762850037_photo_5228700900371664939_y.webp,
e75535800793f3ca40d853b78f994abe,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Мұғалімдер шықсын»: Алматы облысының әкімімен кездесуге келген жұрт орын таппай қалды,17 қазан күні Алматы облысының әкімі Марат Елеусізұлы Сұлтанғазиев Іле ауданы Өтеген батыр кентінде халықпен кездесті. Қарапайым халық басталмай жатып наразылығын білдіре бастады.,stories,https://kaz.orda.kz/mugalimder-shyksyn-almaty-oblysynyn-akimimen-kezdesuge-kelgen-zhurt-oryn-tappaj-kaldy-135552/,"17 қазан күні Алматы облысының әкімі Марат Сұлтанғазиев Іле ауданы Өтеген батыр кентінде халықпен кездесті. Кездесу басталмай жатып, халық наразылығын білдіре бастады. Себебі кездесу туралы әкімдіктің Instagram парақшасында бір күн бұрын емес, 17 сағат бұрын хабарлаған. Тіпті кейбір парақшаларда мұғалімдерді жөпелдемеде күштеп апара жатқан жазбалар тарады.
Orda.kz тілшісі кездесуге барып, кездесудің қалай өткенін анықтап қайтты.
Биліктің ұшар басындағы ат төбеліндей азаматтарға осындай ашық жиында өзінің жайын баяндап, көмек сұрап, болмаса уәжін айтуға келетіндер бар. Бірақ алдын ала залды толтырып, көзбаяушылық үшін жиын өткізетін шенеуніктерге деген сенімге селкеу түскелі қашан... Осы жолғы жиында да сол сценарий қайталанып, көп қарасын өздері толтырған адамдар болды. Ал аз ғана жұртқа тіпті отыратын орын жетпей қалды.
Кездесу Өтеген батыр кентіндегі Нұрғиса Тілендиевтің 100 жылдығына арналған жаңа мәдениет үйінде өтті. Мәдениет үйінің алдында үш тіркеу орыны тұрды. Келген адамдар өз аты-жөнін және жұмыс орнын жазып кірді. Мәдениет үйінде отырғандардың шамамен 70 пайызы — мұғалімдер, 20 пайызы — мемлекеттік қызметкерлер, ал 10 пайызы — қарапайым халық.
Жиынға келген су ресурстары және ирригация министрі Нұржан Нұржігітов Марат Сұлтанғазиевтің жанында отырды.
Ал ерте келген қарапайым азаматтарды орындарынан тұрғызып, артқы қатарларға көшіріп жатты. Айта кетейік, алдыңғы қатардағы орындықтарда бір азаматтардың аты-жөні жазылып тұрды.
Хабарландыру алдын ала ерте жарияланбаған соң, енді естіп-білген жұрт ағылып келді. Зал мұғалімдер мен құзырлы орган қызметкерлеріне лық толып отырған соң, орын таба алмаған, уәжін айтып, сұрақ қоюға келген қарапайым азаматтар наразы болды. Олардың ішінде мұғалімдерді залдан шығаруды талап еткендер де болды.
Әрине, күштеп, болмаса бұйрықпен әкелген соң қызметтегі кей адамдарға ресмилік үшін айтылып жатқан жиындағы сөздер мүлде қызық болмады. Сондықтан олар телефонын шығарып, әлденені көріп отыра берді.
Orda.kz тілшісі жиынның қалай өтіп жатқанын бақылап отыр.",2025-10-17T11:56:27+05:00,2025-10-17T11:56:27+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/77be623c-da35-4d79-aef0-5577d7b352cb.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1760681144_5444907887601251728.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1760681144_5444907887601251730.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1760681144_5445028627721876434.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1760681171_5445028627721876438.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1760681171_5445028627721876439.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/74523bd6-ed1a-440d-b530-815271372a1d.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/77be623c-da35-4d79-aef0-5577d7b352cb.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/77be623c-da35-4d79-aef0-5577d7b352cb.webp;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-10/5445028627721876435.jpg,
173ba7d104f089eb1301a4d61932212d,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"«Мұқтаждардан 1,5 млн алған»: «Робин Гуд» Сариевтің сұмдықтары сотта ашылды","Алматыда Алмалы аудандық сотында әлеуметтік желіде  qazaq_robin_hood лақап атымен танылған «Елге көмек» қайырымдылық қорының жетекшісі Ілияс Сариевке қатысты соттың негізігі сот отырыс басталды. Сотта Сариевтің науқас жандардың емі мен отасына ақша жинап беремін деп өз қызметін  1,5 млн теңге бағалап, артынша созбалаққа салып, ақшаларын қайтармай қойған, деп хабарлайды Orda.kz.",stories,https://kaz.orda.kz/muktazhdardan-15-mln-algan-robin-gud-sarievtin-sumdyktary-sotta-ashyldy-134994/,"Алматыда әлеуметтік желіде qazaq_robin_hood деген лақап атымен танылған «Елге көмек» қайырымдылық қорының жетекшісі Ілияс Сариевке қатысты негізгі сот отырысы басталды. Сотта Сариевтің науқас жандардың емі мен отасына ақша жинап беремін деп өз қызметін 1,5 млн теңге бағалап, артынша ақшаларын қайтармай қойғаны белгілі болды, деп хабарлайды Orda.kz.
Алмалы аудандық сотында өткен сот отырысында Ілияс Сариевпен қоса адамдарға қажылыққа арзан бағамен апарамын деп ақырында ақшасын алып уәделерін орындамаған «MM Travel»  туристік фирмасымен байланысы бар Ақтоты Дүйсееваның да ісі бірге қаралды.
Бүгінгі сот отырысында жәбірленушілердің негізгі бөлігі Қазақстанның әр аймағынан болғандықтан көбі сотқа онлайн қатысты. Алмалы аудандық сот отырысына тікелей келген Айман Жүргенбаева Сариевке 750 мың теңге берген. Жүргенбаеваның үш жасар қызы сал ауруына (ДЦП) шалдыққан, эпилепсия және сөйлеуі және психикалық дамуы кешеуілдеген (ЗПРР) деген диагнозы бар. Әйел күніне талмасы бір емес, жүз рет ұстайтын науқас қызына елден көмек болар деп Сариевке өзі хабарласады.
Жәбірленушінің айтуынша, Сариев ертесіне хабарласып 100 мың теңге салып жіберу керек екенін айтқан. Сонымен қатар, Сариев Жүргенбаевның қызының Түркия еліндегі еміне 50 миллион теңге жинап беремін деп айтқан.
Ақыр соңында жәбірленушінің айтуынша, Сариев не қызына қатысты әлеуметтік желіге салатын бейнероликті де түсірмеген, не елден қаражат жинауды да ашпаған. Сотта Айман Жүргенбаева егер Сариев 750 мың теңгені қайтарып берсе, оған кешірім беретінін де айтты.
Тағы бір жәбірленуші Венера Сұлтанқызы да қызының дертіне шипа іздеп Сариевке хабарласқан. Әуелі әлеуметтік желіде Ілияс Сариевтің ел-жұртқа көмектесіп жатқанын көріп, оның сенімінде селкеу болмапты.
Жәбірленушінің айтуынша, бастапқыда 550 мың теңгеден кейін аударымдарды Рауан, Нартай деген жігіттерге жіберген. Сариев хабарсыз кеткен соң, сол жігіттерге хабарласқанда олар Сариевтің өздеріне қарыз болғанын, ал Сұлтанқызынан келіп түскен қаражат «сол қарыздың өтеуі» екенін айтқан кезде ғана жәбірленуші өзінің алданғанын түсініпті.
Сонымен қатар, сотта «MM Travel» туристік фирмасымен байланысы бар Ақтоты Дүйсеевадан да зардап шеккен жәбірленушіден жауап алынды.
Арайлым Амированың айтуынша, ол әлеуметтік желіден «MM Travel» туристік компаниясының акциясын көріп, умра қажылыққа небары 500 мың теңге жолдама аламын деп сан соғып қалған.
Бүгінгі соттың бір қызығы, сот алдында жауап берген жәбірленушілердің барлығы бір ауыздан: «егер Сариев ақшамызды қайтарып берсе, кешірім береміз» деп айтты.
Келесі сот отырысы 25 қыркүйекте жалғасады. Orda.kz бұл істі өз бақылауына алады.
Еске сала кетсек, Ақтоты Дүйсеева журналист Руслан Өтепбайға сұхбат беріп, Ілиястың құмар ойындарына миллиондап ақша тіккенін жайып салды.
Orda.kz тілшісі бұған дейін Ілияс ашқан қорға сеніп қор болған жандардан сұхбат алған болатын.",2025-09-18T19:49:47+05:00,2025-09-18T19:49:47+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/5359439786462543853.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/1758204116_5359439786462543865.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/1758204213_5359439786462543864.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/5359439786462543863.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/5359439786462543853.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/5359439786462543853.webp,
4b46d23c61e5c05e20c400f51884f815,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Мұрат Нұртілеу жайлы не белгілі?,Бірнеше күн бұрын ғана Мұрат Нұртілеу Қазақстанды халықаралық келіссөздерде жүрген еді. Ал 4 қыркүйекте белгілі кәсіпкер Гаджи Гаджиевпен бірге ұсталғаны туралы хабар шықты. Orda.kz осы адамның кім екенін және дипломат болып жүріп Ақордаға қалай жеткенін саралап көрді.,stories,https://kaz.orda.kz/murat-nurtileu-zhajly-ne-belgili-134740/,"Бірнеше күн бұрын ғана Мұрат Нұртілеу Қазақстанды халықаралық келіссөздерде жүрген еді. Ал 4 қыркүйекте белгілі кәсіпкер Гаджи Гаджиевпен бірге ұсталғаны туралы хабар шықты. Orda.kz осы адамның кім екенін және дипломат болып жүріп Ақордаға қалай жеткенін саралап көрді.
Мұрат Нұртілеу 1976 жылы 11 наурызда Алматыда дүниеге келген. Ұлы жүздің суан руынан. Дипломатиялық мәнсабының арқасында ол бірнеше тілді біледі. Қазақ, орыс, ағылшын және неміс тілдерін жетік меңгерген. 1998 жылы әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дың халықаралық қатынастар факультетін тәмамдап, бірден Сыртқы істер министрлігінің қызметіне кірген.
Қызметін референт ретінде бастап, кейін Малайзиядағы атташе қызметіне тағайындалып, сол жерде 2003 жылға дейін еңбек етті. Орталық аппаратқа оралғаннан кейін Азия және Африка департаментінің екінші хатшысынан министрдің кеңесшісі әрі оның хатшылығының жетекшісіне дейінгі сатыларынан өтті. 2007 жылдың қаңтарында сенатқа қабылданып, алдымен орынбасары, кейін жоғарғы палатаның аппаратының басшысы болып, 2011 жылға дейін сол қызметте қалды.
Содан кейін оған арнаулы тапсырмалар бойынша елші мәртебесі беріліп, Женевадағы БҰҰ жанындағы Қазақстанның тұрақты өкілдігі кеңсесінде кеңесші болды. 2016–2019 жылдары елімізді Финляндия мен Эстонияда таныстырды. 2019 жылдың наурызында президент Қасым-Жомарт Тоқаев оны өз көмекшісі етіп тағайындады. Ал 2021 жылғы ақпанда әкімшілік басшысының орынбасары дәрежесіне көтерілді.
Қаңтар оқиғаларынан кейін оның қызметінде үлкен өзгеріс болды. 5 қаңтарда Кәрім Мәсімов қызметінен кеткеннен кейін Тоқаев Мұрат Нұртілеуді Ұлттық қауіпсіздік комитетінің бірінші орынбасары етіп тағайындады. Осы аз ғана уақытта арнайы қызметтегі екінші адам болып есептелді. Сондықтан кейбір мәліметтерге қарағанда, күштік құрылымдағыларлың тұтқындалуына және кадрлық ауыс-түйістерге тікелей әсер еткен болуы мүмкін. Бұл жайттар ресми түрде ашық айтылмады.
1 ақпанда Нұртілеу парламентке жіберілген Ерлан Қошановтың орнына әкімшілікті басқара бастады. Президент Тоқаевтан кейінгі реформаларды жүзеге асыруда, кадрлық және ішкі саяси мәселелерді бақылауда осы адамның жауапкершілігі ерекше болды.
2023 жылғы 3 сәуірде Нұртілеу премьер-министрдің бірінші орынбасары — сыртқы істер министрі лауазымына тағайындалып, Мұхтар Тілеубердінің орнына келді. Сол сәттен бастап ол Қазақстанның сыртқы саясаты мен халықаралық бастамаларын басқарып, президентпен келіссөздерге бірге бара бастады.
Тағы бір жайт: 2024 жылы 5–6 ақпан күндері Әлихан Смайылов болмаған кезде премьер-министрдің міндетін дәл осы Мұрат Нұртілеу атқарған еді. Бұл эпизод оның үкіметтік иерархиядағы ерекше салмағын айқын көрсетті.
Мұрат Нұртілеу үйленген, төрт ұлы бар. Жеке өмірге қатысты ашық айтылатын мәліметтер аз. Дегенмен қолында билігі бар адамдардың жүріп өткен жолына қарасаң, байланыстары білінер-білінбес сезіліп тұрады.
Журналист Михаил Козачковтың айтқан ақпаратқа қарасақ, Мұрат Нұртілеудің Жәмилә деген туған әпкесі бар. 2016 жылы ол Мұрат Нұртілеу Финляндияға елші болғанда арнайы қажеттілігі бар балаларға арналған акциядан фотосурет жариялап, туыс екендерін білдірді.
Сол кадрларда «Лапландияның Аяз Ата» сыйлықтарынан бөлек, сол уақытта президент әкімшілігінің басшысы болған Мұрат Нұртілеуге қатысты тұлға да көрінеді.
Ескі фотосуретке мұқият қарасаңыз, оның жанында Мұрат Нұртілеудің нағашы жағынан туыс болып келетін Куаныш Сұлтанов тұр. Бұл тәуелсіздіктің алғашқы жылдары саясат сахнасына шыққан тұлға. Ол бір кездері ақпаратты ашуға жауапты бірінші министр болып елге қызмет еткен, кейін парламент, сенат, Қытай, Корея, Вьетнам секілді дипломатиялық миссияларда жұмыс істеген.
Журналист іздене келе құжаттарға да көз жүгіртті. Қаржы есептерінің депозитарийінде Мұрат Нұртілеудің отбасы мүшелерінің тізімі бар. Сол тізімде Мұраттың анасы ретінде есептелетін Құлтай Сұлтановна Мусаева аты кездесті. Оның әкесінің аты мен тегі бойынша ол Куаныш Сұлтановтың қарындасы болуы мүмкін деген тұжырым қалыптасады. Осылайша логикаға салсақ, сыртқы істер министрі бір кездері ақпарат министрі әрі бұрынғы елші болған адамның аға­-інісі болуы мүмкін. Яғни Мұрат Абуғалиевичтің шашбауын көтеріп, қолдап жүргендер болды деген сөз.
Сол тізімнен, әкесінің аты-жөніне қарай Мұрат Нұртілеудің бауыры — Саята Абуғалиевич Сауранбаевтың аты да табылды. Ресми мәліметтер бойынша ол Ақмола облысы бойынша ҰҚК департаментінің бастығы, полковник шенінде. Ақордадан шыққан мәліметке сай, оған 2025 жылғы 5 мамырда «ұлттық қауіпсіздік генерал-майоры» арнайы атағы берілді.
Халық естіп жүрген Мұраттың кіші бауыры — бизнесмен Шалқар Нұртілеуов те осы тізімде бар. Ол бірнеше компанияға иелік етеді, соның ішінде «Азия Су» арқылы Turan сусын бренді бар. Осы табысты кәсіп арқылы ол 2021–2022 жылдары Ақордаға су жеткізушілердің қатарында болған. «Азаттық» тілшілерінің сауалына ресми жауапта басқарма бұл фактілерді жоққа шығармаған. Яғни осындай қарым-қатынастар барын мойындаған. Алайда «жеке тұлғалардың іскерлік қатынастары» туралы пікір білдіруден бас тартқан.
Алайда бұған дейін оның аты басқа да зерттеулерде жарияланды. Оның атқарушы билікпен байланысқа түскен компаниялар туралы тергеулерде аталатын. Сондай-ақ оның аты президенттің ұлы Тимур Тоқаевпен байланыстырылған бірлескен энергетикалық жоба аясында айтылған. 2017 жылы «Біріккен энергосервис компаниясы» энергетикадағы активтерді сатып алып, Шалқар Нұртілеу сол компанияның басқарма төрағасы болды.
Мұрат Нұртілеудің өзін жұртшылық алдында Тоқаевтың сенаттағы кезінен бергі ең жақын серіктерінің бірі ретінде көрсетіп келеді. Ол ұзақ жылдар бойы Тоқаевтың қасында жүріп, сенімді әрі берік аппарат қызметкері екенін көрсетті. 2019 жылы Тоқаев президент болған кезде, Мұрат Нұртілеу де онымен бірге сенаттан Ақордаға өтті. Алдымен көмекші, кейін президент әкімшілігінің басшысы болды.
Сарапшылар Тоқаевтың жеке адалдықты жоғары қоятынын атап өтеді. Мұрат Нұртілеу — осы сенімді үнемі ақтап жүрген санаулы серіктің бірі. Бұрынғы дипломаттар мен Тоқаевтың көмекшілерінің көбісі бүгінде жоғары қызметтерде отыр. Ал олардың мәнсап жолы жаңа президент келген соң өрге басқаны жасырын емес. Солардың қатарында Мұрат Нұртілеуді де Тоқаевтың шәкірті, тіпті арқасынан қағып, қолдап отыратын адамы деуге болады.
Бір қызығы, 3 сәуірде сыртқы істер министрі болып тағайындалғаннан кейін көп өтпей, Мұрат Нұртілеу Ресейге аттанды. 11 сәуірде ол Қазақстан мен Ресей арасындағы қарым-қатынасты жоғары бағалап:
4 қыркүйекке дейін Мұрат Нұртілеудің аты түрлі дау-дамайда аталмады. Әсіресе, оның өзіне қатысты жанжалдар шықпаған. Болмаса жұртқа жария болмаған. Оның аты-жөні қылмыстық істер мен парақорлық туралы жанжалдарда аталмады. Сондықтан мемлекеттік элита арасында «таза» беделге ие болып көрінді. Бірақ тәуелсіз басылымдар оның мәнсабының басқа да айтылмаған тұстарын сөз етті.
Негізгі әңгіме оның тасының өрге тым жылдам домалағаны туралы болды. Сыншылар мұны кәсіби біліктілігінің мойындалуы емес, керісінше, Тоқаевқа жеке адалдығының нәтижесі деп білді. «Азаттық» та ашық жазды: «президент кадр саясатында ең әуелі адалдықты бағалайды». Мұрат Нұртілеу сияқты көмекшілер жоғары қызметке көтеріле берді, ал «ескі жүйе» өкілдері тасада қалды. Бұл ресми түрде жанжал болмаса да, меритократия қағидаты сақталды ма, әлде тек «өз адамдарының» жүйесі күшейді ме деген сұрақ тудырды.
Бұл жағдай көпшіліктің есінде «жаңаша туыстық жүйе» ретінде қабылданды. Назарбаев дәуіріндегідей туысқандардың ықпалы артта қалғанымен, Тоқаевтың да өзіне жақын серіктері мен олардың отбасыларына сүйенген тобы қалыптасты.
2024 жылдың маусымында ресейлік пранкерлер Вован мен Лексус Ұлыбританияның сыртқы істер министрі Дэвид Кэмеронмен болған әңгіменің жазбасын жариялады. Олар өзін Украина экс-президенті Порошенко ретінде таныстырған. Әңгіме барысында Кэмерон Нұртілеудің оған Ресейдің Қазақстанның солтүстігін бақылауға алғысы келетіні жөнінде айтқанын жеткізді.
Бұл жөнінде Orda.kz сыртқы істер министрлігінен ресми түсініктеме алмақ болды. Алайда министрліктің ресми өкілі Айбек Смадияров жауап бермеді. Кейін ол Ресейдің РИА Новости агенттігіне түсініктеме беріп:
Мұрат Нұртілеудің саяси болашағына қатысты да сан алуан әңгімелер айтыла бастады. Әкімшіліктен сыртқы істер министрлігіне күтпеген жерден ауысуын сарапшылар одан да жоғары қызметке дайындық деп бағалады. «Республика» басылымының дереккөздері оны парламент сенатының төрағалығына өткізу жоспары болғанын жазды. Бұл — мемлекеттік иерархияда президенттен кейінгі екінші орын.
Конституция бойынша сенат спикері президент өкілеттігін мерзімінен бұрын тоқтатқан жағдайда мемлекет басшысының міндетін уақытша атқарады. Осы тұрғыдан алғанда, Мұрат Нұртілеуді Тоқаевтың мұрагері ретінде дайындап жатыр деген жорамалдар айтылды.
Қазір Мұрат Нұртілеу қызметіне байланысты түрлі кеңестер мен ұйымдардың мүшесі. Солардың ең негізгілерінің бірі — үкімет атынан Kazakh Invest ұлттық компаниясының директорлар кеңесіндегі өкілдігі. Бұл тағайындау сыртқы істер министрінің — компанияның жалғыз акционерінің бұйрығымен жүзеге асқан.
Алайда сарапшылар мұны мәселе тудырған тәжірибе деп бағалайды. Себебі министрлер мен олардың орынбасарлары ұлттық компаниялардың директорлар кеңесінде отырып, өз-өздерін бақылап отыр. Бұл есепті әлсіретіп, компания жұмысының тәуелсіз бағалануы мүмкін еместігін көрсетеді. Заңдық тұрғыдан «сыбайлас жемқорлық» деп айтуға келмесе де, халықаралық корпоративтік басқару өлшемдері бойынша мұндай тәжірибе тиімсіз әрі бейресми ықпалға жол ашады.
Бұдан бөлек, Мұрат Нұртілеу түрлі үкіметаралық комиссиялардың, халықаралық ұйымдар мен форумдардың жұмысына қатысып келеді. Ол ТМД, БҰҰ, ЫҚҰ сыртқы істер министрлер кеңесі сияқты алаңдарда Қазақстанды таныстырып, елдің сыртқы саяси бастамаларын ілгерілетті. Сондай-ақ инвестиция мен сыртқы экономикаға байланысты үкімет жанындағы үйлестіру кеңестерінің құрамында бар.
Мұрат Нұртілеудің мәнсап жолы технократ-дипломаттың классикалық үлгісі ретінде сипатталды. Ол кәсібилігі мен мемлекет басшысына адалдығының арқасында аз уақытта биліктің ең биік сатысына көтерілді. Жақында ғана ол билікті басқарып отырған ат төбеліндей азаматтардан оқ бойы озық шығып, одан да биікке өрлей алатын адам болған еді.",2025-09-06T09:12:29+05:00,2025-09-06T09:12:29+05:00,kk,Редакция,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/1757131934__gluster_2024_3_1_c88a1d2ac4fc4bf2a07dad30cf2b2928_1280x720.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/1757134702_nurtleu-i-santa.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/1757134727_487060457_9715211141833533_8211299116464098792_n.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/1757134921_1757016283_photo_2025-09-04_21-59-38.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/1757135412_murat-nurtleu-s-lavrovym.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/1757135686_682f53ee11711642949746.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/1757131934__gluster_2024_3_1_c88a1d2ac4fc4bf2a07dad30cf2b2928_1280x720.webp,
f98f88d2799a2f6210fa805a232b71dd,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Музыкант Иманбек Зейкенов «Құрмет» орденімен марапатталды,"«Грэмми» жүлдесін алған тұңғыш қазақстандық музыкант Иманбек Зейкенов «Құрмет» орденімен марапатталды, деп хабарлайды Orda.kz.",stories,https://kaz.orda.kz/muzykant-imanbek-zejkenov-kurmet-ordenimen-marapattaldy-136465/,"«Грэмми» жүлдесін алған тұңғыш қазақстандық музыкант Иманбек Зейкенов «Құрмет» орденімен марапатталды, деп хабарлайды Orda.kz.
Мәдениет және ақпарат министрі Аида Балаева музыкант Иманбек Зейкеновке мемлекеттік марапатты салтанатты түрде табыстады.
Сонымен қатар, мемлекет басшысының Жарлығымен Республика күніне орай елдің экономикалық және қоғамдық өмірінің түрлі салаларын дамытуға елеулі үлес қосқан бірқатар азамат марапатталды.
Айта кетейік, Атырауда Яна Легкодимованың ісін ашқан тергеушіге жаңа атақ берілді.",2025-12-08T16:00:04+05:00,2025-12-08T16:00:04+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/1d1571ad-fbc6-42ce-bb77-73ed3a32c985.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/1d1571ad-fbc6-42ce-bb77-73ed3a32c985.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/1d1571ad-fbc6-42ce-bb77-73ed3a32c985.webp,
a07ab5d9d513280b436058ab32ab7dcb,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Мүрдесін ала алмадық»: Алматы облысында көз жұмған сарбаздың туыстары Тоқаевқа үндеу жасады,5 қазан күні Алматы облысында қаза тапқан сарбаздың туыстары Алматы қаласындағы орталық мәйітханадан оның денесін ала алмай отырғанын хабарлады. Orda.kz тілшісі оқиғаның мән-жайын анықтап қайтты.,stories,https://kaz.orda.kz/myrdesin-ala-almadyk-almaty-oblysynda-koz-zhumgan-sarbazdyn-tuystary-tokaevka-yndeu-zhasady-135312/,"5 қазан күні Алматы облысында қаза тапқан сарбаздың туыстары Алматы қаласындағы орталық мәйітханадан оның денесін ала алмай отырғанын хабарлады. Orda.kz тілшісі оқиғаның мән-жайын анықтап қайтты.
Нұрасыл 2006 жылы 16 желтоқсанда дүниеге келген. 18 жасқа толған соң, 28 қыркүйекте Қызылорда қаласынан әскерге аттанған. Араға бір апта салып, туыстарына оның қаза болғаны туралы суық хабар жетті.
Нұрасылдың әпкесі Динараның айтуынша, інілері әскерге өз еркімен кеткен және денсаулығына қатысты ешқандай шағым болмаған.
Оның сөзінше, Нұрасыл ағасымен сөйлескен сәтте «әскер мен ойлағандай емес» екен деген.
Динара сұхбат беріп тұрған сәтте әскери көлікпен сарбаздың денесі сараптамаға жеткізілді. Сараптамадан соң оны Қызылордаға алып кетеді. Сарбаз туған жерінде жерленеді.
Әпкесінің айтуынша, Нұрасылдың денсаулығында ақау болса, ол әскерге кетер алдындағы медициналық тексерісте анықталар еді.
Сарбаз өз армандарын қағазға жазып жүрген. Туыстарының айтуынша, егер денсаулығында мәселе болса, ол алдымен соған шағымданар еді.
2025 жылғы 5 қазанда Алматы облысы бойынша департаменттің медициналық қамтамасыз ету бөлімінде ҰҚК Шекара қызметінің қатардағы әскери қызметшісі қайтыс болған.
Алдын ала мәлімет бойынша, дәрігерлер өлім себебін менингококцемия – менингококк инфекциясының ауыр түрі деп атады. Бұл ауру кезінде бактериялар қанға өтіп, сепсис тудырады. Дерт тез өршіп, өмірге елеулі қауіп төндіреді.
Шекара қызметі бұл жағдай бойынша қызметтік тергеу жүргізіліп жатқанын, сондай-ақ полиция сотқа дейінгі тергеуді бастағанын хабарлады.
Марқұмның мәйітін көруге кіріп шыққан жездесі оның үстіне бөртпе шығып кеткенін көргенін айтты. Ол кісі тілішінің «осы диагноз қойылғанда бөртпе пайда бола ма?»  деген сұрағына « әр жағдайда әртүрлі»  деп жауап берді. Ол кісі өзі хирург болып жұмыс істейтіндіктен медициналық жағдайларды біледі деп ойлаймыз.
Экспертиза қорытындысы ертең сағат 9-да дайын болады. Марқұмның денесін Қызылордаға алып кету үшін сағат 4-ке ұшақ дайындалып жатыр.
Еске салсақ, Алматы қаласында №5571 әскери бөлімде  мерзімді қызмет атқарып жүрген сарбаз ауыр жарақат алды, ол ғимараттың үшінші қабатынан секіріп кеткен болатын.",2025-10-05T13:03:24+05:00,2025-10-05T13:03:24+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/whatsapp-image-2025-10-05-at-12_38_32.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759651868_5409148758693907381.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759651868_5409148758693907382.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759651868_5409148758693907383.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759651868_5409148758693907384.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759651868_5409148758693907385.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/m.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/whatsapp-image-2025-10-05-at-12_38_32.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/whatsapp-image-2025-10-05-at-12_38_32.webp,
66a865ec9e9caf5e5d6a81aa9b43736b,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Назарбаевтан «мұраға» қалып, қоқысқа айналған шахталар мен  ядролық нысандарды сату қиынға соқты","Қазақстан 90-шы жылдардың ортасында ядролық қарудан бас тартқанына қарамастан, елімізде кеңестік әскери инфрақұрылымның қалдықтарын қазылып жатыр. Байқоңырда 30 жылға жуық уақыт бойы Нұрсұлтан Назарбаевтың маңызды «жетістіктерінің» бірі деп саналған іске қосу шахталарынан құтылу оңай болмай тұрғанын Orda.kz баяндайды.",stories,https://kaz.orda.kz/nazarbaevtan-muraga-kalyp-kokyska-ajnalgan-shahtalar-men-jadrolyk-nysandardy-satu-kiynga-sokty-135960/,"Қазақстан 90-шы жылдардың ортасында ядролық қарудан бас тартқанына қарамастан, елімізде кеңестік әскери инфрақұрылымның қалдықтары қазылып, сатылып жатыр. Байқоңырда 30 жылға жуық уақыт бойы Нұрсұлтан Назарбаевтың маңызды «жетістіктерінің» бірі деп саналған іске қосу шахталарынан құтылу оңай болмай тұрғанын Orda.kz баяндайды.
Кеңес Одағы ыдырағанда Беларусь, Қазақстан, Ресей және Украина өз аумақтарында бұрынғы кеңестік стратегиялық ядролық қару мен инфрақұрылымды «мұраға» алып қалды.
NUCLEAR STATUS REPORT есебінен скриншот
Нақты айтқанда, ол кезде Қазақстанда:
1992 жылғы мамырда барлық төрт мемлекет Лиссабон хаттамасына қол қойып, START I шартына қосылды. Келісім 1994 жылғы 5 желтоқсанда күшіне енді, ол кезде Құрама Штаттар мен қалған төрт қатысушы Будапеште ратификациялау грамоталарын алмасты.
1996 жылдың соңында Беларусь, Қазақстан және Украина өз аумақтарындағы барлық ядролық қаруды Ресейге беріп, Ядролық қаруды таратпау туралы шартқа қосылды.
Бұл есепте 1992 жылдың басында Қазақстанның стратегиялық емес ядролық қаруы да болғаны айтылған.
Нәтижесінде:
АҚШ-тың Қазақстандағы қауіп-қатерді азайту жөніндегі бағдарламалары (CTR - Cooperative Threat Reduction) егер өзінің ядролық қаруын сақтап қалса, әлемдегі үшінші ірі ядролық мемлекетке айналатын елді толық қарусыздануға алып келді.
Фото: e-auction.e-qazyna.kz
Қазір ядролық мұра ретінде қалдықтарды алып қалған Қазақстан-Ресейлік «Инфракос» кәсіпорны одан құтылуға тырысуда. Жақында мемлекеттік аукцион сайтында «Байқоңыр» ғарыш айлағы аумағында болат материалдар мен қара металл сынықтарын сатуға арналған лот пайда болды. Кеңес дәуірінде ядролық зымырандарды ұшыруды жоспарлаған ұшырғыш шахталар қазір ештеңеге жарамай, құрғақ есепке желеу болып отыр.
Жалпы алғанда, «Инфракос» өзінің істен шыққан көптеген мүлкін сатады, бірақ бұл лот - 1995-1996 жылдары Назарбаев салтанатты түрде жойған іске қосу шахталары. Жеке өзі емес, әрине, бірақ өзінің қатаң басшылығымен.
Фото: e-auction.e-qazyna.kz
Осы лотқа қоса берілген есепке сәйкес, бағалаушылар нысанды тек 2025 жылдың сәуірінде ғана қарап шықты. Негізінен ол тас тақталар, шлактекшелер, бағаналар, арматуралар, сынған ғимараттар мен құрылыстар, түрлі тораптар мен мамандандырылған жабдықтардың бөлшектері. Яғни, бір сөзбен айтқанда бұл сынық қалдықтары (лоттың атауында көрсетілгендей) және оны кәдеге жаратуға ғана болады. Алайда оның құны 449 млн теңгеге бағаланды. Сауда-саттықтың басталуы 4 қарашаға белгіленді, бірақ өтінім болмағандықтан ол өткізілмеді.
Бұл қирауларды біздің еліміз үшін тарихи жағдай деп санауға болады. Олар Қазақстанды бейбітшіл мемлекет ретінде таныстыру арқылы оның тұңғыш президенті - Нұрсұлтан Назарбаевтың саяси мансабын бастап берді. Бірақ сынған бетонның, арматураның бәленбай тоннасы ешкімге қажетсіз қоқыс болып қалады деп кім ойлаған?
Іске қосу шахталарының орналасу схемасы. Сурет: e-auction.e-qazyna.kz
Дегенмен, бұл «Инфракос» іске асыруға тырысып жатқан жалғыз нәрсе емес. Сондай-ақ құрылысы аяқталмаған үйлер, цистерналар, темір жол доңғалақтары мен вагондары, ескі ғимараттар және тіпті миллиард теңгенің кабельдік желісі сатылды. Бұл желінің бір бөлігін олар сата алды, бірақ бұл жерде де қиюы келмеген дүние жетерлік.
Фото: e-auction.e-qazyna.kz
Қызылордада көлік прокуратурасы «Инфракос» бюджет ақшасын орынсыз шығындағанын анықтады. KazakhinTrade компаниясы кабельдік желіні бөлшектегеннен кейін «Инфракостан» кабель өнімдері қалдықтарын сатып алған, бірақ ақшаны мерзімінде төлемеген болып шықты.
Фото: e-auction.e-qazyna.kz
«Инфракос» өз кезегінде қарызын қайтарып алуға әрекеттенбеді, тіпті алдыңғы қарызын төлемей жатқан компаниямен жаңа шарт жасасты, оған іс жүзінде басқалардан артықшылық берілді.
Жағдай тек прокуратураның араласуынан кейін ғана өзгерді. Келісім күшін жойды, ал сот KazakhinTrade компаниясына 80 миллион теңге көлемінде айыппұл төлеуге міндеттеді.",2025-11-09T12:01:14+05:00,2025-11-09T12:01:14+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1762670882_ozzi_md_nuclear_missile_launch_destroyed_nuclear_missile_laun_a1f6640e-943e-4570-9d54-775037715dda_0.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762670020_snimok-jekrana-2025-11-07-v-14_09_31.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762670312_auction-get-photo-11.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762670394_auction-get-photo-8.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762670480_auction-get-photo-10.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762670652_snimok-jekrana-2025-11-07-v-14_56_13.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762670742_snimok-jekrana-2025-11-07-v-14_54_18.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762670801_auction-get-photo-3.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762670846_1762510706_auction-get-photo.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1762670882_ozzi_md_nuclear_missile_launch_destroyed_nuclear_missile_laun_a1f6640e-943e-4570-9d54-775037715dda_0.webp,
7f07b392317ceca83359c611bb65a10e,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Өгей әке өгейлігін көрсетті: Көкталдағы балалар құлдығына имам мен әкімнің не қатысы бар?,"Жамбыл облысы Көктал ауылында ағайынды балалардың бірнеше жыл бойы құлдықта ұсталуы жайлы іс жалғасын тапты. Туыстары тек әкесін ғана емес, сонымен бірге, балалардың құлдықтағы өмірі мен оларды аяуссыз соққының астында болатынын біліп араласпаған жергілікті әкім мен имамды да жауапқа тартуды талап етуде. Orda.kz бұл оқиғаның  егжей-тегжейін білді.",stories,https://kaz.orda.kz/ogej-ake-ogejligin-korsetti-koktaldagy-balalar-kuldygyna-imam-men-akimnin-ne-katysy-bar-134271/,"Жамбыл облысы Көктал ауылында ағайынды балаларды бірнеше жыл бойы құлдықта ұстаған өгей әкенің қорлығы жайлы ақпарат тарағанда жұрт жағасын ұстады. Туыстары тек өгей әкесін ғана емес, сонымен бірге, балалардың құлдықтағы өмірі мен оларды аяусыз соққыға жығылғанын біле тұра араласпаған жергілікті әкім мен имамды да жауапқа тартуды талап етті.
Orda.kz тілшісі осы оқиғаның егжей-тегжейін анықтап көрді.
2025 жылы 6 тамызда Талас ауданы Көктал ауылының тұрғыны полицияға арызданып, қой бағып жүрген үш баланың жоғалғанын айтқан. Келесі күні балалар Алматыдағы туған әкесі мен анасының әпкесінің жанынан табылды. Артынша балалар Таразға жеткізіліп, тұрмыстық зорлық-зомбылық құрбандарына арналған облыстық әлеуметтік көмек орталығына уақытша орналастырылды.
Балалардың анасының бірінші некеден туған ұлдарынан бөлек тағы үш кішкентай баласы бар екен.
10 жастағы екінші бала Ұзақбай да көмек сұрады. Ол негізінен төртінші сыныпта оқуы керек, бірақ екінші сыныпта қалып қалған не санауды, не оқуды білмейді.
Балалардың әпкесінің айтуынша, Көктал ауылының әкімі мен жергілікті имам жағдайды білгенімен, ешқандай шара қолданбаған.
Сонымен қатар, балалардың әпкесінің айтуынша, тергеушілер жағдайды жеңілдетуге тырысып, балаға тек ғана тамақ берілмей жүріп-тұруына шектеу болған кезді ғана құлдық деді деп оларға айдалада қой бақтырып, ұрып-соққанын іске қоспай отыр.
Бұған дейін екі бала зардап шеккені жайлы хабарланған едік. Артынша үш бала екендігі анықталды.
Жамбыл облысының әкімі Ербол Қарашүкеевтің тапсырмасымен оның орынбасары тікелей бақылайтын жұмыс тобы құрылды. Ол жағдайды зерттеп, балалардың қауіпсіздігін қамтамасыз етеді. Сондай-ақ, өңірдегі барлық білім беру мекемелерінде тексеру жүргізу жоспарланып жатыр.
Полиция мәлімдемесінде қылмыстық іс қозғалған және «әртүрлі зорлық-зомбылық әрекеттері, әсіресе кәмелетке толмағандарға қатысты болса, қатаң түрде тоқтатылатыны» айтылды.
Еске сала кетсек, Orda.kz Жамбыл облысының Талас ауданында кәмелетке толмаған балалардың құлдықта болғаны жайлы жазған еді. Orda.kz тілшісі ағайынды балалар Талас ауданына қарасты Көктал ауылында тұрғанын анықтады. Олар 6 тамыз күні кешкісін үйден қашып кетіп, Алматыда табылған.",2025-08-11T13:30:13+05:00,2025-08-11T13:30:13+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1754896632_izobrazhenie-whatsapp-2025-08-11-v-07_54_20_c5974564-1.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1754896632_izobrazhenie-whatsapp-2025-08-11-v-07_54_20_c5974564-1.webp,
9a9d691ed1d5d8efd2819b792f77e014,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Өгей әкесі мен анасы да сотталсын»: Қарағандыда 15 жастағы қызға үйленген 38 жастағы ер адам сотталып жатыр,Оқиға биыл наурыз айында болған. 15 жастағы қыздың туған анасы мен өгей әкесі оны шариғат заңымен 38 жастағы ер адамға тұрмысқа берген.,stories,https://kaz.orda.kz/ogej-akesi-men-anasy-da-sottalsyn-karagandyda-15-zhastagy-kyzga-yjlengen-38-zhastagy-er-adam-sottalyp-zhatyr-135221/,"Оқиға биыл наурыз айында болған. 15 жастағы қыздың туған анасы мен өгей әкесі оны шариғат заңымен 38 жастағы ер адамға тұрмысқа берген. Қазір Қарағандыда осыған байланысты даулы сот процесі басталды. Айыпталушы орындығында қыздың «күйеуі» отыр.
Orda.kz тілшісі қыздың туған әкесімен әңгімелесті.
«Күйеу бала» ҚР Қылмыстық кодексінің 120-бабы 3-1-бөлігі бойынша кәмелетке толмағанды зорлағаны үшін айыпталды. Ол қызды төрт күн бойы жабық пәтерде ұстап, бірнеше рет зорлаған. Қыз қашып шығып, туған әкесінен қорған сұраған. Әкесі әзірге аты-жөнін жария етпеуді өтінді.
Әкесінің айтуынша, әуелі іс қозғалғанда, ол қызы екеуі күн сайын полицияға барып жүрген. Кейін анасы мен өгей әкесі қызды өз жақтарына шығарып алған. «Бізден балаларымызды тартып алады» деп аяушылық туғызған. Анасының жаңа күйеуден екі кішкентай баласы бар, қазір үшіншісіне жүкті.
Қыз туған әкесіне қарсы арыз жаза бастап, бұрынғы жауабынан бас тартқан. Қорғаншылық бөлімі анасы мен өгей әкесін ата-ана құқығынан айыру туралы сотқа талап қойған. Бірақ сот оны қанағаттандырмады. Әкесінің айтуынша, бәрі зорлау ісінің немен аяқталатынын күтіп отыр.
Тіпті қыздың нағашы атасы да өз қызының жауапқа тартылуын талап еткен. Ол діни ағымға беріліп, немересіне хиджаб кигізген. Қыз «күйеуінен» қашып шыққан соң, орамалды шешкен. Қорғаншылық органы да қыздың мәжбүрлі түрде оранғанын анықтаған. Қыздың туған әкесі де іс бойынша куәгер.
Айта кетейік, әнші Рүстем Жүгінісовке әкімшілік құқықбұзушылық үшін 79 мың теңге айыппұл салынды. Бұл шешімді астанадағы әкімшілік құқықбұзушылықтар бойынша мамандандырылған ауданаралық сот шығарды. Еске сала кетсек, Ақтөбе мешітінде бір ер адамның жас қызға жыныстық емеурін көрсетуіне қатысты әншінің айтқан пікірі. Сол оқиғада қыз ер адамның бір реттік неке ұсынғанын айтқан еді. Рүстем Жүгінісов сол кезде қызды арандату жасаған деп айыптап, мешітке жалғыз бармай, әкесімен немесе бауырымен бірге баруды ұсынды.",2025-09-30T12:27:31+05:00,2025-09-30T12:27:31+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/1759210722_hijab-woman-2025-02-21-03-21-14-utc.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/1759210722_hijab-woman-2025-02-21-03-21-14-utc.webp,
8878790a5fa91c5ab1649fd0bee1ab38,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Ойымды дұрыс жеткізе алмадым» - Алматы облысы әкімінің бірінші орынбасары мүгедектігі бар адамдардың намысына тиген сөзі үшін кешірім сұрады,"Алматы облысы әкімінің бірінші орынбасары Қанат Есболатов денсаулық сақтау министрінің Талғар ауданының тұрғындарымен кездесуінде айтқан «Алла мүгедектерді онсыз да жазалаған» деген сөзі үшін кешірім сұрады, деп хабарлайды Orda.kz.",stories,https://kaz.orda.kz/ojymdy-durys-zhetkize-almadym-almaty-oblysy-akiminin-birinshi-orynbasary-mygedektigi-bar-adamdardyn-namysyna-tigen-sozi-yshin-keshirim-surady-136341/,"Алматы облысы әкімінің бірінші орынбасары Қанат Есболатов денсаулық сақтау министрінің Талғар ауданының тұрғындарымен кездесуінде айтқан «Алла мүгедектерді онсыз да жазалаған» деген сөзі үшін кешірім сұрады, деп хабарлайды Orda.kz.
Қанат Есболатов өзінің инстаграмында ресми түрде кешірім сұрады. Шенеунік Талғарда денсаулық сақтау министрімен болған кездесуде көкейкесті сұрақтар қойғысы келетін адамдар көп болғанын түсіндіруден бастады.
Бір күн бұрын әлеуметтік желілерде Ақмарал Әлназаровамен болған кездесуде әкімнің орынбасары «Мүгедектерді құрметтейік, орысша айтқанда, оларды Құдай онсыз да  жазалаған» деген сөздермен аудиторияны тәртіпке шақырып жатқан бейне таратылды.
Халық бұл сөздерді намысқа тию және қорлау деп қабылдады, көпшілігі түсініктемелерінде шағым жазып, шенеунікті жауапқа тартуға шақырды.
Шенеунік демекші, жемқорлардың жемтігіне айналған ArtSport платформасы сәтсіз аяқталды. Жобаны жабудың ресми себебі ретінде - «экономикалық орынсыздық» екені айтылды. Іс жүзінде жүйе өз жобасының салмағын көтере алмады, ал жою басқарушылық жауапкершіліктің жоқтығы мен шулы жанжалдардың ұзақа созылуы жоба тарихына тек заңдық нүкте қойды.",2025-11-30T14:00:45+05:00,2025-11-30T14:00:45+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1764491099_esbolatov.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1764491099_esbolatov.webp,
0ef34ab79c0f8a6474c3fb1cee1985ca,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Өлім жазасы»: Қырғызстанда 17 жастағы Айсулуу Мукасеваның өлімі қоғамды дүр сілкіндірді,"Қырғызстанда аса қатыгездікпен өлтірілген 17 жастағы Айсулуу Мукасеваның ісіне қатысты тергеу басталды. Күдікті қамауға алынды. Бұл істі президент Садыр Жапаров жеке бақылауға алып, өлім жазасын қайта енгізу мүмкіндігін қарастыру жөнінде тапсырма берді, деп хабарлайды Orda.kz.",stories,https://kaz.orda.kz/olim-zhazasy-kyrgyzstanda-17-zhastagy-ajsuluu-mukasevanyn-olimi-kogamdy-dyr-silkindirdi-135282/,"27 қыркүйекте Қырғызстанда 41 жастағы ер адам аса қатыгездікпен 17 жастағы Айсулуу Мукасеваны өлтірген болатын. Қазір осы іске қатысты тергеу басталды. Күдікті қамауға алынды. Бұл істі президент Садыр Жапаров жеке бақылауға алып, өлім жазасын қайта енгізу мүмкіндігін қарастыру жөнінде тапсырма берді, деп хабарлайды Orda.kz.
Оқиға 27 қыркүйекте болған. Ыстықкөл облысының Барскоон ауылынан шыққан Айсулуу Қараколдағы құрбысына бармақ болып, жолай көлікке отырған. Алайда жүргізуші, 41 жастағы ер адам қызды зорлап, кейін 60 шақырым жерге апарып өлтірген. Күдіктінің бұрын сотталғаны белгілі болды, ол қазір тергеу изоляторында отыр. Оны Бішкек қаласында ұстаған. Айыпты қылмысын мойындады.
30 қыркүйекте жақындары Айсулууды жер қойнына тапсырды. Қыздың туыстары әділдік талап етіп, жазаны қатаңдатуды сұрады.
Ыстықкөл облысы Барскоон ауылының тұрғындары митинг ұйымдастырып, «ондайларды түрме түзетпейтінін» айтып, өлім жазасын талап етті.
Тіпті қылмыскердің анасы ұлын жазалауға келісті.
Дегенмен халық әлі наразылық білдіріп жатыр. Бүгін футбол матчына келгендер Айсулууға арнап плакат ұстап тұрды.
Өлім жазасын енгізу туралы шешімге Біріккен Ұлттар Ұйымы қырын қарап отыр. Орталық Азиядағы Адам құқықтары жөніндегі кеңсе БҰҰ-ның Жоғарғы комиссары Фолькер Тюрктің мәлімдемесін жариялады. Ол «2025 жылы өлім жазасына орын жоқ» екенін айтты. Тюрктің сөзіне қарағанда, мұндай шара қылмыстың алдын алуда өз тиімділігін дәлелдей алған жоқ.
Айта кетейік, марқұмның жездесін полиция ұстаған болатын. Онысызда наразы болған ел үшін бұл «отқа май құйғандай» болды.
Өзін марқұмның ағасымын деп таныстырған ер адам «қызды өзіміз іздедік» деп мәлімдегеннен кейін, 1 қазанда «жалған ақпарат таратты» деген айыппен ұсталды. Полиция оны туысы емес десе, Айсулуудың әпкесі оның жездесі екенін растады.
Қоғамда резонанс күшейген соң, Садыр Жапаров істі өз бақылауына алды. Ол заңнамаға өзгерістер енгізуді тапсырды. Президенттің баспасөз хатшысы Аскат Алагозовтың айтуынша, балаларды зорлағандарға және әйелдерді зорлап өлтіргендерге өлім жазасын енгізу қарастырылып жатыр.
Қырғызстанда өлім жазасы 2007 жылы ресми түрде тоқтатылып, орнына өмір бойына бас бостандығынан айыру жазасы енгізілген. Дегенмен, бұл тақырып елде жиі көтеріледі. 2023 жылы да өлім жазасын қайтару жөнінде бастама болған. Ал халықаралық WPS (Women, Peace and Security) индексі бойынша, Қырғызстан екі мәрте Орталық Азиядағы әйелдер үшін ең қауіпті ел деп танылды.",2025-10-03T14:40:34+05:00,2025-10-03T14:40:34+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/inshot_20251003_163200551.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759490190_2025-10-01_19-25-42_938924.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759490817_photo_2025-10-03_13-01-46.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/inshot_20251003_163200551.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/inshot_20251003_163200551.webp,
4001dc5f2de4ad080ee937b1eefa493d,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Олимпиада жүлдегері Дәулет Шабанбайды әскери қызметкерлерге шабуыл жасады деп айыптап жатыр,"Олимпиада ойындарының қола жүлдегері, еркін күресші Даулет Шабанбайды билік өкілдеріне шабуыл жасады деп айыптауда. Іс қазір сотқа жолданды, деп хабарлайды Orda.kz.",stories,https://kaz.orda.kz/olimpiada-zhyldegeri-daulet-shabanbajdy-askeri-kyzmetkerlerge-shabuyl-zhasady-dep-ajyptap-zhatyr-136460/,"Олимпиада ойындарының қола жүлдегері, еркін күрес балуаны Дәулет Шабанбайға билік өкілдеріне шабуыл жасады деген айып тағылды. Іс қазір сотқа жолданды, деп хабарлайды Orda.kz.
Іс материалдарына сәйкес, спортшыға қатысты іс 12 қарашада басталып, алғашқы сот отырысы 1 желтоқсанда өтті. Ол ҚР Қылмыстық кодексінің 380-бабының 4-бөлігінің 1-тармағы бойынша (билік өкілдеріне қатысты күш қолдану, екі немесе одан да көп адамға) сотталуда. Жаза мерзімі — үш жылдан жеті жылға дейін бостандықты шектеу немесе сол мерзімге бас бостандығынан айыру.
Павлодар облысының полиция департаментінің тілшілерге берген мәліметіне сәйкес, спортшыны әскерилерге шабуыл жасағаны үшін айыптап отыр.
Дәулет Шабанбай — Қазақстанның еркін күрес шебері. 2012 жылы Олимпиада ойындарында қола медаль жеңіп алды. 2016 жылы Азия чемпионатында күміс медаль еншіледі. Сондай-ақ, ол 96 келі және 125 келі салмақ дәрежесінде Азия чемпионатында төрт рет қола медаль алған.",2025-12-08T14:30:08+05:00,2025-12-08T14:30:08+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/lo.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/lo.webp,
70e8cd57a9e1988a1ec9946373fcfe7f,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Оңтүстік-Шығыс Азияда су тасқыны мен көшкін салдарынан 500-ден астам адам опат болды,"Оңтүстік-Шығыс Азияда апатты су тасқыны мен көшкін салдарынан қаза тапқандар саны 500-ден асты, деп хабарлайды Orda.kz.",stories,https://kaz.orda.kz/ontystik-shygys-azijada-su-taskyny-men-koshkin-saldarynan-500-den-astam-adam-opat-boldy-136342/,"Оңтүстік-Шығыс Азияда апатты су тасқыны мен көшкін салдарынан қаза тапқандар саны 500-ден асты, деп хабарлайды Orda.kz.
Осы аптада қатты муссондық жаңбыр үш елдің: Индонезия, Таиланд және Малайзияның аумағын жайлап алды. The Guardian-дың 2025 жылғы 30 қарашадағы мәліметтері бойынша Индонезияның Суматра аралында 350-ден астам адам, Таиландта 162 адам қаза тапқан.
Индонезиядағы құтқарушылар Суматра аралының ең көп зардап шеккен аудандарына жете алмады, онда кемінде 350 адам қаза тапты, ал 279 адам әлі күнге дейін хабар-ошарсыз кетті.
Солтүстік Суматрада қаза тапқандар саны 166-ға жетті, ал Батыс Суматрада 90 адам қаза тапты. Құтқарушылар Ачехтен 47 мәйіт алып шықты.
3500-ден астам полиция қызметкері хабарсыз жоғалғандарды іздеуге және бүкіл провинция бойынша уақытша үкіметтік баспаналарда жатқан 28 400-ден астам адамға көмек бөлуге жәрдемдесуге атсалысып жатыр.
Индонезияның Төтенше жағдайларды басқару жөніндегі ұлттық агенттігінің басшысы баспасөз мәслихатында 80 000-ге жуық адам қауіпсіз жерге көшірілгенін, ал жүздеген адам бұрынғысынша қиын жағдайда қалып отырғанын хабарлады.
Таиландта су тасқынынан 1,4 миллионнан астам үй шаруашылығы зардап шекті, оның ішінде 3,8 миллион адам, деп хабарлады сенбі күні Табиғи апаттардың алдын алу және салдарын жеңілдету департаменті.
Таиландтың оңтүстігінде су деңгейі Сонгхла провинциясында 3 метрге жетіп, он жылдағы ең қатты су тасқынының салдарынан кем дегенде 145 адам қаза тапты. Үкімет 29 қарашада еліміздің сегіз провинциясында қаза тапқандардың саны 162-ге жеткенін хабарлады.
Малайзияда Перлис штатының солтүстік бөліктері су астында қалған қатты жаңбырдан болған су тасқынынан екі адам қаза тапты. Айт кетерлігі жыл сайынғы жаңбыр маусымы, әдетте маусым айынан қыркүйекке дейін болады, осы кезде жиі қатты жаңбыр жауып, жер көшкінін және кенеттен су тасқынын тудырады.
Тропикалық дауыл жағдайды ушықтырып жіберді, ал Индонезия мен Таиландта су тасқынынан қаза тапқандар саны соңғы жылдары осы елдерде ең көп болып шықты.
Бұған дейін Тоқаев жойқын су тасқынынан кейін Индонезия мен Таиланд басшыларына көңіл айтқан болатын.",2025-11-30T15:01:45+05:00,2025-11-30T15:01:45+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/692bdf8ebcd4b402324115_jpeg.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/692bdf8ebcd4b402324115_jpeg.webp,
1e8847a08185f6eea3b107432d7f7bc2,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Орда» үшін талас-тартыс тоқтар емес: редакцияны басып алудың жаңа амалы,"Kaspi.kz директорлар кеңесінің төрағасы Вячеслав Ким «Орда» редакциясын өз бақылауына алу үшін түрлі әрекеттер істеуін тоқтатар емес. Ол бұл жолы бұрынғы күзетшісі, яғни қазіргі өкілі Мақсат Ғаниев арқылы іске кіріскен. Ким басылымның негізін қалаушы, бас редактор әрі директор Гүлнәр Бажкенованы қызметінен шеттетіп, орнына өзі келуді көздеп отыр. Осы мақсатта ол құрылтайшылардың жиналысын өткізбек.",stories,https://kaz.orda.kz/orda-yshin-talas-tartys-toktar-emes-redakcijany-basyp-aludyn-zhana-amaly-135688/,"Kaspi.kz директорлар кеңесінің төрағасы Вячеслав Ким «Орда» редакциясын өз бақылауына алу үшін түрлі әрекеттерін доғарар емес. Ол бұл жолы бұрынғы күзетшісі, яғни қазіргі өкілі Мақсат Ғаниев арқылы іске кіріскен. Ким басылымның негізін қалаушы, бас редактор әрі директор Гүлнәр Бажкенованы қызметінен шеттетіп, орнына өзі келуді көздеп отыр. Осы мақсатта ол құрылтайшылардың жиналысын өткізбек.
«Орда» редакциясы бұл тегеурінді қабылдап, кезекті рейдерлік шабуылға қарсы тұруға дайын екенін мәлімдейді.
21 қазан күні кешкі сағат алты шамасында редакцияға Мақсат Ғаниевтің аты жазылған хат келді. Хатты ашып қарағанда оның мәні бесенеден белгілі болды. 1 желтоқсанда өтетін кезектен тыс құрылтай жиналысында Вячеслав Кимнің сенімді өкілі Гүлнәр Бажкенованы «Орда» басшылығынан шеттетіп, оның орнына өзі келмек. Былайша айтқанда, ол тағы да басылымды күшпен тартып алу үшін тыраштанып жатыр.
Мұндай әрекеттер биыл көктемде басталған еді. Мәселен, 23 мамырда Гүлнәр Бажкенова мен «Орда» редакциясына осындай мазмұндағы хат түсті. Сол кезде хат Вячеслав Кимнің жеке заңгері Виталий Панның қолымен жіберілген еді. Онда 30 маусымда Пан мен Ғаниевтің қатысуымен өтетін құрылтай жиналысы жайлы хабарланып, Гүлнәр Бажкенованы «Орда» басшылығынан шеттету көзделгені жазылған. Кейін де осындай бірнеше хабарлама келді. Мазмұны өзгермеді, тек жиналыс күндері ауысып отырды. 8 шілдеде Гүлнәр Бажкенова сол жиналысқа өзі барды. Онымен бірге «Орда» редакциясының түсірілім тобы да ілесіп барған еді.
Алайда сол күні Мақсат Ғаниев те, Виталий Пан да жиналысқа келмеді. Бейнекамераға түсіп қалудан қорыққан сияқты. Олардың орнына бейтаныс заңгер келген. Осылайша рейдерлік жолмен басып алу әрекеті тоқтатылды.
Осы жолы бізді не алаңдатады? Зымыраған уақыт! 21 қазанға қараған түні сағат екіде «Орда» адвокаты Мұрат Адам eOtinish порталы арқылы Қаржы мониторингі агенттігіне өтініш жолдады.
Ол Гүлнәр Бажкенованың «OrdaMedia.kz» серіктестігіндегі 70 пайыз үлесін рейдерлік жолмен тартып алу дерегін тергеу қажеттігін мәлімдеді. Сондай-ақ агенттік төрағасы Жанат Элимановпен және «Орда» негізін қалаушысымен жеке кездесу өткізуді сұрады.
Бірақ арада небәрі 16 сағат өткен соң, 21 қазанда сағат 17:38-де — Вячеслав Кимнің өкілі атанған Мақсат Ғаниевтен жаңа қауіп төнді. Бұл жай сәйкестік пе? Қаңтар айынан бері толастамаған кибершабуылдар мен түрлі арандатулардан кейін біз енді «сәйкесе қалатын ұшы-қиыры жоқ, шым-шытырық оқиғаларға» сенуді қойдық.
Барлығы 2022 жылдың қаңтарында басталды. Сол кезде «Орда» контентіне көңілі толмайтындар пайда болып, редакция саясатына араласуға тырысты.
Алайда Гүлнәр Бажкенова өзгеріс енгізуден үзілді-кесілді бас тартты. Бірақ оған көрсетілген қысым күн сайын күшейе түсті.
Араға бір жыл салып, 2023 жылдың қысында жағдай шегіне жетті. Оған ультиматум қойылды: не ол компаниядағы үлесінің басым бөлігін береді, не «Орда» редакциясы толығымен жұмысын тоқтатады.
Бұл сөздер Вячеслав Киммен өткен кездесуде айтылған еді. Күштеп қысым көрсетілген соң, Гүлнәр Бажкенова келісуге мәжбүр болды. Ал мәміленің заңды рәсімін Виталий Пан жүргізді.
Осылайша 2023 жылы Гүлнәр Бажкенованың «Ордадағы» 70 пайыз үлесі оған беймәлім Мақсат Ғаниевтің қолына өтті.
Ал биыл маусым айында басылымның негізін қалаушы күтпеген жайтты байқады. Оның аты-жөні «Азаматтарға арналған үкімет» базасындағы «OrdaMedia.kz» ЖШС-нің құрылтайшылар тізімінен мүлде «жоғалып» кеткен. 2020 жылдағы компания алғаш тіркелген кездегі, 2021 жылдағы және 2023 жылдағы екі мәрте өзгерістер туралы барлық хабарламалар өшірілген. Мемлекеттік база Гүлнәр Бажкенова туралы деректерді «ұмытып» қалғандай, бәрін де тып-типыл еткен. Оның жеке eGov парақшасында да ешқандай хабарлама болмаған.
Өшіре алмаған жалғыз дерек — компанияның екі жыл бойы Гүлнәр Бажкенованың Назарбаев даңғылындағы пәтері мекенжайы бойынша тіркелгені.
«Орданың» адвокаты Мұрат Адамның пікірінше, Ғаниевтің жаңа шабуылы — Гүлнәр Бажкенованы құқықтық тұрғыда қорғансыз қалдырып, рейдерлік жолмен басып алынған үлесті қайтару мүмкіндігінен айыруға бағытталған әрекет.
Алайда «Орда» да басып алушылардың кезекті шабуылына қарсы тұруға дайын. Осы редакциялық мәтін арқылы біз Қаржылық мониторинг агенттігінің төрағасы Жанат Элимановқа ресми түрде үндеу жолдаймыз. Элимановтан Гүлнәр Бажкеновамен және адвокаты Мұрат Адаммен кездесу ұйымдастыруды сұраймыз.
Сонымен қатар біз «Азаматтарға арналған үкімет» мемлекеттік корпорациясымен сот арқылы күресуді жалғастырып, eGov жүйесіндегі «OrdaMedia.kz» ЖШС-нің құрылтай құжаттарына тәуелсіз IT-сараптама жүргізуді талап етеміз.
Біз аудиторларды шақырамыз. Олардың қорытындысынан кейін Вячеслав Кимнің сенімді өкілі Мақсат Ғаниевке қарсы Гүлнәр Бажкеновадан тартып алынған «Орданың» 70 пайыздық үлесін өтеу туралы талап арыз түсіреміз. Ең бастысы — біздің камераларымыз әрдайым қосулы тұрады. Бұл — біздің басты қаруымыз. Басымызға төнген қиындықты да, мерейіміз тасыған сәттерді де ашық көрсетеміз.
Қадірлі оқырман, бұл қысымдарға қарамастан, жұмысымызды істеп, оқырмандарға елдегі оқиғаларды бүкпесіз жариялауды тоқтатпаймыз.
Бұл бір емес, бұған дейін де болған жағдай. Тәуелсіз басылымға жан-жақтан шабуыл жасалды. Осы секілді қитұрқы әрекеттердің ішінде ең қорқыныштысы — қызметкерлеріміздің жеке деректерін, жеке телефон нөмірлерін алып, түрлі жарнамаларға салып жатқандығы. Тәуелсіз басылымды құрықтау үшін тіпті бас редактор Гүлнәр Бажкенованың қайтыс болғаны жайлы жалған ақпаратты жалған парақшалар арқылы таратты.",2025-10-24T15:19:08+05:00,2025-10-24T15:19:08+05:00,kk,Редакция,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/klzh_-1.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/klzh_-1.webp,
b49653ed80770daf33334b76d76ecdf6,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Өзімізді өртейміз: Хасан Қасымбаев соттағы соңғы сөзін айтты,"Атышулы Хасан Қасымбаевқа және оның серіктеріне қатысты сот ісі аяқталуға таяды. Бүгінгі сот отырысында айыпталушылар соңғы сөздерін айтты. Хасым Қасымбаев өзіне тағылған барлық айыпты жоққа шығарып, істің қолдан жасалғанын мәлімдеді, деп хабарлайды Orda.kz.",stories,https://kaz.orda.kz/ozimizdi-ortejmiz-hasan-kasymbaev-sottagy-songy-sozin-ajtty-135976/,"Атышулы Хасан Қасымбаевқа және оның серіктеріне қатысты сот ісі аяқталуға таяды. Бүгінгі сот отырысында айыпталушылар соңғы сөздерін айтты. Хасан Қасымбаев өзіне тағылған барлық айыпты жоққа шығарып, істің қолдан жасалғанын мәлімдеді, деп хабарлайды Orda.kz.
Бүгінгі сот отырысы сағат 10:00-де басталуы тиіс болғанымен, айыпталушылардың кешігуіне байланысты бір сағатқа кешігіп өтті. Сот залына кірген Қасымбаевтың туыстары судьядан жәбірленуші Арманның отырысқа офлайн қатысуын талап етіп, наразылық білдірді. Судьяның залды тыныштандыруға шамасы жетпеді.
Хасан Қасымбаевтың туыстары мен жақындары сот ғимаратының алдында әділ шешім шықпаса, өз-өзімізді өртейміз деп те мәлімдеді.
Айта кетейік, 2024 жылғы 4 қазанда «Қамажай» дүкенінде болған жанжалда қаза тапқан Шерзат Полаттың ісінен кейін Хасан Қасымбаевқа қатысты қауесеттер тарап кетті. Жұрт арасында «хуторлық» деп аталатын ұйымдасқан қылмыстық топтың бар екені және оны Хасан Қасымбаевтың басқаратыны жайлы гу-гу әңгіме тарап кетті. Бұл оқиға қоғамды дүр сілкіндірді. Осы жағдайдан кейін Талғар аудандық әкімдігінде қызмет атқарған Хасан Қасымбаевтың бауыры Аслан Қасымбаев жұмыстан босатылды. Ресми сот кабинеті дерегіне сүйенсек, Хасан Қасымбаевтың тағы бір бауыры Ержан Қасымбаев бұған дейін «адам өлтіру» бабымен істі болған. Ол кеден қызметкері Медет Жамашевті қасақана өлтірді деп айыпталған. Ал ІІМ «хуторлық» қылмыстық топ жайлы сөз бұрқ ете қалғанда-ақ ақпаратты жоққа шығарған болатын.
4 қараша күні ол қамауға алынып, оған қатысты тергеу басталды. Тергеу шілде айында аяқталды. 29 шілдеде прокуратура айыптау актісін бекітіп, істі сотқа жіберді.
Қасымбаев тергеу барысында Қылмыстық іс жүргізу кодексінің талаптары өрескел бұзылғанын, сот кезінде нақты дәлелдер болмағанын айтты.
Қасымбаев мемлекеттік айыптаушыны, прокуратура мен құқық қорғау органдарын заңсыздықтарға көз жұма қарады деп айыптады.
Қасымбаев сотта ІІМ-нің өзі хуторлық ұйымдасқан қылмыстық топтың бар екенін жоққа шығарғанын еске салып, жәбірленуші Әлімовтің нашақор екенін айтты. Өзіне қарсы куәлік берген Әлімовті «нашақор және арандатушы» деп сипаттап, оның жалған айғақ бергені үшін жауапқа тартылуын сұрады.
Хасан Қасымбаев отбасы, жұбайы, кәмелеттік жасқа толмаған балалары бар екенін және әрдайым адал еңбек етіп, заңды құрметтеген азамат екенін айтты.
Ол екінші жәбірленушінің оған шағымы жоқ екенін айтқанын еске салды.
Қасымбаев бір жылдан астам уақыт бойы тергеу изоляторында заңсыз қамауда отырғанын, ал бұл уақытта оның отбасы мен кәмелеттік жасқа толмаған балалары зардап шеккенін айтты. Қасымбаев соттан ақтау үкімін шығаруды сұрап, әділ шешімге үміт артты:
Айта кетейік, бұған дейін Orda.kz тілшісіне берген сұхбатында Хасан Қасымбаев: «Менің арым таза, заң бұзған жоқпын» деген еді.
Еске сала кетсек, 29 қазан Алматы облысы Талғар қаласында Хасан Қасымбаевқа прокурордың сұраған жазасына наразылық білдіріп тұрғындар сот алдына жиналған еді .
Айта кету керек, 13 қазанда өткен сот отырысында айыпталушылар: Руслан Әлиев пен Сайлау Ақтанов жауап берген еді. Олар жәбірленуші Әлімовпен болған жанжалды «еркектер арасындағы дау» деп, адам ұрлады деген айыпты жоққа шығарды.
Orda.kz тілшісі бұған дейінгі сот отырыстарының бәріне қатысып келеді. Көрші бөлмеге БАҚ өкілдерін отырғызып, теледидар арқылы көрсеткен сотты жартылай жабық сот отырысы деп айтуға болады. Себебі куәгерлердің сөзін жариялауға судья бұған дейін тыйым салған болатын. Оның үстіне теледидарда техникалық ақауларға байланысты кейде дауыстары естілмей қалған кездер болды. Дегенмен тілшілеріміз осыған дейінгі өткен сот отырыстарынан тікелей ақпарат таратып отырды. Құқық қорғаушылар негізінен резонанстың кесірінен Хасан Қасымбаевтың сотталғалы жатқанын алға тартты. Ал жәбірленуші тарап болса, куәгерлердің айыпталушылардан қорқатынын өткен соттардың бірінде айтқан еді.
Осымен бүгінгі сот отырысында айыпталушылардың бәрі соңғы сөздерін айтып болды. Соңғы екі айыпталушы соңғы сөздерін айтқанда журналистердің шығуын сұрады. Сот үкімді ертең, 10 қазан күні сағат 10:00-де шығарады.",2025-11-10T14:42:54+05:00,2025-11-10T14:42:54+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1762767450_5229147830373518112.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/5226457978255380954.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/5226457978255380955.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/5226457978255380956.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/5229147830373518109.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/5229147830373518113.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1762767450_5229147830373518112.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1762767450_5229147830373518112.webp,
a5496d81a762b3bb4be140167184e86d,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Пара деп ойламадым»: Ақтөбеде екі бірдей мектеп директоры сотта жауап беріп жатыр,"Ақтөбеде екі бірдей мектеп директоры сотта жауап беріп жатыр. «Пара алу», «пара беру», «парақорлыққа делдал болу» баптарымен төрт бірдей лауазымды педагог сотқа келді. Қылмыстық жауапқа тартылғандардың біреуі ғана сотта тағылған айыпты мойындады, деп хабарлайды Orda.kz.",stories,https://kaz.orda.kz/para-dep-ojlamadym-aktobede-eki-birdej-mektep-direktory-sotta-zhauap-berip-zhatyr-134676/,"Ақтөбеде екі бірдей мектеп директоры сотта жауап беріп жатыр. «Пара алу», «пара беру», «парақорлыққа делдал болу» баптарымен төрт бірдей лауазымды педагог сотқа келді. Қылмыстық жауапқа тартылғандардың біреуі ғана сотта тағылған айыпты мойындады, деп хабарлайды Orda.kz.
Ақтөбеде білім саласында сапаны қамтамасыз ету департаментінің басшысы қызметін уақытша атқарған К мен қала және ауыл мектептерінің директорлары, аудандық білім бөлімінің қызметкері топ болып сотқа келді.
Прокурор айыптауды жарты сағат оқыды. Айыптың мәні — мектептерді аттестациядан өткізу үшін пара беру және пара алуға негізделген күмәнді әрекеттер.
Ақтөбе облысының білім саласында сапаны қамтамасыз ету департаментінің білім сапасын сырттай бағалау бөлімінің басшысы 366-бабы 3-бөлігінің 4-тармағымен айыпталды. 46 жастағы айыпталушы сотта өзіне тағылған айыпты мойындады. Оның кәмелеттік жасқа толмаған 3 баласы бар. Тағылған айыпты мойындап, өкінетінін жеткізді.
Ақтөбе қаласы №74 орта мектебінің директоры — 367-бабының 1-бөлігімен «пара беру» бойынша айыпталады. Кәмелеттік жасқа толмаған 3 баласы бар. «Тағылған айыпты мойындамаймын» деп куәгерлерді тыңдап, іс материалдарын зерттегеннен кейін жауап беретінін айтты.
Ырғыз ауданы Нарқызыл негізгі орта мектебінің директоры — 367-бабының 1-бөлігімен «пара беру» бойынша айыпталды. 40 жаста, бес баласы бар. «Ақша бергенімді мойындаймын. Бірақ оны пара деп ойлаған жоқпын» деп айыпты ішінара мойындайтынын айтты.
Ырғыз аудандық бөлімінің сектор меңгерушісі — 368-бабының 1-бөлігімен «парақорлыққа делдал болу» бойынша айыпталды. «Сөйлестіргенім рас» деп айыпты ішінара мойындады. Сотталушылардың ұстанымдары әртүрлі. Бірінші куәларды тыңдап, іс материалдарын зерттегеннен кейін ғана олардан жауап алынатыны айтылды.
Ұстаздарға тағылған айып 2024 жылғы мемлекеттік аттестаттау кезіндегі күмәнді әрекеттерден басталады. Аттестаттау комиссиясының құрамында Ақтөбедегі білім беру ұйымдарының өкілдері болған. Ал төрағасы болып, бұл департаменттің сол кезде басшысы міндетін атқарған сотталушы тағайындалған. Бірінші №74 орта мектебі білім беру стандарт талабына сәйкес келмегені үшін аттестат алмаған.
Сотта мектеп директорының департамент басшысына тәуелді болғаны айтылды. Ақша көршісі және жұбайының Kaspi нөмірлері арқылы жіберілген. Кейін бұл мектеп аттестатталды деген қорытынды алды.
Бұдан басқа 2024 жылы 23 тамыз аралығында Ырғыз ауданы Нарқызыл негізгі орта мектебінің қызметі өте төмен деп бағаланып, аттестат алмаған. Ырғыз ауданы білім бөлімінің сектор меңгерушісіне Нарқызыл мектебін қайталама аттестаттаудан кедергісіз өткізгені үшін парақорлыққа делдал болуын сұраған.
Осылайша делдал арқылы 50 мың теңгені пара ретінде қабылдағаны айтылды. Осылайша К. Қылмыстық кодекстің 366-бабы 3-бөлігінің 4-тармағында көрсетілген қылмыстық құқықбұзушылықты жасаған. Яғни, лауазымды адам бола тұра жеке өзі делдал арқылы бірнеше рет пара алған.
Сот отырысы 9 қыркүйекте жалғасады. Куәгерлер тыңдалады.",2025-09-02T16:01:12+05:00,2025-09-02T16:01:12+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/1756809601_img-20250902-wa0048.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/img-20250902-wa0048.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/img-20250902-wa0050.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/img-20250902-wa0051.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/1756809601_img-20250902-wa0048.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/1756809601_img-20250902-wa0048.webp,
96f9015707bccec32d20bcc21abd25d6,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Пара мен ұрлық үшін ҰҚК басшысы 12 жылға сотталды,"Білім және денсаулық сақтау салаларындағы сыбайлас жемқорлық пен ұрлық фактілеріне қатысты атышулы іс бойынша үкім жарияланды. Бас айыпталушы – Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Шымкент қаласы бойынша департаменті бастығының бұрынғы бірінші орынбасары Манат Сарбасов 12 жылға бас бостандығынан айырылды, деп хабарлайды Orda.kz.",stories,https://kaz.orda.kz/para-men-urlyk-yshin-ukk-basshysy-12-zhylga-sottaldy-135371/,"Білім және денсаулық сақтау салаларындағы сыбайлас жемқорлық пен ұрлық фактілеріне қатысты атышулы іс бойынша үкім жарияланды. Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Шымкент қаласы бойынша департаменті бастығының бұрынғы бірінші орынбасары Манат Сарбасов 12 жылға бас бостандығынан айырылды, деп хабарлайды Orda.kz.
Шымкент қаласының қылмыстық істер жөніндегі мамандандырылған ауданаралық сотында судья Әлинұр Қарабаев бірнеше айға созылып, алқабилер қатысқан сот отырыстарынан кейін үкімді жария етті.
Іс материалдарына сәйкес, Сарбасов аса ірі көлемде пара алу, қылмыстық жолмен табылған мүлікті заңдастыру және қызмет бабында әрекетсіздік жасау баптарымен айыпталған.
Сот оны кінәлі деп танып, алаяқтық және пара беруге арандату қылмысы бойынша кінәлі деп тапты.
Сонымен қатар, сот Манат Сарбасовты 12 жылға бас бостандығынан айырып, жазасын орташа қауіпсіздік мекемесінде өтейтінін үкім етті. Ол ҰҚК подполковнигі шенінен айырылды, оған өмір бойы мемлекеттік қызметте жұмыс істеуге тыйым салынды және заңсыз жолмен алынған мүлкі тәркіленетін болды. Енді оның пәтері мен Land Cruiser 200 автокөлігі мемлекет меншігіне өтеді. Сонымен қатар сотталушыдан 70 миллион теңге көлеміндегі пара құны өндірілді.
Сондай-ақ, Шымкент қаласының бұрынғы денсаулық сақтау басқармасының басшысы Варзилов қызметтік өкілеттігін асыра пайдаланды деп танылды. Сот оның жеңілдететін мән-жайларына қатысты кәмелеттік жасқа толмаған балаларының барын, созылмалы ауруын және кінәсін ішінара мойындағанын ескерді.
Сот шешімімен Варзиловқа 4 жыл мерзімге бостандығын шектеу жазасы беріліп, өмір бойы мемлекеттік қызметте жұмыс істеуге тыйым салынды.
Шымкент қаласы бойынша ҰҚК департаментінің бұрынғы қызметкері Сраилов ішінара ақталды. Прокуратура айыптаудың бір тармағынан бас тартқанымен, сот оны қылмыстық кодекстің 364-бабы 1-бөлігі, яғни «заңсыз кәсіпкерлік қызмет» бойынша кінәлі деп таныды. 2021 жылғы амнистияны ескере отырып, Сраилов негізгі жазадан босатылды. Бірақ ол ҰҚК майоры шенінен және өмір бойы мемлекеттік қызмет атқару құқығынан айырылды.
Шымкент қаласы денсаулық сақтау басқармасының күрделі құрылыс және жабдықтау бөлімінің бұрынғы басшысы Жаңабаев мемлекеттік мүлікті аса ірі көлемде жымқырғаны үшін кінәлі деп танылды. Сот оған орташа қауіпсіздік мекемесінде жазасын өтеумен 7 жылға бас бостандығынан айыру жазасын және өмір бойы мемлекеттік қызмет атқаруға тыйым салу шарасын тағайындады.
Медициналық жабдық жеткізумен айналысқан компанияның басшысы, кәсіпкер Тышқанбаев бюджет қаражатын жымқыру қылмысына қатысты сыбайлас ретінде кінәлі деп танылды. Сот оның осы қылмыста екінші адам болғанын анықтап, оған 7 жыл шартты жаза тағайындады. Сондай-ақ, ол пробациялық бақылауға алынып, оған кәсіпкерлік қызметте басшылық лауазым атқаруға тыйым салынды.
Үкімді алты алқабидің бесеуі құптады. Сот тергеу изоляторында өткізілген мерзімді де есепке ала отырып, изоляторда өткен бір күн — бір жарым тәулік бас бостандығынан айырумен теңестірілді. Ал үйқамақтағы екі күн — бір күн бостандықты шектеу жазасымен тең деп белгіленді.
Айта кетейік, сот процесі шамамен жарты жылға созылды, бұл уақытта айыпталушылар 20 айдан астам уақыт қамауда болды.
Шамамен екі жылға созылған істе ондаған куәгер, жүздеген парақ дәлелдемелер және бір ғана алқа бидің қарсылығы елдің назарын аударды. Бұл Шымкенттегі ең атышулы сот істерінің бірі болды.
Автор: Александра Ким",2025-10-08T10:30:29+05:00,2025-10-08T10:30:29+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1759900278_photo_2025-10-07_22-50-30.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759899518_photo_2025-10-07_22-50-28.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1759900278_photo_2025-10-07_22-50-30.webp,
44d8928d40c77c840c851b422d4031ff,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Парламенттегі «астыртын реформа»: Ерлан Қарин баспасөзден неге қашқалақтайды?,Қазақстанда бір палаталы парламентке көшуге дайындық жүріп жатыр. Алайда ел президенттік басқару жүйесін сақтап қалады. Бұл жөнінде Мемлекеттік кеңесші Ерлан Қарин журналистермен кездесуінде мәлімдеді. Бірақ кездесу жабық форматта өтті. Шақырылғандардың тізімінде тек «қажетті» деген басылымдар бар.,stories,https://kaz.orda.kz/parlamenttegi-astyrtyn-reforma-erlan-karin-baspasozden-nege-kashkalaktajdy-135776/,"Қазақстанда бір палаталы парламентке көшуге дайындық жүріп жатыр. Алайда ел президенттік басқару жүйесін сақтап қалады. Бұл жөнінде мемлекеттік кеңесші Ерлан Қарин журналистермен кездесуінде мәлімдеді. Бірақ кездесу жабық форматта өтті. Шақырылғандардың тізімінде тек «қажетті» деген басылымдар бар.
Ыңғайға көнетін басылымдардың қатарында болмаған соң Orda.kz тізімде болмады.
Мемлекеттік қызметшіге сұрақ қойғандар қатарында Qazaqstan, Tizgin.kz, Abay Life, «Власть» және Jibek Joly ақпараттық агенттіктері болды. Қысқаша айтқанда, Ерлан Қариннің сөзі мынаған саяды: депутаттар пропорционалды жүйемен сайланады, ал ең көп дауыс жинап сайлану (мажоритарлық тәсіл) тек мәслихат деңгейінде қалады. Конституция сенатты жою үшін емес, парламенттің рөлін күшейту үшін қайта жазылады. Депутаттар саны әзірге құпия. Комитеттер саны да әлі белгісіз. Жұмыс тобы ойластыру үстінде, ал Қазақстан президенттік республика болып қала береді.
Алайда маңызды бір жайт бар. Отырыстарға БАҚ өкілдері кіргізілмейді. Ерлан Қарин кейін «нәтижесін хабарлаймыз» деп уәде берді. Бірақ ол кезде Orda.kz те хабардар бола ма? Әлде Конституцияға өзгеріп, болар іс болып, бояуы сіңіп болған соң ғана құлағдар бола ма?
Ерлан Қарин — есімі соңғы жылдары саяси ортада жиі аталып жүрген тұлға. Көпшілік оны президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың мұрагері болуы мүмкін деп топшылайды. Бұл туралы толығырақ Orda.kz редакциясының бас редакторы Гүлнәр Бажкенованың бейнешолуынан көре аласыз.
Саясаттанушы Ербол Еділовтің айтуынша, бірнеше жыл бұрын елордадағы бір кофеханада Ерлан Қариннің айналасындағы жастар оның болашақта президент болуы мүмкін екенін талқылаған екен. Бүгінде мұндай әңгіме астарсыз, ашық айтыла бастады. Оның сөзінше, Ерлан Қарин — қазір Тоқаевтан кейінгі ең ықпалды адамға айналған.
Ерлан Қариннің айналасында соңғы уақытта саяси культ жасаған, яғни жеке басын ұлықтайтын бір топ жастар жинала бастаған.
Соңғы күндері Еділовке көп адам хабарласқан. Олжас Сүлеймен деген — Ерлан Қариннің жастар саясатына жауапты орынбасары. Еділовтің айтуынша, Олжас одан әлеуметтік желідегі жазбаларын өшіруді сұраған, тіпті «басшымның ақпараттық мүмкіндігі көп, абай бол» деп сес көрсеткен.
Еділовтің сөзінше, Ерлан Қарин өз төңірегіне тек өзіне адал адамдарды жинап жүр. Онда «адал қызмет үшін» мемлекеттік сыйлық аласың деген түсінік қалыптастырған. Өзі де марапат алғаннан кет әрі емес.
Мәселен, 2022 жылы ол «Барыс» орденінің екінші дәрежесін алды. 2025 жылы — бірінші дәрежесін. Яғни, бар болғаны үш жыл өтті. Ал заң бойынша екі марапаттың арасында кемінде бес жыл өтуі керек.
Ең қызығы — сол марапатқа қол қойған адам  Ерлан Қариннің өзі болған. Өйткені ол — мемлекеттік марапаттар жөніндегі комиссияның төрағасы.
Еділов бұған наразы екенін ашық айтты:
Ал қазір елде парламентті өзгерту туралы талқылау ақырындап жүріп жатыр. Ендігі жолы Ерлан мырза бізді шақыра ма, жоқ па? Бұл жағы бізге беймәлім болып тұр.
Автор: Зарина Файзулина",2025-10-30T09:30:07+05:00,2025-10-30T09:30:07+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1761797666_photo_474524_jpeg.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1761797666_photo_474524_jpeg.webp,
468c2a8b8befd5bd33158809272188ae,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Петропавлға есірткі тасымалдаған ҰҚК сержанты 8,5 жылға сотталды",Ақмола облыстық әскери соты Ұлттық қауіпсіздік комитетінің бұрынғы қызметкері Бүркіт Қаиркешовке қатысты үкім шығарды. Ол есірткі қылмыстары үшін түрмеге қамалды.,stories,https://kaz.orda.kz/petropavlga-esirtki-tasymaldagan-ukk-serzhanty-85-zhylga-sottaldy-135429/,"Ақмола облыстық әскери соты Ұлттық қауіпсіздік комитетінің бұрынғы қызметкері Бүркіт Қайыркешовке қатысты үкім шығарды. Оған Астанадан Петропавлға есірткі әкеліп, жасырып, таратқаны үшін айып тағылды.
Orda.kz тілшісі оқиға жайлы толығырақ баяндайды.
Бүркіт Қайыркешов — Екібастұз қаласының тумасы. Ол Астанада тұрып, жұмыс істеген. Ұлттық қауіпсіздік комитетінде жоғары лауазымда қызмет атқарған. «Астана» шекара бақылауы басқармасының күзету тобының бақылау-техникалық бөлімшесінің басқарған.
27 жастағы шекара қызметкерінің ұсталғаны туралы Солтүстік Қазақстан полициясы ақпан айында хабарлаған. Кіші сержант қызметтен тыс уақытта есірткі бизнесімен айналысқан. Ол психотроптық заттардың ірі мөлшерін сатып алып, сақтап, тасымалдаған.
Сотта Бүркіт Қайыркешов өзінің кінәсін мойындап, қосымша қылмыстық табысы туралы толық айтып берді. Ол өткен жылдың қыркүйек айында интернеттен курьерлерді іздейтін хабарландыруды көргенін түсіндірген.
Сот үкіміне зер салсақ, ол Telegram мессенджері арқылы белгісіз есірткі саудагерімен алдын ала сөз байласқан. Бейтаныс адам оған ақшаға есірткі заттарын заңсыз айналымға салуды ұсынған. Қылмыскер қаржыдан қысылып жүрген соң келісімін берген. Кейін «куратор» оған сатып алу, сақтау, тасымалдау, жасырын орындар мен түрлі әдістер бойынша нұсқау беріп отырған.
Бүркіт Қайыркешов Астанада көлік қоятын жер мен Hyundai Creta автокөлігін жалға алған. Куратордың нұсқауымен ақпанның 8-і күні Ақмола облысындағы Жібек Жолы ауылынан жасырын орыннан психотроптық заттар салынған үш орамнан тұратын пакетті алған.
Бұл «гашиш» атты есірткі еді. Кейбір орамдарды ол көлікте жасырды. Біреуін Петропавлға жасырын орынға қою керек болса, қалғандарын Астанаға тасымалдау керек болған. Осылайша оның табысты қылмыстық ісі аяқталды. Алайда қауіпсіздік қызметкерлері оны қолға түсірді.
Шекара қызметкері тергеушілерге өз еркімен жауап берді. Ол барлық жасырын орындарды, дропперлерді, ақша аударымдары бойынша шоттарды көрсетті.
Сотта Бүркіт Сайдалыұлы Қайыркешов ең төменгі жаза тағайындауды сұрады. Жазаны ауырлататын жайт ретінде антты бұзуы, жеңілдететін жайт ретінде жаңа туған баласының болуы ескерілді.
Кіші сержант шенінен айырылған жоқ. Ал Қазақстан Республикасының гербі бейнеленген патриоттық қаптағы телефоны тәркіленді.
Бүркіт Қайыркешов бұрын сот үкіміне шағымдаған, бірақ Әскери сот оның өтінішін қанағаттандырмады. Үкім заңды күшіне енді.
Orda.kz тілшілері сотталған шекара қызметкерінің әлеуметтік желілерін тауып алды. Сол жерден ол ант беру рәсімін, демалып жүрген кездерін, мешітте жүрген суреттерін жариялаған. Сондай-ақ, автокөліктің кілтін ата-анасына тапсырып тұрған бейнежазбаны да көруге болады. Автомобиль заңсыз кәсіптен түскен ақшаға сатып алынған болуы мүмкін.
Бір қызығы, наурыз айында осы істі тергеу кезінде Солтүстік Қазақстан облысының жүздеген тұрғынының шоттары бұғатталған еді.
Еске сала кетсек, бұған дейін білім және денсаулық сақтау салаларындағы сыбайлас жемқорлық пен ұрлық фактілеріне қатысты атышулы іс бойынша үкім жарияланды. Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Шымкент қаласы бойынша департаменті бастығының бұрынғы бірінші орынбасары Манат Сарбасов 12 жылға бас бостандығынан айырылды.
Автор: Кристина Юсичева",2025-10-10T15:44:38+05:00,2025-10-10T15:44:38+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1760092512_police-2122373_1280.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1760091291_izobrazhenie-whatsapp-2025-10-10-v-12_28_06_688c259d.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1760091291_photo_2025-10-10_11-58-21.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1760092512_police-2122373_1280.webp,
7f7391bd6b6da1eb6b7215b97ecb76e8,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"«Пікірі үшін жазаланды»: туысын босатуды талап етіп, Қытай туын өртегендердің барлығы ұсталды","Алматы облысының Ұйғыр ауданында Қытай туын өртеп, қамауға алынған тіркелмеген «Нағыз Атажұрт» партиясы мүшелерінің туыстары мен жақтастары баспасөз-мәслихатын жасап, оларға бостандық талап етті. Қытайда ұсталған Қазақстан азаматы Әлімнұр Тұрғанбайды босатсын деп қызыл туды өртеген жандардың туыстары оларға тағылған айыппен мүлдеп келіспейтінін айтты, деп хабарлайды Orda.kz.",stories,https://kaz.orda.kz/pikiri-yshin-zhazalandy-tuysyn-bosatudy-talap-etip-kytaj-tuyn-ortegenderdin-barlygy-ustaldy-136109/,"Алматы облысының Ұйғыр ауданында Қытай туын өртеп, қамауға алынған тіркелмеген «Нағыз Атажұрт» партиясы мүшелерінің туыстары мен жақтастары баспасөз мәслихатын өткізіп, оларға бостандық талап етті. Қытайда ұсталған Қазақстан азаматы Әлімнұр Тұрғанбайды босатуды сұрап қызыл туды өртеген адамдардың туыстары тағылған айыптармен мүлде келіспейтінін айтты, деп хабарлайды Orda.kz.
Баспасөз мәслихатын бастамас бұрын әңгіменің әлқиссасына тоқтала кетейік. 13 қараша күні Алматы облысының Ұйғыр ауданында бір топ тұрғын Қытай туын, сондай-ақ ҚХР-ның туы мен төрағасы Си Цзиньпиннің суретін өртеп, оның видеосын әлеуметтік желіге жариялаған.
Бейнежазбадағы әйел адам өзінің туысы Әлімнұр Тұрғанбайды Қытай билігі еш себепсіз қамап, елге жібермей отырғаны үшін осы әрекетке барғанын айтты.
Оқиғадан кейін құқық қорғау органдары іске қатысы бар адамдарды анықтап, материалдарды сотқа жолдады.
Ал Қазақстан азаматы Әлімнұр Тұрғанбай Қытайда 23 шілдеде ұсталған еді. Бұған дейін Тұрғанбайдың әйелі мен қызы Алматыдағы әкімдік алдында президентке бейнеүндеу жасап, биліктен оны Отанына қайтаруға көмектесуді сұраған.
Бүгінгі баспасөз мәслихатында да дәл осы мәселе көтерілді. Заңгер Нәзигүл Мақсұтханның айтуынша, наразылықтан кейін тіркелмеген «Нағыз Атажұрт» партиясының белсенділері жаппай ұсталған. Оның сөзінше, ту өртеген оқиға бойынша ұсталған 12 адамнан бөлек, Астанада да партия жақтастары әкімшілік жауапкершілікке тартылған.
Оларды ұстаған сәтте тағылған айыптың Әлімнұр Тұрғанбай ісіне тікелей қатысы болмағаны белгілі болды. Мысалы, Астанада қамауға алынған екі белсендіге «Нағыз Атажұрт» жетекшісі Серікжан Біләш пен Францияда тұратын оппозициялық саясаткер Мұхтар Әбіләзовтың жазбасына пікір қалдырып, «заңсыз митингіге шақырды» деген айып тағылған.
Баспасөз мәслихатына келген Әлімнұр Тұрғанбайдың туыстары Алматы облысының Ұйғыр ауданында наразылық акциясын өткізуге мәжбүр болғандарын айтты. Тұрғанбайдың қызы Нұрғиса Әлімнұрдың айтуынша, Сыртқы істер министрлігі Қытаймен бірлескен арнайы жұмыс тобы құрылатынын хабарлаған. Алайда оның нақты немен айналысып жатқаны туралы ешқандай ақпарат берілмеген.
Әлімнұр Тұрғанбай ұсталған соң Қазақстанның Пекиндегі елшілігі Шыңжаң ұйғыр автономиялық ауданының сыртқы істер басқармасына, қоғамдық қауіпсіздік органына және Іле-Қазақ автономиялық облысының сыртқы істер және шекара-қоныс басқармаларына ресми хат жолдаған.
Қытай тарапы Тұрғанбайдың шынымен ұсталғанын растады. Олардың Қазақстан билігіне берген жауабында Тұрғанбайдың Қытай азаматтығынан ресми түрде шықпағаны және елде қос азаматтыққа тыйым салынатыны көрсетілген.
125 күн бойы еш себепсіз қамауда отыр деп санайтын Әлімнұр Тұрғанбайдың туыстары Қазақстан билігінен араша сұрап, күресті жалғастыра беретіндерін айтты.",2025-11-17T17:09:26+05:00,2025-11-17T17:09:26+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/5249169374474603761.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1763379917_e7f81199-f96a-435c-a60a-ddaad396ac09.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/5249169374474603761.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/5249169374474603761.webp,
c43929a8f77dcb0535efef0a320e4269,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Прокурор «Қазақтың Робин Гуды» Ілияс Сәриев пен оның серіктесін 6 жылға бас бостандығынан айыруды сұрады,"Ілияс Сариевке қатысты сотта бүгін күтпеген айыптар ашылды: қажылыққа барған ондаған адамның ақшасы төленбей қалғаны, қарыздардың гидтердің қалтасынан өтелгені ғана емес, Сариевтің компания шотынан қаражатты қайтармай алғаны және құмар ойынға миллиондап ақша тіккені туралы куәгерлер ашық айтты. Прокурор енді Сариев пен Ақтоты Дүйсееваны 6 жылға бас бостандығынан айыруды сұрады деп хабарлайды Orda.kz.",stories,https://kaz.orda.kz/prokuror-kazaktyn-robin-gudy-ilijas-sariev-pen-onyn-seriktesin-6-zhylga-bas-bostandygynan-ajyrudy-surady-136302/,"Ілияс Сәриевтің сотында бүгін күтпеген деректер айтылды. Куәгерлердің сөзінше, қажылыққа барған ондаған адамның ақшасы төленбей қалған, ал туындаған қарыздарды гидтер өз қалтасынан өтеген. Бұған қоса, Сәриев компания шотынан ақшаны қайтармай, алып отырғаны және миллиондаған теңгені құмар ойындарға жұмсағаны да сотта ашық айтылды, деп хабарлайды Orda.kz.
Ілияс Сәриев пен Ақтоты Дүйсееваның ісі бойынша бүгінгі сотта куәгерлерден жауап алынды. Алғашқы куәгер — ММTravel компаниясының Мекке мен Медина бағытындағы гиді Рашид Ахметқали болды. Оның айтуынша, ол гид болып жұмыс істесе де, компаниямен ешқандай ресми келісімшарты болмаған. Әр сапар үшін оған 150 мың теңгені Ақтоты Дүйсеева тікелей банк қосымшасы арқылы аударып отырған.
Екінші куәгер — Нұрсұлтан Ғазиев. Ол компанияда 2022 жылдан бастап жұмыс істеген: әуелде мобилограф болып кіріп, кейін гид қызметіне ауысқан. Оның айтуынша, қажылық сапарларын ұйымдастыратын бұл компанияны Ілияс Сәриев пен Ақтоты Дүйсеева бірге ашқан. Оның айтуынша, 2024 жылдың соңына қарай компанияда қаржы жетіспеушілігі жиілегендіктен жұмыстан шыққан. Компанияда осыған қатысты жиі жанжал болып тұрған. Сонымен қатар, компанияда 10-ға жуық адам жұмыс істеген.
Үшінші куәгер — Әділет Жақсылықов. Ол Ілияс Сәриевке ән жазып, бейнебаян түсіруге көмектесіп жүрген. Әділеттің айтуынша, сол кезде ол өз телефон қосымшасы арқылы құмар ойындарға ақша салып отырғанын көрген. Тіпті кей кездері бір ойында миллион теңгеге дейін тігіп отырғанын айтты.
Сонымен қатар, сотта Сәриевтің жәбірленуші Төрейоваға 800 мың теңге ақшасын қайтарып бергені айтылды. Алайда ол кешірім бермейтінін айтты.
Сондай-ақ, куәгерлерден жауап алынып болған соң, прокурор іс бойынша дәлел мен дәйекті қорытындылап, екі күдіктіге 6 жылға бас бостандығынан айыру жазасын тағайындауды сұрады.
Келесі сот отырысы 4 желтоқсанға жоспарланды. Енді жарыссөз бен үкім шығару ғана қалды. Orda.kz сот отырысынан ақпарат таратуды жалғастырады.",2025-11-27T21:00:50+05:00,2025-11-27T21:00:50+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/5199841026536240925.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/5199841026536240925.webp,
f7523a9c7d457d4d17796d47649e6620,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Прокурорды шығарып жіберді»: Атышулы Хасан мен оның серіктерінің алғашқы соты қалай өтті?,"Алматы облысы, Талғар қаласында «Шерзат ісінде» аты танымал болған Хасан Қасымбаевтың соты өтті. Алдын ала ескерткендей Orda.kz тілшісі сот залынан тікелей ақпарат ұсынды.",stories,https://kaz.orda.kz/prokurordy-shygaryp-zhiberdi-atyshuly-hasan-men-onyn-serikterinin-algashky-soty-kalaj-otti-134440/,"Талғардағы 16 жастағы Шерзат Полаттың өліміне қатысты қылмыстық іс — былтырдан бері Қазақстандағы ең атышулы іс болды. Осы қазадан кейін Талғарды «хуторлық» атты қылмыстық топтың қорқынышта ұстайтыны жайлы гу-гу әңгіме тарады. 20 тамыз күні Алматы облысы Талғар қаласында Шерзат ісінде жұрт «хуторлық» топтың «басшысы» деп атап кеткен Хасан Қасымбаевтың соты өтті.
Orda.kz тілшісі сот залынан тікелей ақпарат таратты.
2024 жылғы 4 қазанда «Қамажай» дүкенінде болған жанжалда Шерзат Полат қаза тапты. Бұл оқиға қоғамды дүр сілкіндірді. Осы жағдайдан кейін Талғар аудандық әкімдігінде қызмет атқарған Хасан Қасымбаевтың бауыры Аслан Қасымбаев жұмыстан босатылды. Ресми сот кабинеті дерегіне сүйенсек, Хасан Қасымбаевтың тағы бір бауыры Ержан Қасымбаев бұған дейін «адам өлтіру» бабымен істі болған. Ол кеден қызметкері Медет Жамашевті қасақана өлтірді деп айыпталған.
Ал ІІМ «хуторлық» қылмыстық топ жайлы сөз бұрқ ете қалғанда-ақ ақпаратты жоққа шығарған болатын.
Orda.kz тілшісіне берген сұхбатында Хасан Қасымбаев: «Менің арым таза, заң бұзған жоқпын» деген еді. Алайда 4 қараша күні ол қамауға алынып, оған қатысты тергеу басталды. Тергеу шілде айында аяқталды. 29 шілдеде прокуратура айыптау актісін бекітіп, істі сотқа жіберді.
БАҚ өкілдері үшін арнайы бөлінген залда техникалық ақау кесірінен соттағы сөздер анық естілмеді. Осыған байланысты журналистер сот залына кіргізілді. Кейін ақау жойылғаннан соң олар қайтадан тыңдалым залына өтті.
Бұл сот отырысына екі мемлекеттік айыптаушы – Ерлан Құланбаев пен Назгүл Таукенбай қатысты. Алты айыпталушының ішінде Мадияр Қалымданов пен Сайлау Ақжановтың бұрын сотталғаны белгілі болды. Қалымжанов – ҚК 293-бап «бұзақылық» бойынша, Ақжанов – ҚК 106-бап «денсаулыққа қасақана зиян келтіру» бойынша жауапқа тартылған.
Сот барысында айыпталушылар наразылық білдірді. Олардың айтуынша, прокурор Назгүл Таукенбай 2022 жылы өткен осыған ұқсас процеске де қатысқан. Судья наразылықты жазбаша түрде қабылдау үшін екі минуттық үзіліс жариялады.
Журналистер де техникалық ақауға байланысты наразылық білдірді. Олар теледидардағы дыбыстың тағы да дұрыс шықпағанын айтып, сот залына екінші рет кірді. Осы сәтте тілшілер мен соттың баспасөз хатшысының арасында дау туындады. Дауды бейнекамераға түсірген «Орда» тілшісінен ғимарат өкілдері бейнежазбаны көз алдында өшіруді талап етті.
Жәбірленуші Арман Әлімов өз сөзінде барлық айыпталушыларды танитынын, әсіресе, Хасан Қасымбаевты 2016 жылдан бері білетінін айтты. Қалған айыпталушылармен ол тек өзіне қатысты оқиғадан кейін ғана танысқан.
Сотта қос тарап та Хасан Қасымбаевтың жары Зульфия Қасымбаеваның оның мүддесін қорғаушы ретінде қатысуына қарсы болған жоқ.
Қасымбаевтың қорғаушылары БАҚ өкілдеріне өз құқықтарын білу туралы ескерткенін жеткізді. Алайда судья оларға ескерту жасады. Сонымен қатар жәбірленушінің анасы кей сараптамалардың сот ісіне қосылмағанына шағымданды.
Қорғаушы адвокат Меңдешов істі созбай, қайта қарауға өтініш жасады. Оның айтуынша, сотқа материал жинау кезінде көптеген қателік кеткен. Бұл ұсынысты айыпталушылар да, қорғаушы тарап та қолдады.
Судья Меңдешовтің өтінішінен кейін істің ашық жүргізілетінін жариялады.
Соттан кейін Арман Әлімовтің өзі БАҚ өкілдеріне сұхбат беруден бас тартты. Оның орнына анасы тілшілерге сұхбат берді. Оның сөзінше, ол соттағы кей детальдармен келіспейді.
Ал Хасан Қасымбаевтың жары Зульфия Қасымбаева Шерзаттың ата-анасына қайғыра көңіл айтып, барлық сұрақтардың олардың адвокаттарына қоюды сұрады.
Ал Хасанның адвокаттары оған тағылған айыптармен келіспейтіндерін және Шерзат ісінде Хасанның еш қатысы жоқ екенін алға тартты.
Сот шешімімен келесі отырыс 22 тамыз күні сағат 10:00-де басталады.
Айта кетейік, Хасан Қасымбаевпен суретке түскен подполковник жұрттың сынына ілікті. Кейін подполковник Еркебұлан Қасенұлы: «Хасанмен аңшылықта кездейсоқ жолықтым» деп түсініктеме берген.",2025-08-21T09:00:09+05:00,2025-08-21T09:00:09+05:00,kk,Ислам Әден,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/klzh_sud_zapros.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/klzh_sud_zapros.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/klzh_sud_zapros.webp,
1f3ef6b487902dd6adc8bde4e3ff4700,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Республика сарайында Путинді жер-көкке сыйдырмай мақтаған Ситников кім?,"Белгілі ресейлік коуч Алексей Ситников Forbes тізіміндегі миллиардердің жұбайы Жанна Кан ұйымдастырған әйелдер медиафорумында сөз сөйлеп,Ресей президенті Владимир Путиннің атын жер-көкке сыйдырмай мақтаған.",stories,https://kaz.orda.kz/respublika-sarajynda-putindi-zher-kokke-syjdyrmaj-maktagan-sitnikov-kim-135326/,"Белгілі ресейлік коуч Алексей Ситников Forbes тізіміндегі миллиардердің жұбайы Жанна Кан ұйымдастырған әйелдер медиафорумында сөз сөйлеп,Ресей президенті Владимир Путинді жер-көкке сыйдырмай мақтаған, деп хабарлайды Orda.kz .
BEWOMAN форумында сөз сөйлеген Ситников сахнада көрермендерге Ресей президентін дәріптеді. Психолог Владимир Путинді «тойтарылмас серпіні» үшін мақтады.
A post shared by JANBÝR (@janbyr_qazaqstan)
Ресейлік коучтың сөзі қазақстандық жұртшылыққа ұнаған жоқ. Қазақстанда Z-әртістерге деген көзқарас оңтайлы емес, соңғы жылдары қоғам ресейлік жұлдыздардың концерттерін жиі өткізбеуге тырысуда.
Ал Ситников Республика сарайының ішінде отырып Ресей президентін мақтады. Әлеуметтік желіде бұған наразылық танытқандар да болды:
Алексей Ситников — ресейлік психолог, коуч, бизнес-тренер, тұлғалық даму, лидерлік және коммуникация бойынша тренингтердің авторы. Өзін ықпал ету психологиясы, мотивация және келіссөздер бойынша сарапшы ретінде таныстырады.
Мәскеу мемлекеттік университетін тәмамдаған, кандидаттық дәрежесі бар. 1990-жылдары саяси консалтингте жұмыс істеп, Ресей мен шетелдегі сайлауалды науқандарға қатысқан.
Медиа мен әлеуметтік желілерде Ситниковты жиі «инфоцыган» деп атайды. Пайдаланушылардың пікірінше, ол мотивациялық курстарды сатып, нақты негізсіз жылдам табысқа уәде береді.
Сынға қарамастан, ол әлі де сұранысқа ие спикер болып отыр. Инстаграмда оның шамамен 900 мың жазылушысы бар. Ол дәрістер оқиды, компаниялар мен мемлекеттік құрылымдарға кеңес береді, Ресейде және одан тыс жерлерде білім беру жобаларын ұйымдастырады.
BeWoman — әйелдер лидерлігі форумы, Жанна Канның жобасы. Ол Орталық Азия отын-энергетикалық компаниясы мен Орталық Азия электр энергетикалық корпорациясының үлес иесі, Александр Клебановпен бірге серіктес саналатын Сергей Канның жұбайы. Forbes тізіміндегі олигарх бүгінгі таңда рейтингте 22-орында тұр. Бір жыл ішінде Канның байлығы 170 млн долларға өсіп, 292 млн долларға жеткен.
Zhanna Kan Group компаниясының негізін қалаушы кәсіпкер Жанна Кан Қазақстанның ықпалды әйелдерінің қатарына кіреді. Дегенмен, кәсіпкер әйелдің кейбір пікірлері желіде сынға ұшырап жүр. Жақында ғана жаңа салық кодексіне енгізілген түзетулерді талқылап, қазақстандықтарға «көп еңбек етіп, көбірек табыс табуға, салықты мемлекетке қолдау ретінде төлеуге» кеңес берген. Әйтпесе, «жаңа Қаңтар» болуы мүмкін екенін меңзеген.",2025-10-06T12:26:39+05:00,2025-10-06T12:26:39+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1759735552_snimok-jekrana-2025-10-06-v-01_18_10.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1759735552_snimok-jekrana-2025-10-06-v-01_18_10.webp,
34381b17a91a5c91880a0e03da970498,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Республикалық дирижерлер байқауы Нұрғиса Тілендиевтің 100 жылдығына арналады,"8–10 қазан күндері Жамбыл атындағы мемлекеттік академиялық филармонияда композитор, дирижер, КСРО мен Қазақстанның халық әртісі, «Халық қаһарманы» мемлекеттік сыйлығының лауреаты Нұрғиса Атабайұлы",stories,https://kaz.orda.kz/respublikalyk-dirizherler-bajkauy-nurgisa-tilendievtin-100-zhyldygyna-arnalady-135403/,"8–10 қазан күндері Жамбыл атындағы мемлекеттік академиялық филармонияда композитор, дирижер, КСРО мен Қазақстанның халық әртісі, «Халық қаһарманы» мемлекеттік сыйлығының лауреаты Нұрғиса Атабайұлы Тілендиевтің 100 жылдық мерейтойына арналған республикалық дирижерлер байқауы өтеді, деп хабарлайды Orda.kz .
Байқау Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрлігінің қолдауымен ұйымдастырылып отыр. Оның негізгі мақсаты – отандық дирижерлік мектеп дәстүрін сақтау және дамыту, жаңа таланттарды анықтау, жастарға қолдау көрсету және ұлттық мәдениет беделін халықаралық деңгейде арттыру.
Шығармашылық сынға еліміздің жас таланттары мен музыка университеттерінің 18–35 жас аралығындағы студенттері қатысады. Байқау екі кезеңнен тұрады. Барлық шығармалар Н.Тілендиев атындағы академиялық фольклорлық-этнографиялық «Отырар сазы» оркестрін сүйемелдеуімен орындалады.
Оркестрдің көркемдік жетекшісі әрі бас дирижері, композитордың қызы Дінзухра Тілендиева байқаудың маңыздылығына тоқталып:
Жамбыл атындағы мемлекеттік академиялық филармония директоры Ақан Әбдуалиев байқаудың композитордың мерейтойымен қатар келуінің ерекше мәнін атап өтті:
Жеңімпаздарды мәдениет пен өнер саласының танымал қайраткерлерінен құралған қазылар алқасы анықтайды. Лауреаттарға мынадай марапаттар табысталады:
Байқау қорытындысы бойынша жеңімпаздарды марапаттау рәсімі мен гала-концерт 10 қазан күні сағат 19:00-де Жамбыл атындағы мемлекеттік академиялық филармонияның Үлкен залында өтеді.
Еске сала кетсек, Orda.kz тілшісі өнегелі өмірін өнерге арнаған біртуар азаматтың көзін көргендермен сұхбаттасты.",2025-10-09T11:30:56+05:00,2025-10-09T11:30:56+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/photo_2025-10-09_10-52-09.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759989586_photo_2025-10-09_10-52-09.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/photo_2025-10-09_10-52-03.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/photo_2025-10-09_10-52-05.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/photo_2025-10-09_10-52-08.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/photo_2025-10-09_10-52-09-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/photo_2025-10-09_10-52-10.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/photo_2025-10-09_10-52-09.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/photo_2025-10-09_10-52-09.webp,
f834995c4f69c261b0f38f87a86ff2c8,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Резонанстың буымен Хасанды соттағалы отыр — адвокаттар,"Қазіргі уақытта Талғар аудандық сотында Қасымбаев Х.Н. және басқа да тұлғаларға қатысты адам ұрлау, денсаулыққа қасақана ауыр зиян келтіру және бопсалау фактілері бойынша қылмыстық іс қаралуда.",stories,https://kaz.orda.kz/rezonanstyn-buymen-hasandy-sottagaly-otyr-advokattar-134788/,"Қазіргі уақытта Талғар аудандық сотында Хасан Қасымбаев және басқа да тұлғаларға қатысты адам ұрлау, денсаулыққа қасақана ауыр зиян келтіру және бопсалау фактілері бойынша қылмыстық іс қаралып жатыр. Хасанның қорғаушылары мен жұбайы Зульфия Қасымбаева және белсенді Қуат Ауғанбек сот барысындағы заңсыздықтармен әділетсіздіктерге қатысты БАҚ өкілдері бейтарап ақпарат таратуы үшін баспасөз мәслихатын өткізді.
Orda.kz тілшісі жиынға қатысып қайтты.
Қорғаушы Ерлан Мендешовтің айтуы бойынша «резонанстың буымен еш дәлелсіз Хасан істі болып отыр». Оның сөзінше істе ешқандай дәлел жоқ, тек жәбірленушінің айтуымен ғана қылмыстық іс қозғалды.
Қорғау тарапының пікірінше, қазіргі уақытта сот процесі сотқа дейінгі тергеу кезеңінде болған дәрежеде жария түрде көрсетілмей отыр. Ол бұл жағдайды жәбірленушілердің жеке материалдарының жария болмауына байланысты деп есептейді.
Қорғаушылар мен белсенді азамат мұның жай ғана сөз емес екенін және дәлелдерінің бар екенін айтып, құжаттарын тілшілерге көрсетті.
Оқиғаның мән-жайы айта кетсек, 2008 жылы 20 қаңтарда Әлімов Алматы қаласында орналасқан «Бьюти-Мания» дүкеніне келген «Французский дом BSB» инкассаторын күтіп тұрған. Ол бұл операцияны алдын ала жоспарлап, дүкеннің кассасынан шығарылған ақшаны тартып алу мақсатында газ баллонын қолданған. Газ баллонын пайдаланып, ол 9 миллионнан астам теңге ұрлап, қашып кеткен. Қылмыс туралы хабардар болған Мамырқанов пен Сағынаевқа Әлімов  ұрланған ақшаны көрсетіп, бұл жайлы жұмған аузын ашпау жайлы уәдесін алды. Олардың әрқайсысына 500 мың теңге мен 1 миллион теңге берілді.
Қасымбаевтың туыстары мен қорғаушылары бұқаралық ақпарат құралдарын сот процесін бейтарап жариялауға шақырады.
Еске сала кетсек, 2024 жылғы 4 қазанда «Қамажай» дүкенінде болған жанжалда Шерзат Полат қаза тапты. Бұл оқиға қоғамды дүр сілкіндірді. Осы істен кейін Хасан Қасымбаевтың аты аталып, оны «хуторлықтар» деген қылмыстық топтың басшысы деген сөз тарады. Бұл жағдайдан кейін Талғар аудандық әкімдігінде қызмет атқарған Хасан Қасымбаевтың бауыры Аслан Қасымбаев жұмыстан босатылды. Ресми сот кабинеті дерегіне сүйенсек, Хасан Қасымбаевтың тағы бір бауыры Ержан Қасымбаев бұған дейін «адам өлтіру» бабымен істі болған. Ол кеден қызметкері Медет Жамашевті қасақана өлтірді деп айыпталған. Ал ІІМ «хуторлық» қылмыстық топ жайлы сөз бұрқ ете қалғанда-ақ ақпаратты жоққа шығарған болатын.
Orda.kz тілшісіне берген сұхбатында Хасан Қасымбаев: «менің арым таза, заң бұзған жоқпын» деген еді. Алайда 4 қараша күні ол қамауға алынып, оған қатысты тергеу басталды. Тергеу шілде айында аяқталды. 29 шілдеде прокуратура айыптау актісін бекітіп, істі сотқа жіберді.",2025-09-08T14:42:05+05:00,2025-09-08T14:42:05+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/1757321073_photo_2025-09-08_13-33-32.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/photo_2025-09-08_13-33-23.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/photo_2025-09-08_13-33-30.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/photo_2025-09-08_13-33-31.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/1757321073_photo_2025-09-08_13-33-32.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/1757321073_photo_2025-09-08_13-33-32.webp,
742e4c26129914263661756e790accad,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Робин Гуд»: 6 млн несиені қайтармаған Сариев сотта көз жасына ерік берді,"Алматыда «Робин Гуд» атанып кеткен Ілияс Сариевтің соты жалғасуда. Сотта жауап берген Сариев өз кінәсін ішінара мойындап, жәбірленушілерден кешірім сұрады. Сондай-ақ оның 6 млн теңге несие алып, қайтармағаны белгілі болды. Көзіне жас алған Сариев сотта не айтты ? – Orda.kz баяндайды.",stories,https://kaz.orda.kz/robin-gud-6-mln-nesieni-kajtarmagan-sariev-sotta-koz-zhasyna-erik-berdi-135302/,"Алматыда «Робин Гуд» атанып кеткен Ілияс Сариевтің соты жалғасуда. Сотта жауап берген Сариев өз кінәсін ішінара мойындап, жәбірленушілерден кешірім сұрады. Сондай-ақ оның 6 млн теңге несие алып, қайтармағаны белгілі болды. Көзіне жас алған Сариев сотта не айтты? – Orda.kz баяндайды.
Алмалы аудандық сотында Сариевтің ісіне қатысты жауап берген көпбалалы жәбірленуші күдікті сеніміне кіріп, атына 6 миллион несие алып, артынша ай сайынғы төлемді төлемей кеткен. Сотта жәбірленуші өзінің аты-жөнін жарияламауды сұрады.
Жәбірленуші Сариевті көптен бері әлеуметтік желіде бақылап жүргенін және былтыр жазда оны кафеде кездейсоқ жолықтырып, қасына өзі барып үйсіз қиын жағдайда жүргенін айтқан. Сариев сол кеде жетім әйелдің сеніміне кірмек болып қалтасынан бірден көмек ретінде 200 мың теңге санап береді.
Араға біраз уақыт салып,  Сариев әйелге өзі хабарласады. Бұл жолы жәбірленушіге көмек беруі ұшін емес керісінше өзі көмек сұрауға хабарласыпты.
Жәбірленушінің айтуынша, Сариев ақшаны қолына ұстаған соң байланысқа шықпақ түгілі ай сайынғы төлемді де төлемей хабар-ошарсыз кетіпті. Салдарынан несиенің өстемақысы күн сайын өсіп 7,5 миллион теңгеге жеткен. Онсызда үйсіз үш баламен жалдамалы пәтерді жағалап жүрген келіншек уақытылы төленбеген несиеге қатысты коллекторлардың қоңырауынан  әбден шаршағанын айтты.
Сонымен қатар, сотта жәбірленуші Сариевке несеиге қатысты хабарласқанын да ол оны боқтап, жетім екенін бетіне басып, өзіне қарсы ешкім ештеңке істей алмайтынын әрі несиені өз қалауымен алып бергенін айтыпты.
Ал Ілияс Сариевтің айтуынша, ол несиені уақытылы төлеп келген, тек қамауға алынғаннан кейін ғана төлемдер тоқтапты.
Айыпталушының қорғаушысы жәбірленушіден қарыз қайтарылған жағдайда Сариевті кешіруге дайын ба деп сұрады. Әйел үзілді-кесілді «жоқ» деп жауап берді.
Жәбірленуші сөзін аяқтағаннан кейін судья Ернар Қасымбеков айыпталушы тарапқа егер алған ақшаны жәбірленушілерге қайтаратын болсаңыздар, осы келіншектен бастаңыздар деп айтты.
Айта кетейік, сотта дәл Сариевтің эпизоды бойынша алты жәбірленуші жауап берді. Ол жәбірленушіден кешірім сұрап, өзінің жалғыз кінәсі тек бастапқыда халықтан жылу жинап, қор ашу үшін жиналған видеоларды әлеуметтік желіге салуға үлгермегені екенін айтты.
Осыған дейінгі сот отырыстарында Orda.kz Сариевтің елдерге көмектесемін деп, алдын ала 1,5 млн теңге алғанын жазға едік. Прокурор сол алдын ала алынған қаражаттың қайда жұмсалғанын сұрады.  Күдіктінің атуынша, блогер қаражат өз командасына кеткенін айтты, үш мобилографқа айына 400 мың теңгеден жалақы төлеп отырған, оған қоса артық жұмыс үшін ақы берілетін  жеткізді.
Сонымен қатар, жауап алу кезінде Сариев көзіне жас алып, өзі кезінде көмек көрсеткендердің барлығы қазір теріс айналғанын айтып қалды.
Сотта Сариев жәбірленушінің атынан алынған 6 млн теңге несиені Түркиядағы емге емес басқа бір адамдар алдындағы қарызын өтеуге жұмсағанын мойындады. Оған қоса Сариев өзін алаяқтықпен айналысты дегенге келіспейтінін айтып, несиені тұрақты төлеп отырғанын алға тартты.
Алайда, сотта сөз алған жәбірленуші тараптың адвокаты Жандос Палмановтың айтуынша, оның қолында Сариевтің төлем жасаудан бас тартқаны туралы жазылған сөздері бар екені айтты.
Жалпы осы іс бойынша ,екінші эпизод ол MM Travel туристік фирмасына қатысты. Сариев бұл іске қатысты өзіне тағылған бар айыпты жоққа шығарды. Оның сөзінше, ол тек компанияны жарнамалап, ішкі операцияларға араласпаған.
Бұған дейін жәбірленушілердің айтуынша, 2025 жылдың көктемінде ондаған алданған клиент ақшаларын талап еткен кезде, дәл Сариев олардың алдына шығып , бәрін қайтарып беруге уәде еткен.
Жәбірленушілердің бірі одан екінші айыпталушы Ақтоты Дүйсееваның сөзіне қатысты сұрақ қойды. Бұған дейін ол барлық шоттардың тек Сариевтің иелігінде болғанын, ал 21 жәбірленушінің ақшасын ол құмар ойындарға жұмсағанын айтқан еді.
Алдағы сот отырсытарында Сариев әлі де сот алдында жауап беруді жалғастырады. Келесі сот отырысы 9 қазанға жоспарланды.",2025-10-04T15:09:50+05:00,2025-10-04T15:09:50+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/9b7ad882-42af-499d-b2f3-3248e07f2d83.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/blobid0.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/9b7ad882-42af-499d-b2f3-3248e07f2d83.webp,
d101d9103d89f3085fd0e122a51bbf21,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Сәбиімізді өлтірді»: Алматыда жас жұбайлар перзентхана дәрігерлерін жазалауды сұрады,"Алматыда Жұмабай Ернар Батырбекұлы мен оның жұбайы Ақан Арай Ақанқызы №2 қалалық перинаталдық орталықтың дәрігерлерін жаңа туған сәбиінің өліміне тікелей себепкер деп айыптап, Orda.kz редакциясына",stories,https://kaz.orda.kz/sabiimizdi-oltirdi-almatyda-zhas-zhubajlar-perzenthana-darigerlerin-zhazalaudy-surady-134300/,"Алматыда Жұмабай Ернар Батырбекұлы мен оның жұбайы Арай Ақанқызы №2 қалалық жүкті әйелдерге арналған орталықтың дәрігерлерін жаңа туған сәбиінің өліміне тікелей кінәлі деп айыптап отыр. Әйелді «босандырған» дәрігерге мекеме сөгіс беруді жөн көріпті. Дәрігер содан кейін «өз еркімен» жұмыстан кетіп, қазір басқа перзентханада жұмыс істеп жатыр.
Сәбиінен айырылған ерлі-зайыптылар Orda.kz тілшісіне сұхбат беріп, мән-жайды баяндады.
Ернардың айтуынша, 7 мамырда жүктілігіне 41 апта 1 күн болған әйелі орталыққа түскен. Туыстары бірнеше рет кесар тілігін жасауды сұрағанымен, кезекші дәрігер Эльмира Мұхаметова бұл ұсынысты елемеген.
Ернардың айтуынша жұбайы дәрігерлердің бақылауында 9 сағаттан астам уақыт болған.
Арайдың айтуынша жатыр мойны толық ашылмай тұрғанда вакуум-экстракция қолдануға болмайды. Бұл — акушерлік көмек көрсетудің хаттамалары мен стандарттарын өрескел бұзу. Дәрігерлер вакуум-экстракцияны 6 рет қолданған.
Ал босану кезінде акушерлердің бірі әйелінің ішіне отырып, «күш көрсеткенін» айтты. Арайдың сөзінше сол әйел шынтағымен оның ішінен қатты басқан. Арай содан тұншығып, дем ала алмай қала жаздаған.
Сонымен қатар, жұбайлар орталық басшылығы мен Алматы қалалық Қоғамдық денсаулық басқармасының сол кездегі басшы орынбасары, бұрынғы №2 перзентхана директоры (қазіргі орынбасар) Назгүл Иманғалиеваның шындықты жасыруға және кінәлілерді қорғауға тырысқанын да мәлімдеді.
2025 жылғы 8 мамырда берілген № 9614 нөмірлі құжатта нәрестенің өлімін дәрігерлер «анықталмаған құрсақішілік гипоксия» деп көрсеткен.
Ол нақты сағат 05:47-де сәбиінің өлгенін естігенін айтты.
Ал заңгердің айтуынша Ернар досымен WhatsApp мессенджерінде хат алмасқанда отаның басталу және аяқталу уақыты тіркелген — 05:00-ден 05:47-ге дейін, яғни ұзақтығы — 47 минут.
Әйелі дәрігерлердің бақылауында 9 сағаттан астам уақыт болған соң, жұбайы бірнеше рет дәрігер Мұхаметовадан босануды «кесар тілігі» арқылы жасауды өтінгендерін айтты. Алайда олардың сөзіне қарасақ, балаға төнген айқын қауіпке қарамастан, дәрігер Мұхаметова өтініштерін елемей, баланың өміріне төнген қауіпке қарағанда өзінің «кәсіби пікірін жоғары қойған». Ал Назгүл Иманғалиева басты күдікті Мұхаметоваға сөгіс беруді ғана ұсынған көрінеді. Мұхаметова болса өз еркімен қызметтен кеткен. Қазір ол басқа перзентханада жұмыс істеп жатыр.
Жәбірленуші тарап медициналық құжаттардағы уақыт пен мәліметтердің сәйкессіздігін, дәрігерге қызметінен «өз еркімен» кетуге рұқсат бергенін заңға қайшы деп санайды.
Ернар Батырбекұлы істі жеке бақылауға алуды сұрап, кінәлілерді ҚР ҚК 317-бабы 3-бөлігі («медициналық қызметкердің кәсіби міндетін тиісінше орындамауы, абайсызда науқастың (ұрықтың) өліміне әкелуі») бойынша жауапқа тартуды талап етеді. Сондай-ақ олар жүктілерге арналған орталықтағы басқа дәрігерлер мен басшылықтың, сондай-ақ денсаулық сақтау басқарма басшысының орынбасарының қылмысты жасыруға қатысы бар-жоғын тексеруді сұрады.
Orda.kz Алматы қалалық қоғамдық денсаулық сақтау басқармасының «№2 қалалық перинаталдық орталығына» ресми сауал жолдады. Олар «медициналық құпия» деп, ақпарат беруден бас тартты.
Orda.kz жолдаған арнайы сауалға Алматы қаласының прокуратурасы қылмыстық істің тергеліп жатқанын айтып жауап берді.
Orda.kz осы істі бақылап, алдағы уақытта ақпарат таратып отырады.",2025-08-21T12:09:13+05:00,2025-08-21T12:09:13+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/778f711e-832e-49f9-a2ea-f4154e76a662.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/778f711e-832e-49f9-a2ea-f4154e76a662.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/778f711e-832e-49f9-a2ea-f4154e76a662.webp,
997f61c6ee48359df857ec94dbf023cf,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Саламыз дегеніне 20 жыл»: Түркістан облысындағы қирағалы тұрған «мектептегі» оқушылар,"Түркістан облысында оқушылар төбесі құлап, едені шіріген мектепте білім алуға мәжбүр. Не асхана, не спортзал, не кітапханасы жоқ ғимаратта бар жоғы екі-ақ кабинет бар. Оған сыймаған балалар сабаққа бір жыл кеш барады.",stories,https://kaz.orda.kz/salamyz-degenine-20-zhyl-tyrkistan-oblysyndagy-kiragaly-turgan-mekteptegi-okushylar-135280/,"Түркістан облысында оқушылар төбесі құлап, едені шіріген мектепте білім алуға мәжбүр болған. Не асхана, не спортзал, не кітапханасы жоқ ғимаратта бар жоғы екі-ақ кабинет бар. Оған сыймаған балалар сабаққа бір жыл кеш барады.
Orda.kz тілшісі балалары үшін шырылдаған ата-аналардың мұң-зарын тыңдап қайтты.
Ашынған ата-аналар: «Ескіқорғандағы әбден ескірген мектеп құлап, баламыз қирандының астында қала ма?» деген жанайқайын жеткізді. Келес ауданындағы бұл мектеп 70 жыл бұрын бой көтерген. Оның өзін ауыл тұрғындары асарлатып тұрғызған. Содан бері ұлтарақтай ғимаратта міне төртінші буын білім алып жатыр. Балалар білім ұясының табалдырығын аттағалы спортзалды да, асхананы да, кітапхананы да атымен көрмеген. Дене шынықтыру үшін даладағы жалғыз турникке тартылса, су ішу үшін ауладағы бөшке алдында кезекке тұруға мәжбүр.
Мектепте 54 оқушы білім алады. Бәрі де бесінші сыныпқа дейінгі балалар. Үзілісте шөп арасында ойнайтын оларға соғылатын қоңырау да сол күйі жаңармапты.
Құлауға шақ тұрған ғимарат жанында ағаштан жасалған әжетхананы да байқауға болады. Айналада өртенген қоқыс қалдығы да шашылып жатыр. Көрген сайын жанымыз ауырады деген ата-аналар әкімдік уәдесіне сенуден қалдық дейді.
Тұрғындар сөзінше, жергілікті биліктің: «жаңа мектеп құрылысын бастаймыз» дегеніне биыл 20 жыл болған. Ескіқорғандағы ескірген мектеп мәселесін тыңдауға шенеуніктер де жетті. Сөздерінше олар бос отырмаған. Тез қимылдап, құжаттарды реттедік дейді.
«Тағы күтсек, баламыз үйінді астында қалады» деген бұқара мектепті апатты жағдайда деп тануын талап етті.
Ол үшін енді басқармадан ақысыз жеткізетін автобус бөлінбек.
Автор: Назерке Еркінбекқызы",2025-10-03T12:40:05+05:00,2025-10-03T12:40:05+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1759476109_izobrazhenie-whatsapp-2025-10-02-v-18_43_37_35beb61b.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1759476109_izobrazhenie-whatsapp-2025-10-02-v-18_43_37_35beb61b.webp,
84272cbd704ceff137dd5f3e0ac84efd,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Салтанат заңы іске аспайды»: Алматылық әйелді полицейлер құқай көрсеткен күйеуімен татуластырмақ болған,"«Салтанат заңы» жұмыс істемейді. Алматылық әйелдің омыртқасын күйеуі сындырған, ал полицейлер оны татуласуға үгіттеген.",stories,https://kaz.orda.kz/saltanat-zany-iske-aspajdy-almatylyk-ajeldi-policejler-kukaj-korsetken-kyjeuimen-tatulastyrmak-bolgan-135344/,"Алматылық Маргарита Звягинцева бұрынғы күйеуін сотқа қайта беруге мәжбүр болды. Себебі оның денсаулығын мүлде жарамсыз күйге жеткізген ер адам бар болғаны бір жылға бас бостандығынан айырылған, деп хабарлайды Orda.kz.
Маргарита мен Александр 2023 жылдың наурызында спорт залда танысқан. Маргарита — нәзік әрі арық әйел. Бойы 176 см, салмағы 55 келіге жетпейтін, сондықтан салмақ қосу үшін жаттығуға баратын. Александр керісінше, қапсағай денелі, дзюдомен айналысқан, шамамен 2 метр бойы бар, 150 келідей салмағы бар ер адам.
Маргарита оны алғаш көргенде «жақсы әсер қалдырған, сымбатты ер адам» деп сипаттайды. Тіпті оның спорт зал әкімшісінен телефон нөмірін рұқсатсыз алып, өзіне хабарласқаны да басында күдік тудырмаған. Кейін ол бұл үшін зал әкімшілігіне жеке деректерді тарату фактісі бойынша шағым жазған.
Олар алғаш рет 8 наурыз күні кездескен. Тереңқұр бойымен серуендеп, өмір мен ортақ қызығушылықтар туралы сөйлескен. Содан бастап екеуі қыз-жігіт болып кездесе бастайды. Ал қарым-қатынастары 2023 жылдың қарашасына дейін жалғасқан.
Басында ол мұндай мінезге ашық қарсылық көрсетпеген, сондықтан бәрі қалыпты көрінген. Қараша айында екеуі үйленуге келіскен.
Маргарита оны өз шешесімен таныстырғысы келмеген. Іштей бір сенімсіздік болғанын мойындайды. Жаңа жыл алдындағы демалыс күндері Александрдың ата-анасы мен туыстары қонаққа келгенде, шешесі келініне қарап: «Саған осы ақымақ неге керек болды?» деп сұраған.
Бұрынғы некесі туралы Александр тек сегіз жыл бірге тұрғанын айтқан. Ал Маргарита бұрынғы әйелінің есімін сұрағанда, ол әңгімені басқа жаққа бұрып, жауаптан жалтарып отырған. Маргарита да қатты қазбалауға тырыспаған, өйткені өзі де 10 жыл некеде болып, бала сүйе алмаған соң ажырасқан. Ажырасып жатса да, бұрынғы күйеуімен сыйластықпен қоштасқан.
Сол күні екеуі оның ата-анасының қала шетіндегі үйіне, ет қақтап жиналатын отырысқа бармақ болған. Әйел әрең тынысын қалпына келтіріп, жол бойы жылап барған. Кейін дәрігер танысы бұл соққының ішкі органдарға қауіпті зақым келтіруі мүмкін екенін айтып, міндетті түрде тексерілуді ұсынған. Бірақ Маргарита сол күні дәрігерге бармаған, жарақатын да тіркетпеген.
Ол күйеуінің ата-анасына барып, жағдайды айтып, араласуларын өтінген.
Ол қарым-қатынасты сақтап қалуға тырысқанын айтады: «Мен өзіме мүмкіндік бердім, бір қателікке бола бәрін ысырмау керек деп ойладым». Маргаританың көз алдында зорлық көріп, бірақ кейін отбасын сақтап қалған әпкесінің мысалы тұрды. Бір жолы әпкесін күйеуі ұрған, бірақ бүкіл отбасы әйелдің жағына шығып, еркекке тағы бір рет қол көтерсе, жазаға тартылатынын түсіндірген. Сол оқиғадан кейін олар татуласып, 15 жыл бірге өмір сүрген, баласы мектеп бітіргелі жатыр, қайтадан зорлық көрмеген.
Анасының үйінен оралған соң, бастапқыда бәрі тыныш сияқты көрінген. Бірақ көп ұзамай күйеуі қайтадан қатал мінез көрсете бастайды. Оның сөзінше, «анаңа барып келдің, ол саған не үйретті?» деп кекетіп сөйлейтін болған.
Шын мәнінде, ол анасының үйінде болып, кейде әпкелеріне ғана қонаққа барған, басқа жаққа шықпаған. Бірақ күйеуі бәрібір айып іздеп, ұрыс шығарған.
Барлық беттестіру мен сот отырыстарында Маргаританың бұрынғы күйеуі күліп, жымиып отырды. Әсіресе біреу сұрақ қоя бастағанда, ол соны күлкіге айналдыратын. 30 тамыз күні өткен апелляциялық алқаның онлайн отырысында да әуелі көңілді отырды. Бірақ жәбірленуші өз уәжін айтқанда, кенет көзіне жас алды.
Маргаританың айтуынша, бұрынғы күйеуі көз жасын төгіп тұрып, түрмеде өзіне қаншалықты қиын екенін айтып, «оның омыртқасын мен сындырғанымды әлі дәлелдеуі керек» деп мәлімдеген.
Ол заңгер ретінде бұл сот процесінен өзі өтуге бел байлап, адвокат жалдамаған. Өз құқығын өзі қорғамақ. Апелляциялық соттың келесі отырысы сейсенбі, 7 қазан күні өтеді.
Айта кетейік, 2023 жылы бұрынғы ұлттық экономика министрі Қуандық Бишімбаев жасаған қылмыс бүкіл Қазақстанды дүр сілкіндірген еді. Ол жылдар бойы азаматтық жұбайы Салтанат Нүкенованы қорлап, ақыры BAU мейрамханасында түнде ұрып өлтірген болатын. 2024 жылы Бишімбаев 24 жылға бас бостандығынан айырылды.
Автор: Анастасия Прилепская",2025-10-06T19:06:45+05:00,2025-10-06T19:06:45+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1759759991_vyshla_zamuzh_za_muzhchinu_dzjudoista_kollazh_kopija.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759760417_whatsapp-image-2025-10-04-at-10_05_53.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759760665_para.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1759759991_vyshla_zamuzh_za_muzhchinu_dzjudoista_kollazh_kopija.webp,
d3f50ba3fbefa59d1f84079addfec2a5,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Сәтбаев қаласында қызметкерлерді пышақпен қорқытқан ер адам ұсталды,"Сәтбаевта техника дүкеніне келген ер адам  қызметкерлерге қарап пышағын бұлғап, балағат сөздер айтқан, деп хабарлайды Orda.kz.",stories,https://kaz.orda.kz/satbaev-kalasynda-kyzmetkerlerdi-pyshakpen-korkytkan-er-adam-ustaldy-136462/,"Ұлытау облысындағы Сәтбаев қаласында техника дүкеніне келген ер адам қызметкерлерді пышақпен қорқытып, балағат сөздер айтқан. Ер адамды полиция ұстады, деп хабарлайды Orda.kz.
Ер адам қызметкерлерді қорқытқанымен қоймай, өзінің тамағына да пышақ тақап үлгерген. Сауда орнындағы қызметкерлер өздерін де, басқаларды да қорғауға, сонымен қатар, ер адамды далаға шығармауға тырысты. Кейін ер адам қашып кетті.
Жергілікті тұрғындар дәл осы адам бұрын жасөспірімге шабуыл жасағанын айтты. Бейресми ақпаратқа сәйкес, оның психикалық ауытқуы болуы мүмкін.
Полиция күдіктінің ұсталғанын растады. Оған қатысты қылмыстық іс қозғалды.
Айта кетейік, Алматыда 7 желтоқсан күні бірнеше көлік пен жолаушылар автобусы апатқа ұшырады.",2025-12-08T13:30:08+05:00,2025-12-08T13:30:08+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/a02af5f9-c16a-4617-a548-38d01a4c12b1.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/a02af5f9-c16a-4617-a548-38d01a4c12b1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/a02af5f9-c16a-4617-a548-38d01a4c12b1.webp,
b32a16ab1be820aead244133b540558d,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Семейдегі тым-тырыс сайлау: Алаштың астанасындағы «демократия»,"Қазанның 12-сі күні Абай облысының орталығы Семейде Қазақстан тарихындағы тұңғыш облыс деңгейіндегі қала әкімінің сайлауы өтеді. 300 мыңнан астам тұрғыны бар бұл шаһардың адамдары да өздерінше өмір сүріп, армандап, күн көріп, тірлігін дөңгелетіп жүр. Осынау шаһардағы саяси дода қалай өтіп жатыр?",stories,https://kaz.orda.kz/semejdegi-tym-tyrys-sajlau-alashtyn-astanasyndagy-demokratija-135340/,"Қазанның 12-сі күні Абай облысының орталығында, кезінде Алаш орданың жүрегі болған Семейде Қазақстан тарихындағы тұңғыш облыс деңгейіндегі қала әкімінің сайлауы өтеді. Өз тірлігін дөңгелетіп отырған 300 мыңнан астам тұрғыны бар бұл шаһар сайлауға қалай қарайды? Саяси дода шын мәнінде қалай өтіп жатыр?
Orda.kz бұл жолы сайлау барысын онлайн да, офлайн да бақылап көрді.
Еске сала кетсек, 2025 жылдың 16 қыркүйегінде Семей қаласы әкімдігіне үміткерлерді тіркеу аяқталған еді. Ұзаққа созылған, жүйкені жұқартқан оқиғадан кейін соңғы кезеңге төрт үміткер өтті. Екі коммуналдық мекеме басшысы (Жастар сарайы мен колледж директоры), бір жұмыссыз азамат және Көкпекті ауданының әкімі. Барлығы да мемлекеттік құрылымдармен тығыз байланыста, әрі AMANAT партиясының мүшелері.
Қала тұрғындарының көбі сол күні-ақ әкімдікке үміткерлердің ішінен ауқымды істі істі басқаруға тәжірибесі бар жалғыз кандидат ретінде басты фаворит деп бір адамды ғана таныған. Осылайша, 16 қыркүйектен бастап ресми түрде үгіт-насихат кезеңі де басталған еді.
Алайда 25 қыркүйекте, Orda.kz тілшілері сайлау тартысының қызу майданын іздеп, бақталастық пен бәсекенің қызған сәтін көреміз деп ойлаған еді. Алайда саяси дода тынып жатыр. Фейсбуктегі жазбаларға қарағанда, мұндай жағдайды тек біз ғана емес, тұрғындар да байқаған.
Қаладағы белсенді Майра Әбенованың жариялаған суреттері де үгіт науқаны басталғаннан кейін бір апта өтсе де, қалада айқын саяси белсенділіктің байқалмағанын көрсетеді. Әр кандидатқа үгіт жұмыстарына 850 мың теңгеден бөлінгендіктен, олардың ақпараттық кеңістіктегі көрінісі де шамалас болады.
Заң бойынша, журналистер барлық үміткердің үгіт жұмысы туралы тең дәрежеде жазуы қажет. Бірақ үгіт-насихат жайлы ақпараттарды барлық кандидаттан та алмадық. Келесі аптада олардың әрқайсысынан пікір алып, тең дәрежеде жариялауға тырысамыз.
25–26 қыркүйекте өткізілген тілшілер рейді сайлау учаскелерінде де айтарлықтай қызу бәсеке байқалмайтынын көрсетті.
Жұтаңдау, бірақ тап-таза дәліздер. Тілшілеріміз бос залдарды аралап, үміткерлердің суреттері ілініп тұрған қабылғаларды сипап қайтты.
Әйтеуір, көзге жиі түскені — Көкпекті ауданының әкімі Әділет Қожанбаевтың бағдарламалары мен суреттері болды.
28 қыркүйекте қала тұрғындарының назарын аударған бір қызық жайт — №11 мектептен тараған сурет. Онда сайлаудың басты фавориті бейнеленген плакаттың қасына оқушылар аңға немесе елеске ұқсайтын суреттерді салып кеткен. Бұл бәсеке жоқ сайлаудың шын мәнінде қалай өтетіні жайлы әжуа суретпен көзқарасты көрсету ме, әлде балалықпен өз үміткерлерін ұсыну ма? Ол жағы беймәлім.
Өз аяғымызбен барып, шынайы өмірде ешқандай доданы таба алмаған соң, виртуалды кеңістікке зер салып көрдік. SEMEYNEWS атты телеграм-арнасынан кейбір жұмыстарды байқадық. Бұл арна өзін аймақтағы ресми тіркелген бұқаралық ақпарат құралдарының ішінде «ең ірісі» деп таныстырады.
Белгілі болғандай, үміткерлердің бірі — Әділет Қожанбаев — өз сайлауалды штабын 18 қыркүйекте-ақ құрған. Ал қалған кандидаттар жөнінде, тіпті танымал дереккөздердің өзінен де, мұндай мәлімет табылмады. Сол телеграм-арнадағы жазбаларға қарағанда, Әділет Қожанбаев ардагерлермен кездесіп, Комсомол кентіне, «Жастық», «Үшбұрыш», «Сегізінші шақырым», «Су» және «Жоламан» ықшамаудандарына барған. Әр жерде ол өз сайлауалды бағдарламасының негізгі тұстарын таныстырып, тұрғындардың мәселелерін тыңдаған.
Әр жазбада қысқаша мәтін бар және ұзақтығы бірнеше ондаған секунд болатын бейнежазба жарияланған. Сол бейнежазбалардан үміткердің халықпен кездесуіне орта есеппен 10–15 адам қатысқанын байқауға болады.
Сол кездесулердің біріне қатысқан Қанат Жұмағұловтың пікірінше, кездесулерді жұмыс күндері емес, жұрттың көбі үйде болатын демалыс күндері өткізу тиімдірек болар еді.
Қанат Жұмағұловтың айтуынша, ол Семей қаласының әкімі болуға үміткер Қожанбаевпен әңгіме барысында Семейде тәртіп орнату Көкпекті ауданындағыдан әлдеқайда күрделі екенін жеткізген. Өйткені өзі тұратын кенттің халқының саны Көкпекті ауданының тұрғындарынан әлдеқайда көп.
Үміткерлерге қатысты өзге де қызықты жайттардың бірі — Әділет Қожанбаевтың жаз айларында семейліктердің үйлеріне ыстық суды үзу мәселесін шешемін деп уәде етуі.
Айта-айта жауыр болған соң, мұндай мәлімдемелерге ел күдікпен қарайды. Нақтырақ айтқанда, бұл Әділет Қожанбаевтың сайлауалды уәдесі емес, облыс әкімі Берік Уәлидің жоспарлары. Яғни, Семей қаласының әкімі болуға үміткер сайлаушыларға облыс басшысы коммуналдық қызметтерге әлдеқашан тапсырған істі қайта уәде етіп отыр.
Әрине, ешбір шенеунікке облыс әкімінің айтқанын қайталауға тыйым салынбайды. Семей қаласы әкіміне үміткердің де мұндай құқығы бар. Дәл сол сияқты, Абай облысының энергетика және тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық басқармасының басшысы Раджан Сейітқанов та бұл туралы қыркүйектің 9-ы күні хабарлаған болатын.
Жалпы алғанда, Семейдегі сайлау науқаны тым-тырыс өтіп жатыр деуге болады. Тек жергілікті «Арнапресс» басылымы ғана бұл тақырыпқа байыппен қарап, бейнеподкаст шығаруды жөн көрген.
Подкаст жүргізушісі Екатерина Бобко мынадай сұрақтарды қойған:
Семейдегі тым-тырыс сайлауда әзірге көзге түсіп отырған жалғыз үміткер бар. Оның сайлауалды жұмысы да (ондаған адам қатысқан шағын кездесулер мен коммуналдық қызметтер атқарып жатқан істерді уәде ету) әзірге көңілге қаяу түсіреді.
Orda.kz редакциясы өзге үміткерлердің де сайлауалды науқандарын зерттеуді жалғастырады. Алдағы мақалаларымызда олар жайлы толыққанды баяндаймыз және әр үміткермен тілдесуге тырысамыз.
Сондай-ақ, 12 қазан болатын дауыс беру күнінің қалай өтетіні туралы да міндетті түрде жазамыз.
Автор: Илья Бароховский",2025-10-06T18:28:01+05:00,2025-10-06T18:28:01+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1759756717_mysemey_1759463487811.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759751067_kandidaty_v_akimy_semeja_kollazh_kopija.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759751339_risunok1.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759751573_img_3650-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759751761_img_3648.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/risunok2-1.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1759756717_mysemey_1759463487811.webp,
9a25af3c304244be2f26051976e76fc7,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Шалқарда құжаты жоқ мектептің ата-аналары президентке үндеу жасады,"Ақтөбе облысы Шалқар қаласындағы №5 мектеп-лицейінен дау шықты. Онда құрылысы 7 жыл бұрын басталған қапсарлар ғимарат аяқталмай тұр. Ата-аналар дабыл қағып, Тоқаевтың араласуын талап етті, деп хабарлайды Orda.kz.",stories,https://kaz.orda.kz/shalkarda-kuzhaty-zhok-mekteptin-ata-analary-prezidentke-yndeu-zhasady-136457/,"Ақтөбе облысы Шалқар қаласындағы №5 мектеп-лицейіне қатысты дау шықты. Онда құрылысы 7 жыл бұрын басталған қапсарланған ғимарат аяқталмай тұр. Ата-аналар дабыл қағып, Тоқаевтың араласуын талап етті, деп хабарлайды Orda.kz.
Президентке бейне үндеу жасаған ата-аналар білім ордасында қауіпсіздік талаптары сақталмағанын алға тартты.
Айтуларынша, №5 мектеп-лицейіндегі үш аусымды оқыту мәселесін шешу үшін 2018 жылы қапсарлатып ғимарат салу жобасы басталды. Жобаға 1,3 млрд теңге жұмсалды. Бірақ оқушы сыйымдылығы реттеу мәселесі шешілген жоқ. Сонымен 320 орындық қапсарлас ғимарат құрылысы әлі аяқталмай тұр.
Мән-жайды осы мектептің директорынан анықтадық. Ол 900-ге жуық бала құжаты жоқ, құрылысы толық аяқталмаған мектепте білім алуға мәжбүр екенін растады.
Құрылыс басқармасының мәліметінше, нысан 2023 жылдың 26 желтоқсанында қабылданды. Пайдалануға беру барысында үнемделген 34 млн теңге бюджетке қайтарылған.
Әрі қарай мектеп мәселесі сотта қаралған. Ақтөбе облыстық сотының қылмыстық істер жөніндегі сот алқасы жаңа оқу жылында білім беру үдерісін бастауға тыйым салған. Себебі ғимарат құрылысы аяқталмағандықтан пайдалануға қабылдау актісі рәсімделмеген.
Сонымен қатар сот мердігер «ГрадСтройСервис» ЖШС-нен орындалмаған жұмыстар үшін 37 437 891 теңгені өндіріп алу туралы қаулы шығарды.
Айта кетейік, соңғы жылдары Шалқар аудандық әкімдігінде сыбайлас жемқорлық деректері жиілеп кеткені сотта да айтылды. Мердігерден тендердің 1 пайызын үлес ретінде сұраған аудан әкімінің орынбасары мен бөлім басшысы 6 жылға бас бостандығынан айрылды.
Шалқар аудандық сәулет, қала құрылысы және құрылыс бөлімінің басшысы Шұға Сәдуақасова пара алу ісі бойынша 7 жылға сотталды.
Ол сотта аудан әкімі Жанболат Жидехановтан сотта жауап алу туралы бірнеше рет өтініш жасады.
Автор: Ардақ Ерубаева",2025-12-08T12:30:16+05:00,2025-12-08T12:30:16+05:00,kk,Корреспондент,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/inshot_20251208_123736629.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/inshot_20251208_121830396.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/inshot_20251208_122039137.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/inshot_20251208_123736629.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/inshot_20251208_123736629.webp,
8e3c461edf85fc11746aee82ec6b9dbd,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Шерхан Қалмырза деген кім және ол әлемді өзіне қалай қаратты?,«Қайраттың» 18 жастағы қақпашысы «Реалға» қарсы матчтан кейін қалай танымал болғанын Orda.kz  әңгімелейді. Тарихи матчқа дейін Шерхан Қалмұрзаны тек «Қайраттың» жанкүйерлері ғана білетін.,stories,https://kaz.orda.kz/sherhan-kalmyrza-degen-kim-zhane-ol-alemdi-ozine-kalaj-karatty-135264/,"«Қайраттың» 18 жастағы қақпашысы «Реалға» қарсы матчтан кейін қалай танымал болғанын Orda.kz саралап көрді.
Тарихи матчқа дейін Шерхан Қалмырзаны тек «Қайраттың» жанкүйерлері ғана білетін. Ал бүгін 18 жастағы қақпашының есімі бүкіл Еуропада аталып жатыр. УЕФА оның сейвтерін қатарынан екінші рет Чемпиондар лигасындағы үздіктер қатарына қосты.
A post shared by UEFA Champions League (@championsleague)
Мадридтің «Реалына» қарсы өткен ойында Шерхан нағыз шеберлігін көрсетті. Килиан Мбаппе қақпаға соққы жасаған сәтте есепті испандар еселейді деп ойлағандар көп болды. Алайда Қалмырза секіріп, әлемдік футбол жұлдызының соққысын қайтарып, команданы құтқарып қалды.
«Қайраттың» 0:5 есебімен жеңілгеніне қарамастан, дәл осы эпизод ең көп талқыланған сәттердің біріне айналды. Турнирдің инстаграм парақшасында үздік сейвке дауыс беру жүріп жатыр, ал қазақстандық қақпашы — басты фавориттердің бірі.
Айта кетерлігі, бұл — Шерхан үшін УЕФА-дан қатарынан екінші мәрте түскен номинация. Чемпиондар лигасының алғашқы турында ол Лиссабонның «Спортинг» клубының капитаны тепкен пенальтиді қайтарғаннан кейін үздіктер қатарына енген еді. Сол кезде ол турнир тарихындағы дебют жасаған ең жас қақпашы атанды.
Қалмырзаға тәжірибелі Александр Заруцкий мен Темірлан Анарбеков сынды қақпашылардың жарақатына байланысты мүмкіндік берілді. Оның «Қайраттағы» алғашқы ойыны небәрі бірнеше апта бұрын, 14 қыркүйекте өтті. Ол «Ақтөбеге» қарсы матчта алаңға қосылып, аз уақыттан соң бүкіл елдің қаһарманына айналды.
«Реалға» қарсы кездесуден кейін жас қазақстандыққа әлемнің үздік қақпашыларының бірі саналатын Тибо Куртуа арнайы келіп, қолдау білдірді. Олар жейделерін бір-біріне естелік ретінде берді. Бельгиялық қақпашы тіпті бірге түскен суретті әлеуметтік желіге жариялап, әріптесін қолдады. Кез келген футболшы үшін мұндай қадам кәсіби деңгейді мойындауды білдіреді.
Қазақстандық жанкүйерлер Шерханға ерекше тәнті болды. Бүгінде ол туралы бүкіл ел айтып жатыр.
Алайда Қалмырзаға деген қызығушылық тек футбол алаңымен шектеліп қалған жоқ. Журналистер Шерханның Қазақстанның ең атақты футболшысы Самат Смақовтың қызы Самирамен кездесіп жүргенін анықтады. Қыз жігіттен екі жас үлкен, жұп болғандарына қазір бір жарым жыл болған.
Шерханның анасы Сәуле Рабаева да көпшіліктің назарын өзіне аударды. Әлеуметтік желі қолданушылары оның жас әрі сұлу екенін және харизмасын айтып, ұлын тәрбиелегені үшін алғыс білдіріп жатыр.
Алда «Қайратты» өз алаңында тағы бір Чемпиондар лигасының ойыны күтіп тұр. Матч 21 қазанда Кипрдің «Пафосына» қарсы өтеді. Енді көпшілік бұл сайысты тек команда үшін емес, Шерхан Қалмырзаны алаңда көру үшін де асыға күтетін болды. Бұл енді ғана 18 жасқа келген дарынды жігіттің үлкен жолға шыққан бір соқпағы десек артық айтқандық болмас.
Автор : Руслан Логинов",2025-10-02T15:28:30+05:00,2025-10-02T15:28:30+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1759385727_dsc05547.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759386430_photo_2025-10-02_09-43-39.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1759385727_dsc05547.webp,
a4de38f65992a942c87919a67aa471f7,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Шерзат Полат ісі: Сот шешімі өзгерген жоқ,Алматы облыстық сотында Шерзат Полат ісі бойынша сотталғандардың апелляциялық шағымы қанағаттандырылмады.,stories,https://kaz.orda.kz/sherzat-polat-isi-sot-sheshimi-ozgergen-zhok-134407/,"Алматы облыстық сотында Шерзат Полат ісі бойынша сотталғандардың апелляциялық шағымы қанағаттандырылмады, деп хабарлайды Orda.kz .
Сот процесіне Досымбек Қалдырбек, Марина Мұсабекова және Ербол Құтпанбаевтардан құралған судьялар алқасы төрағалық етті.
Сондай-ақ, Дана Жақсыгелді, Эльмира Нұрбекова, Юлдаш Розбакиев пен Арлан Қазыкеновке қатысты бірінші сатыдағы соттың жеке қаулысы да сол қалпы қалды.
Бұл дегеніміз, алдағы уақытта аталған төрт куәгердің іс-әрекеттерінде қылмыстық құрам бар ма, жоқ па, соны тергеу анықтайтын болады.
Бұған дейін бірінші сатыдағы сот:
Сот шешімі оқылған соң, сотталғандардың бірі Дидар Қалиахметтің әкесі Еркін Қалиахмет журналистерге Жоғарғы сотқа шағымданбақ ниеті бар екенін айтты.
Фото: Orda.kz",2025-08-19T10:25:15+05:00,2025-08-19T10:25:15+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/sherzat_1745995522.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/5269412684913310683.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/sherzat_1745995522.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/sherzat_1745995522.webp,
018cfdb7859aec99996190082d74fb76,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Шерзатты әлі жоқтайды: Жәбірленуші тараптың адвокаты мен прокурор үкімді өзгертпеуді сұрады,"Алматы облыстық сотында Шерзат Полат ісі бойынша апелляциялық шағым қаралуда. Отырыста жәбірленуші тараптың адвокаттары сөз сөйлеп, бірінші сатыдағы соттың куәгер Дана Жақсыгелдіге қатысты жеке қаулысы қаралды, деп хабарлайды Orda.kz.",stories,https://kaz.orda.kz/sherzatty-ali-zhoktajdy-zhabirlenushi-taraptyn-advokaty-men-prokuror-ykimdi-ozgertpeudi-surady-134401/,"Алматы облыстық сотында Шерзат Полат ісі бойынша аппеляциялық шағым қаралып жатыр. Отырыста жәбірленуші тараптың адвокаттары сөз сөйлеп, бірінші сатыдағы сотта куәгер болған Дана Жақсыгелдіге қатысты жеке қаулысы қаралды, деп хабарлайды Orda.kz.
Апелляциялық сотта прокурор Дәурен Үмбеталиев Азамат Тоқтаубаевқа рақымшылық заңының қолданылмайтынын жеткізді.
Сотта сөз алған Дана Жақсыгелдінің адвокаты бірінші сатыдағы соттың қаулысы негізсіз екенін айтты. Оған себеп ретінде адвокат куәгер сотта жауап берген күні емес, екі айдан кейін ғана шығып тұрғанын айтып, қаулыны негізсіз деп тануды сұрады. Отырысқа қатысқан Дана Жақсыгелді адвокатының сөзін қолдады. Айта кетейік, сот ғимаратына Нұрбекова Эльмира да келген еді. Алайда сот отырысна қатыспады. Сонымен қатар, бұл сот отырсына куәгер Юлдаш Розбакиев пен Арлан Қазыкенов те қатысу керек еді. Себебі бірінші сатыдағы сот төрт куәгерге де жеке қаулы шығарған еді.
Фото: Orda.kz
Сот отырысынан соң журналистерге жауап берген Мейірман Шекеев жәбірленуші тараптың жазаны бұдан ары қатаңдату ниеті жоқ екенін жеткізді.
Сонымен қатар, журналистер Нұрғанат Ғайыпбаевтың өлімі мен Шерзат Полаттың үйінің өртеуіне байланысты істердің не себепті тоқтап қалғанын сұрады.
Аппеляциялық соттың шешімі ертең, 19 тамызда сағат 10:00-де шығады.
Orda.kz сот процесінен тікелей хабар тарататын болады.",2025-08-18T17:29:18+05:00,2025-08-18T17:29:18+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/5267120989148413498.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755519084_5267120989148413034.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/5267120989148413009.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/5267503498935792888.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/5267503498935792889.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/kuager.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/5267120989148413498.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/5267120989148413498.webp,
1bcda60349fcef22522c4518325fbca8,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Шетелдіктер үшін аралас бола ма?»: Алматыдағы 224-мектепті ана тілінде ашуды талап еткендер әкімдікпен мәмілеге келе алмады,"Бүгін, 27 қазанда, Алматы қаласы әкімдігіне Бостандық ауданының ондаған тұрғыны жиналды. Олар әлі ашылмаған №224 жаңа мектептің қазақ тілінде оқытылуын талап етті.",stories,https://kaz.orda.kz/sheteldikter-yshin-aralas-bola-ma-almatydagy-224-mektepti-ana-tilinde-ashudy-talap-etkender-akimdikpen-mamilege-kele-almady-135758/,"Бүгін, 27 қазанда Алматы қаласы әкімдігіне Бостандық ауданының ондаған тұрғыны жиналды. Олар әлі ашылмаған №224 жаңа мектептің қазақ тілінде білім беруін талап етті. Жаңа мектеп «Жайлы мектеп» ұлттық жобасы аясында салынған. 2500 оқушыға арналған бұл мектеп — қаладағы ең ірі әрі заманауи нысандардың бірі. Алайда мектептің есігі ашылмай жатып-ақ оның оқыту тілі ата-аналар арасында қызу талқылауға түсті.
Orda.kz тілшісі оқиғаның мән-жайын анықтады.
Ата-аналармен, белсенділермен Білім басқармасының Бостандық аудандық бөлімінің басшысы Сайран Тәпенұлы және қоғамдық даму басқармасының басшысы Айдар Есенбеков к ездесті. Әкімдік өкілдері азаматтарды қабылдау залына кіргізіп, ресми кездесу ұйымдастырды.
Жаңа мектептің айналасында тұратын тұрғындар бірнеше жыл бойы аудан әкімдігі мен білім басқармасына хат жазып, мектеп салуды сұраған. Бостандық ауданында соңғы жылдары тұрғын үйлер қарқынды салынып, халық саны артқанымен, қазақ тілінде білім беретін мектептер саны көбеймеген.
Қазір Бостандық ауданында қазақ тілінде оқытатын 65-мектеп қана. Бірақ онда орын жетіспейді. Олардың айтуынша, 65-мектеп аралас болғанымен, қазақ сыныптары жеті жыл бұрын ғана ашылған. Әлі күнге дейін ата-аналар балаларын ана тілінде оқыту үшін кезекке тұрып, басқа аудандарға тасып оқытуға мәжбүр.
Жаңа мектептің әуелгі жобасы бойынша қазақ мектебі ретінде қарастырылғаны ата-аналардың есінде.
Ата-аналардың айтуынша, аудандағы жалғыз таза қазақ мектебі – №140. Бірақ ол басқа шағынауданға қарайды. Сондықтан бұл аймақтың тұрғындары баласын ол жерге бере алмайды.
Кей ата-аналардың айтуынша, соңғы күндері чаттарда «№224 мектептің орыс сыныптарына талон таратылып жатыр» деген хабарлама тараған. Бұл ата-аналардың наразылығын одан сайын күшейткен.
Алайда Білім басқармасының өкілі бұл ақпаратты жоққа шығарды.
Қабылдау соңында залда жиналған белсенділер бейнеүндеу жазды.
Алматы қаласы Білім басқармасы тілшіміздің ресми сауалына жауап берді.
Білім ордасын оқу жылының екінші тоқсанында, яғни 3 қарашада ашу жоспарланған. Алайда құжат қабылдау әлі басталмады.
Қазір Бостандық ауданында 35 мемлекеттік мектеп жұмыс істейді. Олардың 10-ы орыс тілінде, 9-ы қазақ тілінде, ал 16-сы аралас тілде білім береді.",2025-10-28T18:08:37+05:00,2025-10-28T18:08:37+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1761656908_5188433563333293853.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/5188433563333293853.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/5188433563333293859.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1761656908_5188433563333293853.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1761656908_5188433563333293853.webp,
3074c9bfec0cf79d16b76edae6bac3c2,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Шымкентте Руслан Берденовке қастандық бойынша апелляциялық сот басталды,"Шымкентте қала әкімінің орынбасары Руслан Берденовке қастандық жасау ісі бойынша апелляциялық сот процесі басталды. Ернар Жиембайға шыққан үкім не жәбірленушіге, не қорғау тарабына ұнамаған.",stories,https://kaz.orda.kz/shymkentte-ruslan-berdenovke-kastandyk-bojynsha-apelljacijalyk-sot-bastaldy-135413/,"Шымкентте қала әкімінің орынбасары Руслан Берденовке қастандық жасау ісі бойынша апелляциялық сот процесі басталды. Ернар Жиенбайға шыққан үкім не жәбірленушіге, не қорғау тарапына ұнамаған. Екі жақ та істі қайта қарауды талап етті. Процеске Orda.kz тілшісі қатысты.
Алғаш болып Берденовтің адвокаты Жеңіс Тыныбек сөз алды. Ол істі қайта саралауды сұрады. (Бірінші инстанция соты Ернар Жиенбайды адам өлтіруге оқталу бабымен кінәлі деп тапқан).
Сотта сотталғанның әкесі Жиенбай Пірәлиев те сөз сөйледі. Ол кәсіпкер Сырымбек Тау мен болған әңгімесін баяндады.
Пірәлиев істі Қылмыстық кодекстің 106-бабы («денсаулыққа қасақана ауыр зиян келтіру») бойынша қайта саралауды және ұлын түрмеге жаппай, бостандықты шектеу жазасын тағайындауды сұрады.
Апелляцияның алғашқы отырысы небары бір сағатқа созылды. Руслан Берденов сотқа келмеді. Іс бойынша келесі тыңдау бүгін жалғасады, онда сотталған Ернар Жиенбайдың өзі сөз сөйлейді.
Еске сала кетейік, биыл көктемде Руслан Берденовке қарулы шабуыл жасалды. Бұл оқиға бойынша айыпталушы Берденовтің бұрынғы қызметкері Ерлан Жиенбай болып отыр.",2025-10-09T15:40:44+05:00,2025-10-09T15:40:44+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/01e84776-43eb-4c08-8a7b-9b1ef42195ad.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/5420357515234899791.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/5420357515234899792.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/01e84776-43eb-4c08-8a7b-9b1ef42195ad.webp,
4632c7ee9c74683b3b380e78999fc71f,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Соғыс болмасыншы»: «Целинный» орталығының символына айналған жан,"5 қыркүйекте кең көлемді қайта жөндеуден кейін «Целинный» қайта есік ашты. Кеңес дәуіріндегі модернизмнің айшықты ескерткіші, кезінде Алматыдағы ең ірі кинотеатр болған бұл ғимарат енді заманауи мәдениет орталығына айналды.",stories,https://kaz.orda.kz/sogys-bolmasynshy-celinnyj-ortalygynyn-simvolyna-ajnalgan-zhan-134938/,"5 қыркүйекте қайта жөндеуден кейін «Целинный» орталығының есігі ашылды. Кеңес дәуіріндегі модернизмнің айшықты ескерткіші, кезінде Алматыдағы ең ірі кинотеатр болған бұл ғимарат енді заманауи мәдениет орталыққа айналды.
Orda.kz тілшісі мұнда отыз жылға жуық уақыт жұмыс істеп келе жатқан Амантай Құсайынбайұлымен тілдесті.
Ол әлеуметтік желілерде әр қонақты жылы жүзбен қарсы алған бейнежазбасынан кейін танымал болған еді. Қарапайым жымиыс, десек те, мұндай мейірбан болмыс қазіргі қоғамда сирек кездеседі...
– «Целинныйға» алғаш қашан келдіңіз?
— 1998 жылдың күзі болатын. Әкімшілік-шаруашылық бөлімге жұмысқа орналастым. Ол кезде мұнда «Бауыржан шоу» өтетін. Екі жыл істедім, кейін шоу басқаға сатылды. 2001 жылы Қазақстан тәуелсіздігінің 10 жылдығына орай күрделі жөндеу жасалды. «Целинный» шамамен 2015 жылға дейін жұмыс істеді. 2018 жылдан бастап жаңа қожайыны Қайрат Боранбаев қайта жөндеп, жаңартулар енгізді. Ал биыл, 5 қыркүйекте, біз қайта ашылдық.
– Алматыдағы өзге кинотеатрлардан «Целинный» несімен ерекшеленді?
— «Целинный» 1964 жылы тың игерудің 10 жылдығына орай салынған. Бұл қаладағы ең үлкен кинотеатр еді. Залы 1600 көрерменге арналған. 1999 жылға дейін үздіксіз жұмыс істеді. 2001 жылғы жөндеуден соң екі шағын зал ашылды. Қызыл және Жасыл зал. Әрқайсысында 230 орындық бар. Сол форматта 2015 жылға дейін қызмет етті. Бірақ уақыт өте келе көрермен азайып, өзін-өзі ақтамаған соң жабылды.
– Ол кезеңнен есте қалған ерекше сәттер бар ма?
— Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін айрықша оқиғалар болмады. Ал күрделі жөндеуден кейінгі ашылу біз үшін үлкен қуаныш еді. Жаңа залдар, музыкалық жүйе, заманауи жабдықтар орнатылды. Сол кезде ол үлкен жетістік болып көрінгенімен, техниканың ғұмыры қысқа болды. Қазіргідей сапалы дыбыс, бейне, жаңа құрылғылар ол уақытта жоқ еді.
– «Целинный» ұзақ уақытқа жабылғанда немен айналыстыңыз?
— Шын мәнінде, оны толық жабылды деуге келмейді. Ғимаратта жарық та, жылу да болды, біз тек жаңа жобаны күттік. 1964 жылы салынғандықтан, 60 жылдан кейін ол әбден ескірді. Қабырғалардың беріктігін тексеріп, сейсмикалық қауіпсіздігін қарадық. Көрермендер болмағанымен, ғимараттың өзі «тіршілігін» тоқтатпады.
– Сол бос тұрған залдарда өзіңізді қалай сезіндіңіз? Қайта жанданатынына сендіңіз бе?
— «Целинный» мен үшін екінші үйім сияқты. 27 жылдан бері осы жерде әкімшілік-шаруашылық жұмыстарын атқарып келемін. Әрдайым бұл жер қайта жаңарады деп сендім. Жобалаушылар мен сәулетшілер келгенде кездесулерге қатысып жүрдім. Кейбіреулер ғимаратты сүріп тастап, жаңа нысан салуды ұсынды. Бірақ біз көненің көзін сақтап, бастапқы қалпына ұқсатып қалдыруды жөн көрдік.
– Қазір «Целинный» — арт-кеңістікке айналды. Осы шешім қаншалықты дұрыс деп ойлайсыз?
— Әрине. Арт-кеңістік дегеніміз — шығармашылық еркіндік. Бұрын біз тек кинотеатр деп ойлайтынбыз. Ал қазір адамдарға ойларын жеткізіп, жаңалық әкелуге мүмкіндік береміз. Енді келушілермен бірге дамимыз. Өткенді қайтару мүмкін емес, сондықтан алға қадам басуымыз қажет. Дәл осы мақсатпен «Целинный» жаңа форматта — Заманауи мәдениет орталығы ретінде ашылды.
– Өзіңіз қазіргі мәдениетке қалай қарайсыз?
— Жақсы көремін. Мен маман емеспін, бірақ бұл бағыттың маңызы зор деп ойлаймын.
– Сізді «Целинныйдың» жүзі деп атайды. Әлеуметтік желідегі танымалдыққа көзқарасыңыз қандай?
— Танымалдық — бір басқа, 5 қыркүйекте ұжымымыз бен басшылықтың еңбегінің арқасында қайта ашылғанымыз — бөлек дүние. Маған сол күнді қарсы алуды сеніп тапсырды. Қонақтарымызды, алматылықтарды шын ықыласпен, ізгі ниетпен қарсы алдым. Әрбір келуші бізге қуат пен шабыт береді.
– Өмірден түйгеніңіз қандай? Жастарға айтар өсиетіңіз бар ма?
— Өмір тегіс асфальт сияқты жол емес. Өткел де бар, ой-шұқыр да бар, асу да бар. Мен Кеңес дәуірін де көрдім, одан кейінгі өтпелі кезеңді де бастан өткердім. Қазір нарықтық экономика, капитализм. Бүгінгі жастар білімді, тәрбиелі, көкірегі ояу, интеллектуал. Барлық технология оларға қызмет етіп жатыр. Ал біздің буын — олардың қолдаушысы.
Өмірде баршаға денсаулық, бақ-береке тілеп, аспанымыз ашық болсын дер едім. Соғыс болмасыншы. Өйткені әркімнің тағдыры әрқалай. Бірақ тіршіліктің ағысы тоқтамайды. Соғыстың бетін аулақ қылсын, қалғанының бәрін еңсереміз.
— Сұхбатыңызға рахмет!
Автор: Нұртөре Жұмағұл",2025-09-16T15:20:19+05:00,2025-09-16T15:20:19+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/1758016332_photo_2025-09-15_17-03-14.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/screenshot_20250916_145319_chrome.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/screenshot_20250916_145411_chrome.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/screenshot_20250916_145448_chrome.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/1758016332_photo_2025-09-15_17-03-14.webp,
80c581c26340dcb0a6cce9caaa8bc58a,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Сот «Орда» редакциясының бас редакторын үйқамақтан шығарудан бас тартты,"Бүгін Алматы қалалық сотының қылмыстық істер жөніндегі сот алқасы адвокат Мұрат Адамның жеке шағымын қарады. Ол Гүлнәр Бажкенованы үйқамақтан шығаруды сұраған еді. Алайда сот бұрынғы шешімді өз күшінде қалдырды, деп хабарлайды Orda.kz.",stories,https://kaz.orda.kz/sot-orda-redakcijasynyn-bas-redaktoryn-yjkamaktan-shygarudan-bas-tartty-136474/,"Бүгін Алматы қалалық сотының қылмыстық істер жөніндегі сот алқасы адвокат Мұрат Адамның жеке шағымын қарады. Ол Гүлнәр Бажкенованы үйқамақтан шығаруды сұраған еді. Алайда сот бұрынғы шешімді өз күшінде қалдырды, деп хабарлайды Orda.kz.
Шағым нәтижесі туралы Мұрат Адам Facebook парақшасында жазды. Оның айтуынша, 1 желтоқсанда Гүлнәр Бажкенованы ұстағанда және оған үйқамаққа қамау барысында бірқатар заңбұзушылықтар жіберілген.
Айта кетейік, ҚазТАГ агенттігінің басшыларына қарсы қылмыстық іс қозғалғаны туралы жазғанбыз. Ал 1 желтоқсан күні «Орда» редакциясының бас редакторы Гүлнәр Бажкенованы үйқамаққа қамап, пәтері мен кеңселеріне тінту жүргізілді. Қазіргі жүйенің еркін адамдарды қамап, бұғауда ұстауы жалпы қоғамды қалай құлдырататыны жайлы материалымыздан оқыңыз.",2025-12-09T11:05:43+05:00,2025-12-09T11:05:43+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/1765260147_1765212505_rejderskij.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/1765260147_1765212505_rejderskij.webp,
a75daf7dfacbf9c7416e9dea4c305109,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Сот отырысы: Полицейді қорқытып үйренген блогер кәсіпкерге қалай ауыз салды?,2025 жылғы 3 қыркүйекте Алматы қаласының қылмыстық істер жөніндегі мамандандырылған ауданаралық сотында ақша бопсалады деген күдікке ілінген блогер Дамир Кушеев пен өзге де айыпталушыларға қатысты,stories,https://kaz.orda.kz/sot-otyrysy-policejdi-korkytyp-yjrengen-bloger-kasipkerge-kalaj-auyz-saldy-134707/,"2025 жылы 3 қыркүйекте Алматы қаласының қылмыстық істер жөніндегі мамандандырылған ауданаралық сотында ақша бопсалады деген күдікке ілінген блогер Дамир Кушеев пен өзге де айыпталушыларға қатысты қылмыстық істің қаралуы басталды. Блогер әуелі қызметінен айырылып қалудан қорыққан полицейді ақша беруге мәжбүрлеген. Кейіннен кәсіпкер Бахтияр Блаевты қорқытқан.
Orda.kz тілшісі алғашқы сот отырысына барып қайтты.
Істі судья Бақытхан Бәкірбаев жүргізді. Айыпталушылар орындығында — Андрей Белянский, Дамир Кушеев, Құрманғазы Айтмұханов және Руслан Кәрімов отыр.
Мемлекеттік айыптаушы айыптау актісін оқып шықты. Құжатқа сәйкес 2023 жылдың тамызында блогер Дамир Кушеев Алматыда тұрақты табыс көзі жоқ бола тұра, әлеуметтік желідегі көп жазылушысын пайдаланып, заңсыз жолмен пайда табу көздеген. Ол мемлекеттік қызметкерлерге қысым көрсетіп ақша төлеуге мәжбүрледі.
Айыптау актісінде көрсетілгендей, 2023 жылдың 25 тамызда Бостандық ауданындағы «Mega» сауда орталығы аумағында Кушеев «102» нөміріне хабарласып, көршісінің самокаты жоғалғанын мәлімдеген. Оқиға орнына жедел-тергеу тобы келіп, одан арыз қабылдаған.
Осы сәттен кейін ол учаскелік полиция қызметкері Серік Утемовке қысым жасай бастаған.
Тергеу деректеріне сәйкес, олардың қармағына кәсіпкер Бахтияр Блаев ілігеді. Ол сыбайлас жемқорлық қылмысы үшін сотталып, қауіпсіздігі барынша төмен мекемеде жазасын өтеп жатқан болатын.
Осы жағдайды пайдаланған Айтмұханов көлікпен қасақана соқтығысып, Блаевты тоқтатты. Соқтығысудан кейін Блаев көлігінен шыққан кезде, оны бейнежазбаға түсіріп тұрған Айтмұхановты байқайды.
2025 жылғы 22 қаңтарда заңгерлік кеңесте өткен кездесуде Блаевқа қысым күшейе түскен. Ол сол жерде 20 миллион теңге және 6 миллион теңге тұратын муляжды беруге мәжбүр болған.
Сонымен қатар, прокурордың айтуынша, сотталушы орындығындағы Белянский Блаевқа қосымша екі талап қойған:
Мемлекеттік айыптаушы бұл талаптардың ешқандай құжат бойынша негіздемесі болмағанын атап өтті.
Қорғау тарабы бұлтартпау шарасын өзгерту туралы өтініш түсіргенімен, сот ол өтінішті қанағаттандырған жоқ. Сондай-ақ, сот істі алқабилердің қатысуымен қарау жөніндегі өтінішті мақұлдады.",2025-09-05T11:38:26+05:00,2025-09-05T11:38:26+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/1757048490_8c06e82ff501ed8a.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/1757048490_8c06e82ff501ed8a.webp,
4308ba8759997b508df9608c2a21bcde,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Сот үкімі: Ақтөбеде құмар ойынға қатысы бар жүкті 3 әйелдің біреуі перзентханаға жіберілді,"Ақтөбеде онлайн құмар ойын ұйымдастырған ағайынды жігіттердің бірі әйелімен бірге сотталып кетті. Ұйымдасқан топқа қатысушы деп айыпталған 3 жүкті келіншек те жазаны абақтыда өтейді. Үкімнен кейін толғағы қысқан бір келіншекті перзентханаға алып кетті, деп хабарлайды Orda.kz.",stories,https://kaz.orda.kz/sot-ykimi-aktobede-kumar-ojynga-katysy-bar-zhykti-3-ajeldin-bireui-perzenthanaga-zhiberildi-134835/,"Ақтөбеде онлайн құмар ойын ұйымдастырған ағайынды жігіттердің бірі әйелімен бірге сотталып кетті. Ұйымдасқан топқа қатысушы деп айыпталған 7 әйел, соның ішінде 3 жүкті келіншек те жазаны абақтыда өтейді. Үкімнен кейін толғағы қысқан бір келіншекті перзентханаға алып кетті, деп хабарлайды Orda.kz.
Бүгін Ақтөбе қалалық сотында онлайн құмар ойын ісін ұйымдастырғандарға қатысты үкім оқылды.
Сот залында сотталушылар мен олардың туыстары айқай шығарды. Судьяға үкімді үзуге тура келді.
Сот залынан қамауға алынған әйелдер қолдарына кісен салынғанда жылап жіберді. Жүктіліктің 39-аптасындағы келіншектің үкімнен кейін толғағы қысып, жедел жәрдем шақырылды.
Іс «ұйымдасқан топ, қылмыстық ұйым құру және оларға басшылық ету, сол сияқты оларға қатысу», «заңсыз ойын бизнесiн ұйымдастыру», «қылмыстық жолмен алынған ақшаны және (немесе)өзге мүлікті заңдастыру» баптарымен қаралды.
Сот Ақтөбе және Астана қалаларында онлайн ойынхана ұйымдастырды деп айыпталған 9 сотталушыны кінәлі деп таныды. Оларға бас бостандығынан айыру жазасын тағайындады. Бәрінің мүлкі және ұялы телефондары тәркіленеді.
Ағайынды Еркебұлан Қосжанов пен Салауат Қосжанов 8 және 9 жылға бас бостандығынан айырылды. Оларға тиесілі «Lexus» автокөлігі, 9 млн теңге, MacBook, ноутбук және ұялы телефондары тәркіленеді. Онлайн ойынхананың әкімшісі деп танылған сотталушының әйелі Нұрлыгүл Құрманалы мен Айнұр Ақжанова 6 жылға бас бостандығынан айырылды. Оларға тиесілі «Hyundai», «Toyota Corolla» автокөліктер тәркіленді. Оператор-кассир Алевтина Закаряева мен Карина Төреғазинаға 5 жыл түрме жазасы кесілді. Касса қызметіндегі басқа сотталушылар Несібелі Титанова, Айдана Серікбаева және Бибінұр Мухсидинова 2 жыл бас бостандығынан айыру тағайындалды. Сотталушылардың барлығы жазаны қауіпсіздігі орташа түзету мекемесінде өтейді.
Олардың қорғаушылары сотқа апелляциялық шағым түсіретінін жеткізді. Сотталушылар тағылған айыппен келіспейді.
Толғағы қысқан келіншекті жедел жәрдем алып кетті.
Іс материалдарына сүйенсек, ағайынды Қосжановтар 2022 жылы ойын бизнесін ұйымдастырып, табыс таба бастаған. Клиенттер Ақтөбе облысының территориясы мен Астана қаласында онлайн қатысқан. Ағайындылар қылмыстық іске бұрыннан онлайн ойынханада жүрген адамдарды қосады. Еркебұлан Қосжанов өзінің әйелі Құрманалы Нұрлыгүлді әкімші етіп қояды. Екінші әкімші қызметін бұрыннан танысы Ақжановаға береді. Ақжанова өзі танитын А. Закаряева, Несібелі Титанованы оператор- кассир болуға шақырады. 2024 жылдың мамыр-маусым айларында Бибінұр Мухсидинова, Айдана Серикбаева, Карина Төреғазина топқа кіреді. 2022-2024 жылдар аралығында қылмыстық топ мүшелерінің банк карталарына үнемі ақша түсіп отырған. Бұл арнайы органдарының назарына ілікті. Пәтерді жалға алып, адамға бонус, акция туралы хабарламалар жіберіп, заңсыз ойынға шақырды деп айыпталды.
Еске сала кетсек, Orda.kz Ақтөбеде онлайн ойынхана бойынша айыпталған ағайындылар мен тағы 7 адамға қатысты істің жарыссөзі басталғанын хабарлаған болатын.
Автор: Ардақ Ерубаева",2025-09-10T17:02:02+05:00,2025-09-10T17:02:02+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/img-20250910-wa0024.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/img-20250910-wa0019.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/img-20250910-wa0022.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/img-20250910-wa0024.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/img-20250910-wa0024.webp,
977b6cb8ecf19534237e4676c73cbd81,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Стоматологиядағы бала өліміне қайталама наркоз бен ескерілмеген препараттар себеп болуы мүмкін — сарапшы,"Астанадағы стоматологиялық клиникада үш жасар қыздың қаза болуына байланысты өткен сотта анестезиолог-реаниматологтан жауап алынды. Белгілі болғандай, балаға наркозды екінші рет берген, деп хабарлайды Orda.kz.",stories,https://kaz.orda.kz/stomatologijadagy-bala-olimine-kajtalama-narkoz-ben-eskerilmegen-preparattar-sebep-boluy-mymkin-sarapshy-136421/,"Астанадағы стоматологиялық клиникада үш жасар қыздың қаза болуына байланысты өткен сотта анестезиолог-реаниматологтан жауап алынды. Белгілі болғандай, балаға наркозды екінші рет берген, деп хабарлайды Orda.kz.
Денсаулық сақтау министрлігінің тексеру комиссиясының мүшесі, анестезиолог-реаниматолог Сергей Разумовтың айтуынша, қыз ояна бастаған сәтте стоматологиялық креслода оған қайтадан наркоз — севоран газы жоғары концентрацияда берілген.
Анестезиолог Аида Жұмағалиева болса, мұның себебін түсіндіре келе: қыз оянып келе жатқанда бұлшықеттерінің жиырылуы салдарынан тілін тістеп алғанын, ауыр жарақаттың алдын алу үшін ол наркозды қайта қосқанын айтты.
Маманның сөзінше, анестезиолог бұған дейін бұл әрекеттерін түсіндірмеген және баланың тілін тістеп алғаны туралы да хабарламаған. Қосымша наркоз бермей-ақ, баланың жағдайын қалай түзетуге болатыны жөнінде қысқа сөзталас та болды.
Сот барысында кішкентай пациентке препараттардың дұрыс енгізілмегені анықталды, бұл оның жағдайының күрт нашарлауына себеп болуы мүмкін.
Оның айтуынша, кальций хлоридінің нұсқаулығында препаратты жылдам енгізу балаларда брадиритмияға (жүрек соғысының баяулауы мен ырғақ бұзылысы), вазодилатацияға (тамырлардың кеңеюі) және кішкентай балаларда механикалық диссоциация түріндегі жүрек тоқтауына әкелуі мүмкін екені жазылған (атриовентрикулярлық диссоциация — жүрекше мен қарыншалардың бір-бірінен тәуелсіз жиырылуы).
Бұдан бөлек, ол сараптама деректеріне сүйене отырып, балаға 12 жасқа дейінгі балаларға қарсы көрсетілген кетопрофеннің де енгізілгенін айтты.
Бұған дейін сотта эксперт-педиатр Бақыт Мусина қыздың қан талдаулары бойынша оның мұндай жағдайда наркоз алуы мүлдем мүмкін еместігін мәлімдеген болатын.
2024 жылғы 30 қазанда Dent Park Ortho кликасында 2021 жылы туған қызға 18 тісті емдеу үшін 4,5 сағат бойы севоранмен наркоз жасалған. Бала ояна бастаған сәтте жүрегі тоқтап қалды. Реанимация нәтиже бермеді. Қыз қайтыс болды.
Ал бір күн бұрын Денсаулық сақтау министрі Ақмарал Әлназарова Мәжіліс кулуарында балалар стоматологиясында севоран қолдануда ешқандай проблема жоқ екенін айтқан еді.
Еске салсақ, Ақтөбеде жас келіншек 11 айлық және 3 жастағы балаларын тұншықтырып өлтірді деген күдікке ілінді. Әйел қайғылы оқиғаға дейін де балаларын бірнеше рет өлтіруге оқталған. Қазір 29 жастағы келіншек Талғардағы психикалық емдеу орталығында жатыр.",2025-12-06T15:01:45+05:00,2025-12-06T15:01:45+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/1765007659_photo_5278611242144697979_y.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/1765007659_photo_5278611242144697979_y.webp,
1e6770e4b87cdc2084f2b02155be8b76,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Судья мен алқабилер ауысты»: 30 млн бопсалаған блогерлерге қатысты сот қайта басталды,Алматыда блогерлер Дамир Көшеев пен Руслан Каримов ісі бойынша қайта басталған сот процесінің бірінші отырысы өтті. Бұл туралы Orda.kz хабарлайды.,stories,https://kaz.orda.kz/sudja-men-alkabiler-auysty-30-mln-bopsalagan-blogerlerge-katysty-sot-kajta-bastaldy-136159/,"Алматы қаласының қылмыстық істер жөніндегі сотында блогер әрі қоғам белсенділері: Дамир Кушеев, Руслан Кәрімовке және Андрей Белянский мен Құрманғазы Айтмұхановқа қатысты сот процесі қайта басталды. 19 қараша күні сот процесінің бірінші отырысы өтті.
Orda.kz тілшілері жаңа судья, жаңа іріктелген алқабилер келген сотқа қатысып қайтты.
Еске сала кетейік, бұл іс бойынша сот процесі екінші рет қаралып жатыр. Алғашқы сот процесі 15 қазан күні тоқтаған болатын. Үкім шығарар күні істі қарап отырған судья Бақытхан Бәкірбаевтың денсаулығы күрт нашарлап, сот отырысына үзіліс жарияланды. Келесі күні белгіленген уақытта №2 алқаби сотқа келмей, денсаулығына байланысты қатыса алмайтынын хабарлаған. Қосалқы алқабиді алмастыру мүмкіндігі болмағандықтан, сот өткен сот талқылауын жарамсыз деп танып, сот ісі қайта қаралатынын мәлімдеді.
29 қазан күні процесс басталып, жаңа судья Гаухар Шалабаева алқабилерді іріктеді. 19 қараша күні процестің басты отырысы басталды.
Процесс сағат 10:50-де басталып, адвокаттардың талап-арызы тыңдалды. Арыздар іске аудио және бейнематериалдарды қосуға, сондай-ақ жаңа куәларды сотқа шақыруға қатысты болды.
Қорғаушы Әмір Әкімжанов жәбірленуші Бахтияр Блаевтың әкесі мен қарындасын сотқа шақыру туралы өтініш берді. Әкімжановтың айтуынша, қарындасы Жасмин Блаева ақша тапсыру кезінде негізгі рөл атқарған.
Айыптаушы тарап өтінішке қарсы шығып, Жасминнің жасы небәрі 18-де және психологиялық жағынан тұрақсыз екенін алға тартты. Ал Блаевтың әкесі жақында екі операциядан өтіп, әлі қалпына келе қоймаған. Судья өтінішке қатысты әлі шешім шығармады.
Кушеевтің қорғаушылары сотқа қосу үшін бірнеше видео материал ұсынды. Бейнематериалдардың екеуі 2023 жылдың тамызында TikTok-та жарияланған және самокат ұрлығы мен пара беру ісіне қатысты.
Бейнежазбаның бірінде Кушеев «зэки» деген сөз қолданған. Судья бұл сөз қатысушылардың абыройына әсер етуі мүмкін деп, бейнежазбаны осы сөздерді дыбыссыз көрсетілсін деген талаппен материалға қосылатынын бекітті.
Барлық өтініштер алқабилер залға кірмей тұрып қаралды. Үзілістен кейін алқабилер келгенде бірінің жоқ екені белгілі болды. №4 алқаби жақын туысының қайтыс болуына байланысты басқа қалаға кеткен. Ақыры судья сот отырысын тоқтатып, жұма күні жалғасатынын айтты.
Айыпталушылар алқабилерді сот отырыстарын себепсіз қалдырмауды, процеске толық қатысып, өз міндеттеріне барынша жауапкершілікпен қарауды өтінді.
Еске сала кетейік, Алматы қаласының қылмыстық істер жөніндегі сотында блогер әрі қоғам белсенділері: Дамир Кушеев пен Руслан Кәрімовке қатысты кәсіпкер Бахтияр Блаевтан 30,5 миллион теңге бопсалады деп айыпталып отыр. Айыпталушылар қатарында кәсіпкерлер Андрей Белянский мен Құрманғазы Айтмұханов та бар.",2025-11-20T10:30:07+05:00,2025-11-20T10:30:07+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/img_0214.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/img_0198.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/img_0214.webp,
ef7648c80363c04f918f128b0469c972,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Судьяға жедел жәрдем шақырылды: 30 млн бопсалаған блогерлердің үкімі кейінге қалды,13 қазан күні Алматы қаласының қылмыстық істер жөніндегі сотында блогерлер мен қоғам белсенділері — Дамир Кушеев пен Руслан Каримовқа қатысты сот процесінің жарыссөз кезеңі аяқталды. Олар кәсіпкер,stories,https://kaz.orda.kz/sudjaga-zhedel-zhardem-shakyryldy-30-mln-bopsalagan-blogerlerdin-ykimi-kejinge-kaldy-135501/,"14 қазан күні Алматы қаласының қылмыстық істер жөніндегі ауданаралық сотында кәсіпкерден 30,5 миллион теңге бопсалады деп айыпталған блогерлерге қатысты сот үкімі шығу керек еді.
Orda.kz журналистері күні бойы сот ғимаратының табалдырығын тоздырса да, үкімді біле алмады.
13 қазан күні Алматы қаласының қылмыстық істер жөніндегі сотында блогер әрі қоғам белсенділері: Дамир Кушеев пен Руслан Каримовқа қатысты сот процесінің жарыссөз кезеңі аяқталды. Олар кәсіпкер Бахтияр Блаевтан 30,5 миллион теңге бопсалады деп айыпталып отыр. Айыпталушылар қатарында кәсіпкерлер Андрей Белянский мен Құрманғазы Айтмұханов та бар.
Сот үкімі 14 қазан сағат 10:00-ге белгіленсе де, 11:30-да басталды. Бұл осы ғимаратта қатар өтіп жатқан «Дикий Арман» ісі бойынша апелляциялық отырыспен байланысты болса керек.
Отырыс бастала сала судья Бәкірбаев алқабилерге қойылатын сұрақтарды оқып шығып, алқабилермен бірге кеңесу бөлмесіне кетті.
Сот хатшысы бұл рәсім кемінде жарты сағатқа, көбіне екі сағатқа дейін созылатынын ескертті. Алайда жарты сағаттан кейін де, екі сағаттан кейін де үкім жайлы хабар болмады. Кейін сот түскі үзіліске кетті. Сағат 14:30 шамасында адамдар қайтадан залға жиналды.
Күтуден шаршаған жұрт түрлі жорамалдар айта бастады. Бірі мұны алқабилерге қысым жасалып жатыр деп түсінсе, енді бірі: «ақтап қалады-ау» деп үміттенді.
Шамамен 16:00-де қолдары артына қайырылып, кісенделген айыпталушылар залға кірді.
Содан кейін байыппен:
Бірақ дәрігерлер алқабилерге емес, судьяға шақырылған болып шықты. Шамамен жарты сағаттан соң залға сот хатшысы кіріп:
Зал ішінде абыр-сабыр күшейіп, процеске қатысушылар наразылықтарын білдіре бастады.
Осылайша, 14 қазан күні журналистер мен қатысушылар сот ғимаратында бір күн күткенмен, шешімді ести алмады. Сот отырысы 15 қазанда жалғасады.
Айта кетейік, бүгінгі сот отырысын жүргізген — әлеуметтік желілерде «танымал» болып үлгерген судья Бақытхан Бәкірбаев. Көпшілік оны желіде тараған бейнероликтен таниды. Онда судья сот отырысы кезінде саусақтарымен торға ұқсайтын ишара көрсеткен еді. Жұрт оның бұл әрекетін қызу талқылаған еді.",2025-10-15T10:30:34+05:00,2025-10-15T10:30:34+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/img_9220.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/img_9220.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/img_9220.webp,
628e7e0c64eb73ccd426478615b62c4a,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Сұр шекпен киген адам: бұрынғы президент кеңесшісі Ержан Бабақұмаров қалай өмір сүрді және қалай көз жұмды?,"Ержан Бабақұмаров бір кездері президенттің қасында отырған адам еді. Мемлекеттік бағдарламаларды қадағалап, баспасөз мәслихаттарын ұйымдастырып, елдің не туралы сөйлейтінін айқындайтын тұлға болды. Кеше Millenium Park тұрғын үй кешенінде болған төбелестен кейін оның мүрдесі табылды.",stories,https://kaz.orda.kz/sur-shekpen-kigen-adam-buryngy-prezident-kenesshisi-erzhan-babakumarov-kalaj-omir-syrdi-zhane-kalaj-koz-zhumdy-135799/,"Ержан Бабақұмаров бір кездері президенттің қасында отырған адам еді. Мемлекеттік бағдарламаларды қадағалап, баспасөз мәслихаттарын ұйымдастырып, елдің не туралы сөйлейтінін анықтайтын тұлға болды. 29 қазан Millenium Park тұрғын үй кешенінде болған төбелестен кейін оның мүрдесі табылды.
Кім соққанын, қалай өмір сүргенін және неден қаза тапқанын Orda.kz баяндайды.
29 қазан кешке Астанада Ержан Бабақұмаров қаза болды. Ол бұрын Алматы әкімінің орынбасары, Тоқаевтың кеңесшісі әрі Мәсімовке жақын адам болған. Енді жай ғана мәңгі бақи үйіне аман оралмаған сұр шекпен киген бір адам ретінде көз жұмды.
Ержан Жалбақұлы кешкі асын танысымен бірге ішкен. Кейін олар Бабақұмаровтың үйіне бет алған. Сол арада екеуі жанжалдасып қалған. Даудың арты төбелеске айналып, сол жердегі соққы өлімге әкелді.
Бұрынғы шенеуніктің танысы дереу изоляторға қамалды.
Біз оқиға болған Millennium Park тұрғын үй кешеніне барып қайттық. Бір кездері елордадағы ең беделді мекен саналған бұл ғимарат үлкен терезелерімен, тәулік бойы күзетімен, Тұңғыш Президент саябағы мен мұражайға қараған көрінісімен ерекшеленетін. Бүгінде сол сәулеті келіскен жер — қылмыс орнына айналды.
Кешеннің кіреберісінде полиция күзеті тұр. Бір пәтердің есігі таңбаланып, жабылған. Аулада тыныштық орнаған. Тек күзетші мен анда-санда ары-бері өтіп жатқан тұрғындар ғана бар, олар бұл оқиға туралы әңгімеден басын ала қашады.
Үйдің жанындағы қызметкерлер иықтарын қиқаң еткізгеннен басқа дәнеңе де айта алмады. Ешкім ештеңе көрмеген, ештеңе білмейді.
Orda.kz дерегінше, экс-кеңесші Ержан Бабақұмаровтың өліміне қатысты күдіктінің аты — Ербол Кәукетай. Ол 36 жаста, Шығыс Қазақстанның тумасы. Бұрын бірнеше рет сотталған. Биылғы шілде айында азаматтық жұбайын ұрып-соққаны үшін сот үкімі шыққан.
2025 жылдың көктемінде Кәукетай қызғаныштан әйеліне қол көтерген. Ол кезде ер адам ішімдік ішкен, шарапқа мас болған. Тергеу дерегінше, ол әйелін екі рет беттен, екі рет жұдырықпен бүйірінен ұрған.
Сот барысында Кәукетай өкініп, кешірім сұрап, «дін жолына түстім, намаз оқимын» деген уәж айтқан. Ал жәбірленуші әйел:
Сондықтан сот қатаң жаза қолданбай, оған 300 сағат қоғамдық жұмыс және алкогольге тәуелділіктен емделу міндеттелген.
Енді сол адам — Қазақстан президентінің бұрынғы кеңесшісін өлтірді деген күдікке ілініп отыр.
Ержан Жалбақұлын жұрт «сұр шекпен киген адам» деуші еді. Ол ұзақ жылдар бойы Қазақстанның саяси жүйесінің ішінде жүріп, билік пен ақпараттың өзара байланысын жақсы меңгерген тұлға болатын.
Ержан Бабақұмаровтың еңбек жолы 1990 жылдары Алматы қаласы әкімінің аппаратында басталды. Жас, жігерлі, кішіпейіл, бірақ өршіл маман ретінде жоғары жақтың назарын ерте аударды. Көп ұзамай ол Президент Әкімшілігіне ауысып, ішкі саясат бағытын қадағалап, Нұрсұлтан Назарбаев жанындағы ақпарат орталығын басқарды.
2006 жылы Бабақұмаров Мәдениет вице-министрі қызметіне тағайындалды, артынша премьер-министр Кәрім Мәсімовтің кеңсесіне өтті. Дәл осы кезең оның мәнсап жолындағы ең қарқынды шағы болды. Ол индустриялық-инновациялық дамудың жеделдетілген мемлекеттік бағдарламасы (ГПФИИР) аясындағы барлық ақпараттық және насихаттық жұмыстарды ұйымдастырды. Сол жылдары елді дүр сілкіндірген салтанатты лента кесу рәсімдері, жаңа зауыттардың ашылуы, Назарбаевтың қатысуымен өткен жобалар — бәрінің артында ұйымдастырып, қадағалап отырған осы Бабақұмаров еді.
2019 жылы Бабақұмаров Тоқаевтың ортасына қосылып, оның кеңесшісі болды. Алайда бұл лауазымда ұзақ тұрақтамады. Сол жылы-ақ Алматыға ауысып, қала әкімінің орынбасары болды.
2022 жылғы Қаңтар оқиғасынан кейін ол Бақытжан Сағынтаевпен бірге қызметтен кетті.
Кейін, сол жылдың ақпанынан қыркүйегіне дейін, Бабақұмаров Президент жанындағы Орталық коммуникациялар қызметін басқарды. Осы жерден мемлекеттік органдардың барлық ресми ақпараты таратылатын. (Бұл тақырыпқа біз кейінірек қайта ораламыз.)
Сол қызметтен кейін Ержан Бабақұмаров ұзақ уақыт жұрт көзінен тасада қалды. Тек 2025 жылдың көктемінде ғана оның аты тағы да БАҚ беттерінде пайда болды. Бұл жолы ол «тәуелсіз сарапшы» ретінде көрінді. Informburo және Ulysmedia оны жиі сөйлетіп, геосаясат, АҚШ, Қытай мен Ресей қатынастары туралы пікірлерін жариялап отырды.
Бабақұмаров өзін «Nika Group» сараптама орталығының жетекшісі ретінде көрсеткен. Бірақ біздің тексеруіміз бойынша, мұндай ұйым ресми түрде еш жерде тіркелмеген, дерекқорларда да жоқ.
Енді 2022 жылға қайта оралайық, дәл сол кезеңде Ержан Бабақұмаров Президент жанындағы Орталық коммуникациялар қызметін басқарған еді. Бұл қызметте ол небәрі алты ай ғана отырды. Дәл осы уақытта оған қатысты жағымсыз ақпараттар тарады.
Мәселе журналист Махамбет Әбжанға қатысты даудан шыққан. Кейін ол «бопсалау» айыбымен сотталған болатын. Тергеу барысында оның телефонынан Бабақұмаровқа қатысты мәліметтер табылғаны айтылды. Бейресми деректерге сүйенсек, шенеунік журналистке жеке өміріне байланысты ақпаратты жарияламау үшін ақша берген болуы мүмкін. Бұл дерек ресми түрде расталған жоқ. Алайда сол даудың салдары Ержан Бабақұмаровтың беделіне ауыр соққы болды. Беделіне нұқсан келгені соншалық, көп ұзамай ол қызметінен босатылды.
Сонымен, бір кезде Президент әкімшілігінде отырған шенеуніктің қызмет жолы осылай тәмамдалды. Бірақ оның аты осындай бір дауда ғана  аталып қоймады. 2022 жылдың соңына қарай Бабақұмаровтың есімі Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызметтің тергеу ісінде қайтадан көрінді. Тергеушілер Алматы қаласының спорт басқармасындағы 367,5 миллион теңгенің ұрлануына қатысты істі зерттеп жатқан. Сол кезде Бабақұмаров куәгер болған еді.
Ал 2025 жылдың қаңтарында ол мас болып, Toyota Land Cruiser Prado автокөлігін айдап келе жатқан жерінен ұсталды. Сот оны жеті жылға жүргізуші куәлігінен айырып, 15 тәулікке қамауға алу туралы шешім шығарды. Осылайша бұрынғы шенеуніктің өмірінің соңғы жылдарын жұрт көзінен тасада өткізіп жатқан шенеунікке қатысты дауларға тағы бір дау қосылды.
Әрине, жақындары қайғыдан қан жұтып жатыр. Біреулер үшін ол – мемлекеттік қызметтің биік сатыларында істеген шенеунік болса, енді біреулер үшін – ойлы сарапшы, саясаттанушы, талдаушы еді.
Осылай қолында билігі болған, талай дүние ұйымдастырып, талай істің басында жүрген шенеунік өмірінің соңында көп дауға қалып, кісі қолынан қаза тапты. Өз әйелін соққыға жыққан, арзан шарап ішкен бір адам оны өлтіріп кетті.
Ержан Бабақұмаров 16-қабаттағы пәтерінде, сұр шекпенін киген күйі жан тапсырды...
Автор: Зарина Файзулина",2025-10-31T09:30:06+05:00,2025-10-31T09:30:06+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1761883929_klz_zapros_akim.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/ae9109d2-1609-4809-90e1-c70e9b64440f.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/f754c275-897f-4cc4-b88b-168c4ad6adad.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1761883929_klz_zapros_akim.webp,
5b6d9c710543cefa485d05c2aca2bcb8,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Тағы да Талғар: 11-сынып оқушысы 14 жастағы жасөспірімге әлімжеттік көрсетемін деп өлтіріп алды,"Алматы облысы, Талғар ауданында тағы да жасөспірім қаза тапты. Алайда бұл жолы жасөспірімді өзімен шамалас мектеп оқушысы өлтірген. Оқиға қалай және неден басталды?
Orda.kz тілшісі адам өлімі болған жерге барып, мән жайды біліп қайтты.",stories,https://kaz.orda.kz/tagy-da-talgar-11-synyp-okushysy-14-zhastagy-zhasospirimge-alimzhettik-korsetemin-dep-oltirip-aldy-136126/,"Алматы облысы Талғар ауданында тағы да жасөспірім қаза тапты. Алайда бұл жолы жасөспірімді өзімен шамалас мектеп оқушысы өлтірген. Оқиға қалай және неден басталды?
Orda.kz тілшісі Қызылту ауылына барып, мән жайды біліп қайтты.
Оқиға 13 қыркүйек күні кешкі сағат 22:00 шамасында Талғар ауданының Қызылту ауылында болған. Әкесі Данияр Нұрғалиевтің айтуынша, оның Әлихан есімді ұлы 9-сынып оқушысы. Кешкілік уақытта анасы үйге қайтуын сұраған соң ол досымен бірге қайтып келе жатқан. Кенет «Ана мен сәби» дүкенінің маңында алдынан 11-сынып оқитын 4 жігіт шығып, оны ешқандай камера жоқ, қараңғы жерге алып кеткен.
Жедел жәрдем келгеннен кейін облыстық балалар ауруханасына барып, әрі қарай бірден жансақтау бөліміне алып кетті. Дәрігер қайта беруге болатынын айтқан. Әлиханның ата-анасы ауруханадан шығып үйіне кеткен кезде, сәл уақыттан соң 2 бала Әлиханның жағдайын білу үшін ауруханаға келген.
Әлиханның ауруханаға түсу себебін нақты білгеннен кейін, оның әкесі Данияр белгісіз әйелдің ауруханада олардың жанынан шықпай жүргенін байқаған. Бастапқыда жай ғана ауруханаға жақынына келіп тұрған адам шығар деп ойлап, мән бермеген.
Даниярдың әкесінің айтуынша, Әлиханды ұрып құлатқан жерде сумен оның бетін жуған, алайда қанның ізі бәрібір мұрынның ішінде қалып қойған. Жансақтау бөлімінде Әлихан 3-дәрежелі жансақтау жағдайында жатып, 17 күннен соң тіл тартпастан қайтыс болды.
Әзірге экспертизаның жауабы тек тергеушіде ғана, өйткені Данияр адвокатты енді ғана жалдаған, ал ол іспен әлі етене жақын танысқан жоқ. Медициналық сараптамаға көңілі толмағаннан кейін, ата-ана аппелияциялық шағым түсірген.
Даниярдың сөзінше, Ерасылдың әкесі дүниеден озған, ал анасы мектепте бастауыш пәнінің мұғалімі.
Әлиханның әкесіне осы күнге дейін 2 мәрте үйге келгенімен, ешқандай кешірім сұрамаған. Бірінші келгенінде екі жақтан да кінә барын алға тартатқанын, екінші мәрте келгенінде қылмыс әлемінің серкелерін айтып, қорқытуға тырысқан.
Даниярдың қарындасының айтуынша, Әлихан бала кезінен ешқандай бұзықтыққа жоламаған. Бала кезден ән айту мен өлең оқуға әуес болған. Тіпті Мұқағали Мақатаевтың 70-80 шақты өлеңін жатқа білетін.
Аталмыш жағдайдан кейін редакция Алматы облысының Полиция департаментінен осы іс бойынша пікір сұраған еді. Олардың мәліметінше, жасөспірім қазір уақытша ұстау изоляторында отыр.
Бір жас өмірдің үзілгені – бәріміз үшін ауыр қаза. Бұл тек бір отбасының қайғысы емес, бүкіл қоғамға жасалған ескерту. Әр бала өзін мектепте де, көшеде де, үйде де қауіпсіз сезінуі тиіс. Әлімжеттікке немқұрайлық танытқан әр ересек – оның жалғасуына үлес қосады. Балалардың өмірін қорғау – бәріміздің ортақ жауапкершілігіміз.
Orda.kz редакциясы оқиғаның әрі қарай қалай өрбитінін өз бақылауында ұстайды",2025-11-18T14:20:41+05:00,2025-11-18T14:20:41+05:00,kk,Ислам Әден,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/klzh_zapros.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/klzh_zapros.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/klzh_zapros.webp;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-11/photo_5251481617363045213_y.jpg,
6c1e2e3b7f43e13754ab45e6fad15431,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Таяққа іш киімін орап тыққан»: Екі әйел не себепті 16 жастағы қызға қорлық көрсетті?,"Алматы облысында екі әйел біреуі әкімдікте істейді, 16 жастағы қызды ұрлап қорлық көрсеткен. Қыздың анасы Orda.kz сұхбат беріп мән жайды айтып берді.",stories,https://kaz.orda.kz/tajakka-ish-kiimin-orap-tykkan-eki-ajel-ne-sebepti-16-zhastagy-kyzga-korlyk-korsetti-134709/,"Алматы облысында екі әйел 16 жастағы қызды ұрлап қорлық көрсетті. Әйелдердің біреуінің әкімдікте істейтіні белгілі болды. Қыздың анасы Orda.kz тілшісіне сұхбат беріп мән-жайды айтып берді.
Анасының айтуы бойынша оқиға бір жігіт үшін басталған екен. Күдіктінің жігіті 16 жастағы қызға жазғаны үшін қызғаныштан қорлық жасаған.
Анасының айтуынша күдіктілер Шелек ауылына келіп қызды көлікке отырғызып, есікті құлыптап, балағаттап ұра бастаған. Екі күдікті әр әрекетін бейнежазбаға түсіріп отырған.
Қорлық көрген қыздың анасының айтуынша бір ауылдан екінші ауылға барар жолда күдіктілер тіс тазалағыш сатып алған. Оның айтуынша олар тіс тазалағышпен зорламақ болған.
Күдіктілер қыздың іш киімін ағын суға ағызып жіберген.
Анасы болған оқиғаны ести сала аудандық ішкі істер бөліміне бет алады. Оның айтуынша, жәбірленуші болса да арыз жазу өте қиын болған.
Күдіктілердің ата-анасы келіп кешірім сұраған. Сонымен қатар екі күдіктінің бірі — 29 жастағы әйелдің екі кішкентай баласы бар екен.
Жәбірленуші қыздың анасы ақпаратты жариялаған құзырлы мекемеге іс қозғауды талап етіп отыр.
Қыздың ата-анасы он үш жыл отау құрып ажырасқан екен. Ауылдық жерде жұмыс болмағандықтан анасы Алматыда жұмыс істеуге мәжбүр. Ал анасы қыздың әкесінің бұл оқиғаға араласпақ түгілі естігісі келмегенін айтты.
Қазіргі таңда қызға психологиялық көмек көрсетіліп жатыр. 16 жастағы қыз биыл университет қабырғасында оқуы керек болған. Бірақ алған психологиялық жарақатынан оқуын бір жылға шегеріпті. Жәбірленуші тарап тек бір ғана баппен іс қозғалғандығына наразы. Іс «кәмелет жасқа толмаған балаға зорлық көрсетті» деп қозғалған. Ал анасы ақша талап еткенін, ұрып соққанын да іске қосуды талап етеді.
Еске салар болсақ, Алматы облысында 16 тамызда 16 жастағы қызды  екі әйел ұрлап, азаптаған. Күдіктілердің бірі Масақ ауылдық округі әкімі аппаратында қызмет істегені анықталды. Олар жасөспірімді ұрып-соғып, темекімен күйдіріп, өзенге батырып, зорлық-зомбылық көрсеткен. Барлық әрекеттерін бейнежазбаға түсіріп, артынша бейнежабаны таратамыз деп қорқытып, 3 миллион теңге талап еткен.",2025-09-04T08:07:05+05:00,2025-09-04T08:07:05+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/5316630863875800381.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/5316630863875800381.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/5316630863875800381.webp,
e3d39505afa413e3ceca19a424ebc6a0,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Талғарда 14 жастағы баланы өлтіріп алған жасөспірімнің анасы өз шындығын айтты,"Талғар ауданына қарасты Қызылту ауданында болған екі жасөспірім баланың арасындағы кикілжіңнен бала өлімі болды. Қайтыс болған баланың әкесі 11-сынып оқушысы баланы ұрып құлатып, кейін марқұм Әлиханды жерлегеннен кейін, айыпталушы тарап оларды бандиттермен қорқытқан деді. Алайда Ерасылдың (есімі өзгертілді) анасы оны мүлдем жоққа шығарды және оның айтуынша, жағдай мүлдем басқаша болған. Оқиға қалай орын қалай болды және екі баланың арасындағы кикілжің неден басталды?
Orda.kz тілшісі Ерасылдың анасы Назгүл Әбіқанмен тілдесіп ақпарат ұсынады.",stories,https://kaz.orda.kz/talgarda-14-zhastagy-balany-oltirip-algan-zhasospirimnin-anasy-oz-shyndygyn-ajtty-136210/,"Талғар ауданына қарасты Қызылту ауданында болған екі жасөспірімнің арасындағы кикілжіңнен бала өлімі болды. Марқұмның әкесі 11-сынып оқушысы баланы ұрып құлатып, 17 күн жансақтау бөлімінде көз жұмды. Кейін марқұм Әлиханды жерлегеннен кейін, айыпталушы тарап марқұмның әкесін бандиттермен қорқытуға тырысты деді. Алайда Ерасылдың (есімі өзгертілді) анасы оны мүлдем жоққа шығарды және оның айтуынша, жағдай мүлдем басқаша болған. Оқиға қалай болды және екі баланың арасындағы кикілжің неден басталды?
Orda.kz тілшісіне Ерасылдың анасы Назгүл Әбіқан мәселе неден және қалай басталғаны туралы айтты.
Оқиға Ерасылдың жүріп жүрген қызынан басталған. Назгүлдің айтуынша, Әлихан Ерасылдың ұнатып жүрген қызын мазақ етіп, қылжақтаған.
Анасының сөзінше, Ерасыл қорғанамын деп оны итеріп қалған кезде Әлихан шүйдесімен жерге құлап, есінен танып қалған. Осы оқиғадан кейін балалар маңайдағы үйлерге жүгіріп көмекке шақырған. Есік алдында көлік жөндеп жатқан ер адам екі баласымен жүгіріп келіп, оның әйелі жедел жәрдем шақырған. Жігіттің екі баласының бірі аяғын көтеріп, екінші баласы қасықпен тілін жұтып қоймас үшін ұстап тұрған.
Назгүл халықтың тек айыптаушы тараптың сөзіне ілеспей, оның да сөзіне құлақ асуға және ұлын анық-қанағына жетпей қараламауға шақырды.
Данияр Нұрғалиев өзінің берген сұхбатында айыпталушы тарап мүлдем кешірім сұрап келмегенін, екі жақ тараптың да қатесі бар екенін бір айтып, екінші келгенінде бандиттерді айтып қорқытуға тырысқанын мәлемдеген болатын. Ал Назгүл болса, оны мүлдем жоққа шығарды.
Мұнымен Назгүл мойымай тағы да сол үйге барған. Бұл жолы екі жақ тарапты елдестіру мақсатында қазақылыққа салынып, ауылдың үлкен қариясын ертіп алып келген.
Назгүл Әлихан жансақтау бөлімінде жатқан кезде, оның жағдайын білу үшін ауруханаға барып жүрген. Бірақ ашуға булыққан әкесі оны ауруханаға да кіргізбей қойған. Жалғызбасты ана көмек беруге тырысқанымен, ешқандай көмектің керек емес екенін айтып, қуып жіберіп отырған.
Ерасылдың анасы марқұмның әкесі оның бажасы арқылы хабарласып отыруды талап еткендерін айтты. Сондай-ақ олар бажасымен бірнеше рет кездесуге барғанын. Даниярдың бажасы оны көндіретінін Назгүлге айтып, олардың жүрегіне жылу ұялатқан.
Аталмыш оқиғаның тергеу амалдары әлі де жүргізіліп жатқандықтан, редакция сұралған ақшаның көлемін жария ете алмайды.
Ал Ерасылдың анасы қаражат көлемін естігенде, сасқанынан бірден өзінің үйін тегін беретінін айтқан. Алайда марқұмның отбасы Назгүлдің үйін алудан бас тартқан.
Назгүл тергеуші баласының уақытша ұстау изоляторында жататын уақытын тағы 1 айға созып тастағанына наразылығын білдірді. Өз баласының бұзық емес, тәртіпті, алғыр, елгезек екенін, оның да мектеп қабырғасында түрлі жетістіктері мен белсенділігі бар екенін айтты. Оқиғаны бір жақты көзқараспен әлеуметтік желіде жарияланып, жазылып жатқан ауыр пікірлер оның денсаулығына кері әсер етіп жатқанын жеткізді.
Шын мәнінде өлімнің нақты себепкерін дөп басып айту қиын. Қазір Ерасылдың да, Әлиханның да отбасына оңай емес: біреуі баласынан айырылса, біреуінің баласының тағдыры қыл үстінде тұр. Бұл – екі отбасының да басына түскен ауыр сын. Әзірге тергеу амалдары жүріп жатыр, Алматы облыстық полиция департаментінің бізге берген жауабында тергеу барысын департамент басшылығы ерекше бақылауда ұстап отырғанын жеткізген еді.
Orda.kz оқиғаны өз бақылауында ұстайды.",2025-11-22T19:45:31+05:00,2025-11-22T19:45:31+05:00,kk,Ислам Әден,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/v_shkole_talgarskogo_rajona_ubili_9_klassnika_kollazh_kopija.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/v_shkole_talgarskogo_rajona_ubili_9_klassnika_kollazh_kopija.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/v_shkole_talgarskogo_rajona_ubili_9_klassnika_kollazh_kopija.webp,
197780ecfb1f851ee8deeba79f86fb20,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Талғардағы қанды қылмыс: Күдіктінің анасы ұлын қылмысқа не итермелегенін айтты,"Талғар ауданы Қызылқайрат ауылында қанды қылмыстың құрбаны болған 30 жастағы марқұмның өліміне қатысты тың мәліметтер шықты. Күдіктінің анасы баласының қанды қылмысқа баруына марқұм мен оның қарындасы жеткізгенін айтты, деп хабарлайды, Orda.kz.",stories,https://kaz.orda.kz/talgardagy-kandy-kylmys-kydiktinin-anasy-ulyn-kylmyska-ne-itermelegenin-ajtty-134898/,"Талғар ауданы Қызылқайрат ауылында қанды қылмыстың құрбаны болған 30 жастағы марқұмның өліміне қатысты тың мәліметтер шықты. Күдіктінің анасы баласының қанды қылмысқа баруына марқұм мен оның қарындасы жеткізгенін айтты, деп хабарлайды, Orda.kz.
Аружан Тұрғынбектің ағасын көшенің қақ ортасында жүрек тұсынан екі рет атып өлтірген күдікті Айғазинов Еламанның анасы журналист Руслан Өтепбайға берген сұхбатында баласының мұндай қылмысқа не үшін барғанын айтып берді.
Анасы баласының бұрын мұндай әрекетке баратын мінез-құлқы болмағанын, әлеуметтік желіде көптеген алып-қашпа сөздердің ешқайсысы шындыққа жанаспайтынын, осындай күйге жеткізген Аружан Тұрғынбек пен оның ағасы екенін айтып берді.
Айғазинованың айтуынша, сол күні Еламан Айғазиновтың үйіне полиция шақыртып, Аружан Тұрғынбек ағасымен қосылып өздеріне неше түрлі қоқан-лоқы көрсеткен. Сонымен қатар, оқиға болардан үш күн бұрын күдіктіні қайтыс болған Ернар Тұрғынбек алдап шақырып, бірнеше жігітпен қосылып ұрып кеткен екен.
Күдіктінің анасының айтуынша, Айғазинов Еламанның қылмысқа баруына Тұрғынбек Аружанның  марқұм ағасы өзі себепші болыпты.
Сондай-ақ, Айғазинова баласының ешқашан ащы суға әуестенбегенін, алайда Тұрғынбек Аружанның көзіне шөп салғанын ұстап алып, содан араққа сылқия тойып алған кездері болғанын да айтты. Оған қоса, Тұрғынбек Аружанның туысы әрі адвокары Гаухар Сариева айтқан зорлау мен интимдік суреттерді тарату, несие рәсімдеу фактілерінің барлығын жоққа шығарды.
Сонымен қатар, оқиға болған күні Аружан Тұрғынбектің үш жастағы қызын кепілдікке  алу ниеті болмағанын, бүлдіршін Айғазиновтың алдынан «папа» деп жүгіріп шыққан соң көтеріп алып кеткенін, артынан Аружан келіп, алып кетеді деп ойлағанын айтады анасы.
Сұхбат барысында анықталғандай, Айғазинов Еламан қылмыс жасаған күні Аружан Тұрғынбектің үйіне ертіп барған үш жігіт те кәмелеттік жасқа толмаған екен.
Еске сала кетейік, Талғар полициясы қыз зорлау фактісінен кейін босатып жіберген ер адам ертесіне зорланған қыздың ағасын жүрек тұсынан екі рет атып, 3 жасар қызды кепілдіке алып кетіп, суицид жасамақшы болған. Оқиғаның мән-жайын мына репортаждан оқи аласыздар.
Айта кетейік, Прокуратура осы оқиғадан кейін полицияға қатысты қылмыстық кодекстің 370-бабы 4-бөлігі (лауазымды тұлғалардың әрекетсіздігі) бойынша іс қозғады.",2025-09-14T17:11:19+05:00,2025-09-14T17:11:19+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/1757814602_5334671912657354460.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/1757814602_5334671912657354460.webp,
779caa72ee703bf03a3480be0900d25a,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Тамақты қарызға аламыз»: Ақтөбеде аудан әкімдігі 100-ден аса қызметкерге жалақы төлемеді,"Шалқар ауданында «Ұлы Борсық» коммуналдық мекемесінің жүзден аса қызметкері жалақы ала алмай отыр. Жұмысшылар президент пен ұлттық қауіпсіздік қызметіне үндеу жолдады, деп хабарлайды Orda.kz.",stories,https://kaz.orda.kz/tamakty-karyzga-alamyz-aktobede-audan-akimdigi-100-den-asa-kyzmetkerge-zhalaky-tolemedi-134585/,"Ақтөбе облысы Шалқар ауданында «Ұлы Борсық» коммуналдық мекемесінің жүзден аса қызметкері жалақы ала алмай отыр. Жұмысшылар президент пен ұлттық қауіпсіздік қызметіне үндеу жолдады, деп хабарлайды Orda.kz.
«Ұлы Борсық» коммуналдық мекемесінің бір топ қызметкері бейнеүндеу жасады. Айтуларынша, мекеме жұмысшылардың еңбекақысын уақытында төлемеген.
Уақытында жалақы алмаған қызметкерлер тамақты қарызға алып жүргендерін айтты. Араларында көпбалалы отбасылар бар.
Аудан әкімдігінің мәліметінше, «Ұлы Борсық» коммуналдық мекемесі Шалқар аудандық тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы, жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары бөліміне қарайды. Кәсіпорында 176 қызметкер бар.
2025 жылдың тамыз айында шілде айының еңбек ақысы және еңбек демалысы ақысы ішінара төленіпті.
Аудан әкімдігінің хабарлауынша, 2025 жылдың шілде айында жұмысшыларға киім-кешек сатып алынған. Қазіргі кезде таратылып жатыр. Бірақ жұмысшылар бейнеүндеуінде бұл туралы айтылған жоқ.
Автор: Ардақ Ерубаева",2025-08-28T15:25:20+05:00,2025-08-28T15:25:20+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1-primeti-kupila-koshelek-1440x810.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/screenshot_20250828_153237_inshot.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1-primeti-kupila-koshelek-1440x810.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1-primeti-kupila-koshelek-1440x810.webp,
11b7ab384d7a03f14932120cb9650563,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Таң қашан атады?»: Алматыда дәрігерлердің салғырттығынан 2 жасар қыз қайтыс болды,"Алматы қаласының Бостандық ауданында орналасқан  Балалар қалалық клиникалық жұқпалы аурулар ауруханасында қайғылы жағдай болды. 2 жастағы Елдана Асқардың өліміне ата-аналар баланың жағдайына салғырт қараған дәрігерлерді кінәлап отыр. 
 Фатима есімді марқұмның анасы Orda тілшісіне оқиғаны басынан аяқ баяндап берді.",stories,https://kaz.orda.kz/tan-kashan-atady-almatyda-darigerlerdin-salgyrttygynan-2-zhasar-kyz-kajtys-boldy-135670/,"Алматы қаласының Бостандық ауданында орналасқан Балалар қалалық клиникалық жұқпалы аурулар ауруханасында қайғылы жағдай болды. 2 жастағы Елдана Асқардың өліміне ата-анасы баланың жағдайына салғырт қараған дәрігерлерді кінәлап отыр.
Фатима есімді марқұмның анасы Orda тілшісіне оқиғаны бастан-аяқ баяндап берді.
Оқиға 1 қазан күні басталған. Сап-сау ойнап жүрген бала ауырып, құсқан соң, дәрігерлерді шақырып, инфекциялық ауруханаға алып барған.
Фатиманың айтуынша, 3 қазан күні барлығы жақсы болып, ауруханадан шығуға жиналып жатқан. Анасы қызына түскі асын берген соң, бала қайтадан құсып, тағы да ауруханада қалуға мәжбүр болған.
Анасының сөзінше, 5 қазан күні кешке Елдана ішін ұстап жылай бастаған. Дәрігерлерді шақырып, олар бала мен ананы хирургке жіберген. Хирург балаға клизма, УДЗ және сәулелік тексеру (рентген) жасайтынын айтқан. Сол екі ортада бала тағы да құсып, жағдайы нашарлаған.
Фатима инфекциялық ауруханаға қайта барғанда бала тағы да жылағанын, кейін дәрігерді шақырып, оған қайтадан тамшылатқыш ине салғанын айтты.
Фатима осы жағдайдан кейін тыныштандыратын дәрісіз сабыр сақтай алмайтынын айтты.
Фатиманың сөзінше, ол таңертең анализ сараптамаларын алуға қызын алып барған. Бірақ анализ алу кезінде қан шықпай, сығып отырып әрең алған. Қан алып, палатаға қайта келгенде қызының жүрегі қатты соға бастағанын, ерні көгеріп, денесі жансызданып бара жатқанын байқаған. Баласын көтеріп, тағы да дәрігерлерге жүгіріп барған.
Елдананың қайтқанын ата-анасына естірту үшін дәрігерлер келіп ата-анасынан жауап алу үшін сұрақтар қойған. Олардың ойынша, дәрігерлер қандай аурумен ауырып қайтыс болғанын жазу үшін құжаттарды толтыра алмай отырған соң осылай сұраған. Ата-анасының сөзінше, қызының өліміне қатысы бар дәрігерлердің біреуі де  келіп кешірім сұрамаған.
Ал баласының қайтыс болғанын естігенде Фатима есінен танып құлаған. 2 жастағы періштенің өлімінен кейін аурухана әкімшілігі де үнсіз қалмады.
Адвокаттың сөзінше, балаға медициналық көмек дұрыс көрсетілмеген және тексеріс жұмыстары дұрыс жүргізілмеген.
Аида Қуандықованың сөзінше, бала қайтыс болғаннан соң, полиция қызметкерлерін шақырған. Дәрігерлер баланың аурулары туралы қағаз беруі керек болған. Алайда полиция қызметкерлеріне бермей, 5 сағат тергеушіні күттіріп қойған.
Orda тілшісі Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігіне осы оқиға бойынша сауал жіберген болатын. Өз жауабында министрлік бұл іс бойынша Алматы қаласының қоғамдық денсаулық сақтау басқармасы тарапынан қызметтік тергеу жүргізіліп жатқанын жазды.
Еске сала кетсек, бүгін Алматыда журналист Думан Мұхамедкәрім мен қоғам белсендісі Әйгерім Тілеужанның ісіне арналған баспасөз мәслихаты өтті. Олар қамауда отырған екі саяси тұтқынның денсаулығының нашарлағанын, медициналық көмектің жетіспегенін және құқықтарының тапталып жатқанын мәлімдеді.",2025-10-23T14:50:36+05:00,2025-10-23T14:50:36+05:00,kk,Ислам Әден,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/klzh_pozaprosy_rebenok.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/photo_5418235913059824446_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/photo_5418235913059824447_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/klzh_pozaprosy_rebenok.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/klzh_pozaprosy_rebenok.webp;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-10/photo_5463082123318656553_y.jpg,
c452bbaaaacce3f0e3c07406bada044d,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Тасмағамбетовтың қызметтегі соңғы күні: ҰҚШҰ-ның бұрынғы бас хатшысы енді қайда барады?,"27 қарашада Бішкекте ҰҚШҰ кеңесінің отырысы өтті. Сол жиында 2023 жылдың 1 қаңтарынан бері бас хатшы болып келген Иманғали Тасмағамбетов қызметін аяқтап, оның орнына Қырғызстаннан Таалатбек Масадықов тағайындалды.",stories,https://kaz.orda.kz/tasmagambetovtyn-kyzmettegi-songy-kyni-ukshu-nyn-buryngy-bas-hatshysy-endi-kajda-barady-136277/,"27 қарашада Бішкекте ҰҚШҰ кеңесінің отырысы өтті. Сол жиында 2023 жылдың 1 қаңтарынан бері бас хатшы болып келген Иманғали Тасмағамбетов қызметін аяқтап, оның орнына Қырғызстаннан Таалатбек Масадықов тағайындалды.
Orda.kz Тасмағамбетовтың осы ұйымдағы жұмысына шолу жасап, сарапшылардан оның алдағы саяси жолы туралы болжамдарын сұрастырды.
Қазақстаннан ҰҚШҰ Бас хатшысы лауазымына тағайындалғанға дейін Иманғали Тасмағамбетов жоғары мемлекеттік қызметтердің көбін атқарған еді. Ол бір кездері премьер-министр, қорғаныс министрі, екі астананың әкімі болып, сондай-ақ президент әкімшілігін басқарған. Бірақ 2023 жылдың қаңтарында оның мемлекеттік қызметпен айналыспағанына үш жыл толған еді. 2019 жылдың желтоқсанында оны Қазақстанның Ресейдегі елшісі қызметінен алды, сол кезден бері ашық саясатта белсенді көрінбеді.
Егер Тасмағамбетов ҰҚШҰ басшысы қызметіне басқа уақытта келген болса, бұл лауазымда көп көзге түспеуі де мүмкін еді. Алайда 2022–2023 жылдары ұйымға мүше мемлекеттер қатысқан үш ірі дағдарыс қатар келді:
Арменияға қатысты жағдай, алдағы екі жыл бойы ҰҚШҰ алдында Арменияны ұйым құрамында ұстап қалу басты міндеттеріне айналды. Өйткені Арменияның наразылығы бұрыннан жинақталып келген, оның негізгі бөлігі 2020 жылғы екінші Қарабақ соғысында басталды.
Таулы Қарабақ Республикасы таратылғаннан кейін көп өтпей Армения ұйымдағы мүшелігін тоқтатты.
Соған қарамастан, Тасмағамбетов Арменияны ҰҚШҰ қатарында формалды түрде ұстап тұра алды деуге болады. Иә, Ереван ұйым жаттығуларына әскер жібермей қойды, өкілдері жиындарға қатыспайды. Бірақ Армения да ұйымнан шығатынын ресми түрде мәлімдеген жоқ. Яғни,  ел іс жүзінде белсенді емес, бірақ әлі де ҰҚШҰ мүшесі.
Ал Тасмағамбетовтың Ауғанстан мәселесіне тым көп назар аударуы сарапшылар арасында түсініспеушілік туғызды. Ол үш жыл бойы ҰҚШҰ-ның оңтүстік шекараларына, әсіресе Тәжікстан мен Ауғанстан шекарасына төнуі мүмкін қауіп туралы үздіксіз айтып келді.
Алайда аймақтағы жағдай мүлде басқа бағытта өзгеріп жатты: алдымен Қазақстан, кейін Ресей «Талибанды» террорлық ұйымдар тізімінен шығарды, әрі Ресей талибандар билігін алғашқылардың бірі болып ресми таныды. Осыдан кейін ҰҚШҰ елдері үшін Ауғанстан бұрынғыдай үлкен қауіп ретінде қабылданбай бастады. Соған қарамастан, Тасмағамбетов бұл тақырыпты күн тәртібінен алып тастамай, бұрынғыдай басты бағыт ретінде ұстап қалды.
Иманғали Тасмағамбетов Украинадағы соғыс тақырыбына да ерекше назар аударды. Оның мәлімдемелері мен сұхбаттары көбіне Ресей көзқарасына жақын реңкпен айтылғаны байқалады.
Осындай алғашқы мәлімдемелерінің бірі 2023 жылдың қарашасында Мәскеуде жасалды. Сол кезде Тасмағамбетов құттықтау сөзінде ҰҚШҰ елдеріне төніп тұрған қауіптер туралы айтты. Бірақ қауіптің нақты қай тараптан келетінін ашып көрсетпеді. Дегенмен екі аптадан кейін Минскіде Қасым-Жомарт Тоқаев бұл мәселені тікелей айтып өтті:
Алайда бұл ескертулер Тасмағамбетовке айтарлықтай әсер етпегендей көрінді. Мысалы, 2024 жылдың желтоқсанында өткен ҰҚШҰ-ның жыл қорытынды баспасөз мәслихатында ол НАТО-ның кеңеюін үлкен қауіп деп атап, сөз арасында Ресейді бірнеше рет мақтады. Тіпті Ресейдің Украинаға «Орешник» деп аталатын зымыранмен жасаған соққысын ашық түрде оң бағалады.
Тасмағамбетовтің ең көп талқылауға себеп болған мәлімдемесі биыл көктемде ресейлік «Известия» газетіне берген сұхбат кезінде айтылды. Журналист Еуропалық Одақ елдері Украинаға әскер жіберуі мүмкін деген сұрақ қойған кезде, ол:
«Егер мұндай қауіп туындаса, ҰҚШҰ жарғысына сәйкес және мүше елдердің келісімімен әртүрлі форматтағы көмек көрсетуге дайын», — деп жауап берді.
Қазақстанда бұл сөздер «Қазақстан әскері Ресей басып алған Украина аумақтарына жіберілуі мүмкін» деген мағынада түсіндірілді. Қоғамдағы реакция күшейгеннен кейін Тасмағамбетов бұл жөнінде әлеуметтік желіде жеке түсініктеме берді.
Тасмағамбетовтың ҰҚШҰ-дағы қызметін бағалау үшін біз сарапшылардың пікірін де сұрадық. Саясаттанушы Эдуард Полетаев оның төрағалығы ұйым үшін күрделі кезеңге тұспа-тұс келгенін айтады.
Полетаев Арменияның мүшелікке қатысты талаптары мен оның Әзербайжанмен қақтығысынан шыққан мәселелерді, сондай-ақ Ресей мен Беларусь еліне салынған санкцияларды да атап өтеді.
Сарапшының айтуынша, Тасмағамбетовтің бұрынғы жоғары лауазымдар мен дипломатиялық тәжірибесі оған ҰҚШҰ бас хатшысы ретінде міндеттерін орындауға көмектескен. Оның кезінде ҰҚШҰ аймақтағы қауіпсіздіктің маңызды тетігі ретінде беделін сақтап қалды. Полетаев ұйымдағы кей жаңалықтарды да атап өтті, мысалы, ақпараттық-аналитикалық жұмыс күшейді, бұл қауіптерді жылдам анықтауға мүмкіндік берді.
Дегенмен саясаттанушы Ғазиз Әбішевтің пікірі басқаша. Ол ҰҚШҰ бас хатшысының жұмысы көбіне ресми сипатта дейді, нақты шешім қабылдау құзіреті шектеулі деп санайды.
Әбішевтің пікірінше, бас хатшының жұмысы көбіне әр елдің Бас штабтары онсыз да жүргізіп отырған аналитикамен шектеледі. Елдер бір-бірімен тікелей байланысып, нақты шешімдерді өздері қабылдайды.
Саясаттанушы Валерий Володин Тасмағамбетовтің рөлін негізінен техникалық деп бағалайды. Оның айтуынша, бас хатшының басты екі міндеті – ұйымның тұрақты жұмысын қамтамасыз ету және мүше елдер арасындағы ішкі келіспеушіліктерді мүмкіндігінше азайту болған.
Сарапшы Эдуард Полетаевтың пікірінше, ҰҚШҰ-дан кетіп жатқан бас хатшының тәжірибесі мен мүмкіндіктерін Қазақстан өз пайдасына тиімді пайдалана алады. Ол қазіргі қызметінде де атқара алатын нақты істер бар дейді:
Саясаттанушы Ғазиз Әбішев те Иманғали Тасмағамбетовті тәжірибелі саясаткер және қабілетті менеджер деп бағалайды. Оның айтуынша, Тасмағамбетовке Қазақстанда жаңа міндет жүктелуі мүмкін, бірақ ол өзіне мәні бар және деңгейіне сай қызметтерді ғана қабылдайды:
Сарапшының айтуынша, Тасмағамбетовтің саяси болашағына ел ішіндегі билік транзитіне байланысты жүріп жатқан жасырын бюрократиялық тартыстар да әсер етуі мүмкін:
Валерий Володин болса, Тасмағамбетовтың Қазақстан саясатына қайта оралуына ең үлкен кедергі — оның Ресей саяси кеңістігіне тым терең сіңіп кетуі дейді:
Володиннің пікірінше, егер Тасмағамбетов Қазақстанға оралуды қаласа, оның рөлі негізінен жасырын келіссөздер жүргізу, халықаралық мәселелерді шешу және посткеңестік кеңістік бойынша сарапшылық қызметпен ғана шектелуі мүмкін. Ол процестер көпшілікке ашық болмайтынын айтты.
Автор: Игорь Улитин",2025-11-27T15:41:43+05:00,2025-11-27T15:41:43+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1764161528_1476399050_0_325_2554_1761_1920x0_80_0_0_9862b1e2ffd1484ef4ea0355f9fe843c.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1764221027_photo_2024-08-12_18-51-42.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1764222745_515419085_24184131314555027_2640120185777940498_n.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1764222790_34343434.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1764222834_75456915_2437226622991527_9014862421289861120_n.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1764234367_photo_2025-08-12_16-02-35.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1764161528_1476399050_0_325_2554_1761_1920x0_80_0_0_9862b1e2ffd1484ef4ea0355f9fe843c.webp,
792caea98cd18a92468386407f810140,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Тәуелсіз «Орда» редакциясына шабуылдан кейін Гүлнәр Бажкенова Еуропалық ұйымның жиынында сөз сөйледі,"«Орда» басылымына түрлі қысымдар көрсетілгеннен кейін бас редактор Гүлнәр Бажкенова ЕҚЫҰ конференциясында сөз сөйледі, деп хабарлайды Orda.kz.",stories,https://kaz.orda.kz/tauelsiz-orda-redakcijasyna-shabuyldan-kejin-gylnar-bazhkenova-europalyk-ujymnyn-zhiynynda-soz-sojledi-135559/,"Варшавада өткен Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымының (ЕҚЫҰ) адам құқықтары жөніндегі жыл өтетін жиында Қазақстан азаматтық қоғамының бірнеше өкілі сөз сөйледі. «Орда» басылымына түрлі қысым көрсетілгеннен кейін бас редакторы Гүлнәр Бажкенова да жиынға қатысып, тәуелсіз БАҚ-тың тағдыры мен оған көрсетілген түрлі қоқан-лоқы жайлы сөз қозғады, деп хабарлайды Orda.kz.
Әуелі саяси мақалалар жариялағаннан кейін «Орда» редакциясына түрлі қысым көрсетіліп, шабуыл жасалғанын айта кетейік. Біздің қызметкерлеріміз тұратын жерге бейтаныс адамдар келіп, өздерін полиция қызметкері ретінде таныстырып, көршілерден сұрақ-жауап алып, жасанды суреттерді көрсетіп, журналистің іздеуде жүргенін айтып кеткен жағдайлар да тіркелді. Тіпті «Orda» редакциясының Instagram және Facebook-тағы парақшалары тағы да бұғатталған кездер де болды. Сонымен қатар бас редакторымыз басылымды қалай тартып алмақ болғандары жайлы ашық айтып берген еді.
Біздің бас редакторымызға Orda компаниясының 70 пайыз үлесін Kaspi Bank-тің үлескері, кәсіпкер Вячеслав Кимге беру ұсынылған. Егер беріп айтқандарына көнсе, «тыныш жұмыс істеуге» мүмкіндік берілетіні айтылған.
Сондай-ақ, ол Садықовтың ісі мен арнайы қызмет офицерінің «өз-өзіне қол жұмсауы» туралы жариялағаннан кейін қысымның күшейгенін айтты.
Гүлнәр Бажкенова «Орда» редакциясының ауыр жолын баяндап, кез келген билік, тіпті ең авторитарлы биліктің өзі журналистерді тұсауға, адал әрі ашық жұмыс істеп, зерттеу жүргізуіне және оның нәтижесін жариялауына тыйым салуға құқығы жоқ.
Ол «Орда» жобасының алғашқы кезеңдерін еске алып, осы бірнеше жылда қол жеткізілген нәтижелерге тоқталды. Бажкенова жас болса да «Орда» редакциясының аз уақыт ішінде елдің жетекші тәуелсіз ақпарат алаңына айналғанын айта кетті.
Бас редактор атап өткендей, Қазақстандағы ашық сөйлеп, шындықты бүкпесіз жеткізгісі келетін өзге де басылымдар бұл ауыр тағдырды бастан кешеді. Елдегі тәуелсіз журналистер күрделі жағдайда өмір сүріп, кейде қауіп-қатермен бетпе-бет келеді. Соңғы шабуылдар соның айғағы.
Бажкенова конференцияға өзінің жәбірленуші ретінде емес, «бас кеспек болса да, тіл кеспек» жоқ деп келген кәсіби журналист екенін айтты. Оның Варшавадағы сөзі еліміздегі ахуалға өзгеріс әкелуі мүмкін.
Варшавада өткен адам құқықтары жөніндегі жыл сайынғы конференцияда Қазақстаннан барған бірқатар белсенділер мен құқық қорғаушылар өз ойларын ортаға салды.
Мәселен, құқық қорғаушы Мұрат Адам соңғы үш жылда елде адвокаттарды қудалау күрт көбейгенін айтты. Оның сөзінше, билік қысым жасау үшін Қылмыстық кодекс пен Әкімшілік құқық бұзушылық кодексіндегі баптарды пайдаланады. Тергеу деректерін жария ету, жала жабу немесе «жалған ақпарат тарату» деген айыптармен тұсау салады.
Мұрат Адам 2021 жылы президент Тоқаев адвокаттар мен прокурорлардың соттағы мәртебесін теңестіру қажет дегенін еске салды. Алайда содан бері жағдай тек нашарлаған.
Құқық қорғаушы ЕҚЫҰ-дан Қазақстанға айтатын нақты ұсыныстарды әзірлеуді сұрады. Ол адвокаттарды кәсіби қызметі үшін жазалауға мүмкіндік беретін заң баптарын алып тастап, адвокаттар алқасының кез келген қудалау жағдайында қатысу тетігін енгізу қажет екенін айтты.
Ал «Қадір-қасиет» құқық қорғау ұйымының жетекшісі Анар Ибраева өз сөзінде статистиканы мысалға келтірді. Бір ғана 2025 жылдың өзінде 33 адвокатқа, оның ішінде 14 әйелге, қысым көрсетілгені анықталған. Оның мәліметінше, қазақстандық адвокаттардың 17,5 пайызы жыл сайын қайталанатын қауіп-қатерге тап болады.
Азаматтық белсенді Санжар Боқаев Қазақстанда билік Конституцияны, сайлау жүйесін, партиялық құрылымды, петиция тетігін және сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрестің өз идеясын бұрмалап отырғанын айтты.
Боқаев 2023 жылы сайлауға қатысып, хаттамалар бойынша жеңіске жеткенімен, мандат басқа адамға берілгенін еске салды. Оның шағымдарын соттар қараусыз қалдырған. Ал сайлауды «жалпы ұйымдастырылған» деп атаған ЕҚЫҰ есебін сатқындық деп бағалады.
Боқаев сондай-ақ уақыт белдеуін қайтару және ескі көліктерді сатып алғанда қосымша төленетін құнды азайту жөніндегі ең танымал петициялардың өзі үкімет тарапынан қабылданбағанын сынға алды. Оның айтуынша, мемлекет соңғы сегіз жылда экологиялық төлем деген желеумен екі миллиард еуродан астам қаржы жинаған, бірақ оның қайда жұмсалғаны туралы есеп бермеген.
Orda.kz редакциясына қарсы бұрын-соңды болмаған жаппай қысым көрсету әлі жалғасып жатыр. Басылымды бақылауға беру туралы ұсыныстан бас тартқан соң, редакцияға қарсы ұйымдастырылған ақпараттық шабуылдар басталды. Интернетте жалған ақпараттар мен дипфейктер таратылып, қызметкерлерге қауіп төнді, парақшаларды бұзу және бұғаттау деректері тіркелді. Ал ең сорақысы — мемлекеттік базадан OrdaMedia.kz компаниясының иесіне қатысты мәліметтер мүлде жоғалып кетті. Соған қарамастан, Orda.kz ұжымы өз жұмысын тоқтатқан жоқ. Бас редактор Гүлнар Бажкенова екінші жыл қатарынан Forbes Kazakhstan журналының «Ең ықпалды әйелдер» тізіміне енді. Биыл ол рейтинг бойынша екі саты жоғарылап, 13-орыннан 11-орынға көтерілді.
Бажкенова бастаған Orda.kz тәуелсіз журналистиканың үлгісін көрсетіп келеді. Басылымның материалдары миллиондаған қаралым жинап, YouTube арнасының көрермендері 350 мыңнан асты. Сондай-ақ, Гүлнәр Бажкенова АҚШ-та ресми аккредитация алып, Ақ үй мен БҰҰ жанында жұмыс істеу құқығына ие болды.",2025-10-17T14:16:27+05:00,2025-10-17T14:16:27+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1760696009_1760692990_bezymjannyj.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1760696009_1760692990_bezymjannyj.webp,
4f8015707202ef783abafc858472735c,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Тек қазақ тілінде ашылсын»: Алматыда ата-аналар жаңа мектептің аралас тілде ашылғанына қарсы,"Қазақ мектебі болады деп күтілген Алматы қаласының Бостандық ауданындағы жаңа оқу орнында орыс сыныптарының ашылуы ата-аналардың ашу-ызасын туғызып, желіде қызу пікірталасқа айналды.",stories,https://kaz.orda.kz/tek-kazak-tilinde-ashylsyn-almatyda-ata-analar-zhana-mekteptin-aralas-tilde-ashylganyna-karsy-134465/,"Алматы қаласының Бостандық ауданында қазақ мектебі болады деп күтілген жаңа білім ордасында орыс сыныптарының ашылуы ата-аналардың ашу-ызасын туғызып, желіде қызу пікірталас тудырды.
Оқиғаның мән-жайын Orda.kz журналисі анықтап көрді.
Қыркүйек жақындап, жаңа оқу жылының басталуына санаулы күндер қалды. Алматының Бостандық ауданында ашылуға дайын тұрған №215 жаңа мемлекеттік мектепке қатысты ата-аналар арасында дау туып отыр.
Ата-аналардың айтуынша, бастапқыда №215 мектеп толықтай қазақ тілінде болады деп хабарланған. Көпшілік осыған қуанып, балаларын жаңа қазақ мектебіне беруге дайындалған. Бірақ құжаттарды қабылдау басталғанда жағдай өзгерді.
A post shared by Руслан Тусупбеков (@ruslantusupbek)
Олардың пікірінше, Бостандық ауданында орыс мектептері онсыз да жеткілікті, ал қазақ мектептері санаулы ғана. Сондықтан жаңа мектептің аралас емес, таза қазақ мектебі болғаны қажет дейді.
Ата-аналар мектептің тек қазақ тілінде болатыны жөніндегі өтінішпен қала әкімі Дархан Сатыбалдыға хат жолдаған. Хатта Бостандық ауданындағы 9 қазақ тілді мектепте оқушы орындары тапшы екені айтылған.
Сонымен қатар, хатта тұрғындар аралас мектептердің бірқатар кемшіліктеріне назар аударған.
Дәл осы маңда орналасқан аралас №146 мектепте бір сыныпта 36 оқушыға дейін білім алады. Ата-аналардың айтуынша, мұндай жағдайда сапалы білім алу мүмкін емес.
Желі қолданушысы Дархан Ардақұлы Facebook парақшасында 15 тамыздан бастап бұл жағдайға қатысты пікір білдіріп келеді. Ол қазақ тілді мектептердің көбеюі уақыт талабы болғандықтан, жаңа білім ордасы да қазақ тілді болу керектігін алға тартты.
Кейін мектепті қазақ тілінде ашуды талап еткен Дархан Ардақұлы 15 күнге қамалғаны белгілі болды. Бұл туралы белсенді парақшасында жариялады.
Әкімдіктің мәліметінше, жаңа №215 мектептің оқыту тілі ата-аналардың сұранысы мен қажеттіліктерін ескере отырып анықталады. Яғни, мектептің оқыту тілі туралы алдын ала нақты шешім қабылданып, жоспарланған емес.
Сондай-ақ, әкімдік желіде айтылып жатқан ақпарат шындыққа жанаспайтынын айтады.
Әкімдік сонымен қатар Алматыда қазақ сыныптарына деген сұраныс жыл сайын артып келе жатқанын мойындады. 1990 жылы қалада небәрі 11 мың оқушы қазақша оқыса, қазір олардың саны 177 мыңға жеткен.",2025-08-23T12:32:54+05:00,2025-08-23T12:32:54+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/photo_5280479351051254757_y.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755852706_screenshot_6.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/photo_5278227551237567884_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/photo_5278227551237567885_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/photo_5280479351051254757_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/photo_5280479351051254757_y.webp,
1a75ed6d1ca3cb26c58cd95c0f0cff6f,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Темірлан Анарбеков ЧЛ матчына қатыса ма? «Қайрат» – «Ақтөбе» 1:0,Алматыда өткен Премьер-лиганың 23-турындағы ең маңызды кездесулердің бірі – «Қайрат» пен «Ақтөбе» арасындағы матчта қақпашы Темірлан Анарбеков жарақат алды.,stories,https://kaz.orda.kz/temirlan-anarbekov-chl-matchyna-katysa-ma-kajrat-aktobe-10-134907/,"Алматыда өткен Премьер-лиганың 23-турындағы ең маңызды кездесулердің бірі – «Қайрат» пен «Ақтөбе» арасындағы матчта қақпашы Темірлан Анарбеков жарақат алды, деп хабарлайды Orda.kz .
Оның Чемпиондар лигасының топтық кезеңіне қатысуы қазір күмән тудырып отыр.
Бұл ойын қарсаңында екі команда да турнир кестесінде берік орын алып тұрған еді: «Қайрат» 21 ойында 46 ұпай жинап, көшбасшылар қатарында болса, «Ақтөбе» 39 ұпаймен алғашқы төрттікте келеді.
Матч басталар алдында өткен айдың үздік ойыншысы атанған қақпашы Темірлан Анарбеков арнайы марапатқа ие болды. Марапат жанкүйерлердің қошеметімен беріліп, ойын алдындағы атмосфераны қыздырды. Ойынға алғаш рет Қырғызстаннан төреші Нұрзатбек Әдбіқадыров қазылық етті.
Алайда қуаныш ұзаққа созылмады: ойын басталмай жатып Анарбеков жарақат алып, оның орнына Шерхан Қалмырза шықты. Алдын ала мәлімет бойынша қақпашының жағы сынған.
Екінші таймда «Қайрат» командасының 9-нөмірлі ойыншысы Дастан Сәтпаев «Ақтөбенің» қақпасына гол соғып, есеп ашты. Осылайша «Қайрат» 49 ұпай жинап, ҚПЛ турнир кестесіндегі көшбасшылық орнын нығайтты. Ойын «Қайрат» – «Ақтөбе» 1:0 есебімен аяқталды.
Еске сала кетейік, Чемпиондар лигасының топтық кезеңінде «Қайрат» келесі ойынды 18 қыркүйекте Лиссабонда «Спортингке» қарсы өткізеді.",2025-09-14T17:25:07+05:00,2025-09-14T17:25:07+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/5348042785799929502.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/5348042785799929502.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/5348042785799929502.webp,
e5fcfac827cfb4954f662a08208365ee,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Тікелей Тоқаевпен істе»: Ақтөбе әкімі ақорданы белгілеген партия төрағасын қорқытты ма?,"Ақтөбедегі сапасыз жұмысты желіде көрсетемін деп әкімнен сөз естіген белсенді Астанада жүр. Ол шендінің жауабына құзырлы органдардың назар аударуын сұрайды, деп хабарлайды Orda.kz.",stories,https://kaz.orda.kz/tikelej-tokaevpen-iste-aktobe-akimi-akordany-belgilegen-partija-toragasyn-korkytty-ma-134516/,"Ақтөбедегі сапасыз жұмысты желіде көрсетемін деп қала әкімі Бекет Азамат Бауыржанұлынан сөз естіген белсенді Астанада жүр. Ол шендінің сөздеріне құзырлы органдардың назар аударуын сұрайды, деп хабарлайды Orda.kz.
«Байтақ» жасылдар партиясының Ақтөбедегі филиалының төрағасы Ерәділ Үббіниязов президенттен өңірге тексеру жіберуді сұрады. Айтуынша, қаладағы сапасыз жасалған жұмысты қадағалауды сұрағаны үшін әкім тарапынан ыңғайсыз жағдайға тап болған.
«Байтақ» жасылдар партиясы Ақтөбедегі филиалының төрағасы қазір Астанада жүргенін айтты. Әкімнің әрекетін партия көшбасшыларымен ақылдасатынын, заңды түрде жауапқа тартқысы келетінін жеткізді.
Оқиғаға қатысты Ақтөбе қаласы әкімдігі жақ ашпады.
Әкім ақорданы желіде белгілеуге неге қарсы? Orda.kz басылымының өңірдегі тілшісінің сұрақтарын жауапсыз қалдырды.
Бекет Азамат Бауыржанұлы 1983 жылы дүниеге келген. Білімі жоғары Қазақ гуманитарлық заң университетін құқықтану, Экономика және құқық Академиясын қаржы мамандығы бойынша аяқтаған. 2016-2018 жылдар аралығында Батыс Қазақстан, Атырау облыстарының дене шынықтыру және спорт басқармасының басшысы лауазымын атқарды. 2018-2020 жылдары Атырау облысы Жылыой ауданының әкімі болып жұмыс істеді. 2020-2021 жылдары Ақтөбе қаласы әкімінің орынбасары қызметін атқарды. 2021-2023 жылдар аралығында Ақтөбе облысы Хромтау ауданының әкімі қызметін атқарды. 2023 жылғы 26 маусымнан бастап Ақтөбе қаласының әкімі болып тағайындалды.
Еске сала кетсек, маусым айында президентті ерекше дайындықпен қарсы алған Ақтөбе әкімі Азамат Бекет күлкіге қалған еді. Сол күні қаладағы қураған ағаштың бұталарына дейін «ғажайыптың құдіретімен» жасыл түске боялды.
Автор: Ардақ Ерубаева",2025-08-25T13:01:20+05:00,2025-08-25T13:01:20+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/inshot_20250825_121732733.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/inshot_20250825_121732733.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/inshot_20250825_121732733.webp,
18b0500a3d13708ded18dde4fbbb6db8,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Тоқаев келесі үш жылға арналған бюджет туралы заңды бекітті,"Қасым-Жомарт Тоқаев «2026-2028 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы» заңға қол қойды, деп хабарлайды Orda.kz.",stories,https://kaz.orda.kz/tokaev-kelesi-ysh-zhylga-arnalgan-bjudzhet-turaly-zandy-bekitti-136469/,"Қасым-Жомарт Тоқаев «2026-2028 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы» заңға қол қойды, деп хабарлайды Orda.kz.
Парламент қараша айының соңында бюджетті қабылдады. Онда ЖІӨ-нің орташа жылдық өсу қарқыны 5,3% деңгейінде белгіленді. Номиналды ЖІӨ өсімі 2026 жылы 183,8 трлн теңгеден 2028 жылы 229,8 трлн теңгеге дейін өсуі мүмкін деген болжам бар.
2026 жылдың 1 қаңтарынан бастап:
- ең төменгі жалақы мөлшері — 85 000 теңге; - мемлекеттік базалық зейнетақы төлемінің ең төменгі мөлшері — 35 596 теңге; - айлық есептік көрсеткіш (АЕК) 4325 теңге; - базалық төлемдерді есептеу үшін ең төменгі күнкөріс деңгейі — 50 851 теңге; - зейнетақының ең төменгі мөлшері — 69 049 теңге болады.
2025 жылы АЕК 3932 теңге болған. 2026 жыл бұл шамамен 10%-ға өседі. Демек, АЕК-ке байланысты төлемдер, айыппұлдар мен жәрдемақылардың барлығы автоматты түрде артады.
Айта кетейік, музыкант Иманбек Зейкенов «Құрмет» орденімен марапатталды.",2025-12-09T10:00:54+05:00,2025-12-09T10:00:54+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/80c6875c-7fe8-44a1-8bb6-057fd5987804.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/80c6875c-7fe8-44a1-8bb6-057fd5987804.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/80c6875c-7fe8-44a1-8bb6-057fd5987804.webp,
778bdd4ce50cb189d5ebfc85c68cf53f,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Тоқаев мырза! Бейбіт тұрғындар қаза тапты»: Ауғанстан қазақтары Солтүстікке көшуді сұрады,"Orda.kz тура бір жыл бұрын Ауғанстандағы қазақтардың ауыр тағдыры жайлы және олардың Атамекенге оралғысы келетіні жайлы жазған болатын. 11 қазанда Ауғанстан мен Пәкістан арасында қарулы қақтығыс басталған болатын. Жақында ғана сол қақтыс тоқтады, дегенмен жақындарының өміріне алаңдаған ондағы қазақтар ҚР президенті Қасым-Жомарт Тоқаевқа елге оралуға көмектесуін сұрап хат жолдады.",stories,https://kaz.orda.kz/tokaev-myrza-bejbit-turgyndar-kaza-tapty-auganstan-kazaktary-soltystikke-koshudi-surady-135642/,"Orda.kz тура бір жыл бұрын Ауғанстандағы қазақтардың ауыр тағдыры жайлы және олардың Атамекенге оралғысы келетіні жайлы жазған болатын. 11 қазанда Ауғанстан мен Пәкістан арасында қарулы қақтығыс басталған болатын. Жақында ғана сол қақтыс тоқтады, дегенмен жақындарының өміріне алаңдаған ондағы қазақтар ҚР президенті Қасым-Жомарт Тоқаевқа елге оралуға көмектесуін сұрап хат жолдады.
Orda.kz тілшісі әлемдегі қауіпті елдердің біріндегі қазақтардың жағдайы жайлы баяндайды.
Әуелі АҚШ-та тыйым салынған Талибан қозғалысы билікке келгелі елдегі экономикалық жағдайдың санкцияларға байланысты құлдырағанын айта кетейік. Күнкөрістің қиындығы өз алдына, бұл мемлекет ислам дінінің қатаң догмаларына қарай әлемнен көбіне оқшау қалған ел. Қыркүйектің соңында «азғындықпен күресу» деп діни ұстанымды желеу етіп, тәліптер Ауғанстандағы интернет желісін толығымен өшірді. Ал БАҚ және сөз еркіндігі деген атымен жоқ. Әйелдер оранып жүреді, 6-сыныптан кейін білім алмайды. Ауғанстанды мемлекет деп әлемнің көптеген елдері мойындамаған. Бір қызығы шілде айының басында Ресей Федерациясы Ауғанстан билігін заңды деп таныған алғашқы мемлекет болды. Әрине, бұл қиындықтардан да қауіпті жағдай бар. Ауғанстан мен Пәкістан арасында қақтығыстар болып тұрады. Бұл қарулы қақтығыстардан шекарада қаза тауып жатқан әскерилер де бар.
Қазір Пәкістан мен Ауғанстан оқ атуды тоқтатуға келіскенімен, қай кезде соғыс оты тұтана қалатынын білмей, жақындарының амандығына алаңдаған қазақтар сыртқы істер министрлігіне және ҚР президенті Қасым-Жомарт Тоқаевқа өтініш жасап хат жолдады.
Ауғанстан қазақ мәдениет орталығының төрағасы Қажы Асат Оймауыт жолдаған хатында Ауғанстанда 200-300-дей қазақ отбасының бар екенін айтып, олардың руларын атап өтті.
Қажы Асат Оймауыт жергілікті халық парсы және пушту ұлттарының арасында өмір сүргендіктен, тұрмыс-салт пен тіл жағынан соларға ұқсас болса да, ұлттық болмысты әлі сақтап келе жатқандарын айтты.
Қажы Асат Оймауыт Ауғанстанда қазақ тілінде білім беретін мектеп жоқ екенін атап өтті. Емханалар мен дәріханалар жетіспейді, жұмыссыздық жоғары, әлеуметтік жағдай төмен. Ол қандай жағдай болса да, ұлттық болмысты сақтап қалу үшін, тіл мен дәстүрді насихаттау үшін Ауғанстан казақ мәдени орталығын құрғандарын айтты.
Ол халықтың айналдырған 200-300-дей отбасының тұрмысы жайлы айтып, дін мен саясаттан ада, бейбіт халық екендерін де баяндады.
Қажы Асат Оймауыт 2025 жылдың 9 қыркүйегінде Пәкістан-Ауғанстан шекарасында қарулы қақтығыс басталғанын, соның салдарынан бейбіт тұрғындардың қаза тауып жатқанын мәлімдеді. Ол Ауғанстандағы аз қазаққа қауіп төніп тұрғанын айтып, тікелей Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев пен Қазақстан үкіметінен Атамекенге көшуге көмектесуін сұрайды. Ол елдің ҚР солтүстік өңірлерге қоныстануға дайын екенін айтты.
Ол Отанды қадірлеп, елді дамытуға, адал қызмет етуге ант беретіндерін де ашық айтты.
Шеттегі қазақты мына ұлан-ғайыр даламызға, атамекеніне біз шақырмасақ, оларға құшақ жаятын басқа ұлт жоқ екені бәріне түсінікті шығар. Жат елде өгей болған қандастардың жағдайы осындай. Олардың әлі ассимиляцияға ұшырай қоймағанын ескерсек, елге келіп алса, санасы, көзқарасы өзгеріп, жергілікті халыққа сіңіп кетуі мүмкін. Өздері өзгермеген күннің өзінде Қытай, Моңғолия, Өзбекстан т.б. елдерден келген қазақтар секілді балалары мектепке барып, білім алып, осы елдің бір-бір азаматы болуы мүмкін.
Бір жыл бұрын тамыз айында «Ауғанстан қазақтарының мәдени қоғамы» атты қоғамдық ұйымның ресми тіркеуден өткен еді. 204 жылы Orda.kz Ауғанстан қазақтары жайлы жазған болатын.",2025-10-22T19:43:56+05:00,2025-10-22T19:43:56+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1761190914_32595dc7-722a-4a33-a3b0-75e254a866fc.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/447d7a7e-7a4c-4c06-9e0b-f2cde7c66c49.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/inshot_20251022_104511720.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1761190914_32595dc7-722a-4a33-a3b0-75e254a866fc.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1761190914_32595dc7-722a-4a33-a3b0-75e254a866fc.webp,
2594b7a18fc3dd8e4e3e6a2d166c8d70,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Тоқаев пен Сағынтаев Еуразиялық экономикалық одақтың дамуы жайлы талқылады,"Қасым-Жомарт Тоқаев Еуразиялық экономикалық комиссия алқасының төрағасы Бақытжан Сағынтаевты қабылдады, деп хабарлайды Orda.kz.",stories,https://kaz.orda.kz/tokaev-pen-sagyntaev-eurazijalyk-jekonomikalyk-odaktyn-damuy-zhajly-talkylady-136463/,"Қасым-Жомарт Тоқаев Еуразиялық экономикалық комиссия алқасының төрағасы Бақытжан Сағынтаевпен кездесті, деп хабарлайды Orda.kz.
Кездесуде Еуразиялық экономикалық одақтың қазіргі жай-күйі мен одан әрі дамуы жайлы әңгіме өрбіді. Сонымен қатар, Қазақстанның 2026 жылы Еуразиялық экономикалық одаққа төрағалығы аясында атқаратын жұмыстары талқыланды.
Сағынтаев Тоқаевқа биыл 21 желтоқсанда Санкт-Петербург қаласында өтетін Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңес отырысына дайындық барысы туралы ақпарат берді. Айта кетейік, Ақтөбе облысында жол апатынан 5 адам көз жұмды.",2025-12-08T14:15:27+05:00,2025-12-08T14:15:27+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/d0ddb58f-3698-44f7-9147-5c578632daaa.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/d0ddb58f-3698-44f7-9147-5c578632daaa.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/d0ddb58f-3698-44f7-9147-5c578632daaa.webp,
18e97df948df75bc88a7f54c9aacc1aa,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Тура биде туған жоқ» немесе «көбелек эффекті»: журналистерді қамау қоғамды қалай құлдыратады?,"Тура айтсаң туғаныңа жақпайсың деген қазақ бүгінде сол заманның кебін киді десек болады. Себебі елдегі олқылықтарды ашық айтатын, ұстанымына берік азаматтарды қамап, жатқанын өзіңіз де естіп-біліп",stories,https://kaz.orda.kz/tura-bide-tugan-zhok-nemese-kobelek-jeffekti-zhurnalisterdi-kamau-kogamdy-kalaj-kuldyratady-136467/,"«Тура айтсаң, туғаныңа жақпайсың» деген қазақ әлі соның кебін киіп келеді. Себебі елдегі олқылықтарды ашық айтатын, ұстанымына берік азаматтарды қамап, жатқанын өзіңіз де естіп-біліп отырған шығарсыз, қадірлі оқырман. «Сын түзелмей, мін түзелмейді» деген сөз бар. Ондай адамдардың аузына қақпақ болып, түрмеге тоғытатын қоғам өз болашағына балта шауып, дамуын тежейді.
Orda.kz қаламгері Равиль Абашидзе осы жағдайды, соның ішінде бас редакторымыз Гүлнәр Бажкенованың ұсталуына қатысты қазіргі жүйенің қарқынын түсіндіреді.
Хаос жайлы теорияда үлкен апат кейде дауылдан емес, көзге көрінбейтін кішкене ғана көбелектің қанат қағуынан болатыны айтылады. Ұсақ нәрсенің салдары үлкен болуы мүмкін. Мемлекет те сондай. Егер бір журналистің өз жұмысын істеуі жеке басына қауіп төндірсе, бұл бір адамның мәселесі емес. Бұл — жүйенің бұзыла бастағанын көрсетеді.
Әлем картасына қарасақ, бір қызық жайтты байқауға болады. Дамыған елдерде көп мұнай жоқ. Дамыған елдерде «қозғалыңдар, бұл дұрыс емес» деп айта алатын адамдар көп. Ақылды, ұстанымға берік, сыни ойлай алатын адамдарды оппозиция деуге келмейді. Олар тіпті қасқайтып қойып қоятын мүсін де емес. Олар — демократияның тірегі. Ел болашағының құрылысындағы негізгі тірек. Сол тіректі алып тастасаң, болашақтағы жоспарлар, құрылымның бәрі құлай бастайды. Ол бірден емес, біртіндеп, байқалмастан үйдің тіректері шіріп бара жатқандай ақырын құлайды.
Мемлекет — тірі ағза сияқты. Оның сырқатын алдын ала сездіретін қауқары бар: журналисттер, аналитиктер, тергеушілер. Олар қай жерде ақау барын көрсетеді, қай жерде бағытты өзгерту керек екенін ескертеді. Егер сыртқатты сезінуді өшірсең, ағзаның өзі өліп бара жатқанын түсінбейсің.
Сондықтан бір журналистің құрықталуы тек бір медиаға соққы емес, бүкіл елге соққы.
Бұл тек қақтығыс емес. Бұл — кері байланысты тыңдамау. Ал кері байланысты елемеу — күрделі жүйелердің құлауына басты себеп болады. Дұшпандар да, дағдарыс та емес. Мұның бәрі жүйенің өз дабылын естімеуінен, «сырқатын» сезбеуінен болады.
Көп елдер батыстың технологиясын, қызметін қолдануға тырысады. Бұл жақсы, бірақ батыстың дамуы тек гаджеттерде емес. Ол негізгі жүйелер мен ережелерге құрылған. Қарапайым ереже: егер біреу жұртқа қарағанда ақылды әрі қабілетті болса, бәрі сол жоғары орынға таласады. Бұл — ақшаға сатып ала алмайтын, келісімге жазып қоймайтын нәрсе. Батыстың үлгісін көшіремін деп ондағы сөз бостандығы, әділетсіздікке төзбейтін қоғам жайлы ескермесек, онда бұл құмға құйған су секілді бос әуре.
Қалыпты әлеуметтік жүйе адамдарды білімі мен талантына қарай көтереді. Ал кертартпа жүйе — көнбістігіне қарай көтереді. Бұл тек метафора емес, заңдылық:
Мұндай адамдар адал, еңбекқор, тіпті батыл болуы мүмкін. Бірақ олар қолға алған ісін, не сол саланы білмейді де. Бұл құдды бір ұшаққа ұшқыш емем, жақсы ниетті, еңбекқор, адал адам келгенімен тең жағдай. Ұшақ ұшпайды, я апатқа ұшырайды.
Жоғарыда айтаққа еретін, көнбіс адамдар отырса, шындық қиялдағы көркем айналады
Сын айтатындарды елемейтін жүйенің ең қауіпті жағы — шынайы фактілердің жоғалатынында. Мысалы, зертханадан ғалымдарды қуып шығып, егеуқұйрықтардың өздері «ғылыми жетістіктері» туралы есеп жазатынындай. Егеуқұйрықтардың ынтасы бар, бәрі ретімен. Бірақ дұрыс, ақылға қонатын әдіс қолданылмайды.
Олар:
Мемлекетте сын айтатын адамдарға орын қалмаса, шындықты өзгертеді: деректер есепке сай жасалады, есептер басшылардың қалауларына сай түзетіледі, ал шындық бұрмаланады.
Ел ақша немесе ресурстарды жоғалтса, оны қайта қалпына келтіре алады. Бірақ еркін ойланатын адамдарын жоғалтса, елдің ойлау қабілеті әлсірейді.
Бір журналист кетсе, тек бір адам кетті деген сөз емес. Бұл қоғамның сыни ойлауына жасалған соққы. Ғалым кетсе, болашақта ғылымдағы жаңалықтар азаяды. Инженер кетсе, сала дамымайды. Кәсіпкер кетсе, нарық құлдырайды. Студент кетсе, үміт азаяды.
Еркін ойлы адамдар қоғамның маңызды бөлшегі. Олардың. Бір-бірімен қарым-қатынас орнатып, тура жолмен жүруі — елдің бір діңгегі. Ол діңгек құлағанда қалғанына да әсері тиеді.
Бір журналистің қамалуы — бүтін бір қоғамның әділетті қоғам құру жайлы үмітін күл-талқан етеді.
Егер ақпарат жаршысы болған, шындықты жеткізетін журналистерді бұғаулайтын болса, онда бүтін бір қоғам ауыздықталды деп айтуға толық негіз бар. Мұның соңы жақсылыққа апармайды. Себебі, бүгін сын айтылмайды, ертең қате шешімдер қабылданады, ал келер күндері салалар өз олқылықтарын білмей, кенже қалып, дамымайды. 10 жылдан кейін күніміз сыртқы елге қарап қалады.
XXI ғасырда елдер территориямен, әскерімен немесе шикізатпен емес, қоғамды алға сүйрейтін, тура болудан қорықпайтын ақылды адамдарымен ілгерілейді.
Қазақта «ауруын айтпаған — ауырмай өледі» деген сөз бар. Көбелектің кішкентай қанат қаққаны секілді қоғамдағы түрлі оқиғаларға мән бермеудің соңы үлкен апатқа ұшыратады.
Еске сала кетсек, құқық қорғаушы Галым Агелеуов «Дождь» телеарнасында Orda.kz жайлы сөз сөйледі. Ол Қазақстанда журналистерге еркіндік жоқ екенін атап өтіп, Гүлнәр Бажкеноваға қарсы қозғалған істердің саяси тапсырыс екенін ашық айтты.",2025-12-08T18:00:46+05:00,2025-12-08T18:00:46+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/1765203600_chatgpt-image-8-dek_-2025-g_-14_42_07.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/1765201534_chatgpt-image-8-dek_-2025-g_-14_45_38.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/1765202495_1765187254_rejderskij.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/1765203600_chatgpt-image-8-dek_-2025-g_-14_42_07.webp,
ccd88c51da6ff4a3b50ac1d9d2fe6567,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Түнде жол-көлік оқиғасынан тағы 15 адам қаза тапты,"13-14 қыркүйекке қараған түні Қазақстанда алдын ала мәліметтер бойынша 15 адамның өмірін қиған екі ауыр жол-көлік оқиғасы болды, деп хабарлайды Orda.kz ҚазАвтоЖолға сілтеме жасай отырып.",stories,https://kaz.orda.kz/tynde-zhol-kolik-okigasynan-tagy-15-adam-kaza-tapty-134904/,"13-14 қыркүйекке қараған түні Қазақстанда алдын ала мәліметтер бойынша 15 адамның өмірін қиған екі ауыр жол-көлік оқиғасы болды, деп хабарлайды Orda.kz ҚазАвтоЖолға сілтеме жасай отырып.
Алғашқы апат 13 қыркүйекте сағат 23:30 Қарағанды облысында Шешенқара ауылының маңындағы «Қарағанды - Аягөз - Бұғаз» тас жолында болды. Ford Mondeo жүргізушісі басып озамын деп қарсы жолаққа шығып, Changan-мен соқтығысқан. Салдарынан бес адам қаза тапты.
Екінші ЖКО екі сағаттан кейін Жетісу облысында, «Алматы - Өскемен» тас жолының 479-шы шақырымында болды. Nissan Cefiro қарсы жолға шығып, алдымен Lada-ға, содан кейін Chevrolet Cobalt-ке соғылды. Nissan жүргізушісі оқиға орнында қаза тапты, Lada-да бір жолаушы қаза тапты, тағы біреуі ауруханаға жатқызылды. Chevrolet-те сегіз адам, соның ішінде бала болды, олардың барлығы қаза тапты.
Жол қызметкерлерінің мәліметінше, жолдың екі учаскесіндегі жабын жаңа және тегіс болды. Алайда, жүргізушілер жылдамдықты арттырып, ережелерді бұзуы осындай қайғылы оқиғаға әкеледі.
Кеше Астана-Петропавл автожолының 178-ші шақырымында жол-көлік оқиғасы болып, Nissan Almera көлігінің жүргізушісі жол жиегіндегі көлікті жөндеп жатқан жігітті қағып кетті.
Бұған дейін Алматыда жол-көлік оқиғасына ұшыраған көлік ағаш пен жарық бағанасының арасына қыстырылып қалған болатын.
15 маусым күні таңертең Жіңішкесу мен Шелек арасындағы темір жол өткелінде (Жетіген-Алтынкөл учаскесінде) жол-көлік оқиғасы боллды. Toyota Land Cruiser жүргізушісі ережені бұзып, жүк пойызы келе жатқан жолға шығып кетті.
Таңқаларлығы, жыл басында Қонаев қаласының маңында екі әскери көлік соқтығысты.",2025-09-14T12:10:41+05:00,2025-09-14T12:10:41+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/1757834248_photo_2025-09-14_11-42-57.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/1757834248_photo_2025-09-14_11-42-57.webp,
2640e9f60cae59b0ade0bc7a99911898,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Түркістан облысында экс-келінін ұрған ер адам сотталды,"Түркістан облысында тойханада бұрынғы келінін соққыға жыққан ер адамға қатысты сот үкімі шықты, деп хабарлайды Orda.kz.",stories,https://kaz.orda.kz/tyrkistan-oblysynda-jeks-kelinin-urgan-er-adam-sottaldy-136468/,"Түркістан облысында тойханада бұрынғы келінін соққыға жыққан ер адамға қатысты сот үкімі шықты, деп хабарлайды Orda.kz. Төле би аудандық сотында «Бұзақылық» бабы бойынша айыпталған азаматтың ісі қаралды.
Сот материалдарына сәйкес, 2025 жылдың 31 тамызы күні шамамен 21:23-те ер адам «Зағамбар» мейрамханасында өткен тойда ән айтып тұрған экс-келінін ұрған. Келіншектің мойнында, білегінде және кеуде тұсында көгерген жарақаттар анықталды.
Сот-медициналық сараптама бұл жарақаттардың денсаулыққа зиян келтірмейтін, жеңіл деңгейдегі зақым екенін көрсетті.
Прокурор айыпталушыға 1 жылға бас бостандығынан айыру жазасын сұрады. Жәбірленуші де осы талапты қолдап, 700 мың теңге материалдық және 10 миллион теңге моральдық шығын өндіруді талап етті.
Сот ер адамға 1 жылға бас бостандығын шектеу, 800 мың теңге моральдық шығын төлеу және 700 мың теңге өкілдік шығындарды өтеу жөнінде үкім шығарды.
Айта кетейік, ҚазТАГ агенттігінің басшыларына қарсы қылмыстық іс қозғалды.",2025-12-09T09:30:47+05:00,2025-12-09T09:30:47+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/2682a88c-15be-4169-8a73-32ffeaaa9d4b.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/2682a88c-15be-4169-8a73-32ffeaaa9d4b.webp,
1add93428b86a42a75d43108380120e6,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Түркістандағы секс-құлдық: 12 ер адамнан тұратын қылмыстық топ 8 ай бойы 17 жастағы қызды зорлап келген,"Түркістан облысының Мақтаарал ауданында 17 жастағы қыз 8 ай бойы секс-құлдықта болған. Алдымен бойжеткенді зорлаған ер адам оның туысы болып шықты. Артынша, дәл сол туысы қызды тағы 12 адамға «сатып»  «қызметі» үшін олардан 20-30 мың көлемінде ақы алып отырған. Сорақысы сол, Мақтаарал аудандық полициясы тоғыз баптан тұратын қылмыстық істі небары бір ғана баппен қозғап отыр. Өмірінің соңғы 8 айы тозақта өткен бойжеткенге қатысты оқиғаның егжей-тегжейін  Orada.kz тілшісі біліп қайтты.",stories,https://kaz.orda.kz/tyrkistandagy-seks-kuldyk-12-er-adamnan-turatyn-kylmystyk-top-8-aj-bojy-17-zhastagy-kyzdy-zorlap-kelgen-134466/,"Түркістан облысының Мақтаарал ауданында 17 жастағы қыз 8 ай бойы секс-құлдықта болған. Алдымен бойжеткенді зорлаған ер адам оның туысы болып шықты. Артынша, дәл сол туысы қызды тағы 12 адамға «сатып»,   «қызметі» үшін олардан 20-30 мың көлемінде ақы алып отырған. Сорақысы сол, Мақтаарал аудандық полициясы тоғыз баптан тұратын қылмыстық істі небары бір ғана баппен қозғап отыр. Өмірінің соңғы 8 айы тозақта өткен бойжеткенге қатысты оқиғаның егжей-тегжейін  Orda.kz тілшісі біліп қайтты.
Бүгінгі баспасөз мәслихатында заңгер Инга Иманбай мен блогер Жан Ахмадиев және жәбірленуші бойжеткен қыз журналистерге оқиғаның мән-жайын ашық айтты. Естігенде төбе шашың тік тұрып, жағаңды ұстатарлық жағдайда полиция тарапынан «көз қысты, бармақ басты», деген іс-әрекеттердің де бар екені анықталды. Зорланған кезінде 17 жаста болған қыз аты-жөнін атамауды сұрады. Қорлық көрсеткен ер адам бойжеткеннің әкесімен жақсы араласқан әрі алыс туысы болып шықты. Оқиға 2024 жылдың тамызында басталған, Зәкір Түгішев атты 45 жастағы еркек қыз баланы көлік айдауды үйретемін деп алдап алып шығып, мақта өсіретін егін алқабына апарып, айдалада зорлаған екен.
Қыздың сол кештен кнйінгі өмірі тозаққа айналды. Күдікті түсіріп алған бейнежазба одан кейінгі 8 ай бойғы зорлыққа себеп болған, яғни сол видеомен қызды қорқытып, оны тек өзі ғана зорлап қоймай, таныс достарына ашық түрде «сата» бастаған.
Сұмдығы сол қызды «сатқан» ақшамен егістік алқабында істеген еркектердің еңбек ақысын төлеп немесе қарыздарынан құтылғанша осы қызды «сатып» отырған екен.
Ол болған жайттарды ешкімге айтпасын деп қызды құлдықта ұстап, ұрып-соғып, қоқан-лоқы көрсетіп отырған. Бойжеткеннің айтуынша, 11 ер адамды бұрын-соңды танымаған, барлығы Зәкір Түгішевтің достары екен. Ақыры әбден қорлыққа шыдамаған соң, кезекті рет күдікті келгенде қыз шықпайтынын айтқан. Сол кезде Түгішев осы уақытқа дейін қызды бопсалап келген бейнежазбаны  WhatsApp мессенджері арқылы ауылдың адамдарына таратып жіберген. Содан қыздың туыстары біліп, тек сол кезде ғана қыз барлық 8 ай бойы көрген қорлығын ата-анасы мен туыстарына айтып берген. Олар полицияға барып арыз жазған соң 11 адамның 6-уы табылып жәбірленушімен беттестіру болған екен.
Бойжеткен бейнежазба тарап, іс қозғалған соң өмірден баз кешіп, өз-өзіне бір емес төрт рет қол жұмсап, ауруханаға түскен.
Фото: Orda.kz
Баспасөз мәслихатында блогер Жан Ахмадиевтің айтуынша, Түркістанда үнемі осындай істерге ақсақалдар алқасы араласып, істі полицияға дейін апармай, екі жақты келістіріп шешіп тастайды екен.
Қазіргі уақытта Зәкір Түгішев уақытша ұстау изоляторында жатыр, дегенмен  іс адам зорлау бабы бойынша емес, 147 бап бойынша, яғни,  адамның жеке өміріне қол сұғушылық бабымен қозғалған. Нақтырақ айтсақ, полиция бойжеткенді алғаш зорлаған кездегі оны тыржалаңаш бейнежазбаға түсіріп,  таратып жібергені үшін іс қозғапты. Қазір сот 147 бап бойынша өтіп, үкім шығуға таяды.
Сонымен қатар, қызды зорлағандардың арасында екі ер адам бұған дейін қыздарды зорлап, жазадан құтылып кеткен екен. Заңгер Иманбайдың айтуынша, құқық қорғау органдары сол кезде оларға тиісті жазасын беріп, темір торға тықпаған соң келесі құрбандарын зорлады.
Біз оқиғаға қатысты Түркістан облысының полиция департаментіне сұрау салдық.
Orda.kz оқиғаның алдағы уақытта қалай дамитынын өз бақылауына алды.",2025-08-22T20:04:12+05:00,2025-08-22T20:04:12+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/5280963045973161156.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/5280963045973161152.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/5280963045973161157.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/5280963045973161156.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/5280963045973161156.webp,
626e8b6483f75ce6a774acc46c1a4d80,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Түрмедегі қазақтар»: Пәкістан мен Ауғанстан арасындағы қақтығыстан қандастар жапа шекті,"Пәкістан мен Ауғанстанның арасындағы жағдай шиеленіскен сайын біз бұған дейін бірнеше рет мәселесін көтерген Пәкістандағы қазақтардың жағдайы ушығып барады. Әр апта сайын атажұртын аңсаған бір қазақ Пәкістан полициясына ұсталып, Ауғанстанға жер аударып кетіп жатыр. Сол ұсталған  қандастарымыздың бірі абақтының арғы жағынан Пәкістанның тілшілеріне бір-екі ауыз сұхбат беріпті. Orda.kz редакциясына бұл туралы Пәкістанның Карачи өңірінде тұратын Хамид Уллах Жорабай хабар берді.",stories,https://kaz.orda.kz/tyrmedegi-kazaktar-pakistan-men-auganstan-arasyndagy-kaktygystan-kandastar-zhapa-shekti-135479/,"Пәкістан мен Ауғанстан арасындағы жағдай шиеленіскен сайын біз бұған дейін бірнеше рет көтерген Пәкістандағы қазақтардың жағдайы ушығып барады. Әр апта сайын атажұртын аңсаған бір қазақ Пәкістан полициясына ұсталып, Ауғанстанға жер аударылып жатыр. Сол ұсталған қандастарымыздың бірі абақтының арғы жағынан Пәкістан тілшілеріне бір-екі ауыз сұхбат беріпті. Orda.kz редакциясына бұл туралы Пәкістанның Карачи өңірінде тұратын Хамид Уллах Жорабай хабар берді.
Бір топ қандастың Пәкістанға қалай тап болғаны, Пәкістандағы Қазақстан елшілігінің жауапсыздығы туралы жазылған материалды осы сілтемеден оқи аласыздар.
Пәкістандық City21 телеарнасының жаңалықтар бөлімінде Пәкістанда ұсталған өзге елдің азаматтары көрсетілді. Телеарна тілшісі түрмеде отырғандардың жанына жақындап, сұрақ қояды. Оның сұрағына жауап берген азамат — Ауғанстаннан Пәкістанға көшіп барған қандасымыз. Аты-жөні — Исламуддин Латифи. Сонымен қатар, бейнеге түсіп қалған егде жастағы кісі — Абдул Латиф. Ол екі ұлымен, яғни Исламуддин және Сайфулламен қоса полицияға ұсталып қалған.
Пәкістандық тілші Исламуддиннан қайдан келгенін, полиция оны не үшін ұстағанын сұрайды.
City21 арнасының тілшісі Исламуддин Латифиден Карачиде не жұмыс істеп жүргенін де сұраған. Ал ол картоп, пияз сатып күн көріп жүргенін айтады.
Біз енді Хамид Уллах Жорабайдан тұтқындағы қандастардың қолындағы не қағаз екенін сұрадық.
Хамид Уллах бұл қағазға Пәкістанның сыртқы және ішкі істер министрлігі қол қойғанын айтты. Бірақ оларға осы құжатты алудың өзі оңайға соқпапты. Себебі Қазақстан елшілігі бірде-бір рұқсат қағазын бермей, не оңды жауап айтпай, әуре-сарсаңға салған. Хамид Уллах Жорабай полиция 3 азаматты үйіне баса-көктеп кіріп, ұстап кеткенін мәлімдеді. Тағы бір қандас та ұсталған. Бірақ Хамид Уллах төртінші адамның қай полиция бөлімінде екенін таппай әлек. Ал Ауғанстанға «айдалған» отбасылар ұшты-күйлі жоғалған. Ешбірі байланысқа шығып, «тірімін» деп тіл қатпапты.
Айта кеткен жөн, сенбіден жексенбіге қараған түні Ауғанстан мен Пәкістан шекарасында қақтығыс болды. Ауған тарапы 58 пәкістандық сарбазды атып түсіргенін, тағы 30-ы жараланғанын хабарлады. Сондай-ақ, Пәкістан әскерінің 25 бекетті басып алғаны айтылды. Бұл туралы Талибан үкіметінің баспасөз хатшысы Забихулла Мужахид Кабулдегі баспасөз мәслихатында хабарлады. Міне, осы қақтығыстан кейін Пәкістан полициясы үй-үйді тінтіп, босқындарды тырқыратып қуып жатыр. Хамид Уллах Жорабайдың өзі пәкістандық досының үйін паналап отырғанын жасырмады.
Ал енді, елшіліктің берген бірден-бір ресми жауабына тоқталып өтейік. 19 қыркүйек күні Қазақстанның Пәкістандағы елшісі Е.Қыстафин мәжіліс депутаттығына кандидат болған, тарих  ғылымдарының  кандидаты Жұмамұрат  Шәмшінің өтінішіне жауап қайырады.
Елші Карачи қаласындағы өздерін қазақпыз деп санайтын 300-ге жуық тұрғын бойынша өтінішті қарастырғанын хабарлайды. Бірақ өтінішке жауап ретінде жазылған құжаттағы мәтіндер түсініксіз екенін байқаймыз. Сөйлемге тоқталайық:
Елшіліктің келуіне әлі 2 ай бар бола тұра, желтоқсан айына жоспарланған «жұмыс атқарып тастағандары» қызық екен. Немесе елшілік бұл істі мемлекеттік органдарға желтоқсан айында қарастыруы керегін айтып, осылай өз міндеттерін орындағанын жазғысы келді ме екен. Жұмамұрат Шәмші де елшінің сөздеріне түсінбегенін айтып күйінді.
Тоқетерін айтқанда, Қазақстан елшілігі Пәкістандағы қазақтарды елге қайтаруға асығар емес. Олар қанша жылдан бері қандастардың жағдайын «қарастырып» келеді. Бірақ осы күнге дейін түк шешпеді.
Orda.kz бұған дейін шеттегі қазақтардың мәселесін көтерген еді. Қазақстан елшілігінен, Сыртқы істер министрлігінен 5 жыл бойы мардымды жауап ала алмаған қандастар Қазақстан үкіметінен күдерін үзді.",2025-10-14T13:01:11+05:00,2025-10-14T13:01:11+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/7a45b69d-efab-401a-9235-42c9025b380b.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/photo_2025-10-14_10-06-04.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/photo_2025-10-14_10-06-05.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/7a45b69d-efab-401a-9235-42c9025b380b.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/7a45b69d-efab-401a-9235-42c9025b380b.webp,
2b4e90babbf0165722cf8f1c932ba643,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Украина мен Ресей тұтқындарды ауқымды алмастыру туралы келісті,"Украина мен Ресей тұтқынға түскен тұлғалармен ірі айырбас жүргізуге келісті. Бұл туралы Украинаның Ұлттық қауіпсіздік және қорғау кеңесінің хатшысы Рүстем Умеров мәлімдеді, деп хабарлайды Orda.kz.",stories,https://kaz.orda.kz/ukraina-men-resej-tutkyndardy-aukymdy-almastyru-turaly-kelisti-136090/,"Украина мен Ресей тұтқынға түскен тұлғалармен ірі айырбас жүргізуге келісті. Бұл туралы Украинаның Ұлттық қауіпсіздік және қорғау кеңесінің хатшысы Рүстем Умеров мәлімдеді, деп хабарлайды Orda.kz.
Рустем Умеров президент Владимир Зеленскийдің тапсырмасымен Украина соңғы күндері Түркия мен Біріккен Араб Әмірліктеріндегі серіктестерімен келіссөздер жүргізгенін айтты.
Оның айтуынша, бұл елдер алмасу және тұтқындарды қайтару үдерісін ұйымдастыруға көмектеседі. Шамамен 1200 украиндық алмасу дайындалуда, деп атап өтті Умеров.
Естеріңізге сала кетейік, мамыр айында біз «Бітім емес — тұтқын алмасу» тақырыбында   Ресей мен Украина арасындағы Стамбұлдағы келіссөздер немен аяқталғаны туралы жаздық.
2 маусымда Стамбұлдағы келіссөздерде Ресей мен Украина 25 жасқа дейінгі ауыр жарақаттанған әскерилер мен тұтқындарды алмастыруға, сондай-ақ қаза тапқан әскери қызметшілердің 6000 денесін бір-біріне беруге келісті.
Осыдан кейін әскери тұтқындармен алмасудың жеті раунды өтті.
Сонымен қатар қаза тапқандардың денелерімен алмасу жалғасып: Ресей тарапы мәлімдегендей, Ресей бірнеше кезеңде Украинаға 6000-нан астам мәйіт берді. Бұған дейін Мәскеу Киевтен 78 денені алды.
Бұдан бұрын тұтқындармен алмасу Біріккен Араб Әмірліктерінің делдалдығымен өткен болатын. Олардың соңғысы 6 мамырда өтті. Әрбір тарап 205 адамды үйіне қайтарды.
24 мамырда Мәскеу мен Киев Стамбұлда қол жеткізілген «1000-ға 1000» формуласы бойынша уағдаластықтар аясында тұтқын алмасудың екінші кезеңін өткізді.  Ресей мен Украина Стамбұлдағы 16 мамыр - 2022 жылдың көктемінен бастап екі ел арасындағы алғашқы тікелей келіссөздерде «1000-ға 1000» формуласы бойынша алмасу туралы келісті.
Екі сағатқа созылған келіссөздер кезінде елдер оқ атуды тоқтату туралы келіспегеніне қарамастан, «1000-ға 1000» формуласы соғыс басталғаннан бері тұтқындарды алмастыру жөніндегі ең ірі шешім болды.
2021 жылы Ресейдің  АҚШ-пен тұтқын алмасу мәселесін қарай бастағаны туралы Ресей сыртқы істер министрлігінің ресми өкілі Мария Захарова RTVI телеарнасына  берген сұқбатында мәлімдеді.",2025-11-16T14:19:25+05:00,2025-11-16T14:19:25+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/53853980-37df-11f0-b70a-3f19157c6ecc_jpg.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/53853980-37df-11f0-b70a-3f19157c6ecc_jpg.webp,
d0a0ce98f0a73a7032be10a14d1342bc,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Ұлын алып елге қашып келген қазақ қызын Интерпол іздеп жатыр,"Сана Оңаева және Гийом Жозеф 2019 жылы АҚШ-та танысып, 2020 жылы Сан-Франциско қаласында отау құрды. Бір жылдан кейін Максимилен есімді ұлдары дүниеге келіп, белгісіз бір себептермен ерлі-зайыпты ажырасады. Ал қазір қазақстандық Санаға қазір Интерпол іздеу салды. Ол 4 жастағы баласын алып, Қазақстанға қашып кеткен. Оның бұрынғы жолдасы Гийом Жозеф қазақстандық БАҚ өкілдеріне арнап баспасөз-мәлихатын ұйымдастырды және оған Orda.kz тілшісі де қатысты.",stories,https://kaz.orda.kz/ulyn-alyp-elge-kashyp-kelgen-kazak-kyzyn-interpol-izdep-zhatyr-135881/,"Сана Оңаева және Гийом Жозеф 2019 жылы АҚШ-та танысып, 2020 жылы Сан-Франциско қаласында отау құрады. Бір жылдан кейін Максимилен есімді ұлдары дүниеге келіп, белгісіз бір себептермен ерлі-зайыпты екеуі ажырасады. Қазір қазақстандық Сана есімді қызға Интерпол іздеу салып жатыр. Ол 4 жастағы баласын алып, Қазақстанға қашып келген. Оның бұрынғы жолдасы Гийом Жозеф қазақстандық БАҚ өкілдерін жинап, баспасөз мәслихатын өткізді.
Orda.kz тілшісі жиынға қатысып, бұрынғы шетелдік «күйеу баланың» уәжін тыңдап қайтты.
Баспасөз мәслихатында спикер ретінде Гийом Жозефтің мүддесін қорғаушы адвокат Абзал Қасымжанов сөз сөйледі. Ал Гийомның өзі Америкадан онлайн қатысты. Құқық қорғаушы Гийом мен Сананың соттасуы туралы айтып берді. Гийом экраннан Максимиленді АҚШ-қа қайтару үшін оны табуға көмектесуді сұрады.
Сана 2004 жылы Америкаға көшті. Мамандығы бойынша ол – заңгер. Гийом оның екінші күйеуі. Оның айтуынша, Сананың бірінші күйеуі де америкалық Эдуардо. Эдуардо балалы болуды қаламаған соң, Сана бірінші күйеуімен ажырасқан.
Сана мен Гийомның арасындағы дау 2023 жылдың ақпан айында басталған. Сол кезде Гийом әйелін қол жұмсады деп айыптап, сотқа арыз жазды және онымен байланыспау туралы сот бұйрығын алды. Қасымжановтың айтуынша, Сана да Гийомды өзін және баланы ұрды деп айыптаған, бірақ дәлелдей алмаған.
Бір жылдан кейін Сана баланы алып Қазақстанға «Наурыз» мейрамын тойлауға кеткен және қайтарға билеті де болған. Алайда ол сол күйі жоқ болып кеткен. 2024 жылдың сәуір айында Гийомның адвокаты Сананы сотқа берді және сот әйелдің Қазақстанда тұруға ықтиярхатын жойып, анасы баланы қамқорлығына алу құқығынан айырылды. Сол жылдың мамыр айында АҚШ билігі оны тұтқындау туралы ордер шығарды. 2024 жылдың қараша айында Алматының жасөспірімдер бойынша соты бұл істі баланы ұрлау деп таныды. Өйткені үшеуі де Америка азаматтары. Осы арада ажырасу процесі жүріп жатты, ал 2024 жылдың тамызында екеуі ажырасты.
Гийом Қазақстан сотына «адам ұрлау» фактісі бойынша арызданған, енді Сана мен Максимиленді ҚР Ішкі істер министрлігі іздеп жатыр. Оларға Қазақстаннан шығуға тыйым салынған. Осы жылдың қыркүйек айынан бастап Интерпол Сананы іздеуге кіріскен.
Абзал Қасымжанов Сананы адвокат мәртебесінен айыру үшін жұмыс істеп жатқанын мәлімдеді. Айта кетейік, ол АҚШ-та адвокат болып жұмыс істеген.
Гийом ұлын 19 ай бойы көрмеген және сол уақыт аралығында ол кітап жазып үлгерді. Кітапта ол өз ұлын қалай жақсы көретінін, болған жағдайға әкесінің еш кінәсі жоқ екенін жазды. Екінші кітабында автор өзінің бұрынғы әйелі туралы жазғанын айтты.
Гийом Санада эмоциялық тұрақтылықтың жоқ екенін алға тартты және ажырасқаннан кейін әйелінің өз ашуын басқару үшін сеанстарға барып жүргенін де жасырмады.
Сананың анасы Сара Ермекова мен ағасы Жан Оңаев та АҚШ азаматтары. Олар Сананың анасының сіңілісі Сәуле Ермекова тұратын мекенжай бойынша Қазақстанға келген.
Гийом мұндай жағдайдың болуына Сананың анасы кінәлі деп санайды. Оның айтуынша, анасы толыққанды ана болу үшін баламен 100% байланыста болу керек деп миына құйып отырған.
Баланың әкесі адвокаттарға 150 мың доллардан астам қаржы жұмсағанын және Сананың мүлдем сағынбайтынын айтты. Ол үшін тек баланы АҚШ-қа қайтарса жеткілікті екенін айтты. Сондай-ақ, Гийом егер Сана АҚШ-қа оралса, оны кешіруі мүмкін екенін, бірақ бұл оның қайтадан бірге болуға дайын екенін білдірметінін де айтты.
Санаға ұлымен араласуға тыйым сала ма деген сұраққа Гийом: «балаға толық қамқорлық жасай отырып, оған араласуға мүмкіндік беремін» деді.
Адвокаттың айтуынша, оны мекенжайын ауыстырып жүрген соң және Қазақстанда оның атына тіркелген телефон нөмірі болмаған соң таба алмай отыр. Сананың адвокаттары пікір білдіруден және жеке кездесулерден бас тартады.
Редакция Санамен және оның өкілімен тілдесіп көруге тырысты, бірақ хабарласу мүмкін болмады. Оқиғаны Orda.kz бақылап, ары қарай ақпарат таратып отырады.",2025-11-06T14:00:35+05:00,2025-11-06T14:00:35+05:00,kk,Ислам Әден,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/amerikanec_i_kazashka_deljat_rebenka_kollazh_kopija.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/photo_2025-10-30_12-24-52-kopija.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/photo_5211131576438164561_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/amerikanec_i_kazashka_deljat_rebenka_kollazh_kopija.webp,
feb859ad0f10e02fe9d2acc3e56f10d2,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Ұлытаудағы су тасқыны: 47 миллион теңге шығынға байланысты айыпталған шенеунік сотта ақталды,"Ұлытау аудандық соты облыстық табиғи ресурстар және табиғат пайдалануды реттеу басқармасының басшысы Қуат Имантүсіповты қызметтік өкілеттігін асыра пайдаланды деп айыптаған қылмыстық істі қарап, оны кінәсіз деп тапты. Бұл туралы Orda.kz хабарлады.",stories,https://kaz.orda.kz/ulytaudagy-su-taskyny-47-million-tenge-shygynga-bajlanysty-ajyptalgan-sheneunik-sotta-aktaldy-134494/,"Ұлытау аудандық соты облыстық табиғи ресурстар және табиғат пайдалануды реттеу басқармасының басшысы Қуат Имантүсіповты қызметтік өкілеттігін асыра пайдаланды деп айыптаған қылмыстық істі қарап, оны кінәсіз деп тапты. Бұл туралы Orda.kz хабарлады.
Сот барысында 47,2 миллион теңге көлеміндегі шығын 2024 жылдың көктемінде Жезді ауылында болған су тасқыны салдарынан туындағанымен, бұл Қуат Имантүсіповтің әрекетіне қатысты емес екені анықталған.
Еске сала кетсек, көктемде Ұлытау облысындағы Жезді өзені арнасынан асып, он үйді су басып, 108 адам, оның ішінде 56 бала эвакуацияланған . Осы оқиғадан кейін тергеу органдары өзен жағалауын бекіту мен санациялау жұмыстары барысында қызметтік өкілеттігін асыра пайдаланды деген күдікпен Имантүсіповке айып таққан. Мемлекетке келтірілген шығын 47,2 миллион теңге деп бағаланған.
Алайда сот тергеу барысында бірқатар заңбұзушылықтарды анықтаған. Атап айтқанда, тергеу сілтеме жасаған топырақ пен қиыршық тастың зертханалық сынақтары тиісті аккредитациядан өтпеген, кейбірі мүлде жүргізілмеген. 2025 жылдың 15 мамырында жүргізілген қайта сараптама нәтижесінде бөгет құрылысы кезінде ешқандай заңбұзушылық анықталмаған. Сарапшылар барлық жұмыстардың жобаға сай орындалғанын растаған.
Сот Қуат Имантүсіповтің әрекеттері мен су тасқыны салдарынан болған залал арасында себеп-салдарлық байланыс жоқ екенін ерекше атап өтті. Тұрғын үйлерді су басуы құрылыс сапасына емес, өзендегі судың шамадан тыс көбеюіне байланысты болған.
Осыған байланысты сот Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің 361-бабы бойынша Қуат Имантүсіповті кінәсіз деп таныды, үйқамақ түріндегі бұлтартпау шарасын алып тастады, банктік шоттардағы бұғатты шешті және барлық айғақ заттарды мердігерге және бақылаушы органдарға қайтарды.
Сот сонымен қатар шенеуніктің заңсыз тергеу әрекеттерінен келген моральдық және материалдық шығынды өтеу құқығын мойындап, барлық процестік шығындарды мемлекет есебінен өндіруге шешім шығарды.
Ең қызығы: Жезді өзенінің жағасын бекіту жұмыстарын жүргізген мердігер — «TOLAGAI-2050» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі болған. Сот материалдарына сәйкес, бұл компания марқұм Болат Назарбаевтың қызы , яғни Қазақстанның тұңғыш президентінің бауырының қызы — Ақбота Назарбаеваға тиесілі. Бұл компания бұған дейін де мемлекеттік сатып алулардағы заңсыз әрекеті үшін бірнеше рет сот ісіне тартылған.
Orda.kz-ке берген сұхбатында Мәжіліс депутаты Айдос Сарым Көлік министрлігінің Назарбаеваның фирмасымен келісімді бұзып, мемлекетке келген шығынды қайтаруға талап қоймағанына наразылық білдірді.
Еске салсақ, былтыр Ұлытау облысының прокуратурасы экологиялық заңнаманы сақтамағаны үшін 11 әкімге қатысты әкімшілік іс қозғаған болатын.",2025-08-24T10:09:20+05:00,2025-08-24T10:09:20+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1756007828_img_7199.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1756007828_img_7199.webp,
7cc1931dfe455a2a9493883d26df6a81,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Видеосын таратқан»: Жетім қызды зорлаған оқушылардың арасында қыздар да бар,"Алматы облысында жетім қызды зорлады деген ақпарат қазіргі таңда резонанс тудырып отыр. Orda.kz тілшісі оқиға орнына барып, жәбірленуші қыздың асыраушысы мен мектеп директорынан оқиғаның мән жайын",stories,https://kaz.orda.kz/videosyn-taratkan-zhetim-kyzdy-zorlagan-okushylardyn-arasynda-kyzdar-da-bar-135566/,"Алматы облысында жасөспірімдер арасындағы жантүршігерлік жағдай қоғамда үлкен резонанс тудырды. Жамбыл ауданының Қарғалы ауылында бір топ оқушы жетім қызды жыныстық сипаттағы әрекеттерге мәжбүрлеп, оны бейнежазбаға түсіріп, әлеуметтік желідегі топтарға таратқан. Қазір бұл оқиға бойынша полиция Қылмыстық кодекстің 124-бабы («жас балаларды азғындық жолға түсіру») бойынша іс қозғап, тергеу жүргізіп жатыр.
Orda.kz тілшісі оқиға орнына барып, жәбірленуші қыздың асыраушысы мен мектеп директорынан оқиғаның мән-жайын біліп қайтты.
Оқиға 13 қазан күні Алматы облысы Жамбыл ауданындағы Қарғалы ауылындағы жеке тұрғын үйлердің бірінде болған. Оқушылар арасында бірін-бірі жыныстық қатынасқа түсуге мәжбүрлеп, оны бейнежазбаға түсірген оқушылар бейнежазбаны Telegram-арнасындағы анайы топтарға салған.
7, 8, 9-сынып оқушылары не ойын, не зорлық екені белгісіз жаға ұстатарлық жайтты бейнежазбаға түсірген.
Бейнежазбада қызы бар, ұлы бар бірнеше жасөспірім қызды жатқызып, үстіне шығып анайы қылық көрсеткен. Үстіне шыққан жеткіншектің жасы 10-да. Оның да бейәдеп қылықты барынша көрсеткен жері жоқ, жан-жағындағы қаумалағандардың айтқанын істеп, көрсеткенін қайталайды.
Бұл оқиға жөнінде күдікті деп танылған балалардың ата-аналары хабардар болған. Дәл сол күні полиция пунктінде кәмелетке толмағандардың ісімен айналысатын полициямен қоса прокуратураға да хабарлама жасалған.
Сорақысы сол, бейнежазба Telegram әлеуметтік желісіндегі тыйым салынған арналарға салынған. Қазір балалар оқитын мектептің мазасы кеткен.
Жәбір көрген оқушының анасы 2023 жылы жол апатынан қайтыс болған. Қазір ол нағашы әпкесінің қамқорлығында. Осы жағдай болғанда қамқоршысы мүлде хабарсыз болып шыққан.
Бейәдеп әрекет жасаған балалар өз істерін мойындамаған. «Ең қиыны — балалар өз әрекеттерінің мәнін толық түсіне қойған жоқ» дейді мұғалімдер.
Мұғалімдері жәбір көрген оқушы сабақ үлгерімі орташа болғанымен, ашық-жарқын, кез келген адаммен тез тіл табысып кететін, жатты да жақын тартатын оқушы екенін айтты.
Ал балалар омбудсмені Динара Зәкиева Алматы облысында жетім қызға топтасып зорлық көрсеткен 7 баланың жеке басы анықталғанын мәлімдеді. Сонда қалған бір бала қайда? Бұл ақпарат әзірге беймәлім.
Асыраушысы Арзыгүлден оқиғаның мән-жайын білмек болып, Orda.kz тілшісі жәбірленушінің үйіне барды. Алайда ол кісі оқиғаға қатысты тергеу жүріп жатқанын айтып, басқа сұрақтарға жауап беруден үзілді-кесілді бас тартты.
Айта кетейік, бірнеше күн бұрын Алматы облысында оқушылар 7-сыныпта оқитын жетім қызды зорлап, видеосын сатқаны туралы сұмдық ақпарат тараған еді.",2025-10-17T19:46:33+05:00,2025-10-17T19:46:33+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/file_0000000016e46243a7582f6308355fac.png,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/5445028627721877077.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/5445028627721877078.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/5445028627721877081.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/5445028627721877084.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/5445028627721877087.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/file_0000000016e46243a7582f6308355fac.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/file_0000000016e46243a7582f6308355fac.webp,
86f9898bb0ddd8505979c765a82b992a,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Whatsapp-тағы сөз енді заңды құжат»: депутат Мұрат Әбенов жаңа өзгерістер жайлы айтты,"Тұтынушылардың құқығын қорғау туралы заң жобасына маңызды өзгеріс жасалды. Бұдан былай тауарды сатып алу, сату жайлы хат-хабарда айтылған уәде заңды күшке ие болады. Бұл туралы мәжіліс депутаты Мұрат Әбенов Instagram желісіндегі тікелей эфирде мәлімдеді, деп хабарлайды Orda.kz.",stories,https://kaz.orda.kz/whatsapp-tagy-soz-endi-zandy-kuzhat-deputat-murat-abenov-zhana-ozgerister-zhajly-ajtty-136471/,"Тұтынушылардың құқығын қорғау туралы заң жобасына маңызды өзгеріс жасалды. Бұдан былай тауарды сатып алу, сату жайлы хат-хабарда айтылған уәде заңды күшке ие болады. Бұл туралы мәжіліс депутаты Мұрат Әбенов Instagram желісіндегі тікелей эфирде мәлімдеді, деп хабарлайды Orda.kz.
Мұрат Әбеновтің сөзінше, енді жазбаша хаттар ғана емес, аудио, бейнежазбалар да заңды күшке ие.
Оның сөзінше, кей судьялар мұндай істерді қабылдағысы келмей, мәселені кәсіпкермен өзара шешуге жібереді. Ол іс жүзінде олардың арызды қабылдауға міндетті екенін атап өтті.",2025-12-09T10:30:21+05:00,2025-12-09T10:30:21+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/abenov.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/abenov.webp,
227a253e2a00e7716b5a7c4674742786,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Үшеуі жүкті»: Прокурор құмар ойынға қатысты 7 қызды сот залында қамауды сұрады,"Ақтөбеде онлайн ойынхана бойынша айыпталған ағайындылар мен тағы 7 адамға қатысты істің жарыссөзі басталды. Прокурор соттан күдіктілердің бәрін кінәлі деп танып, қамауға алуды сұрады, деп хабарлайды Orda.kz.",stories,https://kaz.orda.kz/ysheui-zhykti-prokuror-kumar-ojynga-katysty-7-kyzdy-sot-zalynda-kamaudy-surady-134803/,"Ақтөбеде онлайн ойынхана бойынша айыпталған ағайындылар мен тағы 7 адамға қатысты істің жарыссөзі басталды. Прокурор соттан күдіктілердің бәрін кінәлі деп танып, қамауға алуды сұрады. Күдіктілердің үшеуінің аяғы ауыр, деп хабарлайды Orda.kz.
Ақтөбе қалалық сотында онлайн ойынхана ісін ұйымдастырды деп айыпталған бір топ адамға қатысты іс қаралып жатыр. Ойынхана табысы екі жылда — 1 млрд 721 млн теңгеге жеткен.
Іс бойынша 9 адам ҚК-тің үш бірдей бабымен күдікті деп танылды.
Күдіктілердің екеуі тергеу изоляторында қамауда отыр. Жетеуі үйқамақта. Прокурор жарыссөзде іс бойынша күдіктілердің барлығын кінәлі деп танып, қамауға алуды сұрады.
Прокурор сұраған жаза — ағайынды жігіттерді 9-10 жылға бас бостандығынан айырып, дүние-мүлкін тәркілеу. Онлайн құмар ойынның екі әкімшісін 6 жыл 8 айға абақтыға қамап, дүние-мүлкін тәркілеу. Ал оператор-кассир қызметін атқарған 5 қыздың әрқайсысына 6 жылға бас бостандығынан айыру жазасын қолдануды сұрады.
Іс материалдарына сүйенсек, айыпталушылардың қатарында ағайынды жігіттер, ерлі-зайыптылар, аяғы ауыр үш келіншек бар. Ұйымдасқан топқа екі ағайынды жігіт басшылық еткен. Біреуінің соттылығы бар. Заңсыз табыс табуға таныстарын шақырғаны айтылды. Олар жалға үй-жай алу арқылы құмар ойындарды жүргізген.
Ақтөбеде онлайн құмар ойынға қатысты тергеу шаралары 2024 жылы шілдеде басталды. Бауырлар 2022-2024 жылдар аралығында ойын бизнесін жүргізген. Олар аса ірі мөлшерде заңсыз табыс тапты деп айыпталады. Оператор-кассир төлем жасалғаннан кейін клиенттерге азарттық ойын сайттарына сілтеме жіберіп отырған.
Онлайн құмар ойынның әкімшісі болған екі қыз бен оператор-кассир қызметін атқарған қыздар алғашында куәгер, кейін күдіктіге айналды. Қыздар тағылған айыппен келіспейді. Қорғаушылары соттан бас бостандығынан айырмауды, ақтауды сұрады.
Қазір сотта күдіктілердің қорғаушылары өз уәждерін айтып жатыр.
Еске сала кетсек, бұған дейін Ақтөбе қаласының әкімі Азамат Бекет «ақорданы белгілеу» туралы пікірде қателескенін айтып ақталған еді.",2025-09-09T11:41:29+05:00,2025-09-09T11:41:29+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/cards-and-chips-on-the-table-during-a-game-of-blac-2023-11-27-05-04-00-utc.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/cards-and-chips-on-the-table-during-a-game-of-blac-2023-11-27-05-04-00-utc.webp,
4766a2decef0b2ac041ee95a1ff80da4,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Жалпы 14-15 млрд»: АЭС құрылысының құны айтылды,8 тамызда Алматы облысы Үлкен ауылында еліміздегі алғашқы атом электр станциясының құрылысына арналған инженерлік-іздестіру жұмыстары ресми түрде басталды.,stories,https://kaz.orda.kz/zhalpy-14-15-mlrd-ajes-kurylysynyn-kuny-ajtyldy-134205/,"8 тамызда Алматы облысы Үлкен ауылында еліміздегі алғашқы атом электр станциясының құрылысына арналған инженерлік-іздестіру жұмыстары ресми түрде басталды.
Осыған орай өткен іс-шараға Orda.kz тілшілері қатысып, тікелей ақпарат таратып отыр.
Шарада Атом энергетикасы жөніндегі агенттіктің төрағасы Сәтқалиев сөз сөйледі.
Сонымен қатар ол жобаға инвестициялардың жалпы көлемі 14-15 миллиард долларға жуық болатынын және оның жаһандық стандарттарға сай дамуға сеп болатынын атап өтті.
Сәтқалиев АЭС-ті «атом өнеркәсібін, индустриялық-инновациялық дамуды және ұзақ мерзімді экономикалық өсуді алға жетелейтін стратегиялық жоба» деп атады.
«Росатом» мемлекеттік корпорациясының бас директоры Алексей Лихачёв Қазақстанның дамуы үшін стратегиялық маңызы зор осы жобаны жүзеге асыруға бар тәжірибесін қолдануға дайын екендерін айтты.
Еске сала кетейік, 2025 жылғы маусымда «Росатом» Қазақстандағы АЭС құрылысы жөніндегі халықаралық консорциумның жетекшісі болып айқындалды.
Болашақ станцияның негізінде электр қуаты 1200 МВт болатын III+ буынның заманауи ВВЭР-1200 су-су энергетикалық реакторлары орнатылады. Бұл технология ең қатаң халықаралық қауіпсіздік талаптарына сай және қазіргі уақытта Ресей, Беларусь, Түркия, Бангладеш, Мысыр және Қытайдағы қолданыстағы әрі салынып жатқан нысандарда табысты пайдаланылып келеді. Реактордың қызмет ету мерзімі – 60 жыл, қосымша 20 жылға ұзарту мүмкіндігі бар.
Сондай-ақ шарада Үлкен ауылының ақсақалы қол жайып, бата берді.",2025-08-08T11:21:34+05:00,2025-08-08T11:21:34+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/whatsapp-image-2025-08-08-at-11_58_26.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/whatsapp-image-2025-08-08-at-11_58_26.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/whatsapp-image-2025-08-08-at-11_58_26.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/whatsapp-image-2025-08-08-at-11_58_27-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/whatsapp-image-2025-08-08-at-11_58_28.jpg,
976a8fc8965299b6f40dcf3152aa49b3,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Жамбыл облысындағы мектептегі буллинг: балалар құрбан болып жатыр, жауаптылар оны жасырып әлек","Өңірдегі балалар бопсалау, соққыға жығу және ересектердің немқұрайлығымен бетпе-бет келіп жатыр. Көптеген оқушы болған оқиға жайлы айтуға қорқады. Оқушылар қудалау мен зорлық-зомбылық туралы шағымданады, ал бірақ мектептердің есептерінде «мәселе 0 %» деп көрсетілген. Жамбыл облысындағы оқу орындарында шын мәнінде не болып жатқанын Балалар құқықтары жөніндегі уәкіл анықтады, деп хабарлайды Orda.kz.",stories,https://kaz.orda.kz/zhambyl-oblysyndagy-mekteptegi-bulling-balalar-kurban-bolyp-zhatyr-zhauaptylar-ony-zhasyryp-alek-135571/,"Өңірдегі балалар бопсалау, соққыға жығу және ересектердің немқұрайлығымен бетпе-бет келіп жатыр. Көптеген оқушы болған оқиға жайлы айтуға қорқады. Оқушылар қудалау мен зорлық-зомбылық туралы шағымданады, ал бірақ мектептердің есептерінде «мәселе 0 %» деп көрсетілген. Жамбыл облысындағы оқу орындарында шын мәнінде не болып жатқанын Балалар құқықтары жөніндегі уәкіл анықтады, деп хабарлайды Orda.kz.
Динара Зәкиева өңірде жүргізілген тексеріс нәтижелерімен бөлісті.
Психологтар жүргізген сауалнамаларға қарамастан, онда балалар қудалау, бопсалау және зорлық туралы ашық айтқан, бірқатар мектеп басшылығы есептерде ешқандай мәселе жоқ деп көрсетіп, шынайы жағдайды бұрмалап отыр.
Омбудсмен бірнеше нақты мысал келтірген.
Шу қаласындағы мектептерде жасөспірімдер бопсалау, ұрып-соғу және электрошокер қолдану — үйреншікті жағдай екенін айтқан. Қыздар жыныстық зорлықтың құрбаны болудан қорқатындарын мойындаған.
Қордай ауданында балалар «әлімжеттік» туралы жазуда: жоғарғы сынып оқушылары төменгі сынып оқушыларын дүкеннен тамақ пен шырын алуға мәжбүрлейді, тас лақтырады, ал қыздар бір-бірімен төбелеседі. Мұғалімдер айқайлап, балағаттайды, тіпті оқушыларға зат лақтыратын жағдайлар да кездеседі.
Таразда, қыркүйек айында мектеп дәретханасында оқушы қаза тапқан қалада, балалар бұдан бір жыл бұрын буллинг туралы шағымданған, алайда мектеп ешқандай әрекет жасамаған.
Жыл басынан бері облыста 14 бала суицид жасаған. Динара Зәкиеваның пікірінше, оның жетеуінде қайғылы жағдайдың алдын алуға болар еді — балалар көмек сұраған, бірақ ешкім тыңдамаған.
Омбудсмен мысал ретінде 8 жастағы қыздың өгей әкесі тарапынан ұрып-соғу фактісін келтірген. Қолында соққы іздері бар суреттер болғанына қарамастан, іс жабылған.
Омбудсмен тағы бір неғұрлым ауыр оқиға жайлы баяндады: бір қыз бала жеті жасынан бастап ағасы мен көкесінің зорлығына ұшыраған.
Зәкиеваның айтуынша, өңірде балаларға қатысты зорлық-зомбылық істерінің үштен бірінен азы ғана сотқа дейін жетеді. Бұған себеп — тергеушілердің салғырттығы мен ресурс жетіспеушілігі. Мысалы, кәмелетке толмағандар істері жөніндегі инспекцияның 154 қызметкерінің иелігінде небәрі 15 қызметтік көлік бар. Соның салдарынан инспекторлар ауылдарға өз қаражатымен баруға мәжбүр.
Қыркүйек айында Тараз мектептерінің бірінде үзіліс кезінде болған өлімге әкелген төбелес туралы біз бұған дейін жазғанбыз. Үзіліс кезінде дәретханада оқушылар арасында жанжал туындап, балалар төбелескен.  9-сынып оқушысы ішінен соққы алған соң, көп ұзамай көз жұмған.
Оған қоса 1 қыркүйекте Тараз қаласында мектеп оқушылары төбелесіп, бір жасөспірім пышақ жарақатынан қайтыс болды.
Былтыр Таразда оқушы қызды зорлау ісі бойынша тергеу жұмыстарын жылы жабуға тырысты. Бізге Тараз қаласының тұрғыны хабарласып, 12 жасар қызының топтасып зорлау құрбаны болғанын айтты. Оның айтуынша, көрші жасөспірімдер мектеп оқушысына бірнеше рет жыныстық сипаттағы зорлық-зомбылық жасап, оқиғаның барлығын видеоға түсіріп алған.",2025-10-18T11:08:03+05:00,2025-10-18T11:08:03+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1760763993_bullying-at-school-2025-01-27-11-13-14-utc.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1760763993_bullying-at-school-2025-01-27-11-13-14-utc.webp,
3a3231bfb19349eb2c37248849cdde9e,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Жаңа куәгерлер келеді: Ілияс Сәриев «сүттен ақ, судан таза» екенін дәлелдеуге тырысып жатыр","«Қазақтың Робин Гуды» деген лақап атпен танымал «Елге көмек» қорының басшысы блогер Ілияс Сариевтің соты бітуге таяу қалғанда судья айыптау актсі өзгертіліп іске жаңа куәгерлер шақыруға қаулы шығарды, деп хабарлайды Orda.kz.",stories,https://kaz.orda.kz/zhana-kuagerler-keledi-ilijas-sariev-sytten-ak-sudan-taza-ekenin-daleldeuge-tyrysyp-zhatyr-136042/,"«Қазақтың Робин Гуды» деген лақап атпен танымал «Елге көмек» қорының басшысы, блогер Ілияс Сәриевтің соты бітуге таяп қалғанда судья айыптау актісін өзгертіп, іске жаңа куәгерлерді шақыруға қаулы шығарды, деп хабарлайды Orda.kz.
Қазіргі таңда Алмалы аудандық сотында қаралып жатқан қылмыстық іс шеңберінде Ілияс Сәриевпен бірге оның 33 жастағы серіктесі, «MM Travel» туристік компаниясының директоры Ақтоты Дүйсеева да жауапқа тартылып отыр.
Алдыңғы отырыста соттың негізгі кезеңі аяқталып, тараптар жарыссөзге көшіп, прокурор жаза мерзімін сұрауды судья бекіткен еді. Алайда бұл жолы судья Ернар Қасымбеков іс бойынша күдіктілерге қосымша сұрақтар туындауына байланысты жарыссөзді кейінге қалсын деген қаулы шығарды. Сонымен қатар, Қасымбеков прокурорға айыптау актісінде жәбірленушілердің айыпталушыларға ақша берген нақты уақытын көрсетуін және жаңартылған айыптау актісін ұсынуын тапсырды.
Судья бірінші болып Ақтоты Дүйсееваға, одан кейін Ілияс Сәриевке сұрақтар қойды. Қасымбеков Дүйсееваға Сәриевпен бірге қай жылдан бастап серіктес болғандарын, нақты кассалық жетіспеушілік қашан болғанын, сондай-ақ нақты қанша жәбірленушіден ақша алғанына қатысты қосымша сұрақтар қойды.
Сонымен қатар, сотта тағы бір жайт белгілі болды. Дүйсееваның адвокаты Сәриев 2025 жылдың басында Астана қаласында Дүйсееваға тиесілі пәтерді оған өтініш жасап, біреулерге ірі көлемде қаражат қарыз болып қалғандықтан уақытша сатып алу-сату шарты бойынша сатқанын айтты. Сариев Дүйсееваға кейін пәтерді қайта сатып алуға уәде еткен, бірақ сөзінде тұрмаған. Қысқасы, қазір Дүйсеева баспанасыз қалғанын мәлімдеді.
Бұл жолы Ілияс Сәриев сот бойы айтқан ұстанымын тағы да ерекшелей айтты. Оның айтуынша, ол «сүттен ақ, судан таза» екен, себебі барлық іс құжат бойынша Дүйсееваның атына тіркелген.
Ал Дүйсеева әуел баста екеуі серіктес болған кезден бастап барлық келісімшарт пен құжат, есепшот тіпті банк қосымшасына дейін өзінің атына тіркелгенін айтты. Келіп түскен қаражатты алып отырған да Сәриев екенін мәлімдеді. Сондай-ақ, құмар ойынға тіркелмей біреудің атынан да ақша тігуге болатынын айтты. Судья мен тараптардың «неліктен мұндай соқыр сенім болды?» деген сұрағына Дүйсеева: «Мен сендім, себебі ел-жұртқа көмектесіп жүрді әрі алған ақшасын орнына қойып берем деп уәде берді» деп қысқа жауап қайырды.
Сондай-ақ, жәбірленушілер мен олардың адвокаттары Сәриевпен бірге жұмыс істеген мобилографтарды, оның жиі ақша аударып отырған досын, «MM Travel» туристік компаниясының менеджерлерін куәгер ретінде сотқа шақыру туралы өтініш білдірді. Судья Қасымбек бұл өтініштерді қанағаттандырды.
Бұдан бөлек, Сәриевтің адвокаты жәбірленушілердің бірі Айжан Жүргенбаеваның кешірім бергенін және оған ешқандай шағымы жоқ екені туралы жазбаша өтінішін оқып беріп, осы құжаттың негізінде қылмыстық іс жүргізуді қысқарту жөнінде өтініш жасады. Судья сот хатшысына бұл өтініштің шынымен жәбірленуші Жүргенбаева тарапынан жазылғанын тексеруді тапсырды.
Тергеу нұсқасына сәйкес, Сәриев үйі жоқ әрі дертіне шипа іздеген науқастардан баспана алып беру үшін елден қаражат жинауға көмектесемін деп, олардан жылу жиған. Бірақ кейін уәдесін орындамай, бейнежазбаларды әлеуметтік желіге жариялаған. Нәтижесінде көмекке үміттенген отбасылар ақша да, қолдау да ала алмаған. Бұл эпизод бойынша 6 адам жәбірленуші деп танылды, оның біреуі кешірім бергені айтылды.
Екінші сотталушы адамдарға қажылық пен умраға жолдаманы арзан бағада сатып, кейін міндетін орындамаған. Тергеу мәліметінше, бұл істе 20 адам зардап шеккен.
Жалпы екі күдікті де іс бойынша судья алдында толығымен жауап берді. Келесі сот отырысы 21 қарашаға жоспарланды.
Еске сала кетсек, бұған дейінгі сот отырысында Сәриевтің кей күндері тіпті күніне 700 мың теңгеге дейін ақшаны тек құмар ойынға жұмсағаны белгілі болды. Ал 9 қазанда өткен сот отырысында. Сәриевтің қажылардың ақшасын құмар ойынға салғаны әшкере болған.",2025-11-14T13:22:23+05:00,2025-11-14T13:22:23+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/5240405936088747271.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/5240405936088747270.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/5240405936088747271.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/5240405936088747271.webp,
2f9766532ec8be0051c7d32b7ecaf83b,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Жанна Кан деген кім және BeWoman деген қандай форум?,"Жанна Кан — қазақстандық кәсіпкер әрі қоғамға танымал тұлға. Ол Zhanna Kan Group компаниясын құрған, бірнеше люкс жобаларды дамытып жүр және бірнеше даулы жағдай мен жанжалға іліккен.",stories,https://kaz.orda.kz/zhanna-kan-degen-kim-zhane-bewoman-degen-kandaj-forum-135402/,"Жанна Кан — қазақстандық кәсіпкер әрі қоғамға танымал тұлға. Ол Zhanna Kan Group компаниясының негізін қалаған. Бірнеше люкс жобаларды дамытып жүр және біраз жағдайларға байланысты басы дауға қалған адам.
Orda.kz оның бизнес-портфелін және мәнсап жолын егжей-тегжейіне дейін баяндайды.
Кәсіпті дамытудан бөлек, Кан көпшілік алдында өзін ашық көрсетуге тырысады. Баяндамалар жасайды, интервью береді және өзі ұйымдастырған әйелдер форумы BeWoman (BeWoman Asia) шарасын үнемі ұйымдастырып отырады. Форумның сайтында оны «негізін қалаушы» деп ашық атайды. Жарияланған мақсаты — «аймақтағы әйелдерді біріктіріп, тәжірибе, байланыс және мүмкіндіктер беру». Шақырылған қонақтар тізімінде жергілікті кәсіпкерлер, коучтар, жұлдыздар бар. Серіктестер мен қамқоршылық кеңесінде министрліктерден өкілдер бар. Соның ішінде мәдениет және ақпарат министрі Аида Балаеваның есімі де аталған.
Форум өзін әйелдер үшін көшбасшылық қабілет, мәнсап, денсаулық және білім туралы талқылайтын Орталық азиядағы алаң ретінде танытып жүр. Алғашқы халықаралық сапар 2024 жылы 2 қазанда Ташкент қаласында өтті. Канның командасы бұл іс-шараны «Орталық Азия әйелдері үшін экожүйеге алғашқы қадам» деп атады. Бірнеше аптадан кейін Алматыда ірі жиын өтті. Оны қазақстандық БАҚ та жазды. 2025 жылы форум Алматыда қайта ұйымдастырылып, енді «аймақтық бренд» болуға ниет білдірген.
Спикерлер тізімі өтетін қалаға қарай өзгереді. Алайда промо материалдар мен репортаждарда мыналар кездеседі: миллиардер Илон Масктің анасы Мэй Маск, өңірлік шенеуніктер, кәсіпкер әйелдер мен медиа тұлғалар. Кан өзін форумның бейнесі ретінде жиі көрсетеді.
Қазақстандықтар билеттер бағасына назар аударды. 30 000-нан 250 000 теңгеге дейін деп жазылатын. Сол уақытта БАҚ ұлттық Әйелдер істері комиссиясы мен Мәдениет және ақпарат министрлігінің ақпараттық/институционалдық қолдауы туралы да жазды (ұйымдардың сайттарында бұл туралы хабарламалар болған).
2025 жылғы қазанда Алматыдағы форум тек нетворкинг үшін емес, басқа себеппен де жаңалыққа айналды. Сахнаға ресейлік коуч Алексей Ситников шығып, ашық түрде Владимир Путинді мадақтады. Бұл видео әлеуметтік желілерде таралып, «Миротворец» базасына спикер мен ұйымдастырушыны енгізу талаптары туындады. Кан мен форум сынның нысанасына айналды. «Саяси әдепсіздік» дегеннен бастап, мұндай қонақтар не үшін Қазақстан алаңында болу керек деген сұрақтарға дейін қарша борап жатты.
Ситников сахнада былай деді:
Канның салықтар мен азаматтардың «тәртібі» жайлы айтқан ойлары, оған байланысты дәйексөздер осы жанжалдан бұрын да айтылып, талқыланған.
Оның мына сөздеріне қоғам наразы болды:
Тағы дау тудырған екі негізгі ойлары:
Кан өзін меценат әрі өнер/моданың «амбассадоры» ретіндегі имидж жасап, премиум брендтерді насихаттайды. Сұхбаттан бастап YouTube-тағы подкасттарға дейінгі ашық форматты ұнатады.
Қоғамға ашық дереккөздерде оның кәсіпкер Сергей Канмен (Павлодар мен Солтүстік Қазақстан облыстарында активтері бар энергетикалық CAEPCO тобының серіктесі) туыстық байланысы көрсетіледі. Қазақстандық БАҚ Павлодардағы ТЭЦ-2-де жұмысшының өлімі туралы жазып, сол топтың иелері — Сергей Кан мен Александр Клебанов екенін еске салған.
Жанна Кан — «ZK Group» ЖШС-ның құрылтайшысы. Бұл компания зергерлік бұйымдар, бренд киімдер, іш киім және үй интерьеріне арналған заттарды сатады. Салық төлеудің маңыздылығы туралы айтқанымен, Кан нақты көлемде салық төлеуді 2025 жылы ғана айтарлықтай арттырды. Компанияны 2022 жылы тіркеген, сол жылы 483 мың теңге салық төлеген. 2023 жылы — 2,7 млн, 2024 жылы — 15 млн теңгеден астам, ал 2025 жылы — аяқталмаған жылдың өзінде 42 млн теңгеге жуық салық төленген.
Сонымен бірге компания бірнеше рет салық төлеуді кешіктіріп, 4 миллион теңге көлемінде өсімпұл жинақтағаны белгілі. Қосымша ақпарат бойынша, Жанна Канның ЖШС-сы мемлекеттік сатып алуларға қатыспайды, ешкіммен соттаспаған және айыппұлдары жоқ.
Әлеуметтік желілерде Канның Дубайда резиденттік мәртебесі бар деген сыбыс тарағанымен, ашық дереккөздер мен жергілікті бизнесте оған дәлел табылмады. Дегенмен, Канның Дубай қоғамындағы белсенділігі айқын байқалады. Ол ортада сөз сөйлейді, түсірілімдерге қатысады, нетворкинг шараларына және форумдарға қатысады. Пиар-материалдарында да Дубай оның негізгі қызмет алаңдарының бірі ретінде жиі аталады.
Автор : Илья Астаханов",2025-10-09T11:22:11+05:00,2025-10-09T11:22:11+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/10dea5ce-5d05-4db8-b623-02cb4b0e3f55-1.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759989770_1759904488_1759754559_snimok-jekrana-2025-10-06-v-01_18_10.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/10dea5ce-5d05-4db8-b623-02cb4b0e3f55-1.webp,
22433145169a3181f41cd9f28e44de65,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Жасырын куәгер мен Тәжиевтің ұлы: Хасанның адвокаттарын сот залынан шығарып жіберді,"Талғар қаласында өтіп жатқан Хасан соты 3-күн қатарынан жалғасып жатыр. Сондай-ақ әлі де куәгерлер сотқа келіп өзінің нұсқаларын айтып жатыр. Сот өкілдерінің айтуынша, сотта сұралатын куәгерлердің саны 31 адам.
Orda.kz тілшісі сотқа барып, ақпарат ұсынады.",stories,https://kaz.orda.kz/zhasyryn-kuager-men-tazhievtin-uly-hasannyn-advokattaryn-sot-zalynan-shygaryp-zhiberdi-135245/,"Талғар қаласындағы Хасан Қасымбаевтың және серіктерінің соты 3-күн қатарынан өтіп жатыр. Сондай-ақ куәгерлер әлі сотқа келіп өз нұсқаларын айтып жатыр. Сот өкілдерінің айтуынша, сотта сұралатын куәгерлердің саны 31 адам.
Orda.kz тілшісі сотқа барып, тікелей ақпарат таратты.
2021 жылы Хасан Қасымбаев ережесіз жекпе-жек жаттықтырушысы Арман Әлімовтің денсаулығына қасақана ауыр зиян келтірді және ұрлады деген күдікке ілінген еді. Ал Арман Әлімов дүкеннің алдында оны соққыға жығып көлікке салып алып кеткені туралы сотта айтты.
Кешегі сотта Хасан Қасымбаевтың қылмысын тергеген тергеуші Ғ. Нариманұлынан жауап алынған болатын. Алайда жауап алу кезінде Хасанның адвокаты Ерлан Меңдешов екеуінің арасында кикілжің туындап, бір-біріне ескерту жасау туралы судьяға өтініш айтты. Сондай-ақ, екінші жәбірленуші Аюпжан Тәжиев пен Хасан Қасымбаевты сот беттестірді. Беттестіруді адвокаттар мен прокурор, судья онлайн көріп отырды. «Баяғы жартас – сол жартас» демекші, әдеттегідей беттестіруде Тәжиев пен Қасымбаевтың не айтқанын БАҚ өкілдері ести алмады.
Айта кетейік, өткен сотта дәл осы Тәжиев Қасымбаевқа еш шағымы жоқ екенін айтқан болатын. Тағы бір айта кетерлік жайт, Тәжиев сот залында айыпталушылардың көзінше жауап беруден бас тартты.
Айыптылардың күзеті кешігіп бүгінгі сот 1,5 сағатқа кеш басталды. Сондай-ақ сотқа Хасан Қасымбаевтың мүддесін қорғаушы жары мен Арман Әлімовтің анасы да кешігіп келді. Жалпы, 10:00-де басталатын сот, 11:30-да басталды.
Сотқа куәгер Е. Дүйсенов келді. Ол Арман Әлімовтің айтқан төбелесінде болған адам. Еске сала кетейік, 22 тамыз күні өткен сотта Арман Әлімов оқиға 2020 Еңбекшіқазақ ауданында болған атыстан басталғанын айтқан болатын. Ол атыста Ғалымжанов Мадияр жарақат алған. Осыдан кейін Хасан Қасымбаевтың інісі Ержан Қасымбаев Әлімовке хабарласып, атысқа қатысы бар-жоғын сұраған.
Сондай-ақ Меңдешов келесі сотта БАҚ өкілдерін сот залына кіргізу мүмкіндігін тілге тиек етті.
Сот кезінде екі тарап сот кеңсесінен шығарылып, жасырын куәгер онлайн түрде адвокаттар мен прокурорлардың сұрағына жауап берді. Алайда ол жасырын куәгердің кім екенін әзірге беймәлім.
Келесі сот отырысы 6 қазан күні саған 10:00-де жалғасады.
Айта кетейік, Хасан Қасымбаевтың есімі Шерзат Полаттың өлімінен кейін айтыла бастады. 2024 жылғы 4 қазанда «Қамажай» дүкенінде болған жанжалда Шерзат Полат қаза тапты. Бұл оқиға қоғамды дүр сілкіндірді. Осы жағдайдан кейін Талғар аудандық әкімдігінде қызмет атқарған Хасан Қасымбаевтың бауыры Аслан Қасымбаев жұмыстан босатылды. Ресми сот кабинеті дерегіне сүйенсек, Хасан Қасымбаевтың тағы бір бауыры Ержан Қасымбаев бұған дейін «адам өлтіру» бабымен істі болған. Ол кеден қызметкері Медет Жамашевті қасақана өлтірді деп айыпталған.
Ал ІІМ «хуторлық» қылмыстық топ жайлы сөз бұрқ ете қалғанда-ақ ақпаратты жоққа шығарған болатын.",2025-10-01T19:25:23+05:00,2025-10-01T19:25:23+05:00,kk,Ислам Әден,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/photo_5393282316278824825_y.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/photo_5393282316278824840_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/photo_5393282316278824825_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/photo_5393282316278824825_y.webp,
1a66c68c2621fe34f53fd8591797a624,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Жатырын алып тастамағаныма рахмет айт»: Алматы перзентханасында дәрігерлердің салғырттығынан сәби көз жұмды,Алматы қаласының №2 перзентханасында дәрігердің салғырттығынан бала өлімі болды. Бір қызығы – бұл перзентханада шақалақ өлімі бірінші рет емес. Гүлминям есімді ана Orda тілшісіне оны босандырған акушер мен перзентханадағы былықтары және құжатты қалай бұрмалағаны туралы сұхбат берді.,stories,https://kaz.orda.kz/zhatyryn-alyp-tastamaganyma-rahmet-ajt-almaty-perzenthanasynda-darigerlerdin-salgyrttygynan-sabi-koz-zhumdy-135865/,"Алматы қаласының №2 перзентханасында дәрігердің салғырттығынан нәресте шетінеп кетті. Бұл перзентханада шақалақтардың өлімі бірінші рет болып тұрған жоқ. Гүлминям Низахунова есімді әйел Orda тілшісіне оны босандырған акушер мен перзентхананың былықтары туралы және құжаттың қалай бұрмалағаны жайлы айтып сұхбат берді.
Гүлминям Низахунова 13 тамыз күні жүктілігінің айы мен күні толғанда қан кетіп, №2 перзентханаға барған. Оны патологияға жіберіп, дәрігерлермен келісетінін, әзірге жата тұруын айтқан.
Кейін физиологиялық ерітіндімен оған тамшылатып тамырынан дәрі еккен. Осылайша Гүлминям 17 тамызға дейін жатқан. Әйелдің сөзінше, күн сайын қан кетіп жатса да, дәрігерлер: «ол қалыпты дүние» деп сендірген.
Бас дәрігер келген соң әйелге 4 литр физиологиялық ерітіндіні аспа өкілмен тамшылатып, тамырына салған. Сол арада дәрігерлер әйелді УДЗ-ге түсіргенде іштегі баланың шетінегенін байқаған.
Кейін бас дәрігер кіріп, оған баланы құтқара алмағандарын айтты. Осы күнге дейін не үшін босандырмағандарын сұрағанда дәрігер: «біз барлығы жақсы болып кететініне сендік» деп жауап берген.
Қайғылы оқиғадан кейін Гүлминямды палатаға ауыстырды және көп ұзамай ауруханадан шыққан. Алайда дәрігерлер әйелге келіп, арыз жазбауын өтінген.
Дүйсенбі күні дәрігерлер келіп, болған жайтқа көңіл айтып, кешірім сұраған. Сондай-ақ аурухана өкілдері әйелге емделудің түрлі жолдарын да айтқан.
Гүлминямның айтуынша, күйеуі дәрігерлерге ұрыса бастағанда бірден тақырыпты ауыстырған. Кейін олар: «біреудің баласын ұрлап, саған берейін деп жатқан жоқпыз, жай ғана сені жүктілікке дайындайық деген мағынада айттық» деді. Кейін одан акушер-гинеколог Марат Естемісов қайта-қайта кешірім сұраған.
Гүлминямның айтуынша, ол ресми түрде Перинаталдық және балалар кардиохирургиясы орталығында жұмыс істейді. Алайда оның анықтамасында дәрігер №2 перинаталдық орталықта кезекші ретінде жазылған. Ал прокурор одан ресми түрде қай жерде жұмыс істейтінін сұрағанда, Бәсенова көшесіндегі Перинатология және балалар кардиохирургиясы орталығында жұмыс істейтінін өз аузымен айтқан.
Orda тілшісі зерттеу жүргізіп, акушер-гинекологтың №3 Перинатология орталығына да қатысы бар екенін анықтады. Дәл қазір ол сол жерде жұмыс істей ме, әлде жұмыстан шығарылған ба, беймәлім.
Гүлминямның сөзінше, баланың жүрегі тоқтағанда кезде, акушер-гинеколог келіп, ақша туралы әлі келіспегенін алға тартып, одан 350 000 теңге талап еткен. Баланың амандығы үшін анасы сол ақшаны беруге келіскен.
Гүлминямның адвокатының сөзінше, дәрігерлер анасын кінәлі етіп шығару үшін құжаттарды да өзгертіп тастаған.
Адвокат ота құжаттарының 16 тамыз күні толтырылғанын, ал отаның өзі 17 тамыз күні жасалғанын айтты. Ал шын мәнінде құжат ота жасалған күні толтырылуы керек.
Адвокат 13 тамыз күні ауруханаға қан кетіп түскені туралы еш ақпарат жоқ екені айтты.
Адвокаттың сөзінше, жоғарыдағы рұқсатқа аты-жөні жазылған дәрігер ғана ота жасай алады. Ал ол жерде сол Марат Естемісовтің аты жазылған. Сондай-ақ ол прокуратураға 13 мен 15 аралығында Естемісов қайда болғаны немесе отаны қайда жасағаны туралы мәлімет сұрастырғанын және осы іс бойынша президентке, сенат парламентінің төрағасына, мәжіліс парламентінің төрағасы мен министрлікке және т.б өкілдерге өтініш жібергенін айтты.
Гүлминям болса, Марат Естемісовтің оған бәрібір де ештеңені дәлелдей алмайтынын және бұл туралы ешқайда жүгірудің қажеті жоқ екенін айтты.
Редакция бала өлімі болған ауруханаға сауал жолдаған болатын. Өз жауабында олар науқастың 13 тамыз бен 22 тамыз аралығында ауруханада болғанын және дәрігерлердің ешқандай да ақша бопсаламағанын айтты.
Сондай-ақ аурухана науқастардан қолма-қол ақша алуға рұқсат етілмегенін, қатаң тыйым салынғанын алға тартты.
Ал адвокат ережелерге сай төленетін ақыны теріске шығарды. Оның айтуынша, дәрігерлер Гүлминямнан қолма-қол ақша алған. Асылхан Едресұлы дәлел ретінде Марат Естемісовтің Гүлминямға жазған аудиожазбасын тілшімізге жіберді.
Ал орталық болса патологоанатомиялық акт қорытындысында диагноздар арасында айырмашылық анықталмағанын айтты. Аурухананың ресми жауабына қарасақ, қорытынды ұйымның медициналық құжаттамасына толық сәйкес келеді.
Тілге тиек етейік, дәл осы №2 қалалық жүкті әйелдерге арналған орталықта Жұмабай Ернар Батырбекұлы мен оның жұбайы Арай Ақанқызы жаңа туған сәбиінің өліміне дәрігерлерді айыптады. Әйелді «босандырған» дәрігерге мекеме сөгіс беруді жөн көріпті. Содан кейін ол «өз еркімен» жұмыстан кетіп, қазір басқа перзентханада жұмыс істеп жатыр.
Редакция сонымен қатар бұл туралы денсаулық сақтау министрлігіне де сауал жолдаған болатын, министрлік өз жауабында Алматы қаласының №2 қалалық перинаталдық орталығында жоспардан тыс тексеруді бастауға дайындық жұмыстарын жүргізіп жатқанын мәлімдеді.
Адвокаттың сөзіне қарасақ, осы орталықта босанған кейбір аналар тіпті өз балаларының денесін де көрмеген, өйткені оларға сәбилерін орап беріп, сол күйінде жерлейді. Бірақ олар расында да өз баласын жерледі ме, ол жағы бізге беймәлім.
Orda.kz редакциясы оқиғаны ары қарай қадағалап, ақпарат таратып отырады.",2025-11-11T16:52:40+05:00,2025-11-11T16:52:40+05:00,kk,Ислам Әден,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/detti.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/photo_5210845767839452156_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/photo_5211131576438164385_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/photo_5211131576438164386_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/photo_5211131576438164393_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/photo_5211131576438164399_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/detti.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/detti.webp,
f1a4a1a1aa04f1c86238c8bd103e9acc,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Жемқорлардың жемтігіне айналған ArtSport платформасы сәтсіз аяқталды,"Жоба 2026 жылдың 1 қаңтарында аяқталады, деп хабарлайды Orda.kz SoftDeCo ЖШС жүйесінің иесіне сілтеме жасап.",stories,https://kaz.orda.kz/zhemkorlardyn-zhemtigine-ajnalgan-artsport-platformasy-satsiz-ajaktaldy-136336/,"Жоба 2026 жылдың 1 қаңтарында аяқталады, деп хабарлайды Orda.kz SoftDeCo ЖШС жүйесінің иесіне сілтеме жасап.
Жобаны жабудың ресми себебі ретінде - «экономикалық орынсыздық» екені айтылды. Іс жүзінде жүйе өз жобасының салмағын көтере алмады, ал жою басқарушылық жауапкершіліктің жоқтығы мен шулы жанжалдардың ұзақа созылуы жоба тарихына тек заңдық нүкте қойды.
Олардың кейбіреулерін еске алайық.
ArtSport әу баста әлеуметтік көмек ретінде ойластырылған еді: тегін секциялар, қолжетімділік, бұқаралық спорт. Идея жұмыс істеді. Тек оны дұрыс іске асыру болған жоқ. Бақылаудағы олқылықтар, жеткізушілерді нақты іріктемеу және кадрларды дұрыс таңдамау жобаны алаяқтар үшін тамаша ортаға айналдырды.
- жалған үйірмелер; - «өтірік адамдар»;
- тізімдегі балалардың көптігі;
- ешқашан болмаған жаттығулар.
Мысалы, Ерейментауда кәсіпкер ешкім көрмеген домбыра мен үстел теннисіне ақша жинаған. Көкшетауда бір бала бір уақытта екі секцияға тіркелген. Нәтижесінде бес қылмыстық іс қозғалып, 16 млн теңгеден астам шығын белгілі болды. Бұл тек ресми тексерулер бойынша ғана.
Бірақ Ерейментау бер жағы болып шықты, Алматыда ArtSport нағыз масштабты көрсетті. Бұл жердегі алаяқтық одан бірнеше есе көлемді болды. Кейбір жеткізушілер орындалған жұмыс актілеріне «қоянның суретін салып кетсе», басқалары салық заңнамасын бұзған. Нәтижесінде - бас бостандығын шектеу, толассыз айыппұлдар және 25 млн теңгеге жуық төленбеген салықтар әшкереленді.
Бағдарламаның тікелей бюджеттен қаржыландырылғанына қарамастан осындай былықтар болған.
Спортты дамыту дирекциясының бұрынғы басшысы Оралбай Жақсымбетовтің ұсталуы ArtSport проблемалары үйірмелер мен секциялардан әлдеқайда алшақ кеткенін көрсетті. Тергеушілердің пікірінше, Жақсымбетов 57 миллион теңге ұрлаған, оны негізінде бюджеттен Оралдағы футбол клубы алуы тиіс еді.
Сол кезде Антикор басқа адамдардың қылмысқа қатысы бар-жоғына және ұрлықтың жаңа фактілерінің анықталуына тексеру жүргізетіндерін мәлімдеді.
«Орынсыз жұмсалған бюджет қаржысы» туралы ресми тұжырым басты сұраққа жауап емес, шулы жобаны «жылы жаба салудың» ыңғайлы тәсілі сияқты көрінеді. Негізгі сұрақ –  мемлекеттік жоба алаяқтық тізбегіне қалай айналды?
ArtSport проблемалары - техникалық және экономикалық мәселе емес. Бұл бақылау жүйесінің мүлдем болмағандығы, жеткізушілерді іріктеудің жоқтығы, кадр сүзгісінің жетіспеушілігі және өңірлерге ысыра салған үлкен жауапкершілік. Сонымен қатар бұл сенім білдірудің де сәтсіз көрінісі...
Енді ArtSport ақыры жабылып тынды, бірақ ең өкініштісі – адамдардың мұндай бастамаларға деген сенімі одан әлдеқайда ерте өшіп үлгерді.
2022 жылдың өзінде Алматыда Art Sport бағдарламасы бойынша 1,7 миллиард теңге қарыз жиналып қалғанын сол кездегі қала әкімі Ерболат Досаев өзінің Медеу ауданының тұрғындарымен кездесуінде айтып, шешімін табығу уәде берген еді.",2025-11-30T10:30:54+05:00,2025-11-30T10:30:54+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1764481107_artsport-1440x810-1-1440x810.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1764481107_artsport-1440x810-1-1440x810.webp,
c563d1b48130e29f621a3f86cc099d3a,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Жеті жыл жазаға кесілген Шалқар өңіріндегі шендінің көзіне жас үйірілді,"Шалқар аудандық сәулет, қала құрылысы және құрылыс бөлімінің басшысы Шұға Сәдуақасова пара алу ісі бойынша кінәлі деп танылып, 7 жылға бас бостандығынан айырылды.",stories,https://kaz.orda.kz/zheti-zhyl-zhazaga-kesilgen-shalkar-onirindegi-shendinin-kozine-zhas-yjirildi-135431/,"Шалқар аудандық сәулет, қала құрылысы және құрылыс бөлімінің басшысы Шұға Сәдуақасова пара алу ісі бойынша кінәлі деп танылып, 7 жылға бас бостандығынан айырылды, деп хабарлайды Orda.kz .
Үкім жарияланған соң сот залында оның қолына кісен салынды.
Ақтөбе облысы Шалқар аудандық соты Сәдуақасованың Қылмыстық кодекстің 366-бабының 3-бөлігі, 1 және 4-тармақтарында көзделген қылмысты жасағанын дәлелдеп тапты. Ол екі мердігер компаниядан ақша бопсалағаны үшін айыпталды.
Сот шешімімен жазаны өтеу орны қылмыстық атқару жүйесінің орташа қауіпсіз мекемесі деп белгіленді. Мерзім 2025 жылдың 10 қазанынан бастап есептеледі.
Судья сонымен бірге Ақтөбе облысы әкімінің назарын аудару туралы жеке қаулы шығарды. Себебі сот барысында Шалқар ауданы әкімдігі тарапынан бақылаудың әлсіз екені анықталған.
Тергеу деректеріне сәйкес, Сәдуақасова «Дәнекер» ЖШС мен «АзияСтройПроект777» ЖШС басшыларынан ірі көлемде пара алған. «Дәнекер» ЖШС үш ауылдың — Көпмола, Жылан және Кеңдала елді мекендерінің су жүйесін жаңғырту жобасын 1,9 млрд теңгеге орындаған. Бөлім басшысы нысанды еш кедергісіз қабылдау үшін компания директорынан 5 млн теңге талап еткен.
Ал «АзияСтройПроект777» ЖШС коммуналдық үйлерге инженерлік желі тарту жобасын 115,3 млн теңгеге атқарған. Тергеу материалдарына сай, Сәдуақасова бұл компанияның басшысынан 8 млн теңгеден астам қаржы сұраған.
Сотта мердігер компания өкілдері пара беруге мәжбүр болғандарын айтты. Ал сотталушы өз кінәсін мойындаған жоқ. Ол бірнеше рет аудан әкімі Жанболат Жидехановтан сотта жауап алу туралы өтініш жасаған.
56 жастағы Шұға Сәдуақасова — Қызылорда облысы Арал ауданының тумасы. Мамандығы — құрылысшы. 2005 жылдан бері мемлекеттік қызметте жұмыс істеп келген. 2024 жылы Шалқар аудандық сәулет, қала құрылысы және құрылыс бөлімінің басшысы болып тағайындалған.
Айта кетейік, соңғы жылдары Шалқар аудандық әкімдігінде сыбайлас жемқорлық деректері жиілеп кеткен. Бұған дейін аудан әкімдігінің екі қызметкері мердігерден тендердің 1 пайызын үлес ретінде сұрап, пара алу дерегімен 6 жылға сотталған . Сондай-ақ 2024 жылы аудандық білім бөлімінің бұрынғы басшысы Қази Жұмаханов мектеп пен балабақша басшыларынан ақша жинағаны үшін 1 жылға бас бостандығын шектеу жазасын алған.",2025-10-10T17:11:27+05:00,2025-10-10T17:11:27+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/_gluster_2021_9_24_58394dc5cf0653d746e3658648109e15_1280x720.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/_gluster_2021_9_24_58394dc5cf0653d746e3658648109e15_1280x720.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/_gluster_2021_9_24_58394dc5cf0653d746e3658648109e15_1280x720.webp,
5036084a706da81063202b0acdb5e389,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Жеті жылдық тозақ: Петропавлда күйеуінен күнде таяқ жеген әйел мүгедек болып қалды,"Петропавл қаласында бірнеше жыл бойы отбасының ойранын шығарған ер адам әйелін мүгедек етіп, балаларын да жәбірлеген. Жәбірленушінің туыстары Orda.kz тілшісіне оқиғаның мән-жайын айтып берді.",stories,https://kaz.orda.kz/zheti-zhyldyk-tozak-petropavlda-kyjeuinen-kynde-tajak-zhegen-ajel-mygedek-bolyp-kaldy-136016/,"Петропавл қаласында бірнеше жыл бойы отбасын азаптап келген ер адам әйелін мүгедек етіп, балаларын да жәбірледі. Жәбірленушінің туыстары Orda.kz тілшісіне оқиғаның мән-жайын айтып берді.
Тамараның әпкесі Вероника Николаева: «Сіңлімді құтқарыңыздаршы!» деп көмек сұрады. Оның айтуынша, Тамараның бес баласы бар, ол күйеуінен бірнеше жыл бойы соққы көріп, ақыры мүгедек болып қалған. Соңғы рет Тамараны көшеде ес-түссіз құлап жатқан жерінен тұрғындар тауып алып, туыстарына хабар берген.
Верониканың айтуынша, Тамара бірнеше рет соққыдан ауруханаға ауыр халде түскен, оған ота жасалған. Бірақ күйеуі ұруын тоқтатпаған. Соның салдарынан ол эпилепсияға шалдыққан, жиі талма ұстап, сал болып қалған.
Жәбірленушінің туыстары ер адамды әкелік құқынан айырып, Тамараға көмек көрсетуді сұрап отыр.
Тәртіп сақшыларының айтуынша, осы уақытқа дейін бұл отбасынан ешқандай арыз-шағым түспеген.
#НеМолчиKZ қоры жылдар бойы әйелін ұрып-соғып, мүгедек еткен ер адамның TikTok-та қыздарымен бірге видео жариялап жүргенін айтып, құзырлы органдардан отбасын қорғауды талап етті.
Қазір ер адамға қатысты әкімшілік іс қозғалып, ол қамауға алынды. Балалар аналарының қамқорлығына тапсырылды.",2025-11-12T15:10:50+05:00,2025-11-12T15:10:50+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1762932006_photo_2025-11-12_10-08-15.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762931965_photo_2025-11-12_10-08-16-5.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/photo_2025-11-12_10-08-15.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/photo_2025-11-12_10-08-16-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/photo_2025-11-12_10-08-16-4.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1762932006_photo_2025-11-12_10-08-15.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1762932006_photo_2025-11-12_10-08-15.webp,
10bd5cea0f16b6bfa57c205804faa143,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Жетімдерді баспанасыз қалдырған депутат 67 млн пайда көрді,"Ақтөбе қалалық №2 сотында әлеуметтік осал азаматтарды баспанасыз қалдырған депутаттардың ісі қаралып жатыр. Мұғалжар ауданында қазір 1600-ге жуық адам үй кезегінде тұр, деп хабарлайды Orda.kz.",stories,https://kaz.orda.kz/zhetimderdi-baspanasyz-kaldyrgan-deputat-67-mln-pajda-kordi-136259/,"Ақтөбе қалалық №2 сотында әлеуметтік осал азаматтарды баспанасыз қалдырған депутаттардың ісі қаралып жатыр. Мұғалжар ауданында қазір 1600-ге жуық адам үй кезегінде тұр, деп хабарлайды Orda.kz.
Іс материалдарына сүйенсек, 2020 жылы Мұғалжар аудандық мәслихатының бұрынғы төрағасы Бақытжан Қадралин «Базис» ЖШС-нен ескі жатақхананы 8 млн теңгеге сатып алған. 2023 жылы оны 70 пәтерлі үй ретінде мемлекетке 672 млн теңгеге өткізген. Сотта әр пәтердің құны 3,4 млн теңгеден 12,6 млн теңгеге дейін бағаланғаны айтылды.
Сатып алынған нысандар:
Қазір бұл мүліктер мен қаржы айналымы тергеу аясында тексеріліп жатыр.
Осыған дейін Ақтөбе қалалық сотында сотталып жатқан депутаттар ісі туралы жаздық. Жетім балалар мен көпбалала отбасыларды баспанамен қамтуға үшін мемлекеттен бөлінген жүздеген миллион теңге жекеге аударылып кеткен. Соңында тексерушілер үйді де, ақшаны да таппай қалды.
Мұғалжар аудандық сотының қаулысымен 2023 жылы келісімшартты заңсыз деп танылып, екінші депутаттың әйелі А.Ә.-ден 672 млн теңгені қайтару туралы шешім қабылданды. Себебі бес қабатты ғимарат жатақхана деп тіркеулі тұр. Үй ішіндегі қабырғаларды бұзу, қайта жаңғырту кезінде техникалық талаптар сақталмаған. Депутаттарға қатысты іс сотта әр аптаның сейсенбі, сәрсенбі күндері таңертеңнен кешке дейін қаралатын болады.
Автор: Ардақ Ерубаева",2025-11-25T17:05:07+05:00,2025-11-25T17:05:07+05:00,kk,Корреспондент,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1764071819_img-20251124-wa0011.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1764071819_img-20251124-wa0011.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1764071819_img-20251124-wa0011.webp,
ea621a8b746b837566ab4934f15b668a,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Жезөкшелерді жұмысқа салған экс-полицей»: Әкімдік алдында 6 баласымен бірге өртенбек болған ана,"Қаскелең қаласында орналасқан Қарасай аудандық әкімдіктің алдында көпбалалы ана өзін және 6 баласымен бірге өртемекші болды. Алайда жалғызбасты ананы бұндай деңгейге дейін қандай мәселе итермеледі? Неліктен ол  баласымен қоса өртеніп кеткенді жөн көрді?
Orda.kz тілшісі Қаскелең қаласында болған жантүршігерлік жайтты өз көзімен көріп, ақпарат ұсынады.",stories,https://kaz.orda.kz/zhezokshelerdi-zhumyska-salgan-jeks-policej-akimdik-aldynda-6-balasymen-birge-ortenbek-bolgan-ana-134419/,"Қаскелең қаласында орналасқан Қарасай аудандық әкімдігінің алдында Гүлнәр есімді көпбалалы ана өзін 6 баласымен бірге өртемекші болды. Көпбалалы ана 22 млн төлесе де, оған үйін сатқан бұрынғы ішкі істер бөлімінің қызметкері үйді бермей соттасып, 6 баласымен далада қалдырғалы жатқанын айтты.
Оқиғаны өз көзімен көрген Orda.kz тілшісі Қаскелең қаласында болған жантүршігерлік жайт жайлы толық ақпарат береді.
Гүлнәр бұған дейін Алтын орда базарында үлкен екі баласымен бірге сауда жасаған, батут қойып, кішігірім кәсіппен айналысып, аллеяда аула сыпырушы болып жұмыс атқарған. Карантиннен кейін Өзбекстаннан келіп, үйін сатқан.
Әкімдік алдындағы жанжалдан кейін әкімдік қызметкерлері оны сабасына түсіріп, ішке кіріп жағдайды қайтадан басынан бастап баяндап беруді сұрады. Гүлнәрдің 6 баласымен бірге өз өміріне балта шабуға бел байлауына себеп болған үй мәселесі екен. Оның сөзінше бұл оқиға сонау 2017 жылдан бастау алған. Алайда екі тараптың арасындағы жанжал 2021 жылы басталған. Нұрлан Қараев есімді азамат оған үйін сатып алуды өтінген. Ойлана келе Гүлнәр үйді сатып алуға бел буып, нотариусқа барған.
Уақыт өте келе олар Гүлнәрдан төлейтін ақшаны көбейтіп сұрай бастаған. Ол болса ләм деместен қолындағы бар заттың бәрін сатып, сол ақшаны тауып беріп отырған. Гүлнәр өз балаларын өзі жеткізіп отырғаннан кейін, үкіметтен жәрдемақыны керек етпеген.
Гүлнәрдің айтуынша, ол үйге пәтерді жалға алған адам ретінде кіргенін түсінген. 2017-2020 жыл аралығында 14 млн теңге төлегенін сотта түбіртек арқылы дәлелдеген. Ал Нұрлан Қараев кейін олардың үстінен облыстық сотқа арыз жазған. Алайда облыстық сот істі қарамай, бас тартқан.
Гүлнәр үйді бұғаттан шығаруға тағы да қаржы жұмсаған. Яғни, балаларымен жүгері, сусын сатып айына 200-300 мыңнан төлеп отырған. Сол сәтте Нұрлан тағы да оны сотқа береді. Сотта Гүлнәр өзінің ісін дәлелдегенімен, сот үкімі Нұрланның шешіміне шығады.
Кейін әйел аппеляциялық сотқа өтініш жазған. Өтініш кезінде сот оған «нені, қалай жазу керек екенін, егер солай жазса үйді өз меншігіне ала алатынын» айтқан. Алайда Гүлнәр тағы да үйге иелік ете алмаған.
Гүлнәрдің сөзінше, ол 2021 жылдан бері сабылып әкімдікке барған. Алайда әкімдік оған «балаңды өзің үшін тудың» деп қайтарып жіберген.
Ашық дереккөздерде Қараев жайлы ешқандай да ақпарат жоқ. Ал Гүлнәрдің сөзінше, ол бұрын Аудандық ішкі істер бөлімінің қызметкері болған, кейін істі болып жұмысынан айырылған.
Өз сөзінде Гүлнәр Нұрлан Қараевтың келіні болғанын айтты. Яғни, Нұрлан Қараев оның бұрынғы күйеуінің ағасы. Осы жағдайдан кейін Гүлнәрдің жолдасы оны 6 баласымен тастап кеткен.
Үй мәселесі бойынша сот Қаскелең қаласында 20 тамыз күні болады. Гүлнәрдің құқығын Шерзат ісінде танылған Мейірман Шекеев қорғамақ.
Orda.kz редакциясы оқиғаның қалай өрбитінін бақылап, ақпарат таратады.",2025-08-19T17:38:45+05:00,2025-08-19T17:38:45+05:00,kk,Ислам Әден,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/klzh_dokumnt_fire-1.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755605954_photo_5269472767210815023_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/photo_5269472767210814964_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/photo_5269472767210815024_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/screenshot-2025-08-19-164623.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/klzh_dokumnt_fire-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/klzh_dokumnt_fire-1.webp,
c8a2bad12db21d2e320bc27f2bf7f736,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Жөндеу ме, жауапсыздық па?: Ақан серінің мазарына ауыр техника кіріп, зираттарды басып өтті","Биыл 5 маусым күні Солтүстік Қазақстан облысы, Айыртау ауданы Қамсақты ауылдық округінде Қамсақты ауылдық округтің әкімі мен Антоновка ауылдық округінің әкімі XIX ғасырдан бері тұрған Ақан серінің сүйегі жатқан қорымға кірген. Ондағы мақсаты Ақан серінің кесенесіне жөндеу жұмыстарын жасау болған. Алайда жүк тиегіш көліктер мен адамдар төмпешік болып жатқан басқа ескі зираттарды басып кетті. Қос әкім сөгіс алды. Дегенмен ауыл тұрғындары туыстары мен бабаларының ғимаратынын басып өткеніне наразы болып, әділ жаза беруін талап етіп жатыр.",stories,https://kaz.orda.kz/zhondeu-me-zhauapsyzdyk-pa-akan-serinin-mazaryna-auyr-tehnika-kirip-zirattardy-basyp-otti-135284/,"Биыл 5 маусым күні Солтүстік Қазақстан облысы, Айыртау ауданы Қамсақты ауылдық округінде Қамсақты ауылдық округінің әкімі мен Антоновка ауылдық округінің әкімі XIX ғасырдан бері тұрған Ақан серінің сүйегі жатқан қорымға кірген. Ондағы мақсаты Ақан серінің кесенесіне жөндеу жұмыстарын жасау болған. Алайда жүк тиегіш көліктер мен адамдар төмпешік болып жатқан басқа ескі зираттарды басып кетті. Аудан әкімімен бірге қос әкім сөгіс алды. Дегенмен ауыл тұрғындары туыстары мен бабаларының қабірлерін басып өткеніне наразы болып, әділ жаза беруін талап етіп жатыр.
Orda.kz редакциясына хабарласқан Бекжан Ералинов Тәкенұлы қорымға ешбір рұқсатсыз кірген Қамсақты ауылдық округінің әкімі Қайсар Махметов пен Антонов ауылдық округінің әкімі Жомарт Оразалинге назалы.
Бекжан Ералинов өзінің бабасы Ерәлінің осы зиратта жатқанын айтты. Ақан сері Ерәлі бабаның балдызы екен. Зиратта жатқан марқұмдар Ақан серімен өмірінің соңында бірге болып, жерлеген туыстары екен. Оның сөзінше, бабалардың аруағын мазалаған әкімдер кешірім сұрап та келмеген.
Оның сөзінше, Ақан серінің мазары 1980 жылдардың аяғында салынған. Бұрынғы әкімнің кезінде қоғамдық қызметкерлер жай шөбін жұлып, қоршауын бояп, сыпырып жүретін көрінеді. Жаңа келген әкім осы жергілікті жердің адамы болса да, зиратқа көп адамды жіберіп, көлік кіргізіп отыр.
Бекжан Ералиновтың сөзінше осы суреттегі көк киімдегі кісінің астында және төмпешік болып жатқан мазардың айналасында, арт жағында ескі зираттар бар. Ол марқұмдардың үстінен көлікпен басып өткені үшін, адамдардың аяқпен таптағаны үшін ауыл ақсақалдарының наразы болғанын атап өтті.
Ал Ақан серінің кесенесін қайта жөндетпек болған адам кәсіпкер екен. Облысқа жолығып келіскен соң, ауылдық округтің әкімдері «бел шешіп» кіріскен көрінеді. Бекжан Ералинов олардың көлікпен кіріп, зираттарды басып кеткеніне қатты наразы екенін айтты.
Бекжан Ералинов әкімнің сол ауылдың тумасы екенін атап өтіп, оның мазардың қасында жерленген адамдар жайлы қалай білмей қалғанына таңқалғанын айтты.
Оның сөзінше, жоғарыдағы басшыларға жағамыз деп кіргендер енді «білмедік» деп отыр.
Мұндай жағдайдың болып жатқанын естіп, тапсырыс беруші кәсіпкер кешірім сұраған көрінеді. Тіпті қираған зираттарды жөндеп, басына тас қойып, марқұмдардың аттарын жазыпты. Ақсақалдар естеріне түскендердің атын айтыпты.
Оның сөзінше, ауылдық округтің әкімі жай сөгіс алған. Қамсақты ауылдық округінің әкімі аудан әкімімен ілесіп келген. Аудан әкімі Мейрам Меңдібаев кешірім сұраған. Ал ауылдық округтің әкімі үндемей ілесіп келіп, үндемей қайтқан. Бұл кезде зиратты ақсақалдар әлі көрмеген кез екен.
Ол әкім болған адамның елге үлгі болуы қажет екенін атап өтіп, адами заңды да, ресми заңды да бұзғандарды жазалауын талап етеді.
Бекжан Ералинов бәрінен бұрын сөз сөйлеуі керек еді деп, Солтүстік Қазақстан облыстық Қызылжар орталық мешітінің бас имамы Әділбеков Хамзат Қажымұратұлына да уәжі бар екенін айтты.
Orda.kz редакциясы әуелі құзырлы органдарға істің мән-жайын анықтау үшін, арнайы сауал жолдады.
Солтүстік Қазақстан облысының прокуратурасының Қамсақты ауылындағы зираттағы жөндеу жұмыстары кезінде заңбұзушылықтар анықталғанын мәлімдеді. Айыртау аудандық прокуратурасы жергілікті атқарушы органдардың әрекеттерінің заңдылығына талдау жүргізіп, 2019 жылғы 31 мамырдағы №48 бұйрықпен бекітілген «Жерлеу және зираттарды күтіп-ұстау ісін ұйымдастырудың типтік қағидаларының» 6-тармағы бұзылғанын анықтаған.
Сонымен қатар, зираттағы қабірлердің бүлінуі мен вандализм фактілері тіркелмегені хабарланды.
Бұдан бөлек, аудан әкімі Мейрам Меңдібаевқа қатысты тәртіптік іс қозғалғанын және оны Солтүстік Қазақстан облысының әкімдігі қарап жатқанын хабарлады.
Прокурор қадағалау актісін енгізгеннен кейін Айыртау ауданы әкімдігі «Тарихи-мәдени мұра объектілерін қорғау және пайдалану туралы» Қазақстан Республикасы Заңы мен жерлеу және зираттарды күтіп-ұстау ісін ұйымдастыру қағидаларының талаптарын сақтау мәселесін бақылауға алғанын мәлімдеді.
Ақан серінің мазары Қамсақты ауылдық округінде Қамсақты ауылында орналасқан соң, Қамсақты әкімінің сол жақта жүруін (ережелерді бұзса да) түсінуге болады. Алайда сол күні Антонов ауылдық округінің әкімі Жомарт Оразалин де сол жақта жүрген.
Солтүстік Қазақстан облысы Айыртау ауданындағы Антонов ауылдық округінің әкімі Жомарт Оразалинге Ақан сері жерленген қорым аумағында жүргізілген жұмыстарға байланысты тәртіптік жаза қолданылды. «Жұмыстар кезінде зираттағы қорымдарға ешқандай зиян келтірілмеді» деп жазды Антонов ауылдық округінің әкімдігі. Өз жауаптарында әкімдік, аудан әкімінің өкімімен Жомарт Оразалинге сөгіс түріндегі тәртіптік жаза берілгенін атап өтті.
Сондай-ақ, жауаптарында Қамсақты ауылы Қамысақты ауылдық округінің құрамына жататынын нақты көрсетіп берді.
Ал енді даудың басы болып отырған Қамсақты әкімдігіне келсек, олар жауабын ұзақ күттіріп барып жіберді. Ресми хатта Қамсақты ауылдық округінің әкімі Қайсар Махметов 2025 жылғы 5 маусым күні мазар маңында «абаттандыру жұмыстары» жүргізілгенін мәлімдеді.
Қамсақты ауылдық округінің әкімі Қайсар Махметовтің айтуынша, сол күні мазардың сырты мен айналасы тазаланып, шөп шабылған, ескі құрылыс қалдықтары, сынған кірпіштер мен цемент қалдықтары қолмен жиналып, арнайы техникаға жұмысшылар күшімен тиеліп шығарылған. Сондай-ақ, жердің үстіңгі 15 сантиметр қабаты ғана алынғанын, ал ауыр техника жерлеу орнына кірмегенін атап өтті.
Махметовтің сөзінше, ескі бетон төсеме тақтасы — мазар мен стела арасындағы шамамен 50–55 метрлік жол алынып тасталып, оның орны тегістеліп, темір қоршаудың іргетасы бекітілген. Қамсақты ауылдық округінің әкімі Қайсар Махметов те сөгіс алғанын мойындады.
Сонымен қатар, ауыл ақсақалы Тәйкен Ералин және оның туысы Бекжан Ералинмен кездесу өткізілгені, тараптардың «ортақ келісімге келгені» де көрсетілген.
Бекжан мырза «ортақ келісімге келдік» деген сөзді толық жоққа шығарды.
Облыстық прокуратураның жауабынан кейін Бекжан Ералинов сотқа арыз жазатынын хабарлады.
Ескі зираттардың басына қойған ағаштар мүжіліп, уақыт өте үгітіліп кетуі мүмкін. Ал төмпешік болып тұрған зират бара-бара шөгіп кетеді. Сондықтан қазақ зираттар мен ескі қорымдарға кірмеген. Егер біреу осы қағазға жазылмаған дала заңын бұзса, «аруақты қорлама» дейтін. Дардай-дардай азаматтар мазардың айналасында өздері ғана жүріп қоймай, көліктер кіргізгенін «білместік» деп айтуға бола ма? Оны оқырманның еншісіне қалдырдық.
Orda.kz осы жағдайды ары қарай бақылап, ақпарат таратып отырады.",2025-10-13T18:00:28+05:00,2025-10-13T18:00:28+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/img_20251003_163849_774.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/10ea3c8f-16c0-4676-861a-2fb8c59b5498.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/2568a008-4e07-427a-bd2a-2291d709f995.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/63e4fbe3-0041-4c4a-8e53-f0123698f15a.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/66a16872-5f4d-429a-ab36-736621474f5a.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/8547f045-0fe7-4ef2-b09d-3d1bbc143e36.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/8bcc7ab3-112b-4d4b-a31d-d8f2497ebd02.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/e9a04107-6c32-4918-add1-b92db175a4be.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/img_20251003_163849_774.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/img_20251003_163849_774.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/snimok-jekrana-2025-10-13-121205.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/snimok-jekrana-2025-10-13-121638.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/snimok-jekrana-2025-10-13-122523.png,
efa1ec05ec10d450dd8adb61b38696f8,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Журналистер сот залына кірсін»: Қорғаушы адвокаттар неліктен судьяға шүйлікті?,"26 тамыз күні Алматы облыстық Талғар аудандық сотында Хасан Қасымбековтың соты жалғасты. Сотта жәбірленуші Арман Әлиевтен жауап алу жалғасты. Сот залында Ерлан Меңдешов судья Айнагүл Түкібаеваға наразылық танытты.
Orda.kz тілшісі сот залынан тікелей ақпарат таратты.",stories,https://kaz.orda.kz/zhurnalister-sot-zalyna-kirsin-korgaushy-advokattar-nelikten-sudjaga-shyjlikti-134554/,"26 тамыз күні Алматы облысы Талғар ауданында Хасан Қасымбаев пен серіктеріне қатысты кезекті сот отырысы өтіп жатыр. Бүгін де жәбірленуші Арман Әлиев жауап берді. Ал адвокат Ерлан Меңдешов судья Айнагүл Түкібаеваға наразылық танытты.
Orda.kz тілшісі сот залынан тікелей ақпарат таратты.
Сот басталған кезде Хасан Қасымбаевтың қорғаушы адвокаты Ерлан Меңдешов сөз алып БАҚ өкілдерін кіргізуді сұрады.
Ал судья адвокатқа БАҚ өкілдері бойынша барлығы түсіндірілгенін алға тартты. Мұны Меңдешов тағы да шеттету фактісі деп мәлімдеді. Айнагүл Түкібаеваның орнына судья Айдар Әбдіқұлов шеттету фактісін тексеруге қатысты. Ол судья Түкібаеваның тарапынан болды деген «шеттету фактісі» растамады.
Сондай-ақ, сот залында айыпталушылардың Арман Әлімовті қалай соққыға жыққаны түскен бейнематериалдар қаралып жатыр.
Түскі үзілістен кейін екінші жәбірленуші Әріпжан Тәжібаевтан онлайн жауап алу басталды. Алайда техникалық ақауларға байланысты жауап алу кейінге шегерілді.
Судья Айнагүл Түкібаева оны  сот залына өз аяғымен келіп, жауап беруін талап етті.
Келесі сот 10 қыркүйек күні сағат 10:00-де жалғасады.
Айта кету керек, 16 жастағы Шерзат Полаттың өлімінен кейін бүкіл Қазақстан халқы дүр сілкінді. Талғарға тілшілер барып түрлі репортаждар жасап, бұған дейін болған қылмыстар жайлы анықтады. Ел арасында «хуторлықтар» деген қылмыстық топтың бар екені және сол топтың жұртты үрейде ұстайтыны айтылды. Оның басшысы ретінде Хасан Қасымбаевты атағандар болды. Дегенмен ІІМ қылмыстық топ бар деген ақпаратты түбегейлі жоққа шығарды.
Orda.kz тілшісі сол шу бұрқ ете қалған сәтте-ақ Хасан Қасымбаевты тауып, кездесіп, сұхбат алған болатын. Хасан Қасымбаев: «менің арым таза, заң бұзған жоқпын» деген еді. Алайда 4 қараша күні ол қамауға алынып, оған қатысты тергеу басталды. Тергеу шілде айында аяқталды. 29 шілдеде прокуратура айыптау актісін бекітіп, істі сотқа жіберді.",2025-08-26T18:44:42+05:00,2025-08-26T18:44:42+05:00,kk,Ислам Әден,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1200xauto_kpref3vwrt5pnejrmee7zqoiry8kibb4luzkzbzn.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1756215613_screenshot-2025-08-26-145712.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1200xauto_kpref3vwrt5pnejrmee7zqoiry8kibb4luzkzbzn.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1200xauto_kpref3vwrt5pnejrmee7zqoiry8kibb4luzkzbzn.webp,
1698bfa20b79a9b6213ead1a873f6c37,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Жыры бітпеген Талғар полициясы: Қызды зорлаған күдіктіні босатып жіберіп, ағасын атып өлтірді","Талғар ауданының Қызылқайрат ауылында елді дүр сілкіндірген ауыр қылмыс болды. Қызды зорлап, бір ай бойы интимдік суреттері мен видеоларын тартып, қоқан-лоқы көрсеткен ер адамды полицияға ұстап апарып тапсырғанымен, Талғар полициясы оны қамауға алмастан босатып жіберген. Ал келесі күні күдікті зорланған қыздың ағасын жүрек тұсынан екі рет атып, 3 жасар бүлдіршінді кепілдікке алған. Orda.kz тілшісі жәбірленушінің үйіне барып, сол күнгі оқиғаның мән-жайын білді.",stories,https://kaz.orda.kz/zhyry-bitpegen-talgar-policijasy-kyzdy-zorlagan-kydiktini-bosatyp-zhiberip-agasyn-atyp-oltirdi-134776/,"Талғар ауданының Қызылқайрат ауылында елді дүр сілкіндірген ауыр қылмыс болды. Қызды зорлап, бір ай бойы интимдік суреттері мен видеоларын тартып, қоқан-лоқы көрсеткен ер адамды полицияға ұстап апарып тапсырғанымен, Талғар полициясы оны қамауға алмастан босатып жіберген. Ал келесі күні күдікті зорланған қыздың ағасын жүрек тұсынан екі рет атып, 3 жасар бүлдіршінді кепілдікке алған. Orda.kz тілшісі жәбірленушінің үйіне барып, сол күнгі оқиғаның мән-жайын білді.
Orda.kz тілшісі қанды оқиға болған Қызылқайрат ауылына барғанда, марқұмның туыстары оның денесін мәйітханадан алып келіп, ертеңгі болатын жаназа намазына дайындалып жатыр екен. Қайғыдан қабырғасы қайысқан туыстары жазықсыз кеткен бауырларын жоқтап, қан жұтып отыр.
Оқиғаның қалай болғанын осы отбасының туысы әрі адвокаты Гаухар Сариева айтып берді. Еске сала кектейік, 6 қыркүйек күні қанды қылмыстың болғанын айтып, осы іске назар аударуды әлеуметтен сұрап, ел-жұртты хабардар қылған да осы Сариева еді.
Адвокат Сариеваның айтуынша, осыдан үш-төрт күн бұрын оған  Аружан Тұрғынбек деген бөлесі хабарласып, Айғазинов Еламан деген жігіттің қыр соңына түсіп, өзінің интимдік фото-видеоларын қыздың әріптестеріне  таратып, қорқытып жүргенін айтқан. Ол Тұрғынбек Айғазиновпен бастапқыда қыз бен жігіт болып кездесіп жүрген екен. Күдікті көлік жөндеу орталығында істеп жүріп, алаяқтық жолмен бір көлікті Аружанның атына тіркеп қойған, келесіде тағы да  бірнеше көлікті тіркемекші болғанда Аружан қарсылық танытады. Сол кезде Айғазинов қызды зорлап, оның көзін байлап, тыр-жалаңаш фото-видеоға түсіріп алып, бір ай бойы қорқытып келген. Ондағы мақсаты сол арқылы заңсыз көліктерді Тұрғынбектің атына тіркеуге көндіру болған.
Кісі қолынан мерт болған 30 жастағы Ернар  Аружан Тұрғанбектің туған ағасы, артында үш баласы мен аяғы ауыр әйелі қалды. Талғар полициясы күдіктіні өз қолдарымен босатып жіберген соң ол ертесіне жанына тағы екі-үш жігітті ерітіп алып, Аружанның үйіне келеді. Жол жөнекей дүкенге кетіп бара жатқан қыздың ағасын көріп, көліктен шығып мылтықпен көшенің қақ ортасында жүрек тұсынан екі рет атып тастайды да ары қарай үйге бет алған.
Марқұмның жары Әбілаева Балзияның айтуынша, сол күні олар күйеуімен бірге базарға баруға дайындалып жатқан екен. Ал Аружан медбике болып жұмыс істеген соң бір көше ары тұратын көршілерінің үйіне дәрі салуға кетіп қалған.
Адвокат Сариеваның айтуынша, күдікті Аружан Тұрғынбектің 3 жасар қызын кепілдікке алып кеткен. Жол жөнекей күдікті Аружанға хабарласып, «өз-өзіңді өлтіріп, фотосын маған жібересің сол кезде қызыңды босатамын», деген. Еламан Айғазинов бүлдіршінді алып көлікпен тау жаққа бет алған екен. Артынан полиция қуып, арнайы жасақ құрылғанын естіген болар, ақырында күдікті суицид жасамақшы болады. Ол көлікте отырған кішкентай қызбен бірге жардың етегіне барып аударылып, көлікпен ағашқа тіреледі. Сол кезде бүлдіршінің тілі кесіліп кеткен, ауруханада тілін сегіз жерден тігіп ота жасаған. Осы уақытта полиция оларды төбеден дронмен бақылап, артынша келіп күдіктіні құрықтап, уақытша ұстау изоляторына қамады.
Сонымен қатар, Сариеваның айтуынша, күдікті бұған дейін көліктерді заңсыз сатқаны үшін алаяқтық бабы бойынша істі болған, ал тағы бір ісі өндірісте екен. Қылмыс болған күні күдіктінің қасында пышақ ұстаған үш жігітт те  уақытша ұстау изоляторында.
Сондай-ақ, адвокат күдіктіге бір емесе бірнеше бап бойынша іс қозғалатынын атап өтті. Адам зорлау, сталкинг, интимдік фото-видеоларды тарату, яғни адамның жеке өміріне қол сұғушылық, кәмелеттік жасқа толмаған баланы алып кетіп, кепілде ұстау әрекеттері бойынша іс қозғалатынын айтты.
Айта кетейік, Прокуратура осы оқиғадан кейін полицияға қатысты қылмыстық кодекстің 370-бабы 4-бөлігі (лауазымды тұлғалардың әрекетсіздігі) бойынша іс қозғады.
Жалпы соңғы кезде Талғарда қанды қылмыстың өршіп кеткені баршаға мәлім мәселе. Осыдан бір жыл бұрын 16 жасар Шерзат Полат кісі қолынан мерт болған кезде Талғар ауданы полиция басшысы бір емес, қатарынан екі рет ауысты. Бірінші рет 2024 жылдың 2 желтоқсанында және 2025 жылдың 14 қаңтарында тағы да аудандық полицияның басшысы ауысты. Ал 2024 жылдың 18 қазанында Талғар ауданының прокуроры жұмысынан босатылды. Осыншама ауыс-түйіске қарамастан, Шерзат Полаттың жұртты шулатқан қазасына бір жыл толар-толмас шақта тағы да осындай оқиға болды.
Orda.kz оқиғаның қалай өрбитінін бақылауда ұстайды.",2025-09-07T21:13:03+05:00,2025-09-07T21:13:03+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/5327984120296505046.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/5327984120296504959.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/blobid0.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/5327984120296505046.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/5327984120296505046.webp,
bc6a30751d692551151404020e1cf62c,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"«Зорлады, ұрып соқты»: Түркістан полициясы неліктен 16 жастағы қызды қиянат жасаған адамға қайта қосты?","Оқиға 2023 жылы болған. 20 жастағы жігіт әлеуметтік желіде 16 жастағы қызбен танысып, біраз сөйлескен соң кездесуге шақырады.",stories,https://kaz.orda.kz/zorlady-uryp-sokty-tyrkistan-policijasy-nelikten-16-zhastagy-kyzdy-kijanat-zhasagan-adamga-kajta-kosty-135689/,"Түркістан облысында 16 жастағы қызды ер адам ұрлап, зорлаған. Көмек сұрап полиция бөлімшесіне келген жәбірленуші қорған табудың орнына қысымға тап болды. Қызметкерлер арызды қабылдаудың орнына, қызды күдіктінің өзіне қайта қосып жіберген. Оқиға болғанына екі жыл өтсе де, қылмыстық іс әлі қозғалған жоқ.
Оқиғаның мән-жайын Orda.kz тілшісі анықтады.
2023 жылы 20 жастағы жігіт әлеуметтік желіде 16 жастағы қызбен танысып, біраз сөйлескен соң, кездесуге шақырады. Кездесу кезінде ол кәмелетке толмаған қызды үйінің алдынан көлігіне отырғызып, алдап Шымкентке алып кеткен. Жігіт қыздың телефонын тартып алған.
Ата-анасы арыз түсіруге Әл-Фараби аудандық полиция бөлімшесіне барды. Бірақ жауап алу кезінде полиция қызметкерлері ата-анасы мен қорғаушысын басқа кабинетке отырғызып, кәмелетке толмаған қызбен жеке сөйлескен.
Вахаповтың айтуынша, қысым тек қызға ғана емес, оның ата-анасына да жасалған.
Қыз үш ай бойы ер адамның үйінде қамалып отырған. Колледж әкімшілігі оның сабаққа келмей жүргенін байқап, ата-анасына хабарласты. Кейін ер адам қызды оқуға жібермей, оның шәкіртақысын өз пайдасына алып отырғаны белгілі болды.
Қыз оқудағы алғашқы күні-ақ жылап, үйге қайтпайтынын айтқан.
Оқиғадан кейін жәбірленуші бірден сот-медициналық сараптамадан өткен. Алайда тергеу барысында бұл сараптама қорытындысы ескерілмеген. Тергеуші қыз «экспертизадан өтпеген» деп мәлімдегенімен, іс құжаттары мүлде басқа жайтты көрсетеді.
Orda.kz Түркістан облысының полиция департаментіне ресми сауал жолдады. Алайда біздің сауал Түркістан облысынан Шымкент қалалық полиция департаментіне қайта бағытталды. Редакцияның жолдаған сұрақтары мынадай болды:
Алайда Шымкент қалалық полиция департаментінің жіберген хаты барлық сұрақтарға толыққанды жауап бермеді. Редакцияға жолданған ресми хатта:
Айта кетейік, Алматыда журналист Думан Мұхамедкәрім мен қоғам белсендісі Әйгерім Тілеужанның ісіне арналған баспасөз мәслихаты өтті. Жиынға құқық қорғаушы Бақытжан Төреғожина, Думанның қорғаушысы Ғалым Нұрпейісов, әкесі Алмас Тілепов және Айгерімнің адвокаты Айнара Айдарханова қатысты. Олар қамауда отырған екі саяси тұтқынның денсаулығының нашарлағанын, медициналық көмектің жетіспегенін және құқықтарының тапталып жатқанын мәлімдеді.",2025-10-24T16:00:00+05:00,2025-10-24T16:00:00+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/innocence-lost-abused-little-girl-with-her-abuser-2023-11-27-05-12-16-utc.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/innocence-lost-abused-little-girl-with-her-abuser-2023-11-27-05-12-16-utc.webp,
43955fecb2c69fbe6e35b54c611befb6,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,12 адамның өмірін жалмаған Bek Air-дің қазіргі тағдыры қандай?,Бір кездері ең арзан жолаушылар тасымалын жүзеге асырған Bek Air лоукостері апатынан бері 5 жыл өтті. Қазақстандықтардың қабырғасын қайыстырып кеткен бұл қылмыстық іс әлі күнге дейін сотқа жетпеді. Ал қайғылы оқиғаға қатысты жалғыз айыпталушы сол ұшақта қаза тапты.,investigations,https://kaz.orda.kz/12-adamnyn-omirin-zhalmagan-bek-air-din-kazirgi-tagdyry-kandaj-128546/,"Бір кездері ең арзан жолаушылар тасымалын жүзеге асырған Bek Air лоукостері апатынан бері 5 жыл өтті. Жұрттың қабырғасын қайыстырып кеткен бұл қылмыстық іс әлі күнге дейін сотқа жетпеді. Ал қайғылы оқиғаға қатысты жалғыз айыпталушы сол ұшақта қаза тапты. Orda.kz еліміздегі жолаушылар ұшағына қатысты ең ірі апаттың қалай болғанын және оның себебі мен Bek Air-дің қазіргі тағдырына талдау жасады.
Bek Air компаниясы 1999 жылы «Беркут Эйр» (Berkut Air) атауымен құрылып, алғашында компания тек  VIP-ұшуларды қамтамасыз ететін бизнес-авиация саласында маманданған. Ал 2011 жылы атауын Bek Air деп өзгертіп, Орал әуежайын база ретінде пайдалана отырып, тұрақты түрде ішкі рейстерді орындай бастайды.
Авиакомпанияның негізін қалаушылардың бірі Нұрлан Жұмасұлтановтың басшылығымен компания Қазақстандағы ішкі әуе тасымалы нарығында белгілі бір жетістіктерге жетуге ұмтылды. 2017 жылға дейін компанияның тағы бір негізін қалаушы ретінде Сәкен Жарқымбаев болса, кейінірек компанияның құрылтайшысы Дамир Шәуленбаев болып тіркелді.
2015 жылы Bek Air елімізде ішкі жолаушылар тасымалы бойынша екінші орынға ие болып, 14-тен астам бағытта рейстер орындады. Алайда, компанияның қаржылық көрсеткіштері тұрақсыз болған.2015 жылғы түсімі 5436 миллион теңге болса, операциялық шығындары 849 миллион теңгеге, ал таза шығын 808 миллион теңгеге жеткен. Сонымен қатар, Bek Air ЖШС-нің атында 46 миллион теңге көлемінде орындау өндірісі бойынша қарызы болды.  2023 жылдың қарашасында компания таратылып, банкроттық басқарушысы ретінде қазіргі басшы Дамир Шәуленбаев тағайындалған болатын.
2019 жылғы 27 желтоқсанда Алматыдан Нұр-Сұлтанға (қазіргі Астана) ұшып бара жатқан Fokker 100 ұшағы ұшып шыққаннан кейін көп ұзамай апатқа ұшырады. Бортта 98 адам болған 93 жолаушы және 5 экипаж мүшесі.
Ұшу-қону жолағынан көтерілгеннен кейін ұшақ биіктігін жоғалтып, 2 рет ұшақ артқы бөлігімен ұшу-қону жолағыны соғылған. Кейін әуежайдың бетон қоршауын жарып өтіп, Гүлдала ауылындағы екі қабатты үйге соқтығысқан.
Апаттан кейін Bek Air авиакомпаниясының қызметі тоқтатылды, ал оның сертификаты жойылды. Ел билігі авиация саласындағы қауіпсіздік талаптарының сақталуын күшейтіп, тексеру жүргізіп, талаптарға сай келмейтін бірнеше авиакомпанияның қызметін тоқтататқан болатын.
Тергеу басталғанда компанияның шынайы иесі Жамасұлтановты біраз уақыт таба алмай жүрді. 2020 жылы Қазақстанның «Авиациялық әкімшілік» акционерлік қоғамының бас директоры болып қызмет атқарған Питер Гриффитс Bek Air-дің шынайы иесі Нидерландыда екенін айтқан болатын.
Ол сондай-ақ апат тергеуі екі-үш жылға созылады деп болжаған еді. Бірақ, ұшақтың апатқа ұшырау себептерін тергеумен авиациялық апаттарды зерттеу бюросы айналысты. Бұл Fokker ұшақтарының Нидерланд өндірісіне тиесілі екенімен түсіндірілді. Бюро қазақстандық әріптестерінен апатты моделдеу үшін барлық деректерді сұрап алған болатын.
Апаттан кейін Bek Air-дің Африкаға заңсыз рейстер жүргізгені анықталды, ол үшін өзге елдің туын пайдалану (компаниялар өз ұшақтарын немесе кемелерін басқа елге тіркеп, сол елдің туын іліп, өз елінің заңдарынан жалтару тәсілі) жүйесін қолданған. Спутниктік суреттер көрсеткендей, 2019 жылдың сәуірінен бастап 3 ай бойы компания ұшақтары Африка елдерінде тиісті рұқсатсыз ұшып келген.
Компания IOSA (IATA Операциялық қауіпсіздік аудиті) сертификатынсыз жұмыс істеді, бұл сертификат авиакомпанияның ұшу қауіпсіздігі мен операциялық процедураларына қойылатын қатаң талаптарға сәйкестігін растайды. Сертификаттың болуы барлық IATA-ға мүше авиакомпаниялар үшін міндетті және көптеген елдерде сенімділіктің негізгі көрсеткіші ретінде саналады. Яғни, бұл Bek Air компаниясының операциялық және техникалық процедуралары халықаралық қауіпсіздік стандарттарына сәйкес келуін тексеретін тәуелсіз аудиттен өтпегенін білдіреді.
2016 жылы Bek Air компаниясының төрағасы Нұрлан Жұмасұлтанов өзінің компаниясы Қазақстан ішіндегі әуе рейстері үшін ең арзан баға ұсынатынын айтты. Ал IOSA аудитінен өту компанияға тым қымбатқа түсетінін атап өткен болатын.
Сол кездегі қоғам белсендісі, қазір мәжіліс депутаты Мұрат Әбенов авиакомпанияны ашық қолдаған еді. Оның пікірінше, IOSA сертификаты қауіпсіздік кепілі емес. Әбенов сертификаты бар авиакомпанияларда болған әуе апаттары статистикасын келтірді. Оның мәліметі бойынша, 1999 жылдан 2015 жылға дейін 78 әуе апаты болды, олардың 57%-ында авиакомпаниялар аудиттен өткен.
Азаматтық авиация комитеті Bek Air аудиттен өтреу себебін аудит сынағынан өтпей қаламыз деп қауіптенгенін деп түсіндірді. Ал сертификаттау 2016 жылы 60 мың доллар шамасында болған.
Апаттан кейін бұл сертификаттау туралы қайта еске түсті. Осы жолы бұл мәселені айналып өту мүмкін болмады.
Қазақстан индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі IOSA сертификатының ішкі рейстерді жүзеге асыратын авиакомпаниялар үшін міндетті емес екенін айтты. Бірақ бұл стандарттың болмауы Bek Air компаниясының сенімділігіне күмән келтіріп, оның беделіне тағы бір соққы болды.
Осыдан кейін Қазақстан билігі авиация саласын реформалауды бастады, ұшу қауіпсіздігі талаптарын қатаңдату шараларын қолға алды.
2019 жылғы 27 желтоқсандағы апаттан кейін Bek Air барлық рейстерін тоқтатты. Ал 2020 жылдың сәуірінде компания барлық операцияларын ресми түрде тоқтатты. Компанияның жабылуының негізгі себептері ұшу қауіпсіздігі саласындағы үлкен бұзушылықтар, қаржылық қиындықтар және жолаушылар мен мемлекеттік органдар тарапынан сенімді жоғалту болды.
Қайғылы оқиға болған күні ұшақта күйеуімен бірге болған Надежда Карнаева тергеу мен сот әділдігіне күмәнданатынын айтады.
Осы уақыт аралығында Надежда бала көтерді, қазір ол сот процесіне барып қатысу туралы шешімді нақты қабылдамапты.
Сонымен қатар, ол қазіргі уақытта өзі сенетін бірнеше авиакомпаниямен ғана ұшатынын айтты. Надежда лоукостерлерде ұшпағандықтан саяхаттары қымбатқа түседі екен.
Надежданың күйеуі сол қайғылы оқиға болған күні омыртқасын зақымдап, өкпесіне керосиннен күйік алған.
Сондай-ақ, Надежда апаттың себебі авиация саласындағы салғырттық деп есептейді.
Ерік Бақытовтың анасы Базархан Қарибаева да сол әуе апатында қаза тапты. Бұл қайғылы оқиға отбасының өмірін түбегейлі өзгертті.
Іс материалдарымен танысқан Еріктің айтуынша, ол қаза болған ұшқыштарды кінәлау моральдық тұрғыдан қаншалықты дұрыс екеніне күмәнмен қарайды. Себебі ұшқыштар өздерін сотта қорғап, жауап бере алмайды. Оның пікірінше, авиакомпания басшылығы жауапкершілікті өз мойнына алып, кінәсін мойындауы тиіс еді. Бірақ 5 жыл өтсе де, зардап шеккендер мен қаза тапқандардың туыстарынан ешкім кешірім сұраған жоқ.
Бұл қайғылы апатта қазақстандық журналист Дана Круглова да қаза тапты. Оның әкесі бұл қайғыны көтере алмай, артынша көз жұмды. Дананың анасы Жанатгүл Жолмағамбетова қызының қазасын әлі де қабылдай алмай жүр. Сол күні Дана жаңа жылды бірге қарсы алу үшін Астанаға ата-анасына бара жатқан еді.
Жанатгүл Жолмағамбетова іс материалдарымен танысқанымен, құжаттардың көлеміне байланысты оларды толық түсіну қиын болғанын айтты.
Бұл апатқа қатысты мәселені белсенді түрде көтергендердің бірі мәжіліс депутаты Бақытжан Базарбек. Ол сол кезде жер қатынастары жөніндегі заңгер болып жұмыс істеген. Оның айтуынша, ұшақ соғылған үй санитарлық-қорғау аймағында салынған, бұл жерде мүлдем құрылыс жүргізуге болмайды. Нәтижесінде, жер мәселесіне байланысты қылмыстық іс қозғалып, Талғар ауданының 6 шенеунігі сотталды.
Сонымен қатар, депутат Алматы әуежайының қызметкерлері де жауапқа тартылмағанына баса назар аударды.
Мәжіліс депутаты Бақытжан Базарбек апатқа жауапкершілікті азаматтық авиация саласындағы шенеуніктер де мойындарына алуы керек деп санайды. Себебі олардың бақылау функциялары мен авиакомпаниялардан ережелерді сақтауды талап етуге құқығы бар.
Сонымен қатар, Базарбектің айтуынша, Талғар ауданы әкімдігінің кейбір шенеуніктері әлі күнге дейін жауапқа тартылмады.
Сондай-ақ, ұшқыштарды кінәлі етіп көрсету олар тірі болмағандықтан оңайға соққанын айтты.",2024-11-20T12:33:53+05:00,2024-11-20T12:33:53+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/kollazh-bek-jeir.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/bakytzhan-bazarbek.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/bek-air-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/bek-air-aaaaaa.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/bek-air-devushka.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/bek-air-foto.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/bek-jeir-dom.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/kollazh-bek-jeir.webp,https://www.youtube.com/embed/703igT5Y3_g?feature=oembed
cb4c91f24d284574d97ba016be6f3d90,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"200 миллиард оффшорда: Жұманғарин АХҚО-дағы салықтық олқылықтар туралы айтқанда, кімді меңзеді?","ҚР Ұлттық экономика министрі – Премьер-Министрдің орынбасары Серік Жұманғарин жуырда «Астана» халықаралық қаржы орталығында (АХҚО) тіркелген бір компанияның корпоративтік табыс салығы мен қосылған құн салығы бойынша бюджетке 200 миллиард теңгеден астам қаржы төлемегенін мәлімдеді. Ол бұл компания заң бұзбағанын, тек заңды «саңылауды» пайдаланғанын атап өтті. Orda.kz вице-премьердің нақты қай компанияны меңзегенін саралап көрді.",investigations,https://kaz.orda.kz/200-milliard-offshorda-zhumangarin-ahko-dagy-salyktyk-olkylyktar-turaly-ajtkanda-kimdi-menzedi-133512/,"ҚР Ұлттық экономика министрі – Премьер-Министрдің орынбасары Серік Жұманғарин жуырда «Астана» халықаралық қаржы орталығында (АХҚО) тіркелген бір компанияның корпоративтік табыс салығы мен қосылған құн салығы бойынша бюджетке 200 миллиард теңгеден астам қаржы төлемегенін мәлімдеді. Ол бұл компания заң бұзбағанын, тек заңды «саңылауды» пайдаланғанын атап өтті. Orda.kz вице-премьердің нақты қай компанияны меңзегенін саралап көрді.
Алдымен, осы туралы қысқаша айта кетейік. Бұл – Қазақстан аумағындағы арнайы юрисдикция, ағылшын құқығы негізінде жұмыс істейтін ерекше құқықтық режим. Мақсаты – инвестиция тарту. Мұнда салықтық жеңілдіктер, жеңілдетілген валюталық реттеу мен тәуелсіз сот жүйесі қарастырылған. Яғни, бұл орталық шетелдік компанияларға Қазақстан нарығына шығуға, ал отандық компанияларға халықаралық қор биржаларына шығуға және инвестиция тартуға көмектесу үшін құрылған.
Компанияның нақты атауын анықтау қиын, бірақ Orda.kz бірнеше ықтимал нұсқаны қарастырды. Бірінші болжам – бұл «Kazakhmys Holding Limited» компаниясы болуы мүмкін. Бұрын Люксембургте тіркелген бұл компания 2024 жылдың маусымында АХҚО юрисдикциясына көшіп, Астанада кеңсе ашқан.
Бұл нұсқа жөнінде Orda.kz сұхбаттасқан қаржы сарапшысы Расул Рысмамбетов пікір білдірді. Оның ойынша, бұл шындыққа жанасады.
Айта кетерлігі, Kazakhmys Holding Limited бар болғаны екі адаммен тіркелген: Эдуард Огай мен Владимир Ким, бірақ олардың екеуі де Қазақстандағы ең бай адамдар қатарында. Бұл компания холдингті басқарушы құрылым болып саналады. Оның лицензиясы жоқ, мемлекеттік сатып алуға қатыспаған, сот істеріне тартылмаған. 2021 жылы құрылған сәттен бері небәрі 5,6 миллион теңге салық төлеген. Ал негізгі холдинг – «Қазақмыс» соңғы 10 жылда 23,6 миллиард теңге салық төлеген.
Алайда, бұл болжамға қарсы дәлел де бар – Kazakhmys Holding Limited компаниясының АХҚО-дағы жарғылық капиталы бар болғаны 60 мың доллар.
Басқа ықтимал компаниялар
Тағы бір ықтимал нұсқа – KAZ Minerals Holding Limited. Бұл компания туралы Мәжіліс депутаты Ерлан Сайыров 2025 жылғы 9 сәуірде АХҚО-ны салықтан жалтаруға жағдай жасап отыр деп сын айтқан болатын.
KAZ Minerals Holding Limited бірнеше параметрге сәйкес келеді. Бұл – өте ірі холдинг, 2024 жылғы 24 маусымда МФЦА-да тіркелген. Айтпақшы, Kazakhmys Holding Limited компаниясымен бір уақытта Люксембургтен көшіп келген. Оның жарғылық капиталы – шамамен 3,68 миллиард доллар, бұл ірі салықтық міндеттемелерді білдіреді.
KAZ Minerals Holding Limited құрылтайшысы – KAZ Minerals International DMCC, ол Дубайдағы DMCC (АХҚО-ның дубайлық баламасы) аймағында тіркелген. Бұл құрылым – жаһандық операциялар мен активтерді қорғауға арналған холдингтік компания. KAZ Minerals Holding – AIFC-тегі тіркелген компания, ал DMCC – Дубайдағы еншілесі. Бұл құрылым KAZ Minerals Ltd. (Лондон) және KAZ Minerals Management LLP (Алматы) компанияларымен байланысты.
2023 жылы KAZ Minerals тобы Қазақстанда 1,059 миллиард доллар салық төледі, оның ішінде:
Корпоративтік табыс салығы мен ҚҚС – 425 миллион доллар, Пайдалы қазбаларды өндіру салығы – 426 миллион доллар.
Дегенмен, Жұманғарин нақты осы компанияны меңзеді деген дәлел жоқ. Бірақ ол үкіметтің бұл бағытта шара қабылдап, мұндай олқылықтарды жоюды жоспарлап отырғанын атап өтті.
АХҚО редакцияның ресми сұрауына жауап беріп, барлық тіркелген компаниялардың Қазақстан Республикасының салық резиденттері екенін, сондықтан еліміздің салық органдарына есеп тапсырып, Салық кодексіне сәйкес салық төлеуге міндетті екенін нақтылады.
Редакция Мемлекеттік кірістер комитеті мен Ұлттық экономика министрлігіне ресми сауал жолдады. Бұл мәселеге қатысты жауап күтіп, «Астана» халықаралық қаржы орталығындағы ахуалды бақылауды жалғастырады.",2025-06-28T12:03:58+05:00,2025-06-28T12:03:58+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/1751092758_1751005145_848cb028b7eb02525054e8982c536bed.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/1751092758_1751005145_848cb028b7eb02525054e8982c536bed.webp,
bcbbb7fa38b7bb14638b04ff8f6b4b24,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,2003 жылдан бері Қазақстанда репрессия мен ашаршылық құрбандарына 23 млрд теңгеден астам қаражат төленді,"2003 жылдан бері республикалық бюджеттен саяси қуғын-сүргін құрбандарына 23,6 млрд теңге төленді, ал 2025 жылға бұл мақсатқа 2,7 млрд теңгеден астам қаражат қарастырылған,  деп хабарлайды Orda.kz ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің баспасөз қызметіне сілтей отырып.",investigations,https://kaz.orda.kz/2003-zhyldan-beri-kazakstanda-repressija-men-asharshylyk-kurbandaryna-23-mlrd-tengeden-astam-karazhat-tolendi-132998/,"2003 жылдан бері республикалық бюджеттен саяси қуғын-сүргін құрбандарына 23,6 млрд теңге төленді, ал 2025 жылға бұл мақсатқа 2,7 млрд теңгеден астам қаражат қарастырылған,  деп хабарлайды Orda.kz ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің баспасөз қызметіне сілтей отырып.
Қолданыстағы заңнамаға сәйкес, 2003 жылдан бері саяси қуғын-сүргін құрбандарына және зардап шеккен деп танылған адамдарға біржолғы өтемақы төленіп келеді.
ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің әлеуметтік көмек департаментінің директоры Асқар Аймағамбетовтің айтуынша, 2003–2024 жылдар аралығында бұл мақсатқа республикалық бюджеттен 4,7 млрд теңге бөлінген. Төлем мөлшері 2949 теңгеден 393,2 мың теңгеге дейінгі аралықта өзгереді. 2025 жылға арналған бюджетте 1,2 млрд теңге қарастырылған.
Саяси қуғын-сүргін құрбандары мен осы санаттағы мүгедектігі бар немесе зейнеткерлік жастағы зардап шеккен адамдарға, басқа да әлеуметтік төлемдерге қарамастан, арнайы мемлекеттік жәрдемақы (АМЖ) төленеді. Оның мөлшері 1,23 айлық есептік көрсеткішке (АЕК) тең – 2025 жылы бұл 4837 теңге болды.
Аймағамбетовтің айтуынша, 2005–2024 жылдар аралығында АМЖ төлеуге республикалық бюджеттен 18,8 млрд теңге бөлінген. 2025 жылға 1,5 млрд теңге қарастырылған. 2024 жылғы 1 мамырдағы жағдай бойынша АМЖ алушылар саны – 26 807 адам. Олар – саяси қуғын-сүргін құрбандары мен зардап шеккендер.
Реабилитацияланған азаматтар мен саяси қуғын-сүргіннен зардап шеккен, мүгедектігі бар немесе зейнеткерлік мәртебесі бар адамдар бірқатар әлеуметтік құқықтарға ие.
Атап айтқанда:
Сондай-ақ, өз құзыреті шеңберінде жергілікті атқарушы органдар мәслихаттардың шешімімен саяси қуғын-сүргінге ұшыраған және заңнамаға сәйкес кейін реабилитацияланған азаматтарға жергілікті бюджет есебінен қосымша қолдау шараларын қарастыра алады.
Атап айтқанда, жыл сайын Саяси қуғын-сүргін және ашаршылық құрбандарын еске алу күніне орай оларға біржолғы материалдық көмек көрсетіледі. 2024 жылы бұл көмек көлемі жергілікті бюджет есебінен 223,8 млн теңге болды.
Министрліктің мәліметінше, 1921–1954 жылдар аралығында Қазақстанда «халық жауларын» анықтау науқаны аясында шамамен 100 мың адам сотталған, оның ішінде 25 мыңға жуығы ату жазасына кесілген. 1932–1933 жылдардағы ашаршылық миллиондаған қазақстандықтың өмірін жалмады.
Республика аумағында сол кезде ГУЛАГ жүйесінің ең ірі лагерьлері – АЛЖИР, Степлаг, Қарлаг орналасқан. Репрессия жылдары Қазақстандағы лагерлерге 5 миллионнан астам адам жөнелтілген. Кейбір деректер бойынша, тұтқындардың нақты саны бұдан әлдеқайда көп болуы мүмкін.
1930–1940 жылдары республика Кеңес Одағы халқы үшін жаппай жер аудару орнына айналды. 1937 жылдың күзіне қарай Қазақстанға корей, түрік, иран, күрд, әзірбайжан ұлттарының жүздеген мың өкілдері көшірілді. Ұлы Отан соғысы кезінде мұнда неміс, грек, шешен, ингуш, қарашай, балқар, қырым татарлары және басқа да ұлт өкілдері депортацияланды. Жалпы депортацияланғандар саны 1,2 миллион адамға жетеді.
31 мамырда Қазақстанда аталып өтілетін саяси қуғын-сүргін және ашаршылық құрбандарын еске алу күніне орай Мемлекет басшысы мемориалға гүл шоқтарын қойып, қаза тапқандарды бір минут үнсіздікпен еске алды.
Содан кейін президент саяси қуғын-сүргін құрбандарына арналған «АЛЖИР» мұражай-мемориалдық кешеніне барды.",2025-06-01T14:02:43+05:00,2025-06-01T14:02:43+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/2023_05_30_dsc_8584.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/2023_05_30_dsc_8584.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/2023_05_30_dsc_8584.webp,
6c7147b048a191150c8affb5b4af619a,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«25 күн ішінде төрт рет зорландым»: Қазақстанда психикалық орталықтар қорлау мен зорлық-зомбылықтың ошағына айналып бара ма?,"Италия – әлем бойынша мемлекеттік психологиялық орталықтарын түгел жапқан ел. Елімізде 300 мың адам, соның ішінде, 45 мың бала психикалық денсаулық сақтау орталықтарында тіркеуде тұр. Тәні ауырғандар сияқты жаны ауырған ересектер мен балалар мұндай орталықтарда зорлық-зомбылыққа ұшырамай, сапалы ем алуға құқылы. Алайда, Қазақстандағы психикалық орталықтардың әуел бастан өздерін жабық мекеме етіп, ойына келгенін істейтін әдет тапқандай. Осы мекемелердегі ересектер мен балалардың бастан кешкендері жария болған сайын бұған сенбеске амал жоқ сияқты.",investigations,https://kaz.orda.kz/25-kyn-ishinde-tort-ret-zorlandym-kazakstanda-psihikalyk-ortalyktar-korlau-men-zorlyk-zombylyktyn-oshagyna-ajnalyp-bara-ma-132128/,"Италия – әлем бойынша мемлекеттік психологиялық орталықтарын түгел жапқан ел. Елімізде 300 мың адам, соның ішінде, 45 мың бала психикалық денсаулық сақтау орталықтарында тіркеуде тұр. Тәні ауырғандар сияқты жаны ауырған ересектер мен балалар мұндай орталықтарда зорлық-зомбылыққа ұшырамай, сапалы ем алуға құқылы. Алайда, Қазақстандағы психикалық орталықтардың әуел бастан өздерін жабық мекеме етіп, ойына келгенін істейтін әдет тапқандай. Осы мекемелердегі ересектер мен балалардың бастан кешкендері жария болған сайын бұған сенбеске амал жоқ сияқты.
Orda.kz бұған дейін Алматыдағы психологиялық орталықтың қызметкерлерінің қылмыстық топ болып жасаған адам айтса сенгісіз әрекеттерін әшкере еткен еді. Бұл мекеме қызметкерлері емделіп жатқандардың ұрып-соғып, мүлкін иемденген. Бұл мекемеде тіпті адам жоғалып, кісі өлген. Бұл туралы материалдарды мына сілтемеден оқи аласыздар.
Ал, бүгінгі зерттеуіміз – бұған дейін де, бізден кейін де талай журналист жазатын өзекті тақырып. Талай жанның тағдырының күл талқанын шығарған теріс жүйенің нақты шешімі жайлы сөз қозғаймыз.
«ТОКСИКОЗ, 150 ГРАММ БОЛАТЫН ШАҚАЛАҚ ЖӘНЕ ЖАСӨСПІРІМ ҚЫЗДЫҢ КӨРГЕН ҚОРЛЫҒЫ»
Сөз басында айтқанымыздай, Қазақстанда психологиялық ауытқуы бар 45 мың бала бар. Баласының дертіне ем іздеген ата-ана жанұшыра дәрігерлерге жүгінеді, баласының жазылып кетуін тілеп, талай табалдырықты тоздырады, кейде бұл жол түбі бір психологиялық диспансерге апарумен бітеді. Түркістан облысында тұратын мына ана да 17 жастағы қызының дертіне ем іздеп, Шымкенттегі психологиялық диспенсерге апарған. Алайда, дәл осы шешім анасының да, қызының да өмірінің соңына дейін өзекке тығылған өксікке айналарын олар білмеген еді. 17 жастағы қыз Қазақстанда ресми түрде шизофренияға тап болып тіркелген 300-ге жуық баланың бірі.
Қызының диагнозын білгендіктен әрі қызы өз еркімен емес, зорлықтың салдарынан жүкті болғанындықтан, анасы аборт жасату туралы шешім қабылдайды.
17 жастағы қыздың анасы аборт жасата сала биоматериалды істің дәлелі ретінде сараптамадан өткізуді талап еткен.
«25 КҮН ІШІНДЕ ТӨРТ РЕТ ЗОРЛАНДЫМ»
Біздің кейіпкеріміз – шизофрения диагнозы бар 17 жастағы қыз. Бір жағынан кәмелет жасына толмаған соң, екінші жағынан, бойындағы дертіне байланысты дәл өзін сөйлетіп, бейнекамераға түсіре алмадық. Анасының айтқан әр сөзін жаздық. Дегенмен, зерттеудің аясын кеңейте түсу үшін осы 17 жастағы жасөспірім зорланған орталықта жәбір көрген тағы бір адамды таптық. 22 жастағы әрі ақыл-есі орнындағы бұл бойжеткен орталыққа «депрессия» деген диагнозбен түскен. Ең өкініштісі, жанын жегідей жеген күйзелістен арылам деп барып тағы бір ауыр соққы алды.
Әңгімесін бастай сала өксіп жіберген қыз ары қарай қалай зорланғанын, кім зорлағанын және неше рет зорланғанын айтып берді.
Есі дұрыс қыздың қарсылығына қарамастан санитар оны аңдып, қайда барса да, қыр соңынан қалмаған. Дәретханаға барса да, асханаға барса да көлеңкесіндей еріп алып, ақыр соңында бейнебақылау камерасы жоқ бір бұрышта бірінші рет зорлаған.
Фото: Orda.kz
ТЕРГЕУДЕГІ ЗАҢСЫЗДЫҚ ТУРАЛЫ АДВОКАТТАР НЕ ДЕЙДІ
Бұл оқиға жайлы іс қозғалып, тергеу жүрді және айтып өткеніміздей, материал жарыққа шыққалы тұрғанда істің сотқа өткенін естідік. Екі жәбірленуішінің адвокаты тергеуде қандай заңсыздықтар болғанын және санитарлардың қылмысы дәлелденсе, қандай жаза алуы мүмкін екенін баяндап берді. 17 жастағы қыздың отбасына адвокат болған Нұртуған Өмірзақ сараптаманың уақытында жасалмағаны күмән туғызып отырғанын айтты.
Екінші адвокат Жамал Бакировадан «Зілді сараптамаларсыз санитарлардың қылмысы дәлелденбей қалуы мүмкін бе?» деп сұрадық.
Осы зерттеуді енді бастағанда Астанада тағы бір сұмдық факт тіркелген еді. Лифтке кірген бес жасар балаға аяқ асты бір жасөспірім шабуыл жасап, бетін пышақпен бірнеше рет тіліп жіберген. Осы сәттің қорқынышты бейнежазбасы желіге тез-ақ тарап кетті.
Ұсталған баланың шизофрения деген диагнозы бар екені анықталды. Біздің бүгінгі кейіпкеріміз сияқты ол ұл да психдиспансерде жатып шыққан. Бұл оқиғадан кейін органдар оны тағы да сол орталыққа «тықты». Кейін анасы жанайқайын айтып, сол орталықтағы санитарлар ұлын ұрғанын хабарлады. Міне, біз бүгін айтып отырған өзекті мәселе – психологиялық диспансерлердегі қауіпсіздіктің жоғы. Сонда, психдиспансерлердің санитарлары «есі дұрыс емес» деп тағдыр онысызда аямаған балаларды ұрып жүре бере ме? Мұндай орталықтардағы балалардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін не істеу керек?
«БІЗДЕ МҰНДАЙ МЕКЕМЕЛЕРДІҢ КЕЙБІР ДИРЕКТОРЛАРЫ КАМЕРАЛАРЫН ҚАРАМАЙДЫ»
Бала құқықтары жөніндегі уәкіл Динара Зәкиева технология дамыған заманда бұндай орталықтарға камераны көп орнатып, оны үнемі бақылап отыру керек дейді.
МАМАН ТАПШЫЛЫҒЫ: НАУҚАС КӨП, ЕМДЕЙТІН ДӘРІГЕР ЖОҚ
Астанада бес жасар бала лифт ішінде жарақат алған соң қоғамда резонанс туды. Журналистердің сұрағына жауап берген депутаттардың бірнешеуі қазір елімізде психологиялық көмек туралы жаңа Заң жобасы әзірленіп жатқанын айтып, мәселенің бірнеше шешімін ұсынған. Мысалы, мәжіліс депутаты Айна Мусралимованың айтуынша, қызмет сапасын жақсарту үшін Қазақстан алдымен сапалы маман даярлауы керек. Яғни, депутаттың айтуынша, Қазақстанда ресми тіркелген әлеуметтік қызметкерлердің санын психикалық денсаулық орталықтарында есепте тұрған 300 мыңнан аса адамға шақсақ, арасы жер мен көктей болады. Қазақстанда небәрі балаларды қарайтын 69 психиатр дәрігер бар деген статистикасына қарасақ, бұл расымен бей-жай қарайтын дүние емес екенін ұғамыз.
ИТАЛИЯ ЕЛДЕГІ МЕМЛЕКЕТТІК ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ ОРТАЛЫҒЫН НЕГЕ ЖӘНЕ ҚАЛАЙ ЖАПТЫ ?
Психология саласында деинституционализация деген ұғым бар. Яғни, психикалық ауытқуы бар адамдарды үлкен әрі жабық мекемелерге қамамай, керісінше оларды қоғамға бейімдеу үрдісі. Бұл үрдісті алғаш енгізген Франко Базалья. Ол — Италияда мемлекеттік психикалық орталықтарды түгел жоюға мүмкіндік берген профессор. Қазір дәл осы әдістің арқасында Италия, Швеция мен Швецария бүкіл психикалық орталықтарын жапты. Бұл практика Америка Құрама Штаттарында да кеңінен қолданылады. Дәл осы тақырыпта Америкада деректі фильм түсіріп жүрген әріптесім Рахиля Бекназарқызы көрген АҚШ-тың осы мәселедегі тәжірибесін айтып берді.
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының Қазақстандағы кеңсесінің кеңесшісі Николай Негай Италияның шешімін оқып қана емес, көзімен көрген адам. «Қазақстан Орта Азия елдері ішінде психологиялық қызметті деинстутициялауға ақырын болсын қадам басып келе жатқан ел» дей келе, ол бұл шынымен де мәселенің шешімі екенін айтып берді.
Оның айтуынша, деинституционализация шешімін қабылдаған елдерде жабық мекемелер жоқ. Ал психикалық ауытқуы бар адамдарды емдейтін орталықтарға кез келген адам кіріп-шыға алады. Соған жарай онда біздің елдегідей сұмдық қылмыстар тіркелмейді.
ҚАЗАҚСТАН ҚОҒАМЫ АШЫҚ ЕМДЕУ ЖҮЙЕСІНЕ ДАЙЫН БА ?
Әрине, осы мәселелерді тізіп шыққан Николай Негай бұл жүйені сәтті болатындай енгізу үшін Қазақстан ең алдымен қоғамды дайындау керек дейді.
Бұл тұрғыда еліміздегі психикалық ауытқуы бар балалар мен жасөспірімдерге баса назар аударған жөн. Оларды бала кезінен инклюзивті ортаға бейімдесек, болашақта психикалық орталықтарға деген қажеттілік төмендер еді. Бұқаралық ақпарат құралдарында елімізде психологиялық қызмет туралы заң жобасы әзірленіп жатыр деген ақпарат шықты. Егер біздің журналистік зерттеудің аясында ұсынған шешім заң жобасына кішкене болсын көмек болса, онда еңбегіміз еш кетпес еді.
Журналистік зерттеудің бейне шығарылымын YouTube-тен Qazaq Ordasy арнасынан көре аласыздар.
Бұл материал шешім журналистикасы жанрында Solutions Journalism Lab II жобасы аясында дайындалған және автордың жеке көзқарасын көрсетеді.",2025-04-18T11:00:11+05:00,2025-04-18T11:00:11+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/whatsapp-image-2025-03-24-at-19_31_29.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744917038_blobid0.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744919192_5413657473627319713.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744921286_unknown-8.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744921295_unknown-9.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/5413657473627319705.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/5413657473627319706.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/5413657473627319712.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/5413657473627319714.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/whatsapp-image-2025-03-24-at-19_31_29.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/whatsapp-image-2025-03-24-at-19_31_29.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/unknown-6.jpg,https://www.youtube.com/embed/D4XgCcakwEs?feature=oembed
77b8192d4560499b067aee917f8d425d,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"3,5 млрд теңгеге салынған мектеп қирауға шақ тұр","2020 жылы салынған мектептер арасында ең көп қаржы жұмсалғаны -  №202 мектеп гимназиясы. Мектепке мемлекеттен 3,5 миллиард теңге бөлінген.",investigations,https://kaz.orda.kz/35-mlrd-tengege-salyngan-mektep-kirauga-shak-tur-126410/,"Қазақстан бойынша 2020 жылы салынған мектептер арасында ең көп қаржы жұмсалған №202 мектеп-гимназиясы болды. Мектепке мемлекеттен 3,5 миллиард теңге бөлінді. Директоры екі ауысыммен 2400 бала оқитын мектеп құрылысына сапасыз материалдар қолданған соң, қазіргі кездегі мектептің нашар жағдайда тұрғанын көрсетті.
Қазіргі таңда сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі 125 нысанның құрылысын бақылауда ұстап отыр. Осы мәселеде Orda.kz тілшісі сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі сарапшысына хабарласты. Сондай-ақ, №202 мектеп-гимназиясына барып, мән-жайды біліп қайтты.
Мектепті салдыруға тапсырма берген « Алматы құрылыс » басқармасы. Құрылыс біткен соң, қабылдап алған да «Алматы құрылыс» басқармасы. Мектеп құрылысын жүргізген  «Construction Compani» АК ЖШС (бұрынғы Астана-құрылыс) компаниясы. Бір қызығы бұл мектепті Астана құрылыс компаниясы атымен салған, бұл компания өздерін кейіннен банкрот деп жариялады. Қазіргі таңда «Construction Compani» АК ЖШС атап, қайтадан жұмысқа кірісіп отыр.
Orda.kz тілшісі  «Construction Compani» АК ЖШС компаниясына хабарласып көрді. Қоңырау шалып сөйлескенімізде ақпаратты жоққа шығарып, толық сұхбат беруден бас тартты. Жолдаған хатымызға жауап бермеді.
Мектептің қазіргі директоры Болат Жанайхан мырза Orda.kz тілшілеріне сұхбат берді. Болат мырза 2022 жылы 10 маусымда мектепке директор болып келген. Болат мырзаның айтуынша 9 рет су апаты болған. Қабырғалары 10 сантиметрге дейін жететін жарықтар пайда болды.
Оның сөзінше, мектепке арнайы сатып алынған барлық электрондық құрал-жабдықтар (компьютер, ноутбук, интерактивті тақта) төмен сапада екен. Мектепке құжат бойынша 60 итерактивті тақта алынуы керек болған. Бірақ компания 30 тақта алып, өрт сөндіру құралдары мен дабылдары орнатылмаған.
Су апатының себебі су құбырының диаметрі 100 болу керек. Қайта-қайта жарылғандықтан компания құбырға диаметрі 50 болатын құбыр салып қойған. Алдағы уақытта да мектептің су құбыры өті қауіпті жағдайда тұр. Сонымен қатар өрт қауіпсіздігі мен жалпы ережелерге құрлыстың сапасы сәйкес келмейді. Сол үшін АлматыСу апат болған жағдайда баланста емес деп бұл мектепке қатысты жауапкершілікті мойнына алмайды. Себебі, мемлекеттік мектеп — мемлекеттік АлматыСу балансында жоқ. Мектеп директоры балансқа өткізбек болған. Бірақ талапқа сай құбырлар қойылмағандықтан АлматыСу қабылдаудан бас тартып отыр.
Антикор қаржы министірлігінің ішкі мемлекеттік аудит комитетіне жазды. Қаржы министірлігінің ішкі мемлекеттік аудит комитеті  «AK Construction» компаниясына 42 миллион теңгеге ремонт жасауға шешім шығарды. Мемлекеттік кірістер комитеті бұл істі қайта жауып тастады.
Мұны Алматы қалалық «Әділдік жолы» қоғамдық бірлестігі жүргізген.
Әділдік жолы РҚБ-нің Алматы қаласындағы филиалының сарапшысының айтуы бойынша:
Атын өзгерткен АК «Construction Compani» компаниясы ішкі аудит жүргізген тексерістен кейін 42 миллионға қайта сапасыз ремонт жасап береді. Содан су құбыры қайта жарылып, қабырғалар да жарыла бастады. Оны қалалық ревизиялық комиссия тексерген соң, АК «Construction Compani» компаниясы 9.000.000 теңгені мемлекетке қайтадан қайтартқызды.
Алайда 166.000.000 теңге көлемінде мемлекетке залал келсе де,  «Construction Compani» Ак ЖШС (ред. бұрынғы Астана-құрылыс) компаниясының үстіне әлі күнге дейін қылмыстық іс қозғалмай отыр.
Қорыта келе айтарымыз, Алматыдағы 202-ші гимназияның құрылысы мемлекет қаржысының тиімсіз жұмсалуы мен атқарылған жұмыстардың сапасына жеткілікті қадағалаудың болмауының айқын мысалы болып отыр. 3,5 миллиард теңге көлемінде қомақты қаржы жұмсалғанына қарамастан, 2400 бала оқитын мектеп оқушылардың жайлы жағдайда білім алуына мүлде жарамсыз болып шықты.
Су құбырларының жарылу қаупі, қабырғалардың жарылуы, өрт қауіпсіздігінің болмауы және сапасыз құрылыс материалдары оқушылардың денсаулығы мен қауіпсіздігіне үлкен қауіп төндіреді.
Банкроттық жариялағаннан кейін атауын өзгерткен «Construction Compani» АК компаниясы берілген жөндеу тапсырмасына қарамастан, жұмысын жалғастырып жатыр. Мектептің нашар жағдайы мен мемлекеттік органдардың әрекетсіздігі бюджет қаржысының желге ұшқанын көрсетіп отыр.",2024-08-20T15:04:41+05:00,2024-08-20T15:04:41+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/klzh-stroitelnaja-kompanija.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-20_12-44-16.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-20_12-44-27.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-20_12-44-29.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-20_12-44-31.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/klzh-stroitelnaja-kompanija.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/klzh-stroitelnaja-kompanija.webp,
2089dcc092234948d2500f5bdcbdef54,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"38,4 миллиардтың жарығы қайда кетті, қараңғы Алматы?","2 миллионнан аса халқы бар мегаполис Алматының «жырына» айналған – жарық. Бас-аяғы 2019-2024 жылдар аралығында 38,4 млрд бюджеттен бөлінген қаражат, уақытында жанбаған жарықтың жайы, инновациялық асфальт пен қала тазалығының мәселесі бойынша Orda.kz тілшісі өзінің зерттеуін жүргізді.",investigations,https://kaz.orda.kz/384-milliardtyn-zharygy-kajda-ketti-karangy-almaty-126744/,"2 миллионнан аса халқы бар мегаполис Алматының «жырына» айналған – жарық. Бас-аяғы 2019-2024 жылдар аралығында 38,4 млрд бюджеттен бөлінген қаражат, уақытында жанбаған жарықтың жайы, инновациялық асфальт пен қала тазалығы мәселесі бойынша Orda.kz тілшісі өзінің зерттеуін жүргізді.
Қала тұрғындары кейбір орталық көшелерде қолтықтарына қолшам қысып жүретін жағдайға жетті . Алматылықтарды әбден мезі қылған бұл мәселеден Қасым-Жомарт Тоқаев та хабардар. Қала әкімі Ерболат Досаев аталмыш мәселе 2025 жылы 100 % шешіледі деп отыр. Ал биыл қала 85 % жарықпен қамтамасыз етіледі деп уәде берген болатын. Алайда, бөлінген қомақты қаражат пен уәдеге қарамастан, қала орталығы мен бірқатар аудандарда жарықтандыру әлі де жеткіліксіз. Көзді ашып-жұмғанша жыл бітуге жақын. Сонымен қатар, уақыт белдеуінің ауысуымен күздің келуіне байланысты қараңғы ертерек бататынын да ұмытпайық.
Жылдан-жылға созылып келе жатқан жарық мәселесі қай әкімнің тұсында бастау алды?
2018 жылы  Бауыржан Байбек бастаған әкімшілік  бір емес үш бірдей мердігер команиямен келісім-шартқа отырады. Атап айтар болсақ, «ABM-Building 2007» ЖШС,  «Elektroremont» және «ABM-Project» консорциумы жарықтандыруға жауапты болды. Алайда аталған компаниялар  өз міндеттерін дұрыс атқармаған. Бақытжан  Сағынтаев  кезеңінде де бюджеттен бөлінген қыруар қаржыға қарамастан мәселе өз шешімін таппады.
1 жыл бұрын Алматы қаласы бойынша экономикалық тергеу департаменті өз міндетерінің небарі 35 % ғана орындаған «ABM-Building 2007» ЖШС, «Электроремонт» ЖШС және «АБМ-Проект» ЖШС-не қатысты Алматы қаласының сыртқы жарықтандыру ж ұмыстары кезінде қаражат ұрлау фактісі бойынша сотқа дейінгі тергеу жүргізеді . 2023 жылы қала әкімшілігі сотта жеңіске жетеді. Нәтижесінде қаланы жарықтандыру жұмыс түгелімен «Алматы Қала Жарық» МКК балансына берілді . Дегенімен де дәл осы «Алматы Қала Жарықтың» жұмысына көпшіліктің көңілі толмайды. Осы орайда айта кетейік, «Алматы Қала Жарық»  Алматы қаласының сыртқы жарықтандыру электр желілеріне техникалық қызмет көрсетумен айналысады. «Алатау Жарық Компаниясы» Алматы қаласы мен Алматы облысына электр энергиясын беру мен таратуды жүзеге асыратын ірі электр энергетикалық компания.
Алматы қоғамдық кеңесінің мүшесі Әсет Наурызбаев әкімдік жеке мердігер компаниялармен жұмысты тоқтатқанымен одан шығу процесін тым ұзаққа созып жібергендігін айтады. Наурызбаевтың айтуынша, мердігер компаниямен келісім-шарт бұзылып, жарықтандыру қаланың меншігіне өткеніне 1 жыл уақыт болса да АҚЖ-тың жұмысына көңілі толмайтындар көп екен.
Қаланың қоғамдық кеңесінің тағы бір мүшесі Гүлмира Байғабұлова тұрғындар көше шамдарының тым күңгірт, яғни әлсіз болуы жарықтың мүлде жоқтығымен шатастыратындығын айтады.
Алматы қаласы әкімшілігінің сауалымызға берген жауабына сүйенсек, қалада жарықтандыру жұмыстары өз ретімен жүріп келеді екен. Ең қызығы, баспасөз қызметінің бізге берген түсіндірмесінде қаланың 85 % жарықпен қамтылған делінген.
Мәдени орталық саналатын қаланың мәселесіне көпшілік бей-жәй қарамайды. Өткен сенбіде (31-і тамызда) қала тұрғыны әрі белгілі продюсер Баян Алагөзова кезекті рет қаланың нақ орталығы болып саналатын Медеу ауданы Бөгенбай батыр мен Панифлов көшелеріндегі қиылыста жарықтың жоқтығына, ыңғайсыз бардюрлер мен жаяу жүргіншілер жүретін тротуарлардың сапасын, арықтар мен айналада бей-берекет жатқан қоқыс мәселесін өзінің instagram әлеуметтік желісінде көрсеткен болатын.
Orda.kz тілшісі продюсерге хабарласып қаланың инфрастуруктурасы туралы сұрады. Баян Мақсатқызы шаһардан жарықтың әлсіздігі мен тазалықтың көңіл көншітпейтіндігін және көлік жүргізушілеріне кедергі тудыратын мәселені күнделікті байқайтынын айтты.
Біз қала әкімшілігінің баспасөз қызметіне Алагөзова көтерген мәселені қосып сауал жіберген едік. Араға қатар 4 күн салып продюсер көтерген орталық көшелердің біріндегі жолдың қақ ортасындағы айналасы шұңқырланып кеткен люкке жөндеу жұмыстары жүргізілді. Баян Алагөзова «мені естіді» , — деп әлеуметтік желіде бөлісті.
Осындайда қарапайым ғана люктің айналасындағы шұңқырды жөндеу үшін белгілі тұлға немесе БАҚ араласу керек пе деген ой туындайды.
Сонымен қатар, Orda.kz тілшісі  қала мен ауыл-аймақтың мәселесін өзінің «Обожаю» ютуб арнасында көтеріп жүретін әріптесіміз Асхат Ниязовтың пікірін білуді жөн санады. Журналист Ниязовтың ютуб арнасында Алматы қаласының түрлі мәселесіне арналған 2 көлемді шығарлым бар . Оның айтуынша 1 жыл бұрынғы жарықсыз көшелердің тұрғындары әлі де әріптесімізге көшелеріне жарықтың сол күйі жанбағанын жазған.
Orda.kz тілшісі орталық көшелердің жарықтандыруы қандай күйде екенін әрі тұрғындардың пікірін білді. Қала тұрғындары орталық көшелердегі жарықтандыруда белгілі бір үйлесімнің жоқтығын айтады. Яғни, көшенің басы шамадан тыс жап-жарық болса, ортасы немесе аяқ жағы тас қараңғы. Тілшіміз түсірген суреттерден көшенің сол бағанындағы шамдар жанып тұрса, оң жақ бағандары жарықсыз тұрғанын көруге болады.
Сондай-ақ, тілшімізге электросамокатпен жүретін курьерлер кейде телефонның шамын қолтыққа қысып жүргенін айтты. Олардың айтуынша, көшедегі автокөлік жүретін жолға жарық түссе, жаяу әрі электронды самокатшылар жүретін жолақтардың тас қараңғы болуы жүруге кедергі тудырады.
Жергілікті бюджетен 2019 жылдан бастап 2023 жыл аралығында 28,5 млрд  теңге. Ал 2024 жылы 9,9 млрд жуық қаражат бөлінген. Жарық бойынша қызмет көрсету жөніндегі пилоттық жобасы аясында 2024 жылы қала 85 % жарықпен қамтамасыз етілді деген әкімшілктің жоғарыдағы жауабына қарамастан қаланың қақ ортасындағы көшелердің бірқатарына жарық әлі жетпегенін анықтадық. Ал 2025 жылы Алматы 100 % пайызға жарықпен жарқырайды деп уәде еткен қала әкімінің сөзі алматылықтардың жіті қадағалауында. Жалпы бюджеттен бас-аяғы айландырған 6 жылда жарықтандыруға 38,4 млрд қаражат кетті . Біз бұндай көрсеткішерді ауадан алып отырғанымыз жоқ — бұл цифрлар БАҚ бетерінде жарияланған ақпараттар. Сондай-ақ қала тұрғындарының күнделікті көріп жүргені. Ең бастысы жарық ол қаланың көркі ғана емес, ең алдымен қала тұрғындарының қауіпсіздігі екендігін ұмытпасақ екен.
Тазалыққа келер болсақ, бұл тұрғыда қала тұрғындарының да қоқысты кез-келген жерге тастап, арықтарға лақтырып кетуі мәдениетке мүлдем жатпайтындығын баса назар аударып өту керек. Сонымен қатар, қала орталықтарында қоқыс жәшігінің адым жерде жоқтығы — қоқыстың тез толып, кеш қарайған сәтке жетпей тапа-тал түсте  бей-берекет шашылып жатқанына еріксіз куәгер боламыз.
Алматы қаласы мәслихатының депутаты Тимур Елеусізов жылда төселетін асфальттың сапасы сын көтермек түгілі 1 аптаға да жетпей жататынын айтты.
Депутаттың айтуынша, бұл жерде сапасыз төселген асфальттың жауапкершілігін тек мердігер компанияға ғана итеріп қойған әкімдік те бірдей жауапты. Себебі жарық болсын, жол болсын, тіпті тазалыққа келер болсақ, біткен жұмысты қабылдайтын кім? Әрине, ол әкімдік. Сонымен қатар, Елеусізов жұмысты қабылдаудағы бармақ басты, көз қысты әрекеттер ақыр соңында қала тұрғындарының берекетін қашыратындығын айтты. « Биыл ғана төселген асфальт ойылды, мердігер компания үйтті-бүйттінің» желеумен бюджет қоржынына қайтадан келіп қол сұғу екендігін көріп отырмыз.
Иә, кез-келген қалада мәселе болады, оған ешкімнің қарсылығы жоқ. Өйткені тіршілік тыныстаған қалада мәселенің болуы заңдылық . Дегенімен де, ол мәселе құр сөзбен, шөп сүртер уәделер, сағызша созылған сапасыз жұмыс пен жемқорлықтың желеуінде кетпеуі керек. Ондай заман да емес. Қазынадан бөлінген қаражат пен қолда құрал барда кез-келген мәселені сағызша созу тұрғындарға жасалған қиянат. Өйткені, жарыққа, жолға және тазалыққа қазынадан берілген қаражат азаматтардың салығы екенін ұмытпайық! Өзің төлеген салығыңа қарапайым жарық пен тазалыққа қол жеткізе алмайтындай таршылық заман емес.",2024-09-06T13:34:24+05:00,2024-09-06T13:34:24+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/klzh-po-zaprosu-4.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/photo_2024-09-06_12-03-42.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/photo_2024-09-06_12-12-19.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/photo_2024-09-06_12-21-26.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/klzh-po-zaprosu-4.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/klzh-po-zaprosu-4.webp,https://www.youtube.com/embed/0uBxaXvcPBE?feature=oembed;https://www.youtube.com/embed/90TU-5C129A?feature=oembed;https://www.youtube.com/embed/GQFEMcG9Bqg?feature=oembed
a6ddc544820c11fd3c74b0a59ec2983d,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«6 жасар егіз қыздарды аймалаған еркек»: Сот қызылордалық педофилге үкім шығарды,Қызылорда облысында елді дүрліктірген қылмыстық іс бойынша сот отырысы өтті. Алты жастағы екі қызға азғындық жасаған еркектің үстінен жас балаларға сексуалдық сипаттағы зорлық-зомбылық әрекеттері үшін 121 бап 4 тармақ және 124 бап 1 тармақ бойынша қылмыстық іс қозғалды.,investigations,https://kaz.orda.kz/6-zhasar-egiz-kyzdardy-ajmalagan-erkek-sot-kyzylordalyk-pedofilge-ykim-shygardy-126801/,"Қызылорда облысында елді дүрліктірген қылмыстық іс бойынша сот отырысы өтті. Алты жастағы екі қызға азғындық жасаған еркектің үстінен жас балаларға сексуалдық сипаттағы зорлық-зомбылық әрекеттері үшін 121 бап 4 тармақ және 124 бап 1 тармақ бойынша қылмыстық іс қозғалды. Бүгін, 9 қыркүйекте өткен сотта 30 жастағы психикалық ауытқуы бар ер адам 6 жастағы екі егіз қызға азғындық көрсеткені үшін Алматы облысы Ақтас ауылындағы Республикалық психиатриялық аурухананың қатаң бақылау бөліміне мәжбүрлеп емдеуге жіберілді. Бұл — елдегі қайта емделмейтін, қылмыс жасаған сәтте өз әрекеттері үшін жауапкершілікке тартылмайтын садистер мен қанішерлерге арналған атышулы жабық мекеме.
Orda.kz тілшісі қыздардың анасы мен адвокатына хабарласып, істің мән-жайын сұрастырды.
Жалпы зорлық-зомбылық бойынша ҚР ішкі істер министрлігі статистика және арнайы есептер комитетінің биылғы мәліметтеріне зер салсақ, кәмелетке толмағандарды зорлау бойынша 97 оқиға тіркелген. Ал оларға осы жыныстық сипаттағы күштеу әрі зорлық-зомбылық бойынша 87 оқиға тіркелді. Он алты жасқа толмаған адаммен жыныстық қатынас немесе басқа жыныстық сипаттағы 138 оқиға тіркелді. Тіркелмегені қаншама?
Ал енді бүгін сот отырысы болған Қызылордадағы істің мән-жайына көшсек...
Жәбірленушілердің анасы қыздарының өмірін мәңгілікке өзгерткен сол бір күн туралы былай дейді:
Сұрақ қоя бастағанда екінші қызы Мөлдір (есімі өзгертілді ред.) анасына көршісінің шалбарын шешіп ұстатқанын, жыныс мүшелерін сипалағанын айтыпты.
Қазіргі кезде іс сол сарайда қалып қойған бір қызға қатысты қозғалды.
Істі жүргізген заңгер Ләззат Рақышева айыптының қоғамға қауіпті екенін, стационарлық орталыққа жатқызылуы қажет екенін баса айтты.
Адвокат Айман Омарова істің екі қызға да қатысты қозғалуы қажет екенін айтқан болатын.
Сонымен қатар, адвокаттар тергеу органдарының немқұрайлы көзқарасына қатты наразылық білдірді. Тергеушілердің бірі қыздардың анасына қыздарының «қыздық пердесі жыртылмағандықтан», олардың арыздарын қайтарып алу керектігін айтқан.
Ләззат Рақышева өзінің парақшасына айыптының телефонындағы порнографиялық бейнежазбалар іздегенін көрсетті.
Қыздардың анасы айыптыны әкелік құқықтан айырса деген ниетін айтты.
Сондай-ақ жәбірленуші қыздардың анасы заң жағынан көмектескен орталыққа алғысын айтты.
Жаға ұстатарлық жағдайдан әбден қорқып қалған ана тағы да айыптының жабық мекемеде қалуын қатты сұрады.
Бұл трагедия — жас балаларға көрсеткен сексуалдық зорлық-зомбылық туралы іс емес. Бұл – құқық қорғау органдары мен соттардың мұндай қылмыстарға қалай қарайтыны және олар көмекке зәру адамдарды қаншалықты қорғай алатыны туралы мәселе. Қыздардың анасы мен адвокаттары әділеттілікке қол жеткізу үшін күресті. Ақыры сот әділ шешім шығарып, айыптыны қатаң түрде емдеу орталығына жіберді.",2024-09-09T23:35:08+05:00,2024-09-09T23:35:08+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/img_20240909_184115_812.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/96e1f8e6-74b0-426c-a42a-e1242bf8cf66.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/screenshot_20240909_113044_instagram.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/img_20240909_184115_812.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/img_20240909_184115_812.webp,
2ddda9ae6d0630808815f42f9ef50cc6,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Айсұлтан Назарбаевтың Ұлыбританиядағы әскери оқуы: Қазақстанның әуе қорғанысы Ресейге қаншалықты тәуелді?,Жауыр болған көп жаңалықтың бірі секілді 6 маусымда қол қоя бастаған Қазақстан мен Ұлыбританияның әскери ынтымақтастық жөніндегі жоспары да жұрттың назарынан тыс қалар еді. Алайда осы оқиғадан кейін болған күтпеген жағдайлар қоғамның назарын аударды. Екі күн өткен соң қорғаныс министрі Руслан Жақсылықов кенеттен қызметінен босатылды. Бұл кезде анонимді Telegram-арналар министрдің ел басшылығынан жасырын әрекет еткені туралы қауесеттерді тарата бастады. Бірнеше күннен кейін Қорғаныс министрлігінің сайтынан жоспар туралы баспасөз хабарламасы да аяқ астынан ғайып болды.,investigations,https://kaz.orda.kz/ajsultan-nazarbaevtyn-ulybritanijadagy-askeri-okuy-kazakstannyn-aue-korganysy-resejge-kanshalykty-taueldi-133246/,"Айтыла-айтыла жауыр болған көп жаңалықтың бірі секілді 6 маусымда қол қоя бастаған Қазақстан мен Ұлыбританияның әскери ынтымақтастық жөніндегі жоспары да жұрттың назарынан тыс қалар еді.  Алайда осы оқиғадан кейін болған күтпеген жағдайлар қоғамның назарын аударды. Екі күн өткен соң қорғаныс министрі Руслан Жақсылықов кенеттен қызметінен босатылды. Бұл кезде анонимді Telegram-арналар министрдің ел басшылығынан жасырын әрекет еткені туралы қауесеттерді тарата бастады. Бірнеше күннен кейін Қорғаныс министрлігінің сайтынан жоспар туралы баспасөз хабарламасы да аяқ астынан ғайып болды.
Ғайып болған құжаттың мазмұнына қарасақ, бар болғаны жұртты мезі ететін офицерлерді оқыту, тіл курстары мен БҰҰ шеңберінде өтетін бірлескен оқу-жаттығулар жайлы жаңалық секілді көрінеді. Соған қарамастан ол неліктен резонанс тудырды?
Әскери сарапшы әрі тәуелсіз заңгер Дәулет Жұмабековтың сөзінше, мұндай келісімдер Қазақстанға кәсіби байланыстар мен әскери құзыреттерді дамытуға мүмкіндік береді.
Дегенмен ақпараттық алаңда Қорғаныс министрі Руслан Жақсылықовты ел басшылығына ескертпестен Ұлыбританиямен келісім жасаған деген болжамға қарасақ. Бұл «біз шабуылдың қайдан болатынын нақты білеміз» деген кеңестік дәуірдегі сөзді еске түсірді.
Алайда сарапшылардың айтуынша, мұндай тұжырымдар нақты деректерге жанаспайды, тіпті мүлде қисынсыз.
Оның пайымдауынша, мұндай әңгімелер ішкі реакциядан гөрі сыртқы қысымның көрінісі болуы ықтимал:
Сала сарапшысы, Cosmos.kz компаниясының басшысы Нұрлан Әселқанның айтуынша, бұл келісім бұрыннан бар әріптестікті жалғастыру ғана.
Нұрлан Аселқан бұл тәжірибенің тамыры тереңде жатқанын еске салады. Айталық, Қазақстанның бұрынғы президентінің немересі Айсұлтан Назарбаев Ұлыбританиядағы ең беделді оқу орындарының бірі – Сандхерст корольдік әскери академиясында білім алған. Бұл – кезінде Уинстон Черчилль мен фельдмаршал Бернард Лоу Монтгомери секілді әйгілі тұлғалар түлек атанған академия.
Сондай-ақ, Қазақстан 2006 жылдан 2019 жылға дейін АҚШ және Ұлыбританиямен бірлесіп «Дала бүркіті» атты көпжақты оқу-жаттығу шараларына қатысқан.
Оның айтуынша, қазіргі жоспар – нәтижеге жеткен нақты істі қолға алу. Бұл жолы басымдық офицерлерді оқытуға, әскери терминологияны ағылшын тілінде меңгеруге және халықаралық миссияларға қатысуға берілді.
Сарапшы атап өткендей, Ұлыбритания үшін бұл келісім әскери одақ құру емес. Бұл олар үшін аймақтардағы  стратегиялық белсенділікті сақтап тұрудың амалы.
Нұрлан Аселқан бұл келісімді министр Жақсылықовтың қызметінен кетуімен байланыстыруға еш негіз жоқ деп есептейді.
Ол сондай-ақ бұл жаңалықтың жарияланған кездегі халықаралық ахуалға да тоқталып өтті.
Оның сөзінше, болып жатқан жағдай тым қарапайым.
Қазақстан өз әуе шабуылына қарсы қорғаныс (ӘШҚҚ) жүйесіне қатысты ұлттық егемендігін сақтап келеді. Сонымен қатар, Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығының (ТМД) біріктірілген ӘШҚҚ жүйесіне де мүше. Бұл міндеттемелер елдің ұлттық заңнамасында нақты бекітілген және берік құқықтық негізге сүйенеді. 1995 жылғы көпжақты келісімнен бастап (оған Ресей, Беларусь, Армения, Қырғызстан және Тәжікстан қатысқан) қазіргі Ресеймен жасалған екіжақты шарттарға дейін.
Осылайша, қорғаныс саласындағы байланыстар тек ынтымақтастық үшін құрылуы мүмкін.
Ол Ресей мысалға келтірді. Ресей де әскери келісімдерді басқа серіктестерімен ешкімнің рұқсатынсыз жасап жүр.
Сарапшы бұрынғы Қорғаныс министрі туралы да пікір білдіреді. Оның отставкасы төңірегінде тараған «қамауға алынды» деген қауесеттер кейін жоққа шығарылғанымен, бұл жағдайдың артында қарапайым жемқорлық болуы мүмкін екенін жоққа шығармайды.
Сарапшы елдегі шешім қабылдау жүйесіне де тоқталады:
Жаңа министр жайлы да өз ойын айта кетті.
Ол кадрлық өзгерістер мен қол қойылған келісім арасындағы байланысты тым артық бағаламауға шақырады:
Ол өз сөзін үкіметтің әскердегі әлімжеттікті тоқтататын адамды қажет етуі мүмкін екенін айтып түйіндеді.
Орталық Азия бойынша сарапшы, саясаттанушы Аркадий Дубнов болып жатқан өзгерістерге геосаяси тұрғыдан қарауға кеңес береді. Оның сөзінше, Ресеймен қарым-қатынас бұл жай сырт көз үшін жасалған ресмилік емес, шешуші фактор.
Оның ойынша, бұл өзгерістерге кең ауқымда қарау керек. Әсіресе Президенттің қойған мақсаттары тұрғысынан қараған дұрыс.
Саясаттанушының пікірінше, бұл расымен жаңа бағыт.
Ол президенттің бұл шешімді Ресейге қатысты қабылдаған болуы мүмкін екенін ашық айтты.
Ол әлемнің ешбір мемлекеттің өз-өзіне сенімді бола алмайтын дәуірге аяқ басқанын айта кетті.
Оның сөзінше, жалпы тұрақсыздық аясында Қазақстан географиясының өзі-ақ бәрін түсіндіреді.
Президент Қасым-Жомарт Тоқаев 8 маусым, жексенбі күні Руслан Жақсылықовты қызметінен босатты.
Келесі күні бұрынғы қорғаныс министрін құқық қорғау органдары ұстады деген ақпарат тарады. Бұл жағдайды біз мына жерден оқыңыз.
Сонымен қатар жаңа тағайындалған министр жайлы және бұрынғы министрдің кезіндегі қоғамды дүр сілкіндірген әскердегі қайғыды оқиғалар жайлы мына материалдан оқыңыз.
Автор: Камила Ермаханова",2025-06-15T11:00:12+05:00,2025-06-15T11:00:12+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/1749820266_img-20240627-wa0028.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1749820981_photo_2025-06-13_03-21-35.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1749922619_nurlan-aselkan_2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1749922710_1749753231_117794246_1101292713622136_6238551633427463738_n.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1749922713_1749753232_117937295_2667516033522088_1109919011359110847_n.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1749955896_8606226c-3e0c-4f39-ae83-e1ae8d119ff0.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1749955965_a1455b12-fcf5-425c-970a-20ede711bba7.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1749956039_00-4-1024x591.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1749956086_pyh2023072808770004200_p4.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1749956186_44.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1749956257_538f204fab9811d6acab4ad467fbcad9_1280x720.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1749956319_dubnov-na-fone-karty.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/1749820266_img-20240627-wa0028.webp,
9aa07889261ef0dd7a47fc7e7b71aefb,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Айтбек Амангелді қанша қаражат алды?: Qantar қоры Шерзат ісі төңірегіндегі сұрақтарға жауап қатты,"Шерзат Полаттың өліміне қатысты сот процесі аяқталғаннан кейін қоғам назары «Qantar құқықтық қолдау орталығы» қорына ауа бастады. Қоғамдық ұйым өз миссиясын Қаңтар оқиғасында қаза тапқандар мен зардап шеккендердің жақындарына құқықтық көмек көрсету деп жариялаған еді. Алайда, Шерзаттың ісіне бұл қордың қандай қатысы бар?",investigations,https://kaz.orda.kz/ajtbek-amangeldi-kansha-karazhat-aldy-qantar-kory-sherzat-isi-toniregindegi-suraktarga-zhauap-katty-133476/,"Шерзат Полаттың өліміне қатысты сот процесі аяқталғаннан кейін қоғам назары «Qantar құқықтық қолдау орталығы» қорына ауа бастады. Қоғамдық ұйым өз миссиясын Қаңтар оқиғасында қаза тапқандар мен зардап шеккендердің жақындарына құқықтық көмек көрсету деп жариялаған еді. Алайда, Шерзаттың ісіне бұл қордың қандай қатысы бар?
Шерзат ісі бойынша көптеген шығындарды қалтамнан төлеп жатырмын деген Айтбек Амангелді шын мәнінде Qantar қорынан қаржылай қолдау алған ба? Qantar шын мәнінде кімдердің бастамасымен құрылды және қаражат қайдан келді?
Қоғамда осы сұрақтар жиілеп, күдік пен түрлі пікірлер көбейген соң, Orda.kz тілшісі қоғамдық қордың өкілдеріне тікелей хабарласып, мән-жайды анықтауға тырысты.
«Qantar құқықтық қолдау орталығы» қоғамдық қоры қаңтар оқиғасынан кейін 2022 жылы 18 қаңтардан бастап жұмыс істейді. Қордың негізгі мақсаты — Қаңтар оқиғасында зардап шеккен азаматтарға құқықтық көмек көрсету. Алайда, Шерзат Полаттың соты біткен соң, Айтбек Амангелді мен заңгер Мейірман Шекеев журналист Назымгүл Күміспаеваға сұхбат бергеннен кейін ғана елдің бар назары осы қорға ауды. Қордың құрылтайшылары кімдер және неге соңғы кезде бағыттарын өзгерткенін Qantar қоры директорының орынбасары Мұхамедхан Омаровтан сұрадық.
«Qantar құқықтық қолдау орталығы» көмек көрсеткен резонанс тудырған істерге тоқталайық: Қаңтар оқиғасы кезінде Алматыда алаңға ту көтеріп шыққан, кейін басына оқ тиіп, ауыр жарақат алған белсенді Берік Әбішевтің ісі. Қаңтар кезінде оққа ұшқан 4 жасар Айкөркемнің ісінде де «Qantar» қоры отбасыларға құқықтық көмек көрсеткен.
Сонымен қатар, 37 жастағы Ермек Әбдірешов Қаңтар оқиғасы кезінде көзіне резеңке оқ тиіп, жанарынан айырылған еді. Кейін оны ауруханадан алып кетіп, тергеу изоляторына қамаған. Әбдірешовтің айтуынша, тергеу кезінде орган қызметкерлері оны азаптаған. Оған қарсы қылмыстық іс қозғалғанымен, «Qantar» қорының көмегімен бұл іс тоқтатылды.
Сондай-ақ, Қаңтар оқиғасынан кейін Назарбаевтың ескерткішін құлатты деген күдікке ілініп, орган қызметкерлері үтік басып азаптаған Азамат Батырбаевтың ісі мен 8 қаңтарда Талдықорғанда көлігімен кетіп бара жатқан Сейітқұловтар отбасына оқ ату дерегі бойынша да «Qantar» қоры құқықтық қолдау көрсеткен.
– Алайда, Қаңтарға қатысты істердің барлығы аяқталған соң, біздің алдымызда: «Ары қарай жұмыс істейміз бе? Әлде жабыламыз ба?» деген сұрақ тұрды. Қордың құрылтайшыларымен ақылдаса келе, «жұмысымызды ары қарай жалғастырамыз» деп шештік. Сол 2024 жылдың күзінде елде резонанс тудырған, Талғардағы Шерзат Полат пен Қызылордадағы секс-құлдық оқиғасы қатар жүріп жатыр еді. Біз осы екі іске де көмек қолын созуды дұрыс көрдік. Яғни, құқықтық көмектің бағытын ары қарай осындай істерде көмекке мұқтаж жандарға беруді жөн деп шештік. Қызылордадағы оқиғаға қатысты біз істің басы-қасында болып , жасөспірімге психологиялық көмек пен адвокат жалдап, құқықтық көмек көрсеттік.
– Qantar қорының құрылтайшылары кімдер, негізгі қаражат қай жақтан келеді?
Қордың директоры Марат Құрмалиев, аты Qantar болғанымен бұл қоғамдық қор болған соң біздің мақсат алдағы уақытта жұмысты жалғастырып осындай құқықтық көмекке зәру жандарға адвокат жалдауға әрі олардың істеріне көмектесуге ниеттіміз. Қор құрамында 5-6 құрылтайшы мен қордың жұмысының ашықтығы мен тиімділігін қадағалап, бағыт-бағдар беріп отыратын 10-ға жуық қамқоршылар кеңесі бар. Ал қаржылай көмекті негізі құрылтайшы мен қамқоршылар береді. Сонымен қатар, сырт жақтан келіп жеке өздері көмек қолын созатын азаматтар да бар. Оған қоса алдағы уақытта қорға кез келген адам көмектесу үшін каспий қосымшасы арқылы ақша төлемін жасаймыз ба деген де жоспар бар. Сонымен қатар, Қаңтар оқиғасы бойынша қандай істерде көмек көрсеткеніміз жайлы барлық есепті Instagram әлеуметтік желісінде салып отырдық.
–  Айтыңызшы, көпшіліктің көкейіндегі бір сұрақ бар. Ол Шерзат Полаттың ісі бойынша Айтбек Амангелдіге сіздер бірінші болып: «көмектесейік» деп шықтыңыздар ма? Әлде Айтбек Амангелді өзі сіздерге хабарласты ма?
– Бізге Айтбек Амангелді қоңырау шалып, осы іс бойынша көмек көрсетуімізді сұрады. Сосын біз кездестік, жағдайдың мән-жайын айтқан соң көмектесуге бел шештік. Бастапқыда ол адвокаттар жалдау мен басқа да жұмыстарды өзім атқарамын деді. Біз тек оларға келісімшарт бойынша қызметтеріне қаражат төлеп отырдық. Былайша айтқанда, біз бұл іске әу баста-ақ кірістік. Айтбек Амангелдіннің тобындағы Саида Тәуекелова, Карина Көшербаева және Марал Жайлаубаевамен қор арасында олардың қызметтерінің ақысын төлеу туралы келісім болды. Мен сіздерге келісімшартқа қатысты нақты қаражаттың қанша екенін айта алмаймын. Оған қоса біз, олардың тергеу барысында Талғарға барып-келуі үшін автокөлік жалдауға қаражат бердік, Шерзаттың отбасына психологиялық көмек көрсеткен маманның қызмет ақысын төледік.
– Айтбек Амангелді Шерзат ісінде жеке қызметі үшін ақы алды ма? Араларыңызда қандай да бір келісімшарт болды ма? Оған қоса, сіздер жасырын емес ашық қор болсаңыздар, Айтбек Амангелді Qantar қоры туралы неге айтпағанын өзінен осыны сұрастырдыңыздар ма?
— Иә, Айтбекпен жеке келісімшарт болды. Яғни, осы істе ұйымдастыру бойынша қызметі үшін ол қаражат алды. Әрине, нақты қанша екенін айта алмаймын. Шерзат ісіне байланысты жасаған қызметіне қатысты деп біз қаржы төледік. Біз ешқандай да жабық, не жасырын қор емеспіз. Айтбекке «біз туралы еш жерде айтпа», деген сынды әңгімелерді де айтпадық. Оның неге бізді осыншама құпияда ұстап, қордан қызметтері үшін ақша ала отырып, еш жерде бізді айтпағанын өзіміз де түсінбейміз.
Мен оның адвокаттарымен бірге берген үш сағаттық сұхбатын көрдім. Сол жерде де ол істен нақты қандай себеппен кеткенін де айтпады. Айналып-толғанып көп сөз сөйледі. Бірақ өз басым нақты ештеңе естімедім. Себебі олар сотқа аз уақыт қалғанда «істен бас тартып жатыр» деген сөзді естіп біз де таңқалдық. (ред. Қаржаубай Нұрымов Айтбек Амангелдімен жұмыс істеуден бас тартады. Артынан Нұрымов іске заңгер Мейірман Шекеевті қосқысы келеді. Сол кезде Амангелдінің адвокаттар тобы еш байланысқа шықпаған соң, Шерзаттың әкесіне ол адвокаттарға қатысты сенімхатты қайтарып алуға тура келеді. Себебі сотқа небары 10 күндей уақыт қалған). Айтбек сұхбат барысында Қаржаубаймен сөзге келіп қалдық дегендей әңгіме айтты, ал адвокаттар ше? Тіпті Қаржайбаймен ортақ тілге келе алмаса да, бас тартып, шығып кететіндей бұл баланың ойыны емес ғой. Бұл іске бүкіл халық қарап отырған резонанс тудырған іс емес пе? Ол жағын шыны керек, біз де түсінбедік.
–Ал  Қаржаубай Нұрымовтар сіздердің істе қаржылай көмек көрсетіп жатқандарыңызды басында білді ме?
— Әлеуметтік желіге Қаржаубайдың қарындасы Перизат Нұрымова шығып Айтбекпен араларында түсінбеушілік болды деп айтып жатты. Сосын Перизатты тауып алып сөйлестім. Артынан Шерзаттың үйіне барып Қаржаубайдың анасымен сөйлестім. Олардың айтқаны: «Айтбек біздің айтқан пікірімізбен санаспай жатыр» деді. Одан бөлек басқа да түсініспеушілікітер болған, енді оны қазбалап айтқым келмейді. Содан Айтбектен, не жағдай болып жатыр деп сұрағанымда  ол маған «бәрі дұрыс» деп ғана қысқа қайырды. Сосын мен Қаржаубаймен кездескенде ол маған Айтбек бұлардан нақты кімнің қаржылай көмектесіп жатқанын айтпағанын жеткізді. Себебі Қаржаубай бастапқыда Айтбектен сұраған: «Маған айт, кімдер көмектесіп жатқанын, тым болмағанда аты-жөнін біліп жүрейін. Қолда қаражатым болмаса да, жігіттік алғысымды айтармын», деген де ол барынша қашқақтап: «мен өзім бәрін шешіп жатырмын» деп қор жайл ештеңке айтпаған. Әрине ол жерде қордан бөлек Шерзаттың отбасына көмектескен басқа да меценаттар болған шығар.  Бірақ, бізді сонша жасыратындай бізден не жамандық көрді?!
— Qantar қорының көмегі жайлы неге бір ауыз сөз айтылмады? Бәріне «бәрін өзім шештім» деп айтуының артында не жатыр деп ойлайсыз?
— Иә, Айтбек пен оның адвокаттарының еңбегін ешкім жоққа шығарайын деп отырған жоқ. Бірақ, осы істің басы-қасында жарты жыл болып, соттан кейін де сұхбат беріп жүріп, қордан көмек болғанын бір ауыз айта салу оған еш қиындық туғызбас еді деп ойлаймын. Мысалы, Шекеевке де біз көмектестік. Бірақ біз оларға тек жол ақысын ғана төлеп отырдық. Ол кісілер әу баста сот басталғанда: «иә, біздің жол шығындарды Qantar қоры төлеп жатыр» деп ашық айтты . Біз берген көмекті міндетсінуден аулақпыз. Бізге не мадақ, не атақ керек емес, бір ауыз айта салудың орына барлық жерде: «бәрін өзім шешіп жатырмын әрі жеке қалтамнан да ақша шықты», деуін шыны керек түсінбедік. Иә, ол жерде басқа да көмектескен меценаттар да бар. Тіпті керек болса өзінің қалтасынан да қаражат шыққан шығар, оны ешкім жоққа шығармайды.
— Сұхбатыңызға рахмет!
Еске сала кетсек, Талғарда 4 қазан күні бір топ адам келіп дүкен иесі Қаржаубай Нұрымов, ұлы Шерзат Полат және ағасы Нұрқанатпен жанжалдасып, арты кісі өліміне ұласты. 16 жасар Шерзат Полат қаза болды. Бұл оқиға жұрттың назарын аударып, үлкен резонанс болды. Шерзаттың сотына Orda.kz тілшісі қатысып, тікелей ақпарат таратып отырды.
Сот аяқталғаннан кейін Orda.kz Қазақстан сотындағы ашықтық пен әділеттілік принциптері қаншалықты сақталғаны жайлы жәбірленуші тараптың адвокаты Мейірман Шекеевтің пікірін сұрады.",2025-06-27T12:39:32+05:00,2025-06-27T12:39:32+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/qntar_klzh_aitbek.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/qntar_klzh_aitbek.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/qntar_klzh_aitbek.webp,
0b99978904be54b29a1660873bb6aca4,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Ақша қайда, ҚазҰУ?: Жөндеу бар, нәтиже жоқ, егеуқұйрықтар өріп жүр","Спорт сарайының қабырғаларына дейін бұзылған ғимараты, қоймаға айналған бассейн, демонтаждалған архитектуралық ескерткіш, жабылған фонтан және жертөлелерінде егеуқұйрықтар мекендейтін жатақханалары",investigations,https://kaz.orda.kz/aksha-kajda-kazuu-zhondeu-bar-natizhe-zhok-egeukujryktar-orip-zhyr-128426/,"Спорт сарайының қабырғаларына дейін бұзылған, қоймаға айналған спорттық бассейн, қираған архитектуралық ескерткіш, жабылған фонтан және жертөлесінде егеуқұйрықтар қаптаған жатақханалары бар ҚазҰУ — елдің жетекші ғылыми-білім беру орталығы. Биыл университет 90 жылдығын атап өтті.
Ректор Жансейіт Түймебаев бұл жобаны қызметіне кіріскен күннен бастап ұсынған. Осы жоспар бойынша 12 мың орындық 12 жатақхана, жаңа оқу корпустары, ғылыми-зерттеу орталықтары, сондай-ақ медициналық орталық, бизнес-орталықтар мен инновациялық орталықтар салу көзделген. Дегенмен, нақты қаржыландыру көзі жарияланған жоқ.
2021 жылы ҚазҰУ жатақханалар мен ғимараттарға қызмет көрсетуге 11 млрд теңге жұмсады. Сол жылы екі биотуалетке 22 млн теңге бөлінгені белгілі болды. Осыған қарамастан, университетте тек ескі ғимараттар жөнделіп, жатақханалар мен басқа нысандар салынбады. Жаңа жатақхана құрылысы 2020 жылы басталады деп жоспарланған болатын, бірақ бүгінгі күнге дейін тек іргетасы қаланды. Бұл іргетас сейсмоқауіпті аймақтағы құрылыс талаптарына сай келмейді, себебі онда монолитті бетон плитасы қолданылмаған, тек таспа іргетас құйылған.
Өмірбек Жолдасбеков атындағы Студенттер сарайы жөндеу үшін жабылған. Алайда бір жыл бойы ешқандай жөндеу жұмыстары басталмады. Биыл Qazaq Story компаниясы сарайды демонтаждау жұмыстарын рұқсатсыз бастады. Тарихи-мәдени ескерткіш болғандықтан, тек реставрация жұмыстарына ғана рұқсат етілген.
ҚазҰУ-дың спорт кешені мен Дмитрий Баландин атындағы бассейн жөндеу жұмыстарына жабылған. Бассейн бастапқыда 2018 жылы ашылып, 2021 жылы су ағу мәселесі анықталған соң қайта жабылды. Қазіргі кезде бассейн құрылыс материалдарын сақтайтын қойма ретінде қолданылып отыр.
Маусым айында ҚазҰУ маңында орналасқан фонтаннан электр тоғы соғып, абитуриент көз жұмды. Осы оқиғадан кейін университет басшылығы фонтанның орнында гүлзар жасауға шешім қабылдады.
Бірқатар инфрақұрылымдық жобалар жарияланғанымен, ҚазҰУ әкімшілігіне нақты құрылыстардың жүзеге аспауы және бюджет қаражатының жұмсалуы туралы сұрақтар туындады. Қазіргі өзгерістердің қаншалықты ұзаққа созылатыны белгісіз, әрі жобаға қажет қаржы көлемі туралы ашық ақпарат жоқ.
Сол кезде инвестор ретінде «СК Самұрық-Құрылыс» компаниясы шықты. Жобаның құны шамамен 14 миллиард теңге болды, оны университет құрылысшыға сегіз жыл ішінде төлеуі тиіс еді. Шығындардың бір бөлігін жабу міндеті Ғылым министрлігіне жүктелді.
Соған қарамастан, жатақхана да, жер телімі де инвесторға пайдалануға немесе жалға берілген жоқ. Жатақхана мен жер университеттің меншігінде қалды. Сонымен қатар, құрылыстан сегіз жыл өткен соң, инвестор студенттер үйін өз қаражатына жөндеуге міндеттелді. Алайда, бұл жатақханаға байланысты үлкен мәселе болды — оны салуды алдыңғы ректор Ғалымқайыр Мұтанов бастамалаған. Сол себепті жобаның инвесторларының бірі хабарлағандай, 2021 жылы құрылыс тоқтатылды. Сол уақытта мердігер тек Esentai Mall және Esentai Apartments құрылысынан кейін ҚазҰУ аумағында қалған қоқыстарды тазалап үлгерген еді.
Жансейіт Түймебаев ректор болып тағайындалғаннан кейін мердігерге құрылыс жұмыстарын заңсыз бастады деп айып тақты. Сот процестерінен кейін университет құрылыс компаниясымен барлық алдын ала келісімдерді тоқтатты.
Жаңа жатақханалар орнына университет ескі жатақханаларды жөндеді, бұл шешім де қоғам тарапынан сынға ұшырады. 2024 жылдың шілде айында Мәжіліс депутаты Нұргүл Тау университеттің жатақханаларын аралап, өз пікірін білдірді:
Таяуда университет студенттері дәретханада жүгіріп жүрген тышқанның видеосын желіге жариялады. Университет бұл бейнемазмұнды бірден жоққа шығарды.
Біз жатақханада тұратын студенттермен сөйлестік. Кейбір студенттер тышқандармен ғана емес, тарақандармен және жертөлелерде өмір сүретін егеуқұйрықтармен де көрші екенін айтты.
ҚазҰУ аумағындағы Өмірбек Жолдасбеков атындағы Студенттер сарайы 1998 жылы салынды. Үш жыл бұрын ғимарат Алматы қаласының тарих және мәдениет ескерткіштері тізіміне енгізілді. 1 537 көрерменге арналған концерт залы университет шаралары мен жалға беру арқылы табыс тапты. Соңғы жылдары залды жалға алу құны 1,5-тен 2 миллион теңгеге дейін болды.
2022 жылдың қаңтарында университет әкімшілігі ғимаратты жөндеу қажеттігін айтып, оны жапты. Осы уақыт ішінде ғимарат бос тұрды, ешқандай жөндеу жұмыстары жүргізілмеді. Біздің деректерге сүйенсек, биыл университет Qazaq Story компаниясымен тоғыз айға келісімшарт жасасып, компания ғимаратты демонтаждауды бастады. Бұл жұмыстардың заңды рұқсаты жоқ екені анықталды.
Архитектор Әнел Молдабекованың айтуынша, тарихи-мәдени мұра болғандықтан, ешқандай қайта құру немесе демонтаж туралы сөз қозғауға болмайды.
2024 жылдың наурыз айында біздің әріптестеріміз университеттің «ғылыми-реставрациялық жұмыстар» жүргізу үшін қала әкімдігіне сұрау жолдағанын, алайда тиісті ғылыми-жобалық құжаттаманы ұсынбағанын жазды.
Қазір сарайдың ішкі безендірілуі толығымен өзгерген: ғимараттың бастапқы безендірілуінен ештеңе қалмаған. Бастапқыда ғимарат мәрмәр плиткалармен безендірілген болатын, бірақ олардың қазіргі жағдайы белгісіз.
Мәдениет және спорт министрінің бұйрығымен бекітілген арнайы ережелерге сәйкес тарихи-мәдени ескерткіштерге ғылыми-реставрациялық жұмыстар жүргізудің негізгі мақсаттары мыналар:
Демонтаж туралы қосымша мәліметте былай делінген: «Негізгі құрылымдардың (іргетас, тіректер, ригельдер, төбе плиталары және т.б.) техникалық жағдайын егжей-тегжейлі тексеру және олардың сейсмотұрақтылығы мен беріктігін бағалау үшін әрлеу материалдарын демонтаждау қажет болды».
Университет әкімшілігі жөндеу жұмыстарына бөлінген қаржы және жұмысты атқаратын компания туралы нақты жауап берген жоқ: «Студенттер сарайын күрделі жөндеу, қайта құру және модернизациялау құны мен мерзімі анықталмаған».
Университет қызметкерлері Жолдасбеков атындағы Студенттер сарайының тарихи-мәдени ескерткіш мәртебесінен айырылып, конгресс-холлға айналуы мүмкін деп болжайды. Бұл үшін ғимараттың тарихи-мәдени маңызын жоғалтқанын дәлелдеу қажет және ағымдағы қайта құрудан кейін бұл оңай болуы мүмкін.
ҚазҰУ-дың спорт сарайының жағдайы да қиын. Маусым айында басталған жөндеу жұмыстары барысында ғимараттың көп бөлігі бұзылды. Университет әкімшілігі екі жыл ішінде жөндеу жұмыстары аяқталады деп уәде берді. ҚазҰУ қалашығы аумағына кіру барысында құрылыс алаңын суретке түсіріп алдық, бірақ бірнеше минуттан кейін джип келіп, ішінен шыққан ер адам қақпаны жапты. Сөйлесуден бас тартқан ол бұл оған қиындық туғызатынын айтты. Мұғалімдер мен студенттер жаттығу алаңдарының болмауын уайымдауда. Қазіргі таңда дене шынықтыру сабақтары сыртта өткізіледі.
Университетте Дмитрий Баландин атындағы бассейн де бар, бірақ ол да жабық. Бассейн ұзындығы 25 метр, арнайы кабиналар, кең киім ауыстыру бөлмелері, душ кабиналары, трибуна, теннис корты және жаттығу залдарымен жабдықталған. Бассейн 2016 жылы Қазақстан тәуелсіздігінің 25 жылдығына орай ашылып, олимпиада чемпионы Дмитрий Баландиннің атымен аталды. 2018 жылы қайта іске қосылған бассейн 2021 жылдың сәуірінде су ағу анықталғаннан кейін жабылды, содан бері ғимарат құрылыс материалдарын сақтау қоймасына айналды.
Маусым айында ҚазҰУ маңындағы фонтаннан электр тоғы соғып, бір талапкер қайтыс болды. Қала билігі бұл гидротехникалық нысан университет балансында екенін және талапкердің фонтанға абайсызда түскенін айтты. Қайғылы оқиғаға қатысты ресми тергеу нәтижелері әлі жарияланбады. Университет қызметкерлері фонтандағы техникалық жағдайды қадағалап жүрген электриктер қызметтен шығарылғанын айтты, ал жауапкершілік қауіпсіздік қызметкерлеріне жүктелді.
Енді университет фонтанды гүлзарға айналдыру туралы шешім қабылдады.
Қазіргі реконструкция кезінде университеттегі нысандарды жабу және бөлшектеу қарқынды жүргізілуде. Ал болашақта жаңа жобалардың қашан іске асатыны және қанша қаражат қажет екені туралы нақты ақпарат кейінірек жарияланбақ.",2024-11-13T17:16:11+05:00,2024-11-13T17:16:11+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/1731496649_tujmebaev_kak_stal_rektorom_obeschal_mnogo_chego_postroit_kollazh_kopija-3.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/1731494751_1731326586_photo_2024-11-11_18-00-26.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/1731494752_1731319385_08778f4f3c619dfeb51ccde5be434dc9.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/1731494752_photo_2024-11-11_16-11-15.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/1731494765_izobrazhenie-whatsapp-2024-11-11-v-13_24_32_e04a0e25.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/1731494766_1731413880_whatsapp-image-2023-12-15-at-16_41_47-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/1731494768_vizualizacija.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/1731496649_tujmebaev_kak_stal_rektorom_obeschal_mnogo_chego_postroit_kollazh_kopija-3.webp,
580c04dd2106ac21d88a2ef4d73dfdb5,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"«Ақшаң жоқ болса, қолдау да жоқ»: Қазақстандағы аутизмі бар балалардың жағдайы қандай?","Қазақстанда аутизммен ауыратын балалардың саны артып келеді. Халықаралық деректерге сүйенсек, әрбір 36-шы бала осындай ерекшелікпен дүниеге келеді. Көптеген ата-аналар баласының көзге тік қарамайтынын, атын атап шақырғанда жауап бермегенін немесе сөйлемегенін байқап, алаңдай бастайды.",investigations,https://kaz.orda.kz/akshan-zhok-bolsa-koldau-da-zhok-kazakstandagy-autizmi-bar-balalardyn-zhagdajy-kandaj-133450/,"Қазақстанда аутизммен ауыратын балалардың саны артып келеді. Халықаралық деректерге сүйенсек, әрбір 36-шы бала осындай ерекшелікпен дүниеге келеді. Көптеген ата-аналар баласының көзге тік қарамайтынын, атын атап шақырғанда жауап бермегенін немесе сөйлемегенін байқап, алаңдай бастайды. Алайда диагнозды кеш қою мен үнемі қолдаудың жоқтығы талайды тығырыққа тіреп келеді.
Қазіргі кезде ресми деректер бойынша, еліміздегі балабақшалар мен мектептерде мұндай диагнозы бар 2 400-ден астам бала оқып жүр. Билік инклюзивті білім беру желісін кеңейтіп, мұғалімдерді даярлап жатқанын айтқанымен, арнайы мамандардың жетіспейтіні әлі де шешілмеген мәселе болып тұр.
Orda.kz еліміздегі инклюзия жүйесі жайлы және ерекше баласы бар ата-аналардың күнделікті көретін азабы жайлы саралап көрді.
Ата-аналар мектеп табалдырығын аттамай жатып-ақ машақат көреді. Баланың мінез-құлқындағы ерекшеліктерді байқай тұра дер кезінде көмек ала алмау ата-аналар үшін ең алғашқы ауыр соққы десек артық айтқандық емес шығар.
Дәл осындай жағдайды Эльмира есімді ана да басынан өткерген. Екпеден кейін баласының адамның көзіне тік қарамайтынын байқаған. Екі жасқа толғанда баланың ерекшеліктері айырықша біліне бастаған. Бала аяғының ұшымен жүріп, қолын ербеңдетіп, ойыншықтарды қатарынан тізіп отыруды шығарған.
Бірақ Эльмира түйіткілдің кеш сөйлеуде ғана емес екенін жүрегімен сезді. Ақыры нақты диагноз мемлекеттік емханада емес, жеке клиникада қойылды.
Көп жағдайда диагноз тым кеш қойылады. Кейбір балаларға төрт-бес жасында диагноз қойып, ерекшелігін анықтап жатады. Диагноз қойылғанша ата-аналар түсінбестік пен үмітсіздік арасында арпалысып өмір сүреді.
Осындай өзекті мәселеде басты қиындық тудыратыны — ақпараттың көпке жете бермеуі. Емханадан шыққан соң ата-аналар қорқыныш пен беймәлім күйдің арасында сарсаңға түседі. Дәрігерлер тәптіштеп түсіндірмеген соң, олар қатты алаңдайды.
Егер сондай диагноз қойылып жатса, тағдырдың шешімі деп түңілмей, жаңаша өмірдің бастауы екенін қалбылдай алу керек. Мұндай өзгеше өмірге бейімделу үшін сол отбасына қолдау қажет.
Біз сөйлескен аналардың бәрі осы жағдайға қатысты ақпараттың жетіспейтінін айтты.
Autism Kazakhstan ұлттық қауымдастығының негізін қалаушы Нұрия Балтабайқызы қызына алғаш диагноз қойылған күнді былай деп еске алады:
Шарасыз күйде ата-аналар алаяқтар мен жалған емшілерге оңай алданып қалады. Ресми ақпарат пен білікті мамандардың қолдауының жоқтығынан ата-аналар үміттеніп, анаған бір, мынаған бір жүгіреді. Кейде бұл орны толмас өкінішті жағдайларға әкеліп соғады.
Жақсы түзету орталығын табу да оңай шаруа емес. Көп жерде орын аз болмаса, маман одан да аз. Ал жағдайы бар орталықтардың бәрі бірдей нәтиже шығарып, емдеп кету үшін істемейді. Жеке орталықтарда түрлі себептермен бірінен біріне көшіп жүруге тура келеді. Себебі көбісі көмектесуді көздемейді, тек табыс көзіне айналдырып, орталықты бизнес деп санайды.
Қазақстанда аутизмі бар балалармен жұмыс істейтін мамандардың көбі өз бейінін анықтап алмайды. Кейбірі мұндай балалармен мүлде жұмыс істемеген болса да, бәрін қатар қабылдай береді. Бұл біліксіздік әрі есіл уақытты бекерге кетіру болады.
Балалардың көбі мүлде есепке ілінбейді. Мысалы, бірі емханаға бармаған, бірі ПМПК-ға жете алмаған. Кейбір ата-аналар жалған үмітпен жылдар бойы күмәнді орталықтарды жағалап, баланы мектепке дейін «түзетіп үлгеруге» тырысады. Соның салдарынан бала комиссияға 6–7 жасында ғана жетеді. Осылай кешіккен соң диагноз әлдеқайда күрделі болып, мүгедектікке ұласуы мүмкін.
Мамандардың айтуынша, әлемде аутизмді түзетудің үш қана ғылымға сүйенген тәсілі бар:
Бұл әдістер халықаралық деңгейде тиімді деп танылған. Олар мінез-құлықты түзетіп, дағдыларды дамытып, кейде тіпті баланың сөйлеп кетуіне көмектеседі.
Тағы бір мәселе — осы әдістермен жұмыс істейтін мамандарды елде ешбір жоғары оқу орны даярламайды. Бұл — еш дайындықтың болмауын, мамандардың жетіспейтінін көрсетеді.
Бір ғана АВА-терапия курсының бағасы — айына орта есеппен 500 мың теңге. Бір сабақ — шамамен 8 мың теңге. Бұл — көптеген отбасы үшін ауыр жүк. Ал аймақтардағы жағдай одан да қиын. Кейбір өңірлерде бар болғаны бір ғана балалар психиатры жұмыс істейді. Көп ата-ана жүздеген шақырым жүріп, қалаға келіп, тек бір кеңес алу үшін кезекке тұруға мәжбүр болады.
Осы жағдайға байланысты сарапшылар мен ата-аналар ерте диагностика, кәсіби қолдау және қолжетімді ақпараты бар жүйелі мемлекеттік бағдарлама қажет екенін баса айтты.
Қоғам әлі күнге дейін аутизмі бар балаларды қабылдауға дайын емес. Кейбір ата-аналар «балам есейгенде бәрі өтеді» немесе «кеш болса да сөйлеп кетеді» деп диагнозды мойындағысы келмейді. Есейген бала үйде қамалып қалады немесе интернатқа тапсырылады.
Бұл балаларды болашақта не күтіп тұр? Көп колледждер мұндай ерекшелігі бар, сөйлемейтін жасөспірімдерді қабылдамайды. Ал оның себебі неде? Мәселе – осыған арналған жүйенің жоқ екендігінде. Бұл балалармен жұмыс істейтін мамандар, мұғалімдер, арнайы бағдарламалар, қолдау, ересек өмірге бейімдейтін жолдары қоғамда жоқ.
Егер де ертең ата-анасы белгілі бір себептермен қаыснда бола алмаса, баланың жағдайы не болмақ?
Қазақстанда аутизмі бар балаларға көмек көрсету саласының орасан зор мәселелеріне қарамай, олқы тұстарына қарамай, бірен-саран болса да тиімді бастамалар пайда бола бастады.
Соның бірі – «Pioneer» инклюзивті отбасылық шипажайы. Бұл жобаны Жанат пен Мұрат Қаратай 2015 жылы Алматыда құрған. Олар дәрі-дәрмек бермей-ақ, табиғи ортада, баланы қолдау арқылы көмек берудің жолдарын іздеп, ерекше ортаны қалыптастырды. Мұнда таулы климат, физикалық белсенділік пен инклюзивті педагогика сияқты т.б. көмек көрсетіледі.
Шипажайда балаларға арналған сауықтыру курстары өткізіледі. Олар мазасыздықты азайтуға, мінез-құлқын жақсартуға, тұрмыстық және коммуникативтік дағдыларды дамытуға бағытталған. Орташа биіктіктегі оттегі аздау орта қан айналымын жақсартып, иммунитетті нығайтып, эмоциялық жағдайды тұрақтандыруға ықпал етеді.
Негізін қалаушылардың айтуынша, курстан кейін балалардың әлеуметке қызығушылығы артады. Әлемді өзгеше қабылдайтындар болады. Көп жағдайда дәрі-дәрмекке деген қажеттілік те азаяды.
Болат Өтемұратов қорының «Асыл Мирас» аутизм орталықтары соңғы 10 жыл ішінде халықаралық ғылымға негізделген әдістемелер бойынша (ABA — мінез-құлық талдауы, Denver үлгісі, JASPER әдісі) тегін диагностика мен түзету бағдарламаларын ұсынып келеді.
JASPER әдісі — Калифорния университетінің қызметкерлері ойлап тапқан ерекше тәсіл. Бұл әдіс баланың назар аудару, ойын арқылы ойлау, адамдармен араласу және өз-өзін басқару қабілеттерін дамытуға көмектеседі. «Асыл Мирас» қоры бұл әдісті Қазақстанға алғаш болып әкелді. Халықаралық оқудан өткен мамандар JASPER әдісін жергілікті жағдайға сай қолданды. Қазір әдіс қордың 13 аутизм орталығында сәтті қолданылып жатыр. Егер мұндай емдеудің, бейімдеудің түрін балаға 2–3 жасында бастаса, инклюзивті мектепке оңай үйреніп көрсетті.
Сондай-ақ, балаларды ерте жастан тексеретін (скрининг) жүйе әр емханада болуы керек. Ата-аналарға нақты не істеу керектігі көрсетілген қарапайым әрі түсінікті анықтама қағазы берілуі тиіс. Мамандарды оқытып, қайта оқытуға арнайы қаржы (субсидия) бөлініп, ата-аналар мен қоғамға түсіндіру жұмыстары тұрақты жүргізілуі керек. Мұндай жүйе дұрыс жұмыс істеуі үшін денсаулық сақтау министрлігі, оқу-ағарту министрлігі және үкіметтік емес ұйымдар бірлесіп жұмыс істеуі керек. Олар аутизмі бар балалар жайлы ортақ цифрлық платформа ойластырып, бәрін бір жерге жинақтауы қажет. Бұл түрлі мекемелердің бір-бірімен келісіп, күш біріктіріп жұмыс істеуіне, қаржыны тиімді пайдалануға және нақты нәтиже көрсетуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар, ересек жастағы аутизмі бар адамдарға да қолдау көрсетудің жолдарын ойластыру керек. «Мен болмасам, балам қайда, қалай өмір сүреді?» деген сұрақ көп ата-ананың көкейінде жүр. Мысалы, Финляндияда ерекше қажеттілігі бар адамдарға арналған арнайы тұрғын үйлер бар. Бұл — интернат та емес, казарма да емес. Бұл — жайлы, қауіпсіз, адам өзін еркін сезінетін, мамандар көмектесетін және қоғаммен байланысын үзбейтін үй.
Бірақ оған сұраныс жылдан-жылға артып келеді. Аутизмі бар балалардың саны өсіп жатыр, яғни 10–15 жылдан кейін олар да ересек болады және қолдауды қажет етеді.
AUTISM KAZAKHSTAN ұлттық қауымдастығын құрған Нұрия Балтабайқызының айтуынша,  Ресейдегідей Ұлттық аутизм және менталдық бұзылыстар ресурстық орталығын ашу біз үшін өте маңызды қадам болады.
Қоғам үшін өте өзекті осы мәселеге келгенде Қазақстанға бәрін қайта басынан бастаудың қажеті жоқ. Бізде бұрыннан жұмыс істеп жатқан жақсы әдістер, сыналған тәжірибелер және білікті мамандар бар. Ендігі маңызды қадам — осы бар мүмкіндіктерді жоғалтып алмай, оларды қолдап, бәрін бір жүйеге біріктіру болмақ. Сонда ғана аутизмі бар балалар қоғамнан тыс қалмайды. Оларға өз өмірін қолға алатын, толыққанды азамат болуға мүмкіндік туады. Ешкім тағдырын таңдап алмайды. Азаматтық қоғам ретінде біз ерекше балалары бар ата-аналарға, олардың өміріне барынша қолдау көрсетуіміз қажет.
Бұл материал шешім журналистикасы жанрында Solutions Journalism Lab II жобасы аясында дайындалған және автордың жеке көзқарасын білдіреді.",2025-06-24T14:32:19+05:00,2025-06-24T14:32:19+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/shkola_kotoruju_nasilno_vyseljajut_kollazh.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1750684862_1750236888_whatsapp-image-2025-06-18-at-13_52_51.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1750684906_whatsapp-image-2025-06-18-at-13_53_10.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1750684951_img_2112-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1750685029_1750235975_whatsapp-image-2025-06-09-at-19_43_02-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/img_2111-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/img_2160-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/shkola_kotoruju_nasilno_vyseljajut_kollazh.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/shkola_kotoruju_nasilno_vyseljajut_kollazh.webp,
ed00e7ed5c4e84938f0817cff818165e,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Ақтаудағы ұшақ апаты: Тергеуді неліктен Қазақстан жүргізуі керек?,"Ақтау әуежайы маңындағы әуе апатынан кейін оның себептері туралы әртүрлі пікірлер туындады. Кім тергеу жүргізуі керек? Жолаушыларlың көбі әзірбайжандықтар болғандықтан әрі ұшақ иесі ретінде   Әзірбайжан жағы ма? Әлде ұшақтың диспетчері ретінде рейсті ресейлік азамат қадағалағаны үшін Ресей ме? Әлде апат Қазақстан жерінде болғандықтан бұл міндетті атқару бізге жүктелуі керек пе?
Orda.kz әуе апаттарын тергеу барысында қолданылатын халықаралық ережелер мен тәжірибелер жайлы зерделеді.",investigations,https://kaz.orda.kz/aktaudagy-ushak-apaty-tergeudi-nelikten-kazakstan-zhyrgizui-kerek-129517/,"Ақтау әуежайы маңындағы әуе апатынан кейін оның себептері туралы әртүрлі пікірлер туындады. Кім тергеу жүргізуі керек? Жолаушыларlың көбі әзірбайжандықтар болғандықтан әрі ұшақ иесі ретінде   Әзірбайжан жағы ма? Әлде ұшақтың диспетчері ретінде рейсті ресейлік азамат қадағалағаны үшін Ресей ме? Әлде апат Қазақстан жерінде болғандықтан бұл міндетті атқару бізге жүктелуі керек пе?
Orda.kz әуе апаттарын тергеу барысында қолданылатын халықаралық ережелер мен тәжірибелер жайлы зерделеді.
Басқа мемлекет аумағында болған авиациялық апаттарды тергеу кезінде халықаралық азаматтық авиация ұйымы белгілеген стандарттар қолданылады. Бұл процестерді реттейтін негізгі құжат – халықаралық азаматтық авиация туралы конвенцияның 13-қосымшасы.
Бұл қосымшада көрсетілгендей, апат болған мемлекет аумағында тергеу жүргізуге сол мемлекет жауапты. Ол ұсынған рәсімдерге сәйкес тергеу жүргізуге міндетті, егер бұл елдің заңнамасы мұндай әрекеттерге рұқсат етсе.
Дегенмен, бұл Ресей мен Әзірбайжан тергеуге қатыса алмайды дегенді білдірмейді. Оларға уәкілетті өкілдерін тағайындау құқығы беріледі. Ережелерге сәйкес, тергеуге қатысуға рұқсат етіледі.
- Әуе кемесі тіркелген мемлекет. - Әуе кемесін пайдаланушы мемлекет. - Әуе кемесі жобасын әзірлеген мемлекет. - Әуе кемесін шығарған мемлекет.
Тергеудің негізгі мақсаты – оқиға себептерін анықтау және болашақта осындай жағдайлардың алдын алу үшін ұсыныстар әзірлеу. Маңыздысы, бұл тергеудің мақсаты – кінәлі мен жауапкершілікті анықтау емес.
Тергеу жүргізуші мемлекет апаттан кейін 30 күн ішінде алдын ала есеп дайындауы керек. Бұл есеп жалпыға қолжетімді болуы мүмкін немесе тиісті мемлекеттің қалауына қарай құпия сақталады. Соңғы есепті оқиғадан кейін 12 ай ішінде жариялау ұсынылады.
Кейбір жағдайларда апат болған ел өз бетінше тергеу жүргізе алмайды немесе бұл құқығын ерікті түрде басқа мүдделі мемлекетке береді.
Бұған дейін болған MH17 рейсі апатына тоқталсақ, 2014 жылдың 17 шілдесінде Malaysia Airlines әуе компаниясының Амстердамнан Куала-Лумпурға бағыт алған Boeing 777 ұшағы Украина аумағында атып түсірілді. Ұшақтағы 298 адамның барлығы қаза тапты. Тергеуді Нидерланд Қауіпсіздік кеңесі басқарды, себебі жолаушылардың басым бөлігі осы ел азаматтары еді. Тергеуге Украина, Малайзия, Австралия және басқа да елдердің өкілдері қатысты. Тергеу нәтижесінде ұшақ «Бук» зымыран кешенінің соққысынан құлағаны анықталды. Алайда Ресей бұл шешіммен келіспей, оны жоққа шығарды.
PS752 рейсі апаты 2020 жылдың 8 қаңтарында Украина Халықаралық әуе желілерінің Boeing 737-800 ұшағы Тегераннан Киевке ұшқан кезде, әуеге көтерілгеннен кейін көп ұзамай Иранның әуе қорғаныс күштері арқылы атып түсірілді. Ұшақтағы 176 адамның барлығы қаза тапты. Иран бұл қателік екенін мойындап, жауапкершілікті өз мойнына алды. Тергеуді Иран билігі Украина, Канада және басқа да мүдделі елдердің өкілдерінің қатысуымен жүргізді.
SJ182 рейсінің апаты 2021 жылдың 9 қаңтарында Индонезияның Sriwijaya Air әуе компаниясының Boeing 737-500 ұшағы ішкі рейс орындау барысында Ява теңізіне құлады. Ұшақтағы 62 адамның барлығы қаза тапты. Тергеуді Индонезия билігі басқарды, бірақ оған ұшақтың өндіруші елі ретінде АҚШ және басқа да мемлекеттердің өкілдері қатысты.
Ақтау маңындағы әуе апаты тергеуін Қазақстанның тергеу тобы жүргізеді, оған қажет болған жағдайда баллистика саласындағы мамандар да тартылады. Ішкі істер министрінің орынбасары Игорь Лепёха тергеудің қазіргі кезеңде бастапқы сатыда екенін атап өтіп, ресми емес деректер немесе суреттер негізінде қорытынды жасауға болмайтынын мәлімдеді.
Оқиға орнында арнайы комиссия жұмыс істеп жатыр, оның құрамына Қазақстан, Әзірбайжан және Ресей мамандары кіреді.
Парламент Сенатының төрағасы Маулен Әшімбаевтың айтуынша, ешбір мемлекет – Қазақстан, Әзірбайжан немесе Ресей – ақпаратты жасыруға мүдделі емес. Барлық деректер мамандардың жұмысы аяқталғаннан кейін қоғамдық назарына ұсынылатын болады.
Сондай-ақ, Қазақстанның бұрынғы бас прокурорының орынбасары және сенатор Андрей Лукин Әзірбайжан мен Ресей өз көмектерін ұсынғанын айтты. Алайда, оның сөзінше, Қазақстан мамандары тергеуді ұлттық құзіреттілігі аясында жүргізу үшін қажетті кәсібилігі мен тәжірибесі жетерлік. Лукин, егер шетелдік сарапшыларды тарту қажеттілігі туындаса, осы мәселеге қатысты шешімді тиісті органдар қабылдайтынын атап өтті.
Қылмыстық іс қозғалды, тергеу ұлттық құқықтық құзырет аясында жалғасады.",2024-12-27T11:40:58+05:00,2024-12-27T11:40:58+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/rypauke.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/rypauke.webp,
9bb70fd29c021a6b445e6b48772b8e6b,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Ақтөбедегі жағымсыз иістен арылуға шетелдік тәжірибе көмектесе ала ма?,"Ақтөбе облысындағы экологиялық ахуал президент Тоқаевтың да, үкімет басшыларының да назарынан тыс қалған жоқ. 2023 жылдың тамыз және желтоқсан айларында өңірге ат басын тіреген ел ағалары Ақтөбедегі ауаның жай-күйін ерекше атап өтіп, жергілікті атқамінерлерге жағдайды қолға алу жөнінде тапсырма беріп кетті.",investigations,https://kaz.orda.kz/aktobedegi-zhagymsyz-iisten-aryluga-sheteldik-tazhiribe-komektese-ala-ma-122258/,"Ақтөбе қаласында ауада жағымсыз иістің қалықтап тұрғанына кемі 10 жылдан асты. Облыстың Мұғалжар, Темір, Алға аудандарында одан да ертерек сезіле бастады. Тұрғындар ол иістің шамамен неден болатынын болжағанымен, нақты себептерін біле бермейді.
2023 жылы ала жаздай полигон өртенді. Ол аз болса, қала аумағына «еніп кеткен» зауыттардан бөлінетін химиялық заттар тағы бар (мөлшерден тыс алтывалентті хром). Кезінде «Ақтөбе – арақтың астанасы» деген түсінік те болған (2010–2015 жылдары өңірде 4 арақ зауыты жұмыс істеді). Спирт өндірісінің қалдықтары бүгін деашық аспан астына төгіледі (үстінен химиялық қоспалармен жабылады). Облыс орталығындағы кәріз құбырлары да шіріп тұр.
43 жыл бұрын пайдалануға берілген Кәріз тазарту құрылыстары (КТҚ) кәсіпорнының техникалық жағдайы нашар, 80%-ның тозығы жеткен. Егер қалада КТҚ салынса, ауаның күкіртті сутегімен ластануына қатысты мәселе шешімін табар еді. Бұл жөнінде 2023 жылы бұрынғы облыс басшысы Ералы Тоғжанов мәлімдеген болатын.
Инфографика авторы Нұрмұхан Қонысбаев
Жаңа үкімет те назарға алса
Ақтөбеге былтырғы сапары кезінде экс-премьер Әлихан Смайылов: «Кәсіпорындардан шығатын зиянды қалдықтар Ақтөбе қаласын жайлаған жағымсыз иістің негізгі себебі болып отыр. Қоқыс полигонында қайта-қайта өрт шығып, онсыз да күрделі экологиялық ахуалға зиян келтіруде. Қоқыс шығару қызметтерінің жұмысы да ақтөбеліктердің орынды наразылығын тудырып отыр. Осы мәселелердің барлығына облыс әкімдігі жіті назар аударып, оларды шешу үшін жедел шаралар қабылдауы қажет», - деген болатын.
Экс-премьер өз сөзінде жыл соңына дейін жаңа кәріз тазарту құрылыстарын салуға қатысты барлық құжаттаманы дайындауды аяқтап, алдағы 2–2,5 жылда қала үшін маңызды жобаны жүзеге асыру қажеттігін атап өтті. Бұл мәселе жаңа үкіметтің назарынан да тыс қалмайды деген үміттеміз.
Жергілікті билік органының мәліметінше, 60,2 гектар аумақты алып жатқан қатты тұрмыстық қалдықтар полигоны 2007 жылы пайдалануға берілген. Полигон жылына 150 000 тоннаға дейін қоқыс қабылдайды.
2023 жылы Ақтөбе облысында қоршаған ортаны қорғау жөніндегі іс-шаралар жоспары аясында 10,9 млрд теңге қарастырылған болса, 2024 жылы – 6,5 млрд теңге ескерілген. Ал 2022 жылы – 5,8 млрд теңге бөлінген. Облыстық табиғи ресурстар және табиғатты пайдалануды реттеу басқармасы тартқан мәлімет осындай.
«Жағымсыз иістің таралу көзі – Ақтөбе қаласының кәріз жүйесі, оның ішінде кәріз-сорғы станциялары және тазарту қондырғылары. Қалада 56 сорғылау станциясы орналасқан, 10 тораптық сорғы станциясында күкіртті тазарту катализаторы қолданылады. Қабылданған шаралар нәтижесінде ауаның ластануының жоғары деңгейі бірнеше есе төмендеді. 2021 жылы күкіртсутегімен жоғары ластанудың 12 жағдайы болды, 2020 жылы 7 жағдай, ағымдағы жылы күкіртсутегімен жоғары ластану тіркелмеген», - деп хабарлады облыстық табиғи ресурстар және табиғатты пайдалануды реттеу басқармасынан.
2023 жылдың жаз айларында Ақтөбедегі тұрмыстық қатты қалдықтар полигоны үсті-үстіне өртенді. Қызыл жалын, сәйкесінше, одан шығатын түтін иісі тұрғындарды біраз әбігерге салды. Өрт сөндірушілер тілсіз жауды бірнеше күнге дейін ауыздықтай алмады. Әкімдіктің бір есебінде,шамамен 1500 шаршы метр аумақта қоқыс жанғаны көрсетілген. Өртті тоқтату мүмкін болғанымен, полигон асты бірнеше күнге дейін бықсып жатты. Ералы Тоғжановтың (облыс әкімі болғанда) тұсында 17 мың тонна топырақ төгілді. Бірнеше күн дегенде қоқыстардың беті жабылды.
Ақтөбе облысының экологиялық ахуалын өңірге жұмыс сапарымен келген президент Тоқаев та ерекше атап өтті. Ізінше, облыс әкімі Асхат Шахаров бұл мәселені шешу мақсатында жол картасы әзірленгенін жеткізді.
«Құжат өзекті экологиялық мәселелерді қамтиды, бұл бағыт бойынша алдағы үш жылда тиімді шаралар қабылданады», - деді Асхат Шахаров. Оның есебінше, Ақтөбе қаласында кәріздік тазарту қондырғыларының 80%-ның тозығы жеткен.
Ақтөбе облысының әкімі Асхат Шахаровтың есебінен
Уақытша шешім
Айтпақшы, кезінде Бердібек Машбекұлы Сапарбаев Ақтөбе облысына басшы болып тұрғанда (2016 жылдың шілде айы) мұндағы жағымсыз иіс көздерін анықтап қана қоймай, сол жерлерге «бір автобус» журналисті ертіп апарды. БАҚ өкілдері ғана емес, иіс көздері болуы мүмкін деген мекеме басшыларына да «міндетті түрде»келуге тапсырма берді.
Қала маңындағы көріністі көрген тілшілер (ұлы сөздің ұяты жоқ)  «ашық аспан астындағы әжетхана» деп айдарлап үлгерді. Спирт өндіретін зауыттардағы борсыған бидай қалдықтары да жағалай төгілгені байқалды сонда. Сапарбаев қаладағы «Ақбұлақ» мекемесінің тазарту нысанына да ат басын бұрды. Ақ көйлек, костюм-шалбар киген мекеме басшысы тізерлеп отырып, құдықтың ішіндегі су ағынын қарап отырып, Сапарбаевқа иіс көзі туралы есеп берді (бұл уақытта иіске шыдамаған тілшілер мұрындарын басып, 5–10 метр алыстау тұрды).
Бір қызығы – осы ерекше рейдтен кейін Ақтөбеде жағымсыз иіс басылды. Бірнеше ай бойы, нақтырақ айтсақ, жаз айларында қала тұрғындары еркін тыныстап, дем алды. Бұрынғыдай жергілікті паблик беттерінде иіске қатысты посттар жазылмады. Бұл мәселе шешімін тапқандай болып еді, сөйтсек, бұл уақытша болып шықты. Мұның мәнісін біз Бердібек Машбекұлының командасында болған Ілияс Испанов (сол жылдары Ақтөбе қаласының әкімі) пен Жандос Байырхановтан (Ақтөбе қаласы әкімінің орынбасары болған) сұрадық.
Бердібек Сапарбаевтың тұсында Ақтөбе қаласының әкімі болған Ілияс Испановтың айтуынша, сол тұста ауаға тараған жағымсыз иісті кетіру үшін «сүт қышқылды бактерияларды тәжірибелік негізде қолдану» шарасы жүргізілген.
«2018 жылы тамыз айында шлам төсектерінің бір бөлігі өңделді. Араға санаулы күн салып, күкіртсутек мөлшері 3,5%-ға төмендесе, аммоний азоты 0,7%-ға артты. Тағы бір апта өткенде қайталама талдау жүргізілді. Нәтижесінде күкіртті сутегі 80%-ға азайды. Арнайы формулаға ие бактериялар да органикалық заттар мен шламды ыдырату үшін ағынды суларды тазарту қондырғыларында сыналды. Алғашқы нәтижелер оң болды. Органикалық ластанудың иісі мен концентрациясының төмендеуі байқалды. Микроорганизмдердің осы бактериялық концентратқа реакциясы зерттелді», - дейді ол.
Ілияс Испанов, фото жеке мұрағатынан алынған
Сондай-ақ, Испановтың айтуынша, ғылыми-өндірістік кәсіпорындардың бірінде биологиялық өнімнің көмегімен шламды өңдеу бойынша тәжірибелік жұмыстар жүргізілген. Алайда, сол кездері басқа да мердігерлер пайда болып, енді басталып келе жатқан жұмыстарды ығыстырып жіберген. Оның үстіне, сол кездегі билік арнайы биологиялық өнімнің сертификатталып үлгерілмегенін де алға тартқан. Ұзын сөздің қысқасы – өте сәтті басталып келе жатқан сынақ жұмыстары ұзаққа бармай, әртүрлі сыртқы факторлардың салдарынан тоқтап қалған.
«Расында, сол кезде бірнеше айға дейін қала ішінде жағымсыз иіс сезілмеді. Тұрғындар да шын қуана бастады. Өкінішке қарай, мемлекеттік сатып алу аясында жүргізілетін жұмыс болғандықтан, тендерге басқа тараптар араласа бастады. Билік ауысты. Сәйкесінше, басқа мердігерлер өз ұсыныстарын тықпалады. Тәп-тәуір шешіліп келе жатқан мәселені бүлдіріп жіберді. Ал, жақсы нәтиже көрсетіп келе жатқан бастама сол күйі аяқсыз қалды. Өкінішке қарай, кейін бұл тақырып көтерілмеді. Мәнісі де болмаған шығар», - деп қайырды аты-жөнін баспасөзде жариялағанымызды қаламаған дереккөз.
Экобелсенді ғылыми негіз іздейді
Осы арада біз Ақтөбе қаласындағы иісті химикаттар қолдана отырып, кетіруге қатысты экобелсенді Айман Сексенованың пікірін білгенді де жөн көрдік. Маманның айтуынша, дәл қазір химиялық қоспалардың көмегімен жағымсыз иісті кетірген күннің өзінде, кейін араға 30–40 жыл салып, бұл химикаттардан қоршаған орта үшін жағымсыз басқа салдар туындауы әбден мүмкін.
Айман Сексенова, экобелсенді, Ақтөбе қалалық мәслихатының депутаты. Суретті түсірген Данияр Сағидолла.
«Мәселені шешкенде ғылыми негіздемеге сүйену керек деп ойлаймын. Менің жеке субъективті пікірім – осы кезге дейін қаладағы мәселелерді шешкенде ғылымға сүйенбеген. Қазіргі катализатор өндірушілеріне еш наразылығым жоқ. Проблеманы шешу үшін жұмыстанып жатқан болар. Бірақ, балама көздер де болуы керек еді. Депутат ретінде сауалдарымның барлығы осыған саяды. Өкінішке қарай, әр затты орнымен айту керек, біресе ана жақтың бұйрығы, біресе мын жақтың мүддесі дегенге саятын жауаптар аламын. Жолымызды кесіп тастап отыр», - дейді Айман Сексенова.
Шешім көзі – кәріз-тазарту қондырғыларды жаңғырту
Облыс орталығында жаңадан тазарту қондырғылары салынады дегенді облыс әкімі Асхат Шахаров экологияға қатысты барлық отырыста айтып отырады. Облыс әкімінің баспасөз хатшысы Гүлбағда Көбееваның айтуынша, шетелдік компания Ақтөбеде қоқыс өңдейтін кешен салуға ынталы. Облыс әкімі Асхат Шахаров  «Recycle Menegment Company»  ЖШС  Бақылау  кеңесінің төрағасы  Егор Зингермен  2023 жылдың қыркүйек айында кездескен болатын. Инвестор Ақтөбенің қоқыс полигонында жүзеге асыруға болатын кешен жобасын ұсынғаны белгілі.
«Recycle Menegment Company» ЖШС қатты тұрмыстық қалдықтарды қабылдаудан бастап, одан картон, пластмасса және тағы басқа өнім алу, өңдеу, жылу және электр энергиясын өндіру жұмыстарымен айналысады. Компания жалпы қуаттылығы жылына 1 млн тоннадан асатын ірі қоқыс өңдеу кешендерін іске қосқан», - дейді Гүлбағда Көбеева.
Баспасөз хатшының айтуынша, қалада қоқыс таситын көлік саны 25-ке жетті. Облыс билігі бірнеше компанияны демеушілікке тартты, олар қаладағы қатты тұрмыстық қалдықтарды полигонға шығаруға көмектеседі.
«109» бірыңғай орталығының деректеріне сүйенсек, 2023 жылдың тамыз айында «қоқыс шығарылмайды» деген шағыммен 1500-ге жуық ақтөбелік тұрғын хабарласқан. Ал бір ай ішінде тыңғылықты жұмыстың арқасында көрсеткіш 94%-ға төмендеді. Қыркүйек айында Call-орталыққа 100-ге тарта шағым түскен. Бүгінде «ATK Qyzmet» қоқыстарды шығару кестесін бекітіп, толыққанды жұмыс режиміне көшкен.
ЕҚДБ несиелендіреді
Ақтөбедегі Кәріз тазарту қондырғылары жобасы 2023 жылдың 29 қарашасында бекітілген. Бұл туралы ЕҚДБ сайтында кәсіпорынның «мәртебесі тұжырымдамалық сараптамадан өтті» деп көрсетілген.
Жоба сипаттамасына келер болсақ, Ақтөбе қаласында кәріз-тазарту қондырғыларын жаңғыртуға «Aqtobe Su Energy Group» акционерлік қоғамына мемлекет кепілдігімен 47,7 млрд теңгеге (95,3 млн еуро) дейін несие беру көзделген. Несие жаңа қуаттылығы тәулігіне 100 000 текше метр КТҚ құрылысына пайдаланылады. Жобаның негізгі мақсаты – сарқынды суларды ұлттық және ЕО стандарттарына сәйкестендіру. Бұл жағымсыз иістің айтарлықтай төмендеуіне әкеліп, парниктік газдар (ПГ) шығарындыларын азайтуға септік етуі тиіс. Жобаның техникалық-экономикалық негіздемесі әзір, мемлекеттік сараптамадан оң қорытынды да алынған.
Сәбит Дүйсекенов, Ақтөбе облыстық табиғи ресурстар басқармасының басшысы.
«Былтыр (2023 жылы) Еуропалық қайта құру және даму банкінің гранты есебінен техникалық-экономикалық негіздеме әзірленіп, мемлекеттік сараптаманың оң қорытындысы алынды. Жобаның құны – 53,5 млрд теңге, жобаны іске асыру 2024 жылдың екінші тоқсанында басталады. Құрылыстың ұзақтығы – 29 ай», - деді Ақтөбе облыстық табиғи ресурстар басқармасының басшысы Сәбит Дүйсекенов.
Ақтөбе қаласы қоқыс жағу зауыттарын салу бойынша пилоттық жобаға кірді. Жер учаскесін бөлу жұмыстары жүргізіліп, коммуникацияларға қосылу нүктесі анықталды. Дегенмен, кейін бұл бастама аяқсыз қалды. 2022 жылдың қарашасында Үкімет сағатынан кейін тілшілердің сауалына Экология, геология және табиғи ресурстар министрі Серікқали Брекешев «Экология саласындағы мамандар мен белсенділер бұл зауыттарда қоқыс жағу ластаушы заттардыңатмосфераға таралуын арттырады деген пікір айтып отыр. Сондықтан қазір қалдықтарды жағатын алты зауыт салу мәселесі күн тәртібінде тұрған жоқ», - деп жауап берді. Оған дейін қоқыс жағатын зауыт Нұр-Сұлтан, Алматы, Шымкент, Атырау, Тараз қалаларында да салынады делінген болатын.
Жергілікті зауыт – өз бетінше күреспек
Ақтөбе ферроқорытпа зауыты. Фото: kazchrome.com
Ақтөбе аумағындағы зауыттардың бірі – ферроқорытпа зауыты. Ол жерде ауаны ластамауға қатысты қандай шаралар қолға алынатыны жөнінде зауыттың құрылтайшысы президент Қасым-Жомарт Тоқаевқа 2023 жылдың желтоқсан айындағы сапары кезінде баяндады.
ERG (құрамына ферроқорытпа зауыты кіреді) бас директоры Серік Шахажанов, 2030 жылға дейін 228 млрд теңге көлемінде инвестиция құю жоспарланып отырғанын жеткізді. Зауыттағы балқыту цехтарының газ тазарту жүйесін жаңғырту жұмыстары аяқталды. Компания, сонымен бірге, ферроқорытпа өндірісі кезінде өндірілетін кенді толық қайта өңдейтін болады.
Шетелдік тәжірибе: АҚШ және Ресей мысалы
Фото: sustainableplastics.com
Тұрмыстық қатты қалдықтарды қайта өңдеу қазіргі уақытта қоқыс мәселесін шешудің ең тиімді әдісі. Бұл әдіс дамыған елдердің көпшілігінде жұмыс істейді. Бастапқы кезең – сұрыптау. Онымен дамыған елдердің әрбір саналы тұрғыны айналысады. АҚШ-тың кейбір штаттарында қайта өңдеуге болатын қалдықтарды көк қапшықтарға салу әдетке айналған. Барлық қоқыс сұрыптау пунктіне келеді, одан көк қапшықтар алынып, олардан қоқыс сұрыпталады.
Еуропа елдерінде сұрыптауды тұрғындар өз үйінде жүзеге асырады. Әрбір үйде бірнеше қоқыс контейнері немесе әртүрлі бөлімдері бар бір контейнер бар. Сұрыптау әртүрлі жолдармен жүреді. Тамақ қалдықтары, шыны, пластик және қағаз бөлек-бөлек сақталады. Сұрыптау тәсілі әртүрлі. Сұрыптаудың мәні бірдей – әртүрлі өңдеу зауыттарына баратын заттарды бөлу.
2022 жылдың қаңтарында Ресейдің Мәскеу облысында жылына 500 мың тонна қалдық өңдейтін зауыт ашылды. Онда қалдықтардың 75%-ына дейін өңделеді. Солнечногорск маңында қуаттылығы жылына 500 мың тонна қоқыс шығаратын және қайта өңдеу көрсеткіші 75%-ға дейін жететін Нева қалдықтарын өңдеу зауыты ашылды. Бұл туралы Ресейдің экологиялық операторының (РЭО) баспасөз қызметі хабарлады.
«Бұл ең жоғары деңгейдегі бірегей кәсіпорын, оның құрылысына үш қаржыландыру көзі – РЭО-ның федералдық қаражаты, аймақтық Ecoline операторының жеке инвестициялары және Мәскеу облысының бюджетінің қаражаты тартылған. Кәсіпорын тұрмыстық қатты қалдықтарды сұрыптаудың ең заманауи технологияларын пайдаланады, олар қалдықтарды қайта өңдеудің бұрын-соңды болмаған тереңдігіне қол жеткізуге мүмкіндік береді – түсетін қалдықтар көлемінің 75%-ға дейіні қайта өңделеді. Бұл жобаны іске асырудың тағы бір артықшылығы – көп жылдар бойы тұрғындарды алаңдатып келген кәсіпорын жанында орналасқан ескі қоқыс үйіндісін жою. Қазір бұл мәселе шешілді», - делінген РЭО баспасөз хабарламасында.
Ресейдегі бұл кәсіпорынның құрылысы 2021 жылдың қаңтарында басталған. Зауыттың автоматтандырылуы 83%-ды құрайды, бұл бүгінгі таңда саладағы ең жоғары көрсеткіш, жабдықтар жоғары халықаралық стандарттарға сай. Жабдықты әзірлеу, өндіру және іске қосуды «Экомашгрупп» компаниясы жүзеге асырды, оның 78%-ы Ресейде шығарылады. РЭО жобаға облигациялар шығару түрінде 1,6 млрд рубль инвестициялады, ал жалпы инвестиция көлемі 7,2 млрд рубльді құрады.
Қалдықтардың жалпы көлемінің тек төрттен бірі ғана құрғақ полигонға түседі. Бұл тек қайта өңделмейтін инертті фракциялар болады.
ҚР Экология және табиғи ресурстар министрлігінің мәліметінше, Ақтөбе ферроқорытпа зауытында да халықаралық стандарттарға сай зиянды заттарды азайту іс-шаралары қолға алынып келеді. Қалалық тұрғын үй шаруашылығы бөлімінің сектор меңгерушісі Серік Дәулетовтің хабарлауынша, қазіргі уақытта қала және облыс әкімдіктері инвесторлармен қоқыс өңдеу зауытын салу бойынша келіссөздер жүргізуде.
Авторлар: Асқар Ақтілеу, Ақтөбе облысы
Данияр Сағидолла, фото, видео
Нұрмұхан Қонысбаев, инфографика
Бұл материал шешім журналистикасы жанрында Solutions Journalism Lab жобасы аясында дайындалған және автордың жеке көзқарасын білдіреді.",2024-02-13T11:27:01+06:00,2024-02-13T11:27:01+06:00,kk,Ильдар Адильченов,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-02/sizes/1440x810/soljushn-1.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-02/1707801098_image.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-02/1707801159_image.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-02/1707801196_image.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-02/1707801220_image.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-02/1707801275_image.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-02/1707801318_image.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-02/1707801379_image.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-02/1707801475_image.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-02/1707801526_image.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-02/sizes/1440x810/soljushn-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-02/sizes/1440x810/soljushn-1.webp,
08b249094e7e80e4cf39e36c2e3f1e22,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Алматы маңындағы елден жасырған құрылыс: Заңсыз нысан салып жатыр ма?,"Жуырда Orda.kz Алматының қақ ортасында бой көтергелі жатқан жұмбақ кітапхана құрылысы жөнінде жазған болатын. Сол нысан туралы мәліметті журналистер зорға тапқан еді. Алайда бұл жағыз «жасырын» құрылыс емес. Қазір Алматы маңындағы «Горельник» шатқалында да жұрт көзінен тасада беймәлім құрылыс жүріп жатыр. Ең бастысы, ол аймақ ерекше қорғалатын табиғи аумақтың (ЕҚТА) бір бөлігі саналады.",investigations,https://kaz.orda.kz/almaty-manyndagy-elden-zhasyrgan-kurylys-zansyz-nysan-salyp-zhatyr-ma-135387/,"Жуырда Orda.kz Алматының қақ ортасында бой көтергелі жатқан жұмбақ кітапхана құрылысы жөнінде жазған болатын. Сол нысан туралы мәліметті журналистер зорға тапқан еді. Алайда мұндай елден жасырған құрылыс Алматының басқа жерінде де жүріп жатқаны белгілі болды. Оның үстіне ол ерекше қорғалатын табиғи аумақтың бір бөлігі саналатын жерде, Алматы маңындағы «Горельник» шатқалында жұрт көзінен тасада салынып жатыр.
Аумағы кең, айналасы қалың металл қоршаумен қоршалған, кей жерлері ағаш дуалмен жабылған.
Құрылыс алаңында бірнеше нысан бір мезетте салынып жатыр.
Қақпа мен оның маңында екі құрылыстың төлқұжаты көзге түсті. Бірі – EcoResort демалыс базасы, екіншісі – тағы бір турбаза (аты көрсетілмеген).
Екі нысанның да тапсырыс берушісі ретінде «SADU Development» ЖШС, ал құрылыс мердігері ретінде «UE Power Engineering (Qazaqstan)» ЖШС көрсетілген. «Жасыл құтқару» экологиялық ұйымының мәліметінше, сол жерде үшінші нысан — ретінде спорт кешені де салынып жатыр.
Құрылыс төлқұжаттарының бірінде «күрделі құрылыссыз» (без «капитального строительства») деп көрсетілген. Мұның мағынасы түсініксіз. Бәлкім, әңгіме киіз үйлер, шатырлар немесе іргетассыз шағын ағаш үйлер жайында шығар.
Алайда дрон арқылы түсірілген бейнежазбалардан бұл жобаның кәдімгі іргелі құрылыс екені анық байқалады.
Тіпті төлқұжаттардағы бейнелерге қарасақ, бәрі айдан анық көрінеді. Ғимараттар бетоннан немесе өзге де берік материалдан тұрғызылып, бірнеше қабаттан тұрады.
Айта кетерлігі, нысан аумағында қосалқы жеке электр станциясы да тұрғызылған.
Нақты ақпарат алу үшін редакция Алматы қаласының әкімдігіне ресми сауал жолдады. Мынадай деректерді сұрадық:
Сонымен қатар, мынадай құжаттарды ұсынуын сұрадық:
Алайда әкімдік берген жауапта тек үш нысанның құрылысы жүріп жатқаны, олардың пошта мекенжайлары және эскиздік жобалардың келісім бойынша екені ғана көрсетілген. Құрылыс учаскелерінің қай қорғалатын аймаққа тиесілі екені жөнінде ақпарат берілмеген.
Редакция сұратқан басқа да құжаттардың ешқайсысын жібермеді. Дегенмен, кейбір материалдарды ecoportal.kz сайтынан тауып алдық.
Ондағы құжаттардың бірінде мынадай мәлімет келтірілген:
Сонымен қатар ecoportal.kz сайтындағы ақпаратқа сәйкес, «Sadu Development» компаниясы осы жобаға байланысты қоғамдық жиындар өткізуге шақырған. Хабарландыру 2024 жылғы «МК в Казахстане» газетінің 45-нөмірінің соңғы бетінде жарияланған. Алайда тыңдаулардың қашан және қай жерде өтетіні, сондай-ақ жоба туралы толық ақпаратты қай сілтеме арқылы алуға болатыны көрсетілмеген.
Ақпарат көздерінде, сондай-ақ кейбір ақпараттық тақталарда бұл жоба жөнінде хабарландырулар болғаны айтылады.
Алайда ол тақталардың нақты қай мекенжайларда орнатылғаны көрсетілмеген.
Қоғамдық жиындардың қалай өткені, кімдердің қатысқаны, қандай пікірлер айтылып, олардың ескерілгені жайында да еш мәлімет жоқ. Бар болғаны — жиындарды ұйымдастыру тәртібі туралы бір құжат қана.
Осы деректерге сүйеніп, қоғамдық жиындар мүлде өтпеген деген қорытынды жасауға болады. Әрине, біз де қателесуіміз мүмкін.
Дегенмен, жобаны әзірлеушілердің жиындарды өткізбеуге барынша мүдделі болғаны байқалады.
«Жасыл құтқару» экологиялық ұйымының жетекшісі Сергей Куратов та мемлекеттік органдарға ресми сауалдар жолдағанын, бірақ тұшымды жауап ала алмағанын айтты.
Оның сөзінше, мемлекеттік органдардың экологиялық ақпаратты толық әрі шынайы түрде ұсынбауы — соңғы жылдары жауыр болып, қалыптасып кеткен үрдіс. Горельниктегі жағдай осының айқын мысалы.
Құзырлы органдар бәрі заң аясында деп сендіреді. Алайда Сергей Куратовтың айтуынша, Горельник аумағында Қазақстан Республикасының «Сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі туралы» заңының арнайы реттеу мен қала құрылысы тәртібі қолданылатын аумақтарға қатысты нормалары сақталмаған.
Мұндай аумақтарға ерекше қорғалатын табиғи территориялар, су қорғау аймақтары мен белдеулер, мемлекеттік табиғи-қорықтың қор объектілері жатады. Сонымен қатар, қоршаған ортаға әсерді бағалау шаралары жүргізілмеген.
Сарапшы 2021 жылғы жаңа Экологиялық кодекске «кез келген шаруашылық немесе өзге де қызмет түріне міндетті түрде қоршаған ортаға әсерін бақылау жүргізу» талабы әдейі енгізілмегенін атап өтті.
Сарапшының пікірінше, туристердің шамадан тыс көбеюі демалыс сапасын да төмендетіп, табиғатты бүлдіріп, жергілікті халықтың өмірін қиындатып отыр. Мұндай жағдай туризмнің тұрақты дамуына кедергі келтіреді. Дамыған елдер бұл мәселені әлдеқашан байқап, шешу жолдарын іздеп жатыр. Ал бізде бұл бағытта нақты ілгерілеу жоқ.
Автор: Данил Утюпин",2025-10-08T16:50:24+05:00,2025-10-08T16:50:24+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1759919773_pshd.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759919815_photo_2025-10-06_19-26-06.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759919846_photo_2025-10-06_19-26-10-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759919848_photo_2025-10-06_19-26-07.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759919877_dji_0140.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759919903_photo_2025-09-04_12-54-41-3.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759919904_photo_2025-09-04_12-54-41.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759919945_rlzhrje.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759920000_1759821578_pshd.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759920028_photo_2025-10-06_19-26-16.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759920101_vyarfu.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759920233_snimok.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759920266_whatsapp-image-2024-11-10-at-10_25-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759920302_photo_2025-10-06_19-26-17.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759920372_photo_2025-10-06_19-26-16-4.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/32330f48-6204-4ea9-895f-56750adba0a6.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/3adc7e91-3ef1-48f4-b33d-16a8388b422f.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/cc62d85c-aaed-4771-8839-e3dfd3a7f79d.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/d769f259-2bf3-40ef-b9ab-447038f539d2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1759919773_pshd.webp,
f9e7b96d4d24820c19046129e54531ca,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Алматы мен Астананың айыппұлдарын жиып алған Назарбаевтың көліктері,Бұрынғы президент Нұрсұлтан Назарбаевтың жұмыскерлері қандай көлікпен жүреді және оның элиталық кортежы Астана мен Алматы қалаларында қандай жол ережесін бұзды? Orda.kz тілшісі баяндайды.,investigations,https://kaz.orda.kz/almaty-men-astananyn-ajyppuldaryn-zhiyp-algan-nazarbaevtyn-kolikteri-134267/,"Бұрынғы президент Нұрсұлтан Назарбаевтың қызметкерлері қандай көлікпен жүреді және оны тасыған элиталық көліктер Астана мен Алматы қалаларында қандай жол ережесін бұзды?
Orda.kz тілшісі саралап шықты
Біздің тапқан барлық әкімшілік құқық бұзушылықтар «Бастау» даму қорына жазылған. Бұл ұйым Астана қаласы, Бөкейхан көшесі, 1 мекенжайындағы тұңғыш президент кітапханасында орналасқан. Назарбаевқа қатысты басқа ұйымдар бар. Бірақ осы ұйымда ол жалғыз құрылтайшы. Қордың нақты қандай мақсатта ашылғаны түсініксіз. Әлі аяқталмаған 2025 жылдың өзінде 255 млн салық төлеген.
Біз осы жеке ұйымның автокөліктері қандай жол ережесін бұзатынын анықтадық.
Қордың тіркелген көліктерінің ішіндегі ең элиталық көліктерді назарларыңзға ұсынамыз:
Барлық көліктер ақ немесе қара түсте және оларды «мүйзі қарағайдай» адамдар айдайды.
Олардың бұзған басты ережелері:
Жол ережесін бұзу бойынша «рекордшы» Астанада ақ Prado (оның қара түсі де бар, біреу Алматы да, біреуі Астанада). Толтырылған протокол бойынша көзайым болған ақ Prado. Жылдамдықты асыру мен жолақтарды кесіп өтуді т.б. естептесек, жалпы сол көлікті айдағанда 9 рет жол ережесін бұзған.
Chevrolet Tahoe көлігін айдағанда жалпы 7 заң бұзу тіркелген. Басым көпшілігі жылдамдықты шамадан тыс асыру. Бір қызығы, Tahoe тек Астана – Қарағанды трассасында ғана ереже бұзған. Бұл 8 және 11 қазанда және 22 қарашасында болған.
Mersedes-Benz S450 көлігін айдағанда 4 жол ережесін бұзу тіркелген. Бұл көлікте ешқандай да жылдамдықты асыру туралы ақпарат жоқ, тек қана автобус жолағымен жүргені ғана бар.
Lexus LX 570-те ақысы төленбеген паркинг пен бағдаршамның қызыл түсіне өту фактілері тіркелген.
Toyota Camry мен Prado көліктерін айдағанда Президент кітапханасының дәл алдында жылдамдық асырғаны тіркелген. Ал 2024 қазан айы мен 2025 наурыз айында Cadillac Escalade пен Audi A6 көліктерін айдағанда бағдаршамның қызыл түсін елемей, өтіп кеткен.
Алматыда экс-президентіміздің көліктері Астанаға қарағанда аз, бірақ экологияға өте тиімді. Біз камераға түскен құқық бұзушылықтардың арқасында қорда BYD Song Plus пен Tesla Model X атты көліктердің бар екенін анықтадық. Олар да Алматы қаласында жылдамдықты асырып, автобус жолағымен жүрген.
Ереже бұзу Астанада (соның ішінде парламент маңында, министрліктер үйінде, Тұран, Сығанақ, Достық, Қонаев көшелерінде) және Алматыда (Достық пен Әл-Фараби даңғылдарында) тіркелген.
Түсінікті болу үшін біз кесте жасадық:
Бір қызығы жол ережесін бұзу фактілерінің бәрі 2024-тің күзінде немесе 2025-тің жазында болған. Тіпті олардың кейбірі бір жерде бірнеше рет қайталанған. Бұл кездейсоқтық емес, үнемі қайталанатын «әдет» болуы мүмкін. Біз ереже бұзу фактілерін экс-президенттің елордада ел алдына шығып, бой көрсеткен сәтімен салыстырдық.
Мысалы 21 маусым күні Астанадағы орталық мешітке барғанынан хабардармыз. Бұрынғы мемлекет басшысы ол жақта күзетшілермен бірге сол күні күндіз жүрген еді. Сапар барысында ата-бабалары мен отбасындағы марқұмдарға арнап Құран аяттарын оқып, елдің тыныштығы мен тұрақтылығы, бірлігі үшін дұға жасады.
Ал 2024 жылдың 6 қазанында Қазақстан шекарасында АЭС салу бойынша референдумға қатысқан болатын.
Машина нөмірлерінде CR, RR, DA және SS сериялары бар. Көбіне екі әріп пен үш сан жеке меншікте емес, ұйымдардың балансында тұрған көліктерде қолданылады. Егер көлікте AV, KZ және SK сериялары болса, онда президент істері басқармасының және оның күзет қызметінің өкілдері отыр деген сөз.
Автор: Илья Астахов
Еске сала кетейік, Orda.kz бұған дейін Назарбаевтың ұрпақтары қайда және немен айналысатыны туралы жазған болатын.",2025-08-11T15:18:58+05:00,2025-08-11T15:18:58+05:00,kk,Ислам Әден,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1754893760_2025-08-07-15_01_05.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1754887560_snimok-jekrana-2025-08-07-v-13_58_25.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1754889502_snimok-jekrana-2025-08-07-v-13_22_15.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1754891117_snimok-jekrana-2025-08-07-v-13_42_36.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1754891388_snimok-jekrana-2025-08-07-v-13_18_41.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1754892734_snimok-jekrana-2025-08-07-v-13_25_24.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1754892901_snimok-jekrana-2025-08-07-v-13_13_47.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1754893217_a445cad6-e491-4ade-9d7a-ae4e537051d5_h927gfv.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1754893760_2025-08-07-15_01_05.webp,
00f01ce011d661e181f1c7f5475e75fc,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Алматы облысында жол апатынан төрт адам қаза тапты,"Алматы облысында Алматы-Көкпек-Көктал-Шонжы тас жолында болған жол апатынан төрт адам көз жұмды, деп хабарлайды Orda.kz.",investigations,https://kaz.orda.kz/almaty-oblysynda-zhol-apatynan-tort-adam-kaza-tapty-136476/,"Алматы облысында Алматы-Көкпек-Көктал-Шонжы тас жолында болған жол апатынан төрт адам көз жұмды, деп хабарлайды Orda.kz.
Алдын-ала мәліметтер бойынша, Audi A6 жүргізушісі көлік тізгініне ие бола алмай, Nissan Cefiro-мен соқтығысқан. Екі жүргізуші мен екі жолаушы алған жарақаттарынан оқиға орнында қайтыс болды. Тағы үш жолаушы түрлі дене жарақаттарын алып, медициналық мекемеге жатқызылды.
Қылмыстық іс қозғалып, сотқа дейінгі тергеу жүргізіліп жатыр.
Айта кетейік, 7 желтоқсан күні сағат 23.10-да Алматыда жеңіл көлік пен жолаушылар автобусы соқтығысты.",2025-12-09T12:00:08+05:00,2025-12-09T12:00:08+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/4e54a5be-83fe-4d22-992f-d3e857d0c75c.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/4e54a5be-83fe-4d22-992f-d3e857d0c75c.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/4e54a5be-83fe-4d22-992f-d3e857d0c75c.webp,
adf3383a02ae0b21797af3c5a552c9e1,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Алматыдағы атышулы жол апаты нәрестені тағдыр тауқыметіне ұшыратты,"Қарбалас кептеліс пен абыр-сабыр қала тірлігінде асықпайтын адам жоқ шығар. Қалалық полиция басқармасының дерегіне сүйенсек, еліміздің ең ірі мегаполисі Алматыда тек осы жылы 2127 жол апаты болды.",investigations,https://kaz.orda.kz/almatydagy-atyshuly-zhol-apaty-naresteni-tagdyr-taukymetine-ushyratty-125244/,"Қалалық полиция басқармасының дерегіне сүйенсек, еліміздің ең ірі мегаполисі Алматыда тек осы жылы 2127 жол апаты болып, 24 адам көз жұмып, 2323 адам дене жарақаттарын алды.
Orda.kz тілшісі осы мәселеге қатысты автобус пен жеңіл көлік жүргізушілері арасында сауалнама жүргізді. Ең әуелі бір адам қаза тауып, 16 адам медицина көмегіне жүгінуге мәжбүр болған 26 маусымдағы қайғылы оқиғаға тоқтала кетсек. Мақатаев пен Сейфуллин көшесінің қиылысында болған автобус пен жеңіл көлік соғылған апатта жеңіл көлік жүргізушісі Анель Сартаева кінәлі болып отыр. Қазір Сартаева сотқа дейінгі уақытша қамау изоляторына қамалды. Оның жас ана екені, 4 айлық нәрестесі бар екені анықталып отыр. Емшектегі баланың жасанды сүтке аллергиясы болған соң, жақындары оны уақытша қамау изоляторындағы анасына әкеліп жүр.
Полиция басқармасы дереу жеңіл көлік иесі Анельді уақытша қамау изоляторына қамады. 4 айлық нәрестенің жасанды сүт түрлеріне аллергиясы болған соң,  ана үшін де, нәресте үшін де өте қиын жағдай туды. Оның үстіне мұндай 1 жасқа толмаған бала жиі емеді. Қазір баланың психологиясына ауыр соққы болып, ұйқысы бұзылып жатқаны айтпаса да түсінікті жағдай. Бұл жайлы тілшіміз белгілі адвокат Жанна Оразбақоваға сұрақ қойғанда ол уақытша қамайтын жерлерде жағдай жоқ екенін және жас баласы бар әйелді қамау дұрыс емес екенін айтты.
Анельдің адвокаты Қанат Әлсейітов  үйқамаққа жіберу туралы ұсынысын өз парақшасында жариялаған болатын.
Алайда, 29 маусымда сот Анельді  жаза тағайындалғанша 2 айға изоляторда ұстай тұру жайлы шешім қабылдады.
Президент Қасым-Жомарт Тоқаев 15 сәуірде әйелдер мен балалар құқығын қорғау туралы заңға қол қойды. Халық бөркін аспанға атып, адам құқығы жайлы заң қабылданғанына қуанды. Тіпті, БҰҰ Қазақстанның қабылдаған заңын қолдап , ризалығын білдірді. Алайда түрмедегі әйелдердің, соның ішінде жас аналардың бала емізуіне изоляторларымызда жағдай жоқ екенін адвокат Жанна Оразбақова айта кетті.
БҰҰ заңнамаларына қарасақ, қылмыс істеген ересектер үшін нәресте жапа шекпеуі керек. Жалпы моральдық тұрғыда баланы азап шектіріп қою дұрыс емес. Қазіргі уақытта баланың аллергиясы болған соң, оның қарны ашқан сәтте анасының қасында бола алмай, қандай азап шегіп жатқанын елестете беріңіз.
Ал адам құқықтарын қорғап жүрген «НеМолчиKZ» ұйымының басшысы заң талаптарына емес, қоғамдық пікірге қарайтын сот шешімдеріне күйінді.
Сондай-ақ, ол Лиза Пылаеваның ісін ашық сотта қарап жатқанын, ал бірнеше күдікті бостандықта жүргенін айтты. Бостандықта жүргендердің ішінде адам өлтірді деген күдікті мен 5 жыл бойы осы қылмысты жасырғандар бар. Дина Смаилова биліктің мына жағдайда ана мен баланы азапқа салып қойып, ал Лиза Пылаеваның өліміне күдікті адамды бостандыққа қоя беруі миға сыймайтынын айтты.
Сондай-ақ, Дина Смайылова бізге жазадан құтылған екі азамат жайлы бұрын айтылмаған оқиғаны  баяндады. Жақында жол апатынан қаза болған ерлі-зайыптылар 7 жыл бұрын 6-7 жасар баланы мас күйі көлігімен қағып өлтірді. Алайда сот болғанымен ешкім қамауға алынбады. Сау болса баланы қағып кетпес еді. Ал ішіп алып көлік айдаған азамат қасақана өлтірді деуге келеді. Дина Смайылова осы оқиғаларды салыстырып соттың екібеткейлігін айтты.
Бұл мәселеде тағы бір назар аударатын дүние — әлеуметтік желі қолданушыларының арасында дау. Бірі кепіл беру арқылы анасын үй қамаққа жіберіп баласымен қауыштыруды қолдаса, бірі «заң ешкімді аямауы керек» деп жазды.
Сондай-ақ, Сейфиуллин мен Мақатаев көшелерінің бағыттары дұрыс орналаспағанын айтып, шенеуніктердің кесірінен жол апаты болып жатыр дегендер де табылды.
Бұл мәселе бәрінен бұрын нәрестенің өміріне қатысты болған соң, алдағы уақытта да ақпарат беріп  отырамыз.
Жас бала қайта-қайта емеді. Жақындарының сөзінше, оны ары-бері тасып жүру, оның үстіне бас бостандығынан айыратын жерге әкелу оңай болып жатқан жоқ.
Психологияда мұны сәбилік депривация дейді. Анасының жылуын сезбей, байланыстың үзіліп қалуы балаға кері әсерін тигізеді. Оның дамуына, өзге адамдармен қарым-қатынасына, адам болып қалыптасуына тікелей қатысты дүние. Бұл жағдай жайлы сауал қойып Orda.kz тілшісі белгілі психоаналитик, Орта Азия психоанализ институтының директоры Анна Құдияроваға хабарласты. Қолда бар ақпаратқа қарап, ол бірінші кезекте жас баласы болған соң, әйелде жүктіліктен кейінгі депрессия болуы мүмкін деп болжады. Сондай-ақ, психоаналитик жол апатының тағы бір себебі адамдадың бейсанағы өлімге құштарлық екенін айтты.
Кейде жол ережесін қасақана бұзбайсың. Өзінен-өзі аңдамастан бір жағдайға ұрынып жатасың. Психоаналитик бұл адамның бейсаналы түрде өлімге деген құштарлығынан дейді. Ал оған түрлі себептер әсер етеді. Адам қандай жағдайда морт сынып, қандай әрекетке бара алатынын білмейді. Суицид жасайтын адамдардың ойындағы жалғыз шешім өлім болса, бейсаналы түрде өлімге құштар адам өз әрекетін түсінбейді.
Әрине, жол ережесін бұзған әйел әділ жазасын алуы керек. Бірақ, 4 айлық нәрестенің жағдайын ұмытып кетпеуі керек. Ол енді ғана жарық дүние есігін ашқан, күнәсіз бала. Айналада не болып жатқанын ол түсінбегенімен анасының алыста екенін нақ ұғады. Психоаналитик баланы анасынан алғашқы 15 айдай мүлде айырмау керек дейді. Негізінен 3 жылдай, тіпті 5 жылдай ана мен баланы айырмау дұрыс екенін айтты. Екеуін ажыратып жіберу едәуір терең психоэмоционалды жарақат болады. Баласын түрмеге әкелу бірінші кезекте ананың көңілін күйрететіні анық. Оның эмоциялық күйі балаға да әсер етеді. Ал ешқандай жағдай жасалмаған түрмеде бала емізу тағы бір соққы болып отыр.
Бұл балаға қалай әсер етеді деген сұрағымызға психоаналитик бейсанаға осы жағдай тікелей әсер ететінін айтты.
Психоаналитик баласы анасының оны «тастап кетпегенін» сезінуі керек екенін айтып отыр. Баланың психикасына ондай жарақат түспеуі үшін, анасының оны іздейтінін, жанындай жақсы көретінін білуі тиіс. Мұнда дүниеге жаңадан келген сәбидің өмірі тұр. Бұл қатыгездікке салып, анасы қандай жерге түссе, сол жерде емізе берсін деп өзі кінәліге салып қоятын жағдай емес.
Сондай-ақ, осы жолы болған жол апатында автобус болған соң, Orda.kz тілшілері белгілі психоаналитик Анна Құдияровамен жалпы рөлдегі жүргізушілер жайлы біраз кеңесті. Оның айтуынша психоанализ орталығына жүгінетіндердің көбі рөлде отыратындар. Анна Құдиярова қаралуға келгендердің көбі жол апатына кінәлілер мен балағаттап, ерегісетіндер туралы баяндап жатып, өздері де үнемі ережені бұзатындарын айтты.
Сауалнама жүргізгенде бірінші кезекте жолаушылардың пікірін алдық. Жолаушылар автобус жүргізушісі болса да, жеңіл көлік жүргізушісі болса да, жол ережесін сақтауға міндетті екенін баса айтты. Сауалнамамызды жол апаты болған 18 нөмірлі автобустың жолаушыларынан алып бастадық.
Сондай-ақ, тағы бір жолаушы автобус жүргізушілері жылдамдықты кейде асырып жіберетінін айтты.
Тар көшелер, ережені сақтамайтын жеңіл көліктер және кептеліс, ерегіс, жалақыдан жалақыға күн көру сынды қиындықтардың бәрі автобус жүргізушілерінің жүйкесін жұқартатыны, олардың психикалық жай-күйіне әсер ететіні анық.
Анна Құдиярова «Еліміздегі жүргізушілерде психологтың көмегіне жүгіну мәдениеті қаншалықты қалыптасты?» деген сұраққа тоқталады. Ол жүргізушілердің көбі ер адам болған соң, мамандардың көмегіне жүгіне бермейтінін айтты. Психоаналитик айтқанындай, біз сауалнама алған автобус жүргізушілері мүлде психолог көмегіне жүгінбегенін баяндады.
Сондай-ақ, ол жүргізушілердің отбасында болған кикілжіңнен бастап, жүрек қағысын, қан қысымын т.б. тексеріуі керек екенін айтты. Жүргізушілер сауалнама алғанда таңертең осы тексерулердің бәрінен өтетінін айтты. Басты мәселе олардың физикалық жай-күйін емдетіп, ал жан жарасына үңілмеуінде болып отыр. Сауалнама жүргізгенде көңілді жүргізушілерді де кездестірдік. Бірақ көбінің қажыған күйін көріп, «психологқа қаралдыңыз ба?» деп сұрадық. Кейбірі сұрағымызға «өзім психологпын ғой», «мен өте сабырлы адаммын» деп жауап берді.
«Сырқат — тән жарасы, Қайғы — жан жарасы»
Анна Құдиярова оның үстіне қоғам болып, «еркексің» деген контесктпен қысым көрсететінімізді айта кетті. «Еркек» болғаннан соң, психологқа жүгінуді сын көретіндер бар. Алайда «ауруын жасырған өледі» деген мақалдың тегін айтылмағанын ескеру керек. Дер кезінде емделіп, үнемі мамандарға жүгініп тұру керісінше кәсібилікті көрсетеді. Ал «еркексің» деп жан ауруы бар адамға қысым түсіретін көзқарасты түбегейлі өзгерту керек.
Кәсіби маман болсын, қарапайым адам болсын психологқа жүгіну ұят емес. Дәрігерге қаралып ауыруды емдеткенмен, адам санасында психолог маманның көмегімен емдейтін жаралар болады. Психоаналитиканың негізін қалаушы Зигмунд Фрейд 1893 жылы өз еңбегінде «бейсана» терминін қолданған еді. Санамыздың түбінде біз біліп-біле бермейтін дүние көп. Осы заманға дейін жеткен бұл зерттеулер әзір біраз жетістіктерге жетіп отыр. Түрлі шығармалар мен қоғамда болып жатқан оқиғаларды зерттегенде мамандар осы психоанализге жүгінеді. Жол апатына себеп болатын адамның бейсанасындағы өлімге деген құштарлықты да психоанализ анықтап отыр.
Жүргізушілердің көбі сөйлесуден қашқалақтады. Бірнеше жүргізуші мемлекеттік автотұрақтарда айлықтың аздау екенін айтты.
Бұл мәселенің жай-күйін білу үшін Orda.kz редакциясы Алматы қаласы Қалалық мобилділік басқармасына мемлекеттік автотұрақтардағы жалақыға байланысты сұрағымызды жолдадық.
Бұл жалақы өз үйі бар адамдарға жеткілікті шығар. Бірақ пәтер ақысын есептегенде және жүргізушінің несиесі болған жағдайда, оның үстіне бала-шағасы болса жетуі неғайбыл.
Сондай-ақ, Orda.kz 26 маусымда болған апаттағы 18 автобустың жүргізушісінің жағдайын сұрап, автопарктың диспечеріне хабарласқан болатынбыз. Әзірге жауап келген жоқ.
Қаншама тағдырды қиып, адам өміріне қауіп төндірген жол апаты жайлы зерттеуіміз мұнымен біткен жоқ. Алдағы уақытта Orda.kz жол апатына әкелетін тағы бір себеп — жемқорлық туралы сөз қозғаймыз.",2024-07-01T16:00:43+05:00,2024-07-01T16:00:43+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-07/sizes/1440x810/1719831577_kollazh-rebenok.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-06/0f22058d-324d-4b6c-a418-c5c7783fa4ba.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-06/52fc7af8-c815-4c1c-9591-c5d26ef37e3e.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-06/8dd4e405-a6b6-46a6-8f96-150d54893476.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-06/f9a6d2db-3892-4d06-94f8-037602b85049.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-07/sizes/1440x810/1719831577_kollazh-rebenok.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-07/sizes/1440x810/1719831577_kollazh-rebenok.webp,
ff01beb725af4f1a600a2f2409d2a6a1,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Алматыдағы қымбат жерлерге кімнің көзі түсті,Бірінен соң бірі балаларға арналған мемлекеттік мекемелерде балаларды және интернатта тұратындарды Алматыдан күштеп шығаруға әртүрлі жолдар арқылы тырысып жатыр. Бұл кімге қажет және мұның артында тұрған кім? Orda.kz осы сұрақтарға жауап іздеп көрді.,investigations,https://kaz.orda.kz/almatydagy-kymbat-zherlerge-kimnin-kozi-tysti-131522/,"Бірінен соң бірі балаларға арналған мемлекеттік мекемелерде балаларды және интернатта тұратындарды Алматыдан күштеп шығаруға әртүрлі жолдар арқылы тырысып жатыр. Бұл кімге қажет және мұның артында тұрған кім? Orda.kz бұл сұрақтарға жауап іздеп көрді.
Алматыдағы №1 балалар үйінің балаларын Конаевқа көшіру туралы шешім қабылданып, аумақтағы ағаштарды кесу жұмыстары да басталды. Тек жалаңаш діңдер ғана қалды. Ағаштарды кесу жұмысына Алматы қаласының экология және қоршаған орта басқармасы жауапты болуы керек.
Жайқалып тұратын жасыл желекті неге кескенін білу үшін Алматы облысының прокуратурасына сұрау жолдадық.
№1 балалар үйіндегі ағаштарды кесу сәті:
Сұрауды Алматы прокуратурасына жолдадық, себебі жағдай ерекше: ғимарат Алматы облысына тиесілі болса, жер қаланың еншісінде. Прокуратура оқиға орнына барып, аумақты тексеріп, «құқыққа қайшы ағаш кесу әрекеті табылмады» деген қорытындыға келді.
Ағаш кесілгенге дейінгі фотолар:
Бұл аумақтағы ағаштарды балалар үйінің түлектері отырғызған.
Ағаш кесілгеннен кейін түсірілген суреттер:
Шағым көбейген соң прокуратура оқиға орнына барып, тексеру жүргізді. Нәтижесінде 18 ағаш кесіліп, тағы 36 ағаштың тамырымен қазылғаны анықталды. Экология басқармасына ешқандай хабарлама жіберілмеген.
Қай жерде 900 көшет отырғызылатыны нақтыланбаған — шамасы жаңа балалар үйінің аумағындағы батпақтың жанында отырғызылуы мүмкін.
Бізді қызықтырған тағы бір сұрақ — жер мәселесі. Ең көп тараған қауесеттердің бірі балалар үйі тұрған жердің Әлия Назарбаеваға берілетіні туралы. Біз шын мәнінде не болып жатқанын тексермек болдық: қымбат жер кімге беріледі?
Сонымен қатар, бұл соңғы айдағы алғашқы жағдай емес — қоғам белсенділері Нүсіпбаев атындағы мектеп-интернат аумағын Бағанашылдағыдай қорғап келеді.
Қысқаша айтып өтс ек:
№1 балалар үйі Әл-Фараби көшесінің бойында орналасқан, бұл қаланың қымбат бөлігі. Аумақта ең жақсы тұрғын үйлер, коттедждер, бизнес-орталықтар бар.
Интернат 1963 жылдан бері бар, бастапқыда ол облыс аумағында болғандықтан «облыстық балалар үйі №1» деп аталады. Бірақ қала өсіп, аумақ ұлғайған. Жер қалаға тиесілі болса, ғимарат — Алматы облысына қарасты.
Соңғы рет жөндеу жұмыстары 2015 жылы жүргізілген. Ғимараттың ішкі жағдайы жақсы екенін айтады. Бұл туралы біз ештеңе айта алмаймыз: журналистер келгенде, әкімшілік ішке ешкімді кіргізбеді, балаларға да сыртқа шығуға рұқсат бермеді.
Оқушылар мен қоғам қайраткерлерінің айтқандарына қарамастан, ғимарат апатты деп танылды. Әрине, бізге ешқандай ресми құжат көрсетілген жоқ. Ал ғимарат апатты деп танылғаннан кейін, демек балаларды көшіру керек және жаңа үймен қамтамасыз ету қажет болды.
Жаңа ғимарат арнайы меморандумға сәйкес салынып жатыр. «Огни Алатау» газетінің мәліметі бойынша, жомарт инвестор Алматы және Алматы облысының әкімдерімен келісімшартқа қол қойып, құрылыс басталды.
Қаржыландырушылар мен қоғам қайраткерлері тез арада алаңдаушылық танытты. Инвесторға не беріледі екен? № 1 балалар үйі орналасқан қымбат жер ме?
Барлық құрылыс жұмыстары консорциум Damu Development Group тарапынан жүргізіліп жатыр. Бұл бір компания емес, бірнеше біріккен тәуелсіз компаниялар.  Олардың көптеген жобалары бар, оның ішінде әлеуметтік жобалар да бар. Тіпті олардың біреуін Қасым-Жомарт Тоқаев та аралап көрген.
DAMU DEVELOPMENT HOLDING LTD жеке компаниясының құрылтайшысы — Абзал Сағымбаев. Ол Астана қаласы мәслихатының VIII шақырылымының депутаты, AMANAT партиясының мүшесі .
Сонымен қатар, Абзал Сағымбаев бірнеше басқа компаниялардың да құрылтайшысы.
Абзал Сағымбаев — «Мереке» қайырымдылық қорының негізін қалаушы. Қордың жұмыс құрылымы келесідей:
Ұйымда 2024 жылға арналған есеп жоқ, бірақ қорлардың қаржылық тәртібіне қатысты қалай қатаң бақылау жүргізіліп жатқанын ескерсек, оны көруге қызығушылық бар.
БАҚ-та шу көтеріліп, онда балалар мен демеушілер көшуді негізсіз деп, оны біреудің коммерциялық табысына ұқсайды деп мәлімдеді, нәтижесінде меморандум жойылды.
Қазір Бағанашылда тіркелген 98 бала өздері мектеп бітіргенге дейін бұрынғы жерде қалады. Ал жаңа келген балалар Конаевқа жіберіледі. Яғни, өкінішке қарай, балалар үйі бәрібір көшіріледі.
Кадастрлық мәліметтер бойынша, жер әлі де мемлекетке тиесілі, қазір оны ешкімге сатпаған.
Жер қатынастары басқармасының жауабы бітімге шақырады.
Біз кейінірек Нүсіпбаев атындағы мектеп-интернатқа неге сұрау жолдағанымызды түсіндіреміз. Ал әзірше, Бағанашыл жері Әлия Назарбаеваға сатылмағанын анықтадық.
Бостандық ауданындағы балалар үйінің аумағы мен ғимараты — бұл балалар үйінің жалғыз мүлкі емес. Алматы облысында саяжайға арналған жақсы жер телімі бар. Ол жеті жыл бойы қараусыз. Ал оған дейін әр жаз сайын тәрбиеленушілер онда шаруашылықпен айналысатын. Біз 2015 жылы сол жерде болған балалар үйінің түлегімен сөйлестік, ол қалай жөндеу жұмыстарын жүргізгенін еске алды.
Orda.kz еріктілерден фото алды, олар қараусыз қалған саяжайға барып қайтқан. Мүлік Ерменсайда орналасқан.
Бұл аймақ әлі күнге дейін балалар үйіне тиесілі.
Қоғам белсенділері балалардың негізгі мүлкін қорғап, балаларды қорғау керек деп мәлімдеді, өйткені бұл үлгілі балалар үйі.
Төрт жыл бұрын тағы да жағымсыз оқиға белгілі болды. Тергеу Балалар үйі № 1 мұғалімдерінің бірі балаларға тиесілі 67 миллион теңге ұрлағанын дәлелдеді.
Мұғалім Мустафинада сенімхат болған. Ол балаларға жәрдемақы рәсімдеп, оларға банк шоттарын ашқан. 2015 жылғы желтоқсаннан 2020 жылдың тамызына дейін осы шоттардан ақшаны өз есепшотына аударып, банкомат арқылы қолма-қол ақша алған. Балалар үйінің директоры Қондыбаева 2018 жылы ұрлық туралы білген, бірақ бұл туралы тиісті органдарға хабарламаған, Мустафинаны жұмыстан шығармаған және оның балалардың шоттарына қолжетімділігін шектемеген. Екеуі де кінәларын мойындады. Мустафина Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексінің 189-бабы («Өзгенің мүлкін иемдену немесе ысырап ету») бойынша жеті жылға бас бостандығынан айырылып, педагогикалық қызметпен айналысуға он жылға тыйым салынды. Қондыбаевқа 2,7 миллион теңге айыппұл салынды және мемлекеттік қызметте жұмыс істеу құқығынан айрылды (ҚР Қылмыстық Кодексінің 371-бабы, «Қайғылы жағдай»).
Балалар үйіндегі балалардың қауіпсіздігі, қамсыздандырылуы және жайлылығы мәселелері өте көп. Олардың жалғыз қорғанысы – мемлекет, бірақ ол оларды жиі алдайды. Тек жер үшін ғана емес, ғимарат ішінде болып жатқан оқиғалар үшін де алаңдаған жөн.
Балалар үйі № 1 қазіргі құрамымен көшуге болмайды. Бұл туралы Динара Зәкиева өз Instagram-ында жазған. Ал кейін Алматы облысының әкімі мен балалар үйінің тәрбиеленушілерімен кездесу өтті.
Сол кезде балалар омбудсмені Қонаевтағы жаңа үйді Нүсіпбаев мектеп-интернатының түлектеріне беру туралы шешім қабылдады.
Түлектер мен қоғам белсенділері жиналды. Олар өздерін көшіруге қатысты коррупциялық мәселе бар деп санады. Ғимарат Медеу ауданында орналасқан,   Бағанашыл аумағы қалаға қосылғаннан кейін Алматыға қарады.
Біз айтып өткеніміздей, әзірге аумақ ешкімге берілмеген. Кадастр бойынша бәрі дұрыс.
Интернат көрнекті оқу орны, онда Қазақстанның атақты қоғам қайраткерлері білім алған. Бірақ тарихи ғимараттың жағдайы қиын болды. Ол ескіріп, тозып, және 600 миллион теңгеге реконструкция жасау шешімі қабылданды.
2022 жылы мердігер жұмысқа кірісті. Бірақ ол тез арада жұмысты аяқтап, ақша алып, ізін суытты. Жатақхана бюджет қаражаты  ұрлығының ескерткішіне айналды.
Компанияда 655 мемлекеттік контракт.
Миллиардтық қарыздар, елден шығуға шектеулер.
Бұл ЖШС тендерді қалай жеңіп алды? Шымкенттік компанияның 347 азаматтық ісі және бір қылмыстық ісі бар! Тексерілген жоқ па? Қаралмаған ба? Осыған дейін Қазақстанның әр түкпірінен осы компанияның мемлекеттік мекемелерді алдайтыны туралы айтылған.
Құрылысшының салғырттығынан интернат толық құрамда тұрақты жөндеу жұмыстары кезінде негізгі ғимаратқа көшеді. Онда ешқандай жағдай жоқ, санитарлық нормалар сақталмаған.
Үш жылдан кейін Динара Зәкиева барып, дабыл қағады. Балалардың қалай өмір сүріп жатқаны туралы фотосуреттер интернетте таралады. Ал біраз уақыт өткен соң, Бағанашыл Конаевқа көшуге қарсы болған соң, енді интернатқа Нүсіпбаев мектеп-интернатының балалары көшіріледі. Әрине, мұндай жағдайда өмір сүру мүмкін емес, және балаларды жаңа, таза әрі жайлы орынға орналастырғысы келетіндері дұрыс.
Бірақ осы жағдайға қалай жеттік? Мүлік дұрыс басқарылмайды, бұзылуға жол беріледі, ал қирандылардың үстінде жаңа құрылыс салуға тырысады. Бюджет қаражатын қорғау жоқ, бюджет тапшылығына жауап бермейді, бірақ әрқашан соларды жамайтындардан сұралады.
Редакция 9 ведомстводан әлі де жауап күтуде. Біз №1 балалар үйінің жер учаскесінің және бақша үйінің тағдырын білуіміз керек. Неге ол тастап кеткен және бұған кім жауап береді. Интернат территориясы қандай мақсатта қолданылатынын анықтаймыз. Біз өзіміз тапқан барлық мәліметті Orda.kz оқырмандарына жеткіземіз.",2025-03-19T14:45:52+05:00,2025-03-19T14:45:52+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/1742370523_5343790759586951108.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742299886_snimok-jekrana-2025-03-14-v-16_34_30.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742299893_snimok-jekrana-2025-03-14-v-16_35_58.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742299898_snimok-jekrana-2025-03-14-v-16_36_38.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742300242_snimok-jekrana-2025-03-14-v-16_50_17.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742300248_snimok-jekrana-2025-03-14-v-16_47_59.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742300252_snimok-jekrana-2025-03-14-v-16_46_25.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742300257_snimok-jekrana-2025-03-14-v-16_44_44.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742300261_snimok-jekrana-2025-03-14-v-16_43_51.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742300266_snimok-jekrana-2025-03-14-v-16_45_52.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742300509_photo_2025-03-14-16_41_10.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742300509_photo_2025-03-14-16_41_21.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742300690_snimok-jekrana-2025-03-14-v-10_59_33.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742302157_snimok-jekrana-2025-03-14-v-14_01_33.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742302260_snimok-jekrana-2025-03-14-v-14_13_37.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742302676_snimok-jekrana-2025-03-14-v-14_26_52.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742302794_snimok-jekrana-2025-03-14-v-14_20_59.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742303784_snimok-jekrana-2025-03-14-v-17_17_51.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742303785_snimok-jekrana-2025-03-14-v-17_18_05.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742303785_snimok-jekrana-2025-03-14-v-17_18_35.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742304384_kadastr-2-nuspbaeva.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742304384_kadastr-j-nusupbaeva.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742304490_1741958056_photo_2025-03-14-18_13_26.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742304689_snimok-jekrana-2025-03-14-v-15_46_25.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742304737_snimok-jekrana-2025-03-14-v-15_48_45.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/1742370523_5343790759586951108.webp;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742302126_snimok-jekrana-2025-03-14-v-14_01_23.png;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742303127_1741956901_kadastr-tri-baganashyl.png;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742303128_1741956900_kadastr-1-baganashyl.png;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742303128_1741956901_kadastr-2-baganashyl.png,
735079ed6a577c26ad47f64960c9b054,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Алматыдағы оқу орнында кибербуллинг: Колледж басшылығы неге үнсіз?,Orda.kz редакциясына балалары анонимді Instagram-дағы пабликте буллингке ұшыраған бірнеше ата-ана хабарласты.,investigations,https://kaz.orda.kz/almatydagy-oku-ornynda-kiberbulling-kolledzh-basshylygy-nege-ynsiz-130439/,"Orda.kz редакциясына балалары анонимді Instagram-дағы пабликте буллингке ұшыраған бірнеше ата-ана хабарласты. 700-ден астам мүшесі бар бұл қауымдастық «Тұран» колледжінде оқитын студенттердің парақшасы. Пабликке кез келген адам қосыла алмайды – әкімшілері өздерінің деректері арқылы студенттің колледжде оқитынын тексеріп барып қабылдайды екен. Orda.kz бұл кибер буллиннгке негізделген парақшаның артында кімдер тұрғанын зерттеп көрді.
«Тұран» колледжі сайтындағы мәліметке сүйенсек, 2001 жылдан бері жұмыс істейді. Заманауи жабдықтар, белсенді студенттік өмір, тәжірибелі оқытушылар және мықты білім беру бағдарламалары – осының бәрі оқу орнының ерекшеліктері.
Профильдің парақшасында арнайы сілтеме бар, ол анонимді хабарлама жіберуге мүмкіндік беретін қосымшаға бағыттайды. Ал Instagram аккаунты өз кезегінде аты-жөнін көрсеткісі келмеген адамдардың жазбаларын жариялайды. Барлық кемсіту мен былапыт сөздер анонимді түрде жарияланады.
Пабликте қорлаушының аты-жөні жасырылғанмен қорланған студенттің аты-жөні тіпті тобына дейін көрсетіліп, түрлі қорлайтын сипаттамалармен аталады. Мысалы, Айнұрға (қауіпсіздік мақсатында қыздың есімі өзгертілді) он шақты жазба жазылған. Оны мүмкін деген барлық «күнәлі» істерге айыптап, былапт сөздер мен кемсітулерді жазды.
Пабликке жазылудың қажеті жоқ. Белгілі бір студент туралы анонимді жазба шыққан күні-ақ барлық студенттер оның кім екенін біліп алады. Айнұр 2024 жылдың қыркүйек айында осы парақшаның бар екенін біліп, қызығушылықпен «мен туралы не деп жазылды екен?» деп парақшаға кірген.
Парақшада қыздың сыртқы келбетіне, тым әдемі Instagram парақшасына ,тіпті оны жеңіл-жүрісті қыз деп те жазылған. Бұның барлығын бір адам жазды ма, әлде бірнешеуінің үлесі бар ма — бұл маңызды емес. Қауымдастықта 700 адам бар, сондықтан колледж студенттерінің барлығы бұл жазбадан хабардар. Себебі анонимді пікір қалдырған адам студенттің есімін және оқитын тобына дейін көрсетіп қойған.
Буллинге тап болған соң Айнұр уақытша сабақтарға қатыспауға шешім қабылдайды, біраз уақыт бұл көмектескенімен артынша бәрі ушығып кеткен.
Колледж басшылығы тек қолдарын бір сілтеп қоя берген соң аноним модераторды Айнұр өзі табуға тырысып көрген.
Дәл осындай буллингке ұшыраған тағы бір студент Нұрай (есімі өзгертілген) алғаш рет өзі туралы қорлау жазбасын көргенде, дереу оқу орнының әкімшілігіне барған. Нұрай студенттер арасында киімінің стилі мен ата-анасының материалдық деңгейі жоғары болғандықтан келемеже қалған екен.
Нұрай өзінің «дұшпандары» жазған посты өшірту үшін одан 13 мың теңге сұраған, алайда ешқандай кепілдік болмайтын түсініп, дереу әкімшілікке барды. Ондағылар қызға бұл мәселеге олардың еш қатысы жоқ екенін әрі оны оны шешуге де мүмкіндіктері жоқ екенін айтып, қызға психологқа баруға кеңес берген.
Бұл пабликте тек  буллинг қана емес, сонымен қатар, кейбір студенттер сезімдерін білдіріп жатса, кейбіреулер төбелес пен белгілі бір студентті ұрып тастау жайлы да жазбалар қалдырады екен.
Психолог Ержан Мырзабаевтың айтуынша, егер студенттің буллингтен әбден зардап шегіп, тіпті сабаққа қатыспай кетсе, ал білім мекемесі бұған еш тосқауыл қоя алмаса бірден құқық қорғау органдарына жүгіну керек. Сонымен қатар,іздің елімізде буллинг бойынша егжей-тегжейлі статистика жүргізілмейді, бұл құбылыстың себептері де толық зерттелмеген. Тек жақында ғана буллинг әкімшілік құқық бұзушылықтар санатына енгізілгенін айтты маман.
Психолог мұндай жағдайда әрбір студентпен жеке жұмыс істеу, үнемі тренингтер мен тәрбие сағаттарын өткізу, қажет болған жағдайда ата-аналарды тарту қажеттігін түсіндірді.
Біз колледж директоры Христина Баймағамбетовамен байланыстық. Ол жағдайдан хабардар екенін және басшылық тарапынан мүмкіндігінше жұмыс жүргізіліп жатқанын айтты.
Директордың айтуынша, кибербуллингке тап болған балалардың ата-аналары құқық қорғау орындарына  арызбен жүгінуі керек.
Мәселені жан-жақты қарастыру мақсатында біз заңгер Сергей Уткиннен заң тұрғысында қандай қадамдар жасалуы керек екенін сұрастырдық. Заңгердің айтуынша,  700-ден астам адам қатысқан буллингтің бұл түрінде шұғыл шара қабылдау қажет. Сондай-ақ, бұндай жағдайларға қатысты арнайы бекітілген ережелер бар.
Егер біреу 13 мың теңге төлеп, өзіне қатысты теріс ақпараттың жариялануын болдырмау үшін бопсалаушыларға ақша берген болса, полиция бұл әрекетті тез анықтай алады. Ақша аударымдары әдетте банктік карталар арқылы жүзеге асырылады, бұл транзакцияларды бақылауды жеңілдетеді. криптовалюта қолданылмаған жағдайда, қаржылық операцияларды қадағалау және күдікті тұлғаларды анықтау оңайырақ болады. Бұл жағдайда, студент немесе оның ата-анасы колледж әкімшілігіне, содан кейін білім басқармасына және прокуратураға жүгінуі қажет. Бұл органдар тиісті тергеу жүргізіп, қылмыстық әрекеттерді анықтап, кінәлілерді жауапқа тартуға көмектеседі.
Бұл оқиғаны қорытындылай келе айтарымыз, ЮНИСЕФ зерттеуіне сәйкес Қазақстанда әрбір бесінші бала буллингке ұшырайды. Не істеу керек, кінә кімнен, білім беру мекемесі мен аноноимді пабликтің ұйымдастырушысы жауапкершілікке тартыла ма?",2025-02-04T09:00:24+05:00,2025-02-04T09:00:24+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/1738568007_travlja_studentov_v_instagrame_kollazh_kopija-1.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/motorrrr.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/1738568007_travlja_studentov_v_instagrame_kollazh_kopija-1.webp,
5dfa403c87232de2e53bbe7aa9d31e9a,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Алматыдан қуылған балалар Қонаевта қандай жағдайда тұрмақ?,"2023 жылы жер қатынастары жөніндегі заңгер Бақытжан Базарбек балалар үйі мен оның аумағы Әлия Назарбаеваға жақын адамдарға сатылғанын, ал тәрбиеленушілердің қала сыртына көшірілетінін мәлімдеді. 2024 жылы наурызда №1 балалар үйінің түлектері бұл шешімге қарсы шығып, жаңа ғимараттың түрме маңындағы батпақты жерде салынып жатқанын айтты. Orda.kz жағдайды анықтау үшін Қонаевқа барды.",investigations,https://kaz.orda.kz/almatydan-kuylgan-balalar-konaevta-kandaj-zhagdajda-turmak-131407/,"2023 жылы жер қатынастары жөніндегі заңгер Бақытжан Базарбек балалар үйі мен оның аумағы Әлия Назарбаеваның жақын адамдарына сатылғанын, ал тәрбиеленушілердің қала сыртына көшірілетінін мәлімдеді. 2024 жылы наурызда №1 балалар үйінің түлектері бұл шешімге қарсы шығып, жаңа ғимараттың түрме маңындағы батпақты жерде салынып жатқанын айтты. Orda.kz жағдайды анықтау үшін Қонаевқа барып, құрылыс барысын тексерді.
Қонаев Алматыдан 65 шақырым жерде орналасқан. Жолға кететін уақыт шамамен бір жарым сағат. Балалар үйінің құрылысы 2024 жылдың үшінші тоқсанында басталып, 2025 жылдың екінші тоқсанында, яғни маусым айында аяқтау жоспарланған.
Құрылыс барысына назар аударсақ, ғимарат үш қабатты, монолитті каркас құрылымымен тұрғызылып, қаптамасы кірпішпен толтырылған. Монолитті жұмыстар аяқталуға жақын, қасбетті жылу жабындылармен жабу басталған, кей жерлерге терезелер орнатылған. Дегенмен, сыртқы және ішкі әрлеу жұмыстары, сондай-ақ шатыр жұмыстары әлі аяқталмаған. Бұл кем дегенде тағы жарты жылдық жұмысты қажет етеді.
Құрылыс алаңы туралы көбірек ақпарат алу үшін ішке кіруге тырыстық, алайда күзетші басшылықтың рұқсаты жоқ деп, бізді кіргізбеді. Дегенмен, сырттан бақылағанымызда, құрылыс материалдары тиелген 4-5 КамАЗдың алаңға кіріп жатқанын көрдік. Бұл жұмыс қарқынды жүріп жатқанын көрсетеді.
Істелетін жұмыс көлемін ескерсек, ғимаратты маусымға дейін тапсырып үлгере ме, жоқ па — белгісіз. Бұл сұраққа жауап алу үшін жауапты органдарға сауал жолдадық.
Ғимараттың орналасқан жерін жан-жақты зерттеу үшін дронмен түсірілім жасадық. Интернат тәрбиеленушілерінің айтқан сазды сулардың расымен бар екенін көрдік. Түсірілім кезінде бульдозерлердің бұл жерге құм төгіп жатқанын байқадық.
Сәулет, қала құрылысы және құрылыс саласындағы мемлекеттік нормативтер Қазақстан Республикасының ережелер жинағына сәйкес, интернаттар ортақ қолданыстағы жасыл аймақтардың, яғни саябақтардың, бақшалардың, бульварлардың, скверлердің қасына орналастыру ұсынылады.
Алайда жаңа ғимараттың маңында батпақтан басқа, балаларға қажет ойын-сауық орталықтары да жоқ.
Балалар үйінің батпақты аймаққа салынуы қаншалықты қауіпсіз екенін архитектор Владислав Филатовтан сұрадық. Оның айтуынша, егер су дұрыс құрғатылса, ешқандай қауіп жоқ.
Оның айтуынша, Қонаевта Қапшағай су қоймасы барын ескеру керек. Үлкен су қоймасы бар аймақта жер асты суларының жоғары көтерілуі – қалыпты құбылыс.
Бірақ бұл пікірмен барлығы келісе бермейді. Архитектор, Қазақ бас сәулет-құрылыс академиясының (ҚазБСҚА) профессоры Павел Савранчук балаларды қаланың сыртына көшіруді геноцидке теңеді.
Ал Бағанашылдағы балалар әлі көшірілмесе де, олар өсірген ағаштар кесіліп, аумақтан шығарылған. Балалардың көзінше кесілген шыршалар не үшін және кімнің рұқсатымен оталғаны белгісіз. Белсенділер бұл мәселеге алаңдаулы.
A post shared by Юрист | Анна Чернова🇰🇿 (@pro.pravo.kz)
«Ағаштар мемлекеттік меншік болғандықтан, сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет тексеріс жүргізуі керек. Осыған байланысты мен №1 балалар үйінің аумағында ағаштарды кескен және шыршаларды заңсыз әкеткен адамдарды жауапқа тартуды сұраймын. Әкімшілік немесе қылмыстық жауапкершілік мәселесін тиісті органдар шешуі тиіс» деп жазды Анна Чернова.
Алматыдағы балалар үйінің тәрбиеленушілері жаңа ғимарат түрменің жанына салынып жатыр деп дабыл қаққан. Orda.kz журналистері бұл ақпаратты тексеру үшін Қонаев қаласындағы түрмелерді іздестірді. Алайда, қала аумағында түрме жоқ болып шықты. Барлық колониялар Заречный ауылында орналасқан.
Бұл ақпаратты нақтылау үшін Заречныйға бардық. Ауыл Қонаевтан 20 шақырым жерде, Алматы – Қонаев тас жолының бойында орналасқан. Мұнда төрт колония бар: екеуі қатаң режимде, біреуі жалпы режимде, тағы біреуі – колония-қоныс. Соңғы лагердегі тұтқындар демалыс күндері сыртқа шығуға құқылы.
Еске сала кетейік, журналистермен кездескеннен кейін тәрбиеленушілер Алматы облысының әкімі Марат Сұлтанғазиевпен кездескен. Оның айтуынша, Алматыда оқып жүрген тәрбиеленушілер сол жерде қалады, ал жаңадан қабылданатын балалар Қонаевқа жіберіледі.
Алматыда оқып жүрген №1 балалар үйінің тәрбиеленушілері сол жерде қалады, ал жаңадан қабылданатын балалар Қонаевтағы жаңа кешенге жіберіледі.",2025-03-19T16:16:17+05:00,2025-03-19T16:16:17+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/dc87ccfe-2fd8-4777-8a6e-826716ac5094.png,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/2ba9a463-f81f-4587-adac-75ea551596d4.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/59d9b8be-950c-4488-8484-a4fcfca8e49d.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/6bed830f-70e9-407b-a829-77429cdbae9f.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/a864b214-cf5d-450a-a246-6b703f8e7d91.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/screenshot_78.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/screenshot_79.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/screenshot_80.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/dc87ccfe-2fd8-4777-8a6e-826716ac5094.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/dc87ccfe-2fd8-4777-8a6e-826716ac5094.webp;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742146329_1.webp;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742146330_2.webp;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-03/snimok-jekrana-2025-03-14-v-11_12_20.png,
fe05545b7eb8b40749d5b70c8826416f,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Алматылықтар қорғанның бар екенін де білмейді»: Сақ қорғандарына экскурсия,"24 тамызда түрколог Ерлан Еспенбетов бастаған энтузиастар тобы еліміздегі маңызды тарихи орындардың бірі – Боралдай сақ қорғанына экскурсияға шықты. Алматы қаласы Іле ауданындағы Боралдай сақ қорғандарының қақпасының алдына жиналғандар арасында Германиядан, Белгиядан арнайылап келген қонақтар болды. Экскурсия соңында «Томирис» фильмі түсірілген жерді көрдік.",investigations,https://kaz.orda.kz/almatylyktar-korgannyn-bar-ekenin-de-bilmejdi-sak-korgandaryna-jekskursija-126552/,"24 тамызда түркологтар Ерлан Еспенбетов пен Ғалымжан Әлиасқаров бастаған туристер тобы еліміздегі маңызды тарихи орындардың бірі – Боралдай сақ қорғанына тарихи экскурсияға барып қайтты. Алматы қаласы Іле ауданындағы Боралдай сақ қорғандары қақпасының алдына жиналғандар арасында Германиядан, Белгиядан келген қонақтар болды. Онда ашық аспан астында лекция өтті.
Orda.kz тілшісі осы экскурсияға қатысып қайтты.
Экскурсия кезінде қорғандардың төбесі ойылып, шөккенін байқадық. Түркологтар бұл қорғандардың ғасырлар бойы тоналғанын айтты. Еске сала кетсек, Есіктен табылған Алтын адам да тоналған болатын. Ал алтыннан киім киген бабалардың қорғандарынан ұрылар қанша қазынаны алып кеткенін ойлай беріңіз.
Экскурсия барысында ботаника саласының маманы Руслан Нұрхан осындай тарихи нысандарды қалпына келтіру мен қорғауға қаржы аз бөлінетініне тоқтала кетті. Ол инфрақұрылымның нашар күйі мен мәдени нысандарға жеткілікті көңіл бөлінбеуі тек Боралдай қорғандарында ғана емес, көптеген басқа тарихи орындарда да байқалатынын айтты.
Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің оқытушысы Алан Бондарев бабалардың мәдениеті мен наным сенімдері жайлы ақпарат берді. Оның айтуынша, сол кезеңнің жерлеу мәдениетінде адаммен бірге оның дүние-мүлкін қоса жерлеген. Егер бір адам бір затты қасынан тастамай жүрсе, ол оның бір бөлшегі секілді болып кетеді деген наным болған.
Міне, сол үшін қорғандарда адаммен бірге оның ұстаған заттарын, қаруын т.б. жерлеген. Оған бар сайманымен, әшекейлерімен, дүние-мүлкімен жерленген Есік қорғанынан табылған Алтын адам дәлел бола алады.
Сондай-ақ, ол тас бітіктер мен бәдіз және балбал тастардың араб шапқыншылығынан кейін қалай қирағанын баяндады.
Сондай-ақ, осы қорған маңында  «Көшпенділер» фильмі де түсіріліпті. Осы маңдағы Өжет ауылының бар тұрғынының жылқылары фильмге түсіпті.
Экскурсия жүргізушілер қауымдастығының директоры Ислам Сейітқазин археологиялық ескерткіштердің қалай тоналатынын баяндады. Ол көптеген қорғандардың құрылысына қарап, ұрылар үйінді басып қалмауы үшін үстінен бастап қазатынын айтты.
Біз экскурсия барысында қорғанның дәл үстіндегі қоқыстарды байқадық. Ислам Сейітқазин осы энтузиастармен бірлесіп, алдағы демалыста қоқыс жинауға келетіндерін айтты.
География ғылымдарының кандидаты, геоморфология сандай-ақ топонимаканы мен түркологияны қоса алып жүрген маман Ғалымжан Әлиасқаров Алматы іргесіндегі Іле Алатау тау жотасы атауын өзгертуге құжаттар дайындап жатқанын айтты. Ол «Іле Алатауы» атауының орыс тілінен аударылған калька екенін және оның тарихи атауы «Үйсін тағ Алатау». Бұл атау осы Жетісу аймағының өркениеті, мәдениеті мен тарихын нақты көрсететінін айтты.
Сондай-ақ, аумағы төрт мемлекетке қарайтын Тянь-шань атын өзгертуді жоспарлап отырғандарын айтты.
Экскурсия барысында дизайнер Кәмила Әбілқаламовадан аң стилі және жалпы ежелгі мәдени жәдігерлердің шеберлігі жайлы сұрадық. Ол тарихи жәдігерлер дизайн үшін таптырмас шығармашылық көзі екенін айтты. Ол дала мәдениетін зерттегеннен шабыт алатынын баяндады.
Сондай-ақ, экскурсияға қатысқан суретші Мәдина Хамитова қазақ халқы кеңес кезінде тамырынан ажырап қалғанын айтты.
Экскурсия барысында Германиядан келген түркі мәдениетіне қызығатын әрі тәңір дінін ұстанатын Юрий Нассибулин деген азаматпен таныстық. Белгиядан келген қонақтар ерте қайтып кеткен соң, жауап алып үлгермедік.
Ол Германияда тұрғанына көп жылдар болғанын айтты. Өзі осы Алматы облысындағы Есікте дүниеге келгенін айтты. Отанын сағынып осылай келіп тұратынын айтты.
Ресейден келген Василь Киоти есімді психолог Қазақстанның мәдениеті ерекше екенін, басқа жерден мұндай тарихи орындарды таба алмайтынын айтты.
Экскурсия барысында ботаника саласының маманы Руслан Нұрхан қорған маңындағы шөптерді көрсетіп, қызыл кітаптағы өсімдіктердің де бар екенін айтты.
Оның пікірінше елдің дәстүрлі халық емдерін қолданбай кетуіне себеп ол жайлы білетін адамдар саны да азайғаны болып отыр.
Экскурсияны бастап келген Ерлан Еспенбетов осы қорғандар жайлы айта келіп, өз тарихымызды көрсеткенде қазақ хандығынан емес арғы өркениеттен бастау жайлы сөз қозғады. Оның ойынша осындай тарихи орындарға баса назар аудару керек.
Сондай-ақ, Ерлан Еспенбетов Ұлы Түрік қағанатының орнына құрылған Моңғол империясы жайлы сөз қозғады. Оның айтуынша Шыңғыс хан сол қағанатты қалпына келтірмек болды. Түрколог бәріміз «яса» деп жүрген Шығыс ханның заңдары негізі «үйсін» деп аталғанын айтты. Оның сөзінше, орыс ғалымдары тілі келмегеннен соң «яса» деп атап кетіпті.
Боралдай қорғандарына экскурсия қатысушыларға тарихи сақ қорғандарын өз көзімен көріп қана қоймай, Қазақстанның мәдени мұрасын сақтау жайлы өзекті тақырыптарды қозғады. Тарихи орындарды қаржыландырудың аздығы , тиімді инфрақұрылымның жоқтығы — бұның барлығы қоғам мен мемлекет назар аударатын мәселе. Бұл іс-шара тарихи ескерткіштерді қорғау және насихаттаудың қажеттілігін тағы бір еске салды. Біздің халқымыз үшін арғы қазақ тарихын қастерлеп, бағалау өте маңызды.
Расымен, Ніл өзені, Тигр және Евфрат өзені бойында өркениеттер дамып, елдік құрылып, кейіннен Жер Орта теңізі жағалауындағы әртүрлі халықтар даңқты мемлекет құрғанда мына біздің аяғымыздың астындағы дала тым-тырыс жатты ма? Бұған кешегі кеңес одағындағы «жабайы» халық деген түсініктің ірге тасын шайқалтып жіберген Олжас Сүлейменовтің «Аз и Я» еңбегі алғашқы жауап болды.
Ал қазіргі археологиялық зерттеулер көптеген таптаурын ойлар мен даудың нүктесін қойды. Қорғаннан табылған алтын адам және әшекейлер ұсталық пен өзіндік дизайнды ғана емес, сол кезеңнің адамдарының жүйрік қиялы мен мәдениетін паш етті.",2024-08-28T11:00:24+05:00,2024-08-28T11:00:24+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/photo_2024-08-27_21-16-54.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/1422626749_036ddd7a0daa.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/1724769776_photo_2024-08-27_19-25-49-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/balbal.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-24_13-35-41.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-25_11-32-36.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-27_19-25-40.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-27_19-25-41.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-27_19-25-42.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-27_19-25-43.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-27_19-25-44.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-27_19-25-47-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-27_19-25-47.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-27_19-25-48.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-27_19-25-49.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-27_19-25-52.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-27_19-26-45-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-27_19-30-12-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-27_19-30-12.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/photo_2024-08-27_21-16-54.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/photo_2024-08-27_21-16-54.webp,
594b388e4baaa6489eb9d34fd9112a2b,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Алты айда жеті мың конкурс»: тендершілер Қазақстандағы мемлекеттік сатып алу жүйесін неге бұзып отыр,Алматы мен Астанадағы туризм саласындағы өте оғаш жарыстарға арналған жарияланымдардан кейін Orda.kz басқа аймақтарда мұндай оғаш оқиғалардың бар-жоғын тексеруді жөн көрді. Ал өңірлердің,investigations,https://kaz.orda.kz/alty-ajda-zheti-myn-konkurs-tendershiler-kazakstandagy-memlekettik-satyp-alu-zhyjesin-nege-buzyp-otyr-127597/,"Алматы мен Астанадағы туризм саласындағы өте оғаш жарыстарға арналған жарияланымдардан кейін Orda.kz басқа аймақтарда мұндай оғаш оқиғалардың бар-жоғын тексеруді жөн көрді. Ал өңірлердің көпшілігінде, атап айтқанда, туризмде біз таңқаларлық жағдайларды кездестірмедік. Тек Шымкентті есепке алмасақ... Түптеп келгенде, бізді тендерші деп атайтындардың тұтас бір желісіне әкелген де осы шымкенттік келісімшарт болды.
Біз назар аударған байқау – «Қытай Халық Республикасының Бейжің қаласында «Қытайдағы Қазақстан туризм жылының ашылуы» ресми іс-шарасына Шымкент қаласы делегациясының қатысуын ұйымдастыру қызметтері». Ол 2024 жылдың наурыз айында ойнатылып, келісім-шарттың жалпы сомасы шамамен 3,4 миллион теңге болған.
Бұл байқаудың жеңімпазы болып белгілі бір ЖШС «LLC AA GROUP» танылған. Компания Алматыдағы гид курстарына және Астанадағы фасилитация курстарына қатысатын компаниялар сияқты «көп станциялы операторлар» санатында. LLC AA GROUP әртүрлі аймақтарда және әртүрлі салаларда көптеген байқауларға қатысқан.
Бірақ бұл компанияда одан да оғаш нәрселер бар болып шықты. 2023 жылғы 19 наурыздағы хаттамаға сәйкес жоғарыда аталған конкурсқа қатысуға тек екі компания ғана өтініш берді: сол LLC AA GROUP және MyCar ЖШС (қазір осы БСН бойынша ABT Sale компаниясы тізімде тұр).
Егер сіз LLC AA GROUP қатысқан басқа аукциондарды зерттесеңіз, MyCar барлық жерде дерлік оның серіктесі болады. Кейбір жағдайларда олар бірге қатысады, кей кездерде олардан басқа ойыншылар болады. Бірақ егер жеңімпаз LLC AA GROUP болса, көбінесе MyCar әлеуетті мердігер ретінде таңдалды. Кейінірек LLC AA GROUP-тың «серігі» өзгерді. Тендер жарыстарында екінші орынды «Тендер Про» ЖШС басшысы ретінде көрсетілген Эльвира Маратқызы Испанова иелене бастады. Сонымен қатар, атын ABT Sale деп өзгерткеннен кейін MyCar да өзінің «серігін» өзгертті. Ол белгілі бір «Caplan and Gold» ЖШС болды.
Егер сіз оны хронологиялық түрде қадағалайтын болсаңыз, тендерлердегі «серіктестердің» өзгеруі заңды тұлғалардың бірі сенімсіз мердігерлер тізіміне енгізілгеннен кейін және есепшоттар жабылғаннан кейін орын алады. Мысалы, жоғарыда аталған төрт ЖШС-нің үшеуі осы тізімде, олардың есепшоттары да бұғатталған. Әзірге ол тізімде тіркеу күні 2024 жылдың маусымы деп көрсетілген «Pro Tender» ғана жоқ.
Жалпы, бұл компанияларды зерттей келе, Orda.kz олардың арасында ортақ тұстарды тапты.
Біріншіден, жұптық әрекеттен басқа, кейбір заңды тұлғалардың ортақ директорлары бар. Мысалы, «AA GROUP» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің құрылтайшысы ретінде көрсетілген Маңғыстау облысының тумасы Самат Аманқос енді «Pump Engineering Co LTD» деген басқа тендерлік компанияның басшысы болып тіркелген.
Екіншіден, бұл компаниялардың ешқайсысында нақты профиль жоқ. Олар қатысқан жарыстарға қарасаңыз, бұл тек туризм ғана емес, жөндеу жұмыстары, қосалқы бөлшектер мен медициналық құрал-жабдықтармен қамтамасыз ету, бағдарламалық қамтамасыз ету, т.б. Оның үстіне, олардың барлығында бір ғана қызмет түріне – «Медициналық мақсаттағы бұйымдарды бөлшек саудада өткізу жөніндегі қызметті бастау немесе тоқтату туралы хабарлама» лицензиясы бар.
Үшіншіден, бұл ЖШС қатысқан байқаулардың саны мыңдап саналады. Бұл ашық ақпарат көздерінен алған ақпарат:
Бірақ, бұл біз назар аударған жалғыз ЖШС емес. Біз анықтаған тендер қатысушылары арасында рекордшы -  7819 байқауға қатысқан  «Si Edu» ЖШС болды!
Біз компания өкілдерінен аукционға қалай тез өтінім бергенін сұрауға тырыстық. Өкінішке қарай, ашық дереккөздерде контакті ретінде көрсетілген телефон нөмірлерінің көпшілігі жұмыс істемейтін болып шықты. Бізге тек «ABT Sale» компаниясының негізін қалаушы әрі басшысы ретінде көрсетілген Бақытжан Төкенов жауап берді. Алайда, оның айтуынша, ол ABT Sale компаниясын басқармайды. Ол бізге берген нөмір бойынша, компанияның жұмыс істеу принципін түсіндіре алмайтын бір қыз жауап берді.
Жалпы, тұрғын үй пәтерлеріндегі заңды мекенжайды тіркеу және қате көрсетілген байланыстар Orda.kz зерттеген тендерлік компаниялар тобының тағы бір белгісі. Мысалы, олардың кейбіреулерінің электрондық поштасы телефон нөмірі ретінде жазылса, дәл сол рекордсмен Si Edu  телефон нөмірі ретінде 8 санын ғана көрсеткен.
Бірақ бәрібір, мыңдаған конкурстардың ішінде барлық тендершілер жеңе бермейді. Иә, көбінесе сандар жүздеген және мыңдаған болуы мүмкін. Алайда, мұндай компанияның конкурста жеңіске жетуі оның тендер жарияланған кезде көрсетілген талаптарды нақты орындайтынын, келісімшартты орындайтынын немесе тіпті келісімшартты қабылдайтынын білдірмейді. Orda.kz мемлекеттік сатып алулар сайтында жүргізген талдауға сәйкес, жағдай мынадай:
Көріп отырғаныңыздай, соңғы тіркелген заңды тұлғаның келісім-шарттары ең белсенді. Ол келісімшарттардың да тағдыры Caplan and Gold бұзған 673 келісімшарт сияқты болуы мүмкін екенін жоққа шығаруға болмайды.
Тендер байқаулар өткізілген, бірақ соңында орындалмаған келісім-шарттардың ішінде, мысалы, 5,8 млн теңгеге Павлодар қаласындағы мектептің жуынатын және шешінетін бөлмелерін жөндеу; Қостанай облысындағы Наурызым аудандық ауруханасына 4,1 млн. теңгеге жөндеу жұмыстары; тіпті «Қазаэронавигация» байланыс желілеріне ағымдағы жөндеу жұмыстары 4,2 млн. Бұдан біз мұның бәрі жасалмаған немесе басқа компаниялармен және кешіктіріліп жасалған деген қорытынды жасауға болады.
Бірақ, егер келісім-шарт жасасу және соның нәтижесінде олар үшін ақша алу мақсаты болмаса, неге сауда-саттыққа қатысу керек?
Бұл сауалды Orda.kz тілшісі оралдық қоғам белсендісі, «Әділдік жолы» ұйымы Батыс Қазақстан облысы бойынша филиалының бұрынғы басшысы Бауыржан Зәкиге қойды. Бұл тақырыпты басқа мемлекеттік сатып алулар сарапшыларымен талқылаған соң ол үш нұсқаны ұсынды.
Үшінші нұсқа:
Мұндай тендер байқауларға қатысатындар, нақты ресурстары барлар бұл туралы не ойлайды? Жалпы, біз туризмдегі тендершілерге арналған материалдарда олардың пікірін жазған болатынбыз. Қысқасы, олар ашулы.
Бірақ туризм индустриясы әлі де салыстырмалы түрде тар, «көп станциялы операторды» тану, оның үстінен шағым түсіру және тендерді қайта ойнату мүмкіндігі бар. Бірақ, мысалы, басып шығару сияқты салада масштаб әлдеқайда үлкен. Жоғарыда аталған ЖШС-тер полиграфиялық байқауларға да қатысып тұрады. Мысалы, «AA Group» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі биылғы көктемде Ұлттық ұланның әскери бөлімдерінің бірінде стендтер мен маңдайшаларды жасау бойынша сауда-саттыққа қатысқан. Тендерге қатысушылардың арасында мамандандырылған ұйымдар болғанына қарамастан, ол сол байқауды жеңген.   «Roll Print» ЖШС директоры Бексұлтан Аттакуровпен сөйлескенімізде, оның айтуынша тендерші компанияның дәл сол бәсекеде жеңіске жеткенін бізден ғана білген.
Мамандандырылған ұйымдардың бәсекелестер туралы ақпаратты зерделеуге уақыты жоқтығын тендерлік компаниялар пайдалана ала ма деген сұраққа Бексұлтан ондай жағдай болуы мүмкін деп жауап берді.
Ол тағы бір мәселеге тоқталды:
Бірақ, өкінішке қарай, өткен жолы бізге тендерші компаниялардың бірінің басшысы айтқандай, заң жүздеген, тіпті мыңдаған байқауларға қатысуға тыйым салмайды. Тағы бір жайт, конкурстық комиссияларда мұндай ЖШС-ке қатысты сұрақтар жоқ. Қызық, неге?
Материал жарияланғаннан кейін жіп шығарумен айналысатын және оны алу үшін Солтүстік Қазақстан ауылшаруашылық тәжірибе станциясынан байқауға қатысқан өкілдер Orda.kz редакциясына хабарласты. Оның нәтижесі бүгін белгілі болды.
Тендерге 12 компания қатысты, бірақ соңында жеңімпаз болып... LCC АА Group. Екінші орынды «Тендер Профи» ЖШС иеленді.
Өкінішке қарай, бұл әзірше риторикалық сұрақ болып қала береді...",2024-10-10T16:35:57+05:00,2024-10-10T16:35:57+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/1728559750_ff4b3af5-9f68-4551-9a81-1b4f2718f9ab.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/1728558753_izobrazhenie-whatsapp-2024-10-09-v-11_53_04_214e457e.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/1728558753_pampa.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/1728558753_samat-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/1728558753_shymka-tura.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/1728558753_siedu.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/1728558754_suekpzh.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/1728559750_ff4b3af5-9f68-4551-9a81-1b4f2718f9ab.webp,
e76aae654c24cad3cb430a8f6f4635dc,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Алтын орда» базарын кім қорқынышта ұстап отыр?,«Алтын орда» бұрын Қазақстанның тұңғыш президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың інісі Болат Назарбаев басқаратын «KURYLYS LTD» компаниясына тиесілі болды. «Алтын орда» базарының қазіргі басшысы кім?,investigations,https://kaz.orda.kz/altyn-orda-bazaryn-kim-korkynyshta-ustap-otyr-128030/,"Алтын орда базары Қазақстанның тұңғыш президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың інісі Болат Назарбаев басқаратын «KURYLYS LTD» компаниясына тиесілі екені қаңтар оқиғасынан кейін ғана белгілі болды. Басып алу, есірткімен ұсталу, алаяқтық сияқты түрлі қылмыстардың ордасына айналған базардың Youtube арнасындағы бейнежазбаларына қарасақ, қазіргі басшылары қайырымдылықпен айналысатын, атымтай-жомарт адамдар екен.
Orda.kz миллиондаған тауар айналымдары бар алып базарға таласқан алпауыттар мен қазіргі басшылық жайлы бар ақпаратты саралап көрді.
Әуелі басшылық қана емес, базар сатушылары мен кәсіпкерлердің тілшілерге жауап беруден ат тоннын ала қашқаны жайлы айта кетсек. Базардағы саудагерлер әкімшілік қанша теңге алатынын сұраған адамға үрке қарайды. Қазір бұл базардың 95%-ы «Компания номер один» ЖШС компаниясына тиесілі. Оның басшысы Александр Недогарко, құрылтайшысы Еркебұлан Хамзин (экономикалық тергеу департаментінің бұрынғы орынбасары).
Ал базардың басшысы Данияр Дүзбаев директоры болып отырған «Big city market» компаниясы.
Нысанның жалпы аумағы 218 мың шаршы метрден асады. Ал оның ай сайынғы тауар айналымы 147 миллион теңге. Күніне 500 жүк көлігі кіріп шығады. Әрине, мұндай табыс көзіне айналған «қайнар бұлаққа» көз салмаған адам жоқ шығар. Қылмыс, шабуыл, басып алу, қоқан-лоққы жасау, заңсыздық, жемқорлық т.б. дау-дамайдың ортасында қалатын базардың әуелі тарихына үңілсек.
Сонымен заң жүзінде базар толығымен Болат Назарбаевтікі болып шыға келді.
2022 жылы қаңтар оқиғасынан кейін Назарбаевтардың ықпалы азайып, ең көп үлесі болған Айдарбек Хусаинов сотқа жүгінді. Базарды басып алуға көмектескен Болат Назарбаевтың сенімді адамы — Серік Апсапаров 2023 жылғы 9 ақпандағы сот үкіміне қарасақ, өз кінәсін мойындаған.
Сонымен күшпен басып алған Серік Апсапаровтан 2007 жылдан бергі үлескерлердің жапа шеккені белгілі болды. Сот заңсыз басып алу болғанын анықтады. Оны шартты түрде 2 жыл бас бостандығынан айырды.
Алайда Қарасай сотының 2023 жылғы 9 ақпандағы үкімі толығымен Айдар Хусаиновтың шағымын мақұлдамады. Хусаинов өз үлесін мойындатып, Болат Назарбаевтан 5 млрд өндіріп, Данияр Әлпиев пен «Компания номер один» ЖШС арасындағы келісімді жоққа шығаруды сұраған еді.
2022 жылы Айдарбек Хусаинов Алматы облыстық Экономикалық тергеу департаментіне арыз жазған соң, ЭТД базардың бар үлестері арестке қойған болатын. Ал сот шешімі бітпей жатып, Болат Назарбаевтың өкілі «Kurylys LTD» ЖШС-дағы 95% үлесін «Компания номер один» ЖШС-ға сатып жібереді. Altyn-Orda.kz сайтының ақпаратына сүйенсек, 2022 жылы 22 сәуірде Назарбаев базар сатылған соң 2 күннен кейін Түгелбаевты өзінің сенімді өкілі құқығынан айырған. Болат Назарбаев тіпті базардың заңсыз сатылып кеткені жайлы құзырлы органдарға арыз жазыпты. Ақша да алмағанын айтқан. Сонымен қазіргі БАҚ беттеріндегі деректерге қарасақ, 95% базардың үлесі «Компания номер один» ЖШС-ға тиесілі болды және арест шешілді де базар жұмысын бастап кетті.
Ал бұған дейін «өзін қорқытып отыр» деп дабыл қаққан Данияр Әлпиевтің жары Алмагүл Мергенбаева бізге жауап беруден бас тартты. Бұған дейін ол компанияның 20%-ы өздеріне тиесілі екенін айтқан болатын.
Бұған дейінгі Orda.kz Данияр Әлпиевтің хатын жариялады. Онда әуелде Хамзиннің өзін Қаныш Ізбастиннің туысы ретінде таныстырып, базарды қайтарып беруге көмек қолын созғаны айтылады.
2022 жылдың ақпан айының соңында Астанада Саябек Нұртазин «Компания номер один» ЖШС-ны құрды. Бір ай өткен соң, «Компания номер один» ЖШС басқа адамға өтті. Жаңа иесі Астана қалалық экономикалық тергеу департаментінің экс-орынбасары Еркебұлан Хамзин болды. Ал директорлығын Александр Недогарко атқарады, ол сонымен қатар бұған дейін де «Алтын Орданы» басқарды. Бұрын Хамзин Солтүстік Қазақстан облысының мемлекеттік кірістер департаментінде жұмыс істеді.
Александр Недогарко осы тұлғалардың ішіндегі ең қызық адам шығар. Бұрын ол Еркебұлан Хамзинмен бірге Солтүстік Қазақстанның салық департаментінде істеді. Ол қазіргі «Компания номер один» ЖШС-ның басшы. Ал statnet.kz сайтында бұрынғы Болат Назарбаев-қа тиесілі болған «Kurylys LTD» ЖШС-ның да басшысы деп көрсетілген.
Қазір де, сол кезде де «Kurylys LTD» ЖШС басшы — Александр Недогарко. Бұл компания 1998 жылы наурыз айының 18-і тіркелді. Компания биылға дейін салық төлеп келген. Демек басшысы Недогарко бұл компанияны да жаппай, екі жердің тізгінін қатар ұстап отырған.
Фото: Kompra.kz
Қазіргі «Компания номер один» ЖШС 2022 жылы ақпан айының 23-і күні тіркелген. Яғни, қаңтар оқиғасынан кейін 1 айдан соң тіркелген «жаңа компанияға» 2 жыл 8 ай болыпты. (Еске сала кетсек, қаңтар оқиғасынан кейін бір айдан соң дәл сол күні Болат Назарбаевтың өкілі М.Түгелбаев базарды сатып жіберген).
Фото: Kompra.kz
Екі компания да салықтан жалтарғанын анықтадық.
Осы екі компанияның да басшысы болып бұрыннан келе жатқан басшы Александр Недогарко бұрын Солтүстік Қазақстанда «Титан-север» ЖШС басшысы болған екен.
Біз оның Facebook парақшасын таптық. Неге екені белгісіз онда Александр Недогарко Ресейдің президент аппаратында істейді және Ресейдің Благовещенск қаласының орта мектебін 1996 жылы тәмамдады деп көрсетілген.
Orda.kz тілшілері қазіргі «Компания номер один» ЖШС-ның 120 млн-нан аса ақшаны салыққа бөлгенін анықтады.
Фото: Kompra.kz
Алайда 5 қарашада көргенімізде төленбеген 60 мың және атқарушылық іс жүргізудегі борышкерлердің жалпы 8 млн қарызы бар екені көрсетілген.
Фото: Kompra.kz
Даудың ортасында жүрген Kurylys LTD» ЖШС-ның жабылғаны туралы ақпарат жоқ. Сонымен екі компанияның басшысы болған, екі кезеңді көрген осы Александр Недогарко дауға айналған павильондар жайлы естімеуі, білмеуі мүмкін емес бірден бір адам.
Ал Данияр Дүзбаев жайлы ақпарат өте аз.
Фото: «Алтын орда» базарының Youtube арнасынан
БАҚ беттерінде оның су тасқынынан зардап шеккен Оралдықтарға көмектескені жайлы ақпарат бар.
«Алтын орда» базарының ресми сайтында салтанатты рәсімге Данияр Дүзбаевпен бірге базар құрылтайшысы Еркебұлан Хамзиннің де барғанын көруге болады.
Orda.kz тілшісі осыдан кейін Оралдағы тұрғындарға хабарласып, ол жайлы сұрастырды. Олар салып берген үйлерде тұратындардың айтуынша үйдің сапасы өте жақсы.
Сонымен тілшілеріміз жолыға алмаған қазіргі басшылық осы.
Қазір Алматының ең ірі әрі адам қаптаған орындарының біріне айналған алып базар қала мен оның айналасындағы өңірлерді азық-түлік, киім-кешек, тұрмыстық техника сынды түрлі тауарлармен қамтамасыз етеді. Бүгінде бұл базар ондаған гектар жерді алып жатыр және мыңдаған адамға жұмыс орнын беріп отыр.
2022 жылы Тоқаев үкімет отырысында «Алтын орда» базарын ретке келтіру жайлы тапсырма берді. Orda.kz журналистері осы жайлы біліп қайту үшін базарға арнайы барды. Алайда басшылық жауап беруден мүлде бас тартып, тіпті базарды түсіруге тыйым салды.
Біз базардың өкілі, заңгер Ізбасар Өтеулинге хабарластық. Ол да жауап беруден бас тартты.
Тілшілеріміз ат тонын ала қашқан басшылыққа қарамай, базардың күйі жайлы білу үшін саудагерлермен тілдесіп шықты. Саудагерлер нан тауып отырған орындарынан айырылып қаламыз деп қорықты ма, әлде біреу алдын ала аштеңе айтпауды өтінді ме, білмедік. Олар да қашқалақтаған соң, журналистерге сауда жасауға тура келді. Сауда жасап жүріп, әңгімеге тарттық. Ескерте кететін жайт, базар басшылығы бас тартқаннан кейін, түстеніп алып базарды араладық. Күзетшілер қыр соңымыздан қалмай, кеткенше торуылдап шығарып салды.
Иә, әзілдейтін жағдай емес. Бірақ бір қызығы Orda.kz тілшілері сатып алушы болып қай бутикке барса, соңымыздан қалмай күзет қызметкерлері еріп жүрді.
Бухгалтерлік кеңес беретін орында отырған күзетшіні біз әкімшілікке кіріп шыққаннан кейін, қадағалаушы шақырып отырғызып қойды.
Жаңадан екі павильон ашылғалы «Алтын Орда» даудан «көз ашпады». Осы жылдың шілдесінде 300 салымшы атынан базарға жиналған саудагерлер жаңа павильоннан бутик алу үшін Данияр Әлпиевке ақша бергендерін айтып наразылық білдірген болатын. Ал Данияр Әлпиевтің әйелі ол ақшаны «Компания номер один» ЖШС-ға аударғандарын айтқан еді.
«Біз салып береміз» деген «Big city market» ЖШС Данияр Дүзбаев пен «Компания номер один» ЖШС басшысына қатысты салымшылар қазір жақ ашпай отыр.
Дауға айналған 3 павильонның тіректерін орнатып қойыпты.
Бұған дейін жертөле мен оның төбесі жабылған еді. Қазіргі құрылысты базардың ресми Youtube арнасына да салып қойған . Осы «жылдың екінші жартысында бітіргелі отырған» құрылыстың кейпі, күздің соңғы айы қарашадағы көрінісі мынадай:
Фото: Orda.kz
Енді 1-2 айдың ішінде салып бітіре ме, жоқ па, білмедік.
Ал қазір 3 павильондағы кәсіпкерлердің біріне хабарластық. Ол «базардағы орнымды сатып жібердім» деп, сөйлесуден бас тартты. Тіпті басқа салымшылардың нөмірін бермеді.
Болат Назарбаевтың кезінде базар иесінің саудагерлерге өте жоғары баға қойып, олардан артық ақша алып отырғаны да сол кезде белгілі болған еді. Біздің ақпарат көздеріміз бұған дейінгі жалға алу бағалары 40 мыңнан 70 мыңға барғанын айтты.
Ал қазіргі бағаларды білу үшін Orda.kz тілшілері қасына базар күзетшілерін «ерте» жүріп, жалға алу бағасын сұрастырды. Бутик иелерінің бәрі қазіргі ай сайынғы бутик бағасының 100 мың екенін айтты.
Ал бутикті сатып алған кәсіпкерлерден жалға алатын саудагерлердің айтуынша да ай сайынғы базар әкімшілігі алатын баға 100 мың, ал бутик иесіне келіскенінше төлейді. Шамамен екі иеге сонда 350-450 мың төлеп тұр.
Ал базардың алдындағы қарапайым саудагерлер күнінен 4 мыңнан 6 мыңға дейін төлейтіндерін айтты. Кейбір көкөніс сатушылар көкөністің көптігіне қарай төлейді екен. Олардың бәріне әкімшілік тек талон беретін көрінеді.
Ойыншық сататын бутикқа келіп, саудагермен тілдестік.
Ал басқа саудагерлер де жалға алу бағасы 100 мың теңге екенін айтты. Одан басқа ақпарат сұрастырсақ, базар әкімшілігіне барыңыз деп сілтеді.
Ал күзетшілердің бірі жалақысының өзіне жететінін айтты. Ол айналаның бәрі камера екенін, бақылап отырғанын, түсіруге тыйым салынатынын, түсіргендердің басы бәлеге қалатынын айтып бәйек болды.
Ал тығылып-қашып сауда жасайтын көпір астындағы, жанындағы ұсақ саудаға келсек.
Біз қазбалап сұрай бастағанда өзінің қартайғанда әрең жан бағып жүргенін айтып, түсіруден де, ақпарат беруден де бас тартты. Тіпті «түсіріп алмадыңдар ма?» деп дауласпақ та болды.
Еске сала кетсек, депутат әрі заңгер Абзал Құспан экономикалық тергеу департаменті базарға қатысты іс қозғап, бір-ақ күнде арестен шешіп, сол департаментте бұрын істеген адамның құрылтайшысы болып шыға келгені жайлы айтады. Оның айтуынша егер біз «Болат Назарбаевты басып алды деп кінәлай алсақ, қазіргі басшылықты да кінәлай аламыз. Ол «ұрыны қары тонапты» деп сөз сөйлеп, Тоқаевтың базарда тәртіп орнату жайлы тапсырмасын әлі орындалмай отырғандарын айтты.
Әрине, бұған бас прокуратура жауап беріп, экономикалық тергеу департаментінің «Алтын орда» базарына қатысты тергеу ісін жүргізбегенін айтты.
Orda.kz базар тарихы мен бар оқиғаларды, ақпараттарды осылай тізбелеп шықты.
«Алтын Орда» — Алматы экономикасында маңызды орын алады. Бірақ оның заманауи мегаполис талаптарына сай болу үшін түбегейлі реформалар қажет. Осынша ақпараттан кейін көкейде мынадай сұрақтар туады: базардың басшылығы мен билік «Алтын Орданы» тек экономикалық емес, сонымен бірге әлеуметтік жағынан да қауіпсіз сауда орталығына айналдыруға дайын ба? Әлде базар «баяғы жартас, бір жартас» күйінде жасырын экономика мен жемқорлықтың орталығы болып қала бермек пе?",2024-11-08T13:32:33+05:00,2024-11-08T13:32:33+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/img_20241108_123756_101.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/bolat.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/1730891925_screenshot_20241106_160841_youtube.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/20241104_141342.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/5e0094a6-21ac-4361-a12c-b8d5c8aefd90.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/bb84c6bb6782dd258bff6ca6eaa8e2b2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/bez-imeni-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/image-8.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/inkedkompanija-nomer-odin.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/prigovor-9-fevralja-2023-goda-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/screenshot_20241105_152916_remini.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/screenshot_20241105_153956_chrome.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/screenshot_20241105_160258_chrome.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/screenshot_20241105_160816_chrome.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/screenshot_20241106_154644_facebook.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/screenshot_20241106_155244_all-pdf-reader.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/screenshot_20241106_155311_all-pdf-reader.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/screenshot_20241106_161323_youtube.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/img_20241108_123756_101.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/img_20241108_123756_101.webp,https://www.youtube.com/embed/GwOe_aUO9Gc?feature=oembed;https://www.youtube.com/embed/PHdWNNsNiZY?feature=oembed;https://www.youtube.com/embed/bGAQfnL2qms?feature=oembed;https://www.youtube.com/embed/pb76Vzsb7fs?feature=oembed
81fe00ac5c5ddc59034d241ecaa4090a,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Алтынбек Сәрсенбаевтың ісі»: Өскемендегі сотталушы неге өз-өзіне қол салды?,Жақында Өскемендегі №72 мекемеде отырған сотталушы Мерген Иманқұловқа өз өзіне қол салды.,investigations,https://kaz.orda.kz/altynbek-sarsenbaevtyn-isi-oskemendegi-sottalushy-nege-oz-ozine-kol-saldy-127024/,"Жақында Өскемендегі №72 мекемеде отырған сотталушы Мерген Иманқұлов өз-өзіне қол салды. Марқұмның әйелі Эльвира Иманқұлова мен адвокат Айман Омарова оны Виталий Мирошниковқа (Алтынбек Сәрсенбаевты ұрлады деп айыпталған адамға) қарсы куәлік ет деп қинап, қысым көрсетті деп отыр.
Orda.kz марқұмның әйелі қатысқан тікелей эфирді бастан-аяқ көріп, жәбірленуші тараптың айтқанын тыңдады.
Сондай-ақ марқұм Алтынбек Сәрсенбаевтың інісі Рысбек Сарсенбайға хабарласып, Виталий Мирошников жайлы сұрастырды.
Ең әуелі Мерген Иманқұловтың өзіне-өзі қол салғаны жайлы айта кетсек.
Мерген Иманқұлов жолдастары — Кенже Біржанов пен Азамат Тоқаевпен бірге 2019 жылы атақты бизнесмен Виталий Каркуланың үйіне ұрлыққа түседі.  Каркуланы өлтіріп, әйелін ұрып, тонап кетеді. Осы істе Азмат Тоғаев өмір бойына бас бостандығынан айырылады да, Кенже Біржанов пен Мерген Иманқұлов 22 жылға бас бостандығынан айырылады.
Orda.kz бұған дейін өзіне-өзі қол салған сотталушы жайлы сұрап, ішкі істер министрлігінің Қылмыстық іздестіру басқармасына хабарласқан болатын. Олар барлық мән-жайды анықтап жатқанын мәлімдеді.
Жақында адвокат Айман Омарова instagram желісінде тікелей эфир ашып, марқұмның жары Эльвира Иманқұловамен осы мәселені талқылады. Марқұмның жұбайы Эльвира Иманқұлова Абай облысы мекемелерінде қылмыстық жазалардың орындалу заңдылығын қадағалау жөніндегі маманданған прокуроры Пичугин Константин Михайлович, тергеу изоляторында істейтін Жарас Асылбеков және Абай облысы прокурорларының үстінен арыз жазғанын айтты.
Оның сөзінше қ ылмыскердің соңғы күні камерасына Жарас Асылбеков есімді тергеу изоляторының қызметкері кіріп шыққаннан кейін марқұм Мерген Иманқұлов дереу жедел жәрдем шақыруды сұраған. Марқұмның әйелі қадағалаушы осы оқиғадан соң оған 15 минуттан кейін ғана барғанын айтты.
Эльвира Иманқұлованың сөзінше, оның арызын антикорға жібермек болып жатыр.
Марқұмның әйелі күйеуінің денесінен көгерген жерлерді байқап қалғанын айтты.
Сондай-ақ Мерген Иманқұловты түрмедегілер қарсылық көрсеткенде тәртіпке келсін деп жалғыз қамайтын камераға жапқаны белгілі болды.
Сондай-ақ марқұмның әйелімен кездесетін бөлмеге жасырын камера орнатып, бопсалағаны айтылды. Бұл бөлмеде түрмедегі адам мен жұбайының жақындасуы мүмкін. Сондықтан бұл заңбұзушылық екенін адвокат та айтып отыр.
Еске сала кетсек, Виталий Мирошников 2006 жылы оппозиция бағытындағы саясаткер Алтынбек Сәрсенбаевты, оның жүргізушісі Василий Журавлевті және күзетшісі Бауыржан Байбосынды ұрлап, өлтіруге қатысы бар деп айыпталып, Алматы облыстық сотының үкімімен 20 жылға бас бостандығынан айырылған. Ол Арыстан арнайы жасағының бұрынғы жауынгері болған.
Қазіргі уақытта жазасының 18 жылын өтеп жатыр. Соңғы жеті жылда Мирошников Семейдің №2 сотына 7 рет шартты түрде мерзімінен бұрын босатуды сұрап өтініш берген. Алайда одан сот бас тартты.
Orda.kz тілшісі марқұм Алтынбек Сәрсенбаевтың ағасы Рысбек Сәрсенбайға хабарласып, Виталий Мирошников жайлы сұрағанда, 2024 жылы да оның шартты түрде босап шығуына қарсы болғандарын айтты.
Orda.kz осы мәселелер бойынша Қылмыстық атқару қызметіндегі уәкілетті органдарға арнайы сауал жолдады.",2024-09-18T12:37:10+05:00,2024-09-18T12:37:10+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/shumovye_00_21_01_05_still010-1440x810.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/shumovye_00_21_01_05_still010-1440x810.webp,https://www.youtube.com/embed/TuDTKjO3UVs?feature=oembed
7d0b26bd1846634cd8e881f1244c37ff,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Ана болу мүмкіндігі артты: Қазақстанда ЭКО бағасы қанша тұрады?,"Белгілі репродуктолог Салтанат Байқошқарова ана болуды кейінге шегерген әйелдер үшін аналық ұрықты криоконсервациялау (қатыру) маңызы, Қазақстандағы ЭКО саласының елімізде қалай дамып жатқандығы мен ЭКО бағасының елімізде неге арзан екені туралы Orda.kz тілшісіне сұхбат берді.",investigations,https://kaz.orda.kz/ana-bolu-mymkindigi-artty-kazakstanda-jeko-bagasy-kansha-turady-127314/,"Белгілі репродуктолог Салтанат Байқошқарова ана болуды кейінге шегерген әйелдер үшін аналық ұрықты криоконсервациялау (қатыру) маңызы, Қазақстандағы ЭКО саласының елімізде қалай дамып жатқандығы мен ЭКО бағасының елімізде неге арзан екені туралы Orda.kz тілшісіне сұхбат берді.
Ал ЭКО бойынша алғашқы «Мәриям» қайырымдылық қорының негізін қалаушы, белгілі тележүрзгіуші Ләйлә Сұлтанқызы «Осындай қорлардың көп болуы мәселені шеше ме?» деген сұраққа тоқталды.
— Ұрықтың, эмбрионның криоконсервациялаудың (қатыру) маңызы неде?
— Бұл әдіс әлем бойынша ата-ана атануды кейінге шегерген жандар үшін үлкен мүмкіндік. Себебі 35 жастан асқан әйелдер мен ерлердің ұрығының сапасы нашарлайды. Ұрықтың саны мен сапасы көбінесе әйелдің жасына қарай өзгереді. Ұрықты қатыру процесі бірнеше кезеңнен тұрады. Алдымен, әйелдің аналық ұрығын дайындау қажет, яғни арнайы стимуляция жүргізіледі. Содан соң әркімде әртүрлі мөлшерде бірнеше аналық ұрық алынады. Бірақ 10 аналық ұрық алынса да – бұл міндетті түрде 10 бала туады деген түсінік болмау керек, өйткені ғылымның зерттеуі бойынша олардың 80 пайызында хромосомдық патология болады . Кейін аталық ұрықпен ұрықтанып эмбрионға айналған кезде, көбінесе 1 немесе 2-уі ғана жарамды болуы мүмкін. Аналық, аталық ұрықтар және эмбриондар 2000 жылға дейін сақталу мүмкіндігі бар. Дегенмен, біз бұл әдіске жарнама жасамаймыз, өйткені табиғи жүктілік, ана болудың процестері жаратылыстың заңымен және уақытымен болуы дұрыс.
— Көптеген адамдар криоконсервацияның қауіптері туралы алаңдайды. Осыған қатысты не айта аласыз?
— Адамдарда «қатырылған бала ауру болады» деген негізсіз сенім бар. Бірақ, криоконсервация – қауіпсіз процесс. Біздің клиникамызға алдын ала ұрықтарын, эмбриондарын қатырып, кейін ата-ана болуды жоспарлап отырған адамдардан гөрі, көбінесе онкологиялық ауруларға шалдыққан науқастар келеді. Химиялық, сәулелік ем-шараларға дейін болашақта балалы болу мүмкіндігін сақтау үшін әйелдер мен ерлер өз ұрықтарын қатырып қояды. Қазіргі таңда онкологтар да науқастарды бізге жібереді, өйткені ауыр ем-шаралар бүкіл организмге әсер етеді. Бұл тұрғыда криоконсервацияның пайдасы зор.
— Криоконсервация процесі мен бағасы қандай?
— Алдын ала клиника мен пациент арасында келісімшарт жасалады. Келісімде қанша жыл сақтау керектігі және басқа да маңызды тұстары көрсетіледі. Әйелден аналық ұрықты алу үшін толықтай дерлік ЭКО бағдарламасы қолданылады. ЭКО-ның бағасы криоконсервация (қатыру) әдісімен қосқанда 1,5 миллион теңгенің айналасында, бұл сомаға алдын ала дайындық, дәрі-дәрмек, және аналық ұрықты алу кезіндегі стимуляция процесі кіреді. Ары қарай ай сайынғы азотпен қатырып, белгілі бір температураны сақтап отыру үшін айына 3000-5000 теңге көлемінде төлем бар. Ал ер адаммен жұмыс істеу тез, жеңіл және арзан, ол үшін ЭКО жасалмайды, өйткені ер адамның ұрығы миллиондап сыртқа өзі шығады, оны қатыру орта шамамен 50 мың теңгедей тұрады.
— Эмбриондарды қатыру әдісінің ЭКО-ға бала көтеруге тікелей қандай көмегі бар?
Бұл эмбриондарды қатыру әдісі ЭКО процесін жеңілдетті және қауіпсіз етті. Бұрын 15-20 жыл бұрын эмбриондарды сол алған айда салуға тура келетін, бірақ аналық без қатты ісініп, қалыпқа келуіне уақыт көп кететін еді. Көбінесе бұл әйелдің өміріне үлкен қауіп төндіретін жағдайларға алып келетін.  Сондықтан криоконсервация әдісі арқылы гиперстимуляциядан аман қалуға болады. Яғни, алынған  эмбриондарды қатырып қойып, бір-екі айдан соң, аналық без қалыпқа келгенде біртіндеп салуға мүмкіндік бар. Бұл тұрғыда нәтижелілік көп болады, 1,5 -2 есеге жоғарылайды. Сонымен қатар, осыдан 20-25 жыл бұрын, қазіргідей нәтижелі криоконсервация жоқ кезде, қанша эмбрион пайда болатын, соның бәрін салуға тура келетін. Тіптен 7 эмбрионды жүктілік шыққан жағдайлар болған, бірақ әйел ондай көп баланы көтере алмайтындықтан, 5-іне дейін алып тастауға мәжбүр болатын. Ал қазіргі криоконсервация әдісі мұндай жағдайларды болдырмайды және қауіптілікті азайтады.
— Қазақстанда ЭКО «әлем бойынша ең арзан» деген пікір бар, қаншалықты рас?
— Қазақстанда 31 ЭКО клиникасы тіркелген. Оның 19-ы ғана квота бағдарламасына қатысады, арасында тек 2-і ғана мемлекеттік клиникалар . Және клиникалардың барлығы бірдей деңгейде қызмет көрсетпейді, олардың технологиялық мүмкіндіктері әртүрлі. 2021 жылдан бастап мемлекеттен жыл сайын 7000-ға жуық квота бөліне бастады , көпшілікке бұл жаңалық  ЭКО-ны қол жетімді етті.  Квоталық ЭКО-ға бір адамға орташа есеппен 1-1,1  миллион теңгедей мөлшерінде қаражат бөлінеді. Оның 600, кейде 700 мыңдай  теңгесі  дәрі-дәрмекке, қалған 500-600 мың теңгес і ЭКО технологияларына, яғни қатыру процестеріне жұмсалады, тағы дәрігерлердің еңбегін қосыңыз.  Көбінесе 90-95 пайызында криоконсервация әдісі қолданылады. Ол шамамен 200-300 мың теңгедей болады, бірақ ол квотаға кірмейді , сондықтан жұптар өздері төлейді. Егер  жұбайлар жасатқысы келсе, генетикалық диагностика тағы бар, орта шамамен 500 мың теңгедей кетуі мүмкін, бұл қымбат технология квотаға кірмейді . Біз осы бағалар көлемінде 30 жыл  бойғы тәжірибемізбен жұмыс істеп келеміз. Валютаның өсу мен теңгенің құлдырауы, девальвацияға да аса қарамай отырмыз. Осы орайда мысал ретінде айтатын жәйт – небары 3 жыл бұрын ғана ЭКО әдісін қолға алған көршілес Өзбекстан бірден еуропалық баға қойды. Сол жақтағы әріптестеріміз біздің бағамызға таң қалады. Өйткені жеке біздің клиникаларда ЭКО-ға арналған соңғы технологиялар мен мамандардың біліктілігінің жоғары екенін біледі. ЭКО-да жоғары нәтиже алу үшін дүниежүзілік дамыған мемлекеттердің технологиясын үнемі сатып алып отыру қажет. Бір де бір ЭКО-ға қажет зат елімізде және ТМД мемлекеттерінде өндірілмейді. Барлығын валюта бағамында атақты фирмалардан тапсырыс беріп үнемі жаңартып, сатып алып отыруымыз керек. Бұл тұрғыда Қазақстанда ЭКО бағасы расымен де төмен. Бұл жерде мәселе – ЭКО-ның бағасын қымбаттату емес, оны жоғары сапалы қызметке лайықты ету. Бұл мамандардың кәсіби біліктілігін және жаңа технологиялардың құнын ақтау үшін қажет. Өйткені медицина бір орында тұрмайды, күн сайын жаңа әдіс пен технологиялар пайда болады, бұл қызмет сапасын, нәтижелілігін арттырады. Бір рет алған құрал-жабдық өмірбақи қызмет көрсетпейтіні айтпаса да ақиқат.
Сонымен қатар, науқастар ЭКО процесі үшін соңғы технологиялар мен жасанды интеллект қолданылатын орталықтарды таңдағаны жөн. Бұл нәтижелілікті ұлғайтып, әйел өміріне деген қауіпті азайтады. Мысалы, жақында біз жасанды интеллектпен жұмыс жасайтын жаңа, ақылды инкубатор- «Эмбриоскоп плюс» деген ең озық технологияны сатып алдық. Құны 300 мың евроны құрайтын аппаратың 9-ын зертханаларымызға орнаттық. Біз үнемі тапқан табысты осы іске қайтадан құйып, жаңашылдыққа ұмтыламыз. Тағы айта кететін жаңа технология – ЭКО лабораториясының «Таза бөлме» жобасы. Бұл технология көптеген зертханаларда жоқ, өйткені бұл да үлкен қаражатты қажет ететін дүние. Біз барлық зертханаларымызда осы жаңалықты қолданамыз. Бұл не үшін қажет? Таза бөлме жобасы ластануды азайту мақсатында ауадағы токсиндер, шаң, микроорганизмдер және басқа да бөлшектердің мөлшерін бақылайтын және тазалайтын арнайы кеңістік. Мұның бәрі эмбриондардың дамуын сапалы ету, жүктілік нәтижесін жоғарылату, болашақта дені сау сәбидің дүниеге келуіне барлық ғылымның мүмкіндіктерін пайдалану үшін қажет. Сондықтан, технологияларды үнемі жаңартуға біз аса мән береміз, ал технологияларды дамытуда қаражаттың маңызы зор.
—  Шетелден ЭКО жасату үшін келетін науқастар да бар деп естідік, олардың саны көп пе?
—  Иә, бізге бұрыннан шет мемлекеттерден келіп ЭКО процесін жасататын азаматтар бар, көп болмаса да баршылық. Атап айтқанда, Америка, Израиль, Дубай, Германия, Европа мемлекеттерінен тіпті Қытайдан да келді . Бастапқыда осы жақтағы елшілікте, ірі компанияларда істейтін шетелдіктер келген болатын, артынша естіп, басқалары да арнайы іздеп келе бастады. Мысалы, Америкада 9 жыл бойы бала көтере алмай, 2 рет сол жақта ЭКО жасатқан этникалық қазақтарға Нью-Джерсиде бір дәрігер: «Неге өз елдеріңе барып жасамайсыңдар? Сендерде ЭКО дамыған сала әрі бағасы да арзан», – деп айтқан екен.
— Қазақстандағы ең алғаш Экомед орталығы ЭКО әдісімен тұңғыш сәбиді дүниеге әкелді. Қазіргі таңда еліміз бойынша Экомедтің қанша орталығы бар?
— Қазақстан бойынша Экомедтің 12 орталығы бар, оның 6-уы ірі, яғни ЭКО лабораториясы бар. Әрбір орталық ашылмас бұрын, көп региондарда бедеулікті емдейтін мамандар тапшы болғандықтан, ол жерлерге 2-3 репродуктолог маманды дайындаймыз. Сол орталықтарда ЭКО-ға жүгінбей-ақ, халықтың 60 пайызы табиғи жолмен алысқа бармай-ақ бала көтереді, ал қалған 40 пайызға жуығы ЭКО-ға жүгінеді. Аймақтардағы кішігірім орталықтар негізінен әйелдерді табиғи жүктілікке қол жеткізу үшін емдейді және біразын ЭКО процесіне дайындайды, олар ірі қалалардағы орталықтарға тек ұрықты алу және кейінірек жатырға салу үшін ғана келеді. Бұл тиімдірек, себебі квотаға бөлінген қаражат тек емге жұмсалады, ал өз қалтаңнан шығатын жатар орын мен жолға кететін шығынды азайтады.
—  Қоғамда әлеуметтік бедеулік термині бар, осыны маман ретінде кеңінен түсіндірсеңіз.
— Әлеуметтік бедеулік – адамның биологиялық мүмкіндіктеріне әлеуметтік факторлардың кедергі келтіруі. Тек әйелдер ғана емес, сонымен қатар еркектің де 35 жастан соң ұрықтарының сапасы нашарлайды. Салдарынан дүниеге ауру бала келіп жату мүмкіндігі артады. Жастары ұлғайған сайын, әйелдің де аналық ұрықтары азайып сапасы төмендейді. Мансапқа көп көңіл бөлген кезде бала тууды кейінге қалдырып, 1-2 баламен шектелуге шешім қабылдаймыз. Әрине, мансап маңызды, бірақ биологиялық сағатты да ескеру қажет. 35 жастан асқан соң, өмірлік серігіңізді таппасаңыз, ұрықтарды қатырып қою мүмкіндігі бар медицинада. Бірақ, қайталап айтқым келеді, біз бұған жарнама жасамаймыз, ең дұрысы бәрінің өз уақытында болғаны дұрыс. Жалпы алғанда, физиология ғылымының тұжырымдауы бойынша, 20 жастағы әйелдің бала көтеру мүмкіндігі 1 айда - 15-20 пайыз, 30 жаста – 10 пайыз, ал 40 жаста – 5 пайыз ғана. Тіпті алдын-ала жоспарлап, аналық ұрығыңызды қатыруға берсеңіз де, нәтижелілік мәселесі бар. Яғни, жас әйелдің ұрығында да 80 пайызында хромосомалық патология болады. 1-2 сапалы эмбрион алу үшін 10 ұрық тапсыруыңыз мүмкін. Оның  үстіне қазіргі таңда,  25-30 жастағы әйелдер арасында ерте климакс кездесіп жатыр.  Негізі, неғұрлым уақытында тұрмысқа шықсаңыз, дені сау ұрпақ туу мүмкіндігі артады. Табиғаттың заңы осындай.
— Жалпы елімізде  жыныстық тәрбиеге аса қатты мән берілмейді, бұл тұрғыда не айтасыз?
— Жыныстық тәрбиенің дұрыс болуы өте маңызды. Қазіргі жастар ерте жыныстық қатынасқа түседі,  жүкті болмау үшін гормоналды дәрілер қабылдайды, инфекциялық аурулар мен аборт мәселелері де бар. Бұл жолда тәрбиелеп, балаға дұрыс бағыт-бағдар беретін ата-ана мен мектеп болуы керек. Дұрыс жыныстық тәрбие, сапалы тамақтану және салауатты өмір салтын ұстану – қарапайым, бірақ маңызды әрі болашақта дені сау ұрпақ әкелуге себепші болатын қағидалар.",2024-09-30T12:00:55+05:00,2024-09-30T12:00:55+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/pikoshaaaa.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/photo_2024-10-01_11-46-30.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/pikoshaaaa.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/pikoshaaaa.webp,
5f999b6332eb9bdf8eb449ef35541dd0,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"«Әпкесін буындырып өлтірді»: Психикалық орталықтың науқастарын ұрлап, өлтірді","Жылжымайтын мүліктерін иемдену мақсатында жалғызбасты зейнеткерлер мен психикалық ауытқулары бар адамдарды ұрлап, тіпті өлтірген атышулы қылмыстық топтың ісінде жаңа үрей тудыратын жайттар ашылуда.",investigations,https://kaz.orda.kz/apkesin-buyndyryp-oltirdi-psihikalyk-ortalyktyn-naukastaryn-urlap-oltirdi-128205/,"Жылжымайтын мүліктерін иемдену мақсатында жалғызбасты зейнеткерлер мен психикалық ауытқулары бар адамдарды ұрлап, тіпті өлтірген атышулы қылмыстық топтың ісіндегі жаңа үрей тудыратын жайттар ашылуда.
Кезекті сот отырысында ҰҚТ-ның басшысы Г-дан әпкесін буындырып өлтірді деген айыппен жауап алды, деп хабарлайды Orda.kz .
Психикалық денсаулық орталығының дәрігерлері, нотариус қызметкерлері, учаскелік инспекторлар, риэлторлар, сот-медициналық сарапшылары және басқа да тұлғалар қатысқан сұмдық оқиғаның соты әлі жалғасуда. Қылмыскерлер психикалық ауруға шалдыққан жалғызбасты адамдар туралы ақпаратты әлеуметтік қызметкерлер мен психикалық денсаулық орталық дәрігерлерінен алып отырған. Кейбіреулерін жай ұрлап әкетіп, пәтерлерін басқа адамға рәсімдеп, нарық бағасынан төмен сатқан. Ал кейбіреулерін тіпті өлтірген.
Қазіргі таңда 7-8 эпизод қаралуда. 7 эпизод бойынша Г. әпкесін тұншықтырып өлтірді деп айыпталуда. Сот отырысында Г.-дан жауап алынды.
Бұл эпизодқа күдікті Б.-ның да қатысы бар.
Г. әпкесіне аяқ астынан ауырып өлді деген жалған құжат жасатқан. Сол құжатты жасаған К.-тан жауап алынды.
Жәбірленушілер мен кейбір айыпталушылар бұл іске басқа да полиция қызметкерлерінің қатысы бар деп отыр. Олар бұл оқиға бойынша тергеу жылдар бойы басталмағанын, қылмыстардың нақты айғақтары болғанына қарамастан, іс қозғамағанын айтты.
Сотталушы әрі ұйымдасқан қылмыстық топ жетекшілерінің бірі деп танылған Б., қамауға алынбау үшін тергеушілерге бірнеше миллион теңге бергенін мәлімдеді.
Жұртшылық өкілдерінің бірі бұл іске қатысты айыптау қорытындысын әлеуметтік желіде жариялады. Онда кейбір науқастардың жыныстық зорлық-зомбылық көргені анықталды.
Ұйымдасқан қылмыстық топ мүшелері науқастың пәтері бар екенін 2021 жылдың көктемінде Каблуков көшесіндегі Орталық клиникалық аурухананың бөлім меңгерушісінен білген деген болжам бар. Науқас «параноидты шизофрения» диагнозы қойылған екінші топтағы мүгедек, басында жылжымайтын мүлкі бар және жақын туыстары жоқ екені белгілі болған.
Бөлім меңгерушісі науқасты Психикалық денсаулық орталығынан шығарып, ұрылар арқылы ерік-жігерді басатын дәрі-дәрмекпен қамтамасыз етіп отырған.",2024-11-04T18:18:35+05:00,2024-11-04T18:18:35+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/1726204953_klzh_psihbol2.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/photo_2024-11-04_17-31-07.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/1726204953_klzh_psihbol2.webp,
9d4f738a33e976dec6fc8e1e74a2bfcd,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Ардагерлер министрді не үшін отставкаға кетсін деп талап етті?,"Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Светлана Жақыпова тәжік-ауған шекарасындағы ұрыс қимылдарына және басқа да әскери қақтығыстарға қатысқандарға қатысты шыққан жанжал туралы өз көзқарасымен бөлісті, деп хабарлайды Orda.kz.",investigations,https://kaz.orda.kz/ardagerler-ministrdi-ne-yshin-otstavkaga-ketsin-dep-talap-etti-128170/,"Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Светлана Жақыпова тәжік-ауған шекарасындағы ұрыс қимылдарына және басқа да әскери қақтығыстарға қатысқандарға қатысты шыққан жанжал туралы өз көзқарасымен бөлісті, деп хабарлайды Orda.kz.
Оның айтуынша, ешқандай жанжал жоқ, барлығы ақпаратты дұрыс түсінбеуден болып отыр екен.
Еске салайық, 29 қазанда Астанада тәжік-ауған шекарасындағы 50-ден астам жауынгерлік іс-қимылға қатысқан ардагерлер Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Светлана Жақыпованың бастамаларын талқылауға жиналды.
Ардагерлер оның бітімгершілік миссияларына қатысушыларды жауынгерлермен теңестіру туралы ұсынысына наразылық білдірді. Олар бұл заңға қайшы әрі  олардың мәртебесі мен жеңілдіктерін төмендетуі мүмкін деп санайтындарын мәлімдеді.
Қауымдастық төрағасы Мұрат Мұхаметжанов түзетулер олардың қатысуынсыз енгізілгенін айтып, министрдің отставкаға кетуін талап етті. Оның айтуынша, министр ханым Ауған соғысына қатысқан күйеуінің мүддесін жақтап жүр екен.
1 қарашада Светлана Жақыпова журналистермен кездесіп, жағдайға өз көзқарасын білдірді. Оның айтуынша, Ауғанстан соғыс ардагерлері мен мүгедектері одағы оны өз форумдарына қатысуға шақырыпты.
Бүгінде ауған жауынгерлері Әлеуметтік кодекстің 194-бабына сәйкес 22 мың теңге, яғни  – 6,19 АЕК көлемінде төлем алады. Ал тәжік-ауған шекарасында қызмет еткен ардагерлер 4,8 АЕК алады – бұл шамамен 17 мың.
Мәжілісте өткен отырыста үш жылдық бюджет жобасы мақұлданды, бұл алдағы үш жылда ардагерлерге төленетін төлемдер көбейеді деген сөз емес. Светлана Жақыпова түзетулер тек экономикалық жағдай жақсарғанда ғана мүмкін болатынын растады.
Жақыпова отставкаға кету туралы талаптарға жауап ретінде ардагерлер өкілдерімен кездесіп, өзгерістер төлемдерді қысқартусыз көбейтуге ғана әсер ететінін түсіндіруге дайын екенін мәлімдеді.",2024-11-03T12:08:42+05:00,2024-11-03T12:08:42+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/cf9a1d68dc068c9a3daa214b17e34101_original_94485.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/cf9a1d68dc068c9a3daa214b17e34101_original_94485.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/cf9a1d68dc068c9a3daa214b17e34101_original_94485.webp,
e931f21fb7342c80091b314d3b6542a1,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Әскердегі азап»: Сарбаз жансақтау бөлімінен жарымжан халде шықты,Ұлттық нейрохирургия орталығы Ербаян Мұхтарды жарты жылдан астам жансақтау бөлімінде жатқаннан кейін үйіне шығарды.,investigations,https://kaz.orda.kz/askerdegi-azap-sarbaz-zhansaktau-boliminen-zharymzhan-halde-shykty-126364/,"Ұлттық нейрохирургия орталығы Ербаян Мұхтарды жарты жылдан астам жансақтау бөлімінде жатқаннан кейін үйіне шығарды. Алайда дәрігерлер Ербаян Мұхта р әлі де кәсіби медициналық күтім  қажет ететінін мойындады. Себебі ол үнемі дәрі-дәрмек, антибиотик, дәрумендерді медицина қызметкерлерінің бақылауымен қабылдауы керек. Ал сарбаздың туыстарында жеке дәрігерлерге төлейтін қаражат жоқ. Оған мүгедектік тағайындалмаған. Себебі оның ісі бойынша сот әлі болмаған. Шынымен төсек тартып жатқанын және әрекетке қабілетсіз екенін растайтын анықтама қажет. Қазір Ербаян ешбір мемлекеттік емхананың есебінде жоқ. Бұл жағдай оның туыстарының қолын байлап, шарасыз халде қалдырып отыр.
Олардың уәжін Orda.kz тілшісі тыңдап қайтты.
Еске сала кетсек, өткен жылдың желтоқсан айында Алматы қаласындағы 5571 әскери бөлімінде Ұлттық ұланның сарбазы Ербаян Мұхтар бас сүйек-ми жарақатын алып, комаға түскен еді. Әскерилер оның дәретханада құлап, басын плиткаға соғып алғанын хабарлады. Туыстары оған келіспеді. Олардың айтуынша, Ербаян түнгі екіде жарақат алған. Ал оның жанында сол уақытта кем дегенде 7 адам болған. Зардап шеккен сарбаздың анасы Гүлсім Қамиева өзі бейнекамера жазбаларын қарап, дәретханадан белбеумен шыққан сержантты көрген (оның белінде басқа белбеу болған). Сарбаз ауруханаға түскенде оған миға ауыр соққы, жедел субдуральді гематома, шүйде сүйегінің сынуы және басқа да ауыр жарақаттар диагнозы қойылған. Алматы қаласының Орталық клиникалық ауруханасында оның жағдайы жақсарып, есін жинап, туыстарына ыммен ұрып-соғу салдарынан зардап шеккенін көрсеткен. Сол күні кешке оны жақындарына ескертпестен әскери госпитальға ауыстырып, онда бас сүйегін трепанациялап, миының бір бөлігін алып тастаған. Себебі онда инфекция пайда болған делінген. Содан кейін ол қайтадан жансақтау бөліміне түскен. Осы «емнен» кейін сарбазды Орталық клиникалық ауруханада күткен. Маусым айында реанимациядан нейрохирургия бөліміне ауыстырды. Ербаянның сана белгілері қайта пайда болып, ол жақындарының бар екенін сезіп, көзімен және қимыл арқылы (саусақтарының ұшымен) сөйлеуді түсінетінін көрсете бастаған. Сарбаздың анасы мен ағасы оның төсегінің қасында кезекпен күзетіп жүрді. Себебі олар Ербаянға емін-еркін келіп-кетіп жүрген әскери дәрігерлерден қорықты. Сонымен қатар науқасты жарамдылық мерзімі өтіп кеткен тағаммен тамақтандыруға тырысқан жағдай да болған. Наурызбай Мұхтар 14 маусымда ағасына бергісі келген өнімнің жарамдылық мерзімі 29 мамырда аяқталғанын байқаған.
Шілде айының басында жас жігітті медициналық авиациямен Астана қаласындағы Ұлттық нейрохирургия орталығына жеткізді. Ата-анасына осы қалада күтім жасауға ыңғайлырақ болды. Себебі олар елордада тұрады. Бір айдан кейін науқасты үйіне шығарды. Дәрігерлер жазып берген қағазда науқасты «ата-анасының талабымен» деп жібергендерін көрсеткен. Туыстары болса, Ербаянды шығаруды сұрамағандарын айтады.
Оның айтуынша, нейрохирургия орталығындағы ем кезінде Ербаян құрысып, ұстамасы басталып, аузынан көбік аққан. Бұрын мұндай ұстамасы болмаған. 31 шілдеден бері ол үйде жатыр. Үйде мұндай жағдай қайталанбады. Үш күн бойы науқасқа күтім жасауды тек оның туыстары – анасы, кіші ағалары мен қарындасы атқарып келеді. Бұған дейін отбасы жеке клиникалардағы дәрігерлер мен медбикелерге ақы төлеп, шақыртып отырған.
Нейрохирургия орталығының дәрігерлері де Ербаянға одан әрі емделу қажет екенін мойындайды.
Дәрігерлік ұсыныстарда науқасқа диспансерлік емдеу және невропатолог, офтальмолог, реабилитолог, ЛОР-дәрігер, уролог, гастроэнтеролог, хирург, терапевт сияқты мамандардың бақылауы қажет екені көрсетілген.
Ол әскери қызметкерлердің Ербаянның жағдайын сұрап жүргенін айтты. Тамыз айының басында, ауруханадан шығарылғаннан кейін оларға Ұлттық ұланның бас қолбасшысының орынбасары Қайрат Үмбетов келген. Ол сарбазды шетелде емдеуді ұйымдастыратынын айтқан. Бірақ ол содан кейін Ербаянның отбасына хабарласпапты.
Мұхтар Ербаянның ісін әділ тергеу үшін қоғамдық негізде күресіп жүрген отбасының адвокаты Инга Иманбайдың айтуынша, зардап шеккен сарбазға әлі күнге дейін мүгедектік тағайындалмаған және оның отбасы ешқандай мемлекеттік жәрдемақы алмаған.
Orda.kz журналисіне берген сұхбатында ол тергеудің де әлі тоқтап тұрғанын айтты.
Инга Иманбай әлеуметтік желідегі жазбасында Ербаянға көмек сұрап, жазылушыларына үндеу жасады. Көпбалалы отбасында тек әкесі жұмыс істейді. Сарбаздың анасы ұлы жарақат алғаннан бері тек соның күтімімен айналысып отыр. Қазір оған күтім өте қажет. Ол сөйлей алмайды. Қозғала алмайды, өздігінен тамақтанып, су іше алмайды, дем ала алмайды. Ақылы клиникадағы үш айлық реабилитация үшін отбасы 3,5 миллион теңге жинауы керек.",2024-08-17T23:03:21+05:00,2024-08-17T23:03:21+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/1723920578_photo_2024-05-30_13-21-54.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/1723920578_photo_2024-05-30_13-21-54.webp,
8a9f5b7e629ec34c8fbeca1d4bf04966,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Әскердегі сержанттың озбырлығы сау жігітті жындыханаға аттандырды,Алматы қаласындағы 61993 әскери бөліміне аттанған Темірғали Данияр екі айдан кейін жындыханаға түсті. Өз еркімен әскерге кеткен Данияр екі аптадан соң қысым көргенін ата-анасына айтқан.,investigations,https://kaz.orda.kz/askerdegi-serzhanttyn-ozbyrlygy-sau-zhigitti-zhyndyhanaga-attandyrdy-128851/,"Алматы қаласындағы 61993 әскери бөліміне аттанған Темірғали Данияр екі айдан кейін жындыханаға түсті. Өз еркімен әскерге кеткен Данияр екі аптадан соң қысым көргенін ата-анасына айтқан. Сарбаздың анасы Сыражанова Салтанат Orda.kz редакцияcына сұхбат берді.
Ақтөбе қаласының тұрғыны Темірғали Данияр 18 жасқа толған кезде өз еркімен әскери комиссариатқа барып, тексерістен өтіп, 3-тамызда Алматы қаласындағы 61993 әскери бөліміне қабылданып, сарбаз атанды.
Даниярдың соққыдан кейін басы айналып, құлағы мен мұрнынан қан кетіп, жағдайы нашарлай бастаған. Арада бір апта уақыт өткеннен кейін ата-анасына хабар келді.
Анасының айтуынша, әкесі жанына барғаннан кейін де Данияр 3 сағаттай әкесін танымай, басын шайқап тілдесе алмаған. Өз-өзіне келгеннен кейін Данияр әкесімен үйге қатпаймын, осы әскерді аяқтап шығамын деп қарсыласты. Арада бір апта өткеннен кейін Данияр ант қабылдады. Ант қабылдау рәсіміне әкесі жанында болды. Рәсім барысында Данияр өзін ұрған сержантты әкесіне көрсетіп, тіпті суретке де түсіріп алған.
Ант қабылдау рәсімі кезінде Даниярдың әкесінің жанына психолог келіп: «Арыз шағымыңыз бар ма? Бүгін сіздің балаңызды ұрса, ертең басқаның баласын ұрады ғой жасырмай айтсаңызшы» деп сұраған.
Анасы Салтанат денсаулығына байланысты ота жасатып үйге келген кезде хабар келді. Отадан жаңа шыққан ана денсаулығына қарамай,  тәуекелге барып, баласы үшін Алматы қаласына ұшақпен ұшып келді.
Қазіргі таңда Данияр Астана қаласындағы әскери госпиталдің психиатририялық бөлімінде жатыр. Анасы Астана қаласына келгелі жағдайы жақсарып, сөйлесе бастағанын айтты. Астанадағы психолог дәрігері Даниярдың әбден қорқып, үрейленіп қалғанын айтқан.
2 желтоқсан күні Даниярдың анасына Серік Жанбосын деген кісі хабарласып қорғаныс министрлігіне шақырды. Анасының айтуынша, шақырту себебі арыз шағымды тыңдау екен. Министірлік анасына оны Ақтөбе қаласындағы әскери бөлімшеге ауыстыруды ұсыныпты. Бірақ анасы да, Даниярда ол тозақ мекеніне барғысы келмейтінін айтты. Қорғаныс мингистірлігінде Данияр жанындағы сарбаздардан қалай қайтып кету жолын сұрастырғанын анасына айтқан. Анасы бұған сенбеймін, себебі балам менің қарсы болғаныма қарамастан әскерге өз еркімен кетті деп отыр.
Иә, қазіргі таңда әлеуметтік желіден жігіттерді  күштеп әскерге алып кетіп жатқанын көріп жүрміз. Ал, Даниярдың жағдайы тіптен бөлек. Әскерге бару Даниярдың арманы болған. Бірақ командирлер, жалпы жауапты адамдар әскерден кеткісі келіп өз-өзіне қол жұмсады деп, барлық жауапкершілікті Даниярдың мойнына артуда. Әскерге өз еркімен барып жандыханадан бірақ шыққан Даниярдың қолында әскери билет емес «жынды» деген анықтамасы бар. Бейбіт заманда өзі талпынып, Отанымды қорғаймын деп барған спортпен айналысқан, есі де, дені сау сойталдай жігіт - Данияр әскерден жынды болып оралады...
Бүгінгі күні  Қазақстанда өршіп тұрған мәселенің бірі осы әскердегі әлімжеттік, қысым көрсету сияқты сорақылықтың әлі де түйіні шешілер емес. Құзырлы мекемелер жастарды көшеден жағасынан алып, әскерге сүйреуді жақсы меңгерген.  Оның да саны мен салдарын кім саралап жатыр? Әскерге арманмен кетіп, табытпен оралып жатқан қыршындардың өміріне кім жауапты?! Осыдан кейін қандай есі дұрыс ата-ана аузы барып баласына әскерге бар деп айтады...
Біз бұл оқиғаға қатысты десанттық-шабуылдау әскерлери бөліміне ресми сауал жолдадық. Мақала жарияланған сәтте жауап әлі келіп түспеді. Orda.kz жағдайды бақылауда ұстайды.",2024-12-07T09:00:00+05:00,2024-12-07T09:00:00+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/voennyj-kollazh.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/cab9864d-41f7-447c-ab67-4495062e0f54.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/eaafe63a-de1e-4bde-b36a-8569c79524d0.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/f899becc-e344-4dd5-82b4-d4a5b9ecac33.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/voennyj-kollazh.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/voennyj-kollazh.webp,
8a023c45d4ab466cf00b9cc8ef809ac0,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Әскерден қайтқан мүрделер: Жақсылықовтың отставкаға кетуі және жаңа министр кім?,Қорғаныс министрі Руслан Жақсылықов күтпеген жерден отставкаға кетті. Бұл шешім оның бағыныштылары Сенатта Қазақстанның аумақтық қорғаныс туралы жаңа заңын сәтті қорғағаннан бірнеше күн өткен соң,investigations,https://kaz.orda.kz/askerden-kajtkan-myrdeler-zhaksylykovtyn-otstavkaga-ketui-zhane-zhana-ministr-kim-133214/,"Қорғаныс министрі Руслан Жақсылықов күтпеген жерден отставкаға кетті. Бұл шешім оның қол астындағы қызметкерлер сенатта Қазақстанның аумақтық қорғаныс туралы жаңа заңын сәтті қорғағаннан бірнеше күн өткен соң жарияланды. Министр лауазымына келгенде әскердегі әлімжеттік, сарбаздардың өлімі және т.б. әскери жүйенің құрылымындағы мәселелер үйіліп тұрған еді. Алайда сол күйі ол мәселелер шешілмей кетті. Әлі күнге әскерден мүрдесі қайтқан сарбаздар жайлы жаңалықтар толастамай тұр.
2022 жылдың қаңтарынан бері министр қызметін атқарып келген Жақсылықовтың орнына мол әскери тәжірибесі бар Дәурен Қосанов тағайындалды. Ол 1969 жылы Павлодар облысындағы Новотроицк ауылында дүниеге келген. Армавир жоғары әскери авиациялық училищесін, Юрий Гагарин атындағы Әскери-әуе академиясын және Ресей Федерациясы Қарулы Күштерінің Бас штаб академиясын тәмамдаған.
Жақсылықовтың отставкасын қоғам қызу талқылап, түрлі алып-қашпа әңгімелер мен болжамдар тарап кетті. Кейбір қазақстандық БАҚ өкілдері бұрынғы министрді күштік құрылымдар ұстағанын хабарлады. Алайда бұл ақпаратты растайтын ресми дерек болмады. Көп ұзамай басқа басылымдар экс-министрдің отбасымен үйінде тыныш ас ішіп отырған видеосына сілтеме жасап, бұл мәліметті жоққа шығарды. Белгілі журналист әрі қоғам қайраткері Әсет Матаев та Жақсылықовтың бостандықта екенін мәлімдеді.
БАҚ-тың сұрауына жауап беруден бас тартқан немесе екіұшты жауап берген күштік құрылымдардың баспасөз қызметі жағдайды одан сайын күмәнді етті. Бұл жасырын дереккөздерге сүйенетін журналистерді әшкерелеуге жасалған әрекет пе, әлде Жақсылықовқа көрсетілген сес пе?
Қайткен күнде де Orda.kz редакциясы бұрынғы министрдің жүріп өткен жолына зер салып, сондай-ақ соңғы жылдары Қорғаныс министрлігіне қатысты туындаған жанжалдарға шолу жасауды жөн көрді. Сонымен қатар, біз мәжілістің Қорғаныс және қауіпсіздік комитетінің депутаттарынан бұрынғы және қазіргі министрлер жайында пікірін сұрадық.
Соңғы жылдары Қазақстанда әскер қатарына аттанған сарбаздардың қаза табуына байланысты қоғамда үлкен шу болды. Солардың ішінде елдің жағасын ұстатып, дүрліктірген жағдай — Ербаян Мұхтардың оқиғасы.
Бұл оқиға Қорғаныс министрлігінің құзыретіндегі мәселе емес. Себебі марқұм сарбаз Ішкі істер министрлігіне қарасты Ұлттық ұланның № 5571 әскери бөлімінде қызмет еткен. 2023 жылдың желтоқсанында ол басынан ауыр ми жарақатын алып, жансақтау бөліміне түсті. Ресми мәлімет бойынша, ол әжетханада құлап, басын қатты еденге ұрып алған. Алайда анасы бұл нұсқаға сенбеді. Баласының бөлімге жөнелтерде мұрны сынғанын байқағанын, ал ауруханада денесінде ұрып-соғу іздері болғанын айтты. Мұхтардың өмірі үшін дәрігерлер бес айдан астам күресті, ал қоғам оның шетелде емделуі үшін 230 миллион теңгеден астам қаражат жинады.
2022 жылдың тамызында сол бөлімде тағы бір сарбаз — Алмас Шахимов қаза тапты. Ұлттық ұланның ресми мәліметінше, ол дауыл кезінде үстіне шатыр құлағаннан кейін көз жұмған. Алайда кейін мәйітті қайта қазып алған туыстары денесінде пышақ жарақаттары болғанын айтты. Бұл жағдай ресми нұсқаның шындыққа жанаспайтынын көрсетті. Осы күнге дейін оның нақты өлім себебі анықталмаған. Бүйрегі езілген, бас сүйегі сынған, арқасына темекі басылған сарбаздың ісіне қатысты бұрынғы офицер Ерболат Шаназар ҚР ҚК 190-бабы 2-бөлімінің 3 және 4-тармақтары бойынша — «Қызметтік жағдайын пайдалана отырып алаяқтық жасау» айыбымен кінәлі деп танылды. Сарбазға несие алдырған офицерді прокурор Шаназарға 4 жыл бас бостандығынан айыру жазасын сұрады. Алайда сот оған 2 жыл бостандығын шектеу жазасын тағайындап, 200 сағат қоғамдық жұмысқа тарту туралы шешім шығарды. Ал оның анасы әділдікке жетпей қоймайтынын айтып, әлі күнге күйіктен ішқұса болып жүр.
2023 жылдың күзі. 19 жастағы Досымжан Сәлімжан Маңғыстау облысындағы «Оймаша» полигонында оқ тиіп, бет тұсынан ауыр жарақат алып, көз жұмды. Оны атып жіберген — кезекші лейтенант. Құзырлы орган күдіктінің ұсталғанын дереу хабарлағанымен, қоғамда әскердегі қауіпсіздік мәселесі мен командирлердің немқұрайлылығы жайлы сын қайта өршіп кетті.
2022 жылдың сәуірінде Жамбыл облысындағы Гвардейск гарнизонында 19 жастағы мерзімді қызметтегі сарбаз Әлібек Қалбай қаза тапты. Қызметке кіріскеніне небәрі 10 күн ғана болған. Қорғаныс министрлігі оның таңертеңгі сап түзу кезінде есінен танып қалғанын мәлімдеді. Алайда туыстары бұл нұсқаға күмәнмен қарап, тәуелсіз тергеу жүргізуді талап етті.
Әскердегі өз-өзіне қол жұмсау фактілері де қоғамды алаңдататын ауыр мәселе күйінде қалып отыр. 2022 жылдың тамызында 18 жастағы Бекбол Мираштың денесін ҰҚК-ге қарасты «Шөлдала» шекара бөлімінде асылып тұрған күйде тапқан. Алғашында іс жабылып, өлім «суицид» деп танылды. Алайда туыстары мен белсенділердің қысымынан кейін іс қайта тергеуге алынды. Тергеу барысында сарбаздың зорлық-зомбылық көргені, тіпті жыныстық сипаттағы қысым болғаны туралы мәліметтер шықты. Сот-медициналық сараптамасының қорытындысы бойынша Б.Мираштың ауыз қуысының ішіндегі жағындыдан адам қанының қоспасы бар тұқымдық сұйықтыққа тән концентрация табылды.
2024 жылдың күзі. Приозерск қаласында мерзімді сарбаз Жеңіс Ахметжан өлі күйінде табылды. Қорғаныс министрлігі оның өз-өзіне қол жұмсағанын, автоматпен өзін атып өлгенін хабарлады. Алайда достары оның болашаққа жоспар құрғанын, жақындарына хабарласқанын, анасына тосын сый дайындамақ болғанын айтты. Туыстары суицид дегенге сенбей, істі қайта тергеуді талап етті.
2024 жыл. 19 қыркүйекте Аягөз гарнизонының 10810 әскери бөлімінің лейтенанты Нұрсұлтан Алдамұратовтың денесі өзінің тұрғылықты жерінде табылды.
Қазақстан Қорғаныс министрлігі соңғы жылдары отандық қорғаныс-өнеркәсіп кешеніне байланысты дау мен жемқорлыққа қатысты жанжалдың астында қалды.
Алдымен, Kazakhstan Paramount Engineering (KPE) компаниясы бұған дейін мақұлданған WSE жауынгерлік модулі орнатылған «Арлан» құрышталған көліктерінің мемлекеттік қорғаныс тапсырысына енбей қалуына байланысты Қорғаныс министрлігін сотқа берді. Компания директорының айтуынша, техниканың барлық стандарттарға сай болуына қарамастан, келісімнің жүзеге аспауына тікелей министрлік кінәлі.
Сондай-ақ министрлікке қарасты еншілес ұйым — «Әскери құрылыс» АҚ да дауға ілікті. 2023 жылдың ортасында бұл мекеменің бұрынғы басшысына қатысты 590 миллион теңгеден астам қаржыны жалған келісімшарттар арқылы жымқырды деген айыппен қылмыстық іс қозғалды. Министрлік бұл қылмысқа қатысы жоқ екенін айтып, 2022 жылдың басынан бастап «Әскери құрылыс» мекемесін қайта құрып жатқанын, 2023 жылдың соңына дейін мердігерлер алдындағы қарыздарды өтеуді мақсат еткенін мәлімдеді.
Соңында қоғам белсендісі Дидар Смағұловтың бастамасымен жүргізілген тергеу де жұртшылық назарын аударды. Ол дер кезінде өткізілген мемлекеттік сатып алулардың заңдылығына күмән келтіріп, бір миллионға жуық арнайы киімдері мен 43 000 сырт киімнің сатып алынуының артында жемқорлық жүйесі жатуы мүмкін екенін айтты. Белсендінің айтуынша, бұл келісімдер Maximus атты компания арқылы жүзеге асқан.
Мәжіліс депутаты Ермұрат Бәпи биыл Қазақстан Қарулы күштеріне бөлінетін қаражаттың азайғанын мәлімдеді. Оның сөзінше, былтыр қорғаныс саласына жалпы ішкі өнімнің шамамен 0,75 пайызы жұмсалса, биыл бұл көрсеткіш 0,6 пайызға дейін төмендеген. Депутат келер жылы бұл қаржыны арттыру қажет деп есептейді және бұл мәселе бойынша тиісті органдарға ұсыныс жасалғанын айтты.
Қорғаныс министрінің ауысуына қатысты пікір білдірген Ермұрат Бәпи жаңа министрдің қызметі жайлы әлі толық білмейтінін мойындады. Бірақ бұл жауапты қызметке президент сеніп тапсырған офицердің сенімді ақтайтынына үміт білдірді.
Әскери саладағы мәселелер мен қорғанысқа арналған сатып алулар төңірегіндегі дау-дамай туралы сұраққа жауап бергенде, депутат Қорғаныс министрлігі мұндай сатып алумен тікелей айналыспайтынын айтты. Оның сөзінше, бұл іспен негізінен Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі сынды өзге ведомстволар шұғылданады. Осы ретте, ол барлық әскери сатып алуға жауап беретін бірыңғай құрылым қажет екенін алға тартты.
Депутат Мұрат Әбенов та жаңа министрдің тағайындалуына байланысты өз көзқарасын білдірді. Ол қорғаныс басшысының әскери дайындығы мен техникалық біліктілігін ерекше атап өтті. Әбеновтің айтуынша, бұрынғы басшылыққа айналсоқтап орала бергенше, болашаққа көз тігіп, нақты істерді талқылаған дұрыс.
Депутат қазіргі геосаяси ахуал жағдайында әскерді техникалық жағынан жаңғыртып, заманауи технологияны енгізу басты бағыт болуы керек екенін айтты. Сондай-ақ, ол бұған дейін Қарулы күштердің бейнесін жасауға бағытталған тәсілдерге сын көзбен қарады.
Оның айтуынша, әскери қызметкерлердің қазаға ұшыраған қайғылы оқиғаларын ешбір жарнама, бір реттік акциялармен бүркемелеуге болмайды. Әскерге басты жетіспейтін дүние – қауіпсіздік пен адамға деген құрмет.
Маусым айының басында Бас прокурор Берік Асылов Қазақстан әскерін реформалау бойынша екі жаңа жобаны жария етті. Оның айтуынша, әскер ар-намысқа, тәртіпке және әділеттілікке негізделуі тиіс, ал сарбаздардың өмірі мен қауіпсіздігін қорғау – барлық деңгейдегі қолбасшылықтың басты міндетіне айналуы қажет.
Ол сарбаздардың өмірі мен денсаулығын сақтау тек ұран емес, нақты іспен көрініс табуы тиіс екенін баса айтты.
Қарулы күштер қатарында «Әскердегі заң мен тәртіп» және «Цифрлық профилактика» атты жобалар іске қосылады. Қазіргі заманғы бейнабақылау жүйелері енгізіледі, ал жауынгерлік кезекшілік пен қарауылда тұрған сарбаздар мен командирлерге бейнежетондар беріледі. Бұл оқиғаларды өз уақытында тіркеуге мүмкіндік береді.
Сонымен қатар armia.kz сайтына орналастырылған цифрлық сервистер көбейді. Онлайн-кеңесші жұмыс істей бастады. Енді мерзімді қызметтегі сарбаздар үшін жаңа байланыс арналары енгізіледі. Бас прокурордың айтуынша, әрбір сарбаз қауіп төнген жағдайда қайда жүгіну керектігін білуі тиіс.
Медициналық және шақыру комиссияларына баса аударылады. Бұл құрылымдар алдағы уақытта өз отырыстарын толық аудио және бейнежазбаға түсіріп, оны цифрландырып, шақырылушылар үшін қашықтан қолжетімді етпек. Бұл денсаулығына байланысты қарсы көрсетілімдері бар жастардың әскерге шақырылуын болдырмауға және процесті барынша ашық етуге мүмкіндік береді.
Айта кетейік, былтыр күзде қоғамда экс-қорғаныс министрі Руслан Жақсылықовтың әскери формада, орден-медаль тағып, отбасымен бірге түскен суреті қызу талқыланған еді.
Бар назар оның жары Эльмира Баққалиге ауды. Кейін ол да әскери қызметші, бұған дейін әнші болғаны белгілі болды. Бұл фото жұртшылық арасында түрлі сұрақ туындатып, Қорғаныс министрлігі түсініктеме беруге мәжбүр болды. Ересектердегі марапаттар – шын, ал балалардағысы – муляж.
Көп ұзамай әлеуметтік желілерде Эльмираның 2015 жылы түсірілген, сарбаздар ортасында патриоттық ән шырқаған бейнебаяны тарады. Министрлік тағы да мәлімдеме жасап, бейнебаян рұқсатпен түсірілгенін, бюджет есебінен қаржыландырылмағанын, ал Эльмира – Ұлттық ұлан ансамблінің әншісі екенін түсіндіруге мәжбүр болды.
Әскери қызметке дейін ол эстрадада өнер көрсеткен, бейнебаяндарға да, киноға да түскені белгілі болды. Қазір – майор, «Құрмет» орденінің иегері. Әлеуметтік желілердегі парақшалары жабық, бірақ Facebook-тегі ақпаратына қарағанда, 2016 жылдан бері тұрмыста. Дау тудырған сурет фотостудияның айтуынша, отбасының рұқсатымен жарияланған.
Еске сала кетсек, Orda.kz бұрынғы қорғаныс министрі Руслан Жақсылықовтың Астана қаласының уақытша ұстау изоляторына жеткізілгені туралы жазған болатын.
Автор: Артем Волков",2025-06-12T14:07:35+05:00,2025-06-12T14:07:35+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/1749718934_kollazh-specsnarjazhenie.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1749718755_photo_2024-08-20_22-07-03-1-1.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/1749718934_kollazh-specsnarjazhenie.webp,
f0ea5ae2d6a229b4cb8c1a03e2cb366f,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Астанадағы Назарбаевтар мен Құлыбаевтар иемденген гектар жер: Ол жақта не бар және көршілері кім?,"Астанаға Қарағанды тас жолы бағытынан кіреберісте ескі резиденция орналасқан. Бұл ауқымды аумақ (150 гектардан асады) биік қоршаумен қоршалып, полиция күзетуде.",investigations,https://kaz.orda.kz/astanadagy-nazarbaevtar-men-kulybaevtar-iemdengen-gektar-zher-ol-zhakta-ne-bar-zhane-korshileri-kim-132195/,"Orda.kz экс-президент Нұрсұлтан Назарбаев пен оның отбасына тиесілі жылжымайтын мүліктерді іздеп, зерттеп жатыр. Бұл жолы біз гольф-клубтар, мемлекеттік саяжайлар және жаңа зәулім сарайлар туралы баяндаймыз.
Қарағанды тас жолы бағытынан бері қарай Астанаға кіреберісте ескі резиденция орналасқан. Бұл ауқымды аумақ (150 гектардан асады) биік қоршаумен қоршалған. Оны полиция күзетіп тұр. Жердің жария кадастрлық картасына қарасақ, бұл жер телімі президент істері басқармасының мемлекеттік резиденциялар дирекциясына тиесілі.
Ең қызығы бұл резиденцияның қандай мақсатта қолданылатыны...
Ал мемлекеттік саяжай маңындағы үлкен жер телімінің иесі кім екені белгілі. Бұл — Тимур Құлыбаев, дәлірек айтсақ, оның «Кипрос» ЖШС-і қарамағындағы жер. Картада көлемі 32 гектар болатын шағын гольф-клуб орналасқан. Жер телімінің құны — 213 миллион теңге.
Еске салайық, жуырда біз Нұрсұлтан Назарбаевтың Астанадағы аралда орналасқан жер телімінің бір бөлігін өз туыстарынан — яғни жиендерінен алып қойғанын анықтадық.
Құлыбаевтың гольфқа қызығушылығы мұнымен шектелмейді. «Кипрос» компаниясына «Golf Club Astana» ЖШС де тиесілі, ал оның артында тағы бір гольф-клуб тұр. Бұл — елордадағы танымал орын. Мұнда жиі фестивальдер мен концерттер өткізіледі. Клуб элиталық тұрғын үй кешенінің маңында орналасқан.
Гольф-клубтың аумағы — 82 гектар. Тағы 8 гектар жерде үлкен зәулім сарай бар, жанында футбол және баскетбол алаңдары орналасқан. Бұл жер телімі «Golf Club Astana»-ға емес, тікелей «Кипрос» компаниясына тиесілі.
Осы тұрғын үй кешенінде тағы бір шағын үй мен жер телімі бар. Кадастрлық картаға сәйкес, қазіргі кезде ол «Oil Real estate» ЖШС-іне тиесілі. Алайда 2022 жылдың наурыз айында Астана әкімдігі дәл осы мекенжайдағы нысанды бұзу туралы «Кипрос» компаниясына рұқсат берген.
Бұған дейін біз Назарбаев пен оның ұлына тиесілі арал және оған іргелес жатқан аумақтар жайлы жазған едік. Ол жерлерді ол өзіне жақын швейцариялық Mabetex Group құрылыс компаниясының өкілдеріне берген. Бұл аумақтар аралдың сол жағалауында орналасқан. Ал оң жағалауында парк пен тағы бірнеше жер телімі бар. Аралдан Сарайшық ауданына апаратын жабық жол салынған, ол оң жағалауға дейін барады. Сол маңда, тура Есілдің бойында шағын сарқырамалар каскады орналасқан. Аумағы аса абаттандырылмаған, бірақ бұрын адамдар бұл жерге еркін келіп, тынығатын.
Ал қазір ондай мүмкіндік жоқ — себебі бүкіл аумақ темір қоршаулармен бөлініп тасталған.
Бұл аумақ пен ондағы құрылыстарды G-park пен «Кипрос» бөліп алған. Бұрын бұл жерде үлкен зәулім сарай тұрған, енді Құлыбаев, болжам бойынша, тағы бір жаңа сарай тұрғызып жатыр. Бұл жер телімдерінің барлығына берілген ресми міндеті — паркингі бар аз қабатты тұрғын үй кешенін салу тапсырылған.
Біздің көргеніміз — құрылыс жұмыстары басталып кеткен көрініс. Соның салдарынан азаматтардың сарқырамаларға баратын жолы жабылды. Айтпақшы, сол құрылысқа қарсы беттегі бірнеше бос жер телімі де «Кипрос» компаниясының меншігінде.",2025-04-23T09:30:14+05:00,2025-04-23T09:30:14+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/1744976687_ostrov_nazarbaeva_nazarbaev_osobnjaki_kollazh2_orda.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744972998_1744816180_karta-rajon-almaty.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744973531_dji_0679.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744973576_dji_0693.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744973883_dom-otdelno.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744973883_ojl.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744974006_sajazhaj-ceny.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744974071_snos.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744975235_photo_2025-04-16_18-56-56.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744975293_dji_20250412175604_0266_d.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744975346_dji_20250412175613_0269_d.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744975476_kadastr.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744975539_talon.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744976188_karta-vokrug-ostrova-novaja-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/1744976687_ostrov_nazarbaeva_nazarbaev_osobnjaki_kollazh2_orda.webp,
f8dcd7a99e326f1c302b935ea573dc03,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Астанадағы Нұрсұлтан Назарбаев аралының жаңа иесі кім?,"«Жасыл» аралы Есіл ауданының Есіл өзенінің бойында орналасқан, соңғы 20 жыл Нұрсұлтан мен Болат Назарбаевтардың меншігінде.  2022 жылы Қаңтар оқиғаларынан кейін Нұрсұлтан Назарбаев өз үлесін ұлы Тауманға, ал Болат үлесін ұлы Нұрбол мен қызы Құндызға сыйға тартты. Енді бұл жер жаңа иелеріне өтті. Orda.kz журналисі Назарбаевтар отбасының мұрасына қатысты кадастрлық жайттарды зерттеді.",investigations,https://kaz.orda.kz/astanadagy-nursultan-nazarbaev-aralynyn-zhana-iesi-kim-131690/,"«Жасыл» аралы Есіл ауданының Есіл өзені бойында орналасқан. Соңғы 20 жыл бойы ол Нұрсұлтан және Болат Назарбаевтардың меншігінде болды. 2022 жылғы Қаңтар оқиғаларынан кейін Нұрсұлтан Назарбаев өз үлесін ұлы Тауманға, ал Болат Назарбаев үлесін ұлы Нұрбол мен қызы Құндызға сыйға тартты. Енді бұл жерлердің иесі өзгерді.
Orda.kz Назарбаевтар отбасының мұрасына қатысты кадастрлық деректерді зерттеді.
2007 жылы әкімдік бұл жер телімін мемлекет басшысына сыйға тартты. 2009 жылы аралдың бір бөлігі інісі Болат Назарбаевқа өтті. 2010-жылдардың басынан арал тәулік бойы полицияның күзетінде.
Аралға апаратын екі ғана жол бар: сол жағалаудағы жол күзетілсе, оң жағалаудан санаулы адамға ғана кіруге болады. Жан-жағы үлкен қоршаумен қоршалған аумақта жеке үйлер, тікұшақ алаңы және жасанды орман бар.
Арал әлі күнге дейін қатаң күзетілуде, бірақ экс-президент отбасы мүшелерінің онда тұрып жатқаны туралы ақпарат жоқ.
Аралдың Назарбаевтар иемденбеген бөлігін ҚР президенті істер басқармасы иеленген.
Дегенмен жақында аралдың бір бөлігі жаңа меншік иесіне өтті. Қоғамдық кадастр картасына сәйкес, Құндыз және Нұрбол Назарбаевтардың үлестері енді «Smart Investment» ЖШС-на тиесілі.
Бұл компанияны «Байтау даму қоры» құрған, ол Нұрсұлтан Назарбаевтың қор құрылымына кіреді. Компания Астанадағы Бірінші Президент кітапханасында орналасқан.
Осылайша, жер телімі қайтадан Нұрсұлтан Назарбаевтың ықпалында қалды.
Кадастрлық карта бойынша учаскенің қалған бөлігі жеке тұлғаға тиесілі. Оның кім екені белгісіз, бірақ бұл тұлға Тауман Назарбаев болуы мүмкін.
Аралдың шығыс бөлігіндегі кадастрлық деректер картадан алынып тасталған. Бұрын ол президент Істер басқармасына тиесілі деп көрсетілсе, қазір кадастрлық нөмір де жоқ, иесі белгісіз.",2025-03-27T11:18:58+05:00,2025-03-27T11:18:58+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/1743054579_1742983380_dji_0302_mp4_20220523_112458_892.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1743054315_bolat-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1743054455_1742983075_karta.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1743054502_1742983062_4.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1743054503_dji_0301_mp4_20220523_112519_883.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/nan-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/1743054579_1742983380_dji_0302_mp4_20220523_112458_892.webp;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1743054545_1742983062_3.jpg;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1743054545_6.jpg,
647f2ba6059cf27dd09ddbb8b887a9b4,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Астанаға жаяу барамын»: Қаңтар құрбанының жесірін біреулер кері қайтарды,"Алматы тұрғыны Шапағат Қадырова – 2022 жылғы Қаңтар оқиғасы кезінде оқ тиіп қаза болған Әкімжан Бектұрғанның жесірі. 8 желтоқсанда әділдік талап ету үшін Алматыдан Астанаға жаяу жолға шыққанын айтқан. Алайда жолда біреулер көлікке отырғызып оны Алматыға қайта әкеліп тастады, деп хабарлайды Orda.kz.",investigations,https://kaz.orda.kz/astanaga-zhajau-baramyn-kantar-kurbanynyn-zhesirin-bireuler-keri-kajtardy-136472/,"Алматы тұрғыны Шапағат Қадырова – 2022 жылғы Қаңтар оқиғасы кезінде оқ тиіп қаза болған Әкімжан Бектұрғанның жесірі. 8 желтоқсанда әділдік талап ету үшін Алматыдан Астанаға жаяу жолға шыққанын айтқан. Алайда жолда біреулер көлікке отырғызып оны Алматыға қайта әкеліп тастады, деп хабарлайды Orda.kz.
Ол Qazaq Times тілшісіне берген сұхбатында төрт жылдан бері күйеуін атқан адамды анықтай алмай жүргенін, барлық мемлекеттік органдардың есігін тоздырғанын айтты.
Жолға қаражаты болмағандықтан, Астанаға жаяу шыққан Қадырованы тасжолда жолай кезіккен бір жүргізуші көлігіне отырғызған. Алайда ол әйелді қайтадан Алматыға алып кеткен.
Шапағат Қадырова «Астанаға енді автобуспен барамын» деген еді. Бірақ сейсенбі күні кешке оған Алматы қаласы әкімдігі хабарласып, шағымы бойынша сөйлесуге шақырған.
Ол енді қала әкімдігі қандай жауап беретініне мән бергісі келетінін айтты.",2025-12-09T11:30:13+05:00,2025-12-09T11:30:13+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/inshot_20251209_101112121.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/inshot_20251209_101112121.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/inshot_20251209_101112121.webp,
d4cd4c28edb5617d742c6d0f6ad227c1,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Атып тастаймыз»: Қаңтардағы азаптаушы полицейлердің сот отырысы басталды,Алматы облысының Қаскелең қаласында 2022 жылғы Қаңтар оқиғалары кезінде Қошмамбет ауылында болған жаппай азаптауларға қатысты сотқа дейінгі тыңдаулары жайлы 2 репортаж жазған болатын. Процеске 44 зардап шегуші қатысып жатыр.,investigations,https://kaz.orda.kz/atyp-tastajmyz-kantardagy-azaptaushy-policejlerdin-sot-otyrysy-bastaldy-126962/,"Orda.kz Aлматы облысының Қаскелең қаласында 2022 жылғы Қаңтар оқиғалары кезінде Қошмамбет ауылында болған жаппай азаптауларға қатысты сотқа дейінгі тыңдаулары жайлы репортаж жазған болатын. Процеске 44 зардап шегуші қатысып жатыр. Соның ішінде 23 Өзбекстан азаматы және белгілі қырғыз джаз музыканты Викрам Рузахунов бар. Айыпталушылар қатарында Қарасай ауданы полиция басқармасының бұрынғы бес қызметкері мен Алматы қаласы полиция департаменті бастығының бұрынғы орынбасары Берік Әбілбеков бар. Халықаралық құқық қорғау ұйымдары өкілдері саналатын жәбірленушілердің адвокаттары процестің ашық өтуін және істі қосымша тергеуге жіберуді талап етіп жатыр. Бүгін сот жәбірленуші тараптың сөзін тыңдамақ.
Orda.kz тілшісі 3 баласы мен күйеу баласын, ағасын және өзін Қаңтар оқиғасы кезінде әскерилер ұрып-соққан қазақстандық азаматқа хабарласып мән-жайды сұрастырды.
Қазіргі кезде қаңтардағы азаптауға айыпты деп полицейлер Бауыржан Сопақов, Нұрсұлтан Хамитов, Арман Шойбеков, Берік Әбілбеков, Олжас Айдарханов пен Серік Тұрпанбаев күдікті деп танылып отыр. Оларға «Қатыгез, адамгершілікке жатпайтын немесе қадір-қасиетті қорлайтын қарым-қатынас, азаптаулар» және «Лауазымын асыра пайдалану» баптары бойынша іс қозғалды. Істе үш елден 44 азамат жәбірленуші деп танылған. Алайда кешегі сотта Қошмамбетте 98-99 адамды қамап азаптағаны анықталды. 7 қаңтар ҰҚК қызметкерлері Алматы — Ташкент жолын жауып, 99 азаматты ұстаған. Апарып қамап, құжат толтырмастан, соққыға жыққан. Біз қазақстандық азаматқа хабарласып сұрастырғанда, сол соққыға жылғылғандардың арасында 3 баласы мен күйеу баласы және ағасы, алтауы зардап шеккендерін айтты.
Сонымен қатар, адвокаттар сот хатшысын да істен шеттету талабын қойды. Хатшы осы жылы судьяның көмекшісі ретінде қызмет еткен, ал судья қазір айыпталушылардың бірінің қорғаушысы болып отыр. Алайда, іс басқа судьяға берілгенімен, ол бұл талапты қанағаттандырудан бас тартты, жеткілікті негіз жоқтығын алға тартты.
Кешегі сотқа төрт жәбірленуші қатысты. Соның ішінде бізге сұхбат берген азамат та бар.
Orda.kz тілшісіне берген сұхбатында жәбірленуші сол қаңтарда болған оқиға жайлы баяндап берді.
Жәбірленуші 2022 жылғы Қаңтар оқиғасы кезінде Қошмамбет ауылына аңшылықтан қайтып келе жатқанда әскерилер қалай ұрып-соққанын баяндап берді. Ол өз сөзінде содан бері еш жерге арызданбағанын да айтты. Тергеу ісі басталғанда тергеушілер шақырып алып, сол күні не болғанын сұраған. Бұл азаматтар өздерін ұрып соққанын айтқан соң, «жәбірленуші» ретінде танып, қазіргі таңда куәлік етуді ұсынып отыр. Жәбірленушінің айтуынша, сол күн оларды ешқандай себепсіз тоқтатып, аяусыз ұрып-соққан.
Жәбірленуші денсаулықтарының нашарлағанын, бірақ Қаңтар оқиғасы кезіндегі аласапыранда ауруханаға бару мүмкін болмағанын айтты:
Сот процесінде жәбірленушілер әскерилердің іс-әрекеттері заңсыз болғанын айтып, кінәлілердің жауапкершілікке тартылуын сұрады. Алайда олар айып тағылған адамдарды айыпты деп танып кесіп айта алматынын баяндады. Себебі бастырмалатып ұрып-соққанда түрін көруге мұрша болмапты.
Бұл іс бойынша сот процесі жалғасуда. Жәбірленушілер өздері көрген және бастан өткерген оқиғаларды толық баяндап беру үшін бүгін сот алдында жауап беріп жатыр.
Жәбірленуші әскерилердің 3 баласы мен жақындарын кез келген уақытта атып тастайтындарын айтып, қоқан-лоққы жасағанын жеткізді. Бұл ауыр мезетте ол өзінің жаны үшін емес, балалары мен жақындары үшін уайымдап кеткенін айтты.
Қаңтар оқиғасы кезінде болған құқық бұзушылықтар мен зорлық-зомбылық әрекеттері жайлы тергеулер мен сот процестері талай-талай тағдырларға қатысты болып отыр. Жәбірленушілер өз құқығын қорғау үшін күресіп жатыр.
Еске сала кетсек, 2022 жылдың 9 қаңтарында ер адамның 2 қаңтарда Алматыға билет сатып алып, митингіге қатысу үшін ақша төлегенін растаған кадрлар пайда болды. Алайда бұл адамның қырғыз елінің атақты музыканты Викрам Рузахунов екені және оны күшпен мойындатқаны анықталып іс халықаралық дауға ұласты. Ол босаған соң, өзін Қазақстанның полиция қызметкерлері азаптағанын баяндап берді.",2024-09-17T09:30:01+05:00,2024-09-17T09:30:01+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/img_20230206_173732_725-1440x810.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/img_20230206_173732_725-1440x810.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/img_20230206_173732_725-1440x810.webp,
6b9ef9c275721932599dc30f1a45b2fd,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Атырауда Яна Легкодимованың ісін ашқан тергеушіге жаңа атақ берілді,"Атырауда Яна Легкодимова ісін ашқан тергеушіге мерзімінен бұрын майор атағы берілді, деп хабарлайды Оrda.kz. Атырауда Яна Легкодимова ісін ашуға үлес қосқан тергеуші Темирхан Хажмуратовқа мерзімінен",investigations,https://kaz.orda.kz/atyrauda-jana-legkodimovanyn-isin-ashkan-tergeushige-zhana-atak-berildi-136461/,"Атырауда Яна Легкодимова ісін ашқан тергеушіге мерзімінен бұрын майор атағы берілді, деп хабарлайды Оrda.kz.
Атырауда Яна Легкодимова ісін ашуға үлес қосқан тергеуші Темірхан Қажымұратовқа мерзімінен бұрын майор атағы берілді. Темірхан Қажымұратов ерекше ауыр қылмыс істеріндегі дәл және мұқият жүргізілген жұмысы үшін марапатталды. Тергеушілер сот камераларынан жүздеген жазбаны зерттеп, ауқымды іздеу жұмыстарын жүргізіп, екі күдіктіні анықтап, қылмысты толық ашқан.
Бұл жағдай тергеу жұмысындағы үздік нәтижелер мен дәлелдерге сүйенген жүйелі жұмыстың арқасында оң шешімін тапты.
Еске сала кетсек, Яна Легкодимованы қасақана өлтіріп, мәйітін Жайыққа тастаған жаншошырлық қылмысы бүкіл Қазақстанды дүр сілкіндірген болатын. Қыздың мәйіті табылмай, ақыр соңында сүйегі ғана табылған болатын. Қылмыскерлер өмір бойына сотталды.",2025-12-08T15:01:21+05:00,2025-12-08T15:01:21+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/7e23855b738456efd04403c24f58075d.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/7e23855b738456efd04403c24f58075d.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/7e23855b738456efd04403c24f58075d.webp,
d98ae2d045e405c682d2b2ae7154e0da,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Атышулы Хасан ісіндегі жәбірленуші Шерзаттың әкесінің досы әрі сыныптасы екені белгілі болды,"2021 жылы өзін ұрлап, ұрып-соғуды Хасан Қасымбаев ұйымдастырғанын мәлімдеген ММА спортшысы Арман Әлімов Шерзаттың әкесімен мектеп кезінен бері дос болған.",investigations,https://kaz.orda.kz/atyshuly-hasan-isindegi-zhabirlenushi-sherzattyn-akesinin-dosy-ari-synyptasy-ekeni-belgili-boldy-131387/,"2021 жылы өзін ұрлап, ұрып-соғуды Хасан Қасымбаев ұйымдастырғанын мәлімдеген ММА спортшысы Арман Әлімов Шерзат Болаттың  әкесімен мектеп кезінен бері дос болған, деп хабарлайды Orda.kz дереккөздері.
Бұл мақалада біз оқиғаның қалай өрбігенін және жәбірленушілер туралы қандай жаңа мәліметтер шыққанын баяндаймыз.
Істің жаңа қыры – Әлімов пен қаза болған жасөспірімнің отбасы арасындағы болжалды байланыс. Дереккөздің айтуынша, ол Шерзатты жаттықтырған болуы мүмкін.
Еске салайық, Қасымбаевқа қатысты «Адам ұрлау», «Денсаулыққа қасақана ауыр зиян келтіру» және «Бопсалау» баптары бойынша қылмыстық іс қозғалған болатын.
Жақында Арман Әлімовтің анасы Orda.kz-ке ұлының 2021 жылдың маусым айында ұрланып, соққыға жығылғанын айтты.
Бұл ретте Әлімовтің өзі бұрын қылмыстық жауапкершілікке тартылған болатын.
Orda.kz редакциясының қарауында сот құжаттары бар. Оларға сәйкес:
Бүгін сондай-ақ Хасан Қасымбаевтың ісі бойынша екінші жәбірленуші пайда болғаны белгілі болды. Бұл туралы Әлімовтің адвокаты бірнеше БАҚ өкілдеріне хабарлады.
Orda.kz ақпарат көзі екінші жәбірленушінің 2016 жылғы оқиғаға қатысы бар екенін түсіндірді. Ол кезде іс «озбырлық» бабы бойынша тергелген, бірақ тараптардың татуласуына байланысты жабылған. Алайда қазір тергеу қайта ашылып, ""бопсалау"" санатына ауыстырылды.
Хасан Қасымбаевтың есімі 2024 жылдың қазан айында Талғарда 16 жастағы Шерзат Болаттың өлімінен кейін кеңінен танымал болды. Жергілікті тұрғындар оны қылмыстық әлеммен байланыстырады, алайда Қасымбаев Orda.kz сайтына берген сұхбатында бұл айыптауларды жоққа шығарды.
Тергеу жалғасуда.",2025-03-13T16:46:40+05:00,2025-03-13T16:46:40+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/800x450-2.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1741865671_alimov.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1741865671_prigovor-alimov.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/800x450-2.webp,
4ada42216b7fb67d7215b01350e23256,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Бағанашылдағы балалар үйі кімнің қолында және оған Құлыбаевтың қандай қатысы бар?,"Бағанашылдағы балалар үйіндегі даудың соңы жақсылықпен аяқталды деп топшылаймыз-ау, бірақ бұл қоғам ойлағандай болмады. Тереңінен қаузап қарасақ, барлық мәселе бұрмаланып, «өзімізше» шешілген. Ол қалай? Orda.kz балалар үйінің тағы да біршама мәселелерін назарларыңызға ұсынады.",investigations,https://kaz.orda.kz/baganashyldagy-balalar-yji-kimnin-kolynda-zhane-ogan-kulybaevtyn-kandaj-katysy-bar-135980/,"Бағанашылдағы балалар үйіндегі даудың соңында «Тоқаев араласқан соң жақсылықпен аяқталды» деп жұрт бір қуанып қалған еді. Сөйтсек жағдайдың түп-төркіні мүлде басқаша екен. Балалар үйіне елдегі алпауыт бизнесмендердің қандай қатысы бар?
Orda.kz істің мән-жайын анықтады.
Қазан айының басында Бағанашылдағы балалар үйінің тәрбиеленушілерін жөндеу жұмыстары аяқталғанша басқа орталыққа уақытша көшіреді деген хабар тарады. Балалар мен тәрбиешілер жөндеу жұмыстары мен балаларды басқа жаққа ауыстыруға қарсылық танытты. Алайда дәл осы жөндеу мен көшіру — балалар мен тәрбиешілер қарсы шыққан мәселе болатын. Олар: «Бізді бөлмеңіздер, ең үлкендерімізге оқуды аяқтап, тағы бір-екі жыл осы жерде қалуға мүмкіндік беріңіздер», — деп өтінген еді.
Балаларды орналастыру бойынша жауапкершілік Алматы қаласының білім басқармасына жүктеледі. Ғимараттың тек ішін ғана бұзады. Біраз уақыттан соң жаңадан хабарлама келеді:
Бұл хабарды оқығанда, сөз Бағанашылдағы балалар үйі туралы екенін бірден түсіну қиын. Себебі ел арасында аты белгілі сол мекеменің орнына ресми құжаттарда басқа атау көрсетілген. Бірақ ресми атаулардың шатасқан әлемінде нақты не болып жатқанын жасырып қою үшін осы жеткілікті.
«Интегра» деп аталатын қанша компания бар? Он шақтысы бар шығар. Бірі саудамен айналысады, бірі басқа салаларда жұмыс істейді. Ал ресми хабарламада аталған компанияның атымен толық сәйкес келетін мекеме бар. Бірақ ол не салық төлемейді, не құрылыс саласына қатысы жоқ компания. Демек, іздегеніміз бұл емес.
Біз Бағанашылдағы балалар үйіне шамамен 10 рет келген шығармыз. Көбіне біз келгенде дау-дамай болып жататын. Әйтеуір уақыт өте келе байқағанымыз айналадағы елді мекен біртіндеп өзгеріп келе жатты.
Балалар үйінің айналасын бір қарап шықтық және көңілге сұрақ ұялататын жағдайлар көп. Балалар үйінің айналасында ешқандай да құрылыс техникасы жоқ. Сірә, жұмыс әлі басталмаған.
Бір қарағанда ғимаратты қаңырап тұр екен деп қаласың. Дегенмен біз бір-екі баланы байқадық. Айналаның дау-дамайдан жаңғырықпай, дәл осылай мимырт тыныштыққа бөленіп тұрғаны жақсы екен.
Үлкен жекеменшік сектор қай жерде орналасқан десеңіз, балалар үйі Әл-Фараби — Сырғабеков — Водопроводная көшелерінің үшбұрыш болып қиылысып жатқан жерінде орналасқан.
Әл-Фараби даңғылына жақын маңда жеке үйлер орналасқан. Барлығының иесі бар, терезелері темір қоршаумен жабылған, аумағы таза әрі ретке келтірілген, сақадай сақ тұрған иттері де бар.
Сырғабеков көшесіне жақын үйлер де дәл сондай. Күзетіп тұрған иттері бар. Дегенмен бұл үйлерде ешкім тұрмайды.
Шамасы құрылыс бастаймыз деген желеумен жер телімдерін сатып алған адамдар қаңқасын тұрғызып, сол күйі тиіспеген. Олар өз үйлерінде, ал мына жерде олардың атындағы орын бос тұр. Сонда бұл қандай құрылыс болғаны?
Бір кездері дизайнерлер «Алматы — біздің ортақ үйіміз» деген ұранды ойлап тапқан еді. Сол жазу жазылған қоршау қазір балалар үйіне қарама-қарсы жерде тұр.
Аты жоқ құрылыстың екінші шеті Әл-Фараби көшесіне барып тіреледі. Ал қоршаудың артқы жағында биік қоршауы бар футбол және баскетбол алаңы орналасқан. Онда мекеменің жігіттері келіп демалып, бос уақытын өткізуі мүмкін деп топшылауға ғана болады. Әйтпесе оның не үшін салынғаны түсініксіз.
Дегенмен биік қоршаудың арғы жағында жекеменшік үйлерді бұзу жұмыстары қарқынды жүріп жатты. Тіпті қандай бір ғимараттың қаңқасы тұрғызылып та қойған.
Жердің сатып алынғаны түсінікті. Бірақ кадастрлық карта бойынша біртұтас қоршаумен сызылған бөліктердің басым бөлігі «Призма Т» ЖШС иелігіндегі шекара маңындағы бөлікті қоспағанда бұрынғыша жекеменшік жер.
Бір нәрсені тілге тиек етсек, құрылыс биыл ғана басталған. 2023 жылы бұл жерде ешқандай құрылыс жұмыстары жүрмеген.
Компанияның құрылуына мұрындық болған тұлға – Нұркелді Кеңесбеков. Ол туралы ақпарат аз, бірақ біздің бар тапқан ақпаратымыз бойынша ол 2021 жылдың шілде айынан 2022 жылдың тамыз айына дейін ғана компанияны басқарған және бұл оның жалғыз комапниясы емес.
Нұркелді Кеңесбеков 1993 жылы дүниеге келген. Ол тағы «АгросервисБайсерке и Ко» ЖШС, «Agrex Prime» ЖШС, «Sara LLC» ЖШС және астық сақтайтын «Байсерке Агро» ЖШС-ын басқарады.
2013 жылы «АгросервисБайсерке и Ко» ЖШС-ын Нұрлан Оспанов басқарды. Оның есімін тағы «Байсерке Агрода» компаниясына қатысты мәліметтерден де байқап қалдық.
2024 жылы «Байсерке Агро» компаниясы мемлекетке 6,2 миллион теңге салық төлеген. Компанияны Нұркелді Кеңесбеков басқарады, ал оның иесі – Ләйлә Оспанова.
Белгілі болғандай, Нұрлан мен Ләйлә Оспановтар 2015 жылы елдің электр желілерін басқаратын ұлттық компания – «KEGOC» тізімінде болған.
Кеңесбеков құрған «Zhetysu hydro» компаниясын Марат Қынатов басқарады. 2016 жылы ол «Қазгидромет» РМК-нің бас директоры атанды. 2019 жылы «Азық-түлік корпорациясы» «ҰК» АҚ (ауыл шаруашылығы өнімдерін тікелей сатып алумен және астықты ішкі нарықта сатумен айналысатын ұлттық компания) үлестес тұлғаларының тізіміне енді.
«Призма Т» ЖШС-ның 2022 жылдың тамызы мен 2024 жылдың қаңтарына дейінгі құрылтайшысы — Салтанат Сарыбекова. 2019 жылы «Қазақстан Республикасының қылмыстық құқығындағы қылмыстық құқық бұзушылық түсінігі» тақырыбында PhD диссертациясын қорғады. Сарыбекова туралы барлық ақпараттар ғылыми қызметке байланысты.
Тағы бір құрылтайшы – Жәнібек Тәттібаев. 2023 жылдың сәуірінен 2024 жылдың қаңтарына дейін меншік иесі болды, сондай-ақ AMANAT CONTRACTORS (тұрғын ғимараттар құрылысы) компаниясын басқарады. «BROTHERS VHD GROUP» ЖШС-ның директоры болды.
Болат Баймолдин – 2025-тің ақпанынан бастап осы күнге дейін басқарып келеді. Ол туралы әзірге ешқандай ақпарат қолымызда жоқ.
«Призма» ЖШС балалар үйінің аумағының жанына автосервис салады. Бұл туралы хабарлама 2025 жылдың маусымында берілген. Жобалық-сметалық жоба 2023 жылы әзірлеген.
Салық бойынша: ең көп төленген қаражат – 303 мың теңге. Оны 2025 жылдың әлі құрылыс аяқталмаған кезеңде төлеген. Ал компания төрт жылдан бері жұмыс істеп келеді. Автосервис салынуы жөнді шығар. Өйткені балалар үйінің қарама-қарсы жағында «Бағанашыл» деп аталатын жанармай бекеті орналасқан.
Жанармай құю бекетінен басқа балалар үйіне қарама-қарсы тағы Тәжікстан елшілігі бар.
Тағы да үлкен жер телімдері тұр. Оның біреуі қоршалған, ішінде 0,7 гектар жерде гүлденген жеке сектор бар.
Қоршаудың артындағы учаскелердің астындағы жер «AB Development Kazakhstan» ЖШС-не тиесілі. Компанияның құрылғанына бір жылдан енді асты. Бұл компания тұрғын үй құрылысымен айналысады.
Кәсіптің басшылары: Жомарт Абласанов және Жәнел Жетпісбай.
AB Development Kazakhstan тағы бірнеше компания ашты: жеке TLC Minerals Limited, «Қайнар Балық» ЖШС, «Dragon lakshme Group kz» ЖШС.
TLC Minerals Limited жеке компаниясы Жомарт Абласановтың туысы Байқадам Абласановпен бірге Beineu Petroleum Limited жеке компаниясына иелік ететін «Capital stroy V» ЖШС-нің жалғыз құрылтайшысы.
«Beineu Petroleum Limited» компаниясы «Fincraft Group» ЖШС-ның құрылтайшысы, ал оның тең құрылтайшысы қазақстандық миллиардер Кеңес Рақышев.
Балалар үйіне жақын тағы 6 гектар болатын жер телімі анықталды.
Үлкен әрі сәнді тұрғын үй кешенінің, дәлірек айтсақ, оның жерінің үш иесі бар: «Omirex» ЖШС, «Сана Бизнес» ЖШС және «TLCo» ЖШС.
Олардың ішінде «Omirex» ЖШС Тимур Құлыбаевқа және басқаларға қатысы бар екені белгілі.
Байланыс картасында компаниялар желісі қалай көрінетін түсіріп салып отырмыз (Omirex компаниясы қызыл түспен белгіленді).
«Omirex» компаниясы басқа ірі компанияларға қызмет көрсетеді. 2024 жылы мемлекетке 9,6 миллион теңге салық төлеген. Кей жылдары компания өз иелері арқылы ірі акционерлік компаниялармен байланысы бар адамдар тізіміне кірген. Бұл компания 16 жылдан астам уақыт бұрын құрылған.
Міне, мәселенің түп-төркіні қайда жатыр? Қоғам болып, бүкіл Қазақстан болып шулап, «жетімін жылатпаған қазақ едік» деген де, сол балалардың тұрған ғимараты елдегі ең қалталы, дәулеті тасып тұрған бизнесмендердің ғимараттарына көрші болып шықты. Былайша айтқанда, балалар үйінің маңында «бизнес-Голливуд» орналасқан.
Балалар үйінің жерін бұрын коттедж салу үшін пайдаланғысы келген. Бірақ президент Тоқаев балаларды көшіру жайлы мәселе елдің құлағына жетіп шу болып кеткеннен кейін істі тоқтатты. Қазір балалар мен қызметкерлері Елебеков 22а мекенжайындағы арнайы орталыққа көшірілген. Бәрін бірге, ешқайсысын қалдырмай көшірген.
Автор: Александра Мохирева",2025-11-10T20:13:03+05:00,2025-11-10T20:13:03+05:00,kk,Ислам Әден,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1762772664_baganashyl-i-gadzhiev-kollazh-kopija-1.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762757491_snimok-jekrana-2025-10-20-v-17_29_03.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762760568_snimok-jekrana-2025-10-20-v-17_32_10.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762760572_snimok-jekrana-2025-10-20-v-17_32_19.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762760611_snimok-jekrana-2025-10-20-v-17_32_45.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762760616_snimok-jekrana-2025-10-20-v-17_32_56.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762760732_img_2981.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762760733_img_2973.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762760741_img_2993.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762760743_img_2995.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762761125_snimok-jekrana-2025-10-20-v-17_29_21-1.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762761130_snimok-jekrana-2025-10-20-v-17_29_34.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762761241_snimok-jekrana-2025-10-20-v-17_30_04.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762761246_snimok-jekrana-2025-10-20-v-17_29_52.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762761590_img_3000.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762762106_snimok-jekrana-2025-10-09-v-17_03_14.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762762456_snimok-jekrana-2025-11-04-v-14_09_48.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762762457_snimok-jekrana-2025-11-04-v-14_08_14.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762766581_snimok-jekrana-2025-11-08-v-10_51_33.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762768546_snimok-jekrana-2025-11-05-v-16_08_08.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762769940_snimok-jekrana-2025-11-08-v-11_12_47.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762770106_snimok-jekrana-2025-11-08-v-11_15_48.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762770265_img_3001.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762770525_img_2996.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762770897_snimok-jekrana-2025-11-06-v-13_39_34.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762771242_snimok-jekrana-2025-11-06-v-14_50_53.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762771508_snimok-jekrana-2025-11-07-v-14_02_53.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762772261_snimok-jekrana-2025-11-07-v-13_24_41.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762772327_snimok-jekrana-2025-11-07-v-13_04_34.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1762772664_baganashyl-i-gadzhiev-kollazh-kopija-1.webp;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762758594_img_2971.jpg;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762759111_snimok-jekrana-2025-11-08-v-10_24_44.png;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762766429_snimok-jekrana-2025-11-05-v-15_31_12.png;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762767817_snimok-jekrana-2025-11-04-v-15_46_01.png;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762770749_snimok-jekrana-2025-11-06-v-13_20_06.png;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762770979_snimok-jekrana-2025-11-06-v-14_33_53.png,
93ff7cc029b4b6ae26457d5567b5c633,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Бала өртеген 16 жастағы жасөспірімге сот үкім шығарды,"16 жастағы жасөспірім 14 жастағы ұл баланы өртегені үшін Қарағандыда сот үкім шығарды, деп хабарлайды Orda.kz. Ол ҚР Қылмыстық кодексінің 107-бабының 2-бөлігімен — «Кәмелетке толмаған адамға",investigations,https://kaz.orda.kz/bala-ortegen-16-zhastagy-zhasospirimge-sot-ykim-shygardy-136455/,"Қарағандыда  14 жастағы ұл баланы өртегені үшін 16 жастағы жасөспірімге сот үкім шығарды, деп хабарлайды Orda.kz.
Ол ҚР Қылмыстық кодексінің 107-бабы 2-бөлігі бойынша, яғни «кәмелетке толмаған адамға денсаулыққа орташа ауырлықтағы зиян келтіру» айыбы бойынша кінәлі деп танылды. Сот оған бір жарым жыл бостандығын шектеу және қосымша бір жыл пробациялық бақылау белгіледі.
Іс материалдарына қарағанда, былтыр 17 қыркүйекте Шашубай ауылында 16 жастағы жасөспірім 14 жастағы Нұрсұлтанға сіріңкені тұтандырып лақтырған. Оқиғаға дейін Нұрсұлтанның шалбарына бензин төгіліп қалған. Тергеу дерегі бойынша, олар бұған дейін бірге ойнап жүрген. Ересек жасөспірім одан бензин үшін 4 500 теңге төлеуді талап еткен. Төлемеген соң, сіріңке лақтырып, баланың киімін отқа орап жіберген.
Киім лезде тұтанып, күйген мата теріге жабысып қалған. От қойған жасөспірім жедел жәрдем шақырмаған, ересектерге хабарламаған. Керісінше, ескі шалбар әкеліп, күйікке басуды бұйырып, оқиғаны жасыруға тырысқан.
Ата-аналар полицияға жүгінген. Бірақ тергеуші істі бастапқыда «қылмыс құрамының болмауына» байланысты тоқтатқан. Адвокаттың араласуынан кейін ғана іс қайта қаралып, сотқа жетті.",2025-12-08T17:20:09+05:00,2025-12-08T17:20:09+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/5309780665920327534.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/5309780665920327534.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/5309780665920327534.webp,
1a0251bbfaeea7266cd2723193255450,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Балалар үйінен жетім асырап алу табыс көзіне айналып бара ма?,"Біздің елде қамқоршы әр балаға 176 000 теңгеден сәл аса жәрдемақы алады. Бір бала үшін бұл аса көп көрінбеуі мүмкін, бірақ егер он бала болса ше?",investigations,https://kaz.orda.kz/balalar-yjinen-zhetim-asyrap-alu-tabys-kozine-ajnalyp-bara-ma-131674/,"Біздің елде қамқоршы әр балаға 176 000 теңгеден сәл аса жәрдемақы алады. Бір бала үшін бұл аса көп көрінбеуі мүмкін, бірақ егер он бала болса ше? Бала асырап алушы ата-аналардың қолында жәрдемақы аударылатын құжаттар бар. Қазақстанда қамқоршылық арқылы миллиондаған теңге табуға бола ма? Бұл мәселені Orda.kz зерттеп көрді.
Алдыңғы материалда біз Ұзын-Ағаш ауылындағы он баланы мемлекет тартып алған асыраушы ата-ана туралы айтқан едік. Себептері салмақты — бір қыз қыста жалаңаяқ үйден қашып кеткен, басқалары аштық көріп, дене жарақаттарын алған. Қамқоршыға қатысты қылмыстық іс қозғалды.
Патронаттық ата-аналарды не жетелейді: балаларға деген сүйіспеншілік пе, әлде ақша табу ма? Қазақстанда жетім балалардың құқықтары қалай қорғалған және отбасылық үлгідегі балалар үйлерін тексеру мен мониторинг жүргізу алгоритмі қандай? Қабылдаған отбасыларда балаларға қатыгездік таныту оқиғаларының алдын алу үшін не істеу керек? Біздің редакция осы және басқа да мәселелерді зерттеді.
Біз тағы да Алматы облысы Жамбыл ауданының сол елді мекеніне бардық, бірақ бұл жолы басқа асыранды отбасына. Жолда бізді алты бала тәрбиелеп отырған Динара Мырзахметова қарсы алды.
Күлкісі жарқын әйел бізді үйіне шақырды. Жол бойы ол асыранды балалардың санын көбейтуден бас тартатынын айтты, себебі әр балаға жеткілікті көңіл бөле алмаудан қорқады.
Біздің сұхбаттасушымыздың өзінің екі ересек баласы бар, олар қазір өз алдына бөлек тұрады. Ол жұбайымен ажырасқан, бірақ жақсы қарым-қатынас сақтап қалған. Үлкен үйде жалғыз қалған кезде, бала асырап, тәрбиелеу туралы шешім қабылдады. 2019 жылы білім басқармасының қамқоршылық бөліміне барып, қажетті құжаттарды жинап, «Асыраушы ата-аналар мектебінен» өтті.
Екі қыз осы үйде алты жылдан бері тұрады, ал қалғандары – екі жылдан астам. Үшеуі бір отбасынан шыққан – екі қыз және бір ұл. Динара олардың тағдыры үшін қатты алаңдайды.
Мәселе мынада: олардың анасы – Қарақалпақстан тумасы, бірақ Қазақстан азаматтығын алмаған. Күйеуі қайтыс болған соң, ішімдікке салынып, базарларда қайыр сұраған. Бір күні оны көшеден үсіп қалған күйінде тапқан.
Сол себепті Динара бұл балаларды жетімдерге арналған тұрғын үй кезегіне қоя алмайды – дерекқорда олар шетелдік ретінде тіркелген. Ал шын мәнінде, үшеуі де Қазақстанда дүниеге келген, біздің туу туралы куәлігіміз бар және оларға ЖСН тағайындалған.
Ай сайын асыранды ана әр балаға мемлекеттен 160 000 теңгеден сәл аса қаржы алады.
Динара барлық асыранды балаларын өз туғанындай тәрбиелейді. Олардың сабағына көмектеседі, үйірмелерге апарады, үй шаруасына баулиды. Қыздарымен сырласатынын да жасырмайды.
Балалардың шотында жиналған қаражатты қамқоршы пайдалана ала ма, деген сұраққа Динара бұл мәселені ешқашан зерттемегенін айтты.
Асыраушы ата-ана мемлекеттен балаға бөлінген қаражаттың қалай жұмсалғаны туралы есеп береді.
Асыраушы отбасылар мен жетім балалардың мәселелерін зерттеу барысында біздің редакция бір ауылдағы екі түрлі асыранды отбасымен кездесті. Олар бір-бірінен мүлде өзгеше болып шықты, бұл көптеген сұрақтың туындауына себеп болды. Солардың бірі – балаларды құрбанға айналуы мүмкін отбасыларға тап болудан қалай қорғауға болады?
Осы мәселеге қатысты Orda.kz Алматы облысындағы Балалар құқықтары жөніндегі уәкілі Айгүл Есімбековадан пікір сұрады.
Асыранды балалардың тұрмыс жағдайын тексеру – маңызды міндет
Қамқоршылық жүйесінде тұрақты мониторинг жүргізу – оның ажырамас бөлігі болуы тиіс.
Біздің елде бала асырайтын ата-аналарға арналған мектеп бар, онда үміткерлер міндетті түрде іріктеуден өтіп, психологтармен жұмыс істейді және қажетті білім алады. Алайда кейде ана болу тәжірибесі жоқ әйелдердің бірден көп баламен қалатын жағдайлары кездеседі. Мысалы, Салтанат сияқты. Кейін оның бірге тұратын серігі пайда болады, бұл да бала тәрбиесіне қосымша қиындық туғызады.
Егер әйелдің ана болу тәжірибесі болмаса, оған бір баладан бастап көруге мүмкіндік беру керек деп ойлаймын. Осылайша, оның бұл жауапкершілікке қаншалықты дайын екенін бағалауға болады.
Әрине, кейбір әйелдер медициналық себептерге байланысты өз баласын дүниеге әкеле алмауы мүмкін. Бірақ мұндай жағдайда да оларға берілетін балалар саны шектеулі болуы тиіс. Қамқоршылық органдары бұл процеске мұқият және жауапкершілікпен қарауы қажет».
Қадағалауды күшейтіп, балалардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету қажет.
Сонымен қатар, біз асыраушы ата-аналардан балаларды өздерінің туған ата-аналары қайтарып алған жағдайларды да айналып өте алмаймыз. Мұндай жағдайлар ата-ана құқығынан айырылған немесе шектелген ата-аналар қайтадан өз құқықтарын қалпына келтірген кезде болады.
Осындай жағдай Динара Мырзахметованың өмірінде де болды. 2021–2022 жылдары оның отбасында бір үйдің бес баласы тұрған. Балаларды аналары ішімдікке салынғаны үшін тартып алған. Кейін анасы соттың барлық талаптарын орындап, жұмысқа орналасып, баспанасын ретке келтіріп, наркологтан анықтама алып, балаларын қайтарып алды.
Алайда, өкінішке қарай, біршама уақыт өткен соң, балалар қайтадан балалар үйіне оралуға мәжбүр болды.
Балаларды осындай күйзелістер мен жауапсыз ата-аналардан қалай қорғауға болады? Балаларды бір алып, бір өткізу жағдайларының алдын алу үшін не істеу керек? Олар ауыр психологиялық жарақат алмауы үшін қандай шаралар қабылдау қажет?
— Ең алдымен, биологиялық ана мен баланың байланысы – жай ғана дүниеге әкелгені үшін емес екенін түсіну керек. Бұл қан арқылы, генетикалық деңгейде қалыптасқан терең байланыс.
Сондықтан, биологиялық ата-аналар балаларды тәрбиелеуге дайын және қабілетті болған жағдайда, оларға әрдайым басымдық беріледі. Біз әрқашан ата-ана құқығын қалпына келтіргенін күтеміз, егер ол шектелген болса. Егер барлық қажетті тексерулерден кейін оның құқықтары қалпына келтірілсе, балалар анасына қайтарылады.
Алайда, қамқоршылық органдары оның өмір салтын, мінез-құлқын және балаларды қайта қабылдауға қаншалықты дайын екенін мұқият бақылауы қажет. Балаларды анасына қайтармас бұрын, оның өмірінде қандай өзгерістер болғанын, қаншалықты тұрақты жағдай жасағанын және бұл үйде балалардың қауіпсіздігі қамтамасыз етілгенін анықтау өте маңызды.
Анасы тәуелділіктен өткен жағдайда балалардың бейімделуін қалай бақылау керек? Егер анасы алкогольге немесе басқа зиянды заттарға тәуелділікке ұшыраған болса, балалар мен ананың бейімделу процесін мұқият бақылау қажет.
Бейімделу – тек балалардың үйге қайтуы ғана емес, сонымен бірге өзара сенім мен байланыстарды қалпына келтіру процесі. Бұл әсіресе өткенде ата-ананың ішімдікке салынуы немесе басқа да тәуелділіктері болған жағдайларда өте маңызды.
Балалармен де, анамен де психологтар тұрақты жұмыс істеуі тиіс, Анасының тәуелділікке түсу себептерін анықтап, оларды шешуге көмектесу керек. Сонымен қатар, белгілі бір уақыт аралығында (кемінде алты ай) бақылау жүргізу қажет,
Бұл бейімделу процесінің сәтті өткеніне, Балалардың қауіпсіз және қолайлы ортада тәрбиеленіп жатқанына көз жеткізу үшін маңызды. Бұл жұмысты тек балалармен немесе тек анасымен жүргізу жеткіліксіз, екі тараппен де жүйелі түрде жұмыс істеу қажет.
Әрине, бұл қамқоршылық органдары үшін қосымша жүктеме, бірақ егер біз балалардың қауіпсіздігін қамтамасыз еткіміз келсе, бұл өте қажет. Психологиялық көмек пен бақылау үздіксіз жүргізіліп, басты назарда болуы тиіс.
Тек осылай ғана біз балалардың әл-ауқатын және болашағын қамтамасыз ете аламыз.
Қазақстан Республикасындағы қамқоршылық жүйесін зерттей отырып, біз бұл процестің айқын реттелгенін, бірақ кейбір маңызды нюанстарға назар аударуды қажет ететінін байқадық.
Асыраушы немесе қабылдаушы отбасы болу үшін келесі құжаттарды ұсыну қажет:
Мемлекет тарапынан қаржылық қолдау қарастырылған:
Жалпы, Қазақстандағы бала асырау жүйесі балалардың сәтті бейімделуі мен отбасыдағы үйлесімді қарым-қатынастарға ықпал ететін заңдық, қаржылық және психологиялық көмек көрсетуді қамтамасыз етеді.
Дегенмен, бұл жүйе әділ әрі жүйелі болып көрінгенімен, ол сыбайлас жемқорлықтың немесе балалар есебінен пайда табу көзіне айналмас па?
Бұл жүйенің басты тәуекелі – балаларға арналған қаражатты мақсатсыз пайдалану.
Өкінішке қарай, кейбір жағдайларда қабылдаған отбасыларда балаларға қатігездікпен қарау фактілері болып тұрады.
Тек мемлекет пен қоғамның бірлескен күш-жігері арқылы ғана біз бұл жүйені әділ, ашық және балалардың мүддесіне сай ете аламыз.",2025-03-27T09:12:25+05:00,2025-03-27T09:12:25+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/deti-siroty-kollazh-kopija-2.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742970269_1742654328_123.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742970269_7.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742970272_dinara-s-synom.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742970272_dom.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742970272_priemnye-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742981205_1742641759_4.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742981205_1742641774_2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742981205_1742641791_1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742981206_1742641758_3.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742981206_1742641783_dom-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742981206_1742641799_5.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/deti-siroty-kollazh-kopija-2.webp,
58cf5353ce824dbb9341bcaf6ea5149f,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Балаларды күйзелткен әке-шеше жанжалы»: Әйтенов 12 күнге қамалды,Бүгін Астанада Шымкенттің бұрынғы әкімінің ағасы Марат Әйтеновтің ісі бойынша сот отырысы өтті.,investigations,https://kaz.orda.kz/balalardy-kyjzeltken-ake-sheshe-zhanzhaly-ajtenov-12-kynge-kamaldy-126058/,"Бүгін Астанада Шымкенттің бұрынғы әкімінің ағасы Марат Әйтеновтің ісі бойынша сот отырысы өтті.
Orda.kz қазіргі таңда елімізде ажырасу өте көбейіп кеткенін еске салады. Статистикалық деректерге зер салсақ, 2023 жылы жалпы ажырасу Қазақстан бойынша 40,2 мың рет тіркелді.
Осыған орай, Orda.kz тілшісі бұрыңғы ерлі-зайыптылар, «Самұрық Қазынаның» экс-директоры Марат Әйтенов пен Дана Әтешованың сотына қатысқан болатын.
Orda.kz бұған дейін әйелінің арызына сәйкес оның қамауға алынғаны жайлы жазды. Бүгінгі сотта Марат Әйтеновке 12 күнге бас бостандығынан айыру жазасы тағайындалды.
Марат Әйтенов 15 шілде қамауға алынып, оған қарсы қылмыстық іс қозғалды. Бұл іске қосымша назар аударылып, Әйтенов бұрынғы жұбайына қарсы полицияға арыз берген соң, іс жайлы тың хабарларды білдік. Ол бұрынғы жұбайын үйінен күштеп шығарған болатын. Осы оқиғаның бейнежазбалары әлеуметтік желілерде тарап, қоғам назарын аударды.
Бұған дейін Әйтенов оларды шығарған үйдің Әрсен Мұсалімовке тиесілі екенін, ал жаңа меншік иесі 2022 жылдан бері үйдің босатылуын талап етіп келгенін айтқан. Әтешова үйді босатудан бас тартқандықтан, 2024 жылы 12 шілде сот орындаушының көмегімен мәжбүрлі түрде шығару жүзеге асырылғанын айтты.
Бүгінгі сотта:
Марат Әйтенов сотта шын жүректен кешірім сұрап, бар кінәсін мойындады.
Еске сала кетейік, бұған дейін осы оқиға жайлы Дана Әтешова Қасым-Жомарт Тоқаевқа бейнеүндеу жолдап, әділ шешім шығаруға көмектесуін өтінген болатын. Сондай-ақ, ол балаларды және әйелді шығаруға қатысқан полиция қызметкерлерін қызметтегі әрекетсіздік үшін қылмыстық жауапкершілікке тарту керек екенін айтты.
Бүгін, 2 шілде Астанада өткен сот отырысында Дана Әтешова айыпты Марат Әйтеновтен қорқатынын, қазіргі тұрып жатқан жерін жасыратынын айтты. Сондай-ақ, өздерін күштеп шығарып жатқан кезде әрекетсіздік танытқан полиция қызметкерлерінің керісінше Марат Әйтеновке болысқанын баяндады.
Дана Әтешова күштеп үйден шығару кезінде балаларының психологиялық соққы алғанын айтып, 17 жылдық тәжірибесі бар психолог маманның тұжырымдамасын іске тіркеуді ұсынды.
Марат Әйтенов психологиялық соққы жайлы сөз қозғалғанда:
Дау болғанымен, судья К.Тобағалиұлы заңның 434 бабына сәйкес қаулы етіп, қылмыстық кодекстің 24 бабына сәйкес тараптар дәлелдеме ұсынуға құқылы екенін айтты. Сот өтініш хаттарды іске тіркеді. Сондай-ақ, бұрынғы жұбайының 9 жыл бойы соққы көргенін жоққа шығаратын Есіл аудандық сотының шешімін Марат Әйтенов өтініш хат ретінде ұсынды. Оны да сот іске қосып тіркеді және барлық өтініш хаттарға жарыс сөзде сілтеме жасауға құқықтары бар екенін мәлімдеді.
Ақыры сот, екі тараптың жарыс сөзінен кейін, барлық дәйектемелерді ескере отырып үкім шығарды.
Үкімде Астана соты Марат Әйтеновке 12 күн бас бостандығынан айыру жазасын тағайындады. Ол қылмыстық кодекстің 109 бабының 1 бөлігі бойынша қылмыстық теріс қылық жасағаны үшін кінәлі деп танылып, 12 тәулікке қамауға алынды. Сондай-ақ, Марат Әйтеновті үйді босатпай жүрген жұбайын әдейі қапсырып ұстап, балалардың көзінше зорлық көрсетті деп таныды. Оның шын жүректен кешірім сұрағанын ескере отырып, жазаны жеңілдетіп, 12 тәулікке қамау туралы жаза тағайындады. Сот бейнежазбада балаларға қандайда бір зорлық көрсетілмеді, тек жұбайы Дана Әтешоваға ғана зорлық көрсетілді деп атап өтті.
Қазақстан Petrelli Previtera зерттеулері бойынша ажырасудан көш бастайтын 10 елдің екіншісі болып тұр.
Дана Әтешова мен Марат Әйтеновтің ажырасуы да, жанжалға ұласқан үйден күштеп шығару дауы да балалардың психологиясына әсер етіп, психо-эмоциялық жарақат қалдырғаны сот залында оқылды.
Дүниеге бала әкелу — қайткен күнде де жауапкершілікті қажет етеді. Сондықтан екі тарап та оны сезінуі керек. Марқұм Бейсен Құранбектің сөзі желіде ұзақ уақыт тарап жүрді. Онда ол әйеліне «Ешқашан ажыраспаймыз. Маған әйел табылады, оған күйеу табылар, ал балаларға бөтен біреу әке-шеше бола алмайды» деген болатын. Бұл үлкен жанжалға ұласқан тартыс — жастарға отбасы құрмай тұрып, алды-артыңды барлап алу керегін, отбасы деген қасиетті ұғымда жауапкершілік керек екенін көрсетіп берді.",2024-08-02T20:41:54+05:00,2024-08-02T20:41:54+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/img_20240802_155321_149.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/inshot_20240802_135942307.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/screenshot_20240802_103835_zoom.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/screenshot_20240802_112725_instagram.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/img_20240802_155321_149.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/img_20240802_155321_149.webp,
76010057803d4b66d33f59236ca8a888,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Білім саласындағы жанжал»: Нархоз университеті қазақ тілін алып тастады,Елімізде дәрісті қай тілде өту керегі күні бүгінге дейін даулы мәселе болып келеді. Жақында Нархоз Экономика және менеджмент саласында қазақ тілін оқыту тілінен алып тастады.,investigations,https://kaz.orda.kz/bilim-salasyndagy-zhanzhal-narhoz-universiteti-kazak-tilin-alyp-tastady-125054/,"Елімізде дәрісті қай тілде өту керегі күні бүгінге дейін даулы мәселе болып келеді. Жақында Нархоз Экономика және Менеджмент саласында қазақ тілін оқыту тілінен алып тастады. Бұл жайлы Нархоз университеті жеке сайтында жариялады.
Артынша Экономика және Менеджмент мектебінің оқытушылары қазақ тілін алып тастауға қарсы шығып, министрлікке хат жолдады. Ұстаздар хатта қазақ тілін алып тастауға үзілді-кесілді қарсы екенін кесіп айтты. Ұстаздардың сөзінше, еліміздің 70% қазақ ұлты екенін ескерсек, бұл қазақ студенттерінің өз ана тілінде білім алу құқығын шектеу болады. Ал заңымыздың 7-бабына сәйкес азаматтардың тіліне қарай шеттетуге жол берілмейді. Лауазымды тұлғалар мемлекеттік тіл мен орыс тілін шеттеткен жағдайда ҚР «Тілдер туралы» Заңының талаптары бұзылып, моральдық жауапкершілікпен қатар, басқа да жазаға тартылады.
Қазақ ұлты үшін 1991 жылы қазақ тілін мемлекеттік тіл деп заң қабылдау өте маңызды қадам болды. Құжаттардың бәрі орысша, мемлекеттік мекемелер орысша жауап қатады, қарапайым халықтың өзі орысша сөйлеседі. Тәуелсіздікке енді қолы жеткен еліміз ана тілінің мәртебесін көтеру үшін қыруар еңбек ету керек болды. Соның ішінде білім ошақтары да тілдік қақтығыстар алаңына айналды. Кейбір мектептер мен ЖОО-да, әсіресе орыс тілділер көп шоғырланған аймақта орыс тілі үстем болды. Кейінгі жылдары көп бастаманың арқасында қазақ тілінің мәртебесі біршама көтерілгенін байқаймыз.
Алайда мемлекеттік тіл жайлы арнайы заң барына қарамастан, қазірдің өзінде осы мәселеде қиындықтар әлі туып келеді. Ал оқыту тіліне қатысты заңның 2011 жылғы өзгертілген нұсқасына қарасақ, білім орындары жеке меншік болғанына қарамастан, білім алушылардың қазақ тілін мемлекеттік тіл ретінде білуін қамтамасыз етеді. Сондай-ақ ҚР мемлекеттік жалпыға бірдей стандартқа сәйкес орыс тілін немесе бір шет тілін үйретеді. Ана тілінде білім алу қолжетімді болуы үшін, ұйымдар, сыныптар, топтар құрылып, оларға жағдай жасалуы керек. Сондай-ақ, заңда басты басымдықты дәл осы мемлекеттік тілде ашылатын ұйымдарға беру керегі жазылған. Бұл заң 2017 жылдан бастап күшіне енді. Сонымен қатар,  мемлекеттік тіл мен орыс тілі міндеті болған соң, орта білім беру ордаларының аттестаттау кезінде де осы тілдер бар.
Алайда, Нархоздың Экономика және Менеджмент мектебі қазақ және орыс тілдерін алып тастап, толығымен ағылшын тілінде білім беруге шешім қабылдады.
Бүгінде бүтін бір ұлттың мәселесіне айналған «калька», яғни өзге тілден дәлме-дәл аудару тіліміздің ұлттық бояуын кетіріп бітті. Әдебиетімізден бастап күнделікті ауызекі тілімізге сіңіп кеткен калькаларды білмей де қаламыз. Сол кальканы Нархоздың да есігінен байқадық. «Өзіңізге қарай», «ары қарай». Бекеттердің, мекемелер мен дәмханалардың есігінде «өзіңізден кейін» деген аудармасы жазылып тұр.
Кальканың әсерінен қазақша сөйлеп, орысша сөйлейтін жастар көбейді. Тілімізге сіңіп бара жатқан ондай сөздерді жастар «дұрыс» деп ұғып, ойланбай-ақ айта береді.
Заңымыздың 7-бабында қазақ тілі мемлекеттік тіл екені тайға таңба басқандай анық жазылған. Ал орыс тілі мемлекеттік мекемелерде және жергілікті өзін-өзі басқару органдарында мемлекеттік тілмен тең дәрежеде ресми түрде қолданылады. Осыған дейін бұл бапты өзгерту үшін талай дау болды. Бірақ мемлекет ол заңды өзгертпеді. Осының нәтижесі болар, кейде мемлекеттік ұйымдардан бастап, оқу орындарына дейін «қазақ тілін білу міндетті емес» деген көзқарас бар. Мысалы, жұмыс және қызметкер іздейтін H.Hunter сайтында қазақша үйрететін Qazaq school online сайты «қызметкердің қазақ тілін білуі міндетті емес» деген хабарлама жариялапты. Бұл жайлы журналист Ерлан Оспан өзінің telegram арнасына салды.
16 маусым күні Нархоз оқу орнында ашық есік күні өтті. Іс-шара кезінде оrda.kz тілшілері студенттер мен ата-аналар арасында сауалнама жүргізді. Олардың бірі бұл өзгерісті құптап, ағылшын тілін үйренуге мүмкіндік деп санайды. Көбі бұл шешімге қарсы екенін айтып, Қазақстан азаматтары білімді қазақ тілінде алуға құқылы дейді.
«Бала өз ана тілінде тәрбиеленбесе, өз халқына қызмет ете алмайды»
Жүсіпбек Аймауытов
Студенттердің кейбірі шетелге кететінін, бұл шешім ағылшын тілін жетік меңгеруге таптырмас мүмкіндік екенін айтты.
Ата-аналар арасында сауалнама жүргізу кезінде «қазақ тілін алып тастап, сабақты тек ағылшын тілінде өткізу қаншалықты дұрыс?» деген сұрағымызға кейбір ата-аналар баласының ағылшын тілін жақсы білетінін айтып, «бізге бәрібір» деді. Кейбір ата-аналар ашық есік күніне келгенін, «асығыс» екенін айтып, жауап беруден бас тартты. Орыстілді ата-аналардың пікірін сұрағанымызда «билікті айтқаны» болады деген жауап алдық.
Сонымен қатар, дабыл қаққан ұстаздар бұл шешімнің оқушылар арасында теңсіздік тудыратынын айтты.
Ресми статистикалық деректерге сүйенсек, ҰБТ-да ағылшын тілінде тапсыруға талап білдірген түлектердің саны жалпыға есептегенде нөлді құрайды. Оған дәлел, ҚР Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің ақпараттары бойынша негізгі ҰБТ-2023 қорытындысы туралы мәліметтерінде түлектердің шамамен 75,16%-ы ҰБТ-дан қазақ тілінде, 24,74%-ы орыс тілінде, 0,1%-ы ағылшын тілінде өтті.
Кейбір оқушылар тек қазақ тілі мен ағылшын тілінде дәріс беру жайлы ұсыныс айтты.
Еліміздегі алдыңғы қатардағы оқу орнының бірі Нархозға түскісі келетін қазақ балалары көп. Олардың бірі ағылшынша білсе, енді бірі білмейді. Олар қазақ тілін алып тастағанына алаңдап отыр.
Сондай-ақ, экономика салаларының бірін бітірген осы оқу орнының түлегі тілшімізге осы мәселеде және қазақ тілін оқыту жайлы пікірін айтты.
Олардың кейбірі елімізде өзге де ұлттар тұрған соң, олардың да құқығын шектемей 3 тілде дәріс өткізген дұрыс деді.
Сондай-ақ, ата-аналар да 3 тілде білім беру дұрыс шешім екенін айтты.
Жазушы Таласбек Әсемқұлов өзінің «Әріп тағдыры» атты мақаласында, Құбылай ханның 18 000 ғалымға «қытай жазуынан бас тарт, әйтпесе бастарыңнан айырыласыңдар» деген шартына қасқая қарсы тұрғанын жазады. Тіл үшін жанын пида етсе, иероглифтік жазуды сақтап қалатынын естіген 18 000 ғалым көзсіз ерлікке барып, осы ұлы мұрат жолында құрбан болыпты-мыс. Әсемқұловтың сөзінше, асырып айтуға бейім қытай зерттеушілерінің бұл сөзі шындыққа жанаспайды. Бұл жерде мән беретін дүние — ана тіл мен ата дәстүрді сақтау жолында жанын қиюға әзір болған ғалымдардың ерлігін өнеге ету болып тұр. Білім ошақтарында өз тілімізде білім бере алмасақ, ғылымның әр саласын ана тілімізде айтып жеткізе алмасақ, тәуелсіздік деген сөз жүзіндегі дүние болып қала береді.
Тарихқа көз жүгіртсек, бір елдің отарындағы ұлттың тілін шектету, мектептерін жабу сынды жағдайлар өте көп. Мысалы, Америка филиппин жерін отарлағаннан кейін, негізгі оқыту тілін ағылшын тіліне ауыстырған болатын. Кейін 2012 жылы Филиппиндіктер ана тілінде білім беру саясатын қолға алды. Алайда қазірдің өзінде филиппиндіктер сөйлегенде ана тілінде емес, ағылшын тілінде заулай жөнеледі. Оңтүстік-шығыс Азияда көп жылдар бойы ағылшын тілі үстем болып келді. Енді олар ұлттық тілінің қолдану аясын кеңейту үшін түрлі бағдарламалар жасап, қолынан келгенше өз тілінің мәртебесін көтеруге тырысып жатыр.
Оңтүстік Африкада апартеид (нәсіліне қарай жергілікті халықты шеттету) кезеңінде өз тілінде сөйлейтіндердің саны көп болғанына қарамастан ағылшын және африкалық тілдер білім ошақтарында негізгі оқыту тілі болды. Қара нәсілділерді және басқа ұлттардың тілін, мәдениетін шеттету саясатына қарсы күрескен Нельсон Манделаны білмейтін адам кемде-кем шығар. Нельсон Мандела билікке келген соң, жергілікті тілдерді шетқақпайлау доғарылып, білім беру саласында бірқатар өзгерістер болды. Бұл мысалдар білімді қай тілде беру маңызды екенін және ұлттық тілді қайтадан жаңғырту басқа мемлекеттің  отарында болған ел үшін орасан зор еңбекті қажет ететінін көрсетеді. 70 жыл Ресей құрамында болғанда қазақ тілінің басынан да талай қилы кезең өтті. Тәуелсіздік алған соң, қазақ тілінде білім алу үшін бірталай күрес жүрді. Наразы ұстаздардың Нархоз басшылығына қазақ тілін алып тастауына қарсы арызы да соның бір дәлелі.
Осы мәселеге қатысты оrda.kz тілшілері Ғылым және жоғары білім министрлігіне және осы оқу орнының Экономика және Менеджмент мектебінің басшысылығына хат жолдады. Әзірге сауалымызға жауап келмеді.",2024-06-19T09:56:43+05:00,2024-06-19T09:56:43+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-06/sizes/1440x810/kollazh-nrxz.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-06/photo_2024-06-18_15-51-25.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-06/sizes/1440x810/kollazh-nrxz.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-06/sizes/1440x810/kollazh-nrxz.webp,
83791cff14c1e3748d607be7048e8230,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Бір Қорғас және үш әкенің ұлы: Назарбаевтың жиені әулеттің көлеңкесіне қалай тығылып жүр?,"Бұған дейін жазған мақаламызда біз Нұрсайын Есполов Назарбаевтар әулет қатарына «қосылуға» тырысқаны жайлы топшылаған едік. Алайда бұл тұжырым ағат болыпты. Нұрсаин ешқашан өзге отбасының қатарына қосылуға тырыспаған екен. Оның елдегі ең бәсі жоғары болған текті алып жүруге толық заңды құқығы бар болып шықты. Себебі оның анасы — Гүлмира Назарбаева (сонымен қатар Әбішева, кейде Байзақова деп те аталған), Болат Назарбаевтың қызы, бұрынғы судья және табысты кәсіпкер. Осылайша, анасы жағынан ол Елбасы әулетінің жиені болып шығады екен. Назарбаевтар әулетінің елден тасада қалған, көп айтыла бермейтін деректері туралы Orda.kz тілшісі саралайды.",investigations,https://kaz.orda.kz/bir-korgas-zhane-ysh-akenin-uly-nazarbaevtyn-zhieni-aulettin-kolenkesine-kalaj-tygylyp-zhyr-134010/,"Бұған дейін жазған мақаламызда біз Нұрсайын Есполовтың Назарбаевтар әулетінің қатарына «қосылуға» тырысқаны жайлы болжам жасаған едік. Алайда бұл тұжырым қате болыпты. Нұрсайын ешқашан өзге отбасының қатарына қосылуға тырыспаған екен. Ол елдегі ең бәсі жоғары болған текті алып жүруге толық заңды құқығы бар адам болып шықты. Себебі оның анасы — Гүлмира Назарбаева (сонымен қатар Әбішева, кейде Байзақова деп те аталған), Болат Назарбаевтың қызы, бұрынғы судья және табысты кәсіпкер. Осылайша, анасы жағынан ол Елбасы әулетінің жиені екен. Назарбаевтар әулетінің елден тасада қалған, көп айтыла бермейтін деректері туралы Orda.kz тілшісі саралайды.
Болат Назарбаевтың қызы бір баласымен Айдос Есполовқа тұрмысқа шыққан. Сол кезде баласы Нұрсайын «Есполов» деген тегін алған болуы мүмкін. Қазір олар ажырасып кеткен. Айдос — Гүлмира Назарбаеваның бұрынғы күйеуі. Әзірге оның бұрынғы күйеуі жайлы қолда бар дерегіміз осы.
Бір қызығы, академик Тілектес Есполовтың Назарбаевтар әулетімен екі байланысы бар болып шықты. Қызы Әсел Исабаеваны ұзатып, келін етіп Гүлмира Әбішеваны алған ол бұрынғы президент Нұрсұлтан Назарбаевпен және марқұм Болат Назарбаевпен тығыз байланыс орнатқан.
2025 жылдың 10 қаңтарында Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев бұрынғы президенттердің және олардың отбасыларының денсаулығы мен жеке өміріне қатысты ақпаратты мемлекеттік құпияға жатқызатын заңға өзгерістер енгізді. Бұл жайлы толығырақ материалымыздан оқи аласыз.
Ал Гүлмира Назарбаева мен Айдос Есполовтың ортақ ұлы бар. Оның есімі — Нұрболат Есполов бар. Біз ол жайлы алдыңғы мақалада да сөз қозғағанбыз. Дәл осы Нұрболат арқылы біз туыстық байланысты анықтап отырмыз.
Қазір Нұрсайын мен Нұрболаттың басқа өгей әкесі бар. Болат Назарбаевтың қызы Гүлмира тағы бір рет тұрмысқа шығып үшінші баласын дүниеге әкелді. Оның қазіргі күйеуі Алпамыс Байзақов Гүлмирадан шамамен 17 жас кіші, әрі Нұрсайыннан сәл үлкендеу жас жігіт. Telegram-арна «Выход к морю» хабарлауынша, Байзақов микрокредитке әуес әрі 1,5 миллион теңге берешегі бар. Сондай-ақ ол салық төлеуде де басын ала қашқан. Алпамыс Байзақовтың 59 мың теңге көлемінде қарызы бар екені анықталды.
Гүлмира Назарбаева мен Алпамыс Байзақов 2021 жылы заңды некеге тұрған. 2022 жылы олардың ортақ баласы дүниеге келген. Ұл бала болуы мүмкін. Жас әке әрі асыл жар қазір жеке кәсібімен айналысып жүр. «JarJar GB» деп аталатын мейрамхана ашқан. Бұл атауда сүйіктісінің есіміндегі әріптерді қолданған. Айта кету керек, бұрын да Гүлмира Болатқызына тиесілі компаниялар да оның есімінің бас әріптерін пайдаланған еді. Демек, бұл кәсіпті ашуға да оның ықпалы тигені анық.
Қазіргі таңда мейрамхана атауы «Lemon» деп өзгертілген. Шығыс асханасына тағамдарын сататын көрінеді. Бұл мекеме Алматы облысы, Қаскелең қаласында тіркелген. Бұл —  Назарбаевтар әулетінің «ұясы» саналатын жер.
Кәсіпорынның негізгі қызмет түрі — жылжымайтын мүлікті жалға беру және оны басқару деп көрсетілген. Orda.kz тілшілері жақын күндері аталған мейрамханаға барып, ас мәзірінің сапасын бағамдамақ.
Сонымен қатар, 2017 жылы Байзақов Алматы қалалық ІІД-де жедел уәкіл болып жұмыс істеген болуы мүмкін. Оның аты Ринат Исағалиевке «Қадыр Қасиет» қоғамдық бірлестігінің қызметкеріне сотқа шақыртуында тұр.
Бұған қоса, ол бұрын көлік жүргізіп, біраз қиындықтарға тап болған. Сол үшін ол екі рет сотқа тартылған. 2020 жылы ол ҚР ӘҚБтК-нің 610-бабы бойынша әкімшілік жауапкершілікке тартылған. Жол жүру ережесін бұзу арқылы адамның денсаулығына зиян келтіріп, көлікке немесе өзге де мүлікке зақым келтірген. Сол кезде сот оған әкімшілік жаза қолданған.
2021 жылы ол тағы да сотқа тартылды. Бұл жолы ҚР ӘҚБтК-нің 590-бабы бойынша, яғни көлік құралдарын пайдалану ережесін бұзуға байланысты. Екі іс те Алматы қаласындағы әкімшілік құқықбұзушылықтар жөніндегі мамандандырылған ауданаралық сотта қаралған.
Айтпақшы, 23 шілдеде Гүлмира Болатқызы мерейтойын атап өтті. «Президентке хат» Telegram-арнасының хабарлауынша, бұл жиынға әнші Шамхан Далдаев, Алматы қаласы Алатау ауданының полиция басқармасына қарасты бөлім бастығының орынбасары Әсет Көпешбаев және оның әріптесі Самат Берістемов, алматылық судья Саида Болат, Жамбыл облысы Жамбыл ауданы әкімінің орынбасарының жары және өзге де танымал тұлғалар қатысқан.
Тағдырдың жазуы ма? Кім білсін... Нұрсайынның да, оның анасының да отбасылық өмірде аса жолы бола қоймаған. 2021 жылдың көктемінде Нұрсайын жұбайы Дана Назарбаевамен ажырасқан. Некені бұзу процесі небәрі бір айдай ғана болған. Бұл ретте ортақ мүлік пен екі қыз бала (2016 және 2017 жылдары туған) болғанына қарамастан, сот процесті өте жылдам жүргізген.
Судья Роллан Дүйсенбиев жас отбасыға татуласуға қосымша уақыт қажет емес деп шешкендей әсер қалдырды. Бұл жайт жұбайлардың арасында қандай дау болғанын меңзейді?
Нұрсайынның бұрынғы жарына қатысты дереутерді оның ағасы Ерік Диас арқылы таптық. Ол кезінде күйеу баласы Нұрсайынмен бірге жұмыс істеген, бұл туралы біз алдыңғы мақалада жазғанбыз. Ағасы Диас пен Нұрсайынның жары Дана — марқұм кәсіпкер Ерік Қайырбековтың балалары. Тараз бен Алматы облысының тұрғындары оны жақсы таниды. Өйткені оның «НПТЦ SNS GROUP» ЖШС-і бұл өңірлерде тұрғын үйлер салумен айналысқан.
2011 жылы ол қайтыс болып, құрылыс бизнесі бұрынғы жұбайы мен балаларына мұра боп қалған. Қазір олар Шаяхмет деген фамилиямен жүр. Мұрамен бірге марқұмның қарыздары да отбасының мойнына өткен, кейін олар осы мәселелермен айналысқан.
Назарбаевтарға қарасты кәсіпорындары жиі түрлі даулы жағдайларға тап болады. Нұрболат пен Нұрсайын бірлесе басқарған Noorway компаниясы да соның кебін киді. Бұрын біз бұл компанияны сырттай атап өткен едік. Енді оған толығырақ тоқталған жөн.
Бұл компания 2020 жылы Алматыда тіркелген. Құжат бойынша, ол азық-түлік өнімдерінің көтерме саудасымен айналысады. Алайда салық декларацияларына сүйенсек, бұл фирма Қытайдан жаппай тауарлар сатып алып, оларды Қорғасқа арқылы Қазақстанға кіргізіп отырған. Компания үшін ең табысты жыл — 2020 жыл болған.
Жалпы, Назарбаевтар әулетінің кейбір мүшелері Қорғасқа ерекше қызығушылық танытқан. Болат Назарбаевтың өзі де бұл аймақта ірі бизнес иесі болған. 2022 жылы белгілі болғандай, 2019-2021 жылдар аралығында Қытайдан тауар әкелумен айналысқан бірнеше компания кедендік декларацияда тауар құнын әдейі төмендетіп көрсетіп, салық пен баж салығын азайтуға тырысқан. Бас прокуратураның деректеріне сәйкес, нарық іс жүзінде монополияға ұшыраған. Әр компания белгілі бір өнім түріне (аяқ киім, техника, жеміс-жидек) және елдің белгілі бір аймағына жауапты болған. Бұл жағдай бақылаушы органның пікірінше, ұйымдасқан контрабандалық схеманың болғанын айғақтайды.
Бұл іске қатысы бар компаниялар қатарында бұрынғы президенттің қарындасы Әнипа Назарбаевамен байланысы бар TDA Group та аталған. Компания директоры Әли Қылышпаев тұтқындалып, оған контрабанда мен құжаттарды қолдан жасаған деген айып тағылған. Мемлекетке келтірілген залал 287 миллион теңге деп бағаланған.
Сонымен қатар, бұл істе Tex Alliance, Almobi Group, Express Кеден Сервис, Global Logistics Ved, Ai-To Progress және TL NIKA кеден сынды компаниялар да аталған. Олардың біразы Болат Назарбаевтың айналасындағы тұлғалармен байланысты болған. Көптеген компаниялар беймәлім адамдардың атына тіркелген. Мәселен, Ai-To Progress секілді кейбір фирмалар тез арада тіркеуден алынып тасталған.
Нұрсайын да осы экономикалық аймақта жұмыс істеген. Алайда оның компаниясына қатысты ешқандай ресми айып тағылған жоқ. Бүгінде Бас прокуратура мен Мемлекеттік кірістер комитеті бұл сұрақтардан бойын аулақ салып, істі Қаржылық мониторинг агенттігіне сілтеп отыр. Бас прокуратура бізге тек 2021 жылдан бергі мәліметтерді қамтитын базасына жүгінуге кеңес берді.
Ал 2020 жыл компания үшін ең табысты жыл болған. Сол жылы Noorway салық ретінде 71 404 189 теңге төлеген. Салыстыру үшін қарасақ, 2021 жылдан 2024 жылға дейін компания небәрі 16 миллион теңгеден сәл асатын салық төлеген.
Біздің қолымыздағы деректерге қарағанда (қазіргі кезде бұл мәліметтер анықталып жатыр), компания Қытайдан тек азық-түлік емес, әртүрлі тұрмыстық тауарларды — күректер, аралар, бұрауыштар секілді бұйымдарды да әкелген. Кейбір әкелген заттардың құны құжат бойынша 60 мың доллардан асқан. Бұл саудалардың барлығы заң аясында жүргізілген бе? Оны алдағы уақытта анықтаймыз.
2021 жылы компания дау тудырған сот ісіне таратылды. Айта кетерлігі, бұл жолы анасының беделі мен лауазымы Нұрсайынға көмектесе алмады. Сол кезде Тілектес деген тегімен жүрген Нұрсайын Noorway компаниясындағы 100% үлесін Михаил Сущих есімді азаматқа сатқан. Келісім нотариус арқылы рәсімделіп, «азаматтарға арналған үкімет» мемлекеттік корпорациясының жаңа иесі мен директорын тіркеген.
Алайда кейіннен Сущих өзінің бұл компанияға еш қатысы жоқ екенін мәлімдеген. Сотта ол ешқандай құжатқа қол қоймағанын, компанияны басқармағанын, тіпті оның бар екенін де білмегенін айтқан. Компанияның жаңа директоры деп көрсетілген тұлға да дәл осылай жауап берген.
Бұдан бөлек, салық органдары Noorway компаниясы тіркелген мекенжайда жоқ екенін және нақты ешқандай қызмет жүргізбейтінін анықтаған.
Нәтижесінде, Алматы қаласы Алмалы ауданы бойынша мемлекеттік кірістер басқармасы сотқа жүгініп, бұл келісімді жалған деп тануды және тіркеуді жоюды талап еткен. Себебі іс бойынша барлық дерек сатудың жай ғана көзбояушылық болғанын көрсеткен.
2024 жылдың сәуірінде сот салық органдарының талап-арызын толық қанағаттандырды. Мәмілені жарамсыз деп танып, қайта тіркеуді жоққа шығарды. Кейін Нұрсайын бұл шешімге қарсы апелляциялық шағым бергенімен, 25 маусымда Алматы қалалық соты алғашқы үкімді өзгеріссіз қалдырды. Осылайша, шешім заңды күшіне енді.
1991 жылы билікке келіп, 30 жылға жуық Қазақстанның президенті болған Нұрсұлтан Назарбаевқа мүсіндер тұрғызылды, көшелерге ат берілді, тіпті еліміздің Астанасын оның атымен Нұр-Сұлтан деп атады. Иә, әуелде ел оны төбесіне көтерді. Дегенмен бұл — таяқтың бір ұшы. Екінші ұшында оның билігін қатаң сынап, «қандықол диктаторға» теңеп, «сөз бостандығын шектеді» деп айыптағандар болды. Оның жеке басына табыну мен жағымпаздық қалай басталды? Шыңға шығарып, бір-ақ сәтте ел оны шыңырауға қалай әкелді? Orda.kz тұңғыш президенттің туған күні әрі Астана күні болған 6 шілдеде 30 жылда Назарбаев қалыптастырған жүйенің қазіргі қоғамға әсері жайлы саралап көрді.
Orda.kz алдағы уақытта да Назарбаев әулетінің елге беймәлім деректері мен олардың айналасындағы тұлғалар туралы ақпарат зерттеуді жалғастырады.
Автор: Артем Волков",2025-07-29T18:00:47+05:00,2025-07-29T18:00:47+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/1753790536_1000106441.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1753790999_1753723745_photo_2025-07-28_18-27-05.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/screenshot_20250729_170430_chrome.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/screenshot_20250729_170525_chrome.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/screenshot_20250729_170613_chrome.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/screenshot_20250729_170802_chrome.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/screenshot_20250729_171014_chrome.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/screenshot_20250729_171102_chrome.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/1753790536_1000106441.webp,
9054ad23e1e5bf413294a37dd73b7720,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Биыл Бикен Римова театрына 50 жыл толды,"1975 жылы 4 қараша күні ашылған қазіргі Бикен Римова атындағы Талдықорған қаласындағы театрға биыл 50 жыл толады. Осыған орай Orda.kz тілшісі осы театрда 38 жыл қызмет еткен Сағындық Жұмаділден сұхбат алып, театр тарихы жайлы сұрастырды.",investigations,https://kaz.orda.kz/biyl-biken-rimova-teatryna-50-zhyl-toldy-130632/,"1975 жылы 4 қараша күні ашылған қазіргі Бикен Римова атындағы Талдықорған қаласындағы театрға биыл 50 жыл толады. Осыған орай Orda.kz тілшісі осы театрда 38 жыл қызмет еткен Сағындық Жұмаділден сұхбат алып, театр тарихы жайлы сұрастырды.
1975 жылы 4 қараша күні бір топ жастар қойған Ғабит Мүсіреповтің «Қозы Көрпеш — Баян сұлу» спектаклімен ашылған. Кеңестік цензураның қатты кезінде де тарихи драмаларды сахналап ұлт мәдениетіне өлшеусіз үлес қосқан театрға 50 жыл толып отыр. Өнердегі талай алыптар қызмет еткен киелі шаңырақ жайлы мақаламыздан оқыңыздар.
Сағындық Жұмаділ театрдың 25 жыл атсыз жүргенін, тек 2000 жылы Заманбек Нұрқаділов әкім болып отырған кезде халық әртісі Бикен Римованың есімін алғандарын айтты.
Бикен Римова — 1923 жылы Жетісу облысының Қаратал ауданында дүниеге келген халқымыздың еңбек сіңірген әртісі. 1943 жылы Алматы көркем-театр училищесін бітіреді. 1941 жылы Қазақ Мемлекеттік М.Әуезов атындағы Академиялық драма театрына жұмысқа қабылданып, ғұмырының соңына дейін әкем театрда қызмет атқарды.
Бикен Римова «Шабандоз қыз», «Тақиялы періште», «Менің атым Қожа», «Қозы Көрпеш пен Баян Сұлу» сынды киноларға түскен. Өмірінің соңғы жылдары отандық «Тоғысқан тағдырлар» телехикаясына түсті. Бикен Римова 1966 жылы Қазақ ССР Халық әртісі мен Мемлекеттік сыйлығының Лауреаты атағын алды.
Қазір Бикен Римова театрының әртісі Сағындық Жұмаділ Жетісудың бірқатар тумаларының атын сұрағандарын айтты. Ақыры Заманбек Нұрқаділовке директор болып отырған кезінде осы ұсынысты айтып, сөз қозғағанын баяндап берді.
Сағындық Жұмаділ Бикен Римованың атын алмай тұрып та, Бикен апамен хабарласып тұрғандарын айтты.
Бұл кісінің аты берілген театрды 50 жыл бұрын ашқан қыз-жігіттер қазіргі кезде де аға буын ретінде театрда қызмет етіп жүрген көрінеді. Жалпы Талдықорғандағы алғашқы театрдың басқа театрлардан ерекшелігі — сол кездерден бері қызмет етіп келе жатқан аға-апаларымыз — аға буын, кейінгі жылдары қызметке келіп, театр қатарына қосылып отырғандар — орта буын және жаңадан театрға келген жастар — жас буын ретінде қойылымдарда түрлі рөлдерді сомдап жүр.
Оның сөзінше, 1975 жылы Ғ.Мүсіреповтің «Қозы Көрпеш Баян сұлу» спектаклінен басталған театрдың репертуары бүгінгі күнге дейін Батыс, Шығыс, Еуропа драматургтарының шығармаларымен үлкен репертуарға қосылып үлкен бір галерея жасады. Атап айтсақ, қазақ классиктері Ғабит Мүсіреповтің, Мұхтар Әуезовтің, Ілияс Жансүгіровтің, Тахауи Ахтановтың, Иран Ғайыптың, Дулат Исабековтің, Сұлтанәлі Балғабаевтың көптеген шығармаларын сахналап отырды. Одан кейін Еуропадағы драматургтердің, мысалы Шекспирдің «Асауға тұсау», Шиллердің «Зұлымдық пен махаббаты», орыс халқының классиктерінен Чеховтың «Ваня ағайы», Максим Горькийдің спектакльдері, Островскийдің спектакльдері, сонымен қоса жас драматургтердің де спектакльдері қойылды.
Бізге сұхбат берген Сағындық Жұмаділ Қазақстан бойынша 56 театрдың әртістерінің арасында өтетін Тұңғышбай Жаманқұловтың «Театр қоғамы» ұйымдастырған «Еңлік гүл» атты сыйлықтың иегері атанған. Бұл театрда 2 адам сыйлықты алған көрінеді. Осы театрдың театр суретшісі Қарлығаш Шалабаева да осы сыйлықты жеңіп алған.
Театрға 25 жасында 1988 жылы келген Сағындық Жұмаділ 1996 жылдан 2002 жылға дейін театр директоры болған. Қазіргі театр директоры — Ерлік Жуасбек.
Сағындық Жұмаділдің сөзінше бұл театрда қызмет еткен көп әртістер қазір Қазақстанның түпкір-түпкірінде түрлі театрларда жұмыс істейді. Кинорежиссер Талғат Теменов, Қазақстанға еңбегі сіңген қайраткер, қазір М.Әуезов атындағы драма театрдың режиссері Әлібек Оразбеков, Қ.Қуанышбаев театрының режиссері Болат Ұзақов, Ғ.Мүсірепов атындағы Қазақ мемлекеттік Академиялық балалар мен жасөспірімдер театрындағы Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі Мұрат Ахманов, Қазақстанның еңбегі сіңген әртісі, Қ.Қуанышбаев театрының актрисасы Жанат Шайкина, Қазақстанның еңбегі сіңген әртісі, Ғ.Мүсірепов атындағы балалар және жасөспірімдер театрының актері Жібек Лебаева сынды тұлғалар осы театрда жұмыс істеген. Сағындық Жұмаділ олардың кезінде облыстар қосылып жатқанда жан-жаққа ауысып кеткенін айтты. Осы театрдан шыққан әртістер жайлы ол былай деді:
Енді театр ұжымы 50 жылдық мерейтойға театр «Қозы Көрпеш – Баян сұлу» деген спектакльді жаңғыртып қойып, дәстүрлі түрде өтіп келе жатқан «Бикен 1», «Бикен 2» деген фестивальдердің жалғасы ретінде, «Бикен 3» деген фестиваль кезінде спектакльмен шымылдықты ашқалы отыр. 50 жылдық тарихы бар театр ұлтымыздың басынан өткен екі кезеңді көрді. Тәуелсіздік алмай тұрған кезде де қазақ халқының ұлттық құндылықтарына қызмет етті. Өнер ордасы ретінде сол кездегі өнер адамдары қойып кеткен биік беделді әлі күнге түсірмей келе жатыр.",2025-02-12T18:30:00+05:00,2025-02-12T18:30:00+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/2cb4ebdd-a30a-4f74-b98b-390c3df9a6a5.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/09d72d1d-d1f8-40a6-9fad-486246b2e40a.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/26d28579-7b1f-4676-9834-9ad69afd90bc.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/a62cce50-8c57-4117-8c37-3de0b69d29ea.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/i.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/news3778.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/2cb4ebdd-a30a-4f74-b98b-390c3df9a6a5.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/2cb4ebdd-a30a-4f74-b98b-390c3df9a6a5.webp,
05c10cde74829ad1fc88904946bb4f71,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Біздің Атамекеніміз осы»: Ресейдегі қазақтар қалай күн кешіп жатыр?,"Orda.kz тілшісі Ресейдегі Омбы қазақтарына хабарласып, ұлт ретінде дәстүр мен тілді сақтап, ресейде қазақ ретінде өмір сүрудің қандай екені жайлы жайлы сұрастырды.  Ресейдегі ана тілімізде шығатын жалғыз газеттің бас редакторы, «Омбы қазақтары» атты мәдени, қоғамдық ұйымның жетекшісі Әшенова Торғын тілшімізге сұхбат берді.",investigations,https://kaz.orda.kz/bizdin-atamekenimiz-osy-resejdegi-kazaktar-kalaj-kyn-keship-zhatyr-130435/,"Orda.kz тілшісі Ресейдегі қазақтардың жай-күйі, тұрмысы, мәдени өмірі жайлы білу үшін Омбы қазақтарына хабарласты. Ресейдегі ана тілімізде шығатын жалғыз газеттің бас редакторы, «Омбы қазақтары» атты мәдени, қоғамдық ұйымның жетекшісі Әшенова Торғын тілшімізге сұхбат берді. Еліміздегі соңғы жылдардағы жаппай қазақ тіліне деген құштарлық пен ұлттық киімдерге деген ерекше сұраныс Ресей қазақтарына да өзінше әсер етіпті. Кезінде қазақ ағартушылары білім алған жердегі қазақтардың ұлтқа деген махаббаты мен болмысын сақтауға деген ұмтылысы жайлы мақаламыздан оқыңыз.
Омбы, Астрахан, Түмен, Орынбор, Саратов (Сарытау) секілді өңірлерде қазақтар көп. Соның ішінде кезінде Мағжан Жұмабай, Сәкен Сейфуллин, Шоқан Уәлихан секілді қазақ зиялылары білім алған Омбы қаласында қазақтар көп шоғырланған. Әшенова Торғын көбінің осы жерге «қазақтарды көшіп барды» деп қателесетінін, өз жерінде отырған байырғы халықтар екенін, ғасырлар бойы мекен етіп, ата-бабаларын осы жерде жерлеп, осы жерді Атамекен етіп келе жатқандарын айтты.
Оның сөзіне қарасақ, ұрпағының қамын ойлап Қазақстанға көшетіндер бар. Жастар болса, негізінен білім алу үшін Қазақстанға келеді. Біз Торғын Әшеновадан ассимиляция мәселесі жайлы сұрағанымызда Ресейдегі қазақтардың қазіргі басты мәселесі — тіл екенін айтты.
Торғын Әшенованың сөзінше, қазақ халқының көп бөлігі облыс орталығы – Омбы қаласында тұрады. Бүгінде Омбы облысында шамамен 40 ауыл бар, онда қазақ тілі, мәдениеті мен дәстүрі сақталған. Аудандарда тұратындар қазақ тілін түсінеді. Алайда Торғын Әшенованың айтуынша 60%-ы қалада өмір сүретін болған соң, ана тілінде сөйлейтіндер аз.
A post shared by ОРОО КАЗАХИ ОМСКА (@kazahi_omska)
Оның айтуынша қазіргі кезде ондағы жасөспірімдер арасында қазақ тіліне деген қызығушылық жоғары. Жасөспірімдер қазақ тілін өз еркімен үйреніп, тіпті бір-бірінен естіп өзгелер де келе бастаған.
Өткен жылы 27 қарашада Астана қаласында Қасым-Жомарт Тоқаев пен Владимир Путиннің кездесуінде Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің филиалы Омбы мемлекеттік университеті базасында ашылған болатын. Торғын ханымның айтып отырғаны осы оқу орны.
Оның сөзінше, Ресей заңнамасында жергілікті халықтың ана тілін мектептерде оқуға мүмкіндік беретін білім туралы заңы бар. Омбы қазақтары ұйымының бастамасымен осы өңірде ана тілінде білім алып келе жатқандар көп. Торғын Әшенова 100-мектепте қазақ тілі пән ретінде оқытылатынын, ал 130-мектепте қазақ тілінде оқыту жайлы өтініштер жинап жатқандарын айтты.
Ресей қазақтарының басын қосып, тілі мен мәдениетін қайта жандандырып отырған бұл ұйым 2008 жылы Kazakh.ru сайтында «Омбы қазақтары» атты парақша ретінде ашылған көрінеді. Торғын осы платформа арқылы кездесулер, жиналыстар ұйымдастырып, волейбол, футбол, лапта ойындарын өткізгендерін айтты. «ВКонтакте» әлеуметтік желісі пайда болған кезде, сонда арнайы топ ашып, белсенді түрде жұмыс істей бастаған жастар 2014 жылы ресми тіркелген. Қазіргі кезде 5000 тиражбен шығатын «Омбы қазақтары» газеті бар.
Торғын Әшенова «Сәукеле» атты ұлттық киімдер студиясын ашқандарын айтты. Оның сөзінше бес жыл бұрын қазақтың дәстүрлі той киімдеріне сұраныс аз болыпты. Бүгінде қыз-келіншектер беташарда, ұзатуға ұлттық киім кигісі келеді. Бұрын мұндай дәстүрді көбіне Қазақстанға тұрмысқа шыққан қыздар ғана ұстанатын. Қазір Омбы немесе басқа аймақтарда тұратын жастар, өз тойларын ұлттық салт-дәстүрге сай өткізуді жөн көреді. Торғын Әшенова Ресей қазақтарына Қазақстандағы ұлттық киімге сұраныстың ерекше артып келе жатқаны да әсер еткенін атап өтті.
Торғын Әшенованың сөзінше Омбы қаласында 8 мешіт бар. Жергілікті қазақтар ислам дінін ұстанады. «Омбы қазақтары» газеті осы мешіттерге де таратылатын көрінеді. Сонымен қатар мұндағы қазақтар тілден қиналғанымен қазақ дәстүрлерінің барлығын дерлік ұстанады. Торғын ханымның сөзінше, ауыз ашуды «ифтар» демей, қазақшалап «ауыз ашар» дейтін көрінеді. Екі жас шаңырақ көтеріп жатса, әлі күнге оларға салт бойынша жер үстел береді екен. Балалар кішкене кезінен бұл жолды біледі. Әрбір үйде төркөрпелер бар. Қыз ұзату, сырға салу, алдынан өту, құдалық, тілашар, тұсаукесер сынды дәстүр әлі күнге сақталған. Торғын Әшенова мұндағы қазақтардың ендігі ұрпаққа осы салт-дәстүрлерді аманаттап бергісі келетінін айтты.
Торғын Әшенова бір адамға қарап бүтін бір ұлтқа баға берілетін болған соң, қазақтар бірін-бірі үнемі қолдап жүретінін айтты.
ҚР Сыртқы істер министрлігі біздің ресми сауалымызға жауап берді. Біз этникалық құрам, көші-қон және әлеуметтік қорғау мәселелері бойынша бірқатар сұрақ қойған едік. Министрлік жауабында Астрахан, Орынбор, Омбы және Саратов облыстары қазақтар бұрыннан қоныстанған аймақ екенін еске салып, олардың көпшілігі «қоныс аударушылар емес, осы өңірлердің байырғы тұрғындары» екенін атап өтті. Ал Украинадағы соғыс басталғалы қазақтардың көші жайлы сұрағымызға бұл сұрақтар «ведомство құзыретіне кірмейтінін» алға тартты.
Еңбек және әлеуметтік қорғау министрлігінің мәліметіне сүйенсек, 2024 жылы тарихи отанына 12 325 этникалық қазақ отанына оралды. Олар ресми түрде кандас ретінде тіркелді. Оның 45,6%-ы Қытайдан келген. Өзбекстан 39,2% адам келді. Қандастар жиі қайтып оралатын елдердің тізімінде Түркменстан да бар (5,5%), Моңғолия (5,4%). Ал Ресейден 3,1% қазақ оралған. Қалған елдерден келгендер 1,2% ғана.
Жалпы тәуелсіздік алғаннан бері елімізге 1 млн 144,9 мың этникалық қазақ оралды. Өткен жылы 16 535 этникалық қазақ отанына оралып, қандас мәртебесін алды.
Еске сала кетсек, бұған дейін Orda.kz Ауғанстандағы қазақтар жайлы және Қытайдағы қазақтар жайлы жазған болатын.",2025-02-11T12:35:56+05:00,2025-02-11T12:35:56+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/img_20250205_120641_425.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/ashenova-torgyn.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/img_20241127_222006_272.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/omby-kazaktary-koncert.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/omby-kazaktary-ujymy.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/img_20250205_120641_425.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/img_20250205_120641_425.webp,https://www.youtube.com/embed/7_ST2hXwZIg?feature=oembed;https://www.youtube.com/embed/owdobMUtZ8c?feature=oembed;https://www.youtube.com/embed/zsZhxCUWwDk?feature=oembed
3b61b2bd231b650f63c6769cb78fafa6,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Блогер зорлаған қыз әділдік талап етіп, Тоқаевқа жүгінді",Қазақстанда тұрмыстық зорлық-зомбылыққа қарсы заң 2024 жылдың 16 маусымында күшіне енді. Бұл некедегі күйеуінің қолынан қаза тапқан Салтанат Нүкенованың ісіне байланысты жұрт халық арасында «Салтанат заңы» деп атап,investigations,https://kaz.orda.kz/bloger-zorlagan-kyz-adildik-talap-etip-tokaevka-zhygindi-125040/,"Қазақстанда тұрмыстық зорлық-зомбылыққа қарсы заң 16 маусымда күшіне енді. Адвокат Жанна Оразбақова жаңа істі қолға алғалы жатыр. Бұл қыз зорлады деп айыпталған Думан Ерқанаттың жақында ақталуына қатысты іс. Жәбірленуші бұл шешіммен келіспей, Жоғарғы сотқа жүгініп отыр.
Оrda.kz редакциясы сот жабық процесте өткен соң, бұған дейін толық ақпарат жарияламай, тараптардың атын атамай, ақпарат беріп отырды. Алайда Ерқанат Думан әлеуметтік желілерге ашық шығып, youtube арнасында ақталып, жазба түсірген соң, екі тараптың бейнежазбаларын тыңдап ашық саралауды жөн көрдік. Зорлық көрген қыз бұл шығарылымдағы ақпараттарды жоққа шығарып, нақты дәлелдер келтірілмегенін және кейбір ақпараттарды жасырып қалғанын айтты.
Бауыржан Бөгенбайдың youtube арнасында жарияланған шығарылымда Ерқанат Думан өзінің кінәлі емес екенін айтады. Ол криптовалюта жайлы үйрету мақсатында оқырмандарының жекесіне жазып тұратынын және жәбірленуші 2022 жылдың 4 желтоқсанында түнгі 10 шамасында жазғанын айтты. Кино көріп жатқан оған қыздың бірге көруге келіскенін, өз аяғымен келгенін айтады. Өз қалауымен төсек қатынасына түскенін де жасырмады.  Артынша жала жабылып, нақақтан-нақақ түрмеде отырдым дейді. Алайда бірінші сот кезінде Ерқанат Думанның өз кінәсін мойындап, жәбірленушіден шын ниетпен кешірім сұраған бейнежазбасы бар. Кешірім сұрап, кінәсін мойындаған адам неге райынан қайта қалды екен?
Сұхбатқа мәжіліс депутаты Абзал Құспан қатысты.
Сөзін жалғаған депутат, қыздың өз аяғымен келгенін баса айтады.
«Мен бұл мәселенің «моральдық жағын қозғамай-ақ қояйын» дей келе, Абзал Құспан келісім бойынша болған жыныстық қатынас зорлық-зомбылыққа жатпайтынын, ал әйел адамның өз еркінен тыс, күштеп, мәжбүрлі түрде қатынасқа түскен болса, сөзсіз ол зорлау қылмысы болатынын айтады.  Депутаттың әр сөзін екшеп, осы іске ерекше мән беруінің сыры неде?
Депутат сенімді түрде Ерқанат Думанды кінәсіз дейді.
Еске сала кетейік, Абзал Құспан осы уақытқа дейін бірқатар атышулы істердің басы-қасында жүрген адам. Оның үнемі осындай істерге ұмтылуы, бір кездері Сайрагүл Сауытбайқызына қатысты істі қолға алғанда да байқалып еді. Абзал Құспанның сөзінше, С.Сауытбайқызы оның қызметінен бас тартқан. Нақ себебін білмейтінін айтып, «өзі шешім қабылдамағанын сеземін» деді Абзал Құспан.
Ал Сайрагүл бұл жайлы ашып айтпайды. Әйел адвокатпен жұмыс істеу қолайлы екенін айтып, Айман Омарова ендігі жерде қорғаушысы болатынын мәлімдейді. Қытай шекарасын бұзып өтіп, өз елінен пана сұраған Сайрагүл Сауытбай Қытайға қайта қайтарыла жаздап барып, аман қалды. Ол Қазақстанда саяси босқын мәртебесін ала алмаған соң, отбасымен бірге Швеция кетуге мәжбүр болды. Өз елінен пана таппай, басқа елге кетуге мәжбүр болған Сайрагүл неге Абзал Құспаннан бас тартты?
Ол жағын болжай беруді оқырманға қалдырдық.
Ерқанат Думанның сөзіне сенсек, қыз оны бопсалап 100 млн сұрады. Ол әділдікке жету үшін, ақша бермей, күресетінін айтты.
Жәбірленуші тараптың сөзінше, Бауыржан Бөгенбайдың Youtube арнасында жарияланған Абзал Құспанмен өткізілген сұхбатта айтылған ақпараттардың кейбірі жалған ақпарат болса, кейбірін өз  пайдасына асыру үшін жасырып қалған деректер деді.
Сондай-ақ, жәбірленуші қызды шақырған жер, яғни қылмыс орны болған жерді «бұл құжаттардың бәрін сақтайтын әрі кеңсе, әрі тұратын үй» деп түсіндірген Ерқанат Думан. Сондықтан оның жұмыс орнына жеке кеңес алу үшін барғанын айтады. Зорлық көрген соң қыз полицияға хабарласып, медициналық тексеруден өтті. Зорлық-зомбылық көрсету фактісі расталды. Медэкспертиза бар. Жәбір көрген қыздың киімдерінен айыпталушының биоматериалдары табылды. Тергеу кезінде айыпталушының достары, туыстары қызға қоқан-лоқы көрсетті. Қысым көрген қыз айыпталушының түрмеден үйқамаққа ауысуы туралы келісімге қол қойды. Бір қызығы үйқамаққа шыққан айыптының бірінші кезекте елден қашуға тырысқаны болып отыр. Бірақ Қордайдағы Қырғызстанмен шектескен шекарада ұсталып, қайта изоляторға жіберілді.
Блогер бірінші сот отырысында кінәсін мойындап, кешірім сұрайды. Бірақ жәбірленуші оны кешірмеді. Адвокаттардың сөзінше, жәбірленуші кешірсе де, кешірмесе де кінәлі адам сот шешімі бойынша лайықты жазасын алу керек. Сот айыпталушыны 5 жылға бас бостандығынан айырып, моральдық зиян келтіргені және шығындар үшін 3 млн өтемақы төлеуді міндеттеді. Алайда сотталушы Алматы қалалық соты арқылы жазадан құтылып, ақталуға мүмкіндік алған. Қыздың Жоғары сотқа жүгінуден басқа амалы қалмады.
Маусымның 15-і Думан Ерқанат Instagram-дағы профилінде ашық түрде сот жайлы ақпараттарды жариялай бастады. Адвокаты Әсел Сұлтанмұратқызының сөзінше, айыпталушы Ерқанат Думан сот ісі жайлы өзіне пайдалы ақпараттарды ғана жариялап, шындықты бүгіп қалған. Сот жабық түрде өтіп жатқанда мұндай ақпараттарды таратуға болмайды. Сонымен қатар журналист Бауыржан Бөгенбайдың youtube арнасында қыздың атына күйе жағу мақсатында бүтін бір шығарылым жарияланды. Онда мәжіліс депутаты Абзал Құспан бұрынғы прокурор және адвокат қыздың не үшін «кінәлі» екенін айтып берді.
Айыпты қоғамның ойына ықпал еткен соң, жәбірленуші ақталуға мәжбүр болады. Youtube арнасында бейнежазбадан соң, мыңдаған оқырман мәселенің жай-жапсарына бармай, қызды жабыла кінәлады. Жәбірленуші әлеуметтік желілер арқылы Қазақстан президентіне бейнеүндеу жолдады. Онда сот ісін қоғам алдында ашық өткізуге, әділдік орнауы үшін тіпті полиграфты қолдануға дейін баратынын хабарлады.
Полиграф немесе шындық детекторы адам сөйлегенде физиологиясын бақылайтын құрылғы. Адамның жалған сөйлеп тұрғанын анықтайтын таптырмас құрал.
Мыңдаған адам кейде жәбірлеушіні емес, зорлық көрген адамды жерден алып, жерге салып жатады. Осыған ұқсас оқиғалардағы пікірлерді қарасаңыз, ілік іздеп, әйтеу зәбір көрген адамды жарысып жамандап жататындар табылады. Олар қылмыскерді айыптаудың орнына, жәбірленушінің қайда барғанына, қалай киінгеніне, қай уақытта көшеде жүргеніне қарай кінә тағып жатады. Жұрт арасында мұндай көзқарастың көптігіне қарасақ, демократияны ту еткен, адам құқығын бірінші орынға қоятын елдің біз үшін ауылы әлі алыс.
Оның басынан да осы жағдай өтіп жатыр. Бұл оқиға 2022 жылы болды. Содан бері Арайлым Төрегелді бірнеше психологтың көмегіне жүгініп, жан жарасын емдеуге тырысты. Қайткен күнде де әділдікке қол жеткізбей тынбайтынын айтты. Ол жоғарғы сот пен президентке жолдамасында былай дейді:
Жақында ғана АҚШ президентінің ұлы Хантер Байден есірткі қолданып жүріп, заңсыз қару алды деген айыппен сотталған еді. Президент Джо Байден «қандай жағдай болса да, сотталып жатқан ұлы екеніне қарамай, сот үкімін сол күйі қабылдайтынын, сотқа бағынатынын айтқан еді. Бұл арқылы ол демократия орнаған елдерде тіпті туған ұлының да заң алдында бәрімен бірдей екенін білдіріп тұр.  Ол тіпті бір реткі кешірім беретін президенттік уәкілеттілігін пайдаланбайтынын мәлімдеді. Ал Қазақстанда қыз зорлау ісі бойынша сотталған адамның ісіне мәжіліс депутатының тікелей араласуы қаншалықты дұрыс?
Жанна Оразбақова депутат Абзал Құспанның сот ісіне араласуы  жайлы былай деді:
Рена Керимова, Елена Жигалёнок, Әсел Сұлтанмұратова сынды қорғаушылардың пікірінше бұл Жоғарғы сот шешіміне, нәтижесіне тікелей әсер етуі мүмкін. Қорғаушылар депутат этикасына қарайтын комиссияға Абзал Құспанның үстінен шағым түсіргелі жатыр. Олар депутат деген лауазымды тұлға болған соң, беделін пайдаланып қана қоймай, қоғамның ойына әсер ететінін айтты. Мәжіліс депутатын түсірген бейнежазбадан кейін әлеуметтік желіде осы тақырып қызу талқыға түсіп, жұрт пікірі сан саққа кетті. Кейбірі қыз зорлады деп 5 жылға сотталған Ерқанат Думанды жақтап отыр. 17 маусым Думан Қошақанов «Ал, ағайындар, ер-азаматтар, ояныңдар!» деген сөздермен Ерқанат Думанды қолдаған stories салды. Бұл сөздер неге тек еркектерге бағытталуы керек?
Айта кету керек, бұл іс Салтанат Нүкенованың ағасы Айтбек Амангелдінің де назарын аударды. Ол stories-та Ерқанат Думанның кінәсін мойындаған бейнежазбамен бөліседі.
Қоғамдық пікірге ерекше әсер етіп жатқан youtube арнасындағы Абзал Құспан түскен бейнежазбада  таксистке жала жаппақ болған қыздың бейнежазбасын әдейі қосуы — көпшіліктің пікіріне тікелей ықпал ету үшін жасалған манипуляция дейді жәбірленушінің адвокаттары.
Еске сала кетейік, Бауыржан Бөгенбайдың youtube арнасындағы бейнежазбада Абзал Құспан мысал ретінде таксистке өзін зорлады деп жала жаппақ болған алаяқ қыздың бейнежазбасын көрсетеді.
Ерқанат Думан жәбірленушіге 100 млн теңге ақша беруді талап етіп, бопсалады деген айып таққан болатын. Жәбірленушінің сөзінше бұл Ерқанат Думанның істі бұрмалау үшін шығарған кезекті «өтірігі».
Қорғаушы Елена Жигалёнок Абзал Құспанға жауап ретінде Жоғарғы Соттың 2007 жылы бекіткен зорлық-зомбылыққа қатысты қылмысты зерттеуде ескеретін нормативтік қаулыны айта кетті. Зорлауға қатысты істі қарағанда жәбірленушінің моральдық,әлеуметтік хәліне, мінезіне қарамайды және қылмыскер мен зәбір көрген адамның қарым-қатынасы маңызды емес.
Жәбірленуші аппеляциялық сот алқасы мен айыптының адвокаты Мамытов оны ашық табалағанын атап өтті. Олардың «тісқаққан әйел» («опытная женщина») деген сөзді қолданғанын айтты. Дәл Абзал Құспан секілді тек «өзі кінәлі» деген ойды негізге ала отырып сұрақ қойғанын айтты жәбірленуші Арайлым.
Қыздың өз еркімен келгенін дәлелдеу үшін Ерқанат Думан екеуінің хаттарын көрсетеді. Бірақ неге екенін, хаттың жалғасын көрсетуді «ұмытып» кетеді.
Хатта қыз болған жағдайдан кейін өзіне-өзі қол жұмсағысы келетінін айтады. Бұған селт етпеген Ерқанат Думан көзінің ісіп тұрғанын, ұйықтайтынын айтады. Яғни, оның суицид жайлы ойларына мән бермеген. Келесі күні ағылшынша өзін қыз жек көрмейтініне үміттенетінін айтады және трейдингті әлі үйренгісі келетін болса, курсты оқи алатынын жазды. Адам өзін-өзі өлтіруі мүмкін екенін ести тұра қандай адам немқұрайлылық танытады? Бұл «өлемесең өмірем қап» деген немкеттіліктің кебі болып шығып, Ерқанат Думан расымен зорлық көрсеткен болса қайттік? Сіз бен біз білмейтін фактілер өте көп. Егер сот ашық өтетін болса, бұл оқиғанның егжей-тегжейін біле жатармыз.
Енді көкейде үлкен сұрақ қалды. Ерқанат Думан неге бұл фактілерді бүгіп қалған? Ал Арайлым неге кез келген тексерістен өтуге дайын екенін айтады?
Бұл мәселеге қатысты әлеуметтік желіде қызды табалап, ұлардай шулаған жұрттың пікірі жетерлік. Жалпы жінігіп, лепіріп, ерекше ыждаһатпен сөйлейтін адамдарды жұрт жақсы тыңдайды. Бірақ естімейді. Егер құлақ түрсек, бәлкім шешендік өнер мен әртістік қабілеттен басқа құр сөзді саудыратып сөйлей бергенін байқауыңыз мүмкін. Алайда аңқаулар мұндай шеберлікке тез алданып, мәселені барламай, сол «шешен» адамдардың жетегінде кете береді.
Жәбірленушінің сөзінше сол оқиға орын алған кездері әкесі аяқ-асты дүние салған. Ал отбасына болған оқиғаны айтпай, жалғыз өзі табанынан таусылып жүріп соттасқан. Оңтүстіктің қызы болған соң, ондағы таптаурын ойлардан қорқып, жақындарына болған оқиға жайлы тіс жармаған. Соңына дейін олардың ешқайсысы білмеген, ал Арайлымның қалған үмітінің күл талқанын шығарып, Ерқанат Думан әлеуметтік желіде аты-жөнін жариялап жіберген. Жақындарына жақ ашпау себебін, оның туған өңірінде «тана көзін сүзбесе, бұқа жібін үзбейді» деген көзқарас қалыптасқан. Сондықтан батылы жетпегенін айтады. Бірақ бұл мақалды қазіргі кезде осындай ауыр қылмысқа қатысты беталбаты қолдана беретін әлеуметтік желі қолданушылары көбейіп кетті.
Егер бұқа жібін үзіп, адам зорлағанын бір мақалмен ақтап алатын болсақ, Конституцияның алғашқы жолындағы «Мемлекеттің ең құнды қазынасы — адам» деген сөзді жоққа шығарамыз. Сондықтан әр істің бір мәніне үңілу қажет, қадірлі оқырман.
Айта кетейік, зорлық-зомбылық жайында Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының статистикалық деректеріне сүйенсек, жолдасынан зорлық көрген әйелдер мен басқа адамнан зорлық көрген әйелдердің жалпы саны 736 млн. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының дерегіне қарасақ, мұндай агрессия көрсететін еркектердің көбі балаларға да қатыгез болады. Бұл жайлы Біріккен ұлттар ұйымының әйелдерді қорғау жөніндегі «БҰҰ-әйелдер» ұйымы сайтында жариялаған.
Деректерге сүйенсек, бұл көрсеткіштің 85 пайызы, яғни әйелдер мен қыздардың 640 млн-нан астамы 15 жас шамасында жыныстық зорлық көреді. Мұндай қылмысқа барған еркектердің 95 пайызы физикалық зорлықпен қатар психологиялық зорлық-зомбылық көрсетеді. Жылдар бойы жолдасының ұрып-соққанына, ауыр сөздері, ұрыс-керіс, жанжалы және қорлауына төзбеген әйелдер өзіне өзі қол жұмсап жатады.",2024-06-18T10:15:22+05:00,2024-06-18T10:15:22+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-06/sizes/1440x810/photo_2024-06-17_07-39-45.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-06/photo_2024-06-17_10-35-33.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-06/photo_2024-06-18_09-44-23.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-06/photo_2024-06-18_09-46-20.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-06/photo_2024-06-18_09-47-32.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-06/photo_2024-06-18_10-29-30.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-06/sizes/1440x810/photo_2024-06-17_07-39-45.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-06/sizes/1440x810/photo_2024-06-17_07-39-45.webp,https://www.youtube.com/embed/WgmAy5mhoEY?feature=oembed;https://www.youtube.com/embed/hCVH4oUEufk?start=9&feature=oembed
de4e030678cf7e1883abb4580dafe47b,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Болат Назарбаевтың мұрасы: Мұрагерлері және олармен әлі күнге соттасып жатқандар,"Өткен аптада Болат Назарбаевтың мұрагерлері Алматыдағы BNC Plaza бизнес орталығын ала алмағанын жазған едік. Себебі, Болат Назарбаевтың көзі тірісінде бұл нысан оның үлкен ұлы — Нұрболдың иелігіне өтіп кеткен еді. Сонымен Болат Назарбаев қайтыс болғаннан кейін Нұрбол мен оның бауырларына не қалды?",investigations,https://kaz.orda.kz/bolat-nazarbaevtyn-murasy-muragerleri-zhane-olarmen-ali-kynge-sottasyp-zhatkandar-132048/,"Өткен аптада Болат Назарбаевтың мұрагерлері Алматыдағы BNC Plaza бизнес орталығын ала алмағанын жазған едік. Себебі, Болат Назарбаевтың көзі тірісінде бұл нысан оның үлкен ұлы — Нұрболдың иелігіне өтіп кеткен еді. Сонымен Болат Назарбаев қайтыс болғаннан кейін Нұрбол мен оның бауырларына не қалды? Orda.kz мәселенің мән-жайын анықтап көрді.
Болат Назарбаев қайтыс болған сәтте оның өсиет жазып қалдырғаны белгісіз еді. Сондықтан да көпшілік оның орасан зор байлығын, жылжымайтын мүліктерін, компаниялары мен жерлерін мұрагерлері өзара бөліп алатын шығар деп топшылады. Алайда Orda.kz сайтына берген сұхбатында заңгер Дмитрий Сазонов өсиет жазылғанын айтты. Сол өсиет бойынша жалғыз мұрагер – Нұрбол Назарбаев екен.
Сонда қалған балаларына «майшелпек» тимей ме? Orda.kz мәліметіне сүйенсек, олар да белгілі бір үлеске ие болған. Әңгіме Болат Назарбаевқа тиесілі тұрғын үйлердің біріндегі үлес жайында. Біздің дерегімізге зер салсақ, 38 үлес бар. Әрине, нақты емес, тек құжат жүзінде. Сол үлестердің 25-і Нұрболға берілсе, қалған 13 мұрагер әрқайсысы бір-бір үлестен алған.
2024 жылы Алматы облыстық соты жариялаған құжаттағы тізім мынадай:
Бір өкініштісі, Болат Назарбаевтың мұрагерлері нақты қай үйді бөліске салғанын әзірге анықтай алмадық. Себебі мұраға қалған үй деп топшылайтын (үй емес хан сарайы, резиденция деген жөн шығар) бірнеше «сарай» бар.
2022 жылы Orda.kz бұл жер туралы бүге-шүгесіне дейін жазған еді. Бұл ғимарат — патшаларға арналғандай сән-салтанатпен көмкерілген «сарай». Мұнда футбол алаңы, кино көретін қондырғысы бар үй-жай, бақ, жылыжайлар, тіпті тұғырда тұрған көне автокөлік те бар. Әрине, басты назарда — алып зәулім үй. 2022 жылы журналистерімізге көршілер бұл жерде біраз уақыттан бері ешкім тұрмағанын айтқан болатын. Алайда соңғы түсірілген фотосуреттерге қарағанда қазір жөндеу жұмыстары жүріп жатыр. Демек, «Горнаядағы резиденциядан» біреу «дәметіп отыр».
Дереккөздеріміздің мәліметіне сүйенсек, бұл үй Болат Назарбаевқа емес, оның үлкен ұлы Нұрбол Назарбаевқа тиесілі болуы мүмкін. Бұл «сарайды» Нұрбол бір маңызды оқиғаға орай сыйлыққа алған.
Бұл резиденция жайлы да Orda.kz 2022 жылы жазған болатын. Көркі мен сән-салтанат жағынан бұл жер алдыңғы «сарайдан» кем түспейді. Орман секілді қаптаған ағаштар қоршаған үйдің қасында не мақсатпен салынғаны белгісіз кішкентай үйшіктер бар.
Бұл резиденцияны жұрт Болат Назарбаевтың жеке үйі деп біледі. Екі қабатты зәулім үй тау етегінде, өзен жағасында орналасқан. Негізгі үйден бөлек, қоршалған аумақта тағы бірнеше құрылыс бар. Сондай-ақ, сол жерде біреудің жүк көлігі тұрғаны да көзге түседі.
Бұл хан сарайындай резиденция — зәулім үйі, үйшіктері, субұрқақтары, аллеялары және бітпеген төрт қабатты ғимараты бар үлкен аумақ. Болат Назарбаевтың үйіне жақын жерде тұр. Бейресми деректерде бұл жер бүкіл Назарбаевтар әулетінің «отбасылық ұясы» саналады. Құжат жүзінде бұл мүліктің иесі әулет мүшелерінің кез келгені болуы мүмкін. Немесе, керісінше, олардың бірде-біреуінің атына тіркелмеген де шығар.
Бұған дейін, Orda.kz дереккөзі Болат Назарбаевтың отбасына Қаскелеңдегі үлкен резиденция да тиесілі болғанын хабарлаған. Мұнда зәулім үй, бақ, субұрқақтар, тоған және қонақ үй орналасқан. Алайда 2024 жылдың тамыз айында дәл осы аумақта Алматы энергетика және байланыс университеті құрған креативті индустриялар паркінің ашылу рәсімі өтті. Сондықтан бұл үлкен резиденция қазір Назарбаевтың отбасына емес, басқа біреудің атында болуы мүмкін.
Нұрбол Назарбаевқа қалған өсиетте нақты не тигені туралы айту қиын. Бірақ біз шамамен топшылап көрсек деп отырмыз. Orda.kz дереккөзіне сүйенсек, Болат Назарбаевтың Алматыда бірнеше пәтері болған. Солардың бірі, дереккөз болған адамның айтуынша, дәл сол BNC Plaza ғимаратында орналасқан. Айта кету керек, осы ғимараттың жер теліміне байланысты Болаттың бұрынғы әйелі Майра Құрманғалиева мен оның әпкесі Гүлжамал Құрманғали соттасып жатыр.
Бұдан бөлек, бұған дейін Orda.kz Болат Назарбаевтың көзі тірісінде Қазақстанның әр өңірінде 59 жер учаскесі болғанын жазған еді. Мысалы, Ақмола облысы Бурабай ауданына қарасты Щучинск қаласында 34,89 сотық жер, ал Оқжетпес ауылында қонақ үй салуға арналған 30 сотық жер учаскесі бар.
Ал Болат Назарбаевтың бұрынғы жары Гүлнұр Дүйсебаеваның айтуынша, оның экс-жолдасының атына Алматы облысы Жамбыл ауданына қарасты Қайназар мен Жамбыл ауылдарының арасындағы жер телімі тіркелген. Спутниктік суреттерге қарағанда, бұл аумақта ипподром мен бірнеше атқора орналасқан. Orda.kz дереккөзі бұл жерде Болат Назарбаевтың асыл тұқымды араб жылқыларын ұстаған болуы мүмкін деп болжайды.
Одан бөлек, мәртебесі түсініксіз жер телімдері де бар. Мысалы, Үшқоңыр сайы — бұл аумақ жергілікті әкімдіктің мәліметінше мемлекетке қайтарылған. Алайда Orda.kz журналистері ол жерге кірмек болғанда, оларды жеке күзет ішке кіргізбей қойды.
Айтпақшы, BNC Plaza бизнес орталығына келсек. Басында бұл нысан көптен бері Нұрбол Назарбаевқа тиесілі болғаны айтылған. Оның үстіне, бұл мұра емес. Бизнес-орталықтың иесі болған «PrimeCapital Re Plaza» ЖШС-нің бенефициары ретінде Нұрбол әкесінің қайтыс болуынан бірнеше жыл бұрын-ақ тіркелген.
Жалпы, ашық деректерге сүйенсек, Болат Назарбаевтан Нұрболға ешбір компания мұра ретінде өтпеген. Қазір Нұрбол Назарбаев мынадай компаниялардың құрылтайшысы:
– «PLS инвестициялық-құрылыс компаниясы» ЖШС – «PLS-TM» ЖШС – «Prime Capital Holding» ЖШС – «Prime Capital Plaza BC» ЖШС – «Prime Capital Invest» ЖШС
Бұл компаниялар тағы бірнеше ЖШС-нің құрылтайшысы болып тіркелген, алайда олардың тізімі 2023 жылдың қарашасына дейін (яғни өсиет жарияланғанға дейін) өзгермеген.
Бірақ соған қарамастан бірқатар компаниялардың құрылтайшысы әлі күнге дейін марқұм Болат Әбішұлы Назарбаев деп көрсетілген. Оның ішінде кезінде Болат Назарбаев иелік еткен базарлармен байланысты компаниялар да бар.
Мысалы, әлі күнге марқұмның атына тіркелген компаниялардың бірі — «Almaty Rent Company» ЖШС. 2021 жылы Болат Назарбаев бұл компанияға «Тастақ» базарындағы бейкоммерциялық ғимараттарды қайта жаңғыртуға лицензия алған болатын.
Болат Назарбаев сондай-ақ базармен байланысты «Барыс-IV» ЖШС-нің де құрылтайшыларының қатарында тұр.
Бұл жалдау келісімі 2029 жылғы 31 желтоқсанға дейін жарамды. Бұл келісімшарттың бұзылғаны не бұзылмағаны жөнінде нақты ақпарат әлі күнге дейін жоқ.
«Auto Market Karasay» ЖШС-де де құрылтайшы ретінде әлі күнге дейін Болат Назарбаев тіркелген. Бұл — дәл сол компания. Сол арқылы ол 2023 жылы мемлекетке өткен «Барыс» автокөліктер базарындағы сауда алаңдарын жалға беріп отырған.
«Алматы Стекло» зауытының директоры Азим Абдуллаевпен бірге Болат Назарбаев «Алматыстекло» ЖШС-нің құрылтайшысы ретінде көрсетілген. Айта кетерлігі, Азим Абдуллаевтың өзі 2022 жылы Болат Назарбаевпен «серіктес» емес, шын мәнінде қоқан-лоққы көріп, 15 жыл бойы оған «салық» төлеп келгенін мәлімдеген болатын.
Ал Болат Назарбаев өзінің шынайы серіктесі Тахир Гусейновпен бірге «Ақтөбе Өндірістік Компаниясы» ЖШС-нің де құрылтайшысы ретінде көрсетілген. Бұл — Ақтөбе қаласындағы бұрынғы спирт зауыты, бүгінде банкротқа ұшыраған кәсіпорын.
Компанияның қазіргі басшысы — Кеңес Дүсенбаев. Ол — банкрот болған басқарушы. 2022 жылы Болат Назарбаевпен және Тахир Гусейновпен соттасқан. Гусейновтың «Ақтөбе ӨК» компаниясы мүлкін сот арқылы өндіріп алған.
Алайда сот кабинетіндегі мәліметтерге қарағанда, Кеңес Дүйсенбаев банкротқа ұшыраған ЖШС-ке қатысты талап-арыздарын қайта жазған. Енді арызын Болат Назарбаевтың мұрагерлеріне қарсы беріп жатыр. Сол істердің бірі бойынша сот отырысы кеше ғана өткен.
Өкінішке қарай, бұл істің егжей-тегжейін білу әзірге мүмкін емес. Сот материалдарын жария етпей отыр. Мүмкін, бұл жауапкерлердің бір бөлігі кәмелетке толмаған азамат болғандықтан шығар. Дегенмен, кейбір пікірлерге сүйенсек, талап-арызды мұрагерлердің бәріне емес, тек олардың үлкеніне ғана беру жеткілікті болған.
Сот кеңсесінде тағы бір істің материалдары да жұртқа жария етілмейді. Бұл — «Алтын Орда» базарына қатысты іс. Қолда бар деректерге қарағанда, Болат Назарбаевтың туыстарымен және «Компания номер один» компаниясымен соттаспақ болған адам — Нурмұхамбет Шайзин. Ол бұрын «Алтын Орда» базарының құрылтайшысы болған «Kurylys LTD» ЖШС-нің 16,4706% акциясына нақты иелік еткен азамат.
Қазіргі таңда «Алтын Орда» базарының құрылтайшысы Данияр Дүзбаев басқаратын «Big City Market» ЖШС деп көрсетілген. Ресми ақпараттарға қарасақ, бұл компанияның Назарбаевтарға да, Нұрбол Назарбаевқа да, не марқұм Болат Назарбаевқа да еш қатысы жоқ.
Автор: Игорь Улитин",2025-04-12T11:54:22+05:00,2025-04-12T11:54:22+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/1744428891_bolat-doma-copy-1440x810-1-1440x810.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744355777_aktobe-sud.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744355777_aktobe.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744355777_altynorda-sud.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744355778_almaty-rent-kompani.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744355778_avtorynok.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744355778_barys.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744355778_stekd.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744355779_ipodrom.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744355780_1744291150_dji_0646.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744355782_snimok-jekrana-2025-04-04-v-14_17_20.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744355790_snimok-jekrana-2025-04-04-v-14_16_24.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744355799_dji_0993.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744355801_sequence-01_00_03_17_20_still010.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744355809_snimok-jekrana-2025-04-04-v-14_19_00.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744355816_spisok-spisok.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744356050_1744291248_schuchinsk.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744356050_1744291249_okzhetpes.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/1744428891_bolat-doma-copy-1440x810-1-1440x810.webp,https://www.youtube.com/embed/hyIdUuPZacs?feature=oembed
55adee048b549197bcc486a66efedb05,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Бомба жайлы хабардан соң, Алматыдағы MEGA-дан халық үдере сыртқа шықты","9 желтоқсан күні таңертең Алматыдағы MEGA сауда орталығының келушілерін шұғыл түрде сыртқа шығара бастады. Алғашында жұрт оқу-жаттығу шығар деп ойлады. Дегенмен полицияға «жарылғыш зат» жайлы ақпарат түскен, деп хабарлайды Orda.kz.",investigations,https://kaz.orda.kz/bomba-zhajly-habardan-son-almatydagy-mega-dan-halyk-ydere-syrtka-shykty-136473/,"9 желтоқсан күні таңертең Алматыдағы MEGA сауда орталығының келушілерін шұғыл түрде сыртқа шығарды. Алғашында жұрт оқу-жаттығу шығар деп ойлады. Дегенмен полицияға «жарылғыш зат» жайлы ақпарат түскен. Алайда ғимарат аумағынан жарылғыш зат табылмады, деп хабарлайды Orda.kz.
Өйткені біраз уақыттан кейін орталықтың ресми Instagram парақшасында мынадай хабарлама пайда болды:
Біз Алматы қалалық полиция департаментіне хабарластық.
Артынша жарылғыш зат табылмағанын айтты. Енді олар жалған ақпарат айтып, телефон шалған адамды анықтап жатыр.
Orda.kz тілшісі оқиға орнында істің мән-жайын анықтап жатыр. Қазір жалға алушы қызметкерлерге ғимаратқа кіруге рұқсат етті.",2025-12-09T10:41:30+05:00,2025-12-09T10:41:30+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/img_20251209_104623_281.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/img_20251209_104629_456.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/img_20251209_104630_015.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/img_20251209_104623_281.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/img_20251209_104623_281.webp,
3a55aedff90d455dad9bdf35f63a2d23,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Цифрлық түрме ме? Aitu-дың басшысының BTS Digital ҰҚК-ға, «Елбасы» фан-клубына қандай қатысы бар?","BTS Digital — Қазақстандағы ең даулы IT-компаниялардың бірі. Осы мемлекеттік қызметтер мен бизнеске арналған цифрлық жүйелер жасайтын компанияның миллиардтаған теңгеге тендер ұтып алып, ERG секілді ірі ойыншылармен тығыс байланыс орнатқан. Компания жайлы «ұлттық интернетті бақылауға алатын үлкен жүйе» деген сыбыстар бар. Билік дәл осы компания арқылы Сбермен келісім жасағаннан дау бұл әңгімелерді одан әрі қыздырды.",investigations,https://kaz.orda.kz/cifrlyk-tyrme-me-aitu-dyn-basshysynyn-bts-digital-ukk-ga-elbasy-fan-klubyna-kandaj-katysy-bar-135524/,"BTS Digital — Қазақстандағы ең даулы IT-компаниялардың бірі. Осы мемлекеттік қызметтер мен бизнеске арналған цифрлық жүйелер жасайтын компанияның миллиардтаған теңге тендер ұтып алып, ERG секілді алпауыттармен тығыз байланыс орнатқан. Компания жайлы «ұлттық интернетті бақылауға алатын үлкен жүйе» деген сыбыстар бар. Билік дәл осы компания арқылы ресейлік Сбермен келісім жасаған соң дау бұл әңгімелерді одан әрі өршітті. Бұл расымен жалпы халықтың интернет кеңістігін бақылауға алып, оқшаулап отыратын компания ма?
Orda.kz істің астарына үңіліп көрді.
BTS Digital — Қазақстандық IT-компания. Ол мемлекетке арналған цифрлық өнімдер мен бизнеске қатысты шешімдер әзірлейді. 2018 жылы құрылған. Компания өз өнімдерінен экожүйе құрды. Соның ішіндегі ең ірісі — Aitu супераппы. Біз бұған дейін мемлекет бұл мессенджерді шенеуніктер мен мемлекеттік органдар арасындағы негізгі қарым-қатынас құралына айналдырып жатқанын жазған едік.
BTS Digital компаниясының директоры Нұртай Әбілғалиев журналистермен тілдескенде компания BTS Digital Ventures қорының портфельдік жобаларының қатарына жататынын айтты.
Әбілғалиевтің айтуынша, осы құрылымға сүйене отырып, BTS Digital компаниясының шамамен 40 пайызы мемлекетке тиесілі деуге болады:
Сонымен қатар, компанияны тікелей мемлекет қаржыландырмайды. Мемлекетті маңызды серіктес деуге болады. Әбілғалиевтің сөзінше, компания мемлекеттік орган саналмайды.
Компания құрылған алғашқы күндерден-ақ ол «ұлттың интернетін тұсап, оқшауда ұстау үшін» жасалған деген сыбыстар тараған. Яғни, бұл жоба тәуелсіз Қазнетті «дұшпан болған либерал интернеттен» оқшаулау мақсатында құрылды деген әңгімелер болды. Оған компания басшылығы мен аффилиирленген тұлғалар мұндай болжамдарды, қауесеттерді тіпті елеменді. Былайша айтақанда, сұрақ қойғандарға тек иық қиқаң еткізіп, аузына құм құйып алатын.
BTS Digital Ventures қорының басшысы Ғалымжан Ахметов бір сұхбатында былай деген:
«Айту Дала» компаниясының бұрынғы директоры Евгений Волков, Salem Social Media (SSM) жобасын алғаш негізін қалаушылардың бірі. Ол 2020 жылы Bluescreen басылымына берген сұхбатында жобаның айналасындағы түрлі болжамдарға қатысты пікір білдірген. Журналистің: «Қазақстандағы митиң болса, әлеуметтік желілерде SSM мемлекеттік тапсырыспен тұсайды деген әңгімелер тарады. Бұл рас па?» — деген сұрағына Волков мысқылдап жауап берген:
Оның айтуынша, Salem жобалары төңірегінде қастандық теорияларының өте көп екенін айтты.
Қалай десек те, BTS Digital мемлекеттегі ең күмәнді жобаларда өкілдік етіп жүрген компаниялардың бірі болды. Мәселен, 2021 жылдың қыркүйегінде Қазақстан ресейлік Сбер компаниялар тобымен меморандумға қол қойды. Бұл келісім электронды үкіметті цифрлық жаңғыртуға бағытталған жобаларда серіктестік орнатуды көздеген.
Кейбір сарапшылар бұл қадамды Ресейге тізе бүгу, цифрлық тәуелсіздіктен ерікті түрде бас тарту деп бағалады.
Ал екінші тарап, керісінше, мұндай шешім заманауи цифрландыру үрдістері мен Сбер секілді ірі компаниялардың мүмкіндігін бағалап орынды деп санады.
Келісімге қарсы шыққандардың ашуына «отқа май құйған секілді» әсер еткен жайт — ресейлік компания мен Қазақстан үкіметі арасындағы делдал ретінде BTS Digital-дың тағайындалуы болды.
Жергілікті IT-нарық та бұл меморандумға қырын қарады. Оларда күмән мен сақтық басым еді. Цифрлық сала өкілдерінің кейбірі өздерін бұл келіссөзден негізсіз шеттетілгендей сезінді.
Алайда 2022 жылдың сәуірінде, «Жаңа Қазақстан» кезеңі басталғанда, геосаяси жағдайдың өзгеруіне байланысты Сбермен арадағы келісімнен бас тарту туралы шешім қабылданды.
2024 жылы ERG тобының цифрлық активтері едәуір өзгерістерге ұшырады. Salem Social Media сатылып, қайта құрылды. Ал BTS Digital халық аралық қаржы орталығында тіркелген Phoenix Fund LP қорына өткізілді. Бұл қордың 49,98 пайыз үлесін «Қазақтелеком» сатып алды, ал өзге қатысушылар қатарында ERG құрылымдары мен Digital Opportunities I бар. Қордың басқарушы серіктесі қызметін BTS Digital Ventures атқарды.
2025 жылы «цифрлық тұсау» туралы әңгімелер қайта жанданды. Себебі Aitu қосымшасының қазақстандықтардың күнделікті өміріне, әсіресе мемлекеттік органдардың жұмысына белсенді енгізілуі Ресейде оқшаулайтын MAX мессенджерін насихаттай бастаған сәтпен тұспа-тұс келді.
Осы ұқсастық көпшілікті ойландырды. «Aitu өзіміздің «оқшау интернет кеңістігімізге» айналып кетпей ме?» деген сұрақ қайта көтерілді. Бұл туралы біз бұған дейінгі материалда жан-жақты жазған едік.
Басында BTS Digital компаниясының құрылтайшысы «Business & Technology Services» ЖШС, ал алғашқы басшысы Алмас Өтегұлов болған. Ол туралы деректер аз, бірақ оның бірнеше өнеркәсіптік компаниялардың акционері екені белгілі. Солардың қатарында «Шұбаркөл көмір» АҚ және «Қазақстан алюминийі» бар. Екеуі де пайдалы қазбаларды өндіру саласында жұмыс істейтін ірі кәсіпорындар.
2019 жылы компанияның директоры болып Нұртай Әбілғалиев тағайындалды. Ол бұл қызметті бүгінге дейін атқарып келеді. Дәл сол жылы меншік құрылымы да өзгерді. Алдымен компанияның иесі Eurasian Digital Ventures I Limited Partnership серіктестігі болды. Кейін жарғылық капиталы бірнеше мәрте артты. 2023 жылдың соңында компания ERG Investments Projects B.V. бақылауына өтті. Бұл Еуразиялық топтың (ERG) еншілес құрылымы. Ал ол — өңірдегі ең ірі өнеркәсіптік холдингтердің бірі саналады.
Kompra.kz порталының деректері бойынша, BTS Digital табысы соңғы жылдары айтарлықтай өскен. Салық мәліметтеріне сүйенсек, 2018 жылы компанияның төлемдері шамамен 318 миллион теңге, ал 2025 жылға қарай жылына бір миллиард теңгеден асқан. Компания құрылғаннан бері мемлекет қазынасына барлығы 5,5 миллиард теңгеден астам қаржы аударылған.
Сонымен қатар BTS Digital мемлекетпен бірігіп белсенді жұмыс істеп келеді. Жалпы құны 5,3 миллиард теңгеден асатын 14 мемлекеттік келісімшарт жасаған.
Ең соңғысы — 2025 жылғы 1 тамызда бекітілген. Тапсырыс беруші — «Қазақстан темір жолы» АҚ-ның «Автоматтандыру және цифрландыру дирекциясы» филиалы.
Келісім бір көзден сатып алу тәсілімен жасалып, оның жалпы құны 1,232 миллиард болған. Құжат бойынша BTS Digital ақпараттық технологиялар аудитін жүргізуі тиіс. Мұндай аудит компания үшін арзанға түспейтіні толық мәліметтер ашық дереккөздерде жоқ болса да, түсінікті жайт.
Компанияның өзге де клиенттерінің қатарында көбіне оның акционері – «Қазақтелеком» және осы холдингтің еншілес құрылымдары, сондай-ақ кейбір мемлекеттік органдар кездеседі. Алайда ең қызығы – 2025 жылы Ұлттық қауіпсіздік комитеті берген лицензиялар болды.
Алғашқысы – жылдың басында, екіншісі – мамыр айында берілген. Бұл екі лицензия BTS Digital компаниясына ақпараттың техникалық жолмен сыртқа шығуын анықтау және жедел-іздестіру іс-шараларына арналған арнайы техникалық құралдарды қолдануға рұқсат береді. Құжаттарға ҚР ҰҚК Ақпараттық қауіпсіздік қызметінің бастығы Бақытжан Дарменовтың қолы қойылған.
Егер елде азаматтардың жеке деректерінің таралуы туралы мәселе қайтадан ушығып шыға келсе, енді кімді жауапқа тарту керегін шамалай берсек болады.
BTS Digital компаниясы сот істерінен да тысқары қалған жоқ. 2024 жылдың тамызында Астанада бұл IT-компанияға қарсы іс қаралды. «Қазақстан тұрғын үй компаниясы» акционерлік қоғамы BTS Digital-ды мемлекеттік сатып алулардың әділ жолмен алмайды деп тануды сұрап, сотқа жүгінді. Себеп — чат-бот жасауға арналған тендерлік өтінімде мамандардың сертификаттары жалған болуы мүмкін деген күдік еді. Сот тергеуі барысында өтінімді BTS Digital қызметкері бергені анықталды. Алайда ол мұны өкілетсіз жасаған: берілген сенімхатының мерзімі сол кезде аяқталып қойған. Яғни, заң жүзінде ол компания атынан құжат тапсыруға құқылы болмаған. Сондықтан компанияның өзі тендердің қатысушысы ретінде саналмайтын және жалған мәлімет үшін жауап бермейтін еді.
BTS Digital ішкі қызметтік тексеріс жүргізіп, сол қызметкерді жұмыстан босатты және өз әрекеттерінің заң аясында болғанын растады. Сот бұл жайтты, сондай-ақ компанияның белсенді келісімшарттары мен ірі салық төлемдерін ескерді. Нәтижесінде «Қазақстан тұрғын үй компаниясының» талабы қанағаттандырылмады.
BTS Digital компаниясының қазіргі құрылтайшысы — Phoenix Fund Limited Partnership қоры. Оны Ернұр Рысмағамбетов басқарады. Ол бұған дейін «Астана халықаралық қаржы орталығы» әкімшілігі акционерлік қоғамының басқарма төрағасы болған. Физика, қаржы саласы бойынша білім алған әрі оқытушы болып жұмыс істеген. «Қазақстанның 100 жаңа есімі» жобасына енген тұлға.
2019 жылы жас маман ретінде еңбек жолын енді бастаған кезінде, Ернұр Рысмағамбетов Нұрсұлтан Назарбаевқа арнап ашық мадақ айтқан еді. Жатып алып мақтайтын, күн қайда тұрса соған бұрылатын күнбағыс секілді кезеңде Рысмағамбетовтің бұл әрекеті тіпті жағдай болатын.
Сол жылы ол Nur.kz басылымына берген сұхбатында «тұңғыш президент дәуірі жас буынның жадында несімен сақталды?» деген сұраққа жауап берген. Рысмағамбетов бұл кезеңді ел дамуындағы маңызды дәуір ретінде атап, Назарбаевтың отставкаға кеткенін естігенде, өзінің де, замандастарының да көңілі құлазығанын айтқан.
Ернұр Рысмағамбетовтің айтуынша, ол АҚШ-та Илон Маскпен бірге білім алған.
Фонд өз тарихын жақында бастаса да, бір жыл ішінде мемлекет қазынасына 63 миллион теңгеден астам салық аударған. Құрылтайшылары қатарында бірнеше ірі ұйым бар: «Қазақтелеком» ұлттық компаниясы, жеке компания Digital Opportunities I Limited, сондай-ақ шетелдік ERG Investments Projects B.V. — Еуразиялық топтың (ERG) инвестициялық бөлімі.
Ернұр Рысмағамбетов — «Educator Online» ЖШС-ның да құрылтайшыларының бірі. Компания 2011 жылы 21 маусымда Астанада тіркелген, шағын кәсіпкерлік санатына жатады және ресми түрде «білім саласындағы басқа қызметтермен» айналысады. Өткен жылдарда салық төлемдері аз болды: 2015 жылы — 265 958 теңге, 2016 жылы — 45 528 теңге, ал 2024 жылы қанша салық төлегені тіркелмеген. Филиалы жоқ. Компанияны Ғабит Бекахметов басқарады. Ол кәсіпкер және білім саласының сарапшысы. Ол кейде БАҚ-та білім мәселелері бойынша сөз қозғайды. Сондай-ақ бес жылға сотталған продюсер Ләззат Көккөзованың ісі бойынша да пікір айтқан.
2024 жылғы 19 тамызда Ғабит Бекахметов Maqsut Narikbayev University кеңесінің құрамына кірді. Университеттің сайтында оның Оксфорд пен Дьюк университеттерінің түлегі, бірнеше кітаптың авторы екені көрсетілген.
Kompra.kz деректері бойынша, оның банк шоттары мен мүлкіне тыйым салынған болынуы мүмкін.
Ғабит Бекахметовтің тағы бір кәсібі бар. Оны ол Айнұр Сейтқасымовамен бірге жүргізеді. Айнұр бұрын ВТБ Банкі (Қазақстан) Директорлар кеңесінің орынбасары болған. Айнұр — Айдар Сейтқасымовтың туысы болуы мүмкін. Айдар Сейтқасымов «Самұрық-Қазына» ҰҚ қорының бұрынғы басқарма төрағасы. Екеуі де белгілі қазақстандық академик Ғабдығaпар Сейтқасымовтың балалары болуы мүмкін.
Сонымен қатар «Educator Online» ЖШС-ның құрылтайшылары қатарында Абай Жарлығап, Қуанышбек Бөкеев және Ерден Құсаин бар. Бөкеев бұрын Бірінші несиелік бюроны басқарған, сондай-ақ Homebank және «Қазкоммерцбанк» департаментінде орынбасар болған.
Ерден Құсаин — заң магистрі, Мақсат Нәрікбаев атындағы университеттің жеке құқық кафедрасының аға оқытушысы. Бұрын Назарбаев университетінде инновациялар бойынша вице-президент қызметін атқарған. Orda.kz оны басқа тақырыптағы мақалада атап өткен.
Тағы бір Ернұр Рысмағамбетовтің компаниясы — ALPHABET LIMITED ЖШС. Ол 2023 жылдан бері білім саласында жұмыс істейді, мемлекетке салықтарын тұрақты түрде төлейді. Әзірге назар аударатындай деректер жоқ.
BTS Digital-дың Digital Opportunities I Limited атты құрылтайшысы да ондай танымал емес. Бұл компания 2023 жылы Астанада тіркелген. Оның BTS Digital-дегі үлесі ашық жарияланбайды. Ресми түрде холдинг құрылымы ретінде қарастырылады, осы аралықта бір рет атауын (Almak Checkdoc I Ltd. → Digital Opportunities I Limited) және құрылтайшылар мен басшыларын өзгертті. Алғашында басқарған — Расул Укенов, кейін басқару мен меншік Олжас Укеновке өтті.
Олжас Үкенов — Fonte Capital қаржы директоры және Дубайдағы Almak Capital қорының негізін қалаушы. Қазір Almak Capital қорын басқарады. Сонымен қатар ол ислами инвестициялармен айналыспайтын Kazwheat SPC Limited компаниясын басқарады. Almak Capital қоры негізінен жас қазақстандық стартаптарға инвестиция құяды. Тегі бір болған соң, Расул және Олжас Үкеновтердің ағайынды болуы бек мүмкін.
Автор: Артем Волков",2025-10-17T12:16:36+05:00,2025-10-17T12:16:36+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1760679545_1760453339_57635346456456.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1760679606_photo_2025-08-19_22-24-05.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1760680784_photo_2025-08-22_16-10-49-3.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1760680791_photo_2025-08-22_16-10-49-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1760680917_1760448620_photo_2025-09-30_19-47-09-2.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1760680958_1760450325_photo_2025-09-30_19-47-09-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1760679545_1760453339_57635346456456.webp,
631167f2458bb6102da37dc236fccfda,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Пікірлер,22.12.2020 жылы берілген №KZ05VPY00030397 мерзімді баспасөз басылым және ақпараттық агенттік тіркеу туралы куәлік.,investigations,https://kaz.orda.kz/comments-2/,22.12.2020 жылы берілген №KZ05VPY00030397 мерзімді баспасөз басылым және ақпараттық агенттік тіркеу туралы куәлік.,Кеше 18:00,Кеше 18:00,kk,Редакция,,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/720x405/1762844030_1762415452_photo_2025-11-05_12-31-51.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/720x405/1762945118_kompani-erg-kopija.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/720x405/1763114819_1762971681_kz8_3960_2.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/720x405/1763451002_sadyr_zhaparov-1440x810.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/720x405/1764067282_klzh_kazakhmus-2.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/720x405/1764315265_photo_474524_jpeg.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/720x405/2024_02_19_snimok-ekrana-2024-02-19-230959.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/720x405/589089725_25220460914261954_9052016010856491308_n.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/720x405/c548438c-5026-4c07-b6f3-7a0197883e8f.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/720x405/zhasandy-intellekt-696x464.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/720x405/1765203600_chatgpt-image-8-dek_-2025-g_-14_42_07.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/720x405/_gluster_2022_4_22_4c7603ea724f32a7f723e4847740e888_1280x720.webp,
4c803f8f8555586a62ddf463e60ff870,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Дархан Сатыбалды — Алматының жаңа әкімі. Ол туралы не белгілі?,2025 жылғы 24 мамырда Қасым-Жомарт Тоқаевтың жарлығымен Алматы қаласына жаңа әкім тағайындалды. Бұл лауазымға Президент әкімшілігі басшысының бірінші орынбасары болып жұмыс істеген Дархан Сатыбалды келді. Orda.kz оның өмір жолы мен қызметі туралы жазды.,investigations,https://kaz.orda.kz/darhan-satybaldy-almatynyn-zhana-akimi-ol-turaly-ne-belgili-132855/,"2025 жылғы 24 мамырда Қасым-Жомарт Тоқаевтың жарлығымен Алматы қаласына жаңа әкім тағайындалды. Бұл лауазымға Президент әкімшілігі басшысының бірінші орынбасары болып жұмыс істеген Дархан Сатыбалды келді. Orda.kz оның өмір жолы мен қызметі туралы баяндайды.
Дархан Сатыбалды — 51 жаста, Түркістан облысындағы Абай ауылында дүниеге келген. Ол Сейфуллин атындағы Ақмола ауыл шаруашылығы институтын және Қазақ гуманитарлық-заң университетін тәмамдаған. 2000-жылдардан бастап Қаржы министрлігінде, Президент істері басқармасында, Сот әкімшілігі комитетінде, Білім министрлігінің ғылым комитетінде түрлі лауазымдарда қызмет атқарған. Сондай ақ, 2010-2011 жылдары ҰҚК департаментін басқарған.
2013 жылдың мамырынан 2015 жылдың тамызына дейін Шымкент қаласының әкімі болды. Кейін Оңтүстік Қазақстан облысы әкімінің бірінші орынбасары қызметіне ауысты (2015–2017). 2018 жылы Шымкенттен сенат депутаты болып сайланды. 2019–2022 жылдары Қазақстанның Өзбекстандағы елшісі қызметін атқарып, екі ел арасындағы қатынастарды айтарлықтай нығайтты.
2022 жылы Президент Тоқаев оны Түркістан облысының әкімі етіп тағайындады. Сол жылдың соңында ол бұл қызметке қайта тағайындалды. Бұл лауазымды 2025 жылғы 6 қаңтарға дейін атқарды, кейін Президент әкімшілігіне ауысты.
Сатыбалды әкім болған тұста Түркістан облысы жақсы экономикалық көрсеткіштерге қол жеткізді. Сарапшылардың айтуынша, осы жетістіктері оның Президент әкімшілігіне ауысуына себеп болды. Енді ол Алматы қаласында Ерболат Досаев бастаған жұмыстарды жалғастырып, қорытындылауы тиіс.
Түркістан облысының әкімі ретінде Сатыбалды өзін жақсы жағынан көрсетті. Алайда әкім болып тұрған кезінде екі даулы жағдайға тап болды.
Біріншісі — оның ағаларының бизнесіне қатысты. Оның туыстары Fitness Palace, Nomad Stroy Company секілді компанияларды басқарған. Кейбір фирмалар салық төлемеуге, ал біреуі Талдыкөл аумағын заңсыз игеруге қатысты айыпталған.
2023 жылы бұл туралы журналистердің сұрағанда, Сатыбалды былай деп жауап берді:
Сатыбалды ағаларының бизнесі тек Астанада екенін айтып, Талдыкөлге қатысты сұрақтарға жауап бермеді.
2022 жылдың қазан айында, Сатыбалды Түркістан облысының әкімі болып тұрған кезде, бірнеше ондаған диқан жаңа әкіммен кездеспек болды. Олар халық алдына шыға қоймаған әкімнің алдына тізерлеп: «О, хан ием» деп шақырды.
Сол кезде Сатыбалды диқандар алдына шыққан жоқ. Олар мақта бағасына қатысты мәселені шешуді сұраған. Әкімдік баспасөз қызметі оның бір ай бұрын диқандармен кездесіп, субсидия уәде еткенін айтты. Бірақ диқандар сот дауын шешуді де талап еткен, ал бұл — жергілікті биліктің құзыретіне кіретін шаруа емес.
Кейін Сатыбалды ол күні әкімдік ғимаратында болмағанын түсіндірді:
Ақырында Сатыбалды диқандар мәселесін шешуге көмектесті. Бірақ бұл оқиға оның беделіне кері әсер етті және оған «Хан» деген бейресми лақап ат қалып қойды. Енді бұл сөз Алматы әкімдігінде айтуға болмайтын сөзге айналуы мүмкін.
Осы екі оқиғаға қарамастан, Дархан Сатыбалды Түркістан облысының әкімі ретінде жақсы нәтиже көрсетті. Оның аймақ басқарудағы тәжірибесі Ақорда тарапынан жоғары бағаланды. Тіпті оған арнайы жаңа лауазым ойлап тауып, Президент әкімшілігінде өңірлік саясатты үйлестіру тапсырылды.
Бірақ Сатыбалдының басқарушылық қабілеті практикалық міндеттерге қажетті болған сияқты. Сол себепті оны — тәжірибелі басшы ретінде — Алматы қаласының экономикалық мәселелерін шешу үшін жіберді.
Саясаттанушы Ғазиз Әбішев былай дейді:
Ал оған Ерболат Досаевтан қандай «мұра» қалғаны — өз алдына жеке тақырып.",2025-05-24T15:24:19+05:00,2025-05-24T15:24:19+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/1748082119_photo_2025-05-24_12-11-49.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/1748082119_photo_2025-05-24_12-11-49.webp,https://www.youtube.com/embed/fnvLcTJcHhk?feature=oembed
24488e70ea1c5919fe0263180e961d1e,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Дариға Назарбаеваның күйеуі Қаңтар оқиғасынан кейін QazaqGaz-дан қалай ақша алды?,"Үкімет активтерді қайтарып жатырмыз деп есеп беріп жатқанда, қашқын олигархтар өз ақшаларын заңды жолмен қайтарудың айласын тапты. Қадірлі оқырман, олардың қалай көзбояушылық істеп кеткенін Orda.kz тілшілерінің зерттеу бөлімі QazaqGaz ұлттық компаниясын мысалға келтіре отырып, баяндап береді. Ұлттық компания еншілес ұйымдарымен бірге Дариға Назарбаеваның күйеуімен байланысты құрылымдарға сот арқылы шамамен бір миллиард теңге төлегенін анықтадық.",investigations,https://kaz.orda.kz/dariga-nazarbaevanyn-kyjeui-kantar-okigasynan-kejin-qazaqgaz-dan-kalaj-aksha-aldy-132695/,"Үкімет активтерді қайтарып жатырмыз деп есеп беріп жатқанда, қашқын олигархтар өз ақшаларын заңды жолмен қайтарудың айласын тапты. Қадірлі оқырман, олигархтардың қалай көзбояушылық істегенін Orda.kz тілшілерінің зерттеу бөлімі QazaqGaz ұлттық компаниясын мысалға келтіре отырып, баяндап береді. Ұлттық компания еншілес ұйымдарымен бірге Дариға Назарбаеваның күйеуімен байланысты құрылымдарға сот арқылы шамамен бір миллиард теңге төлегенін анықтадық. Сонымен халықтың қазынасы болып отырған ұлттық компанияның ақшасын олигарх Қайрат Шәріпбаевтың қалай алғанына тоқталайық.
Мұның бәріне еліміздегі сот жүйесінің өзі мұрындық болып отырғанын айтсақ, тіпті таңқалмайтын да шығарсыз. Әуелі біз бұл жайлы мүлде жазамыз деп ойламағанымызды айтайық. Басында тілшілеріміз QazaqGaz-дың бұрынғы басшысы Қайрат Шәріпбаевтың (тұңғыш президенттің үлкен қызының қазіргі күйеуі) ұлттық компанияға келтірген залалды өтегені туралы ашық деректерді іздеген еді. Алайда аяқ астынан олигархтардың заң арқылы ақшаларын қалай қайтарғандарын анықтадық.
Бірақ қызметінен кеткеннен кейін де компания неге екені белгісіз оған қатысы бар фирмаларға жүздеген миллион теңге аудағаны белгілі болды.
Біз Шәріпбаевпен байланысты компаниялардың пайдасына шығарылған сот шешімдерін таптық. Бұрын бұл ЖШС-тер тендер мен конкурстарда заңсыз жеңіске жетіп отырған. Ал қазір QazaqGaz-дың еншілес ұйымдарынан сот арқылы миллиондарды өндіріп алып жатыр. Біздің есеп бойынша, дәл осылайша Шәріпбаев 996 951 410 теңге қайтарып алған.
«Мұндай жағдай қалай жүзеге асты?» деген орынды сұрақ туындайды. Бұл ұлттық компания заңгерлерінің кәсіби біліксіздігінен бе, әлде қандай да бір бейресми келісімдердің арқасында мұрты қисаймай отыр ма?
Мысалы, 2023 жылғы 24 қаңтарда Алматы қаласының мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотының шешімі бойынша, QazaqGaz-дың еншілес компаниясы — «Бейнеу – Шымкент газ құбыры» ЖШС-інен «Ақтөбе РГС» ЖШС пайдасына 669 млн теңгеден астам қарыз және 20 млн теңгеден аса мемлекеттік баж өндіру туралы шешім шығарылған. Көріп отырғаныңыздай миллиондар қайта қалтасына түсіп жатыр.
Ссылка на скачивание файла - Скачать .
Іс жүзінде «Бейнеу – Шымкент газ құбыры» QazaqGazAimaq атты бауырлас компаниясынан ішкі бағамен газ сатып алудың орнына, делдал – Шәріпбаевпен байланысы бар «Ақтөбе РГС» компаниясынан шикізатты қымбатырақ сатып алып, артық төлем жасаған.
Осыған дәлел — сол Алматы қаласындағы сот 2023 жылғы ақпанында тағы да «Бейнеу – Шымкент газ құбыры» ЖШС-інен «SmartHighTech» ЖШС пайдасына 6 миллион теңгеден астам қаржыны өндіріп алу туралы шешім шығарған . Сот шешімінде ұлттық компания өкілдерінің сот отырысына мүлде қатыспағаны жазылған. Олар сотқа шақырылғанына қарамастан, неге келмегендерін хабарламаған және істерін сырттай қарамауды сұрап та өтініш бермеген. Соның нәтижесінде QazaqGaz-дың еншілес ұйымына қарсы талап-арыз толық қанағаттандырылған.
2023 жылдың наурызында дәл сол сот инстанциясы жеңілдетілген (жазбаша) өндіріс тәртібімен Шәріпбаевпен байланысты тағы бір компания — «IT-Avennues» ЖШС пайдасына тағы бір шешім шығарды.
Бұл жолы да жауапкер — «Бейнеу – Шымкент газ құбыры» ЖШС — талап арызға жауап қайтаруға да жарамаған. Сондықтан талап толық көлемде қанағаттандырылды. Нәтижесінде компания талапкерге 9 миллион теңгеден астам қаржы төледі.
Ссылка на скачивание файла - Скачать .
«IT-Avennues» компаниясының құрылтайшылары туралы ақпарат оны «Информ систем» ЖШС-іне алып келеді, ал бұл ұйымның иесі ретінде Қайрат Шәріпбаевтың қызы — Қорлан Шәріпбаева деп көрсетілген.
Сәуір айында «Бейнеу – Шымкент газ құбыры» компаниясының заңгерлері дәл осы компанияға (IT-Avennues) тағы бір сот процесінде жеңіліп қалды. Бұл жолы талап сомасы 40 миллион теңгеден асты. Қайткен күнде де, QazaqGaz-дың еншілес ұйымының өкілдері Шәріпбаевқа жем болмау үшін барынша қарманып қалған. Олар осы ЖШС-пен аффилирленген лауазымды тұлғаларға қатысты қылмыстық іс қозғалғанын хабарлаған. Істің қозғалуының себебі — делдалдық қызметтер көрсету мен тауарларды жоғары бағамен жеткізді деген күдік.
Ссылка на скачивание файла - Скачать .
Алайда мұндай уәжге қарамастан, сот QazaqGaz-дың еншілес ұйымын жығып берді. Осылайша «IT-Avennues» ЖШС пайдасына 40 017 600 теңге берешек пен 1 200 528 теңге мемлекеттік бажды өндіру туралы шешім шықты. Ал бұл қылмыстық іс нақты неге байланысты қозғалғанын қоғам әлі күнге дейін білмейді.
Мамыр айында «IT-Avennues» ЖШС QazaqGaz-дың тағы бір еншілес ұйымы — «Азиялық газ құбыры» ЖШС-ін сотта жеңіп шықты. Бұл жолы ұлттық компаниядан шамамен 150 миллион теңге өндіріп алынды.
Ссылка на скачивание файла - Скачать .
Осы кезеңде Қайрат Шәріпбаевпен байланысы бар тағы екі компания — «Soft Technology Utilities» ЖШС және «КазЭнергоЭкспорт» ЖШС — «Бейнеу – Шымкент газ құбыры» ЖШС-інен сот арқылы тағы шамамен 45 миллион теңге өндіріп алды. Сот шешімі бойынша газ компаниясы тек қарызды ғана емес, адвокаттарға кеткен шығындарды да өтеуі тиіс болды. Бұл ретте жауапкер тарап сотта барлық міндеттемелерді жеткізушілер алдында уақытында орындағанын мәлімдеген. Алайда сот жауапкердің төлем жасалғанын немесе берешек сомасының азайтылғанын нақты дәлелдей алмағанын айтты. Соның нәтижесінде, сот өсім көлемін сәл ғана қысқартып, талапты қанағаттандырды.
Ссылка на скачивание файла - Скачать .
Сондай-ақ «IT-Avennues» ЖШС ұлттық компаниясы – «QazaqGaz» Ұлттық компаниясы» АҚ-ның өзінен тікелей ақша өндіріп алды. 2023 жылдың ақпанында Астана қаласының мамандандырылған ауданаралық экономикалық соты ұлттық компанияны осы ЖШС пайдасына 5 миллион теңгеден астам қаржы төлеуге міндеттеді. Сотта QazaqGaz заңгерлері талапты мойындамағанымен, кәсіпорын қызмет көрсеткенін, орындалған жұмыстар актілері мен қарыз барын растайтын есепке алу актілері бар екенін, шарт бойынша ешқандай шағымдардың болмағанын түсіндірген.
Ссылка на скачивание файла - Скачать .
Қадірлі оқырман, QazaqGaz және оның еншілес компанияларының Шәріпбаевпен байланысты компанияларға едәуір қаржыны бітімгерлік келісімдер аясында да төлегені белгілі болды.
Мәселен, елордадағы мамандандырылған ауданаралық экономикалық соттың ұйғарымы негізінде «QazInfo Tech Systems» ЖШС мен QazaqGaz арасында бітімгерлік келісім бекітілген. Келісім аясында ұлттық компания 2020 жылғы 9 қыркүйекте жасалған SCADA HIGH-LEIT NS жүйесін сервистік қызмет көрсету және әкімшілендіру туралы шарт бойынша 72,9 млн теңге төлеуге келісім берген.
Ссылка на скачивание файла - Скачать .
Тағы бір бітімгерлік келісім бойынша газ холдингі — QazaqGaz «SmartHighTech» ЖШС-не шамамен екі миллион теңге төледі.
Ссылка на скачивание файла - Скачать .
Бұл сот шешімдерінің көзді тарс жұмып қойып, неліктен Назарбаевтың күйеу баласының пайдасына шешім қабылдағаны жайлы тек қана болжам жасауға болады. Қайткен күнде де бұл әлі де болсын Назарбаевтардың еліміздегі ықпалы бар екенін көрсетеді. Жұрт қазіргі QazaqGaz басшысы Санжар Жаркешовтің газ саласында бір триллион теңгеге жуық қаржылық бұзушылықтар анықталғаны туралы даулы мәлімдемесін жақсы біледі. Алайда осындай атышулы мәлімдемеден кейін ұлттық компания бірде-бір атышулы қылмыстық істі өзі бастамағаны таңқалдырады. Үн-түнсіз соттың шешіміне бас шұлғып отырғаны отырған... Шамасы атан түйедей мысы басым біреулердің алдында қауқарсыз.
Дегенмен, Дариға Назарбаеваның жұбайы келтірген залалды өндіру бойынша бір жай бар. Бірақ бұл істе талапкер газ компаниясы емес, Алматы көлік прокуратурасы болған. Ал жауапкерлер қатарында Шәріпбаевпен аффилирленген «Inform System» ЖШС мен «Angel Partnership» ЖШС секілді компанияларымен қатар, ұлттық компанияның атышулы «еншілесі» — «Бейнеу – Шымкент газ құбыры» ЖШС те болған.
Ссылка на скачивание файла - Скачать .
Бұл ұрлыққа қатысы бар «Бейнеу – Шымкент газ құбыры» ЖШС қызметкерлері қылмыстық жауапкершілікке тартылды ма, жоқ па? Бұл бізге де, халыққа да беймәлім ақпарат. Сондай-ақ, прокуратура жымқырылған қаражатты қайтарып алды ма, ол да белгісіз.
Дегенмен, мемлекеттік органның ұлттық компанияның қолдауынсыз-ақ мәмілелерді жарамсыз деп тануға қол жеткізгені – өз алдына үлкен көрсеткіш. Егер QazaqGaz өзін жүндеп жатқан заңсыздықтарды айтып, әділдікті талап ететін болса, активтерді мемлекет қазынасына қайтару әлдеқайда оңайырақ болар еді. Бәлкім тіпті сол кезде газ тарифтерін көтерудің, болмаса шетелдік инвесторлармен тиімсіз келісімшарттарға отырып жүрудің де қажеті болмас еді.
Orda.kz бұған дейін газ саласын Дариға Назарбаеваның күйеуі Қайрат Шәріпбаев басқарған кезеңде қандай қаржылық алаяқтық жасалғаны жайлы жазған еді. Сот кабинетін зерттеп қарап, осы іс бойынша үкімді оқып шықтық. Онда тек процестің өзі ғана емес, оның егжей-тегжейі ашық көрсетілген. Миллиардтарды олигархтың қалай алғаны жайлы мына материалдан оқыңыз.
Сонымен қатар Orda.kz Дубайдағы виллалардың қай ақшаға алынғанын зерделеп көрді. «QazaqGaz» ұлттық компаниясы үнемі ішкі тарифтің зияны жайлы мәселе желеу етіп, миллиардтаған теңгені газ төлейтін кәдімгі түбіртектерді басып шығаруға жұмсаймыз деген сылтаумен қалтаға басқанын анықтаған едік.
Мақаланың түпнұсқасын мына жерден оқи аласыз.",2025-05-16T17:20:03+05:00,2025-05-16T17:20:03+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/kak_qazaqgaz_ee_dochki_namereno_proigryvajut_sudy_kollazh_kopija-1.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1747375037_1747221687_istorija-izmenenij.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/kak_qazaqgaz_ee_dochki_namereno_proigryvajut_sudy_kollazh_kopija-1.webp,
6dad0e18812950c7719b00a5c29a6472,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Дариға Назарбаеваның күйеуі»: QazaqGaz бен Дубайдағы виллалар,"«QazaqGaz» ұлттық компаниясы үнемі ішкі тарифтің зияны жайлы мәселе көтеріп, миллиардтаған теңгені газ төлейтін кәдімгі түбіртектерді басып шығаруға жұмсаймыз деген желеумен алып келеді. Олар газ желілерін дамыту мен жөндеудің орнына жылдар бойы еншілес кәсіпорындарға осы үшін сегіз есе көп қаражат бөліп келгені белгілі болды.",investigations,https://kaz.orda.kz/dariga-nazarbaevanyn-kyjeui-qazaqgaz-ben-dubajdagy-villalar-128108/,"«QazaqGaz» ұлттық компаниясы үнемі ішкі тарифтің зияны жайлы мәселе көтеріп, миллиардтаған теңгені газ төлейтін кәдімгі түбіртектерді басып шығаруға жұмсаймыз деген желеумен алып келеді. Олар газ желілерін дамыту мен жөндеудің орнына жылдар бойы еншілес кәсіпорындарға осы үшін сегіз есе көп қаражат бөліп келгені белгілі болды.
Orda.kz порталының зерттеу бөлімі Қайрат Шәріпбаевтың (Нұрсұлтан Назарбаевтың күйеу баласы, Дариға Назарбаеваның жары) күдікті істерін ашты. Бұл тіпті оларға қазірдің өзінде табыс әкеліп жатқан «қайнар бұлақ» болуы мүмкін.
Бұған дейін біздің редакция «QazaqGaz» ұлттық компаниясы кеңселерін жалға беру арқылы миллиардтаған теңге ұрлағаны туралы хабарлаған болатын. Сол мақалада біз Қайрат Шәріпбаевтың бұған дейін газ секторын басқарғаны, ақша шығару үшін қолданған бір тәсілі жайлы ғана баяндадық. Алайда одан басқа да қомақты ақша табатын тәсілдері жетеді. Қаңтар оқиғасынан кейін ұлттық компанияның ішкі аудиті елбасының үлкен қызының күйеуіне қатысы бар 40 компанияны анықтады. Олар, «QazaqGaz» және оның «еншілестері» арқылы тауарлар, жұмыстар мен қызметтердің басым бөлігін сатып алып отырған. Солайша табиғи газды төлеуге арналған түбіртектерді жазу сияқты қарапайым қызметтің шығынын басқарғандар «алтын қамба» иелеріне айналып шыға келді.
QazaqGaz-дың еншілес кәсіпорны — «ҚазТрансГаз Аймақ» акционерлік қоғамы (қазіргі уақытта компания «QazaqGaz Aimaq» болып қайта аталды) — аймақтық жеке ЖШС «РЦКУ» (коммуналдық қызметтердің есептеу орталығы) арқылы, мысалы, «РЦКУ-Шымкент», ЖШС «РЦКУ-Атырау», ЖШС «РЦКУ-Талдыкорған», ЖШС «РЦКУ-Орал» және басқалар, тек биллинг (әр клиентке көрсетілген қызметті есептеу, соның ішінде түбіртектерді басып шығару) арқылы компанияның жергілікті филиалдары бюджетінің үштен екісін игеріп отырған. Яғни, газ тарифінде қарастырылған сомалардың басым бөлігі «РКЦУ» жеке фирмаларына кетіп отырған.
Табиғи газды тұтынуға арналған түбіртектерді жазу шығындарының мөлшерін анықтау үшін біз «Самұрық-Қазына» Ұлттық әл-ауқат қорының электрондық сатып алу порталын ақтардық. Ақпаратты табу үшін көп күш салуға тура келді. Сайттың негізгі қызметінің бірі — ұлттық компаниялардың не сатып алғанын көрсетіп, ашықтығын қамтамасыз ету. Алайда оны жасаушылар маңызды ақпаратты сенімді  жасыру үшін барын салған секілді.
Дегенмен 2018-2024 жылдар аралығында тауарлар, жұмыстар мен қызметтерді сатып алу бойынша жылдық және ұзақ мерзімді жоспарларды таба алдық. Соған сүйеніп біз QazaqGaz Aimaq компаниясының биллинг қызметтеріне жоспарланған шығындарын анықтадық. Ұзақ мерзімді жоспар — бұл компанияның үш-төрт жылға дейін алдын ала шығындарын жоспарлауға арналған және сол жылдар бойы тек бір қызмет көрсетушіні таңдауға арналған құжат. Ал мұны жеңіп алған қызмет көрсетушінің көсегесі көгереді десек болады. Себебі ол бюджетті жылдар бойы емін-еркін иеленіп, тендер жеңімпазы болып, бәсекелестерге тіпті пысқырып та қарамайтын жағдайға жетеді.
Су бетіне көлкіп шыға келген шындыққа қарасақ, бұл жолғы қаражат та офис жалға беру шығындарына ұқсас, геометриялық ілгерілеумен өседі. Әрине, газ компаниясының қызмет көрсетуге жұмсаған шығындары тұтынушылардың өсіміне мүлде сәйкеспейтіні айдан анық.
Мысалы, 2018-2020 жылдарға арналған ұзақ мерзімді сатып алу жоспарына қарасақ, QazaqGaz Aimaq-тың Батыс Қазақстан филиалы 2018 жылдың екінші жартыжылдығында биллинг қызметтеріне 174 миллион теңге жұмсаймыз деп жоспарлаған, ал 2019 жылы бұл шығындар 547,6 миллион теңгеге жеткен, 2020 жылы — 512,2 миллион теңге, бұл 2018 жылғы бюджеттен шамамен екі есе артық.
Бірақ компанияның 2021-2025 жылдарға арналған ұзақ мерзімді сатып алу жоспарында бұдан да маңызды дүниелер бар.
Ал енді шығындардың қаншалықты көп немесе аз екенін түсіну үшін, біз биллинг қызметтеріне жұмсалатын шығындарды компанияның сол жоспар бойынша газ желілерін салу және модернизациялау үшін қаржыландырумен салыстырдық. Негізінде, бұл қомақты қаражат компанияның негізгі қызметі саналатын газ желілерін дамыту және газды тасымалдауға арналуы керек. Ал оған жоспар бойынша небәрі 5,045 миллиард теңге жұмсалады. Ал бұл түбіртектерді жазуға кеткен ақшадан сегіз есе аз . Ал компания 2023-2025 жылдары жұмыстарды жүргізуді мүлде жоспарламаған.
QazaqGaz Aimaq-тың 2021 жылғы жылдық есебіне қарасақ, компания қазақстандықтарға төрт миллиард 160 миллион текше метр табиғи газ жеткізген. Газ компаниясының сайтына қарасақ, 2021 жылы Батыс Қазақстан облысының тұрғындары үшін табиғи газдың тарифі текше метріне 16,9 теңге болды.
Компанияның бүкіл филиалдарына «РЦКУ» жеке кәсіпорындары биллинг қызметтерін көрсетті. Жоғары да айтқан ұзақ мерзімді жоспардың арқасында олардың табысы үш, тіпті кейде бес есеге артқан. Мұны «РКЦУ-Орал» ЖШС-нің кез келген салықтық төлемдердің күрт өсуінен көруге болады. 2018 жылы олардың салық үшін алған қаражаты 30 миллион теңге болды. Ал 2019 жылы — шамамен 160 миллион теңге, ал 2021 жылы — 210 миллион теңге.
Ал Ибулла Серды (Шәріпбаевтың сенімді адамы) — газ сатып алу кезінде алаяқтыққа кінәлі деп танылып, іздеуде жүрген адам, оның Дубай қаласындағы FAIRMONT RESIDENCES тұрғын үй кешенінде сәнді үйі бар.
РКЦУ компаниялары туралы ашық дереккөздерден ақпаратты зерттегенде біз қаңтар оқиғаларына екі апта қалғанда ТОО «Inform System» аяқ-асты «Дайрабайдың көк сиырына» айналғалы тұрған бұлақ көзіндей болған компаниялардан құтылуға шешім қабылдағанын анықтадық.
Компанияның «РЦКУ» құрамындағы барлық үлестерін «Qazaq Billing» ЖШС пайдасына қайта жазыпты. Бұл компанияның Шәріпбаевқа тікелей қатысы жоқ. Бірақ басқарушысы, көрініп тұрғандай, «басшыға» таныс адамдар. Бұның бәрі «іздерін жасыру» мен қолма-қол ақшаға айналдырудың қамы сияқты көрінеді. Қаңтарда жүргізілген тергеу кезінде осы фактіге біреу назар аударды ма екен?
Қазақстан қор биржасының QazaqGaz Aimaq туралы жылдық есебіне қарасақ, Қайрат Боранбаевтың тікелей қатысы бар істе директорлар кеңесінің төрағасы қызметін атқарған Тайыр Жанұзақ бес жылға бас бостандығынан айырылды. Бірақ бұл сот тек QazaqGaz-дағы қаржылық активтердің ұрлығына қатысты болды. Ал еншілес ұйымдардағы жағдайды қарамады. Сондай-ақ, «ҚазТрансГаз Аймақ» Директорлар кеңесінің тағы бір мүшесі — Рустам Сулеймановтың қылмыстық жауапкершілікке тартылғаны туралы ақпарат жоқ. Біздің дереккөздеріміздің мәліметіне сүйенсек, ол жылдар бойы Шәріпбаевқа адал қызмет етіп, сенімді серігі және досы атанған адам.
Ұлттық компаниядан ақша алып, жымқыру жүйесі әлі күнге бар ма, оны тап басып айту қиын. «Самұрық-Қазына» сатып алу сайтында QazaqGaz-дың қазіргі басшылығы еншілес ұйымның биллинг шығындарын қысқартқан-қысқартпағаны және 2022 жылдан бастап осы қызметтерді жеткізушінің ауысқаны туралы ақпарат жоқ. Дәл офис ғимаратын жалдау бойынша шығындарға қатысты ақпараттың жоқтығы секілді. Біз осы сұрақтарды QazaqGaz Aimaq компаниясына жібердік.
Егер мұндай өзгерістер болмай, «баяғы жартас бір жартас» күйі қалған болса, онда Дариға Назарбаева мен ұлттық компанияның бұрынғы топ-менеджерлерінің шетелдегі шалқыған өмірі газ тұтынушыларының қалтасынан әлі де төленіп жатыр және қазіргі QazaqGaz басшылығының бұл істе қолжаулық болып отыр деген сөз.
Ал газ саласының қазіргі басшылығы Шәріпбаев командасының күдікті істерін тергегісі келмейтін секілді. Себебі қазіргі таңда Дариға Назарбаеваның күйеуінің сенімді көмекшісі, бұрынғы «ҚазТрансГаз Аймақ» бас директоры Манас Тасыбаев QazaqGaz-дың ең табысты «кіші компаниясы» — АО «Интергаз Центральная Азия» бас директоры қызметін атқарады.
Бәріміз Қаңтар оқиғасынан кейін QazaqGaz басқарма төрағасы Санжар Жәркешов мәжілісте өткен үкіметтік сағатта газ секторындағы жымқырылған қаржыны шамамен бір триллион теңге деп айтқанын ұмытқан жоқпыз. Міне, содан бері екі жылдан астам уақыт өтті. Бірақ Қайрат Боранбаевтың атына қатысты болған даулы істі есептемегенде, халық алдына ешқандай ақпарат жария етілмеді. Негізгі қылмыстық іс бойынша кәсіпкер 14,5 миллиард теңге шығынды өтеді. Сонымен қатар, ол мемлекетке шамамен 120 миллиард теңге қайтарды. Ұрланған ақшаның қалғаны қайда?
Orda.kz бұл сұраққа жауап іздеп, осы істі зерттеуді жалғастырады.
Дариға Назарбаеваның күйеуі Қайрат Шәріпбаев басқарған кезеңде кеңсені жалға беру айласымен ұрланған миллиардтар жайлы мына сілтемеден оқыңыз.",2024-10-31T13:56:03+05:00,2024-10-31T13:56:03+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/1730352908_sharipbaev-dariga-dubaj-kopija4.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/1730352328_dolgosr-plan-zakupok-na-21-25.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/1730352584_rkcu-oral-istorija-izmenenij.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/1730352736_rkcu-oral-na-kazahbilling.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/1730352737_rkcu-atyrau.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/1730363503_dolgosrochnyj-plan-zakupok.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/1730363541_dolgosr-plan-zakupok-na-21-25.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/1730363644_1730112725_inform-sistem-danko-kommerc.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/1730363644_rkcu-oral-istorija-izmenenij.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/1730363645_danko-kommerc-sejdvalieva-zhanar.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/1730364204_nalogi-rkcu-oral.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/1730352908_sharipbaev-dariga-dubaj-kopija4.webp,
8f712446505ce8b6aa0b241437ae77c9,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Дариға Назарбаеваның күйеуі»: QazaqGaz ұрлаған миллиардтар,"«QazaqGaz» ҰК АҚ-ның орынбасары Тайыр Жанұзақ та сотталған еді. Антикордың тергеуі 14 миллиард теңгеге жуық ұрлық жасағанын анықтады. Ал қалған жүздеген миллиардтар қайда? Қаңтардан кейін жаңа ұлттық компания басшылығы газ саласында триллион теңгеден астам қаржылық заң бұзушылық жайлы мәлімдеді. Газ саласында, сол кезде Дариға Назарбаеваның күйеуі Қайрат Шәріпбаев басқарған кезеңде қандай қаржылық алаяқтық жасалды? Orda.kz саралап көрді.",investigations,https://kaz.orda.kz/dariga-nazarbaevanyn-kyjeui-qazaqgaz-urlagan-milliardtar-126431/,"Қайрат Боранбаевқа тиесілі «Азия Газ Чунджа» ЖШС мемлекеттік активтерге ресми түрде ауысатын болды. Бұл өткен аптада белгілі болды. Ал сот процесі бір жылдан астам уақыт бұрын өтті. Боранбаевтан бөлек, сол кезде «QazaqGaz» ҰК АҚ-ның орынбасары Тайыр Жанұзақ та сотталған еді. Антикордың тергеуі 14 миллиард теңгеге жуық ұрлық жасалғанын анықтады. Ал қалған жүздеген миллиардтар қайда? Қаңтардан кейін жаңа ұлттық компания басшылығы газ саласында триллион теңгеден астам қаржылық заң бұзушылық жайлы мәлімдеді.
Газ саласында, сол кезде Дариға Назарбаеваның күйеуі Қайрат Шәріпбаев басқарған кезеңде қандай қаржылық алаяқтық жасалды? Orda.kz саралап көрді.
Бай сейілді,
Бір пейілді
Елде жақсы қалмады.
Елдегі еркек,
Босқа селтек
Қағып, елін қармады.
Абай
Сот кабинетін зерттеп қарап, осы іс бойынша үкімді оқып шықтық. Онда тек процестің өзі ғана емес, оның егжей-тегжейі ашық көрсетілген. Мысалы, ұлттық компанияның бас бухгалтерінің орынбасары болып жұмыс істеген А.Д.Құлсартовтың ісіне қатысты 2022 жылы жаңа басқару компаниясы ішкі аудит жүргізіп, бұрынғы басшылықпен байланысы бар 40 компанияны анықтаған.
Бұл компаниялармен бағаны асыра көрсетіп келісімшарттар жасалған . Істе куәгер болған Тимур Құттуқовтың басқаратын компаниясы «Bolashak Property» тікелей Қайрат Шәріпбаевпен байланысты екен.
Бұл кәсіпорынның құрылтайшысы «Invest Bolashak» ЖШС, ал оның өзі «Danco Commerce» ЖШС-ге тиесілі. Ал оның иесі БАӘ-де тіркелген Danco Investment Group FZE болған. Қазір «Danco Commerce»-ті Асқар Әбенов басқарады. Бұрынғы директорлар арасында Қайрат Шәріпбаевтың алғашқы әйелі Жанар Сейдвалиева да болған.
«Bolashak Property» Астана қаласындағы Әлихан Бөкейхан көшесіндегі бизнес-орталықты иеленді. Қазір бұл ғимарат «QazaqGaz» ұлттық компаниясына тиесілі және «QazaqGaz Onimderi» ЖШС-нің балансында.
Алайда, 2022 жылға дейін барлық жартылай мемлекеттік газ компаниялары ғимарат иесіне нарықтық тарифтен әлдеқайда жоғары баға төлеп отырды. Бұл қаржыны қалтаға басудың бір амалы болған.
Біз «QazaqGaz» ҰК АҚ-на 2014 жылдан 2022 жылға дейін кеңсесін жалға алуға қанша қаражат төлегенін сұрадық. Бірақ ешқандай жауап ала алмадық. Алайда QazaqGaz басшылығы бізге іс материалдары Бас прокуратурада екенін хабарлады .
Негізі ұлттық компания ғимаратты жалға алуға қанша ақша кеткенін прокуратураға сілтемей-ақ ұсынуға тиіс еді. Қазіргі басшылықтың біздің сауалымызға жауап бермегеніне қарасақ, «QazaqGaz» ҰК АҚ-ның бұрынғы басшылығының нақты қанша қаржыны ұрлағанын жария етуге дайын емес сияқты. Амалсыз сайттардан соңғы бес жылдағы төлемдерді ақтарып шықтық.
Өкінішке қарай, «Самұрық-Қазына» сатып алу сайтында 2018 жылдан бастап қана ақпарат бар екен. Сондықтан біз тек соңғы бес жылдағы кеңсені жалға алуға кеткен қаражатты көріп, саралай алдық. Бірақ осы ақпараттың өзі бұрынғы басшылықтың «QazaqGaz» ҰК АҚ бюджетінен кеңсе жалға беріп, қанша қаражат қалталарына басқанын бағалауға жеткілікті.
Бұл сатып алу, сату ұлттық компаниялар мен мемлекеттік органдардың «сүйікті әдісі» бойынша ашық тендер мен бәсекелестік ортасында жасалды. «Самұрық-Қазына» бекіткен сатып алу ережелеріндегі бұл жеңілдік халық қаржысын қалтаға басуға мүмкіндік берді. Солай Қайрат Шәріпбаев газ саласын басқарған он жыл ішінде халық қаражатының ондаған миллиардтарын жұтып отырды.
Жалға беру бағасының нарыққа қаншалықты сәйкес келмегенін zakup.sk.kz сайтындағы сатып алу ережелеріне қарап түсінуге болады. Жалға алушылар 2021-2023 жылдар аралығында өз бастықтарының компаниясынан жалға алу үшін ондаған миллиард теңге жұмсайтынын жоспарлаған.
Ал енді қаржыны алу жоспарларына келсек...
2020 жылдың 7 қазанындағы QazaqGaz № 488836 шешіміне сәйкес, компания 2021 жылы шамамен 600 миллион теңге, 2022 жылы 618 миллион теңге, ал 2023 жылы 637 миллион теңге жұмсайды деп жоспарлаған.
2020 жылдың 7 қазанындағы № 488968 шешіміне сәйкес, «Интергаз Орталық Азия» АҚ 2021-2023 жылдар аралығында кеңсе арендасына шамамен үш миллиард теңге төлейді деп жоспарлаған — жылына шамамен миллиард теңге болады.
«Амангелді Газ» ЖШС 2020 жылдың 6 қазанындағы № 488785 шешімі бойынша үш жыл ішінде Шәріпбаевтың компаниясына шамамен миллиард теңге төлейтін болған.
Біздің дереккөздеріміздің хабарлауынша, QazaqGaz-дің ең бай еншілес компаниясы «Интергаз Орталық Азия» (ИОА) 2015 жылы Bolashak ғимаратында орын жалдамас бұрын, Астанадағы «ҚазМұнайГаз» ғимаратындағы кеңселерін нарықтық баға бойынша жеті миллиард теңгеге сатты.
Негізі бұл қолдарына тиген қаражатқа жайлы кеңсе ғимаратын сатып алуға болатын еді. Өйткені, 2015 жылы девальвациядан кейін офис бағалары алты айда 20 пайызға төмендеді. Егер сатып алмаса, онда сол уақытта елорданың орталығында ең қымбат кеңсені айына шаршы метріне 9000 теңгеден аспайтын бағаға жалға алуға болар еді. Жалға алу құнына тазалау мен қауіпсіздік қызметтері де кірер еді. 2015 жылдың бірінші тоқсанында кеңсе алаңын жалға алу ұсыныстары $23,7/ш.м (4368 тг/ш.м) болған (kn.kz сайтынан алынған деректер). «Самұрық-Қазына» холдинг құрамындағы компанияларға Қонаев көшесіндегі үкіметке жақын және Ақордаға қарама-қарсы ғимараттарда 9000 теңгеден аз бағаға кеңсе ұсынған.
Сол «Интергаз Орталық Азия», инсайдерлік ақпарат бойынша 2016 жылдан бастап ИП ""Когай Ф. В."" жалға алумен тек үш жыл ішінде жеті миллиард теңге төлеуі тиіс болған. Міне, Астанадағы ең шоқтығы биік ғимараттардың бірі болған кеңселердің қаражаты
2022 жылдың сәуірінде «Bolashak Property» ЖШС мемлекеттік органға бұл ғимаратты сыйға тартуды сұрады.
Кейін ғимарат «Самұрық-Қазынаға» берілді , одан кейін QazaqGaz-ға өтті. Ұлттық компания ғимаратты «QazaqGaz Onimderi» ЖШС балансында тіркеді.
Сол хатта комитет «Тәуелсіз бағалау-заң орталығы» бизнес-орталықты оның акцияларды орналастыруға арналған төлем ретінде 16 915 397 000 теңге сомасында бағалағанын хабарлады. Яғни, әкімшілік ғимарат акциялар үшін 16 миллиард теңгеге берілді. Өкінішке орай, осы бағалау құнының нарыққа қаншалықты сәйкес екені бізге беймәлім.
2022 жылдың 24 мамырындағы № 721494 шешімі бойынша, ұлттық компания екі жылдан кейін сол ғимаратты үш жарым есе арзан жалға алады.
2022 жылғы 24 мамырдағы №721524 шешімі. Бұл шешім бойынша, АО «Интергаз Орталық Азия» жылына миллиард теңге төлейтіні жоспарланған ғимаратты , шын мәнінде, 180 миллион теңгеге, яғни алты есе арзанға жалға алуға болатыны анықталды.
Ал «Амангелді Газ» ЖШС 2022 жылдың 23 мамырында қабылданған № 720770 шешімі бойынша сол бизнес-орталықта екі жылдан кейін кеңселерді бастапқыда жоспарланған 240 миллион теңгеге емес, 40 миллион теңгеге жалға алған. Яғни, бұл да алты есе арзан.
Осынша желге ұшқан ақшаның мәселесін кім қолға алатыны және мұның  сұрауы қалай болатыны қызық. Бұл мәселеге заңсыз шығарылған активтерді қайтару жөніндегі комиссия қатыспай отыр.
Осы ретте бір заңды сұрақ туады: Ұлттық компанияның бұрынғы басшылығы ғимаратты сыйға тартып, жазадан құтылып кетпек болды ма?
Ал қазіргі басшылықтың дауға толы активтерден бас тартудан басқа амалы қалмады. Егер бұл іс сотқа жеткен болса , сотталып кеткен Дариға Назарбаеваның құдасы Қайрат Боранбаевтың ісіндегідей ғимарат мемлекет пайдасына өтуі мүмкін еді. Әлде бас прокуратура тек Қайрат Боранбаевты ғана ұстап, осы ғимараттың мемлекеттің меншігіне өткеніне разы болып, бұл істі жылы жауып отыр ма?
Жалпы қанша қаржы жымқырғандары осы ұлттық компанияның еншілес ұйымдары жалға алған ғимаратқа төленген ақшаны ескергенде айқын болады. Мүмкін, халық қаржысын қалтаға басу үшін істеген «ғимаратты жалға беру» деген желеуден басқа да айла-шарғылар да бар шығар?
Ұлттық компанияның шығындары тек жалға алу ақыларымен шектелмейді. Сонымен қатар ақпараттық қызметтер, құрылыс жұмыстары секілді бюджеттік тармақтары бар.
QazaqGaz-дың жаңа басшылығы ның позициясы таңғалдырады. Ол жәбірленуші тарап ретінде осынша жымқырылған қаржы фактілерін тергеу керек екені жайлы жұмған аузын ашпайды . Тіпті, келтірілген шығынды төлеуді талап етіп, өтемақы мәселесін көтермейді. Табиғи газ жеткізу бойынша істің өтемақысы қайтарылған болса, басқа қылмыстар бойынша неге сот ісі әлі басталмады?
Келесі жылы QazaqGaz IPO-ға шығуды жоспарлап отыр. Бірақ компания осыған дейін болған қылмысты ашып, қомақты қаржы ұрланған соң, шығынның бәрін өтеткізіп алуы тиіс. Соның ішінде біз көрсетіп берген ғимараттарды жалға беру желеуімен ұрланған миллиардтар бар.",2024-08-21T14:22:48+05:00,2024-08-21T14:22:48+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/photo_2024-08-21_09-55-00.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-21_09-55-02.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-21_09-55-05-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-21_09-55-05.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-21_09-55-17.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-21_09-55-55.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-21_09-55-56-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-21_09-55-56.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-21_09-56-50.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-21_09-56-51.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/photo_2024-08-21_09-55-00.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/photo_2024-08-21_09-55-00.webp,
ec088e6bd7c00b7e1a016667c4b7eb35,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Даудың басы — «Әл-Жәбірдің атасы»: Қазақстандағы ғылыми-танымдық әдебиеттер мен журналдар,"Баяғыда қазақ оқырманы ғылыми-танымдық кітаптарды таласа оқитын. Журнал беттерін парақтап, жаңа дүниелерді тануға асығатын. Ал қазір ше? Ғылымды насихаттайтын, танымды тереңдететін басылымдар бар ма? Әлде бұл бағыт ұмыт қалған ба? Қазақстанда ғылыми-танымдық әдебиет пен журналдардың жай-күйі қандай? Orda.kz осы сұрақтарға жауап іздеп көрді.",investigations,https://kaz.orda.kz/daudyn-basy-al-zhabirdin-atasy-kazakstandagy-gylymi-tanymdyk-adebietter-men-zhurnaldar-130958/,"Баяғыда қазақ оқырманы ғылыми-танымдық кітаптарды таласа оқитын. Журнал беттерін парақтап, жаңа дүниелерді тануға асығатын. Ал қазір ше? Ғылымды насихаттайтын, танымды тереңдететін басылымдар бар ма? Әлде бұл бағыт ұмыт қалған ба? Қазақстанда ғылыми-танымдық әдебиет пен журналдардың жай-күйі қандай? Orda.kz осы сұрақтарға жауап іздеп көрді.
Сонымен ғылыми-танымдық бағыт жайлы сөз қозғағанда әуелі қарыштап дамыған цифрлық әлемде блог жүргізіп жүргендер жайлы айтқымыз келеді. Әуелі ерекше көзге түсіп жүрген, қазақ тілінде таза осы бағытта блог жүргізетін «Qazaq bubble» жобасы жайлы айтқымыз келеді. Оның басшысы Бибарыс Сейтақ аудиторияның қолдауы өте жақсы екенін айтты.
A post shared by Қазақ Бабыл • Qazaq Bubble (@qazaqbubble)
Оның айтуынша, әу баста, 2020 жылы, бұл жоба лингвистика, тілге қатысты жаңсақ пікірлерді талдайтын топ болып ашылған. Бүгінде бұл барлық ғылымды қамтитын интернет-жобаға айналды.
Бибарыс Сейтақ бүгінде ғылыми, дүниетанымдық контентке жастар да, жасы егде тартқан адамдар да қызығатынын айтты.
Бұдан басқа жазушы, мифолог, киносценарист Зира Наурызбайды танымайтын адам кемде кем шығар. Ол да ғылыми деректерді келтіріп қана қоймай, зерделей отырып, оқырманға анализ жасап, түйгендерін баяндап жүр. Оның жүргізген блогында да ғылыми-танымдық жазбалар бар.
A post shared by Зира Наурызбай (@ziranauryzbai)
Сонымен қатар әлеуметтік желілерде ғылыми-танымдық бағыттан бөлек, ағартушылық бағытта қоғамның көзін ашу үшін ашылып жатқан жаңа жобалар саны көбейді. Мысалы, Бибарыс Сейтақ QazaqGrammar, Kartahana, Tanda Bilim, beimalim, Terek Story, oibaq media сияқты жобаларды ерекше атап өтті.
Сонымен қатар біз екі сайтты ерекше атап өткіміз келіп отыр. Бірі — Зира Наурызбайдың Otuken.kz сайты, екіншісі Әннәс Бағдаттың — Oner.kz интернет-басылымдары. Бұлар мифология, тарих және өнерден сыр шертетін ерекше бастамалардың бірі. Бұдан басқа да сайттар бар, алайда олардың көбі 1-2 жыл ғана істеп, жұмысын тоқтатқан.
Елдегі ғылыми басылымдардың дамуына қатысты көп талас бар. Бірі нақ осы ғылыми-танымдық бағыт дамып жатыр деп, «Әл-Жәбірдің атасы» журналын алға тартады. Бірі дамымай жатқан осал тұстарды көрсетеді. Сонымен ғылым туралы дау туса, аты аталмай қалмайтын бірден бір журнал — «Әл-Жәбірдің атасына» келсек. Осы саланың қазіргі жағдайы жайлы «Әл-Жәбірдің атасы» атты журналын ашқан Садық Шерімбектің өзі айтып берсін. Әрине, ол да бұл саланың кенжелеп тұрғанын айтып, таза ғылыми-танымдық бағытта шығып жатқан жалғыз журнал — осы «Әл-Жәбірдің атасы» екенін айтты.
Айта кету керек, мұндай журнал шығару идеясын белгілі математик Асқар Жұмаділдаев айтқан. Садық Шерімбек сол ойды өрбітіп, концепциясын жасап шыққан. Бүгінде республикалық ғылыми-танымдық «Әл-Жәбірдің атасы» журналының бас редакторы – Асқар Жұмаділдаевтің өзі. Асқар Жұмаділдаев қазақ тілін ғылым тіліне айналдыру жайлы ойлар айтып жүрген ғалым. Ол «Төрткен» және «Төртқара» алгебрасын ойлап шығарған қазақтың тұңғыш математигі.
A post shared by Математика | Курс (@qalan.kz)
A post shared by Математика | Курс (@qalan.kz)
Академикке журналдың концепциясы бірден ұнаған. Садық Шерімбектің айтуынша, бірінші санын жасауға 3-4 ай уақыт кеткен. Асқар Жұмаділдаевтың талаптары өте жоғары болған. Сонымен бірнеше нұсқасын дайындап жүріп, Әл-Хорезмиге арналған алғашқы саны шыққан. Қазір Qalan компаниясы журналдың 14-ші саны шығып жатыр. Басқа екі айда бір, үш айда бір шығатын журналдар бар. «National geographic», «Ойлар» журналы бар. Жалпы газет-журнал өте көп. «Балдырған», «Ақжелкен» сынды журналдар мәдени-әдеби бағытта шығып тұрады. Оларда да ғылыми-танымдық элементтер бар. Садық Шерімбектің сөзінше тек қана ғылыми-танымдық бағытқа арналған жалғыз журнал — осы «Әл-Жәбірдің атасы».
Садық Шерімбек әр бөлімді басқарып, ғалымдарды тартып, сапалы материал шығару үшін жұмыс істейтін ұжымда 20 шақты адам бар екенін айтты. Сонымен қатар бұл тәуелсіз басылым екенін айта кеткен жөн.
Қазақ тілді ғылыми-танымдық контентті тұтынушылар саны артып келе жатқанына тағы бір мысал – «AjA Kids by Qalan» журналының шығып жатқаны. Садық Шерімбек бұнымен тоқтап қалмаймыз деді.
Сонымен қатар Qalan компаниясы ғылыми-танымдық бағыттағы кітаптар жазып жатқанын айтты.
Ол бұл бағыт Қазақстанда кенже қалды деп қол қусырып отырмай, әрекет ету керек дегенді алға тартады.
Біздің тілшіміз ең үлкен кітап сататын Meloman дүкеніне барып қайтқан болатын. Ондағы қазақша кітаптардың аздығы мұндай бағыттағы еңбектердің жоқ екенін білдірмейтіні рас. Біз қазақша кітаптардың осы дүкенде неге қарасы аз екені жайлы Садық Шерімбектен сұрадық. Ол кітап шығаратын авторларға 50%-ын алатын келісімшартпен келісу тиімсіз екенін айтып, өздерінің интернет дүкендері арқылы сататындарын жеткізді.
Әрине, ғылыми-танымдық бағыттан бөлек нон-фикшн жанрында кітап шығарып жүрген баспагер Бақытжан Бұқарбайдың Amalbooks баспасы бар. Оның айтуынша, нон-фикшн жанрында қазақ тілінде алғаш кітап жазған – өзі. Бүгінде бұл жанр елге кең таралып, авторлар саны көбейген.
Ол осы кітабын жазған кезде 30 жасқа да толмаған, қалам ұстаған жас азамат болған. 2016 жылы шыққанда сыни пікірлер де айтылғанын айтты. «Неге мұның тілі жұтаң?», «неге көркем сөздер аз?» деген пікірлердің көбі ақын-жазушылар болған. Бақытжан Бұқарбайдың сөзінше, олар нон-фикшн деген жанрдың бар екенін білмеген.
Елдегі ғылыми-танымдық бағыттағы басылымдар мен контенттердің жағдайы осындай, қадірлі оқырман. Біз бұған дейінгі тілшіміздің жазған мақаласын осылай толықтыруды жөн көрдік. Orda.kz осы мәселені көтергеннен кейін көптің назары осы ақсап тұрған салаға бұрылғанына қуанады. Тарихқа көз жүгіртсек, 1960 жылы қазақ журналистикасының қара нары Камал Смаилов «Зерде» деген атпен ғылыми-көпшілік басылым шығарған болатын. Кейін жалғасын тауып, басылым тәуелсіздік алғаннан кейін де Әшірбек Амангелдиевтің бастауымен шыға бастаған. Марқұм қазір көз жұмғанымен оның ұлы осы журналдың жұмысын біраз уақыт жалғастырды. Қазір ол журнал шықпайды.
Қай заманда да болсын қоғамның көзін ашып, ағартушылық бағытта жұмыс істейтін тұлғалар болған. Енді қазіргі заманда сол миссияны жалғау, қолдау – осы заманның адамы ретінде біз үшін парыз.",2025-02-26T18:01:26+05:00,2025-02-26T18:01:26+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/kollazh-knigi-3.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/screenshot_20250226_165305_instagram.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/screenshot_20250226_165506_instagram.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/kollazh-knigi-3.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/kollazh-knigi-3.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/whatsapp-image-2025-02-26-at-18_16_28.jpg,https://www.youtube.com/embed/5ugyvifavTY?feature=oembed
3f5f4dec71c0d4f4cfb4075e9d3aa69b,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Денсаулыққа қауіпті»: Әлем елдері тыйым салған дәрілерді Қазақстан неге сатады?,"Қазақстанда дәріхана сөрелерінде еркін сатылып жатқан кейбір препараттар шетелде немесе Еуроодақ елдерінде әлдеқашан нарықтан алынып тасталған. Олардың арасында бауырды зақымдайтын, тәуелділік",investigations,https://kaz.orda.kz/densaulykka-kauipti-alem-elderi-tyjym-salgan-darilerdi-kazakstan-nege-satady-133988/,"Қазақстанда дәріхана сөрелерінде еркін сатылып жатқан кейбір дәрілер шетелде немесе Еуроодақ елдерінде әлдеқашан нарықтан алынып тасталған. Олардың арасында бауырды зақымдайтын, тәуелділік тудыратын немесе тіпті өлімге әкелуі мүмкін дәрілер де бар.
Orda.kz редакциясы Қазақстанда рұқсат етілген, бірақ өзге елдерде тыйым салынған немесе қатаң бақылаудағы дәрілер туралы зерттеу жасап көрді.
Тілшіміз үш дәрінің құрамын қарап, қай елдерде, не себепті тыйым салынғанын анықтады. Сонымен қатар, адам ағзасына пайдасынан гөрі қауіпі едәуір дәрілер жайлы деректер жинады.
Nimesulide — ауырсыну мен қабынуға қарсы өте көп қолданылатын дәрі. Қазақстанда ол «Нимесил», «Найз», «Нимика» деген атаулармен сатылып жатыр. Алайда Финляндия, Ирландия, Испания және Сингапур бұл дәріні бауыр жетіспеушілігіне әкеледі деп нарықтан алып тастады. Қазақстандағы дәрінің мәртебесі — рецептімен сатылатын ауырсыну‑қабынуға қарсы препарат.
Еуропалық дәрілік заттар агенттігі (EMA) 2010 жылдары бірнеше рет зерттеу жүргізіп, қауіпі пайдасынан асып түседі деп қорытынды жасаған.
Финляндия мен Испания 2002 жылы нарықтан алып тастады. Олар «бауырға тигізген ауыр зақымы көптеген өлім-жітімге алып келді» деген тұжырымға тоқтаған. Бельгия, Ирландия және Мексика да осы себепті өнімді тоқтатқан. Ал Қазақстанда бұл дәріні дәрігердің нұсқаулығымен емін-еркін сатып алуға болады. Мемлекеттік деңгейде шектеу жоқ.
Қазақстанда кейде дәрігерлер невроз, ұйқысыздық, емтихан алдындағы күйзеліс секілді жағдайларда Phenibut (Фенибут) препараттарын ішуге кеңес береді. Бірақ халықаралық деңгейде бұл препараттың қауіпсіздігіне қатысты талай дау туған.
Халықаралық мәртебесі
АҚШ-та Phenibut ресми түрде дәрі ретінде тіркелмеген. Ол тек тағамдық қоспа ретінде интернет-дүкендер арқылы сатылады және FDA (АҚШ-тың Азық-түлік пен дәрі-дәрмек сапасын бақылау басқармасы) бұл өнімге ескерту хаттар жіберген.
Австралияда бұл зат Schedule 9 (тыйым салынған қауіпті заттар) тізімінде тұр.
Еуропа елдерінде (Германия, Франция, Италия, Литва, Венгрия) Phenibut-ке қатысты қатаң шектеулер енгізілген, кейбірінде ол заңсыз.
Қауіптері
Phenibut орталық жүйке жүйесіне әсер ететін психобелсенді зат. Ұзақ қолдану — тәуелділікке, эйфория сезіміне, кейіннен — абстиненция мен психикалық күйзелістерге әкелуі мүмкін. Ең қауіптісі — бұл туралы науқастарға ешкім ескертпейді.
Phenibut елімізде рецепт бойынша ғана сатылады. Алайда зерттеу барысында бірнеше дәріханадан рецептсіз сатып алуға болатыны анықталды. Адам өмірі таразының басында тұрған соң, бұл дабыл қағатын мәселе екенін айта кеткен жөн.
Ұйқы ашатын, бірақ күмән тудыратын дәрі — Modafinil (Provigil)
Modafinil — орталық жүйке жүйесіне әсер ететін стимулятор. Қазақстанда ол ұйқы бұзылуы, нарколепсия (ұйқы ұстамалары), апноэ синдромы секілді жағдайларда қолданылатын ресми тіркелген дәрі. Бірақ халықаралық тәжірибеде бұл затқа қатысты көзқарас біржақты емес. Бір елдерде ол қатаң бақылауда, енді бірінде допинг ретінде тыйым салынған.
АҚШ-та Modafinil Schedule IV санатына енгізілген, яғни психобелсенді заттар қатарына жатады және рецептсіз сатуға болмайды.
Ұлыбритания мен Швецияда — тек дәрігер нұсқауымен беріледі.
Румынияда спортшыларға арналған допинг ретінде саналып, арнайы тізімге енгізілген.
Қауіптері мен басқа да әсерлері
Modafinil көбінесе «қауіпсіз стимулятор» ретінде ұсынылғанымен, медицинада тіркелген жағымсыз әсерлер бар:
Жасөспірімдер мен студенттер арасында бұл дәрі «зияткерлік допинг» ретінде танымал. Ол ұзақ уақыт бойы ояу жүруге көмектеседі, бірақ жүйке жүйесін шаршатады.
Қазақстандағы мәртебесі
Modafinil елімізде рецепт арқылы ғана берілуі тиіс. Алайда Orda.kz тілшісінің зерттеуінен соң, бірнеше интернет-дәріхана мен жеке дәріханаларда бұл дәріні рецептсіз алуға болатыны белгілі болды.
Сонымен қатар, препараттың допинг сияқты қасиеттері туралы спортшыларға, жаттықтырушыларға немесе жасөспірімдерге нақты ақпарат берілмейді.
Қазақстанда дәрілерді тіркеу мен сараптаманы «Дәрілік заттар мен медициналық бұйымдарды сараптау ұлттық орталығы» жүргізеді. Бірақ сарапшылар бұл құрылымда халықаралық практикаға сай сараптама жасау жүйесі әлсіз екенін айтады.
Orda.kz дәріханаларды аралап осы дәрілер жайлы сатушылар не дейтінін біліп қатты.
Тілшіміз тек бір дәріханаға емес, бірнеше дәріхананы аралап көрді. Араларында бұл дәрілерді қандай ауруларға қолданатынын білмейтін фармацевтер де кездесті. Тоқсан пайызы осы үш дәріні рецепсіз, яғни дәрігердің нұсқауынсыз сатыла беретіннін айтты.
Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің Медициналық және фармацевтикалық бақылау комитеті Orda.kz порталына жолдаған ресми жауабында Нимесулид, Фенибут және Модафинил дәрі-дәрмектерінің елдегі мәртебесі туралы мәлімет берді.
Министрлік сайтында және DariKZ мобильді қосымшасында бұл дәрілерге арналған бекітілген медициналық қолдану нұсқаулығы мен сипаттамалар ашық түрде жарияланған.
Модафинил Қазақстанда тіркелмеген.
Сонымен қатар, елде «даулы препараттар» деген арнайы тізім жоқ екені айтылды. Ал дәрілік заттарды тіркеу тәртібі EMA (Еуропалық дәрі агенттігі) және FDA (АҚШ-тың азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы) ұсынымдарына сәйкес үйлестірілген.
Қорытынды
Қазақстандағы дәрі нарығы халықаралық стандарттарға ілесе алмай отыр ма, әлде экономикалық мүдде қоғамдық денсаулықтан жоғары ма? Бұл сұраққа нақты жауап беру үшін жүйелі тексеріс пен қоғамдық бақылау қажет. Әзірге күмәнді дәрілер еркін айналымда жүр, ал олардың салдарын науқастар ғана сезіп отыр.
Таразының бір басында адам өмірі тұр деп айтқымыз келеді. Бір адамның өмірі емес, бүтін бір мемлекеттің азаматтарының өмірі тұр. Сондықтан адамның денсаулығын күйрететін дәрілердің сатылуына немқұрайлы қарамау керек.",2025-08-04T16:24:39+05:00,2025-08-04T16:24:39+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/rgshl.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/100024502278b0.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/e33d90147c9e299dce87c497c4915d08.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/rgshl.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/rgshl.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/swbmourkajgv1xarxxzl_31_a85b425b69eb5ab8495a65c21c376562_image.jpg,
c673dd8efa134e7657505491a63799ec,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Дикий Арманға қарсы куәлік»: Қошмамбеттегі азаптау жайлы сотта жәбірленушілер сөз сөйледі,"Қошмамбет ауылындағы азаптау ісінде сот процесі басталды. Orda.kz 3 ұлымен, ағасы және күйеу баласымен азап көрген азаматтан сұхбат алған болатын.",investigations,https://kaz.orda.kz/dikij-armanga-karsy-kualik-koshmambettegi-azaptau-zhajly-sotta-zhabirlenushiler-soz-sojledi-127066/,"Қошмамбет ауылындағы азаптау ісінің сот процесі басталды. Orda.kz тілшісі 3 ұлы, ағасы және күйеу баласымен бірге азап көрген азаматтан сұхбат алған болатын. Бүгінгі сотта оның ұлы Ілияс Сейіл және басқа да жәбірленушілер сөз сөйледі. Жәбірленушілердің екеуі Қаңтар кезінде бастан кешкендерін тергеу изоляторында болған соң, Zoom-конференция арқылы айтып берді. Олардың айтуынша, арнайы қабылдау орнында олардан Дикий Арманға қарсы куәлік алған.
Orda.kz тілшісі осыған орай  репортаж дайындады.
Қаскелеңде арнайы ауданаралық қылмыстық істер жөніндегі сотта Қошмамбет ауылындағы азаптау ісі бойынша жәбірленушілерді тыңдау жалғасып жатыр. Айыптау актісіне қарасақ, 2022 жылғы 7 қаңтарда ҰҚК шекара қызметінің басшылығы Алматыдағы жаппай тәртіпсіздіктерге қатысы бар тұлғаларды анықтау және ұстау мақсатында операция ұйымдастырды. Сол күні әскери қызметшілер Алматы — Бішкек автожолында блокпост қойып, Қазақстан, Қырғызстан, Тәжікстан, Өзбекстан азаматтарынан құралған 99 адамды ұстады.
Барлық ұсталғандар Қошмамбет ауылындағы әкімшілік құқық бұзушылықтар үшін арнайы қабылдау орнына жеткізілді. Сол кезде бұл мекеме әлі жұмыс істемеген және ресми түрде пайдалануға берілмеген болатын. Зардап шегушілердің айтуынша, арнайы қабылдау орнында су және жылу жүйелері жұмыс істемеген.
Арнайы қабылдау орнында ұсталғандарды құқық қорғау органдары қызметкерлері қаз-қатар тізіліп күтіп алған. Зардап шегушілердің айтуынша, онда шамамен 30 адам болған, олардың кейбірі ІІМ формасында, қалғандары азаматтық киімде, бірақ бронежилет, қару-жарақ және қамшы ұстап тұрған. Сұрақ қоймастан, ары өткен бар адамдарды ұрып-соққан.
Сотта жеті адам айыпталып отыр. Бұрынғы Карасай полиция басқармасының бес қызметкері — Серік Тұрпанбаев (бұрынғы басқарма орынбасары), Нұрсұлтан Хамитов, Бауыржан Сопақов, Арлан Шойбеков, Олжас Айдарханов және Алматы қаласы полиция департаментінің бұрынғы орынбасары Берік Әбілбеков. Зардап шегушілер саны — 44 адам. Екінші сот отырысында сот зардап шегушілерге сұрақ қоюға кірісті. Алғашқы болып Нұрсұлтан Құрал сөйледі. Ол тергеу изоляторындағы камерада отырған соң, онлайн түрде қатысты. Қазіргі уақытта Құрал басқа істе айыпталушы болып отыр. Арман Жұмагелдиев ісі бойынша айыпталушы болған Құрал 2022 жылғы 7 қаңтарда Алматыдан Шымкентке бара жатқанын айтты. Оның көлігінде тағы төрт адам болған. Тарғақ маңында көлікті әскери қызметкерлер тоқтатып, көлікті тексерген. Барлық адамдарды автобусқа (онда шамамен 30 адам болған) отырғызып, арнайы қабылдау орнына жеткізген. Жолда әскери қызметкерлер барлық адамдарды көліктен шығарып, ауаға оқ атып, қорқытқан.
Ол қаңтар оқиғасына қатысқанын жоққа шығармады, бірақ тонаумен айналыспағанын, керісінше, топтасқан құқық бұзушылардан өрт сөндіру машинасын алып, оны өрт сөндірушілерге қайта тапсырғанын айтты.
Оның айтуынша, арнайы қабылдау орнында «бәрін кезекпе-кезек ұрып-соқты». Өзінің азаптарына қатысты Құрал басқа адамдардан гөрі, Суворовты кінәлады.
Сонымен қатар, ол құқық қорғау органдарының қызметкерлері одан өзіне ғана емес, сонымен бірге ""Дикий Арман"" деген лақап атпен белгілі Арман Жұмагелдиевке де қарсы куәлік алуға тырысқанын айтты.
Арман Жұмагелдиевке қаңтар оқиғаларындағы жаппай тәртіпсіздіктерді ұйымдастыру, оған қатысу, атыс қаруын ұрлау және заңсыз қамау сияқты айыптар тағылып отыр. Бас прокуратураның мәліметінше, оны қаңтар оқиғасы кезінде өтіп бара жатқан 24 адамды ұрлағаны үшін айыптап отыр. Алайда, Жұмагелдиев өзінің «Қазақстан» қонақ үйінде азық-түлік пакеттерін тарататын көмек көрсету пунктін ұйымдастырғанын мәлімдейді. Оның адвокаттары Арманның қаңтардағы әрекеттері мен мәлімдемелері президенттің үндеуіне сәйкес келгенін айтады. Жұмагелдиевтің өзі қылмыскерлерді қолға түсіріп,  заң бұзбағанын алға тартады.
Арман Жұмагелдиев. Фото: Instamgram/armandzhumageldiev
Бауыржан Сопақовтың адвокаты Мәди Көшікбаев жәбірленушіден бұрын сотталған-сотталмағанын сұрады. Ол сотталғанын айтып, «иә» деп жауап берді. Полиция қызметкерлерін, оларды ұрып-соққанын нақтылай ала ма, деген сұраққа Құрал:
Берік Әбілбековтың адвокаты Фарида Ильясова жәбірленушіден неге коменданттық сағат кезінде жолда болғанын сұрады.
Екінші болып жәбірленуші Ерболат Нәтілаев сөз сөйледі. Ол да тергеу изоляторында болған соң, онлайн қатысты. Оның Нұрсұлтан Құралмен бірге көлікте болғаны және олардың бірге ұсталғаны белгілі болды. Ол бірінші сөз сөйлеген жәбірленушінің айтқанын растады.
Сондай-ақ Қошмамбетте өткізілген күндерден кейін оның денесінде көп физикалық жарақаттар қалғанын және олардың салдары ауыр болғанын атап өтті.
30-40 адам ұрып-соққан болуы мүмкін:
Кейде ұсталғандарды бір-бірден бос камераларға алып барып, бірнеше адам жабылып сабады. Нәтілаев Қошмамбетте үш күн болған.
Телевизия келгенде, жәбірленушінің айтуынша, оның «өте ауыр жарақаттары» болған, сондықтан оны түсіруге тыйым салынған. Ол жатқан камерада көрші бөлмелерден азап шеккен адамдардың айқайы үнемі естіліп тұрған.
Нәтілаевты да Дикий Арманды айыптауға мәжбүрлеген.
Сопақовты қорғаушы адвокат Қошықбаев жәбірленушіден қазір неге тергеу изоляторында екенін сұрады.
Қошықбаев іс материалдарын қарап, 2023 жылы Натиллаевтың Кошмамбетте дәрігерлердің тексергені туралы айтқан сөздерін еске салды. Жәбірленуші бұл оның көрсеткен мәліметі емес екенін және ондай сөздер айтпағанын айтты. Адвокат болса судьядан Нәтілаевтың куәліктерін жарамсыз деп тануды және жәбірленушіге жалған мәлімет бергені үшін жеке қаулы шығаруды сұрады.
Үшінші болып біз сұхбат алған азаматтың ұлы жәбірленуші Ілияс Сейіл сөз сөйледі. Бірінші сот отырысының үзілісінде сот ғимаратының ауласында ол айыпталушылармен жанжалдасып қала жаздаған еді. Тіпті төбелес басталатын сияқты көрінді.
Сеил 2022 жылдың 7 қаңтарында жұма намазынан кейін әкесімен, ағаларымен және немере ағасымен бірге аңға шыққанын айтты. Олармен бірге аң аулайтын қарулары болған. Қайтар жолда оларды әскери қызметкерлер тоқтатып, Кошмамбеттегі арнайы қабылдау орнына апарған.
Бәрі бетперде кигеніне қарамастан, тергеу кезінде Сейіл айыпталушылардың бірі Арлан Шойбековты таныды. Ол Шойбековтың оның әкесін аяусыз таяқпен ұрып-соққан адамға ұқсайтынын айтты. Бірақ қазір Сейіл соққыға жыққан нақ Шойбеков екенін толық сенімділікпен растай алмайтынын атап өтті:
Ильяс Сейіл және оның туыстары арнайы қабылдау орнында бес сағат болған. Ал таңертең неге босатылғанын ол білмейді.
Айыпталушылардың қорғаушылары тергеу кезінде Шойбековтың анықталуында процессуалдық бұзушылықтар болғанын хабарлады.
Судья жәбірленушіні өз позициясын нақтылауға шақырды. Сейіл күмәнданатынын айтты:
Жәбірленуші сондай-ақ басқа ұсталғандардың айқайларын естігенін айтты. Бірақ басқа жәбірленушілердің адвокаттары одан «Басқалардың соққыға жығылып жатқанын көрдіңіз бе?» деп сұрағанда, Сейіл жақындарына ғана алаңдап, көңілі соларда болғанын  айтты.",2024-09-19T18:00:56+05:00,2024-09-19T18:00:56+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/1726745894_photo_2024-09-19_12-15-19.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/1726745353_dikij-arman.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/1726745894_photo_2024-09-19_12-15-19.webp,
1a1fb6f24acf27af26b825ff635a0138,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Дикий Арманның досы мен Келімбетовтің күйеу баласы: Дубайда қаржы пирамида басшысын тонаған  кім?,"Жаңа жыл түні Дубайда Finiko қаржы пирамидасының негізін қалаушы Эдвард Сабировқа шабуыл жасалды. Ол миллиондаған долларлық алаяқтықтарымен танымал болғанына қарамастан, Дубайда тыныш өмір сүріп келген еді. Алайда, ол тоналғаннан кейін жағдай өзгере түсті. Orda.kz редакциясына белгілі болған мәліметке сәйкес, бірнеше күн бұрын ұсталған екі адамнан бөлек, іске тағы бірнеше қатысушының қатысы бар. Олардың бірі үлкен сұрақ туғызуда, себебі ол бұрынғы саяси салмақты тұлға Қайрат Келімбетов пен қылмыс әлемінің беделдісі Арман Жұмагелдиев.",investigations,https://kaz.orda.kz/dikij-armannyn-dosy-men-kelimbetovtin-kyjeu-balasy-dubajda-karzhy-piramida-basshysyn-tonagan-kim-129833/,"Жаңа жыл түні Дубайда Finiko қаржы пирамидасының негізін қалаушы Эдвард Сабировқа шабуыл жасалды. Ол миллиондаған долларлық алаяқтықтарымен танымал болғанына қарамастан, Дубайда тыныш өмір сүріп келген еді. Алайда, ол тоналғаннан кейін жағдай өзгере түсті. Orda.kz редакциясына белгілі болған мәліметке сәйкес, бірнеше күн бұрын ұсталған екі адамнан бөлек, іске тағы бірнеше қатысушының қатысы бар. Олардың бірі үлкен сұрақ туғызуда, себебі ол бұрынғы саяси салмақты тұлға Қайрат Келімбетов пен қылмыс әлемінің беделдісі Арман Жұмагелдиев.
Қаңтар айының басынан бастап түрлі ақпарат көздері қарулы шабуыл мен 327 мың доллар ұрлау ісіне байланысты Анорбек Төмібаев пен Есболат Кенжеғазының ұсталғанын хабарлады. Олар Ресейден ұшып шығуға тырысқан кезде бірі Внуково әуежайында, екіншісі Домодедово әуежайында қолға түскен. Қазір оларды қылмыс болған Біріккен Араб Әмірліктеріне экстрадициялауға дайындауда. Айта кетерлігі, ұсталғандардың өздерінен ақша табылмаған. Болжам бойынша, күдіктілер БАӘ-дан ұшар алдында ақшаны криптовалютаға айналдырып үлгерген болуы мүмкін.
Артынша бұл оқиғаға жаңа есімдер қосылды. Атап айтар болсақ, Жанболат Серіков, Дамир Мұратов, Ернұр Алмахан, Нұржігіт Қалыбеков және Абзал Төкен. Бұл адамдардың кім екенін біз өз бетімізше анықтадық, өйткені мемлекеттік органдар жағдайға көз жұма қарап, түсініктеме беруден немесе ресми жауап ұсынудан бас тартқандай әсер қалдырды.
Біздің дереккөздеріміздің мәліметінше, шабуылды ұйымдастырған — Жанболат Серіков. Ол 1985 жылы Маңғыстау облысында туғанымен, қазіргі уақытта Алматының элиталық ауданында тіркелген. 23 желтоқсанда Дубайға ұшып кетіп, 3 қаңтарда Стамбұлдан Бакуге келген кезде ұсталған.
Біз оқиғаның «басты кейіпкеріне» тереңірек үңілгенімізде, оның атына 3 миллиард теңгеден астам қарыз тіркелгенін анықтадық. Оның ішінде: - «Банк Фридом Финанс» алдындағы берешегі — 90 миллион теңге, - «Банк ЦентрКредит» — 800 миллион теңгеден астам, - «ForteBank» — 2,3 миллиард теңге.
2023 жылдың 27 желтоқсанынан бастап оған Қазақстаннан шығуға тыйым салынған. Бұл жағдай жаңа сұрақ тудырады: күдікті елде бір жылдан астам уақыт болмағандықтан шетелде еркін жүрді ме, әлде 2023 жылдан кейін Қазақстан шекарасын заңсыз кесіп өтті ме?
Ашық дереккөздерге сүйенсек, Жанболат Серіковке «Кристалл» түнгі клубы тиесілі. Қарыздардың жалпы сомасы — 3 146 321 314 теңге — дәл осы бизнеске тіркелген. Клубтың нақты заңды мекенжайы көрсетілмегенімен, сөз Алматыдағы «Нұрлы Тау» бизнес орталығындағы караоке жайлы болуы мүмкін.
Серіков соңғы жылдары Алматыдағы ипотекалық компания және «Тойота Файнаншл Сервис Казахстан» микроқаржылық ұйымымен бірнеше рет соттасқан. Сонымен қатар, kompra.kz дерегіне сәйкес, күдіктінің толық аттасы — Жанболат Серікұлы Серіков — тағы 10 компанияны басқарады. Олардың қатарында: - Оралдағы букмекерлік кеңсе, - «ЭкоЦентр Банк» («Банк ЦентрКредиттің» еншілес ұйымы), - «Гражданпромстройюг» ЖШС, - «RR-Service» ЖШС, - «Берцел» ЖШС, - «Трест Шахтспецстрой» АҚ, - «Universal Customs Services» ЖШС бар.
Жоғарыда жазылған кейбір компаниялар қазірдің өзінде таратылған.
Жанболат Серіковтің өмірбаянында қомақты қарыздарынан бөлек тағы бір қызықты дерек бар — оның туыстық және достық байланыстары. Расталмаған мәліметтерге сүйенсек, ол бұрынғы Премьер-министрдің орынбасары әрі Ұлттық банк төрағасы болған Қайрат Келімбетовтің күйеу баласы болуы мүмкін. Серіковтің Шынар Нематова есімді экс-шенеуніктің қызына үйленгені айтылады.
Интернеттегі ақпарат аз болғанымен, 33 жастағы Шынардың сән-салтанатты кештер мен түрлі ашылуларға жиі қатысатыны белгілі. Әр шарадан кейін сән әлеміне арналған сайттар оның есімін атап өтуді ұмытпайды.
Шынар Нематованың жеке парақшасындағы сипаттамаға сәйкес, оның екі баласы бар. Алайда Instagram парақшасы жабық күйде, бұл оның жеке өмірін көпшілік назарынан қорғауға тырысатынын аңғартады.
Қазіргі уақытта Қаңтар оқиғасына қатысты тергеліп жатқан Арман Жұмагелдиев,  яғни Дикий Арман, Жанболат Серіковтің жақын досы екені белгілі. Олар шетелде және Қазақстанда бірнеше рет кездескен. Бір нұсқа бойынша, Дикий Арман қаржы пирамидасының қашып кеткен басшысын қорғап, оған өз міндеттерін еске салғысы келген болуы мүмкін. Дегенмен, нақты себептерді тергеу анықтауы тиіс.
Сондай-ақ, 2014 жылы режиссер Ақан Сатаев Қазақстан мен Америка бірлескен ""Хакер"" триллерін түсірді. Жанболат Серіков фильмнің атқарушы продюсері болып, қаржыландыруды ұйымдастырды. Фильмнің бюджетін екі миллион доллар деп белгілегенмен, ол прокатта бар болғаны 11 мың доллар жинады.
Есболат Кенжеғазы— 1995 жылы Ақтөбе облысында туған. Ол табиғи газды көтерме саудамен сатумен айналысқан болуы мүмкін. 17 желтоқсанда Алматыдан Абу-Дабиға ұшып, 1 қаңтарда Мәскеуде ұсталған. Оның қаржылық жағдайы мен басқа да мәліметтер әзірге толық айтылмады.
Дамир Мұратұлы — 1986 жылы Түркістан облысында дүниеге келген. 2 қаңтарда Түркияда ұсталған. Оның жеке қарыздары бар: - Kaspi банкіне 386 мың теңге, - Forte банкіне 16 мың теңге, - «Банк ЦентрКредит» АҚ-ға 30 мың теңге.
Дамир Мұратұлына елден шығуға салынған тыйым 2018 жылдан бастап күшінде. Сонымен қатар, оның иелігінде Holding Ivica Project компаниясы бар, бұл компанияның да 6 миллион теңге көлемінде қарызы бар, ал талап етуші — «Кока-Кола Алматы Боттлерс бірлескен кәсіпорны».
Анорбек Төмібаев — 1999 жылы Өзбекстанда туған, Алматыда тіркелген. Оның жай-күйі туралы ақпарат шектеулі, бірақ оған ҰҚК мен ІІМ Қазақстанда кіруге тыйым салған. Төмібаевтың банктер мен мемлекетке 25 миллионнан астам қарызы бар. Ол Алматыда тамақ жеткізу қызметін жүргізетін жеке кәсіпкерлікпен айналысады. Сонымен қатар, оның елден шығуына тыйым салынған.
Ернұр Алмахан — 2003 жылы Алматы облысында туған. Ол 2024 жылдың қыркүйек айында Алматыдан Дубайға ұшып кеткен.
Редакция Orda.kz оқиғаларды әрі қарай бақылауда ұстап, жаңа мәліметтерді жариялауды жалғастырады.",2025-01-11T16:29:53+05:00,2025-01-11T16:29:53+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/arman.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1736595538_jhujnnnn.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1736596649_vprpbbbbbb.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/insta-chiny.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/shynarrr.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/arman.webp,
9e8568aff07ba66e3d96cba22518bce8,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Димаш Құдайберген БҰҰ-ның ізгілік елшісі болып тағайындалды,"8 желтоқсанда Женевада өткен Халықаралық көші-қон ұйымының жыл сайынғы жиынында қазақстандық әнші Димаш Құдайберген БҰҰ-ның жаһандық ізгілік елшісі атанды, деп хабарлайды Orda.kz.",investigations,https://kaz.orda.kz/dimash-kudajbergen-buu-nyn-izgilik-elshisi-bolyp-tagajyndaldy-136470/,"8 желтоқсанда Женевада өткен Халықаралық көші-қон ұйымының жыл сайынғы жиынында қазақстандық әнші Димаш Құдайберген БҰҰ-ның жаһандық ізгілік елшісі атанды, деп хабарлайды Orda.kz.
Димаш Құдайбергеннің ресми сайтында бұл тағайындау ынтымақтастықтың жалғасы болғаны айтылды. 2024 жылы Димаш осы ұйымның аймақтық елшісі болып, мигранттар мәселесін көтеріп, олардың қоғамға бейімделуіне көмектескен. Қайырымдылық жобаларына да үнемі қатысып отырған.
ХКҰ-ның айтуынша, 2025 жылы әнші ұйыммен бірге көптеген жұмыстарды бастап, бірнеше маңызды шараларға атсалысқан. Рамазан айында өткен арнайы жиынға қатысып, бүкіл тыңдармандарына мейірім мен жанашырлық туралы үндеу жолдады. Сонымен қатар адам саудасына қарсы күрестің маңызын және қауіп-қатерге тап болған адамдарды қорғау қажеттігін қоғамға қайта еске салды.
Әлемдік Stranger туры барысында Димаш концерттерінде бірлік пен қамқорлық идеясын дәріптеп, көрермендерді ХКҰ-ның гуманитарлық жұмысына қолдау көрсетуге шақырды. Бұл концерттер арқылы ол 100 мыңнан астам адамға үн қатты, ұйымның жұмысы туралы ақпараттың таралуына ықпал етті.
Айта кетейік, ҚазТАГ агенттігінің басшыларына қарсы қылмыстық іс қозғалғаны туралы жазғанбыз. Ал 1 желтоқсан күні «Орда» редакциясының бас редакторы Гүлнәр Бажкенованы үйқамаққа қамап, пәтері мен кеңселеріне тінту жүргізілді. Қазіргі жүйенің еркін адамдарды қамап, бұғауда ұстауы жалпы қоғамды қалай құлдырататыны жайлы материалымыздан оқыңыз.",2025-12-09T11:00:43+05:00,2025-12-09T11:00:43+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/img_20251209_094451_204.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/img_20251209_094451_204.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/img_20251209_094451_204.webp,
dc3f8d8ecb96688f7ef302c0bb5c9855,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Домбыраны таста деуіміз мүмкін»: Дарын Мүбаровты тыңдауға бола ма?,"Бірнеше рет теріс ағымда деген күдікпен Ұлттық қауіпсіздік комитеті ұстаған атышулы Дарын Мүбаров қазіргі кезде жұрт алдына шығып сұхбат беріп жүр. Ол жақында Нұрсейіт Жылқышыбайдың YouTube арнасына сұхбат берді. Сол сұхбатына «дінге қызмет еткен» адам болса, домбыраны қой деп айтуымыз мүмкін деп жауап берген болатын. Сонымен қатар дін, дәстүр тақырыбында біраз әңгіме қозғалды.",investigations,https://kaz.orda.kz/dombyrany-tasta-deuimiz-mymkin-daryn-mybarovty-tyndauga-bola-ma-126604/,"Заңсыз миссионерлік қызметі үшін, сот алдында жауапқа тартылған атышулы Дарын Мүбаров қазіргі кезде жұрт алдына шығып, пікір білдіріп жүр. Ол жақында Нұрсейіт Жылқышыбайдың YouTube арнасына сұхбат берді. Сол сұхбатына «дінге қызмет еткен» адам болса, домбыраны қой деп айтуымыз мүмкін деп жауап берген болатын. Сонымен қатар дін, дәстүр тақырыбында біраз әңгіме қозғалды.
Orda.kz сұхбатты 300 мыңнан аса адам көріп, белгілі бір дәрежеде көпшілікке әсер ететін болған соң, туындаған сұрақтарды арнайы мүфтиятқа жолдап, Дарын Мүбаровты тыңдауға болатыны, я болмайтыны жайлы анықтап көрдік.
Дарын Мүбаровтың youtube-та 78,4 мың оқырман қарайтын арнасы бар. Онда ол түрлі уағыздар айтады. Бірақ оның сөздерін құзырлы органдар қадағалап отыр ма? Әрине, ақпарат заманында әр молда, «дін»туралы ауыз ашқан әрбір адамның сөзін қадағалап отыру қиын жұмыс. Алайда жұрт алдына шығып, әлеуметтік желілерде парақша ашып, көп адамның назарын аударған адамдардың қоғамға ықпалы ерекше екенін ескеру керек.
Қазіргі таңда Дарын Мүбаровтың Tiktok желісінде жеке парақшасы бар. Онда 7 881 оқырман және ең көбі 100 мыңға жуық қаралымы бар. Пікірлерде оны қолпаштап жатқан адамдар қарасы көп.
Одан бөлек 5000 оқырманы бар тағы бір парақшаны байқадық. Ол жерде де «Дарын Мүбаров ұстаздың ресми парақшасы» деген жазу тұр.
Сауатсыздық адастырады. #құранкәрім #құран #сүннет #Коран #Сунна #тикток #хит
Марқұм Әбдіғаппар Сманов оны «ақидада адасқан» деп мүфтият қайырды деді. «Осы уақытқа дейін мүфтияттың пәтуасымен жүргендер қамалмады. Дарынның уағызын тыңдамаңдар» деген сөзі бар. Сондай-ақ көпшілікке белігілі имам Арман Қуанышбаев та оның ақидада қателесетінін айтқан болатын.
Orda.kz тілшісі осындай дін таратып, күдікке ілінген адамдарды қадағалаумен айналысатын құзырлы органдарда істейтін азаматпен тілдесті. Ол қызмет бабына зияны тимес үшін, өз атын жасыруды сұрады.
Қайсардың (аты өзгертілді – ред.) сөзінше Дарын Мүбаров өте ақылды, қу адам. Бұған дейін талай тергеуде болған соң, ол әр аяғын «аңдап басады». Құзырлы орган қызметкерінің пікірінше, Қазақстанда Дарын Мүбаров шын мәнінде исламның дәстүрлі түсінігі сәләфизмді насихаттайды. Оның айтуынша, сәләфизм Қазақстанда пайғамбар суннасын ұстанатын адамдарды көрсету үшін қолданылатын термин саналады. Ал олар өздерін «ахлу сунна уаль джамаа» , яғни сүннет жолымен жүрушілер деп санайды.
Қайсардың айтуынша, соңғы жылдары радикалдық топ құрылымында айтарлықтай өзгерістер болды. Олардың көпшілігі бұрынғыдай назар аудартпай, тасада жүре бастады.
Қайсар олардың арасында «әмір» деген түсінік бар екенін айтты.
Қызметкер сондай-ақ, қазіргі демократияның кең шеңберінде құзырлы органдардың жат ағымдарды ауыздықтауына қиындық туғызатынын айтты. Ол мұндайдың алдын алу үшін заңнаманы қайта қарастыру қажет деп санайды.
Қайсардың пікірінше, теріс ағымдарға қарсы күресудің тиімді жолдарының бірі — білім деңгейін көтеріп, жастарға өз қабілетін ашып, көтерілуіне жағдай жасау.
Сонымен қатар ол еліміздегі дін мәселесіндегі басты проблема – ұлттық идеологияның болмауы екенін атап өтті.
Сондай-ақ, осы мәселе бойынша Orda.kz дінтанушы Әл-Фараби Болатжанға хабарласып, Дарын Мүбаровтың YouTube арнасына берген сұхбаты жайлы сұрадық.
Дінтанушы Дарын Мүбаровқа «адасты» деп айдар тақпауды жөн көретінін айтып, бірақ оның қателесетінін де жоққа шығармады.
Дарын Мүбаров YouTube арнасына берген сұхбатында «домбыра, қобыз, терме, күй, айтыс, сыңсу харам ба?» деген сұраққа «музыкалық аспаптарға рұқсат жоқ» дегенді айтып, Дина Нұрпейісова жайлы мысал келтіреді. Сөзінше, кеңес өкіметінің адамдары күйіне таңқалып, тағы шертіп беруін сұрайды. Бір күй шертіп береді. Тағы бір сұрағанында Дина апамыз «Молдалар айтады ғой, домбыра ақыретте жақсылық бермейді. Сол үшін осы бір тартқанымды қанағат қылыңдар» депті. Атақты күйші Дина Нұрпейісова расымен молдалар айтқан соң қойды ма? Әлде кеңестің әскерилеріне күй шертіп бергісі келмеді ме?
Дарын Мүбаровтың айтып жүрген уағыздарының ауанына қарасақ, мысал ретінде үнемі тарихи деректерді сөзіне қосып жүр. Бірақ, сол астарлап, жалтарып жауап берген тоқсан ауыз сөзінің тобықтай түйіні «дін жолына түсем деген адам болса, музыкалық аспаптарға рұқсат жоқ, сондықтан бас тарт деп айтамыз» дегенге саяды. Ал енді оның әлдекімге бұлай айтуға қақы бар ма?
Бұл жайлы дінтанушы Әл- Фараби Болатжан домбыраны харамға балағаны қауіпті үрдіс екенін айтты. Имамның дәл осы сөздері жастарға кері әсерін тигізуі мүмкін.
Осы мәселе бойынша Қазақстан дін істері басқармасына арнайы сауал жолдаған едік. Жауап бір-екі апта кешікке соң, «тыңдауға бола ма? болмай ма?» деген сауалға «иә», «жоқ» деген жауап алып беріңізші дедік.
Алайда мүфтият 29 күннен кейін жауап қайтарды. Соның өзінде екіұшты мәтін жіберіп, «түсінген адамға бәрі жазылып тұр» деп жіберді. Дәл Дарын Мүбаровты тыңдауға болады немесе болмайды деген ашық сөзі жоқ мәтінді назарларыңызға ұсынамыз.
Елімізде теріс ақидаға, теріс ағымға кеткен адамдар саны көбейіп, діни ахуал өршіп тұрған шақта мүфтияттың безбенмен қатар тартып, турасын басып айта алмауы нені білдіреді?
Ал журналистер атышулы Дарын Мүбаровтан сұхбат алып, оны көптің назарына ұсынып жүр. Пікірде оны қолдап-қолпаштап жатқан адамдар өте көп.
Еске сала кетсек, 2018 жылы Дарын Мүбаров заңсыз миссионерлік қызметі үшін Қарағанды қаласының ауданаралық мамандандырылған соты ҚР Әкімшілік құқыз бұзушылық туралы Кодекстің 490-бабы 3-бөлігі бойынша Дарын Мүбаровты жауапкершілікке тартты.
Санасын жат ағымның уағыздары улаған азаматтар шетел асып кетіп те жатыр. Оның бір қатары «Жусан» операциясымен елге қайтарылды.
«Шектен шыққанның бәрі — у» деген сөз бар. Күмәнді «имамдардың» уағызын тыңдап, талай ұрынған азаматтар бар.
Дін атын жамылып, 13 жасар қызға жыныстық зорлық-зомбылық көрсеткендер жайлы мына материалдан оқи аласыздар.",2024-09-26T16:53:42+05:00,2024-09-26T16:53:42+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/daryn_mubarov_i_napravlenie_v_islame2_kopija.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/1724939420_snimok.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/inshot_20240925_144317646.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/screenshot_20240908_071320_tiktok.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/screenshot_20240925_144103_youtube.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/screenshot_20240926_130118_tiktok.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/daryn_mubarov_i_napravlenie_v_islame2_kopija.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/daryn_mubarov_i_napravlenie_v_islame2_kopija.webp,https://www.youtube.com/embed/3rDm73MyNk0?start=6&feature=oembed;https://www.youtube.com/embed/lGAoXupctgo?list=UULF3A0aUZeUu0xoS4OJwEDJEQ
adf710e57065e8d1df20e53cf6e93e9c,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Думан Мұхаммедкәрімнің тағдыры не болмақ?,Бүгін Алматы қаласында Думан Мұхаммедкәрімнің ісіне қатысты саясаткер Рысбек Сәрсенбай баспасөз жиналысын өткізді.,investigations,https://kaz.orda.kz/duman-muhammedkarimnin-tagdyry-ne-bolmak-125981/,"Бүгін Алматы қаласында Думан Мұхаммедкәрімнің ісіне қатысты саясаткер Рысбек Сәрсенбай баспасөз жиналысын өткізді.
2023 жылы Думан Мұхаммедкәрімге 405-баптың, 2-бөлігіндегі «тыйым салынған ұйымның ісіне араласу» және «экстремизмді қаржыландыру» айыптары тағылған болатын. Оның айыпталуына Қазақстанда тыйым салынған, экстремистік ұйым деп танылған ҚДТ жетекшісі Мұхтар Әбіләзовтен алған сұхбаты себеп болды. Еске сала кетейік, прокурор Думан Мұхаммедкәрімді 7 жылға бас бостандығынан айыруды және 3 жыл қоғамдық-саяси қызметпен айналысуға тыйым салуды сұрағанын жазған болатынбыз.
Orda.kz тілшісі баспасөз жиналысына барып, Рысбек Сәрсенбайдың мәлімдемесін тыңдап қайтты. Ол  Думан Мұхаммедкәрімнің ісіне қатысты соттың жабық өту себебі –негізсіз айыптап отырғандарын көпшіліктен жасыру  екенін айтты. Рысбек Сәрсенбай осы сот ісін үнемі қадағалап отырғанын және тағылған екі айыптың да негізі мен дәлелі жоқ екеніне анық көзі жететінін де баса айтып өтті.
Сондай-ақ, ол осы ақша аударғандар Думанды танымайтынын да айта кетті.
Журналистің ауруханаға түскені жайлы Orda.kz жазған болатын. Саясаткер абақтыға түскен журналистің әлі ауруханада екенін айтты. Бүгін қайта абақтыға әкетпек болыпты. Алайда Рысбек Сәрсенбай денсаулығы нашарлаған журналистің абақтыға баруға мүлде күйі келмегенін айтты.
Тағылған екінші айып туралы Рысбек Сәрсенбай сұхбатта ешқандай экстремистік насихаттың болмағанын және Думан Мұхаммедкәрімнің Әбіләзовті сынағанын айтады.
Оның сөзінше сұхбатты көрген адамдар бұл сөзіне дәлел бола алады. Оның сөзінше сұхбатта ешқандай экстремистік идея жоқ.
Судья үкім шығарарда сарапшылардың пікіріне сүйене отырып үкім шығарады. Рысбек Сәрсенбайдың сөзінше алғашқы Мирзаходжаев жасаған сараптама мен Конституциялық соттың штабтан тыс кеңесшісі, филология ғылымдарының докторы, професор Абай Қайыржанов жасаған сараптама мүлде кереғар. Рысбек Сәрсенбай Абдулла Мирзаходжаев жасаған сараптама біржақты екенін айтады.
Рысбек Сәрсенбайдың сөзінше, конституциялық соттың штабтан тыс кеңесшісі Думан Мұхамедкәрімнің Мұхтар Әбіләзовтан алған сұхбатын қарап, жасаған сараптамасы онда айып тағатын дәйектердің жоқ екенін көрсетіп берді.
Думан Мұхамедкәрім 2022 жылғы қаңтар оқиғасының ортасында жүріп, тікелей эфирге шыққан болатын. «Ne deidi» youtube арнасының авторы Думан Мұхамедкәрім өзінің арнасында бұл оқиғаға қатысты шығарылымдар жариялап отырды. Осыған қатысты Рысбек Сәрсенбай оны саяси сатыға көтерілген журналист ретінде бағалайтынын айтты.
Сондай-ақ, Рысбек Сәрсенбай сот шешімі Думан Мұхаммедкәрімнің ғана тағдырын шешпейтінін, бүтін бір тәуелсіз журналистиканың тағдырын шешетінін айта кетті.
Баспасөз жиналысының соңында Қасым-Жомарт Тоқаевтың назарына ұсынылған «Ерін қорғаған ел атынан» деген мәлімдемеге Думан Мұхаммедкәрімнің жақтастары қол қойып шықты.
Ертең Қонаев қалалық сотында Думан Мұхаммедкәрімге үкім оқылады. Orda.kz осы Думан Мұхаммедкәрімнің сотын назарда ұстап, ақпарат береді.",2024-07-31T15:52:00+05:00,2024-07-31T15:52:00+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-07/sizes/1440x810/kollazh-ablz-sud-3.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-07/photo_2024-07-31_15-01-33.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-07/photo_2024-07-31_15-02-03.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-07/photo_2024-07-31_15-03-40.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-07/sizes/1440x810/kollazh-ablz-sud-3.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-07/sizes/1440x810/kollazh-ablz-sud-3.webp,
e8b1f122f3125be4c81f3a71b2308275,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Дұшпанмен өткен өмір»: Зорлыққа қарсы шыққан фотограф,Orda.kz зорлық-зомбылық жайлы тайсалмай айтқан фотограф өмірі жайлы және бір әннің тарихы жайлы ақпаратты назарларыңызға ұсынады.,investigations,https://kaz.orda.kz/dushpanmen-otken-omir-zorlykka-karsy-shykkan-fotograf-126468/,"Тұрмыстағы зорлық-зомбылық өнерде, кинода, музыкада сонымен бірге фотографтардың жұмысында да көрініс тауып жатады.
Orda.kz зорлық-зомбылық жайлы тайсалмай айтқан фотограф өмірі жайлы және бір әннің тарихы жайлы ақпаратты назарларыңызға ұсынады.
Қадірлі оқырман, зорлық көрген әйелдердің үйінде түнеп қана қоймай,  оларға арналған баспаналардың табалдырығын тоздырып, полиция рейдтеріне еріп, жылдар бойы зерттеу жасаған Донна Феррато атты фотографтың суреттерін назарларыңызға ұсынамыз.
Донна Феррато осындай суреттерді жинап, «Дұшпанмен өткен өмір» атты кітабын шығарады.
Бұл кітабы — отбасындағы зорлық-зомбылықты ашып көрсеткен, қоғамның назарын дәл осы әділетсіздікке аударған маңызды еңбек болды. Кітапта бұдан басқа суреттер де жетерлік. Солардың бір ерекшесі күйеуінің соққыларына шыдамай, өліп кеткен әйелдердің суреті.
1980 жылдардың басында басталған жоба үйде ғана болып, жұрт көзінен тасада, қауқарсыз қалғандарға жасалған сұмдықтарды көрсетті.
Бір ер адамның әйелін аяусыз соққыға жығып жатқанын өз көзімен көрген соң, Ферратоның «отбасылық өмір» деген ұғымға көзқарасы түбегейлі өзгереді. Көпшілік оны осы еңбегінен кейін таныды.
Ол Юджин Смит қорының гранты және гуманистік фотосурет үшін Роберт Кеннеди сыйлығының иегері болды. Оның зорлық-зомбылық сәтін түсірген фотосуреті Time журналының «Тарихтағы ең ықпалды 100 фотосурет» тізіміне енді.
«Дұшпанмен өткен өмір» тұрмыстық зорлық-зомбылыққа деген стереотипке толы көзқарастарды өзгерткен маңызды мәдени артефакт болды. Сондай-ақ, Ферратоның фотосуреттері зорлық-зомбылықтың сұмдығын ғана емес, сонымен бірге құрбандарының төзімділігін де көрсетті.
«Сократқа у ішкізген, Иоанна Аркті отқа өртеген,
Ғайсаны дарға асқан, пайғамбарымызды түйенің жемтігіне көмген кім?
Ол – көп, ендеше, көпте ақыл жоқ».
37 қара сөз, Абай.
«Дұшпанмен өткен өмір» сөзінің өзі Қазақстан қоғамында болып жатқан сұмдықтарды көрсететін секілді. Соңғы уақытта өршіп кеткен бұл қылмыс жайлы жаңалықты үнемі көзіміз шалатын болды. Бұның себебі неде? Бәлкім біздің қоғамның көзқарасын өзгерту керек шығар? Мысалы, ер адам «ұрып-соғуға қақылы» деп билік беретін сөздер бар. Әйел «отбасын сақтап», «қандай жағдай болса да көнуі керек» деген ойлар қазақ қоғамының қанына сіңіп кетті.
Әйел құқығын шектейтін, зорлық-зомбылықты өршітіп тұрған таптаурын ойлар ашық айтыла береді. Мұндай түсініктердің бірі — «тілінен тапты» деген ой. «Қатынды бастан» деп кете беретін ұшығы жоқ, ескі түсініктің ар жағында егер әйелге қол көтерген болса, бұл әйелдің өз кінәсі деген ой жатыр . Соның нәтижесінде жұрт физикалық және психологиялық зорлық-зомбылықтың отбасында болуын әдеттегі жағдай деп ойлайды. «Ауруын жасырған өледі» деген сөз бар. Ажырасудан Қазақстан алдыңғы орындарды бермей тұр. Егер қауқарсыз жылап жүрген, зорлық-зомбылыққа тап болған әйелдің мойнына «отбасын сақтап қалуы керек», «қайтып келген қыз жаман», «тілінен тапты» деп арқасына жүк артып, айып таға беретін болсақ, Конституциядағы «мемлекеттің ең құнды қазынасы — адам» деген жолдарға қайшы келгеніміз.
Қазірдің өзінде бұл қасірет туралы шығармалар жазылып жатыр. Мысалы, Қазақстанда жұбайы Салтанат Нукенованы өлтіріп, 24 жылға сотталған экс-министр Бишімбаев ісі үлкен резонанс тудырды. Жұрт қол жинап, тұрмыстағы зорлық-зомбылық жасағандарға заңды күшейту жайлы өтініш жолдады. Ақыры халық арасында «Салтанат заңы» аталған заң 16 маусымда күшіне енді. Салтанат Нүкеноваға ресейлік әнші, продюссер Максим Фадеев ән арнаған болатын. Әнді тыңдасаңыз, ашық түрде зорлық-зомбылыққа қарсы жазылғанын ұғасыз. Ал «He hit me» атты әдемі әнді тыңдасаңыз , бірден не айтқысы келгенін пайымдай алмауыңыз да мүмкін. Біраз жанжал туғызып, зорлық-зомбылыққа елдің назарын аударған ән жайлы сөз қозғамақпыз.
Таптаурын ойлар айнала жұртта ғана емес, зорлық-зомбылыққа тап болған адамдарда да бар. Мысалы, ең көп таралғаны — жәбірленушілердің  күйеуінің төпелеп, сабағанына қарамай, «ол мені жақсы көреді» деген сөздері. Бұл күй психологиядағы стокгольм синдромына ұқсайды. Стокгольм синдромы (ред. ағылшын тілінде Stockholm syndrome) — қорғану үшін бейсаналы түрде жәбірленуші мен агрессор арасында туындайтын өзара немесе біржақты жақындық. Бұл байланыс тұтқынға алу, алып қашу немесе зорлық-зомбылық сынды сәттерде болады.
Бұл күй «Ол маған қол көтерді, онысы сүйгені сияқты сезілді» деген әнді есімізге түсіріп отыр. 1962 жылы шыққан Crystals тобының «Ол маған қол көтерді» («he hit me») әнін тыңдап көрсеңіз, «it felt like a kiss» деген сөздерді естисіз. Тікелей мағынасында «бұл сүйіс сияқты сезілді» дегенді білдіреді.
Әннің авторлары Джерри Гоффин мен Кэрол Кинг «He Hit Me (It Felt Like A Kiss)» әнін бірлесе жазған болатын. Әнді жазуға себеп болған олардың үйіндегі бала күтушісі Ева Бойдтың оқиғасы еді. Ева Бойд жігітінің ұрып-соққанына қарамастан оның бар қылығын көтереді. «Неліктен қорлыққа төзіп жүрсің?» деген сұраққа, Ева жігіті өзін жақсы көрген соң ұратынын айтады.
Ойнақы әнді адамдар зорлықты дұрыс деп санап , әспеттейтін, жақтайтын ән деп қабылдады. Сондықтан толығымен радиолардан алып тастады.
Егер адамдар бұл әннің тарихына үңілген болса, көзсіз махаббаттың қандай жағдайға алып келетінін меңзегенін ұғар еді. Шын мәнінде бұл қатыгездікті мақұлдау немесе мадақтау емес еді.
Бұл ән поп-музыка тарихындағы ойнақы, көңілді, бірақ астарында мұңды сыр жасырған ән болды. Зорлық-зомбылық көргендердің өзін-өзі алдап, құр қиялға берілуін көрсететін әнді жазған авторлар қоғамда дау туған соң, бұл әнді жазғанына «өкінетіндерін» мәлімдеді. Кейін ән авторының бірінің басынан да осы оқиға өтеді. Кэрол Кинг үшінші рет тұрмыс құрады. Жұбайы Рик Эверс оны қорлап, бірнеше рет зорлық-зомбылық көрсетеді. Ән авторының тағдырына ұласқандай әсер қалдырады.
Қандай жағдай болмасын, қарым-қатынастағы қатыгездік пен зорлық-зомбылықты қылмыс деп кесіп айту керек. Донна Ферратоның «Дұшпанмен өткен өмір» кітабында түсірген оқиғалары талай шаңырақта үнсіз, қауқарсыз ішқұса болғандардың тағдырын ел-жұртқа ашып көрсетті. Азап пен үмітсіздікке толы бұл фотосуреттер көрген сәтте-ақ көңіліңді  қалдырады.
Өзіңіз болмаса жақыныңыз зорлық-зомбылықты бастан кешіп жатқан болса, жалғыз емес екеніңізді біліңіз. Қол ұшын беруге дайын ұйымдар мен адамдар бар. Жазушы Асқар Сүлейменовтің «Үндемегенің — өтірік айтқаның» деген сөзі бар. Сіз шындықты айтпаған соң, әділетсіздік орнап, қиянат салтанат құрады. Сондықтан фотосурет пен музыка өнерінде көрініс тапқан бұл зорлық-зомбылық тақырыбы қоғам болып, жеке-жеке адам болып төзбейтін, ашық айтып, күресетін дүние.",2024-08-22T19:45:44+05:00,2024-08-22T19:45:44+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/klzh-po-zaprosu-3.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/1724337619_snimok.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/donna-ferrato.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-22_16-25-33.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-22_16-25-35.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-22_19-07-10.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-22_19-07-11.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-22_19-07-12.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-22_19-07-14.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-22_19-07-17.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/klzh-po-zaprosu-3.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/klzh-po-zaprosu-3.webp,https://www.youtube.com/embed/ckpxNphC1gk?feature=oembed;https://www.youtube.com/embed/pfDphP-wwsU?feature=oembed
c20851443aaa3570b03464314dbf6ac3,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Дүние жинап нетесің... марқұм Болат Назарбаевтан қалған байлықтың тағдыры,Orda.kz редакциясы шартты түрде «Көне Қазақстан» деп аталатын топтың мүлкін іздеп табуды жалғастыруда. Дегенмен табылған шексіз байлықтың ауқымы мен құны ауыз аштырады.,investigations,https://kaz.orda.kz/dynie-zhinap-netesin-markum-bolat-nazarbaevtan-kalgan-bajlyktyn-tagdyry-128651/,"Orda.kz редакциясы шартты түрде «Көне Қазақстан» деп аталатын топтың мүлкін іздеп табуды жалғастыруда. Дегенмен табылған шексіз байлықтың ауқымы мен құны ауыз аштырады. Бұл жолы «Қайтарылған активтерді басқарушы компания» Алматы орталығындағы кеңсені аукционға қойды. Бұған дейін ол экс-президенттің марқұм ағасы Болат Назарбаевқа тиесілі болған.
Аумағы 1700 шаршы метр, жер телімі 0,4 гектар болатын ғимарат қала орталығындағы Бостандық ауданында орналасқан. Ғимарат 1953 жылы салынып, 1997 жылы толық жөндеуден өткен.
Мақсаты бойынша пайдаланылып жатқан екі қабатты әкімшілік ғимараттың құны 1,8 млрд. теңге. Аумағында гараж, автотұрақ бар, ауласы жасыл желек  пен көгалға көмкерілген. Қолайлы әрі ұқыпты көрінеді. Дегенмен, ғимараттың ішкі көрінісі ерекше стильді, сыртқы қатаң келбетіне қатты қарама-қайшы келеді.
Ғимараттың ішкі көрінісі сән-салтанатты паш етеді, өте қымбат интерьер көзге ұрады. Ішкі жағы алтын жапырақпен жарқырата өрілген: қабырғалары мен төбелерінде монограммалар мен өрнектер, мәрмәр едендер, алтын жалатылған баспалдақ қоршаулары, құшақ жетпес люстралар. Сары алтынның жылтыры бұл жерге ерекше сығандық жарқырау береді. Бір қарағанда, сіз бұл кеңсе деп айта алмайсыз, тек алтын дәретханалар жетіспей тұр демесеңіз, жылтыр алтын түстен кенде емес. Дегенмен, барлық бөлмелер бұлай емес.
Құжаттарға қарағанда, бұл ғимаратты 2019 жылы сол жылы салынған «BN Invest Capital» ЖШС сатып алған. Оның негізін қалаушы және жетекшісі сол кезде Болат Назарбаев болатын. Компания әлі де бар, бірақ оны енді дәл осы атаумен итпен іздеп таппайсыз.
2023 жылдың ақпан айында ЖШС-нің жалғыз құрылтайшысы белгілі Қуат Ахметов болды (шамасы, іздеуде жүрген «тіл патрулін» ұйымдастырушы Қуат Ахметовпен аттас). Жаңа меншік иесі бола отырып, ол «DBS-Trade Company» ЖШС атауын өзгертті, ал жеті айдан кейін ол компанияны жаңа құрылтайшыға - белгілі Ферман Асратовқа сатты (немесе берді).
Компания клиенттерге коммерциялық және басқару мәселелері бойынша кеңес береді. Ашық ақпарат көздерінен алынған мәліметке қарағанда, бұл ғимаратта жауапкершілігі шектеулі серіктестік тіркелген.
Сауда саттықтың бастапқы бағасы – 1,8 млрд теңге.
Ерскерту: Қолданылған фотолар: e-auction.e-qazyna.kz алынды.",2024-11-23T14:03:52+05:00,2024-11-23T14:03:52+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/1732352290_zdanie-bolata.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/1732351577_30258560098556559_34bc.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/1732351585_1732254650_auction-get-photo-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/1732351631_auction-get-photo-7.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/1732354308_egov_kz_services_eds-generation-download_rest_document_downloadnamed_id_00000000-1099-430d-93fe-62ec613d9d71_view_ru_p30_06-ru-101000067374655.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/1732354318_photo_2024-11-22_10-55-00.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/1732352290_zdanie-bolata.webp,
81cb5db7899806e6f8c7811805eebb5a,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Ехоба куәгерлері: Ресейде заңсыз деп танылған сенім Қазақстанда қалай таралды?,"Иса Мәсіх десек, бірден көбіміздің ойымызға Христиан діні келеді. Жалпы бұл дін де өз ішінде 3-ке бөлінеді. Олар: католицизм, православие және протестантизм. Ал «Ехоба куәгерлері» туралы естуіңіз бар ма? Бұл сенімнің Христиан дінінен айырмашылығы қандай және қазақтар олардың арасында не істеп жүр?",investigations,https://kaz.orda.kz/ehoba-kuagerleri-resejde-zansyz-dep-tanylgan-senim-kazakstanda-kalaj-taraldy-131645/,"Иса Мәсіх десек, бірден көбіміздің ойымызға Христиан діні келеді. Жалпы бұл дін де өз ішінде 3-ке бөлінеді. Олар: католицизм, православие және протестантизм. Ал «Ехоба куәгерлері» туралы естуіңіз бар ма? Бұл сенімнің Христиан дінінен айырмашылығы қандай және қазақтар олардың арасында не істеп жүр?
Orda.kz тілшісі арнайы олардың әр жексенбі күні жиналатын жиынының біріне қатысты. Сіздерге осы сенімнің Қазақстанда қалай жүріп жатқаны жайлы ақпарат береміз.
Ескерту: Бұл мақала кез келген дінді немесе конфессияның беделін түсіру, сынау немесе насихаттау мақсатында жазылмады. Материал тек ақпараттық-сараптамалық мақсатта дайындалған және ашық дереккөздерге, сондай-ақ Ехоба куәгерлерінің ұстанымдарына негізделген. Мақала кез келген діни ұйымды қолдамайды да, қорламайды да. Сонымен қатар оқырманға белгілі бір дүниетанымды танытуға тырыспайды. Автор мен редакция халықаралық және ұлттық нормаларда бекітілген объективтілік, ар-ождан бостандығы мен дінді құрметтеу қағидаттарын ұстанады.
Orda.kz Вадим Белоусов есімді Ехоба куәгерімен тілдесті. Оның сөзінше, «Ехоба куәгерлері» 19-ғасырдың соңында пайда болған.
Қазақстандағы «Ехоба куәгерлерінің» саны ХХ ғасырда репрессия кезінде көбейді. Ресей сол уақытта кеңес үкіметінің құрамына кіретін елдердегі мыңдаған «Ехоба куәгерлерін» Қазақстанға жер аударды.
2021 жылдың санағы бойынша, қазақстандық «Ехоба куәгерлерінің» саны 17 500 болған. Вадимнің айтуынша, әр жексенбі сайын болатын кездесуде қызығушылық танытып келетіндер өте көп.
Қазақстанда 60-тан астам «патша сарайы» (ред. олардың құлшылық ететін орны) бар. Вадимнің айтуынша, бұл сенімнің Қазақстанда тарағанына 1 ғасырдан астам уақыт болды. Айта кетейік, «Ехоба куәгерлері» сенімі 1992 жылы Қазақстанда ресми түрде тіркелген және Қазақстанның әр облысында «патша сарайлары» бар.
Orda.kz тілшісі бұл сұрақты өз бетінше саралап, сауалнама жүргізді. Тілшіміз «Ехоба куәгерлеріне» теріс көзқарасты ұстанатын адамдардың бар екенін байқады. Ал Вадим болса, бұл сұрақтың жауабын былай түсіндірді.
Қазақстандықтардың пікірлері әртүрлі. Мысалы, «Ехоба куәгерлерін» «миссионерлер» немесе «Америка тыңшылары» дейтіндер де бар. Ал «неліктен Америка тыңшылары дейді?» деп олардан сұрағанда, «Ехоба куәгерлері» өздері де не үшін олай атайтынын білмейді.
Бірақ қазір көпшіліктің «Ехоба куәгерлеріне» деген көзқарасы басқаша. Әрине, бәрі емес, бірақ Вадимнің сөзінше, бейтарап ұстанымдағы адамдар да бар.
Ехоба куәгерлері әр адамның сеніміне құрметпен қарайды. Өйткені, тәуелсіз Қазақстанда кім қандай дін ұстанса да, өз еркі. Алайда «куәгерлікте» жүрген адамдар басқа дін өкілдерімен кездеспейді.
Тіпті олар дінаралық кездесулерге бармайды. Өйткені Ехоба куәгерлерінің ұстанымы сондай.
Қазақстанда Ехоба куәгерлеріне түсетін шағымдар болған. Вадим көптеген қазақстандықтардың оларға өз көзқарасын білдіргені үшін сотқа барғандардың болғанын жасырмады.
Ал сол жылдары Ресейдің Жоғарғы соты «Ехоба куәгерлері» ұйымын экстремистік деп таныды және оның Ресейдегі қызметіне тыйым салды. Ресей әділет министрлігі «Ехоба куәгерлері» өз қызметін жарғылық мақсаттар мен міндеттерді бұзып жүзеге асырды, сондай-ақ экстремизм саласындағы Ресей заңнамасын бұзды деп мәлімдеген болатын.
Қазақстанда «Ехоба куәгерлеріне» жасалған қастандықтар туралы түрлі фактілер бар. 2017 жылы Астанада екі «Ехоба куәгерінің» үстінен «діни араздықты қоздыру» айыбымен қозғалған қылмыстық іс тексерілген болатын. Астаналық тұрғын Теймур Ахмедовті қаңтардың 18-і күні ұлттық қауіпсіздік комитеті (ҰҚК) қызметкерлері « топтасып діни өшпенділікті қоздырды » деген айыппен ұстаған. Сол күні осындай айыппен «Ехоба куәгерлері» қауымының тағы бір мүшесі Асаф Гулиев те ұсталған. Кейін сол жылдың 2 мамырында Астана соты Теймур Ахмедовті осы діни нанымын басқаларға таратқаны үшін 5 жылға бас бостандығынан айырылды. Ол Қазақстан тәуелсіздік алғаннан бері діни қызметі үшін сотталған алғашқы адам.
Тағы бір оқиға 2023 жылдың 1 қаңтарында болған. Қостанай қаласының « Ехоба куәгерлерінің» 12 мүшесі Қарабалық ауылындағы «Бершат» сауда орталығында жиналып, мерекелік кездесу мен құлшылық рәсімін өткізген. Алайда бұл жиналыс кейбір келушілерге ұнамай, олардың жиналғаны туралы полицияға хабарлаған.
Оқиға орнына келген тәртіп сақшылары Ехоба куәгерлерінің құжаттарын тексеріп, адамдардан олардың жиналыс себебін сұрастырып, 25 минут ішінде тексеруді аяқтаған. Ешкімді ұстамастан, полицейлер оқиға орнынан кеткен.
Orda.kz тілшісі Ұлытау облысы, Сәтбаев қаласына да осы іс бойынша барған болатын. Олардың әр жексенбі жиналатын жиынына қатысты. Жиыннан кейін тілші бірден Сәтбаев қаласының шіркеуіне барып, дін қызметшісінен бұл ұғымның христиан дініндегі ұстанымы туралы сұрады.
Сондай-ақ, дін қызметшісі табынушылыққа келген кезде ғана сәйкес келмейтінін айтты.",2025-05-03T09:00:45+05:00,2025-05-03T09:00:45+05:00,kk,Ислам Әден,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/jesus-people-light-klzh4.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/photo_5407098521695416224_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/photo_5407098521695416231_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/screenshot-2025-04-19-131211.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/jesus-people-light-klzh4.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/jesus-people-light-klzh4.webp,
1758bb1013485328d28cab6e62e48aa5,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Екі ірі кәсіпкер»: Құлыбаев өз үлесін неге сатты?,"Кеңес Рақышев пен Шухрат Ибрагимов Тимур Құлыбаевқа тиесілі «Шұбаркөл Премиум» көмір өндіруші компаниясының жаңа акционерлері атанды, деп хабарлады Orda.kz.",investigations,https://kaz.orda.kz/eki-iri-kasipker-kulybaev-oz-ylesin-nege-satty-126977/,"Тимур Құлыбаев «Шұбаркөл Премиум» компаниясындағы үлесінен бас тартты. Бұл компания Қарағанды облысындағы Шұбаркөл көмір кен орнын игерумен айналысады. Компанияның құрылтайшылары қатарына екі басқа ықпалды бизнесмен қосылды. Рақышев пен Шухрат Ибрагимов Тимур Құлыбаевқа тиесілі «Шұбаркөл Премиум» көмір өндіруші компаниясының жаңа акционерлері атанды, деп хабарлады Orda.kz.
KASE мәліметтеріне қарасақ, олардың компаниядағы үлесі 10%-дан асады.
«Шұбаркөл Премиум» компаниясының бұрынғы акционерлері өзгерді: Құлыбаевтың «Joint Resources» АҚ компаниясы, 67% үлеске ие болған, сондай-ақ Раушан Сағдиеваның «Fci Management Llp» ЖШС және «Trans Coal Investment Group» ЖШС сияқты 16,5% үлестегі компаниялар тізімнен шығарылды.
Компанияның бірінші жартыжылдығы 6,3 миллиард теңге көлемінде зиянмен аяқталды, бұл оның қаржылық жағдайы мен болашақ перспективасына жаңа назар аударуды талап етеді.
«Шұбаркөл Премиум» – Қарағанды лагері аймағындағы Шұбаркөл көмір кен орнын әзірлеумен айналысатын жетекші компания.
2017 жылдың 24 сәуірінде тіркелген бұл компания Қазақстан қор биржасында (KASE) акциялар секторында листингтен өтті. Компания 5 миллион жай акция шығарып, KZ1С60530017 сәйкестендіру нөміріне ие болды.
2022 жылы көмір өндіру көлемі 3 миллион тонна болды, ал 2024 жылға дейін өндіріс көлемі 4 миллион тоннаға дейін арттыру жоспарланып отыр.
Еске сала кетсек, Orda.kz Тимур Құлыбаевтың компания басшыларын ауыстырғаны жайлы жазған болатын.
2023 жылдың қарашасында ол компанияның басқарма құрамын және бас директорын түгелдей ауыстырды. Жаңа тағайындалғандар арасында Рахмет Хайруллаев, Әдел Мұса және Оянжан Макетова бар. Бұрынғы басшылар Раушан Сағдиева, Әсел Төкеева және Шолпан Айнабаева маңызды рөл атқарған еді.
Акционер болып отырған Шухрат Ибрагимов — Қазақстанның ірі кәсіпкерлерінің бірі. 2021 жылы әкесінен кейін Eurasian Resources Group (ERG) директорлар кеңесінің мүшесі болды. 2014 жылы ERG басқаруында белсенді рөл атқарып, пандемияның қиындықтарына қарамастан бизнестің тұрақтылығын қамтамасыз етті. Қазіргі уақытта ERG-дің халықаралық нарықта кеңейіп, жасыл экономикаға кірісіп жатыр.
17 шілде 2024 жылы Eurasian Resources Group (ERG) кеңес құрамындағы өзгерістерді жариялады. Александр Машкевич пен Патох Шодиев өз лауазымдарын тастап, олардың орнына Сабыр Шодиев пен Эдуард Сурлевич келді. Шухрат Ибрагимов бұрын отбасы активтерін басқарған еді, енді жаңа кеңестің төрағасы болды. Бұған себеп — 2021 жылы Алиджан Ибрагимовтің қайтыс болуына байланысты туындаған компанияны жаңарту қажеттілігі еді. Жаңа басқарушылар жастар болған соң, бұл ERG-тің стратегиясына және басқаруына өзгерістер әкелді.
Тимур Құлыбаевтың «Шұбаркөл Премиум» компаниясының акционері атанып отырған тағы бір атақты кәсіпкер — Кеңес Рақышев. Ол 2016 жылдың басында Нұржан Сұбханбердинмен бірге БТА Банктің 49,18% акцияларын сатып алды. Сатылған баға 5,9 миллион теңге болды. Сонымен қатар, Рақышев 7 арнасын сатып алу процесінде, ол бұл саладан жаңа мүмкіндіктер көреді. Ол арнаны жаңартуды, соның ішінде қазақ және орыс тілдерінде контент жасауды жоспарлап отыр. Оның бизнес жоспарларында БТА активтерімен жұмыс істеу, халықаралық активтерді капиталдандыруды жақсарту да бар.
Тимур Құлыбаев бұған дейін де мүліктерін сатқан болатын. 2024 жылы мамырда Тимур Құлыбаев Лондонның Аппер-Гросвенор-стритіндегі үйін 35 миллион фунт стерлингке сатқанын хабарлады.
Maps.google.com-дағы Тимур Құлыбаевтың жеке жайы:
Сондай-ақ, Құлыбаев көршілес үйді де сатуға шығарды. Шетелдік мүліктерді белсенді түрде сатқанына қарамастан, Құлыбаев Қазақстандағы негізгі активтерге назар аударуды жалғастырып келеді. Әсіресе «Халық банкі» мен мұнай кәсіпорындарына баса назар аударып жатыр. Сол сөзіміздің дәлелі бүгін елдегі «Шұбаркөл Премиум» компаниясындағы өз үлесін жоғарыда айтқан екі кәсіпкерге берді.
Соның өзінде дәулеті тасыған Тимур Құлыбаев шығынға ұшырамайды. Бұл оның «Дайрабайдың көк сиырын» сатып құтылу үшін жасаған әрекеті.
18 қыркүйекте ғана Energyprom Қазақстанда 2024 жылдың қаңтар-тамыз айларында қатты көмір, лигнит және көмір концентратының өндірісі 69,4 миллион тоннаға жетіп, өткен жылмен салыстырғанда 7,3% төмендегенін мәлімдеді. Көмір өндірісінің тоқырауы басшыларына да әсер етсе керек. Компанияның 1 шілдедегі шығынына қарасақ, 6,3 млрд теңге болыпты.",2024-09-17T12:30:29+05:00,2024-09-17T12:30:29+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/img_20240917_122055_783.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/1715865608_osobnyak.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/screenshot_20240917_123106_youtube.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/img_20240917_122055_783.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/img_20240917_122055_783.webp,https://www.youtube.com/embed/821_Mew1lM8?feature=oembed
b345ba7892b6c512e78924ca8ca17e17,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Екінші дүниежүзілік соғыс: Кеңес одағы ажал аузына тастаған қазақтың атты әскері,"Екінші дүниежүзілік соғыста қанды майданды белшесінен кешіп өтіп, жаудың бетін қайтарған қазақ жауынгерлері аз болмады. Алайда біз білетін батырлардың көбін Кеңес одағы емес, тәуелсіз Қазақстан қайтыс болғаннан кейін марапаттады. Әуелі бүгінгі күнге дейін кеңестік идеология айтқызбай келген, Ақмолада қазақ жауынгерлерінен жасақталған 106-дивизия жайлы және ерлігі көз жұмғаннан кейін бағаланған батырлар жайлы бірер сөз қозғауды жөн көрдік.",investigations,https://kaz.orda.kz/ekinshi-dyniezhyzilik-sogys-kenes-odagy-azhal-auzyna-tastagan-kazaktyn-atty-askeri-132536/,"Екінші дүниежүзілік соғысқа ресми деректерде 1 млн 200 мыңнан аса отандасымыз қатысқаны айтылады. Бұл деген сөз республиканың әрбір төртінші тұрғыны әскер қатарына шақырылды. Мәңгілік ұмытылмайтын қасіретті соғыстың нәубеті әрбір шаңырақты күйретіп, орны толмас қайғы әкелді. Дәл осы күні Orda.kz редакциясы кеңестік идеология айтқызбай келген 106-шы дивизия жайлы бірер ауыз сөз қозғауды жөн көрді.
Жақында ғана Германияның ең белді 49 компаниясы мәлімдеме жасап, кезінде нацистік идеяны басшыларының қолдағанын мойындады. Ол жайлы сәл кейінірек айтамыз. Қазір кеңес одағы тікелей өлімге аттандырған қазақтардан құралған атты әскер жайлы сөз қозғамақпыз.
1942 жылы соғысқа Ақмоладан да дивизиялар жасақталды. Соның бірі — жауға қылыш ұстап, жеткілікті қарусыз шайқасқан 106-қазақ ұлттық дивизиясы.
Orda.kz тілшісі «Бірлік» қоғамдық бірлестігінің төрайымы, тарихи деректерді зерттеуші, алғаш 106-қазақ ұлттық салт атты әскер дивизиясының толық құрамын түгендеп, алғаш дивизия туралы анықтама құжаттарын тапқан, телеграф бұйрықтары мен жауынгерлердің аты-жөндерін анықтап шыққан — Макка Қаражановаға хабарласып, мән-жайды сұрастырды. Ол бізге көп жерде айтылмай келген деректер мен көп жерде жарияланбаған фотоларды берді.
Бір өкініштісі, Қаражанованың өзінің осы із-түзсіз кеткен қазақ жауынгерлері жайлы, соның ішінде 106-қазақ дивизиясы жайлы ақпараттарды салып отыратын сайтына шабуыл жасалыпты. Қазақ дивизиясы жайлы ақпараттарды жариялауға кім кедергі болуы мүмкін? Ішіңіз білсін.
Макка Қаражанова 2015 жылы әлеуметтік желі арқылы хабарсыз кеткен қазақ солдаттарын іздейтін еріктілердің басын қосқан. Ақмарал Шалақова, Әсет Ерназаров, Күлән Нұрмұхамедова және Макка Қаражанова мен Украинаның зерттеушілері бірігіп жұмыс істеп жатқандарын айтты. Екінші дүниежүзілік соғыста әлі күнге хабар-ошарсыз кеткен Қазақстан солдаттарын анықтап, іздеп жүрген бұл топқа өз аталарын жоқтап хабарласатындар өте көп. Суреттер арқылы, архивтарды ақтару арқылы еріктілер барынша жауынгерлер жайлы ақпаратты тауып беріп жатыр.
Ол жазушы, жауынгер Баубек Бұлқышевтің хатындағы: «Мен газетті оқып отырып, Харьков маңында шайқасқан қазақтар азат еткен Украин жерін сүйіп жатқанын білдім» деген сөздерін негізге ала отырып, зерттеуді бастағандарын айтты. Расымен қаза болған қазақ жауынгерлерінің зираттары осы жерде жатыр. Макка Қаражанова алғашқы маңызды нәтижеге архивпен жұмыс істегенде қолдары жеткенін айтты.
106-қазақ ұлттық атты әскер дивизиясының тағдырын анықтауға мына мамандар атсалысты:
Барлығы – 3220 жауынгерге 3100 жарылғыш оқ дәрі. Маққа Қаражанованың сөзінше, мұндай қаруы бар жауынгерлерді соғысқа дайын әскерилер деуге мүлде келмейді. 106-шы атты әскери дивизиясы жауынгерлерінің 90 пайызы қазақтардан тұрды. Қаражанова эшелондар келіп жетісімен, дивизия полктері бірден таратып, 6-атты әскер корпусына бөлініп берілгенін айтты.
19 мамырда 6-кавалерия корпусын (оның құрамына 106-қазақ кавалерия дивизиясы кірген) «Оңтүстік» атты немістің танк мінген әскери құрамалары қоршауға алды Макка Қаражанованың сөзінше, фронт қолбасшысы маршал Тимошенконың бұйрығын алғаннан кейін, генерал Носков басқаратын корпус сегіз күн бойы күші басым, мұздай қаруланған немістермен жан аямай шайқасып, 57-ші және 6-армиялар шегініп кетіп қалғанша ұрысты тоқтатпаған.
Оқ-дәрі мен азық-түліксіз қалған корпус талқандалды, ал оның тірі қалған сарбаздары бөлініп, басқа майдандастарына жетуге тырысты. Макка Қаражанова бізге 106-қазақ кавалерия дивизиясында қызмет еткен мемлекеттік қауіпсіздік лейтенанты, хабарсыз кеткен Уәли Өтебаевты іздегенін айтты.
90 пайызы қазақтардан тұратын 106-шы атты әскери дивизиясы жауынгерлерінің  құрамында болған, аман қалған Сыдық Түменбаевтің естелігін Abai.kz порталы жариялапты. Онда ол немістердің тұтқыны болғанын, елге оралғанда қуғын-сүргін көргенін сол кездегі Карлаг лагеріне отырып шыққанын айтады.
4 мыңнан аса жауынгер мен офицердің ішінен аман қалғаны санаулы ғана. Көбі тұтқынға түсіп, соғыс лагерлерінде қаза тапты немесе елге оралған соң, репрессияға ұшырады. Аман қалған Сыдық Түменбаев өз еліне оралған соң көрген қорлығы жайлы былай дейді:
Ұзақ жылдар бойы 106-шы дивизияның тағдыры беймәлім болып келді. Бұл халқымыздың басынан кешкен ауыр қияметтерінің бір парасы.
Макка Қаражанова бізге тағы бір маңызды мәліметті айтты. Оның сөзінше Соль-Илецкіде құрылған 196-шы атқыштар дивизиясының 80 пайызы этникалық қазақтардан тұрған.
Тарихтағы тағы бір ақтаңдақтың бірі — жау өтіне аттанып қырылып қалған этникалық қазақтар жайлы деректердің әлі айтылмауы. Макка Қаражанова осы толығымен дерлік жойылған 196-атқыштар дивизиясы жайлы жарық көрген кітапта бірде-бір қазақ есімін жоқ екенін көріп , іші қан жылағанын айтты.
Ол бұл жағдайдың өз қолымыздағы іс екенін атап өтті. Макка Қаражанова тарихқа тереңінен үңіліп, естеліктерді сақтауға шақырады.
Украинаның Харьков қаласында тұратын қазақтың қайсар қызы Макка Қаражанова өзінің ешқандай соғысты жақтамайтынын, зорлық-зомбылық дегеннің бәріне қарсы екенін айтты. Оның есімі аталмай кеткен, жаудың өтінде қаза болған құрбандарды іздеп ескі архивтерді ақтарып, табанынан таусылып жүрген себебі — әділдікке ұмтылу. Ол мына заманның өзінде соғысты өз көзімен көрген соң, елді соғысты дәріптеуді доғаруға шақырды.
Сонымен қатар зерттеуші кеңес өкіметінің өз азаматтарына қалай қарағаны туралы бірнеше дерек келтірді. Ол Кеңес одағының да Германия секілді халықты қанап, лагерлер салғанын айта кетті. Сонымен қатар ол соғыстан мүгедек болып қайтқан солдаттарды КСРО қасақана ажалдың аузына тастағанын баяндап берді.
Жақында ғана Германия билікке нацистердің келуіне ықпал еткен, 49 неміс компаниясы Германияда ұлттық-социалистердің билігін нығайтуға жауапкершілік алғанын мойындады. Еуропадағы Екінші дүниежүзілік соғыстың аяқталуының 80 жылдығы қарсаңында жарияланған бірлескен мәлімдемеге қол қойғандардың қатарында Adidas, Bayer, BASF, Bosch, BMW, Commerzbank, Deutsche Bahn, DHL, Hugo Boss, Mercedes-Benz, Lufthansa, Rheinmetall, Siemens, Volkswagen және басқа да концерндердің басшылары бар. Мәлімдемеде 1933 жылы ұлттық-социалистердің билікке келуі сол кездегі негізгі шешімдерді қабылдағандардың үлкен қателіктерінсіз болмас еді деп еске салады.
Бұл мәлімдемелер 7 мамыр күні Die Zeit, Süddeutsche Zeitung и Frankfurter Allgemeine Zeitung басылымдарында жарияланды.
Мәлімдемеде қазіргі Германия компаниялары өз жауапкершіліктерін сезінетіні және демократияның қыл өтпейтін құрылымын есте сақтайтыны атап өтілген.
Deutsche Welle телерадиосының орыс тіліндегі нұсқасы да бұл ақпаратты жариялады.
Бұл жағдай — кез келген ұлттың ұрпағы бабаларының жіберіп алған қателігін саралайтынын көрсетеді. Қазақ халқы бастан кешкен тарихи зобалаңдар — ұлт жадымызда мәңгі сақталуы тиіс ақиқат. Мысалы, 1932–1933 жылдары жасанды ашаршылық салдарынан қазақ халқының саны 6,47 миллионнан 2,1 миллионға дейін қысқарды.
Бұл — адамзат тарихындағы ең ірі демографиялық апаттардың бірі. Саяси қуғын-сүргін кезінде де, Желтоқсан оқиғасы кезінде де ақтаңдақтар бар. Сол секілді екінші дүниежүзілік соғыстың да айтылмай қалған, ескерілмей қалған оқиғаларының бірін баяндап бердік, қадірлі оқырман.
Енді тәуелсіздікке қол жеткізген, ойы азат өскелең ұрпақ тарихымыздағы ақтаңдақтарды түгендеп, ғасырларды қайта парақтап жазатыны анық.",2025-05-09T11:04:04+05:00,2025-05-09T11:04:04+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/img_20250509_074852_917.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/108003379_3301368519884498_3775226307074249416_n.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/64ee31b5-f899-4edf-858c-7b26fb997585.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/afe1642c-da2c-4ffb-a540-26aaa9da171a.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/fb1c097f-32e4-43f8-9bda-f718fc5f66b2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/img_20250509_074852_917.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/img_20250509_074852_917.webp,
6b692966233354e53b10bea92a85d8be,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Елдегі жоқшылық»: Қазақстандықтар неге шетелге кетіп жатыр?,"Orda.kz қазақстандықтардың шетелге кетіп жатқаны маңызды мәселе болған соң, елдегі экономикалық жағдайды саралап, Кореяда жұмыс істеп келген азаматтан сұхбат алды.",investigations,https://kaz.orda.kz/eldegi-zhokshylyk-kazakstandyktar-nege-shetelge-ketip-zhatyr-126138/,"Кедейді тер қысса,
Керегесін арқалап тауға шығады.
Orda.kz жан бағу үшін шетел асып, Колумбияда қаза болған қазақ жайлы бұған дейін жазған болатын.
ҚР Ұлттық банк жүргізген зерттеу нәтижесіне қарасақ, қазақстандықтар тапқан табысының 61%-ын азық-түлікке жұмсайды. Талдау елдің тұрмыстық жағдайының нашарлағанын көрсетті. Шетелге жұмыс үшін кетіп жатқан жастар баршылық. Олар тек Еуропа емес, Азия елдеріне де кетіп жатыр. Кейбірі сол жақта осы азамат секілді қаза болып, болмаса депортациямен елге оралып, ал кейбірі сол жаққа көшіп, тұрақтап қалып жатыр.
Orda.kz тілшісі қазақстандықтардың шетелге кетіп жатқаны маңызды мәселе болған соң, елдегі экономикалық жағдайды саралап, Кореяда жұмыс істеп келген азаматтан сұхбат алды.
Арғымақ мойнын оқ тесер,
Азамат мойнын жоқ кесер.
Шетелге кеткендердің арасында отбасын асырау үшін, тұрмыстық жағдайын жақсарту үшін жұмыс іздеп кететіндер көп. Сондай азаматтың бірі Кореяда 2 жыл жұмыс істеп, өз отбасының жағдайын жасап келген. Депортациямен елге қайта оралған Азат (ред. есімі өзгертілді) Кореяда құрылыста жұмыс істеп, отбасының жағдайын жақсартқанын айтты.
Азат Кореяда мұндай ауыр жұмысты іздеп табу қиын емес екенін айтты.
«Кореяда жүргенде басты қиындық қандай болды?» деген сұрағымызға кейіпкер құжат жарамай, заңсыз жүру, «2 сорттағы адам болу» деген жауап айтты. Тапқан табысының арқасында отбасы шаруақожалығын ашып, мал өсіріп, қарыздарынан құтылып ел қатарлы өмір сүре бастағанын айтты.
Бай сейілді, Бір пейілді Елде жақсы қалмады. Елдегі еркек, Босқа селтек Қағып, елін қармады.
Абай
Ұлттық банктің ақпаратына сүйенсек, Қазақстанның сыртқы борышының көлемі 2024 жылдың басынан бастап жылда 0,2 млрд АҚШ долларына төмендеп, 2024 жылғы 1 сәуірде 162,5 млрд доллар болды. Бұл мемлекеттің сыртқа қарызы. Ал 2023 жылы елдегі несиелік қарыздардың жалпы көлемі 10,7 триллион теңгеге жетті. Көптеген азаматтар табысының төмендігіне байланысты несие алып, қарыздарын уақтылы қайтаруға қиналып қалады .
Соңғы жылдары елден шетелге кеткендер саны артып келеді. Ішкі істер министрлігінің статистикалық деректеріне қарасақ, 2023 жылғы Қазақстанға келгендер саны 2,7%-ға азайды, Қазақстаннан кеткендер саны 42,1%-ға өсіпті.
Ал биылғы қаңтар-наурыз айындағы статистикада елге келгендер саны 7471 адам,  кеткендер саны 3785 адам болды.
Статистикаға назар аударсақ, ҚР жұмыссыздық деңгейі халықаралық еңбек ұйымының әдістемесі бойынша 4,7% құрайды. Алайда жұмыссыз жүргендер бұдан да көп, себебі статистикаға кірмей қалған азаматтар да болуы мүмкін. Жұмыссыздық елдің экономикалық жағдайына тікелей әсер етеді.
Қорыта келе айтарымыз, мемлекеттің  экономикалық және әлеуметтік жағдайын жақсарту ең маңызды мәселе болып тұр.
Шетелге жұмыс істеу үшін кететіндерден бөлек сол жақта тұрақты қалып қалатын азаматтар да бар. Олардың елден кету себебі экономикалық жағдайы жақсы әрі  қауіпсіз, дамыған елдерге аңсарының ауғанын байқатады. Бұл мәселелердің бәрі елді дамытатын, көп бағыттарда елеулі іс істей алатын білікті мамандар мен жұмыс күшінің, жалпы жастардың елден кетіп қалуы мүмкін екенін көрсетіп тұр. Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің мәліметі бойынша, эмигранттардың 70%-ы жоғары немесе кәсіби білімге ие азаматтар. Бұл мемлекетімізде білікті кадрлардың жетіспеуіне әкеп соғады.",2024-08-07T11:30:46+05:00,2024-08-07T11:30:46+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/kollazh_kazahstancy_uezzhajut_uletajut.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/kollazh_kazahstancy_uezzhajut_uletajut.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/kollazh_kazahstancy_uezzhajut_uletajut.webp,
7374aa31ecf7f29f8c0af1f9ac56ea99,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Елден кетті ме?: Назарбаев әулеті енді Қазақстан салық төлеушілері емес,Әрбір Қазақстан азаматында ЖСН (жеке идентификациялық нөмірі) бар. Ол өмір бойы өзгермейді. Сол арқылы қазақстандықтар мемлекеттік қызметтерді алады және мемлекеттік базаларда тіркеледі.,investigations,https://kaz.orda.kz/elden-ketti-me-nazarbaev-auleti-endi-kazakstan-salyk-toleushileri-emes-128914/,"Әрбір Қазақстан азаматының ЖСН (жеке идентификациялық нөмірі) бар. Ол өмір бойы өзгертілмейді. Соған қарай қазақстандықтар мемлекеттік қызметтерді алады және мемлекеттік базаларда тіркеледі.
Orda.kz тілшілері Мемлекеттік кірістер комитетінің деректер базасынан бірінші президент пен оның қыздары және күйеу баласының ЖСН нөмірлері жоқ екенін байқады.
Сайтта салық бойынша берешегі, сондай-ақ адамның салық базасында бар-жоғын анықтауға болатын іздеу жүйесі бар. Мұны білу үшін тек сол адамның ЖСН сандарын білу жеткілікті.
Orda.kz редакциясында ірі сақтандыру компанияларының біріне қатысы бар тұлғалардың тізімі бар. Бес жыл бұрын Динара мен Тимур Құлыбаевтар «АЛМЭКС» холдингі компаниясының ірі акционері ретінде қосылды. Сондықтан бұл құжатқа олардың жақын туыстары да енгізілген,  тек балалар мен ата-аналары емес, сонымен қатар бауырлары мен сіңлілері де бар.
Сонымен бұл тізімде Қазақстанның экс-президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың отбасына жататын адамдардың көбінің ЖСН сандары көрсетілген.
Мемлекеттік кірістер комитетінің деректер базасында «отбасына» қатысы бар адамдар жоқ.
Нұрсұлтан Әбішұлының, оның қыздары Дариға мен Динараның, сондай-ақ күйеу баласы Тимур Құлыбаевтың жеке идентификациялық нөмірлерін таппадық.
Қандай себеппен жоғалғанын тек болжауға болатын шығар.
Топшылап көрсек, бәлкім бұл азаматтар Қазақстанда тұрмауы мүмкін. Себебі ЖСН-нің күшін жоюдың бір себебі — азаматтың тұрақты тұру үшін басқа мемлекетке көшіп кетуі.
Қазақстан Республикасының 2007 жылғы 12 қаңтардағы № 223 «Жеке сәйкестендіру нөмірлері туралы» заңында былай деп жазылған:
Бірінші президент пен оның туыстары салық төлеуден қандай да бір себептермен босатылды деген болжамды жоққа шығара беруге болады. Біріншіден, мұндай жағдай Қазақстан заңнамасында қарастырылмаған. Екіншіден, Мемлекеттік кірістер комитетінің базасы бірінші президенттің басқа отбасы мүшелері туралы мәліметтерді оңай беріп отыр.
Мысалы, еліміздің бұрынғы бірінші ханымы Сара Алпысқызы сайтта бар. Дегенмен, қазір ол Назарбаева емес —  Қонақай. Бұл оның бұрынғы фамилиясының қысқартылған түрі — тұрмысқа шыққанға дейін ол Қонақаева болған. Оның неліктен фамилиясын ауыстырғанын білмейміз. Сонымен қатар сайт Сара Алпысқызының салық бойынша 2102 теңге қарыз бар екенін көрсетті.
Сонымен қатар салық базасында Қазақстанның экс-президентінің кіші қызы да бар. Әлия Нұрсұлтанқызы Назарбаева салық бойынша қарызы жоқ, бірақ салық төлеуші ретінде тіркелген.
Жүйе Тимур мен Динара Құлыбаевтардың балалары туралы да мәлімет тапты, олар: 34 жастағы Алтай Тимурұлы Құлыбаев, 20 жастағы Дениз Тимурқызы Құлыбаева және 14 жастағы Әлиша Тимурқызы Құлыбаева. Құлыбаевтың қыздары туралы деректер көп емес. Ал ұлы Алтай туралы БАҚ-та Лондондағы Cass Business School-ды (City University) тәмамдағаны туралы ақпарат бар. Бұл оқу орны әлемдегі ең үздік қаржы университеттерінің ондығына кіреді.
Сайтта Тимур Құлыбаевтың ата-аналары туралы да мәлімет табуға болады. Алайда оның анасы — Раиса Алдабергенқызы Құлыбаева 2020 жылы қайтыс болған. Соған қарамастан, салық жүйесі оған қарыздық міндеттемелерді есептеп қойған. Қазір қайтыс болған әйелге көлік және мүлік салығы бойынша 60 190 теңге қарыз көрсетілген.
Ал Асқар Алтынбекұлы Құлыбаевтың салық бойынша қарызы жоқ.
Тимур Құлыбаевтың үлкен ағасы Талғат Асқарұлы Құлыбаевтың салық бойынша еш қарызы жоқ. Ашық деректерге қарасақ, ол өмірінің көп бөлігін құқық қорғау органдарында жұмыс істеп, Алматы қаласындағы ІІМ академиясының бастығы қызметінен зейнетке кеткен. Сонымен қатар ол Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясының академигі, «тапсырыспен кісі өлтіру қылмыстарын ашу» тақырыбында диссертация жазған.
Бизнес саласында Талғат Құлыбаев бой көрсетпеген еді. Алайда 2024 жылы халықаралық журналистер консорциумы OCCRP оның Дубайдағы элиталық мүлкі бар екенін анықтады. Сонымен қатар Тимур Құлыбаевтың ұлы Алтайдың да Palm Jumeirah аралында пәтері бар екені анықталды. Алайда бұл басқа әңгіме.
Біз сайтта Нұрсұлтан Назарбаевтың кейбір отбасы мүшелерінің ЖСН-дерінің салық төлеушілер базасынан аяқ асты «неге жоғалып кеткенін» түсіндіруді сұрап арнайы сауал жібердік. Жауап күтеміз.",2024-12-04T16:40:38+05:00,2024-12-04T16:40:38+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/1733310814_kollazh-nlg-nazarbaevy.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/1733308858_photo_2024-12-04_10-58-23.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/1733308893_konakaj-sara-nazarbaeva-dolg-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/1733308919_nazarbaeva-alija-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/1733309011_kulibaeva-raisa-dolg-60-tysjach-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/1733309038_kulibaev-talgat-askarovich-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/inshot_20241204_154314653.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/kulibaev-talgat-askarovich-2-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/screenshot_20241204_154704_chrome.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/1733310814_kollazh-nlg-nazarbaevy.webp,
38611077eb1605334a72efbb8a22fcdb,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Енді миллионерлер Нью-Йоркте емес, Дубайда тұрады","Plc сарапшылары 30 жаһандық мегаполисті бағалап, тізіп шықты.  Нәтиже бойынша Дубай миллионерлер үшін ең тартымды қала деп танылды, деп хабарлайды Orda.kz.",investigations,https://kaz.orda.kz/endi-millionerler-nju-jorkte-emes-dubajda-turady-135967/,"Plc сарапшылары 30 жаһандық мегаполисті бағалап, тізіп шықты.  Нәтиже бойынша Дубай миллионерлер үшін ең тартымды қала деп танылды, деп хабарлайды Orda.kz.
Savills жылжымайтын мүлік брокері дайындаған рейтингтегі кірістің жоғары деңгейі белгілі болды. Ол келесі жағдайларға байланысты:
Savills рейтингінде екінші орынды Нью-Йорк иеленді. Сарапшылар оны қолайлы іскерлік климат, салықтық жеңілдіктер және геосаяси тұрақтылыққа ие деп таныды.
Қарттар үшін тұрғылықты жерді таңдау кезіндегі негізгі факторлардың бірі мұраға салынатын салықтың ыңғайлылығы тағы бар.
Ең қызығы —  өмір сүру деңгейі көрсеткіштері бойынша рейтингте бірінші орынды иеленіп келген Лондон жалпы тізімде төмен түсіп қалды. Бұл биылғы жылы элиталық жылжымайтын мүлікке сұраныстың төмендеуіне себеп болған британдық салық жүйесіне қатысты.
Savills есебіне сәйкес, әлемдік әл-ауқат пандемиядан кейінгі құлдыраудан аздап қалпына келіп жатыр. 2022 жылдан бастап Азия-Тынық мұхиты аймағы ең жоғары өсім қарқынын көрсетіп келеді. 2024 жылы 680 мыңнан астам жаңа долларлық миллионерлер пайда болды (1,2%-ға өсім). 2029 жылға қарай миллионерлер саны 5 млн адамға артады деп болжануда.
Былтыр Standard & Poor's халықаралық рейтингтік агенттігі Қазақстанның тәуелсіз несиелік рейтингін «BBB-/A-3» деңгейінде растады.
2024 жылы Алматы IQAir швейцариялық компаниясының әлемдегі ең ластанған ірі қалалардың онлайн рейтингінде ресми түрде алғашқы ондыққа кірді.
Биыл Speedtest интернет-сауалнама сервисі әлем бойынша интернет жылдамдығын бағалады.  2024 жылдың желтоқсан айы рейтингін жарияланды. Нәтижесіде Астана мобильді интернет жылдамдығы бойынша Токионы басып озды.",2025-11-09T16:04:16+05:00,2025-11-09T16:04:16+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1366x720px-blog-new-york.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1366x720px-blog-new-york.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1366x720px-blog-new-york.webp,
c6d32e0f680a6cd9cc7d3fc22b35f22a,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Ер адамның жыныс мүшесін ұстау сауап»: Азаматша медреседегі ұстаз жайлы сұмдық оқиғаны айтты,"Хиджабын шешіп, дінге қатысты батыл көзқарасын ашық айтып жүрген Фатима Байбақты бір сұхбатында медреседегі сұмдық жағдайды айтты. Оның айтуынша, медреседе 70-жастағы ер адам «ер адамның жыныс",investigations,https://kaz.orda.kz/er-adamnyn-zhynys-myshesin-ustau-sauap-azamatsha-medresedegi-ustaz-zhajly-sumdyk-okigany-ajtty-136479/,"Хиджабын шешіп, дінге қатысты батыл көзқарасын ашық айтып жүрген Фатима Байбақты бір сұхбатында медреседегі сұмдық жағдайды айтты. Оның айтуынша, медреседе 70-жастағы ер адам «ер адамның жыныс мүшесін ұстау сауап екенін» айтқан. Сонымен қатар ол медреседе тоқал болуды құптап, қыздарды жақсы әйел болуға, мойынсұнуға үйрететінін де айтты, деп хабарлайды Orda.kz.
Фатима Байбақты өзінің діни отбасында дүниеге келгенін, солардың қысымымен хиджаб кигенін., қазіргі көзқарасына отбасының қарсы екенін ашық айтып берді. Күйеуінің осы көзқарасына бола қол көтергенін, содан маңдайы жарылғанын да баяндап берді. Ол жол бойы күйеуінің түрлі манипуляция жасап, полицияға арыз жазбауға көндіргенін, бір жағы 9 баласы болған соң, аурухана келгенде «өзім құладым» деп айтқанын да жасырмады.
Оның сөзінше, медреседегі 70 жастан асқан, сабақ беретін «ұстаз» оған ер адамның жыныс мүшесін ұстау сауап екенін айтқан.
Фатима «ұстаз» болған ер адамның сондай сыйлы азамат екенін, қасындағы қыздар сол кезде оның айтқанына сенбегенін де атап өтті.
Ол 4 сынып қана оқып, 12 жасынан бастап хиджаб киген. Ал медресеге оқуға келгенде тек арғы дүние жайлы айтылғанын, тозақпен қорқытып, түрлі дәрістер оқытылғанын айтты. Алайда сұхбатында ол қай қаладағы медресе екенін ашып айтпады.
Еске сала кетсек, биыл сәуір айында Ақтауда хиджаб киген қызды зорламақ болған жігіт ұсталып, халық оның «жазасын» берген еді.",2025-12-09T14:27:52+05:00,2025-12-09T14:27:52+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/f5e71abf-75bb-4301-9a53-c273db079975.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/f5e71abf-75bb-4301-9a53-c273db079975.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/f5e71abf-75bb-4301-9a53-c273db079975.webp,
a2cf8cf299f59ee88edfb90ccc5fba1c,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Есірткі таратқандар тағдыры: «Менің болашағым жоқ»,"Еліміздің түрмелерінде есірткіні белгілі жерлерге «тастап кетушілер» қатары көбейіп барады. Олардың басым көпшілігі не орта не жоғары білімі жоқ жастар екені қынжылтады. Orda.kz тілшісі қоғамның дертіне айналған осы мәселеге үңіліп, тақырыпқа арналған фильмдерді талдады.",investigations,https://kaz.orda.kz/esirtki-taratkandar-tagdyry-menin-bolashagym-zhok-128486/,"Еліміздің түрмелерінде есірткіні белгілі жерлерге «жасыратындар» қатары көбейіп барады. Олардың басым көпшілігі не орта не жоғары білімі жоқ жастар екені қынжылтады. Orda.kz тілшісі қоғамның дертіне айналған осы мәселеге үңіліп, тақырыпқа арналған фильмдерді талдады.
Документалист Ринат Балғабаев Қарағанды облысының прокуратурасымен бірлесе отырып, есірткіні белгілі жерлерге «жасырып» сотталғандар жайлы деректі фильм түсірді.
18-20 жас шамасындағы жастар темір торға тоғытылған. Сұрастыра келе мұндай іске баруға басты себеп ретінде материалдық қиындықтар түрткі болғанын айтты. Көбі жұмысқа кірген сәтте-ақ бір сағат та жұмыс істемей жатып полицияның құрығына ілініп, 10 жылға сотталып кеткендер.
Айдын атты жігіт бұл жұмысқа кірген күні-ақ құқық қорғау органдарының қолына құрықталыпты.
Бастапқыда ұсталған сәтте адвокаттардың кеңесі бойынша ол істеген әрекетін мойындамай қойған екен. Соның салдарынан прокурор 13 жыл сұраған ал судья 12 жыл берген екен.
Есірткі таратқаны үшін сотталғандардың арасында егде жастағыларда бар болып шықты. Солардың бірі 56 алты жастағы Түркістандық Гүлнәз бұл жұмысты ғаламтордан OLX-да хабарландыру арқылы тапқан екен.
Мұнда сотталғандардың көбісі бастапқыда есірткі таратудың қаншалықты ауыр қылмыс екенін жазасы 10 жылдан жоғары болатынынан мүлдем хабарсыз болып шықты. Мысалы 22 жасар Сәбинаның қаншалықты ауыр қылмыс жасағаны тек түрмеге тоғытылғанда ғана санасына жетіпті.
Тараз облысы бойынша соңғы 3 жылда есірткіге байланысты аса ауыр санаттағы қылмыс жасағаны үшін 175 тұлға 10-15 жылға дейін мерзімге бас бостандығынан айырылыпты. Сотталғандардың 47-сі 21-29 жас аралығында болса, екі адам кәмелет жасына да толмаған. TARAZ 24 арнасының FOCUS бағдарламасының есірткі таратушылар туралы арнайы шығарылымында мұндай жағдайға тек білімі жоқ, ақшаға мұқтаж болғандар ғана емес беделді оқу орындарында оқыған ненің жаза, ненің қылмыс екенінің ара-жігін ажырата алатындар да тап болатынын көрсеткен.
Мысалы, Карим атты жігіт Назарбаев зияткерлік мектебінің түлегі, КБТУ атты беделді жоғары оқу орнының студенті болған. Отбасында ешқашан қаржыдан қиындық көрмесе де жеңіл ақшаның желеуінде кеткен. Ол бұл жұмысты әдеттегідей telegram арқылы тапқан «Миллионнан жоғары табыс тапқың келсе бізге кел» деген хабарландыру көпшілікті елең еткізері анық. Курьер болып бастапқыда сынақтан өткізіп алып артынша есірткі таратқыза бастайды. Жарты жолда бұл жұмыстан шыққысы келген адамды қорқытып-үркітіп ақыры бір айналса, шыр айландырып кетеді екен.
Жоғарыдағы кейіпкерлердің көбісі жұмысты QR кодпен telegram қосымшасына өту арқылы тапқан. Осыған байланысты Orda.kz тілшісі Алматы көшелеріне шығып кез-келген «Жұмысқа орналасқың келсе QR код арқылы өт» деген хабарландырулардың адым жерде ілініп тұрғанын байқады. Қарапйым QR кодтың артында адам өмірін құртатын құрдым тұр. Заң өкілдері осындай заңсыз хабарладыруларды назарға алуы керек. Өйткені олар есепсіз көп.
Қазір қылмыстық-атқару жүйесі мекемелерінде есірткіні тарату, сақтау және өндіру үшін сотталған шамамен 4,3 мың адам бар. Соңғы екі жылда есірткі сатқаны үшін сотталғандар саны 30%-ға өсті. Жалпы 297 бап, яғни есірткіні заңсыз таратқандары үшін сотталғандардың айтуынша, 10 жыл жаза тым ауыр. 5 жыл адамды көп нәрсеге өзгертіп, жасаған әрекетіне ойлануға болатын жеткілікті уақыт деп есептейді.
Осыған байланысты мәжіліc депутаты Данабек Исабеков есірткі жасырып сотталғандарпдың жазасын жеңілдету туралы сауал жолдаған болатын. Оның айтуынша, түрмеде бүгін де есірткіні ұсақ таратушылар мен үлкен көлемде оны айналымға салатындарға 10 жылдан бастап беріледі. Ал парламентке дәл осы ұсақ таратумен айналысып құрықталғандардың отбасы жиі жүгініп жазаны жеңілдетуді сұрайды екен.
Сонымен қатар,  қазіргі заманғы есірткілердің қолжетімділігі алуан түрлі. БҰҰ-ның 2024 жылдың маусым айындағы деректеріне сәйкес, шамамен 64 миллион адам есірткі тұтынуға байланысты зардап шегуде. Нарколог дәрігерлер бүгінгі күні ең үлкен қауіпті қазіргі синтетикалық заттар (экстази, амфетамин, спид, метадон, тұз, ЛСД, мефедрон) тудыратынын ескертеді, олар «дәстүрлі» есірткілерді (героин, кокаин, апиын) ығыстырып барады екен.
Бұл әлемнің дерті, қоғамның дерті қазақ жастарын жастайынан 10-20 жылдан түрмеге тоғытып, келесі онжылдықта темір тордан шыққанда барар жері басар тауы, істер жұмыс жоқ болғандықтан қылмыскерлерлдің тағы бір толқынының шығуына итермелеуі мүмкін.",2024-11-16T14:02:53+05:00,2024-11-16T14:02:53+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/5312025662502069724.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/5312025662502069529.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/5312025662502069532.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/5312025662502069537.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/5312025662502069670.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/5314766302608482066.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/5312025662502069724.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/5312025662502069724.webp,
78db51b966eec93bbdcb74a46689086c,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"«Ескі Қазақстан» шенеуніктерінің жаңа орны: Неге Атамқұлов Ташкентке, ал Абаев Мәскеуге кетті?","Қаңтар оқиғасынан кейін және билік ауысқан тұста, бұрынғы белгілі тұлғалардың бір бөлігі шетелге елші болып кетті. «Ескі Қазақстанның» бұл дәстүрі Тоқаев дәуірінде де жалғасын тапты.",investigations,https://kaz.orda.kz/eski-kazakstan-sheneunikterinin-zhana-orny-nege-atamkulov-tashkentke-al-abaev-maskeuge-ketti-135609/,"Қаңтар оқиғасынан кейін және билік ауысқан тұста, бұрынғы белгілі тұлғалардың бір бөлігі шетелге елші болып кетті. «Ескі Қазақстанның» бұл «дәстүрі» Тоқаевтың кезінде де жалғасын тапты. Назарбаев кезінде президенттікке үміткер болуы мүмкін адамдарды шетелге (не түрмеге) жіберіп отырса, Тоқаев Назарбаевтың адамдарына осы тәсілді қолданып, оларды жан-жаққа таратты. Айырмашылығы осы.
Orda.kz қазіргі таңда Қазақстанның басқа елдеріндегі елшіліктерін басқарып отырған шенеуніктер туралы баяндайды.
Дәурен Абаев ұзақ жылдар бойы Нұрсұлтан Назарбаевтың сенімді серігі болды. Ол Елбасының баспасөз хатшысы қызметін атқарып, кейін ақпарат және қоғамдық даму министрі, одан соң мәдениет және спорт министрі лауазымдарын иеленді.
2023 жылы Абаев Ресей Федерациясына Қазақстан Республикасының төтенше және өкілетті елшісі болып тағайындалды.
Дәурен Абаевқа қатысты ірі жемқорлық жайлы даулар болмады. Алайда қоғам назарын жиі өзіне аударған оқиғалары бар. Сыншылар оның медиа саласын қатаң реттеуге тырысқанын, сөз бостандығы деңгейіне қатысты даулы пікірлерін жиі еске алады. Ал «үңгірдегі ұлтшылдық» туралы айтқан сөзі (тіл сақшылары жөніндегі пікірталастар кезінде) ел ішінде үлкен айтыс-тартыс туғызған еді.
Қазақстандағы ең жан жақты әрі қоғамда түрлі пікір тудырған шенеуніктердің бірі — Бейбіт Атамқұлов. Ол әр жылдары сыртқы істер министрі, қорғаныс және аэроғарыш өнеркәсібі министрі, сондай-ақ Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрі қызметтерін атқарған. Алайда оның мәнсабы ешқашан жайлы өткен емес.
2017 жылы Атамқұловтың аты (ол кезде қорғаныс және аэроғарыш өнеркәсібі министрі болатын) Paradise Papers деп аталатын офшор құжаттарында аталды. Бұл халықаралық журналистік зерттеу материалдарында оның Centraz Finance Ltd компаниясымен байланысы бар деп көрсетілген. Мұндай дерек заң бұзушылықты дәлелдемесе де, қоғамда күмән туғызған.
Сол кезде Атамқұлов журналистерге былай деген еді:
KADEX-2018: көрмеде стенд құлап, бір адам қаза тапқаннан кейін министрдің «өзі кінәлі» деген сөзі қоғамның ашуын тудырды. Кейін ол қоғамнан кешірім сұрап, марқұмның отбасына барды.
Bek Air әуе апаты (2019 жыл): министрдің тікелей кінәсі дәлелденбесе де, қоғам тарапынан Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігіне сұрақтар көп қойылды. Себебі дәл осы министрлік азаматтық авиация саласын бақылап, әуе компанияларының жұмысын реттеуге жауапты еді. Bek Air-дегі жылдар бойы жасалған бұзушылыққа көз жұмғаны жөнінде сын айтылды. Осы жағдайдан кейін мемлекет азаматтық авиация саласындағы бақылауды күшейтті.
Ковид кезіндегі емханалар (2020–2022): пандемия басталғанда коронавируспен ауырған адамдарды емдеу үшін елімізде тез тұрғызылатын арнайы емханалар салынды. Негізгі мердігерлер — BI Group компаниялар тобы (BI Industrial, KAZPACO). Бұл ауруханалар арзанырақ материалдардан тұрғызылғанымен, әр нысан үшін мемлекет шамамен 5–6 миллиард теңге жұмсады. Алайда 2020 жылдың өзінде-ақ техникалық ақаулар байқалды. Мысалы, Алматыдағы стационарда компьютермен жасайтын томография аппараты істен шыққан.
2021 жылдың қаңтарында сыбайлас жемқорлыққа қарсы агенттік Алматыдағы емханалардың құрылысы кезінде 4 миллиард теңге ұрланғанын растады. BI Group компаниясы ұрлыққа қатысы жоқ екенін мәлімдеді. Ал тергеу барысында кейбір әкімдік қызметкерлері күдікке ілінді.
2022 жылы BI Group басшысы Айдын Рахымбаев сұхбатында Алматыдағы аурухана 5,5 миллиард теңгеге салынғанымен, оның модульдері бұрын қолданылған құрылымдар болғанын, шынайы бағасы шамамен 1,9 миллиард теңге екенін мойындады.
Министрліктің түсіндіруінше, құрылысқа кімнің қатысатынын әкімдіктер таңдаған. Бірақ құрылыс нормалары мен сметалық талаптарға жауапты орган — Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі болатын.
Бейбіт Атамқұлов — «Ескі Қазақстан» шенеуніктері арасындағы ең «жолы ауыр» елші саналады. Оның Өзбекстандағы елшілік қызметке ауысуы — іштегі саяси қысымды азайтып, тыныш орта табудың бір жолы іспетті.
Елші қызметін тек Бейбіт Атамқұлов қана емес, оның туған бауыры Мәди Атамқұлов та атқарып жүр. Ол да кәсіби дипломат, қазіргі таңда Қазақстанның Сербия Республикасындағы төтенше және өкілетті елшісі. Бұған дейін, 2015–2021 жылдары, Мәди Атамқұлов Қазақстан президентінің протокол қызметінің басшысы болған.
Осы адамдардың ішінде елге танылған, жан-жақты шенеуніктің бірі Иманғали Тасмағамбетов. Сарапшылардың айтуынша, дәл осы танымалдық оның саяси мәнсабына нүкте қойған.
2017 жылдың ақпанында экс-президент Нұрсұлтан Назарбаев Тасмағамбетовті Ресей Федерациясына елші етіп тағайындады. Ол кезде Назарбаев «Тасмағамбетовтің жеке өтініші» бойынша осы шешімге келгенін айтып түсіндірген еді. 2019 жылдың желтоқсанында ол зейнет жасына жетуіне байланысты қызметінен босатылды. Саясаттанушылар бұл тағайындауды – ел ішіндегі беделі зор саясаткерді биліктен алыстату және оның ықпалын әлсірету үшін жасалған «ақырын шеттету» деп бағалады.
Алайда бұл дипломатиялық «үзіліс» Тасмағамбетов үшін не толық саяси шетқақпайлау да, не жаңа өрлеу де бола қойған жоқ. 2023 жылдың 1 қаңтарынан бастап ол Ұжымдық қауіпсіздік шарты ұйымының (ҰҚШҰ) бас хатшысы қызметін атқарып келеді. Осылайша ол халықаралық деңгейде «үлкен саясатқа» қайта оралғанымен, Қазақстанның ішкі саяси өміріне нақты ықпал ете алмай отыр.
Нұрлан Онжанов ұзақ жылдар бойы Президент Әкімшілігінде қызмет еткен беделді тұлға. 2014–2022 жылдары ол Президенттің көмекшісі әрі Президент Әкімшілігі басшысы болды. Бұған дейін де дипломатиялық қызмет атқарып, Даниядағы Қазақстан елшісі болған.
Қаңтар оқиғасынан кейін оны қайтадан дипломатиялық аренаға қайтарып, Германия Федеративтік Республикасындағы Қазақстан Республикасының төтенше және өкілетті елшісі етіп тағайындады.
Ақмола облысының бұрынғы әкімі, кейін Президент Әкімшілігі басшысының орынбасары болған Мәлік Мырзалин 2022 жылдың желтоқсан айынан бері Қазақстанның Грузиядағы төтенше және өкілетті елшісі қызметін атқарып келеді.
Оған қатысты қылмыстық істер тіркелмеген. Бірақ облыс әкімі кезінде атқарған жұмысына байланысты сын-пікірлер айтылған. Дегенмен ондай сын қазір кез келген әкімге айтылып жатыр.
Ержан Ашықбаев — «Ескі Қазақстан» дәуірінде қалыптасып, бірақ «Жаңа Қазақстан» кезеңінде де өз орнын тапқан сирек шенеуніктердің бірі. Кәсіби дипломат, ұзақ жылдар бойы Президент Әкімшілігінде және Сыртқы істер министрлігінде қызмет атқарған.
Даулы оқиғалар мен жанжалда қалып, көзге түспеген. Саяси тұрғыдан алғанда, бейтарап әрі «таза беделді» тұлға деуге болады. Әдетте Вашингтон сияқты ірі мемлекеттер осындай саясаттан тыс дипломаттардың сайланғанын құп көреді.
Алайда 2025 жылдың қыркүйек айының соңында өткен БҰҰ Бас ассамблеясындағы сәтсіз нәтижеден кейін президент Тоқаев оны қызметінен босатты.
Бірақ көп ұзамай, 2025 жылдың қазан айында, Ашықбаев қайтадан сыртқы істер министрлігіне оралып, вице-министр лауазымына тағайындалды.
2022 жылғы Қаңтар оқиғасынан кейін, елде билік құрамында үлкен ауыс-түйістер болды. Сол кезде қоғамдағы саяси текетіресті азайту қажет еді. Сол үшін атақ-абыройы бар, бірақ қоғамда әртүрлі пікір тудырған кейбір тұлғалар Қазақстанның шетелдегі маңызды елдеріндегі елшілік қызметтерге, мысалы Мәскеу, Ташкент, Берлин, Тбилиси және Вашингтон сияқты қалаларына жіберілді.
Мұны бір жағынан «құрметті қызметке ауыстыру» деп, екінші жағынан бұрынғы ықпалды шенеуніктерден құтылудың жолы деуге болады.
Автор: Илья Астахов",2025-10-20T17:00:02+05:00,2025-10-20T17:00:02+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1760956787_2025-10-20-12_48_10.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1760956811_1fc6d4f293c20ca3.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1760956894_635fb0fd6f525027726886.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1760957882_gv4twxaylcwkiiwd.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1760958480_5b5524fe-322c-11ef-951f-02420a0000c9_780.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1760958904__gluster_2022_7_7_f7686caaded9d3855e99922f0b6a8bb6_original_66169.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1760958958__gluster_2022_12_10_a9d8d5f419aea3331540a9ca25af154c_original_23789.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1760959005_1758904832_klzh_orda_zapros.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/i-2.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1760956787_2025-10-20-12_48_10.webp,
16b6206092d8123bac7ebf549ed90eb6,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Ескі Қазақстанның» көлеңкесі: Алматы облысының экс-әкімі Баталовтың ұлдары немен күн көріп жүр?,Қазақстанда Баталовтар әулетінің екі тармағы бар. Екеуі де кәсіпкерлік пен бизнес саласында белгілі.,investigations,https://kaz.orda.kz/eski-kazakstannyn-kolenkesi-almaty-oblysynyn-jeks-akimi-batalovtyn-uldary-nemen-kyn-korip-zhyr-134424/,"Қазақстанда Баталовтар әулетінің екі тармағы бар. Екеуі де кәсіпкерлік пен бизнес саласында белгілі. Елбасының сенімді серігі, Алматы облысының бұрынғы әкімі Амандық Баталовтың отбасы жұртшылық санасында «Ескі Қазақстанның» «алғадайларының» бірі ретінде қалды. Баталов әулетінің отағасы, жұбайы және қыздарының жылжымайтын мүліктері мен активтері туралы журналистер жиі жазады. Ал ұлдары жөнінде мәлімет бұған дейін мардымсыз еді. Осы олқылықтың орнын толтыру үшін Orda.kz тілшісі зерттеу жасап көрді.
Әділбек Баталов — 1982 жылы 14 ақпанда дүниеге келген. Алматыдағы Т.Рысқұлов атындағы экономика университетін тәмамдап, кейін Ноттингем университетінің бизнес мектебінде, ал 2014 жылы Мәскеудегі «Сколково» басқару мектебінде білімін жалғастырған. Сол жылы «ҚазМұнайГаз» АҚ-ның мұнайды сыртқы өңдеу және маркетинг департаментін басқарды. 2015 жылдың маусымында «ҚазТрансГаз Аймақ» АҚ бас директорының орынбасары болып тағайындалды. Әкесімен бірге Қазақстан волейбол федерациясы кеңесінде де біраз уақыт отырды.
2022 жылғы қаңтар оқиғасынан кейін «Ескі Қазақстанның» көптеген өкілдерінің балалары мемлекеттік және квазимемлекеттік сектордағы қызметін доғарды. Әділбек те солардың қатарында кетті. Дегенмен оның басқа да жеке бастамалары бар.
Оның алғашқы жобасы – 2023 жылдан бері тіркелген «Баталов» жеке кәсіпкерлігі. Компанияның бюджетке қанша салық төлегені, нақты немен айналысатыны туралы мәлімет жоқ. Сот істерінде де, мемлекеттік сатып алуларда да аты кездеспейді. Бірақ ұйымға Алматы мен Алматы облысындағы жылжымайтын мүлік пен жерге қатысты бірнеше рұқсат пен лицензия берілген. Олардың арасында шынымен қызықты құжаттар бар.
Мәселен, Талғар ауданының әкімдігі осы ЖК атына жер телімінің нысаналы мақсатын өзгертуге рұқсат берген. Құжатта Баталовтың мекенжайы Ақмола облысы, Есіл ауданы, Мәңгілік Ел көшесі, 29/1 үй деп көрсетілген. Алайда мұндай мекенжай бұл өңірде жоқ, тек Астанада осыған ұқсас орын бар.
Тағы бір қызығы – Алматы әкімдігі де осындай рұқсат бергенімен, оңтүстік астанада ондай көше де, ондай нөмірі бар үй де жоқ.
Кейін Қарасай ауданының жер қатынастары бөлімі де дәл сол мекенжайға сілтеме жасап, жерге орналастыру жобасын бекіткен. Сонда Қазақстанның әр аймағында «қоныс аударып жүрген» бұл құпия мекенжайдың сыры неде? Оның үстіне бұл өңірлердің кейбірінде мұндай көше мүлде жоқ.
Ал енді түсінікті дүниеге келейік. Алматы қаласының құрылыс бақылау басқармасы Баталовқа Бостандық ауданындағы Жароков көшесі, 318 мекенжайындағы тұрғын үйді қайта жаңғыртып, қосымша қабат салуға рұқсат берген. Сонымен қатар сол ғимаратты тұрғын үй санатынан шығарып, жеке мақсатқа пайдалану құқығы да берілген. Қазір ол жерде бірнеше туристік компания мен йога-орталық орналасқан бизнес-орталық бар.
Осыдан кейін тілшіміз ғимаратты барып көрді. Шынында да орталық қызу жұмыс істеп тұр екен. Қоршауында FUN&SUN Kazakhstan мен Kaztour Corporate деген тақтайшалар ілулі тұр.
Тілшіміз бұл жерде туристік жолдамалар сатылып жатыр деп ойлап, суретке түсірмек болғанда, күзетші тыйым салды. Ол кадрларды өшіруді талап етіп, полиция шақырамын деп қоқан-лоқы көрсетті. Кейін әкімшіні ертіп келген соң «сабасына түсті». Әкімшілік бұл жердің тек кеңсе екенін, жолдама сатылмайтынын түсіндірді.
Айтпақшы, жоғарыда айтылған рұқсаттардан бөлек, Баталовтың атына Алматы облысында тағы бірнеше лицензия берілген. Бірақ олардың мекенжайлары да күмән туғызады.
Ең қызығы, осы ғимаратта «Happy Yoga Алматы» компаниясы орналасқан. Ол «Алматы» ЖК атына тіркелген, ал оның иесі – Әділбектің жұбайы Әлия Баталова. Ол 1984 жылы 26 қаңтарда туған. Қазір оған елден шығуға тыйым салынған. Дәл осы Әлия біз жоғарыда айтқан жұмбақ мекенжайдың сырын аз да болса ашты деуге болады.
Компания 2020 жылғы 9 қыркүйекте тіркелген. Жұмыс істеп келе жатқанына шамамен бес жыл болды. Бұл – бес қызметкерге дейін жұмыс істейтін шағын жеке кәсіпорын. Орналасқан жері – Алматы облысы, Талғар ауданы, Белбұлақ ауылы, Кенен Әзірбаев көшесі, 9А үй.
Құрылтайшысы әрі қазіргі басшысы – Әділбек Баталов. Ол ресми түрде бұл кәсіпорынды 2024 жылдың желтоқсанында басқаруға кірісті. Негізгі бағыты – мейрамханалары бар қонақүй қызметін көрсету (жол бойындағы қонақүйлерден басқа). Қазір компанияның тіркелген мекенжайы жоқ.
Жұмыс істеген жылдары компания бірнеше мәрте құрылтайшылары мен басшыларын ауыстырған. 2020 жылғы алғашқы тіркеу кезінде құрылтайшылар – Әділбек Баталов пен PG SOLUTIONS компаниясы болса, басшысы Константин Елисеев болған. 2021 жылы қазанда қайта тіркеу жүргізіліп, жалғыз құрылтайшы Баталов қалады. 2024 жылы тамызда басшылыққа Батыр Ысраилов тағайындалған, бірақ желтоқсанда қайтадан басқару Баталовтың қолына өтті.
Батыр Ысраиловтың есімін есте сақтағаныңыз жөн. Себебі ол жайлы біз талай айтамыз. Кей деректерде оның Баталовтарға жақын тұлға екені, олардың активтерін басқаруға жиі араласатыны айтылады. Бірақ әзірге сыртынан тон пішпеуді жөн көрдік.
Салық жағынан компаниядағы жағдай мәз емес. Бар болғаны 74 мың теңге төленген. Компанияның айыппұлдары мен өсімпұлдары бар. Активтері жоқ, ал еңбекақы қоры жылдан жылға азайып келеді. 2021 жылы шамамен 45 мың теңге болса, 2022 жылы екі есеге қысқарған, 2024 жылы 5,6 мың теңгеге дейін құлдыраған.
A post shared by S.N.e.G Hotel & Restaurant (@sneg.shymbulak)
Компанияның нақты қызметін таба алмадық. Бірақ қызық сәйкестік кездесті: S.N.e.G Hotel & Restaurant қонақүй кешені бар. Бұл мейрамхана кезінде бизнесмен Алмас Абдығаппаровтың негізгі активтерінің бірі болған Parmigiano Group құрамына кірген. Алайда ол нысан 2024 жылғы наурызда жұмысын тоқтатты. Мүмкін, атауы жай ғана сәйкес келген шығар. Бірақ шын мәнінде Алмас пен Әділбек басқа жобаларда да бас қосқанын ескерген жөн.
Бұл өзгешелеу жобаға әр кезеңде ағайындылар араласып тұрған. «Gen Co LTD» ЖШС 2016 жылы Нұржан Өтеповтің бастамасымен құрылған. Бір жылдан соң компанияға кіші інісі Исламбек Баталов қосылды, кейін басқару тізгіні ағасы Әділбек Баталовқа өтті. Сол тұста қатысушылардың қатарында тағы да Батыр Ысраилов пайда болды. Кейін оған Құлмазыра Белғожаева, Ахметжан Қайыров және Ғани Бағашаров қосылды.
2023 жылы компанияны Асқар Сабыров басқарды. Дәл сол жылы мекенжайы мен қызмет саласы өзгеріп, май өндірісінен шығып, дәнді және сүйекті жемістер өсіруге көшті.
2023 жылы мамырда «Gen Co LTD»-нің жалғыз құрылтайшысы «Fresh Fruit Kazakhstan» ЖШС болды. Айтпақшы, бұл компания біздің бірінші бөлімде сөз болған Жароков көшесі 318-үй мекенжайында тіркелген.
ADK Property Development компаниясы 2016 жылы 16 мамырда тіркелген. Содан бері тоғыз жылдан астам уақыт жұмыс істеп келеді. Бұл – шамамен 11–15 қызметкері бар жеке кәсіпорын. Алматы қаласының Бостандық ауданында, Сәтбаев көшесі, 90/21 мекенжайында орналасқан. Негізгі қызмет бағыты – тұрғын үйді жалға беру және басқару. Сарапшылардың айтуынша, бұл компанияға Riviera Park сауда орталығы тиесілі болуы мүмкін. Бұл – Алматыдағы ірі сауда кешендерінің бірі.
Құрылтайшылары – Әділбек Баталов, Мұртаза Арифов және Вагиф Хусейнов. Компания тарихында бірнеше өзгеріс болған: 2016 жылы алғашқы басшысы Вагиф Хусейнов болса, кейін бұл орынға Анар Қайырмекова, Алмат Құрманғазиев, Надежда Прощенко келді. 2024 жылдан бастап басшылық Алина Микаелянға өтті. Жылдар өте келе қатысушылар құрамы мен жарғылық капитал да ауысып отырған. 2024 жылдың жазында компания біраз уақытқа ME-com Logistics development деген атауға ие болып, қыркүйекте бұрынғы атына қайта оралды.
Айтпақшы, Мұртаза Арифов – Бельгия Корольдігінің Қазақстандағы құрметті елшісі, ал Вагиф Хусейнов – Эстонияның құрметті елшісі. Баталовтың ұлының бизнестері серіктестерінің тегін адамдар емес екенін байқап отырған боларсыз.
Компанияның қаржылық көрсеткіштері уақыт өте едәуір өскен. 2016 жылы айналым бар болғаны 258 мың теңгенің шамасында болса, 2019 жылы 31 миллионнан асқан. 2023 жылы 79 миллионнан жоғары болған, ал 2025 жылы күрт өсіп, 170,9 миллион теңгеге жеткен.
Barmaglot Tashkent Ltd. атты жеке компания 2020 жылы 2 наурызда Астанада тіркелді. Бұл – бес қызметкерге дейінгі шағын кәсіпорын еді.
Алғашқы күннен бастап ресми басшысы Константин Елисеев болды. Құрылтайшылар қатарында Әділбек Баталов, Ілияс Жаңасқын, Айғазы Құсайынов және Parmigiano Group Finance компаниясы бар. Бұл – Абдығаппаров пен Баталов арасындағы тағы бір байланыстың ұшығы.
Бүгінде компания ресми түрде белсенді емес деп танылған. Ал Елисеевті біз бұған дейін де көрдік – ол біраз уақыт SNeG компаниясын басқарған. Ол өз оқиғасын storiesofca.medium жобасына айтып берген, біз қысқаша ғана мазмұндап өтейік.
Елисеев өзін қазақстандық кәсіпкер ретінде таныстырады және өткенде «Үлкен төрттікпен» (Deloitte, PwC, EY, KPMG) жұмыс істегенін жиі еске салады. Ол Түркіменстанда туған. 1994 жылы АҚШ-қа студенттік алмасу бағдарламасымен барып, кейін Ашғабадтағы Әлем тілдері институтын, ал экономика магистратурасын КИМЭП-те USAID грантымен тәмамдаған. Оқудан соң консалтингте еңбек жолын бастап, бірігу мен жұтылу жобаларымен айналысатын халықаралық компанияда серіктес дәрежесіне дейін көтерілген.
2018 жылы «төрттіктен» шығып, Қазақстандағы ірі мейрамхана мен девелоперлік холдингтің құрылтайшыларының бірі болды.
Құрылтайшылардың тағы бірі – Айғазы Құсайынов. Ол 1983 жылғы 20 қыркүйекте Алматыда дүниеге келген. Қазақ-американ университетін «қаржы» мамандығы бойынша тәмамдаған, экономика ғылымдарының кандидаты. Қазақ, орыс және ағылшын тілдерін меңгерген. Үйленген, үш баласы бар.
Оның еңбек жолы 2005 жылы Алматы өңірлік қаржы орталығының қызметін реттеу агенттігінде басталды. Кейін Халықаралық білім беру корпорациясының вице-президенті болды. Одан соң Verum Group компаниясын ашты.
Білім саласындағы бұл бизнес оған әкесінен – профессор Әмірлан Құсайыновтан қалған. Әмірлан Құсайынов – Қазақ-америка университеті мен Қазақ бас сәулет-құрылыс академиясының негізін қалаушы. Корпорация басқаруына отбасының өзге мүшелері де араласады. Айғазы сонымен қатар Iqanat.kz қорының қамқоршысы және Қазақстанның кен өндіру палатасының тәуелсіз мүшесі.
«Ақ бұлақ» санаторийі ресми түрде 2013 жылы ашылған. Ол кезде нысан мемлекет меншігінде болған. Оның құрылтайшысы Алматы облысы әкімінің аппараты еді. Алғашқы басшысы Дамир Сұраужанов болса, кейін Орал Баядилов басқарған. Ол жылдары санаторий «санаторий-курорт ұйымы» ретінде тіркеліп, қызмет түрлері бірнеше рет өзгеріп, жарғылық капиталы ұлғайтылған.
2019 жылы жекешелендіріліп, иесі Raimbek Industrial and Logistic management ЖШС болды. Бұл – Raimbek Group құрамындағы компания. Осыдан соң басқарушылар да ауысты: 2022 жылы директор болып Талғат Іліпов келсе, 2023 жылғы қыркүйекте бұл орынға Батыр Ысраилов тағайындалды.
Біз басында Баталов әулетінің екі тармағы барын жайдан-жай айтпадық. Өйткені Ысраилов қазір тіпті басқа Баталовтарға тиесілі компанияны басқарып отыр. Бұл – Райымбек Баталовтың әулеті. Райымбек Әнуарұлы – «Атамекен» Ұлттық кәсіпкерлер палатасы президиумының төрағасы. Оның Алматы облысының бұрынғы әкімі Амандық Баталовқа ешқандай туыстық қатысы жоқ.
Бұл екі аттас әулет, яғни Баталовтар неге әртүрлі жобаларда қайта-қайта бір адаммен істес бола береді? Расымен, қызық әрі орынды сұрақ.
«Алым Б.Ш.» жауапкершілігі шектеулі серіктестігіне жиырма жылдан астам уақыт болды. Компания 2003 жылғы сәуір айында Алматыда, Жетісу ауданында, Ратушный көшесі, 70 мекенжайында тіркелген. Серіктестіктің құрылтайшысы әрі көп жылдар бойғы тұрақты басшысы — Бағда Өтегенқызы Баталова. 2023 жылы ол басқаруды ұлы Әділбек Баталовқа уақытша беріп, компания бір жыл бойы оның атына рәсімделді, ал 2025 жылы қайтадан анасының қарамағына өтті.
«Алым Б.Ш.» серіктестігінің негізгі бағыты — жылжымайтын мүлікті жалға беру және басқару. Жұмыстың сипаты мен ауқымына қарағанда, Баталовтар әулетіне тән дәстүрлі кәсіптің бірі: сауда орталығы, бизнес-орталық немесе қойма секілді ғимаратты жалға беру.
Жиырма жылдан астам уақытта «Алым Б.Ш.» мемлекеттік бюджетке 2,6 миллион теңгеден астам салық төлеген. Дегенмен динамикасы әркелкі болған. Мысалы, 2015 жылы небәрі 123 мың теңге аударылса, 2016 жылы бұл сома үш еседен аса өсіп, келесі жылы қайтадан төмендеп, біраз жыл бойы 70–125 мың теңгенің арасында сақталған. Тек 2021 жылдан бастап жағдай оңала бастаған: 171 мың, кейін 260 мың, 285 мың теңге төленді. Соңғы екі жылда серіктестік айтарлықтай белсенділік танытты: 2024 жылы – 465 мың теңгеге жуық, 2025 жылы – 488 мың теңгеге жуық салық аударылды.
Исламбек Баталов 1994 жылғы 26 шілдеде туған. Қазір оның жасы — 31-де. Оның Дубайда білім алғаны белгілі. Әлеуметтік желідегі парақшасында жұбайы ретінде Ғайни Баталованы көрсеткен.
Оның алғашқы бизнес-жобасы — DaaS стартапы. Компания 2016 жылы Алматыда екі достың бастамасымен ашылып, кейін Исламбек Баталов серіктес ретінде қосылған. Ол өз қаражатынан 250 мың АҚШ долларын құйып, жедел жеткізу қызметін іске қосқан. Жоба небәрі бір айдың ішінде өзін-өзі ақтап шыққан.
Компания өркендеген тұста шамамен 40 курьері, скутер мен үшдөңгелекті көліктер паркі болған. Клиенттер қатарында ірі мейрамхана желілері мен халықаралық компаниялар бар еді. Солардың арасында бізге бұрыннан таныс Raimbek Group та бар.
Исламбек бизнеске қосылғаннан кейін фирма Жароков көшесіндегі 318 деген мекенжайға қоныс аударды. Алайда 2020 жылға қарай жағдайы күрт нашарлады. Бұл таңғаларлық жайт еді, өйткені дәл сол кезең курьерлік қызметтердің ең табысты жылы болатын.
Компания ең ірі табысын 2018 жылғы тамызда тапты. Еңбекшіқазақ аудандық сотында «DaaS Kazakhstan» ЖШС-нің Динара Жарасоваға қарсы ісі қаралды. Сол жылдың маусым айында Жарасова мас болып жүргізуші куәлігінсіз Subaru автокөлігімен серіктестікке тиесілі Lexus 570-ке соғылған. Сараптама шығынды 6 миллион теңгеге жуық деп бағалады. Жарасова кінәсін мойындап, сомамен келісті әрі өтемді бөліп төлеуді сұрады. Сот шешімімен ол «DaaS Kazakhstan»-ға 5 982 340 теңге, сондай-ақ мемлекет пайдасына 179 471 теңге мемлекеттік баж төлеуге міндеттелді.
2019 жылғы маусымның соңында Исламбек Баталов Талдықорғанда жаңа ұйым — «Tian-Shan expeditions» ЖШС-ін тіркеді. Компанияға туристік операторлық қызметке лицензия берілді. Алайда бүгінде ол «белсенді емес» деп танылған, яғни жұмыс істемейді.
2021 жылы Исламбек KICKSTOWN фирмасын басқарды. Әлеуметтік желілерде енді аяқ киім бизнесімен айналысатынын жазды. Бірақ 2022 жылы компанияны тастап, басшылықты Айбек Жәненовке тапсырды.
Автор: Артем Волков",2025-08-21T15:29:19+05:00,2025-08-21T15:29:19+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1755767482_chatgpt-image-20-avg_-2025-g_-06_39_52.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755752494_bez-imeni8.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755752530_bez-imeni.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755752578_bez-imeni2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755752657_bez-imeni3.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755752686_bez-imeni4.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755752731_photo_2025-08-19_22-24-05.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755752765_img_2011.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755752789_bez-imeni7.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755752814_bez-imeni6.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755752844_1755625763_bez-imeni.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755752934_30258560110887763_b13c.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755752974_get.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755753040_bez-imeni5.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755753115_5bbzkbrw4my3djncuh5s62p5cuz49ui5.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755753311_hk1vgf8w.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755753357_30258560063512442_6eca.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755753401_1755650749_5bbzkbrw4my3djncuh5s62p5cuz49ui5.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755753444_da14318b-9c22-4485-b885-9a39f20017c4.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755767272_30258560050527588_3283.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1755767482_chatgpt-image-20-avg_-2025-g_-06_39_52.webp,
bfb162c9fbb545450d6c207e5174e403,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Еститін үкіметке: Арал тұрғындарының тауқыметі және «Аралтұз» қараша халықты сорлатып отыр ма?,"Orda.kz редакциясының кезекті іс сапары Арал қаласы болды. Қара халық тілшілердің алдынан бұл нағыз түрме, бізді құлдыққа пайдаланады деп атып шықты.",investigations,https://kaz.orda.kz/estitin-ykimetke-aral-turgyndarynyn-taukymeti-zhane-araltuz-karasha-halykty-sorlatyp-otyr-ma-133593/,"Іссапарға аттанған Orda.kz редакциясының тілшілері Арал қаласына табан тіреді. Адал еңбек, маңдай терімен нанын тауып жүрген қараша халық тілшілерді қарсы алып, әлеуметтік мәселелерді айтып, «құлдыққа» салып, өңірді «түрмеге» айналдырған Аралтұз кәсіпорнына шағымданды. Еңбекақысы мардымсыз, тұрмыс қажытқан жұмысшыларды және олардың қандай жағдайда жүргенін көрген тілшілеріміз жағасын ұстап қайтты. Ал әкімдік тілшілерімізге өтірікті судай сапырып, жалған ақпаратты бере салды. Кейін білдік, Аралтұз компаниясы әкімдікке миллиондаған қаражат беріп, жол салуға қаржы береді екен. Алайда Аралтұздың өз қызметкерлерінің жағдайы өте нашар. Ауыл жастары жұмыссыздықтан ел аралап өз үйлерін тастап, бас сауғалап кеткен. Ал Аралтұз компаниясы тұздың тұқымын құртып жатыр. Сонымен қатар кәсіпорын басшылығы өз құқығын қорғаймын деп ауыз ашқан жұмыскердің лауазымын төмендетіп, ауыр жұмыстарға аударып жіберген. Бұл компанияға неге биліктің күші жетпейді?
Orda.kz тілшілері қараша халықтың жағдайы мен істің егжей-тегжейін анықтап қайтты.
«Аралтұз» комбинаты — Арал ауданындағы ең ірі кәсіпорын. Бір қарасаң, жұмыспен қамтып, әлеуметтік жағдайға тікелей әсер етіп, өңірдің қағанағын қарқ, сағанағын сарқ қылып, молшылыққа кенелтіп отыруы керек кәсіпорын еді. Алайда жұмыссыздық пен әділетсіздік жайлады деп, әділдік іздеп шырылдаған халыққа қарап, мүлде басқаша күйде қаласың. Биыл бұл өндіріс орнына 100 жыл толады. Тілшілерімізге тұрғындар кәсіпорын жұмысына, әлеуметтік жағдайға және экологияға қатысты көптен бері шешімін таппай келе жатқан мәселелерді айтты.
Жалақы төңірегіндегі дау
Orda.kz тілшілері қазіргі алатын жалақылардың ең жоғарысын және ең төменінің қанша екенін сұрады. Компанияда істейтін бір қызметкер былай деді:
Осыдан бірнеше жыл бұрын ауыл тұрғындары Аралтұзға қарсы аштық жариялап көтеріліске шыққан еді. «Қызметкерлердің жалақысын көтеріп, жағдай жасасын» деген қара халық жасаған аштық пен көтерілістен тек денсаулықтарына зиян тапты.
Тұрғындар Аралдағы көрікті демалыс орындарының жоқтығын айтып наразы болды. Олардың сөзіне қарасақ, мұнда адам өміріне қуаныш сыйлайтын саябақтар жоқ, ал мәдени іс-шаралар өткізілмейтін көрінеді.
Түнде тыныштық та бұзылған. Ауыл тұрғыны Райханның айтуы бойынша түнде жастар таңғы екі-үшке дейін қираған ғимараттың маңында жүреді. Жанында ескі қамыс жатыр, бір шырпы түсіп кетсе, бәрі жанып кетеді деп қорқатынын айтты.
Сондай-ақ ауыл тұрғындары жастарға жұмыс жоқ деп налиды. Райхан бізге отбасының басына түскен қиындығын ашық айтты. Оның бір себебі — Аралдағы экология.
Райхан бізге экологияның тұрғындарға қаншалықты зиян екенін баяндап берді.
Тұрғындар осы өңірде жастарға мүмкіндік жоқ екенін айтты.
Ол мал шаруашылығы да қиын жағдайда екенін баяндады. Оның сөзінше шегіртке көбейіп, өсімдіктер жойылып, жайылым азайған. Соның кесірінен мал ұстаған адамдардың өмірі қатты қиындап кеткен.
Тағы бір тұрғын шегірткеге қарсы шаралардың дернәсіл кезінде жасалмайтынын айтты.
Осы орайда аяқ асты Orda.kz тілшілері халықпен тілдесіп жатқанын ұзын құлақтан естіген Жаңақылыш ауыл әкімі де келіп жетті. «Темірді қызған кезінде соқ» деген. Қараша халықтың мұңын естіген соң, көкейде туған сұрақтарды тілшілеріміз әкімге жаудырды.
Әкім шегірткеге қарсы күреске мемлекеттік субсидиялар бар екенін айтты. Оның сөзінде шегіртке ауылға кірмеген. «Ауылдардың шекарасына дейін ғана келіп жеткен».
Әкім «Аралтұз» мәселесінің бұған дейін де болғанын айтты. Оның сөзінше, «Аралтұз» басшылығы кәсіпкерлер болған соң, әкімдік қызметкерлері «олардың аумағына кіріп, тексеру жүргізе алмайды» екен.
Инфрақұрылым және жастар мәселесіне келгенде әкім жасап жатқан істерін алға тартып, «түсінуді» сұрады. Бұған дейін жағдайдың одан да нашар болғанын айтты.
«Аралтұз» жайлы Orda.kz тілшілеріне Аралдағы мәселелерді көтеріп жүрген белсенділердің бірі Жомарт Қартбайұлы айтып берді. Ол осы кәсіпорынның тарихы мен маңызын атап өтті.
Жомарт Қартбайұлы зауыттың қазіргі тұзды экскаватормен алуы өрескел қателік екенін айтып өтті. Тіпті оны «мемлекетке жасалған қылмыс» деп бағалады.
Тұрғындар зауытта тұз өндіру технологиясының сақталмауына алаңдайды.
Тілшілеріміз осы зауытта 45 жыл бойы қызмет еткен, кеңес одағы мен Тәуелсіз Қазақстанның дәуірін көрген Төлеген Жайназаров деген ақсақалмен тілдесті. Шындықты айтқандардың көбі қудаланатынын жасырмаған ақсақал өңірдегі жағдайды ашық баяндап берді. Тәуелсіздіктің алғашқы жылдары мемлекетке тиесілі болған орындардың көбі жекеменшікке өтіп кетті. Бұл «бөліп ал да, билей бер» деген асыра сілтеуге апарып соқты. Соның елге үлкен зияны тиіп жатқанының бір мысалы — «Аралтұз». Ақсақал ата-бабаларынан қалған кәсіпті бұлай жекеменшікке беріп, халықты әлеуметтік жағынан жұмыссыздықпен буып отырудың әділдік емес екенін айтты.
Оның сөзінше, халық туып өскен жері болғандықтан тастап кете алмайды. Болашақ ұрпақтары осы жерде қалып тұз өндіру ісін жалғастырса екен дейді.
Журналистер зауыт өкілдерінен жауап алуға тырысқанымен, әзірге жақ ашқан адам жоқ.
Orda.kz тілшілері Арал қаласының әкімімен де сұхбаттасты. Әкімнің берген жауабы мен халықтың пікірінің арасы жер мен көктей.
Аралдағы басты мәселелердің бірі — маман тапшылығы. Біз осы жайлы Арал ауданының әкімі Аманжол Оңғарбаев.
Әкім жұмыссыздық пен әлеуметтік жағдайдан әбден тарығып, туған жерін тастап басқа өңірге кеткен жастардың оралуы үшін күш салатынын айтты.
Orda.kz тілшісі ғимараттар салуға, жол салуға көмектесетін «қамқор» Аралтұздың неге өз жұмысшыларының жағдайын жасамайтынын Аманжол Оңғарбаевтан сұрады. Әкім «Аралтұздың» тек өз пайдасын емес, «халық игілігін де ойлайтынын» айтты.
Оның сөзіне қарасақ, Аралтұздың әлеуметтік жобаларға жұмсаған қаржысы шамамен 50 миллион теңге екен.
Дегенмен, компанияның өз қиындықтары да жоқ емес. Бұл жайлы аты-жөнін жасыруды сұраған кәсіпорынның қызметкері айтып берді.
Orda.kz тілшісі қызметкерден инфрақұрылымға және ауруханаға Аралтұздың көмектесуінің маңызды екенін атап өтіп, неліктен өз қызметкерлеріне жағдай жасамай отырғанын сұрады.
Тұз өндірудің қазіргі жағдайын Аралтұз компаниясының қызметкері, яғни өз көзімен көріп жүрген адам баяндап берді.
Кәсіпорынның қызметкері комбинаттың талай рет сатылғанын, сол себепті қазіргі иесі кім екенін білмейтіндерін айтты.
Ал енді басты мәселеге келсек... Тұрғындардың айтуынша, тұз табиғи химиялық реакция арқылы 20 жылда қалпына келеді. Бірақ қазіргі экскаватормен қазу тәсілі тұз сапасын жоғалтып отыр. Қазір өндіріліп жатқан тұздың 70%-ы техникалық тұз ретінде сатылып жатыр. Бұл туралы белсенді Жомарт Қартбайұлы былай деді:
Orda.kz тілшілері ауылды аралап жүріп ластанған көлшік суларды байқады. Ауыл тұрғындарынан сұрастыра келе бұл көлдерге тұз жуылғанын білдік. Тұрғындардың сөзінше, Аралтұз компаниясы көрінген жерге төге бергендіктен ол тұздың суы ауыл тұрғындарының есік алдына жайылып үйінің фундаментін ерітіп жатыр екен. Толығырақ бейнежазбадан көріңіз:
Қадірлі оқырман, жекеменшікке өтіп кеткен соң, кәсіпорындағы қызметкерлердің, жалпы Арал тұрғындарының қазіргі жағдайы осындай. Көріп отырғаныңыздай, туып өткен атамекені болған соң, экологиялық мәселе бар екен деп, Аралтұздан теперіш көрдік екен деп, не адам өміріне қажетті демалыс орны, не саябағы жоқ, сұрқай тартты екен деп туған жерін тастап ел кете алмады. Ал мамандар мұндай жерге келгісі келмеген соң, маман тапшылығы бар. Тұрмыстың, әлеуметтік жағдайдың қиындығына қарамай, осы жерде тұрып жатқан ел үшін туған жердің қадірі тым биік. Туған жер, әрине, әрбір адамға ыстық. Дегенмен, тұрғындар осы өлкеге қолында құзіреті бар, билігі бар ел қамын ойлайтын атқамінер азаматтар болса, осы жағдаяттарға назар аударса дейді. Әрине, жастардың жанбағу үшін жұмыс іздеп жан-жақта бытырап жүргені тағы бар...
Мақала жазылып жатқан кезде белсенді Жомарт Қартбайұлы құзырлы органдардың өзінің сауалына жауап бергенін хабарлап, тілшімізге жауаптарын жіберді.
Экология және табиғи ресурстар министрлігі «Аралтұз» АҚ 2006 жылғы 27 қаңтардағы №004985 мемлекеттік лицензия негізінде жұмыс істейтінін хабарлаған. Лицензияға сай жұмыстар: Жақсықылыш көлінде тұз өндіру, оны тасымалдау, теміржол жолдарын орнату, жарылыс жұмыстары, геологиялық бақылау. Компания 2023 жылы екі экологиялық рұқсат алынған (№ KZ30VCZ03212200 және № KZ62VCZ03213758). Рұқсаттар 2027 жылға дейін жарамды.
Еңбек инспекциясының тексеру қорытындысын қарасақ, н егізгі анықталған бұзушылықтар ретінде сүт өнімдерінің және диеталық өнімдердің берілмегені айтылған. 2023 жылдың қаңтарынан бастап 2025 жылдың сәуіріне дейін химиялық заттармен жұмыс істейтін қызметкерлерге сүт берілмеген. Сондай-ақ еңбек инспекциясы цехтарда аспирация (желдету) жүйесі жоқ екенін анықтаған.
Еңбек инспекциясы жұмыс берушіге бұзушылықтарды жою туралы нұсқама берілгенін мәлімдеді.
Сондай-ақ, әкімшілік шаралар қолданылды (ҚР ӘҚБК 87 және 93-баптары бойынша).
Ал Арал ауданы әкімінің аппараты коммуналдық мемлекеттік мекемесі Арал ауданы бойынша атқарылып жатқан жұмыстар туралы қысқаша мәлімет беріпті. Республикалық бюджет есебінен бөгеттерді қалпына келтіру, каналдарды тазарту, Көкарал бөгетін нығайту жұмыстары жүргізіліп жатқанын айтты. 2023 жылы Арал ұлтанында 53 мың гектарға сексеуіл егілген. (6,2 млн дана көшет).
Арал ауданы әкімінің аппаратының хабарлауынша 2024 жылы 21,7 млрд теңгеге 328 мың тонна ас тұзы, 1,2 млн тонна техникалық тұз өндірілді. Бұл кішігірім шаралар Арал өңірінің мәселесін шешім бере алады деу қиын.
Orda.kz тілшілері осы іссапарда Аралтұз басшылығы заңсыз жұмыстан шығарып жіберген қарапайым жұмысшымен тілдесіп, ондағы жағдай жайлы егжей-тегжейіне дейін сұраған еді. Orda.kz мақаласынан үміт пен күдіктің арасында өз құқығын қорғау үшін барын салған, табан ет маңдай терімен еңбек еткен, қарапайым жұмысшының күресі жайлы оқыңыз.",2025-07-03T17:33:25+05:00,2025-07-03T17:33:25+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/photo_2025-07-03_14-58-58.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1751454682_photo_2025-07-01_16-10-14.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1751454682_whatsapp-image-2025-06-23-at-19_51_42.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1751454682_whatsapp-image-2025-06-23-at-19_51_43-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1751454683_whatsapp-image-2025-06-23-at-19_51_42-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1751454683_whatsapp-image-2025-06-23-at-19_51_43-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1751454683_whatsapp-image-2025-06-23-at-19_51_43.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1751454720_photo_2025-07-02_15-59-45.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1751454720_photo_2025-07-02_15-59-46.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1751454720_photo_2025-07-02_15-59-54-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1751454720_photo_2025-07-02_15-59-55.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1751454721_photo_2025-07-02_15-59-03.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1751454721_photo_2025-07-02_15-59-04.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/photo_2025-07-01_16-10-14-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/photo_2025-07-01_17-17-04.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/photo_2025-07-02_15-58-16.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/photo_2025-07-02_15-58-17-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/photo_2025-07-02_15-58-17.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/rarar.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/rolr.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/photo_2025-07-03_14-58-58.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/photo_2025-07-03_14-58-58.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/vapu.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/vavamy.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/yvyaf.png,
c85fa3af811a73ede38c449846907b3e,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Еуроодақ Қазақстанға соғыстан қашып келген алты ресейлікке кіруге рұқсат берді,"Бұл ЕО елдерінің Ресейден қашып кеткен бірнеше әскери қызметкерден тұратын тобына кіру құжаттарын беруге келіскен алғашқы белгілі оқиға, деп хабарлайды Orda.kz сайты Би-би-си-ге сілтеме жасап.",investigations,https://kaz.orda.kz/euroodak-kazakstanga-sogystan-kashyp-kelgen-alty-resejlikke-kiruge-ruksat-berdi-127658/,"Бұл ЕО елдерінің Ресейден қашып кеткен бірнеше әскери қызметкерден тұратын тобына кіру құжаттарын беруге келіскен алғашқы белгілі оқиға, деп хабарлайды Orda.kz сайты Би-би-си-ге сілтеме жасап.
Мобилизациядан Қазақстанға қашқан алты ресейлік қашқын Францияға кіруге рұқсат алды. Қазан айының басында олар елге жетіп, баспана сұрау процесін бастады.
Би-би-си ресейлік қызметі ресейлік қашқындардың Еуроодақ елдерінің бірінен баспана алу мүмкіндігі және Қазақстандағы құқық қорғаушылардың оларға қалай көмектесіп жатқаны туралы айтты.
Украинада соғыс басталғаннан кейін ішкі ресейлік төлқұжатпен кіруге болатын Қазақстан -  елінен қашқан ресейліктерді қызықтыратын орталыққа айналды.
Әуелі елімізге соғыспен келіспейтін саяси қайраткерлер мен қарапайым жұрт ағылды, жұмылдыру жарияланғаннан кейін соғысқа айдайды деп қорықандар, оның ішінде қазірдің өзінде жұмылдырылған және мансаптық әскери қызметшілер де топырлап келе бастады.
Ресейдегі жұмылдырудан Қазақстанға қашып келгендерге Астанада құқық қорғаушы, Қазақстандық халықаралық адам құқықтары бюросының (ҚХАҚ) заңгері Артур Алхастов көмектесуде.
Алхастов өзінен және басқа да құқық қорғаушылардан көмек сұраған ресейлік қашқындарды тексеруге кірісті - олардың елге жіберілген ресейлік қауіпсіздік күштерінің қызметкерлері емес екеніне және олар шынымен де әскери қылмыс жасамағанына көз жеткізу үшін олардың әңгімелерінің шындыққа сәйкестігін тексерді.
Әскери қылмыс жасады деген күдікке ілінгендердің Еуроодақ елдеріне кіру визасын алуға мүмкіндігі жоқ.
Соғыс басталғаннан кейін кейбір еуропалық елдер, мысалы, Германия мен Франция соғысқа қарсы көзқарастары бар ресейліктерге өз елінде қудалау қаупін тудыратын гуманитарлық визаларды бере бастады, бірақ ресейлік дезертирлер оларды қабылдай алатын адамдар санатына жатпайды.
Еуропаға келген қашқындар тарихы бұқаралық ақпарат құралдары арқылы белгілі, әдетте ол жерге заңсыз немесе алдын ала алынған жол жүру құжаттарымен келеді.
Бір жылдан астам уақыт бойы әртүрлі елдердің құқық қорғаушылары (мысалы, Германияда бұл InTransit ұйымы, Францияда - Russie-Libertés құқық қорғау қауымдастығы) Еуропалық билік органдарымен келіссөздер жүргізуге тырысып, әскери қылмыстарға қатысы жоқ соғысқа қарсы позициясы бар қашқындарға құжат рәсімдеп, оларға кіруге рұқсат бере бастады.
Russie-Libertés президенті Ольга Прокопьеваның айтуынша, құқық қорғаушылар бір жылдан бері әртүрлі есіктерді қағып, кем дегенде ҰҚШҰ елдеріндегі ең қауіпті Украинадағы қылмыстарға және соғысқа қатысы жоқ адамдарды қалдыруға көмектесетін жүйенің қандай да бір түрін жасауға тырысуда.
2023 жылы Францияның Ұлттық баспана соты (CNDA) ресейлік әскерден қашқандар мен мобилизациядан қашқан ресейліктер елде босқын мәртебесін алуы мүмкін деп шешті.
AFP 2024 жылдың маусымында хабарлағандай, CNDA мобилизациядан қашқан 102 ресейлікке осындай мәртебе берді, бірақ олардың ешқайсысы қашқын емес. Бұл Францияның өзінен ғана баспана сұрай алатындығымен түсіндіріледі, ал қашқындар оған шетелдік төлқұжатсыз қол жеткізе алмайды.
Құқық қорғаушылардың өткен көктемге дейін еуропалық билік өкілдерімен ресейлік дезертирлерге виза беру туралы келіссөздер жүргізу әрекеті сәтсіз аяқталды.
Бірте-бірте Қазақстанда қашқын әскери қызметкерлер көбейді, ал өткен жазда Ресей армиясының дезертирлері басқа ресейлік әскери қызметшілерге соғысқа қатысудың баламасы бар екенін көрсету үшін «Қарумен қоштасу» жобасын бастауға шешім қабылдады.
«Қарумен қоштасу» қатысушылары Қазақстанда ұсталып, Ресейге депортациялану қаупі болды, олардың барлығына қатысты қылмыстық іс қозғалды.
Биылғы жылдың мамыр айында «Қару-жарақпен қоштасудың» алты қатысушысы Еуропаға кіру құжаттарына рұқсат алғаны белгілі болды.
Бұған дейін құқық қорғаушылар Украинаға соғыс басталғаннан кейін Қазақстандағы ресейлік дезертирдің еуропалық виза алып, елден ұшып кеткені туралы бір ғана оқиғадан хабардар болған.
Бұл адам әскерден қашқаннан кейін жаңа IT мамандығын меңгеріп, Германияда жұмыс тапты. Өткен жазда ол жұмыс визасымен барған.
Биыл көктемде кіруге рұқсат етілген алты адамның біреуі ғана Украинада болған, қалғандары мансапты офицерлер, ал екеуі жұмылдырылған, дейді Алхастов.
Бұл алты дезертир мәселесі бойынша еуропалық билікпен жұмыс істейтін құқық қорғаушылардың алғашқы табысы, дейді Russie-Libertés өкілі Прокопьева.
Ол бұл жағдайларды ерекше екенін және бұл істерді қарау кезінде еуропалық билік үшін қашқындық фактісі ғана емес, дезертирлердің айқын дәйекті ұстанымы маңызды болғанын атап өтті.",2024-10-13T14:04:21+05:00,2024-10-13T14:04:21+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/1728804771_332464545676.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/1728804771_332464545676.webp,
99fe37a7c36d0f337c8d933eff9388c4,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,ЕуроОдақ Ресейге қарсы санкцияларды қатайтпақшы: Қазақстан неге дайындалуы керек?,"ЕуроОдақ елдері Украинадағы соғысқа байланысты Ресейге қарсы санкцияларын күшейтуге дайындалуда. Олардың кейбір жоспарлары Қазақстанға да әсер етуі мүмкін, деп хабарлайды Orda.kz.",investigations,https://kaz.orda.kz/euroodak-resejge-karsy-sankcijalardy-katajtpakshy-kazakstan-nege-dajyndaluy-kerek-127981/,"ЕуроОдақ елдері Украинадағы соғысқа байланысты Ресейге қарсы санкцияларын күшейтуге дайындалуда. Олардың кейбір жоспарлары Қазақстанға да әсер етуі мүмкін, деп хабарлайды Orda.kz.
Reuters агенттігінің өз дереккөздеріне сілтеме жасап хабарлауынша, еуропалық дипломаттар қазір ЕО-ның Ресейге қарсы санкцияларының мүмкіндігінше ұзақ уақыт күшінде қалуы үшін белсенді жұмыс істеп жатыр. Олар қараша айында АҚШ-тағы президент сайлауында Дональд Трамп жеңіске жетсе, Мәскеуге санкциялық қысымды азайтады деп қауіптенеді.
Қазақстанға әсер етуі мүмкін ықтимал қадамдар, басқалармен қатар, Ресей Федерациясына жеткізілетін тауарларды анықтаудағы «кешенді» тәсіл және мұнай тасымалына неғұрлым қатаң шектеулер.
Қазақстандық компаниялар Ресеймен қосарлы мақсаттағы тауарларды саудалағаны үшін санкция тізіміне енді, ал Қазақстан мұнайы Батысқа Ресей Федерациясы аумағы арқылы жеткізіледі. Сондықтан санкциялар күшейтілсе, ЕуроОдақтың Астананың тыйымды қаншалықты мұқият орындайтынына назары арта түсетіні сөзсіз.
Рейтер агенттігінің үш көзі бірден санкцияларды күшейту қос мақсаттағы тауарларды жеткізуге ғана емес, жалпы Ресеймен саудаға да әсер ететінін айтты. Міне, Қазақстан тағы да нысанаға алынды.
Reuters агенттігінің хабарлауынша, біз Ресей Орталық банкінің активтерін бұғаттауға қатысты ережелерді қатайту туралы да айтуымыз мүмкін. Қазіргі уақытта Еуропа елдері бұл активтерді бұғаттау туралы шешімдерді жарты жылда бір рет жаңартуы керек. Бұл кезеңді үш жылға өзгертуге болады, яғни ұзақ мерзімді перспективада санкцияларды жою қиынырақ болады.
Батыс сарапшылары Дональд Трамп қайтадан АҚШ президенті болып, Мәскеуге біраз жеңілдіктер жасайтын болса, Еуропалық Одақ Ресей Федерациясына қарсы санкцияларын айтарлықтай күшейтіп, тәуелсіз әрекет етуге мәжбүр болатынын қазірдің өзінде ескертті.
Күні кеше ғана Қазақстан Ресейге қарсы санкцияларды айналып өту үшін өз аумағын пайдалануға қарсы екенін тағы да баса айтты. Бәлкім, бұл санкциялар режимі қатайтылған жағдайдың алдын алу мәлімдемесі шығар.
Жақында Америка Құрама Штаттары Ресей Федерациясына және Ресейге қосарлы мақсаттағы тауарларды жеткізетін «үшінші елдердегі делдалдарға» қарсы жаңа шектеулер жариялады. Сондықтан Батыстың санкциялық тізімдері жақын арада Орталық Азия елдерінің жаңа компанияларымен толығуы мүмкін.",2024-10-26T11:09:02+05:00,2024-10-26T11:09:02+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/2022_06_08_210709210815140a3810500i.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/2022_06_08_210709210815140a3810500i.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/2022_06_08_210709210815140a3810500i.webp,
7668fcab0770f3236b315390612387b8,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Германияға қашқан прокурор Дүйсеновтің қолында қандай маңызды дерек бар?,Қайрат Қожамжаровтың серігі — бұрынғы прокурор Мақсат Дүйсенов Германиядан саяси баспана сұраған. Неміс билігі мардымды дерек берудің орнына істің құпия екенін алға тартады.,investigations,https://kaz.orda.kz/germanijaga-kashkan-prokuror-dyjsenovtin-kolynda-kandaj-manyzdy-derek-bar-135239/,"Қайрат Қожамжаровтың серігі — бұрынғы прокурор Мақсат Дүйсенов Германиядан саяси баспана сұраған. Неміс билігі мардымды дерек берудің орнына істің құпия екенін алға тартады. Дегенмен Orda.kz -ке Мақсат Дүйсеновтің қолында Қазақстандағы беделді тұлғаларға әсер ететін деректер болуы мүмкін деген ақпарат түсті.
Әуелі Қазақстан құқық қорғау органдары Дүйсеновті Фюрт (Германия) қаласында ұстады деп хабарлаған еді. Шындығында жағдай басқаша болып шықты. Transparency International Deutschland e.V. ұйымының (жемқорлықпен күрес) мүшесі Әсел Темірова Orda.kz-ке істің біраз жайын ашып берді.
Әсел Темірова Дүйсеновтің шын мәнінде Германиядан баспана сұрап жатқанын және қазір қамауда екенін мәлімдеді.
Экстрадиция мәселесі әзірге тоқтатылған. Бұрынғы прокурордың әрі қарайғы тағдырын Бавария федералды өңірінің жоғарғы соты (Oberlandesgericht) шешеді.
Transparency International өкілі сондай-ақ Дүйсеновпен кездесуді жоспарлап отырғанын айтты.
Біз неміс ведомстволарына сауал жолдап, ресми жауаптар алдық.
Федералдық қылмыстық полиция басқармасы (Bundespolizei) сыпайы түрде пікір беруден бас тартып, қазақстандық қашқын жайлы деректерді ашпады.
Германия әділет министрлігі экстрадиция жайлы іс құпиясы болғандықтан жарияланбайтынын еске салды.
Бас прокуратурадан да қысқа жауап келді.
Біз бұған дейін Мақсат Дүйсеновтің ашық үндеу жасағанын жазған едік. ARGA құқық қорғау арнасына берген сұхбатында ол Хоргос ісі, ҰҚК басшылығы және Қайрат Қожамжаров туралы айтты.
Дүйсеновтің үндеуі Қазақстан билігін уайымға салды. Құқық қорғау органдары YouTube-тағы видеоны бұғаттауға тырысып жатыр.
Енді қашып кеткен прокурордың тағдыры Германия шешіміне тәуелді. Егер оған баспана берілсе, экстрадициямен елге әкелмейді. Әзірге Қазақстан қашқын прокурорды қайтару үшін барлық дипломатиялық, елшілік және тіпті Еуропа арнауларын пайдаланып жатыр. Алайда әзірге нәтиже жоқ.
Авторы: Зарина Файзуллина",2025-10-01T09:30:17+05:00,2025-10-01T09:30:17+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1759247369_1758813348_byvshij_genprok_napisal_knigu_kollazh_kopija-1.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/photo_2025-09-30_19-48-47.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1759247369_1758813348_byvshij_genprok_napisal_knigu_kollazh_kopija-1.webp,
4da775614fd4ea72c633ed363de585d0,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Гүлмира Сатыбалды сотқа қатысудан бас тартты»: Сот процесі бітуге аз қалғанда қандай тың деректер мәлім болды?,Алматы қаласының қылмыстық істер жөніндегі мамандандырылған ауданаралық сотында өтіп жатқан Гүлмира Сатыбалды мен оның жүргізушісі Мәди Батыршаевқа қатысты сот процесінің жарыссөз кезеңі бүгін аяқталды. Сот процесінің аяқталуына жақын қалғанда Қайрат Сатыбалдының бұрынғы жұбайы сотқа қатысудан бас тартты. Іске қатысты басқа да тың мәліметтер пайда болды.,investigations,https://kaz.orda.kz/gylmira-satybaldy-sotka-katysudan-bas-tartty-sot-procesi-bituge-az-kalganda-kandaj-tyn-derekter-malim-boldy-126539/,"Алматы қаласының қылмыстық істер жөніндегі мамандандырылған ауданаралық сотында өтіп жатқан Гүлмира Сатыбалды мен оның жүргізушісі Мәди Батыршаевқа қатысты сот процесінің жарыссөз кезеңі бүгін аяқталды. Сот процесінің аяқталуына жақын қалғанда Қайрат Сатыбалдының бұрынғы жұбайы сотқа қатысудан бас тартты. Іске қатысты басқа да тың мәліметтер пайда болды.
Бұл туралы Orda.kz тілшісі хабарлады.
Алдымен 27 тамыз күні сотта қорғаушы Әсемгүл Даниалова Гүлмира Сатыбалды денсаулығына байланысты сотқа қатысудан бас тартқанын айтты.
Алайда судья Мартбек Кәкімжанов Гүлмира Сатыбалдының жарыссөзге қатысудан бас тарту туралы акт толтыруға өзі рұқсат еткенін айтты.
Гүлмира Сатыбалды мен оған бағынышты адамдардан жәбір көрді деген Абай Жүнісовтің қорғаушысы Рашид Теңізбаев сотталушылар қатаң жазасын алу керектігін айтты.Теңізбаевтың айтуынша, Гүлмира Сатыбалды Абай Жүнісовке ақша жымқырды деп қысым көрсетіп, Қайрат Сатыбалдымен қорқытып, оны заңсыз қамауда ұстаған.
Қорғаушының айтуынша, егер Гүлмира Сатыбалды шынымен де Жүнісовті ортақ бизнестен ақша ұрлады деп күдіктенсе заңды аудит ұйымдастырып, жымқырды деген соманы анықтауы керек еді.
Теңізбаевтың айтуынша, аудит тексерісінен кейін Жүнісов пен Қайрат Сатыбалдының бизнес орталығында екінші кездесуі өткен.
Жарыссөзде Теңізбаев Сатыбалдыны 126-бабы 3-бөлігі 3-тармағы,194-бабы 4-бөлігі 2-тармағы, 389-бабы 4-бөлігі бойынша, ал Мәди Батыршаевты 126-бабы 3-бөлігі 3-тармағы бойынша қылмыс жасағаны үшін кінәлі деп танып, қолданыстағы қылмыстық заңнамаға сәйкес ең қатаң жаза тағайындауды сұрады.
Сонымен қатар, Сатыбалды мен Батыршаевтан жасалған қылмыстық құқық бұзушылық салдарынан келтірілген материалдық шығынды Абай Жүнісовтің пайдасына 2 662 951 640 теңге, Жүнісов Қасымның пайдасына 233 966 500 теңге, Жүнісов Алтайдың пайдасына 109 000 000 теңге өндіріп алуды сұрады. Жалпы сома – 3 005 918 140 теңге.
Ал моральдық шығын ретінде Сатыбалды мен Батыршаев тарапынан Жүнісов Абайдың пайдасына 8 359 457 415 теңге, Жүнісов Қасымның  пайдасына 100 000 000 теңге, Жүнісов Алтайдың пайдасына 100 000 000 теңге өндіру сұралды. Жалпы сома – 8 559 457 415 теңге.
Жарыссөзде сөз алған айыпталушы Мәди Батыршаевтың айтуынша, 19 тамызда болған сот отырысында оның қорғаушысының ауырып қалғанына қарамастан сот отырысы жалғасқан. Осыған байланысты Батыршаевтың конститутциялық құқұғы бұзылғанын және куәгерлерден толық жауап алынбағанын, қылмыстық істі зерттеу бір жақты қаралғанын айтты.
Сондай-ақ, сотта Батыршаевтың анасы қоғамдық қорғаушы ретінде сөз сөйледі.
Батыршаевтың қорғаушысы Әсел Сұлтанмұратова Сатыбалды Батыршаевты қылмыс жасауға тартқанына дәлел болатын ешбір айғақ табылмағанын айтты.
Жарыссөзде Гүлмира Сатыбалдының қорғаушысы Әсемгүл Даниалова жоғарыда айтылған аудиттің заңды әрі компаниядан ағайынды Жүнісовтардың заңсыз 5 млрд-қа жуық қаражат жымқырғанына  негіз бар екендігін айтты. Ағайынды Жүнісовтердің бұл ұрлығын сот тергеуінің асығыс тоқтатылуына байланысты сот іске қосудан бас тартқан. Ұрланған қаражат туралы  «Sigma» компаниясының аудиторлық есебінде көрсетілген.
Сондай-ақ, Даниалова тергеу барысында Сатыбалды тартып алды деген материалдық дүние-мүлік бұған дейін Жүнісовтың АО «Baur Kazakhstan» компаниясынан ұрлағандары екенін айтты. Қорғаушының айтуынша, Сатыбалды Жүнісовтердің жылжымайтын мүлкін, кепілге қойған ақшасын өзінің жеке шотына салмаған және оны жеке мақсаттарына пайдаланбаған. Бұл ақша, «Ариа-Жана Астана» ЖШС-нің есепшотына несие берушілер, мердігерлер алдындағы берешекті өтеу және жұмысшыларға жалақы бойынша берешекті өтеу мақсатында салғандығын алға тартты. Автокөліктер мен арнайы техникалар да акционерлік қоғамдардың балансына берілді. Даниалова сонымен қатар Жүнісовтердің ұрланған заттарды қысымсыз және мәжбүрлеусіз қайтарғанын айтты.
Гүлмира Сатыбалдының қорғаушысы жарыссөздегі сөзін қортындылай келе, Абай Жүнісовтің өз үйінде қамауда отыруы өзіне ғана тиімді болғанын айтты. Даниалованың айтуынша, ол бұған дейін де түйіткілді мәселелерде осылай әрекет еткен. Бұл жолы да холдингті миллиардтаған доллар несие мен қарызға жеткізіп алып, Гүлмира Сатыбалдының «барлық жағдайды шешуін» күтіп отырғандығын айтты.
Еске сала кетейік, бұған дейін прокурор Гүлмира Сатыбалдыға 13 жыл , ал Мәди Батыршаевқа 10 жыл сұраған болатын.
Бүгін сот жалғасуда, айыпталушы тараптың жарыссөздегі пікірі мен басқа да тың ақпараттар Orda.kz тілшісінің назарында болады.",2024-08-28T11:46:41+05:00,2024-08-28T11:46:41+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/photo_2024-08-28_11-29-34.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/photo_2024-08-28_11-29-34.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/photo_2024-08-28_11-29-34.webp,
ac890525b873446e38b95592737c1c0c,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Халық сенген қайырымдылық алаяқтыққа айналған ба?,"Соңғы кезде кез-келген әлеуметтік желіні ашып қалсаңыз, не көп, қайырымдылық қорлары көп. Бірақ, Перизат Қайратқа қатысты оқиғадан соң көпшіліктің алдында қайырымдылық қорларының барлығын алаяқтықпен салыстыратын жағдайға жетті.",investigations,https://kaz.orda.kz/halyk-sengen-kajyrymdylyk-alajaktykka-ajnalgan-ba-129153/,"Соңғы кезде кез-келген әлеуметтік желіні ашып қалсаңыз, не көп, қайырымдылық қорлары көп. Бірақ, Перизат Қайратқа қатысты оқиғадан соң көпшіліктің алдында қайырымдылық қорларының барлығын алаяқтықпен салыстыратын жағдайға жетті. Халық енді кімге сенеді?
Orda.kz еліміздегі танымал қорлардың негізін қалаушылар мен сарапшыларға хабарласып, халықтың садақа деп берген миллиардтаған қаржысы қалай жұмсалып жатқанын сұрастырды.
Қайырымдылық қорлары мен ұйымдарының қаражатты өз қажетіне жарату немесе мақсатсыз жұмсау фактілеріне қатысты жанжалдар ақпарат көздерінде соңғы кезде жиі жарияланып жүр. Көктемде қаржы мониторингі алаяқтардың «емделуге» және «аз қамтылғандарға көмек көрсетуге» деген желеумен 660 мың қазақстандықты алдап кеткені туралы мәлімет таратқан болатын.
Қаражат мүлік сатып алуға, тұрмыстық шығындарға, букмекерлік кеңселерде бәс тігіуге және шетелде қымбат пәтерлер жалдауға жұмсалған.
Мамыр айында «Жібек жолы» қауымдастығына қарасты қайырымдылық ұйымдарына қатысты жанжал болды. Балалармен жұмыс істейтін 26 мекеме бірден жабылды. Ұйымдастырушыларға балалар құқықтарын бұзу және діни экстремизм сияқты айыптар тағылды.
Күзде мәдениет және ақпарат министрлігінің қайырымдылыққа қатысты өзгерістер әзірлеп жатқаны белгілі болды. Жаңа түзетулер бойынша жеке тұлғалардың банк картасына қаражат жинауға тыйым салу ұсынылды. Бұл бастама қоғам белсенділерінің наразылығын тудырды.
Түзетулерге қатысты талқылаулар жүріп жатқан тұста, «Biz Birgemiz Qazaqstan» қорының басшысы Перизат Қайратқа байланысты жанжал отқа май құйғандай әсер қалдырды. Жиналған қаражаттың бір бөлігі қайырымдылық жобаларға емес, қымбат жеке қажеттіліктерге жұмсалғаны анықталды. Қор құрылтайшыларының қатарында еліміздің бас партиясының белгілі тұлғалары да бар болып шықты.
Экономист Марат Әбдірахманов елімізде 20-дан аз құрылтайшысы бар қайырымдылық қорлары ғана жұмыс істейтінін атап өтті. Мысалы, «Biz Birgemiz Qazaqstan» қорында 16 құрылтайшы болған, ал басқа қорларда кейде екі-үш адамнан асапайды екен.
Заңсыз табыстарды қайырымдылық арқылы «тазарту» туралы әлемдік тәжірибені жиі естиміз. Бірақ, Марат Әбдірахмановтың айтуынша, Қазақстанда қомақты қаражаттарды мұндай жолмен «тазарту» мүмкін емес.
Қайырымдылық арқылы табыс «тазартылмаса» да, Қазақстандағы олигархтар өз имидждерін жақсартуда үлкен жетістіктерге жеткен. Сарапшының айтуынша, «бірқатар зауыт, газет, кеме» иелері әсіресе имидждік қайырымдылық жобаларында белсенді, олар өздерін қоғам алдында мұқтаж жандарға көмек көрсететін адал адамдар ретінде көрсетуге тырысады.
Ал, неге Қазақстанда жақсылық жасау дегенді алаяқтыққа айналдырып, жеке пайда табуға қолданып жатқанын сұрағанымызда, Марат Әбдірахманов қарапайым әрі шынайы жауап берді.
Алдымен еліміздегі ең танымал деген қайырымдылық қорлардың бірі  «Dauletten» қайырымдылық қорына тоқталайық. Қордың негізін қалаған танымал бұрынғы блогер, қазіргі мәжіліс депутаты Дәулет Мұқаев, ал директоры Жасұлан Бостандықұлы. 2020 жылдан бері қордың шотына 1,6 миллиард теңгеден астам астам қаражат түскен. Ал 1,4 миллиард теңгеден астам қаржыға көмек көрсетілген.
Мұқаевтың айтуынша, «Dauletten» қоры әу баста-ақ, есеп-қисап пен жиналған қаражаттың ашықтығын басты  мақсат қылып қойған. Ал әкімшілік және басқа да шығындарға қордың шотынан 2АЕК ғана аспайтын қаражаттың төңірегінде жұмсалатынын айтты. Сонымен қатар, қайырымдылықтың қаражатын жеке нөмірге, жеке шотқа жинайтын қорлардың көбейіп кеткендігін жеткізді.
Сонымен қатар, жақында ғана ақпарат және қоғамдық даму министрі Аида Балаева айтқан қайырымдылық қорларының жұмысын реттейтін заң жобасына қатысты да сұрастырдық.
Депутаттың айтуынша, Перизат Қайратқа қатысты жағдайда таяқтың екі ұшы бар. Бір жағынан, әрине, алаяқтық әшкере болып, ұсталып жатыр, ол дұрыс. Оның екінші жағы шынымен де қиналып, шынымен де мұқтаж болған отбасына ертең ешкім көмектеспей қалуы мүмкін, Перизаттың жағдайында ол қаншама халықтың сеніміне селкеу тигізгені анық екендігін айтты.
Ал балаларға арналған қоғамдық қайырымдылық қордың бірі «Милосердие» 2006 жылы құрылған. Қордың  негізін қалаушысы – Аружан Сайын.  Қор елімізде емделмейтін, күрделі ауруға шалдыққан балалар мен аутизмге шалдыққан және жетім қалған балаларға отбасын іздестірумен айналысады. Қор ресми сайттың басты бетіне  5 800 065 777 теңге жиналғандығын жазып қойыпты.
Осы орайда біз Аружан Сайынға хабарласып, жалпы халықтың ақшасына жиналатын қорларда әкімшілік жұмыстары мен қордың кеңсесі және ол қорға тиесілі көлік пен басқа да адамдардың жұмыстарына қаражатты қай жақтан алатыны жайлы сұрастырдық.
Сонымен қатар, Аружан Сайынның айтуынша, қор демеушілері мен халықтың жіберген әрбір тиыны қайда, қалай жұмсалып жатқандығын толық ресми сайтқа кіріп бақылап отыруға болады.
Сонымен қатар, Аружан Сайын қайырымдылық қорлардың жұмысын реттейтін заң жобасының талқылау жұмыс тобында екенін айтты. Бірақ, ондағы талқылаудың қандай бағытта жүріп жатқандығын толыққанды айта алмайтынын, дегенмен де талқылау өте қызу болып жатқанын жеткізді. Жоспар бойынша бұл заң жобасы келесі жылдың басында мәжіліске депуттатардың талқысына кетуі керек.
Осы орайда қайырымдылықты кәсіби жолға қойып, одан пайда көріп отырғандар жайлы TALAP қолданбалы зерттеулер орталығының бас экономисті Рахым Ошақбаевтан сұрастырдық.
Оны мәжіліс депутаты Азат Перуашев та қолдады. Ол Қазақстанда қайырымдылықтың шынымен де күшті құрал екенін атап өтті, ол адамдарды трагедияға ұшырағандарға көмек көрсетуге, қиын сәттерде қолдау көрсетуге біріктіреді.
Соңғы кезде атышулы болып кеткен «Asar-Ume» қайырымдылық қорының басшысы Асхат Нұрмашевқа жоғарыда Дәулет Мұқаев пен Аружан Сайынға қойған сұрақпен хабарласқанымызда, олар үшін қазір бұл тақырып өзекті емес екендігін жеткізді.
Айта кетейік «Asar-Ume» қайырымдылықты халықтың ақшасына жасап отыр. Ендеше біз үшін қордың жұмысына қатысты сұрақтар қашан да өзекті әрі оны көпшіліктің білуге құқығы бар. Дәл осы ойымызды жеткізгенде «Asar-Ume» басшысы сәл ойланып, «кейінірек жауап берем», — деп қысқа қайырды. Екі рет WhatsApp мессенджріне жазғанымызда тағы да уақыттың тығыздығына ысырып, артынан байланысқа шықпады. Ең қызығы, еліміздегі ең танымал қайырымдылық қорының негізін қалаушы министрлікте талқыланып жатқан заң жобасынан мүлдем хабарсыз болып шықты.
Біздің мақсат, біреуді қаралап, біреуді мақтау емес. Айтарымыз, қайырымдылық қорлары халыққа жақсылық жасаса, сол халықтың қалтасынан шыққан қаражатқа жасап жатыр. Былай қарасаң, халық өз жыртығын өзі жамап отыр. Ал енді сол халықтың ақшасын есепсіз, ессіз өз керектеріне жұмсау нағыз қылмыс екені ақиқат.
Авторлар: Анастасия Прилепская, Перизат Жарылқасын",2024-12-13T13:32:46+05:00,2024-12-13T13:32:46+05:00,kk,Редакция,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/ooooooo.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/ooooooo.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/ooooooo.webp,
f7c13e96dcaed7961198cee809d26325,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Халықты ала тайдай лаңдатқан ағайынды Боранбаевтар кімді тонады?,"Бас прокуратура Қазақстандағы ең бай әрі ықпалды бизнесмендердің бірі болған Қайрат Боранбаевтың бауыры Мұрат Боранбаевтың ұсталғанына қатысты мәлімет ұсынды,  деп хабарлайды Orda.kz.",investigations,https://kaz.orda.kz/halykty-ala-tajdaj-landatkan-agajyndy-boranbaevtar-kimdi-tonady-133420/,"Бас прокуратура Қазақстандағы ең бай әрі ықпалды бизнесмендердің бірі болған Қайрат Боранбаевтың бауыры Мұрат Боранбаевтың ұсталғанына қатысты тың мәлімет берді,  деп хабарлайды Orda.kz.
Ведомствоның мәліметінше, оған қатысты қылмыстық іс 2022 жылғы қазанда Алматы қаласы бойынша Экономикалық тергеп-тексеру департаментінде тіркелген. Боранбаев ақылы автотұрақ жүйесін іске қосу кезінде қаражат жымқыру бойынша күдікке ілініп, іздеуде болған.
2022 жылы сәуірде  екі бірдей автотұраққа жауапты - Алматыдағы ақылы автотұрақтарды қадағалайтын Aparking және Алматы Спецтехпаркинг Сервис басшылары қамауға алынды.
Олар Қайрат Боранбаевты Қаржы мониторингі агенттігі ұстағаннан кейін бір ай өткен соң құрықталды.
Бас прокуратура өкілдері Мұрат Боранбаевтың өз еркімен келіп, берілгенін мәлімдеді. Онымен кінәсін мойындау және заңсыз жолмен алынған активтерді қайтару туралы процессуалдық келісім жасалған. Ресми мәлімет бойынша, Алматы қаласы Алмалы аудандық сотының шешімімен Мұрат Боранбаев қылмыстық жауапкершіліктен босатылды.
2023 жылғы компанияның хабарламасына сәйкес, A-Parking 2023 жылдың 15 шілдесінен бастап ақылы тұрақтарға қызмет көрсетуді тоқтатты. Бұл туралы халыққа тек 20 шілдеде ғана белгілі болды.
Сол кезде компания көлік тұрағына қызмет көрсету бойынша барлық өкілеттіктер Алматы әкімдігіне бергенін атап өтті.
2022 жылғы 14 сәуірде «Алматы тұрағы» (A-Parking) жобасының аса ірі көлемдегі бюджет қаражатын ұрлаған күдікті басшыларына қатысты сотқа дейінгі тергеу басталғаны белгілі болды.
2023 жылдың 6 наурызында Алматының Алмалы аудандық соты «Алматы спецтехпаркинг сервис» ЖШС бұрынғы директоры Марат Пірінбеков пен «Alan Parking» ЖШС бас директоры Мұхтар Базарбаевтың ісін қарады.
Сот арқылы айыпталушы Марат Пірінбеков «А» ЖШС-нің директоры бола тұрып, айыпталушы Мұхтар Базарбаевпен алдын ала сөз байласып, 225 630 072 теңге ұрлағаны анықталды («П» ЖШС-нің шотына автотұрақ үшін алымнан түскен).
«Алматы спецтехпаркинг сервис» ЖШС бұрынғы директоры Марат Пірінбеков
Бұдан басқа, айыпталушы Мұхтар Базарбаев «А» ЖШС бас директоры бола тұра, іздеуде жүрген адаммен алдын ала сөз байласып, алаңдық автоорынтұрақтарды жинаудан түскен 190 078 778 теңге сомасындағы аса ірі көлемдегі ақшалай қаражатты ұрлағаны мәлім болды.
«Alan Parking» ЖШС бұрынғы бас директоры Мұхтар Базарбаев
Сотталушылардың қылмыстық әрекеттерінің нәтижесінде мемлекет «А» ЖШС және «П» ЖШС қызметінің нәтижелері бойынша алынған пайданың 30% мөлшерінде жалпы сомасы 436 040 706 теңгеге дивидендтерді толық алмаған.
Қылмыстық істі қарау барысында мемлекетке келтірілген залал толық көлемде өтелді.
Сотталушылардың кінәсі экономикалық сараптамамен, аудиторлық қорытындылармен, куәгерлердің айғақтарымен және істің басқа да материалдарымен дәлелденді.
Айта кету керек, сотта айыпталушылар мемлекет үшін ақылы автоматтандырылған тұрақтарды енгізу жобасының тиімді болғанын көрсете отырып, кінәсін мойындаған жоқ. Олардың келтірілген уәжі бойынша мемлекет өз тарапынан осы жобаға ақша қаражатын салмай, айыппұлдар, салықтар және дивидендтер түрінде пайда тапқан.
Прокурор өз айыптауын қолдап, соттан сотталушыларға 8 жылға бас бостандығынан айыруды тағайындауды сұрады.
Қылмысқа қатысушы әрбір қылмыскердің қылмыстық рөлін, жеңілдететін мән-жайларды ескере отырып, сот сотталушы Пірінбековты 5 жылға, сотталушы Базарбаевты 6 жыл 6 айға қауіпсіздік жағдайы орташа қылмыстық-атқару жүйесі мекемелерінде бас бостандығынан айыруды тағайындады.
Сонымен 2022 жылдың 14 сәуірінде Алматыда «Alan Parking» ЖШС бас директоры Мұхтар Базарбаев тұтқындалғаны белгілі болды. 18 сәуірде «Алматы спецтехпаркинг сервис» ЖШС директоры Марат Пірінбековтың тұтқындалғаны туралы ақпарат тарады.
Сол жылғы 19 қыркүйекте олардың қамауға алу мерзімі ұзартылғаны хабарланды.
2022 жылы Қаржылық мониторинг агенттігі кәсіпкер Мұрат Боранбаевқа іздеу жариялаған болатын. Ол Алматы қаласындағы ақылы автотұрақтарға қатысты қылмыстық істің басты фигуранты және қылмысты ұйымдастырушы деп аталды. Мемлекеттік сатып алу порталында 2017 жылы Мұрат Боранбаевтың «Alan Parking»  ЖШС басшысы болғаны туралы ақпарат жарияланды.
Өткен жылдың желтоқсанында Қайрат Боранбаев иелік ететін RR2 компаниясы «Alan Parking» фирмасындағы 30 пайыздық үлесті сатып алғаны белгілі болды. Бұған дейін ақылы автотұрақ операторы мемлекетке тиесілі болған.
Кейін Алматы әкімдігі «Алматы спецтехпаркинг сервис»   компаниясындағы 70 пайыз үлес пен «Alan Parking» компаниясындағы 100 пайыз үлес қаланың меншігіне қайтарылғанын хабарлады.
Өткен жылдың күзіне дейін Мұрат Боранбаев халықаралық іздеуде болған. Сол кезде Қаржылық мониторинг агенттігі мемлекеттік қаражатты аса ірі мөлшерде ұрлау фактісі бойынша сотқа дейінгі тергеу жүргізіліп жатқанын мәлімдеген болатын.
Құқықтық статистика органдары порталында Мұрат Боранбаевқа іздеу жарияланғаны туралы 2022 жылғы ақпарат жоғалып кетті. Жақында Мұрат Боранбаевтың ұсталғаны туралы Бас прокуратураның Мемлекеттік активтерді қайтару комитеті мәлімдеді
Ақылы тұрақ операторының директоры Мұхтар Базарбаев 2022 жылдың сәуірінде тұтқындалғанымен, ал бюджет ақшасын жымқыру ісіне басты қатысты Мұрат Боранбаев бостандықта қалған болатын.
Енді үш жыл өткен соң оны да  ұстады. Мұрат Боранбаевтың ұсталғаны туралы Бас прокуратураның Мемлекеттік активтерді қайтару комитеті мәлімдеді.  Тергеу жалғасып жатыр.
Еске салайық, бұған дейін Қайрат Боранбаевтың «ҚазТрансГаз»  АҚ-ның ақшасын жымқырғаны үшін 6 жылға сотталғаны туралы жазған едік. Кейін мемлекет меншігіне сауда ойын-сауық кешенін, жылжымайтын мүлікті басқару компаниясын және фитнес клубтар желісін қайтарды. Залалды өтеуіне байланысты сот оның өтінішін қанағаттандырып, Боранбаев түрмеден босатылып, пробациялық бақылауға алынды.
Астана қалалық мамандандырылған ауданаралық сотының ұжымы кәсіпкерді ақша жымқырды және заңсыз алынған мүлікті заңдастыру бойынша кінәлі деп таныды.
Сонымен қатар Боранбаевтың мүлкі тәркіленіп, мемлекеттік қызметте және Ұлттық банкте жұмыс істеу құқығынан айырылды. Бұған дейін Қайрат Боранбаев 8 жылға сотталған еді. Алайда сот үкімнің күшін жойып, тергеу жалғасқан болатын.
Қаржылық мониторинг агенттігі баспасөз қызметінің хабарлауынша, тергеу аясында жалпы құны 90 млрд теңгеден асатын активтерді , оның ішінде мұнай кен орнын, газ тарату компаниясын, сервис саласындағы кәсіпорынды, қонақүй және сауда-ойын-сауық кешендерін, фитнес орталықтар желісін, кеңсе үй-жайларын және басқа да активтерді мемлекет меншігіне ерікті түрде қайтару жөнінде шаралар қабылданды.
Сондай-ақ Қайрат Боранбаев Білім беру инфрақұрылымын қолдау қорына 30 млрд теңге аударды.
Мәлімет бойынша аталған нысанның барлығы мемлекеттік органдар мен компаниялардың балансына берілді,  ал ақшалай қаражат білім беру инфрақұрылымын дамыту үшін жұмсалады.
2024 жылы тамыз айында Қайрат Боранбаевқа тиесілі «Азия Газ Чунджа» ЖШС мемлекеттік активтерге ресми түрде ауысатыны белгілі болды.
Үкімет активтерді қайтарып жатырмыз деп есеп беріп жатқанда, қашқын олигархтар өз ақшаларын заңды жолмен қайтарудың айласын тапты.
2025 жылғы сәуірде Түркия азаматы  Қайрат Боранбаевпен бірге Comfort Hotel Astana қонақ үй кешенін бақылайтын «Роял Комфорт Астана» компаниясына иелік еткен, яғни Қайрат Боранбаевтың серіктесі Тарык Волкан Оскайға іздеу жарияланды.
Біздің редакция осы істің барысын бақылап, оқырмандарын хабардар етіп отырады.",2025-06-22T11:00:49+05:00,2025-06-22T11:00:49+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/68552db195fa6764967914_jpg.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1750572923_800x450.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/407410a8-270b-4ff0-bba5-9cb58301b9d0.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/b12hgo0378.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/boan.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/photo1672829972-1440x810.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/r3sj8_d8sh875.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/68552db195fa6764967914_jpg.webp,
33a8e9f3e9bf4e0a759eb70d9da1f84d,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"«Эй, йоу, орыстар» -  авторы кім?: Рэптегі ұлтаралық араздық қоздыру белгілері полицияның есіне неге енді ғана түсті?","«Эй, йоу, орыстар» атты рэп соңғы жылдары TikTok пен instagram-да танымал болып кетті. Алайда, құқық қорғау органдары дәл осы рэп үшін QazNews24 сатиралық паблигінің жеткшісі Темірлан Еңсебек пен артынша оны қолдауға шыққандарды да қамауға алуда.",investigations,https://kaz.orda.kz/jej-jou-orystar-avtory-kim-rjeptegi-ultaralyk-arazdyk-kozdyru-belgileri-policijanyn-esine-nege-endi-gana-tysti-130106/,"«Эй, йоу, орыстар» атты рэп соңғы жылдары TikTok пен instagram-да танымал болып кетті. Алайда, құқық қорғау органдары дәл осы рэп үшін QazNews24 сатиралық паблигінің жеткшісі Темірлан Еңсебекті,  артынша оны қолдауға шыққандарды да қамауға алуда.
Orda.kz дауға айналған рэптің авторы кім екенін және неліктен полиция дәл қазір осы «туындыға» назар аударып отырғанын зерделеді.
Әуелі, ел арасында осыншама танымалдылық алған «поэзияның» алғаш қандай медиа платформаларда тарай бастағанын зерделеп көрдік. YouTube-та бұл рэп бірнеше арнада жарияланған. 2013 жылы Dadahan Hasan арнасында 436 қаралым жинаса, Руслан Перманов арнасында 1,2 млн қаралымға жеткен. Ал  4 жыл бұрын MRST KLDM арнасында жүктеліп, 384 мың қаралым жинапты. Бұл рэп шетелдік белгісіз бейнеклип арқылы танымал болды.
Бейнеклипте қазақ тіліндегі боғауыз сөздер, сондай-ақ, орыстар мен өзбектерге қарсы қорлау сипатындағы мәтіндер бар. Әннің бастапқы атауы «Эй, йоу, орыстар» емес, басқа боғауыз атаумен белгілі болған. Бейнеклипке пікір қалдырғандар екіге бөлінген, бір бөлігі әнді әзіл ретінде қабылдаса, екінші бөлігі наразылықтарын ашық білдірген. Сондай-ақ, пікір білдірушілердің арасында рэптің оңтүстік өңірде, нақтырақ айтқанда Шымкентте шыққан болуы мүмкін екендігі туралы жазылғанын байқадық.
Жалпы «Эй, йоу, орыстар» мыңдаған рет қайта жүктеліп, жүздеген лақап аттармен таралған. Әнді тіпті ЖИ көмегімен ресейлік әнші Дора лақап атымен танымал Дарья Шиханова да орындаған. Ал мәтін әртүрлі аранжировкаларға бейімделген.
Сонымен қатар, әнді іздеп әуре болудың да қажеті жоқ. Shazam ән табу қосымшасынан оп-оңай табуға болады. Сондай-ақ, Spotify мен Apple Music атты қосымшаларда бұл ән бар болып шықты, айына кем дегенде 20 тыңдалым жинайды.
Сонымен қатар, бұл «поэзия» Google іздеу жүйесіндегі бірнеше музыкалық сайттардан тыңдауға ешқандай кедергі жоқ. Әлеуметтік желіде әсіресе TikTok-та жасөспірімдер дәл осы рэпке жүздеген видео түсіріп, тіпті трендке айналдырып жіберген.
Біз бұл түсініксіз рэптің мәніне үңілдік. Әнде тек орыстарды ғана қорлап қоймай, өзбек ағайындардың да аттары аталды. Рэп бастан-аяқ боғауыз сөздерге толы. Ғаламторда рэптің қай жылы шыққаны әрі авторы белгісіз болғандықтан, мәтіндегі «Фатима Зухра» атты 2005 жылы шыққан Өзбекстан киносы аталғанына қарап, бұл рэп шамамен 2006 мен 2007 аралығында шыққан болуы мүмкін деп топшыладық.
Бұл әнді қай жылы және кімдер тыңдағаны, авторы кім болуы мүмкін деген сұрақтарға қатысты елімізде рэптің танымал бола бастаған кезінде осы саламен айналысқан режиссер Саясат Сауардан пікір сұрадық.
Көбісі бұл әнді 2007 мен 2008  аралығында алғаш рет есітігендерін, кейін ұмыт болып, соңғы екі-үш жылда әлеуметтік желілерде қайта шыға бастағанын айтты.
Қоғамда резонанс тудырған оқиға 17 қаңтар QazNews24 сатиралық паблигінің жетекшісі Темірлан Еңсебектің тұтқындалғаны туралы ақпарат. Белгілі болғандай, оған қылмыстық кодекстің 174-бабы яғни ""Этносаралық араздықты қоздыру"" бойынша қылмыстық іс қозғалды. 19 қаңтарда сот Еңсебекті екі айға уақытша ұстау изоляторына жіберді. Артынша Еңсебекті полиция сатиралық мағынадағы Тина Канделакиға қатысты постында  «шырқалған» рэпке қатысты ұстағаны анықталды. Яғни, түптеп келгенде сатираға дым қатысы жоқ. Сонда журналист «қырық жыл» бұрын шығып ғаламторды емін-еркін шарлап, жасөпірімдер арасында ТikTok-та трендке айналып үлгерген тіпті авторлары да белгісіз рэп үшін ұсталды ма деген сұрақ туындайды.
Алматы қалалық полиция департаменті Еңсебекке қатысты ұсталу себебін нақтылады. Департаменттің ресми жауабына сәйкес, оның ұсталғанының сатиралық жарияланымдарға қатысы жоқ.
Департамент пікірінде қандай материал туралы айтылып жатқаны нақты нақтыланбаған, бірақ бұл ән екені айтылған. Мүмкін, бұл QazNews24 арнасындағы Тина Канделаки туралы постқа тіркелген «Эй, йоу, орыстар» композициясы болуы мүмкін. Қазіргі уақытта құқық қорғаушылар әннің авторын анықтауға тырысуда.
Бір қызығы, 2024 жылы шілде айында Темірлан Еңсебектің құрбысы Мария Кочневаға дәл осы «Эй, йоу, орыстар» әнінің үзіндісін Арбатта орындағаны үшін оған ұсақ бұзақылық бабы бойынша сот шешімі тағайындалып, 10 күнге қамауға алынған болатын. Бастапқыда, белсенділердің айтуынша, бейнежазба елімізде аса қатты резонанс тудыра қоймаған. Бірақ, ресейлік «Z-топтарда» таралғаннан кейін Кочневаға полиция назар аударған екен.
Сонымен қатар, полиция Еңсебекке қолдау білдірген журналистер Руслан Бикетов пен Әсем Жәпішеваның өткізген жалғыз адамдық пикеттеріне қатысты сот 15 тәулікке қамауға алу туралы шешім шығарды.
Біз Қазақстанда таралуына тыйым салынған материалдар тізімін қарап шықтық. Алайда, дәл осы «Эй, йоу, орыстарға» қатысты ештеңе кезіктірмедік. Дегенімен де, заңгер Сергей Уткиннің пікірінше, бұл әннің тізімге енгізілген-енгізілмегені маңызды емес.
Сонымен қатар, заңгердің айтуынша, заңда нақты шекара айқын емес, содан адамдар зардап шегіп жатыр. Заңдағы тұжырымдамаларды асыра пайдалану мүмкіндігі бар жерде, ол сөзсіз орын алатындығын айтты.
Orda.kz таралуына тыйым салынған материалдарға қатысты мәдениет және ақпарат министірлігіне сауал жолдады. Сондай-ақ, осы дау төңірегінде ұсталғандардың ісі әрі қарай қалай өрбитіні редакция бақылауында болады.",2025-01-21T21:25:48+05:00,2025-01-21T21:25:48+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/je-jou-orystar-kollazh-kopija.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/jou1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/jou2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/photo_2025-01-21_14-12-00-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/photo_2025-01-21_14-12-00.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/photo_2025-01-21_17-42-08-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/photo_2025-01-21_17-42-08.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/je-jou-orystar-kollazh-kopija.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/je-jou-orystar-kollazh-kopija.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/vaivai.jpg;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1737474370_jou1.png;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1737474370_jou8.png;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1737474371_jou5.png;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1737474371_jou6.png;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-01/jou2.png;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-01/jou3.png;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-01/jou4.png;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-01/jou7.png,
b60e3875384daa7774cf330857c6d38d,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«ЭКСПО» ісі қайта қаралады: Депутат антикордан ұрланған қаржыны табуды талап етті,"«ЭКСПО» ісі қайта қаралуда: Антикор ұрланған қаржы аударылған офшорды іздеуде. 2016 жылы үлкен қоғамдық резонанс тудырған ЭКСПО-2017 құрылысындағы қаржы жымқыру ісі қайтадан қоғам назарында, деп",investigations,https://kaz.orda.kz/jekspo-isi-kajta-karalady-deputat-antikordan-urlangan-karzhyny-tabudy-talap-etti-132981/,"2016 жылы үлкен қоғамдық резонанс тудырған ЭКСПО-2017 құрылысындағы қаржы жымқыру ісі қайтадан қоғам назарына шығарылды, деп хабарлайды Orda.kz.
Мәжіліс депутаттары Бас прокуратура мен Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызметтен бұл істі қайта қарап, қылмысқа нағыз кінәлілерді анықтауды, сондай-ақ осы күрделі оқиғаның бүге-шүгесін ашуды талап етті.
Бұл талаптар «Астана ЭКСПО-2017» ұлттық компаниясы басшысының бұрынғы орынбасары Мұрат Омаровтың БАҚ-қа берген сұхбатынан кейін айтылды. Омаров тергеу органдары қылмыстық істі қолдан ұйымдастырды, ал нағыз кінәлілер жазадан сытылып кетті деп мәлімдеді.
Осыған байланысты мәжілісмен Ермұрат Бапи құқық қорғау органдарына ресми сауал жолдады.
Депутат Бас прокуратурадан жаңа тергеу жүргізуді сұрап, келесі сұрақтарға жауап беруді талап етті:
Бұл сауалдарға жауап ретінде Бас прокуратура Антикордың қазіргі уақытта ұрланған қаражаттың шетелге шығарылуына байланысты тергеу жүргізіп жатқанын хабарлады.
Ал басқа талаптарға қатысты прокуратура тергеуді қайта бастауға негіз жоқ деп есептейді. Ведомство өкілдерінің пікірінше, бұл істе шығарылған барлық сот үкімдері заңды болған.
Айта кетейік, 2016 жылы «Астана ЭКСПО-2017» қаражатын жымқыру ісі бойынша 23 адам сотталған. Сот шешімімен ЭКСПО басқарма төрағасы Талғат Ермегияев өзі және белгісіз өкіл арқылы «Rona LTD» ЖШС-мен мемлекеттік келісімшарт жасасқаны үшін 780 млн теңге пара алған деп танылды . Сонымен қатар, топ мүшелері 10 млрд теңгеден астам бюджет қаражатын жымқырған.
Биылғы сәуір айында экс-министр және «Астана ЭКСПО-2017» ұлттық компаниясының бұрынғы басшысы Талғат Ермегияев шартты түрде мерзімінен бұрын босатудан бас тартты .
2023 жылы Бас прокуратура 2017 жылғы ЭКСПО көрмесін салу кезіндегі заң бұзушылықтарды анықтады.",2025-05-31T14:01:53+05:00,2025-05-31T14:01:53+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/1748673028_img_4667.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/1748673028_img_4667.webp,
77e8dc13826d9e269cb0080a6d9ca318,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Қайрат Қожамжаровтың туыстары Шымкент мұнай өңдеу зауыты маңындағы жерді қалай иеленіп, қалай жоғалтты?",2025 жылдың 20 ақпанында Шымкент прокуратурасы жергілікті мұнай өңдеу зауытының маңында орналасқан үш жер учаскесін жеке меншікке беруден мемлекет меншігіне қайтару туралы қысқаша хабарлама жариялады.,investigations,https://kaz.orda.kz/kajrat-kozhamzharovtyn-tuystary-shymkent-munaj-ondeu-zauyty-manyndagy-zherdi-kalaj-ielenip-kalaj-zhogaltty-130886/,"2025 жылдың 20 ақпанында Шымкент прокуратурасы жергілікті мұнай өңдеу зауытының маңында орналасқан үш жер учаскесін жеке меншіктен  мемлекет меншігіне қайтару туралы қысқаша хабарлама жариялады . Қандай жеке тұлғалардан жер қайтарылғаны туралы хабарламада айтылмаған. Дегенмен, Orda.kz  бұл жерлер бұрынғы прокурор мен бұрынғы сенатор Қайрат Қожамжаровтың бауырлары басқаратын компанияға тиесілі екенін анықтады. Қайрат Қожамжаров 2000-шы жылдардың ортасында Қаржы полициясы мен Антикорды басқарған еді. Сол кездегі оқиғалар туралы сөз қозғалады.
Сот құжаттарына сәйкес 54,7 гектар жері мемлекет меншігіне қайтарылған компания – «HILL Invest» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі. Бұл компания 2011 жылы құрылған және сол кезден бері оның басшысы – Қайрат Қожамжаровтың ортаншы бауыры Қуат Қожамжаров. Қаржы полициясын басқару мерзімінің аяқталуына бір жылдай уақыт қалған еді, ал 2012 жылдың қаңтарында Қайрат Қожамжаров Ақмола облысының әкімі қызметіне тағайындалды.
Қайрат Қожамжаров өңірді басқарған кезде «HILL Invest» компаниясы Шымкент мұнай өңдеу зауыты мен теміржолдың арасында орналасқан учаскені пайдалану құқығын иеленді.
2013 жылдың қаңтарында Қайрат Қожамжаров Қазақстан Республикасының қауіпсіздік кеңесінің хатшысы атанды. Ал 2013 жылдың қарашасында «HILL Invest» алған жердің көп бөлігінің мақсатты тағайындалуы өзгерді.
Шымкент прокуратурасы жариялаған және спутник суреттеріне қарасақ, әлі күнге дейін зауыт салынбаған.
Жақында осы жерге байланысты Қожамжаровтар отбасының үшінші мүшесі – Дулат Қожамжаров туралы да мәлімет пайда болды. Бұл Қайрат пен Қуаттың кіші бауыры. Сонымен қатар, Дулат Қожамжаров 2024 жылы Forbes журналының Қазақстанның ең бай адамдар тізімінде 57-орынға ие болды. Ол – мұнай химиясы саласында ірі кәсіпкер. Дулат Қожамжаров жеті компанияның құрылтайшысы, соның ішінде «High Industrial Lubricants & Liquids Corporation (HILL)» ЖШС, оның басшысы 2014 жылдың мамырына дейін Қуат Қожамжаров болған.
2014 жылдың қыркүйегіне қарай осы «HILL Invest» ЖШС компаниясы оның бірі құрылтайшысы болды. Бұған дейін оның құрылтайшысы тек «Кемикал Логистик» ЖШС болған. Сол уақытта бауырларының үлкені, яғни Қайрат Қожамжаров Антикорды басқарып жүргеніне бір жарым айдай болған еді, ол осы қызметті 2017 жылдың желтоқсанына дейін атқарды.
2015 жылдың 10 сәуірінде Шымкент қаласы әкімдігі 8,4034 гектар жер учаскесін «HILL Invest» компаниясына сатты. 2015 жылдың шілде айында «HILL Invest» 4,15 гектар және 41,8786 гектар жер учаскелерін 10 жыл мерзімге жалға алды. Осыдан тоғыз ай бұрын Шымкент қаласы әкімдігі жердің мақсатты тағайындалуын ауылшаруашылықтан ЖЖМ зауыты құрылысын салуға өзгерткен болатын. Қаланың әкімі сол кезде қазіргі президент әкімшілігі жетекшісінің бірінші орынбасары Дархан Сатыбалды болды.
Осылайша, Шымкент мұнай өңдеу зауытының маңындағы 54 гектар жердің тарихы тоғыз жылға үзіліп қалды. Бұл аралықта Қожамжаровтар отбасының үлкені 2017–2019 жылдары Бас прокуратураны басқарды. 2019–2023 жылдары ол сенатор болды. Қазір ол жеке заң компаниясын басқарады – осы туралы ол Orda.kz журналисіне Болат Назарбаевтың асында қонақтар арасында жеке айтып берген. Ал 2024 жылдан бастап оны жазушы деп те атауға болады, ол «Кто убийца?» атты кітап шығарды. Қайрат Қожамжаровтың жеке тұлғасы, соның ішінде оның даулы тұстары туралы Orda.kz өткен жылы кеңінен жазған болатын.
Ашық дереккөздерге сүйенсек, о ның кіші бауырлары белсенді түрде бизнес жүргізуде. Мысалы, екі Қожамжаровтың бауыры да «HILL-Import» және «Invest Joint Comp» ЖШС-нің құрылтайшылары болып. Ал «Investments Management Company (IMC)» ЖШС-де Қуат Қожамжаров құрылтайшы, бірақ бұл жолы ол немересі Елнар Қожамжаровпен, яғни Қайрат Қожамжаровтың ұлымен бірге. Ал ашық деректерге қарағанда, олар ағасы мен немересі бірге бизнес жүргізіп келеді, бұл 2009 жылдан бері жалғасуда. Ал Елнардың әкесі сол уақытта қаржы полициясын басқарған болатын.
Жалпы алғанда, Елнар Қожамжаров төрт заңды тұлғаның құрылтайшысы ретінде көрсетілген.
2024 жылы Шымкент қаласының Жер ресурстарын басқару департаменті жоспардан тыс тексеріс жүргізді, барысында Шымкент мұнай өңдеу зауытының маңындағы жер учаскесін «HILL Invest» компаниясы заң бұзушылықпен алғаны анықталды. Бұл, әсіресе, 2015 жылы жалға алынған екі учаскеге қатысты болды.
Өткен жылдың желтоқсанында Шымкент МАЭС былай деп шешті:
Сот шешіміне сәйкес:
Мүмкін, Қожамжаровтар отбасы үшін бұл Шымкент мұнай өңдеу зауытының жанындағы бос дала аса маңызды актив болмаған шығар.",2025-02-21T13:35:10+05:00,2025-02-21T13:35:10+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/1740126839_rodstvenniki_jeks_prokurora_kajrata_kozhamzharova_kollazh_kopija.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/1740123863_kuat-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/1740124137_afcd8ac4a827630e664b8f0be3da6a5e_1280x720.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/1740124507_vkperolu.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/1740124683_sny-prok.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/1740126082_sny-prok.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/1740126839_rodstvenniki_jeks_prokurora_kajrata_kozhamzharova_kollazh_kopija.webp,
8cfb0c0e5203a792b8ce674a3bb27359,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Қанды бастама»: Қазақ қыздарын Ресейдің соғыс дрондарын құрастыруға қалай шақырады?,"16 сәуір күні БАҚ өкілдерінің бірі «Алабуга Старт» бағдарламасы: қазақстандықтар жаңа мамандық пен жұмысқа ие бола алады» деп жариялады. Онда тұрған не бар дейсіз ғой? «Алабуга Старттың» артында Орталық Азия мен Африка елдерінен келген қыздарды жауынгерлік дрондарды құрастыру зауытына шақыру жобасы тұрғанын білмесе, біз де солай дер едік. Бұл дрондарды Ресей армиясы Украинаға басып кіру кезінде қолданады. Orda.kz редакциясы «Алабуга» арнайы экономикалық аймағы туралы не белгілі екенін және қазақстандықтарды қайда жұмыс істеуге шақырып жатқаны туралы баяндағалы отыр.",investigations,https://kaz.orda.kz/kandy-bastama-kazak-kyzdaryn-resejdin-sogys-drondaryn-kurastyruga-kalaj-shakyrady-132286/,"16 сәуір күні БАҚ өкілдерінің бірі «Алабуга Старт» бағдарламасы: қазақстандықтар жаңа мамандық пен жұмысқа ие бола алады» деп жариялады. Онда тұрған не бар дейсіз ғой? «Алабуга Старттың» артында Орталық Азия мен Африка елдерінен келген қыздарды соғыс дрондарын құрастыру зауытына шақыру жобасы тұрғанын білмесек, біз де солай дер едік. Бұл дрондарды Ресей армиясы Украинаны басып алу үшін қолданады. Orda.kz редакциясы «Алабуга» арнайы экономикалық аймағы туралы не белгілі екенін және қазақстандықтарды қайда жұмыс істеуге шақырып жатқаны туралы баяндағалы отыр.
«Жобаның» соғыс дрондарын құрастыру туралы екенін жарнамалаған редакция ашып жазбайды. Мәтіндегі тұжырымдар түсініксіз: «адами капиталды дамыту», «жастардың мүмкіндіктерін кеңейту» және мектепті немесе колледжді жаңа бітірген 16-22 жас аралығындағы қыздар үшін кәсіби өсу мүмкіндігі туралы айтылады. Олар айына 860 доллар (450 мың теңге) беретінін айтады. Ал тұратын пәтер құны айына небәрі 23 мың теңге екенін жазады. Жоғары білімі жоқ және қарапайым отбасынан шыққан қыз үшін мұндай жұмыс «лифт» сияқты көрінуі мүмкін.
Алайда жарнама берушілер жалдаудың мақсаты Орталық Азиядағы адами капиталды дамыту емес, Ресейдің соғыстағы қолын ұзарту екенін ашық айтқан. Әрине, біреулер Ресей Федерациясының демографиялық мәселелерін шешіп, Ресей бюджетін толықтыруды көздеп отыр.
Бәлкім «Алабуга» өзі туралы ақпаратты жасырған болар, содан қазақстандық БАҚ өкілдері не нәрсені жарнамалағанын да білмейтін шығар. Өкінішке қарай, мұндай болжам да сынға сылтау бола алмайды. Желіде Татарстандағы арнайы экономикалық аймақ туралы ақпарат көп және олардың көбі талқыланған.
«Алабуга» арнайы экономикалық аймағы — сонау 2006 жылдан бері жұмыс істеп келе жатыр. Сондай-ақ Украинадағы соғысқа дейін ол қауіпсіз болған. Шетел компанияларының төрағалығы ашылды және шетелден инвесторлар келді. Көптеген салықтық жеңілдіктер шетелдік капиталды тартуға көмектесті. Тіпті «Алабуганы» Еуропаның ең тиімді экономикалық аймағы деп таныды. «Алабуга Политех» жобасы да жүзеге асты. Ол жерде студенттерді тікелей өндірістегі жұмысшы кәсібі мамандығына оқытты.
«Алабуганың» басшылығы өте мықты. Арнайы экономикалық аймақтың бас директоры — Тимур Шагивалеев (Татарстан мемлекеттік Кеңесінің депутаты), ал директорлар кеңесінде (Татарстан Республикасының президенті) Рустам Минниханов бар.
2022 жылы Ресей Федерациясының Украинаға толық басып кіруі инвесторлардың жаппай кетуіне себеп болды. Жаңа өндірістердің ашылуы және қолданыстағы өндірістердің дамуы күмән тудырып, сонымен қатар, АЭА-да жұмыс істейтін ер адамдар әскери комиссариаттарға тартыла бастады. «Алабуга Политех» жобасының болашағы да бұлыңғыр болды.
«Алабуганы» құтқару үшін оны мемлекеттік қорғаныс тапсырысын орындауға бағыттау туралы шешім қабылданды. Ресей билігіне ирандық үлгілерге сәйкес камикадзе дрондарын шығаратын зауыт қажет болды. 2023 жылы Washington Post басылымы «Алабугада» «герань» деп аталатын Shahed дрондарын құрастыруды локализациялағанын анықтады. Еске сала кетейік, бұл дронның бірі Қазақстанның Батыс аймағында құлағаны туралы жазған болатынбыз.
Шын мәнінде «Алабуганың» ішкі саясатында жауынгерлік дрондар «қайықтар» деп аталды. ҰҰА құрастыру бойынша тағы бір жоба 2023 жылдың қаңтарында жүзеге асырыла бастады. Бұл жолы Алабуга тақырыптың дрондар туралы екенін жасырмады, алайда дрондар жай ғана өртті сөндіруде, аэрофото түсіруге және ауыл шаруашылығында қолданылады деп көрсетті.
Жұмыс қолының жетіспеуінен Алабуга басшылығы көптеген студенттерді дрондарды құрастыруға жіберді. Ал Татарстан Мемлекеттік Кеңесі (АЭА бас директоры Тимур Шагивалеев отыратын жерде) 2023 жылы кәмелетке толмағандарға «зиянды және қауіпті жағдайларда» жұмыс істеуге рұқсат беруді ұсынды. Бұл кездейсоқ емес, өйткені дәл осындай өндірістер қатарына дрон шығаратын кәсіпорын да жатады.
2023 жылдың желтоқсанында «Алабуга» АЭА Еуропалық Одақтың санкциялар тізіміне енсе, 2024 жылы АҚШ Қаржы министрлігінің санкцияларына ілінді.
«Алабугадағы» әдет-ғұрыптар мен «корпоратив мәдениеті» туралы Ресейдің «Протокол» тәуелсіз басылымы толығымен жазып, түсіндірді. Ол Татарстанда локализацияланған дрон құрастыру кәсіпорны қалай шетелдіктерді жаппай тарта бастағаны туралы жазды.
Алдымен «Алабуга» жұмысы тоқтап қалмас үшін ресейлік студенттерді тарту науқанын бастады.
«Алабугада» дрон құрастырушы студенттердің айлығы 30-40 мың рублді (190-255 мың теңгені) құрады. Қызметкерлер бұл туралы еш жерге жарияламау туралы келісімге қол қойды және олардың телефондары тексеріліп отырды. Ал бұл жобадан кету қиын болды (жобадан кету үшін 170 мың рубль төлеуге тура келді).
АЭА-да жұмыс істеу мен оқу оңай болмады. «Алабуга Политех» колледжінде 3 жыл ішінде басшылықтың қарым-қатынасы мен тапсырмалардың ауырлығынан 2 студент суицид жасады. 2023 жылы осындай жағдайлардың бірі туралы Ресейдің қалалық порталдар желісі жазған еді. Алайда олар өз-өзіне қол жұмсаған 17 жастағы бала «өмірде жағдайға тап болды» деген мәлімдемемен жариялады.
«Алабуганың» басқа студенттері «патриоттық тәрбиенің» әдістері туралы айтты . Олар қара жұмысқа тартылып, командалық ойын ойнауға мәжбүр болды. Жеңілгендері үшін оларды үлкен жаза күтіп тұрды. Мысалы: оларды пейнтбол мылтықтарымен атып немесе жаңбыр астында окоп қазу сынды жұмыстар істеді. Мұның бәрі дрондарды құрастыру жобасы толық іске қосылғанға дейін болды. Бейнені Татарстанның аймақтық БАҚ «116.ру.» жариялады.
Студенттерді жалдау әлі де тоқтамаған. «Протоколдың» мәліметінше, Украинаға қарсы соғыс басталған кезде, маман жетіспеуін азайту мақсатында «Алабуга» басшылығы Африкадан келген қыздарды жұмысқа тарту туралы шешім қабылдады.
Африкалықтарды АЭА-ның Бас директоры Шагивалеев жеке өзі ойлап тапқан схема бойынша жалдады. Студенттерге Татарстанға жұмысқа бірге баруды ұсына отырып, танысу қосымшалары арқылы қыздарды «Алабуга» орнына тартты. Бұл айла жүзеге асты. 2022 жылы «Алабуганың» ішкі жаргонында «мулатка» деп аталатын африкалық әйелдердің бірінші партиясы арнайы экономикалық аймаққа келді. Қыздар басқа студенттерден оқшауланып, қара жұмысқа тартылды. Африкалықтар тазалау жұмыстарымен айналысып, фуралардан жүк түсіреді. Шамасы дәл осындай жұмысқа қазір қазақ қыздарын да шақырып жатыр.
2024 жылдың бірінші жартыжылдығында Африка елдерінен 182 әйел келді. Бірақ АЭА-ның жоспарына бұл нәтиже жеткіліксіз болды. Қазір Қазақстанда жарнамаланып жатқан «Алабуга Старт» бағдарламасы бойынша Орталық Азия елдерінен қыздар келе бастады. Кәсіпорынға көп жұмысшы керек. Желіге жарияланған құжаттарда «Алабуга» 2025 жылы дрондарды құрастыратын жұмыскерлердің санын 2,6 мың адамға дейін көбейтуді жоспарлап отырғаны көрсетілді (2023 жылы 900 қызметкер жұмыс істеді).
«Алабуга» Орта Азияда жұмыскер қыздарды Қазақстаннан ғана іздеп жүрген жоқ. Сондай-ақ, осы схемамен олар Қырғызстаннан да қыздар іздейді. Бір жыл бұрын бұл туралы қырғызстандық Factcheck.kg
толығырақ ақпарат берген болатын.
«Алабугада» Орталық Азиядағы әйелдер үшін «мансаптық өсу» жүйесін де қарастырған. Мысалы, «сервис және қонақжайлылық» бағыты бойынша қыздар бастапқыда тазалықшы ретінде жұмысқа қабылданады, ал 75 мың рубль (қазіргі бағам бойынша 477,5 мың теңге) жалақысы бар әкімшіге дейін өсу үшін АЭА-да кемінде бір жарым жыл жұмыс істеу керек. Сонымен қатар олардың еңбек жағдайы жарнамадағыдай жақсы емес. Қырғызстандық БАҚ «Алабугадағы» дракондық жұмыс кестесі туралы айтты.
Өзбекстандық журналист Луиза Атабаева осы туралы зерттеу жасады. Ол БАҚ-тағы жарнаманы көріп, өзі «Алабугаға» жұмысқа орналасып көрмекші болды. Журналиске «жоғары технологиялық композиттік өндірісте» 52 мың рубль (331 мың теңге) жалақы ұсынған. «Өндіріс дегеніміз не?» деп сұрақ қойған Луизаға олар түсініксіз жауап берді. «Алабугада» жұмыс істеуге жалданған басқа қыздар журналиске «құрметпен қарайтындарын» айтты, бірақ сол әңгімеден кейін олар байланысты үзді.
2024 жылдың қазан айында халықаралық жанжал басталғаннан кейін «Алабугаға» Орталық Азиядан қыздарды жалдауға көшу керек болуы да мүмкін. АЭА-да жұмыс істеген африкалықтар The Associated Press журналистерімен байланысып, оларды соғыс дрондары өндірісінде жұмыс істеуге мәжбүрлегенін айтты. Ал «Алабуга Старт» бағдарламасы бойынша олар тамақтандыруды және «қонақжайлылықты» үйренуі керек еді.
Қыздар үнемі бақылауда болатын бірнеше сағаттық ауысымдар, жалақы туралы құрғақ уәделер және теріде шешек қалдыратын каустикалық заттармен жұмыс туралы бар сұмдықты жайып салды. Олардың айтуынша, қазір «Алабуга» толығымен дрон өндірісіне бағытталған. Зауытта жағымсыз атмосфера бар, көптеген африкалық әйелдер дөрекі қарым-қатынасқа шағымданды және олар көбіне қорғаныс құралдарынсыз зиянды өндірісте жұмыс істеуге мәжбүр болатынын айтты. Тұрғын үйге, авиабилеттерге, медициналық қызмет көрсетуге және оқуға жұмсалған барлық шығындар жалақыдан шегерілді.
Ғылым және халықаралық қауіпсіздік институтының негізін қалаушы Дэвид Олбрайт африкалық әйелдердің жалдануы туралы баяндама дайындады. Оның айтуынша, қазір «Алабуга Старт» бағдарламасының қатысушылары ұшқышсыз фюзеляждарды жинайды, бұл – біліктілікті қажет етпейтін жұмыс. Орталық Азия мен Африкадан келген қыздар бұл жұмысқа ресейлік кәмелетке толмаған студенттердің құқығы қаналмас үшін тартылады.
Айта кетейік, Африкада «Алабуга» жалдаушылары Орталық Азиядағыдай әдістерді қолданған.
2022 жылы татарлық АЭА сұмдық маркетингтік қадам жасады. Таймс-сквер жарнамалық тақтасында ақ бұлттардың арасында ұшып бара жатқан ұшақ бейнесімен «Үйге қайтатын уақыт келді» деп жазылған көк баннер пайда болды. Нью-Йорктің қақ ортасындағы билборд арзан емес. Ашық деректерге сүйенсек, Таймс-сквердегі трансляция күніне 5 мыңнан 50 мың долларға дейін тұруы мүмкін.
Расымен де БАҚ өкілдері Нью-Йорктегі жарнама туралы жарнама таратты. Алайда бұл «Алабугадағы» жалғыз PR әдіс емес. Ресейлік дрон өндірушілер қаржы жағынан қиналмайды және олардың пайдасын 45 есе артты. Бұл туралы ресейлік «Вёрстка» тәуелсіз медиасы жазды.
2024 жылы «Алабуга» АЭА‑да орналасқан және «Герань-2» дрондарын жинайтын «Альбатрос» компаниясы (олар Shahed-136) 955 миллион рубльден астам (алты миллиард теңгеден астам) табыс тапты. Бұл өткен жылмен салыстырғанда 61 %-ға көп. Таза пайда 4350% өскен. 2023 жылы 9,7 млн рубль (62 млн теңгеден астам), 2024 жылы 430 млн (шамамен 2,7 млрд теңге).
«Алабуга» ресейлік блогерлердің жарнамасына көп ақша жұмсады, бірақ нәтижеге көңілі толмады. Содан кейін маркетологтар «кең шұңқырға» танымал телеграм арналарынан жарнама сатып алуға шешім қабылдады. Олар ресейлік пабликтермен шектеле ғана қоймай, Орталық Азия елдерінде, соның ішінде Қазақстанға да науқан бастады.
Бір жыл бұрын Қазақстанда, Өзбекстанда және Қырғызстанда студенттер жоғары оқу орындарына түсуді және емтихан тапсыруды талқылайтын топтарда жарнамалық хабарламалар белсенді түрде таратыла бастады. Қазір олардың қарасы да жоқ. Өйткені «Алабуга Старттың»  YouTube арналары мен әлеуметтік желілері жойылды.
Аудиторияның мақсаты — шағын қалалардан немесе ауылдардан, негізінен білімі төмен, табысы аз немесе орташадан төмен отбасылардан шыққан қыздарды табу.
«Алабуганың» пиаршыларына Қазақстаннан блогер қыздарды ресейлік АЭА-ға жіберу керек деген ой келді. Яғни, блогердің жарнамасы арқылы оның аудиториясын «Алабугаға» сендіру керек болды. Бұл ретте өңірлік блогерлерге, негізінен қазақ тілділерге артықшылық берілді. Көбі келісті (блогер студенттерді нақты қайда шақыратынын білмейді). Бірақ қазақстандық блогерлердің біреуі ғана баға бойынша оң жамбастарына келді.
Қазақ блогері «Алабугаға» баруға келіскен еді, бірақ сапардың сәті түспеді. Салдарынан қыз Ресейге кетпей жатып, Instagram-ға АЭА жарнамасы бар бейнені жариялады. Алайда біраз уақыттан кейін ол оны өз парақшасынан алып тастады.
«Алабуга Старт» промо-контенті студенттік пабликтерге жіберілді, колледждерде бағдарлама жарнамасы бар буклеттер таратылды. Жарнамаға жастар арасында танымал әртістер тартылды (мысалы, ресейлік әнші Инстасамка).
A post shared by T7 PRODUCTION ™ (@t7.production)
Қазір «Алабуга» жарнама бөлімі қайта жанданды. Алда талапкерлердің жоғары оқу орындарына түсу маусымы басталады. Әлеуметтік желіде жасөспірімдермен Business cats ойынын өткізетін посттар жиі пайда бола бастады. Бұл «Алабуга» орнына аттанатын алғашқы қадам.
«Алабуганың» жарнамалық науқаны тек PR ғана емес, қауіпті ойын. Мұнда қару-жарақ бизнесі, еңбек көші-қоны, агрессивті патриотизм және стероидты маркетинг бар. «Үйге қайтатын уақыт келді», – деп жазылған Нью-Йорктегі баннердегі үй, қай үй? Қайдағы үй?
Соғыс дрондарын құрастыру жайлы ақпарат қыздарға 2 жыл бойы насихатталып келе жатыр. Бұл жоба туралы желіде түрлі журналистік зерттеулер бар. Олай болса, неліктен тәуелсіз БАҚ өкілдері «Алабуга Стартты» жарнамалап, басын бәйгеге тікті? Қазақстандық журналистердің енді ғана колледж аяқтаған қыздарды қайда шақырып жатқаны туралы білмеуі мүмкін бе?
Қорытынды шығаруды нендей іс болса да безбенмен қатар тартып, қара қылды қақ жаруға тырысатын, патша көңілді оқырманның құзырына қалдырдық.
Авторлар: Никита Дробны, Алина Пак",2025-04-24T15:30:57+05:00,2025-04-24T15:30:57+05:00,kk,Ислам Әден,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/1745400387_439386c1-a455-4790-9b01-44646149719e.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1745398540_snimok-jekrana-2025-04-16-155347.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1745398945_fz6xrfu1swa.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1745399813_skrinshoty.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1745400357_xxl.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1745401897_tuc_79qg-tu.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1745404437_5206229055949629552.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1745404438_5206229055949629550.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1745405423_snimok-jekrana-2025-04-22-154909.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1745405936_756735945480355.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1745407471_fd812327fbf85ed855e42e55d1ae8edb.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1745408296_tekst-abzaca.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/1745400387_439386c1-a455-4790-9b01-44646149719e.webp;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1745409199_dizajn-bez-nazvanija.png;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1745409207_dizajn-bez-nazvanija-1.png,https://www.youtube.com/embed/xLqA8oSPGkM?feature=oembed
ca9491a28f6fc783b6a9467c7ee3072b,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қанды Қаңтарда істі болған Тотыбаевтың Талғар маңындағы жасөспірім өліміне қандай қатысы бар?,Orda.kz тілшісі Талғар маңында орналасқан Еңбекшіқазақ ауданы Әймен ауылындағы 15 жасында кісі қолынан қаза тапқан Айболат Мұратханның оқиғасын жеткізген болатын.,investigations,https://kaz.orda.kz/kandy-kantarda-isti-bolgan-totybaevtyn-talgar-manyndagy-zhasospirim-olimine-kandaj-katysy-bar-127918/,"Orda.kz тілшісі Талғар маңында орналасқан Еңбекшіқазақ ауданы Әймен ауылындағы 14 жасында кісі қолынан қаза тапқан Айболат Мұратханның оқиғасын жазған болатын. Мақала жарық көрген соң, артынша біз осы іске байланысты көптеген тың ақпараттар мен оқиғаның хронологиясын Айболаттың туыс ағасы, адвокат Талғат Нұрманнан білдік. Ең қызығы, бір қарағанда бұл еліміздегі кезекті жасөспірім өлімі болып көрінгенімен, зерттей келе артында тың мәліметтердің барын анықтадық. Атап айтар болсақ, қаңтар оқиғасына қатысы бар бұрынғы полиция подполковнигі Болат Тотыбаевтың бұл іспен байланысын зерделедік.
— Талғат біз бірінші шығарылымда Айболаттың ата-анасынан сұхбат алдық. Оқиғаның жай-жапсарын көпшілікке жеткіздік. Енді сіз әу баста оқиғаның басы-қасында болған туысы әрі заңгер ретінде (Талғат Нұрман Айболат ісі бойынша отбасының адвокаты емес  —  ред) бізге істің неге алға жылжымай жатқанын заң тұрғысында айтып берсеңіз.
— Айболат қайтыс болғалы 1 жыл 7 ай өтті. Осы уақыт аралығында іс сотқа өтіп, кінәлі адамдарға үкім шықпақ түгілі тергеу жүрмей жатыр. Қазіргі таңда іс ашық, бірақ, ешқандай алға жылжу жоқ. Дәлелдер бар, фактілер бар, барлық сараптама қорытындылары бар. Біз барған сайын, айтатын  жауаптары бірдей, «тергеу жүріп жатыр, кедергі келтірмеңдер», — деп бізді шығарып салады.
— Айболат ауруханаға түскен күнге оралсақ.
— Менің жиенім 2023 жылы наурыздың 11-і күні түнде ауруханаға түсті. Ал 12-не анасымен бірге бала жатқан ГРЭС-тегі ауруханадан шыға салып арыз бердік. Арызды 106-баптың 2-бөлігі бойынша қабылдады. Бұл денсаулыққа ауыр зиян келтіру болып саналады. Сол күні арыз бергеннен кейін кешке Әймен мектебіне бардық, өйткені ол жерде мұғалімдер мен полиция қызметкерлері және оқиғаның басы-қасында болған Айболаттың достары болды. Олардан болған жағдайға қатысты түсініктеме алынды. Мектепте барлығы Жандостың ұрғанын айтып жатты. Жандос деген бала осы ауылдың тұрғыны әрі осы Айболаттың отбасына алыс туыс болып келеді. Ол кезде ол 18-де болды, студент. Мен оны ести салысымен Жандостың әкесіне хабарластым, олар мектепке келді. Мен Жандостан «Айболатты ұрған сен бе деп сұрадым. Ол, иә, мен ұрдым», — деп жауап берді. Сол жерде анықталғандай, олар Айболат пен достарын шақырып алған Жандостың қасында тағы өзі секілді мектеп бітірген 18 жасқа толған тағы 4 бала болғандығы барлығы мектепте айтылды. Неге ұрдың деп сұрағанда, Жандос маған «Айболат темекі шегеді екен, тәрбие ретінде мен оны бір рет ұрдым» деп мойындады. Мен оған бір рет ұрғаннан адам жансақтау бөлмесіне түспейтіндігін айттым. Артынша мәлім болғандай қасындағы 4 бала да бір-бір реттен Айболатты  ұрып шыққан. Сол жерде полиция қызметкерлері болды, Жандос және басқа жігіттер қай жерінен неше рет не үшін ұрғанына қатысты түсініктеме жазып берді.
— Ауруханаға Айболат түскен кезде қандай диагноз қойды?
— Басында ол үйде асқазаны ауырып жатқанын айтып, құса бастағанда соқыршек деп ойлады ата-анасы. Бірақ ауруханаға барған кезде дәрігерлер соқыршек еместігін айтты, асқазанның ішек жолдарында үлкен ісінулер бар екендігі анықталды. Алған соққыдан ішегі сары суға толып кеткендіктен жүректен басқа ішкі органдар істен шығып жатты. Оның жансақтау бөлмесінде жүрегі 5 рет тоқтады. Нақтырақ айтар болсақ, 13 наурыз 2 рет, 14 наурыз 2 рет тоқтап, 5-ші рет тоқтағанда кешкі 17:30 да көз жұмды.
— Мәйітке сараптама жасауда қандай да бір заңбұзушылықтарды байқадыңыз ба?
— Сол күні кеште мәйітханаға апардық. Ертесіне түске таман мәйітке сараптама жасалды. Сот медициналық сарапшы ретінде, Бауыржан Құраметов, Иванова, және Еңбекшіқазақ аудандық ішкі істер бөлімі басшысының міндетін атқарушы полиция подполковнигі Болат Тотыбаев кірді. Негізінде, мәйітке сараптаманы бір ғана сот медициналық сарапшы жасайды. Мында 3-уі бірдей әсіресе полиция басқарамасының басшысы қосақтасып кіргені мені таңқалдырды . Мен де кірейін дегенде «Інішек, бізге кедергі келтірмей, баршы», — деді. Шыққан соң, бізге баланың ағзасында ешқандай, жарақаттар мен гематомалар жоқ екендігін, бала өзінің ауруынан қайтыс болғандығын айтты. Олардың бұл сөздері ауруханадағы дәрігерлер айтқан диагнозбен қарама-қайшы еді . Мен мәйітті алған кезде оның дене жарақаттарын өз көзімен көрдім. Мен оларға айтқан сөздері мен сараптамаларына сенбейтіндігімді сол жерде айттым.
— Айболатты жерлеген соң, іс ары қарай қалай өрбіді?
— Баланы жерледік, жетісі мен қырқы өтті, іс еш жүрмеді. Мен жерлеуден кейін-ақ тергеушіге барып не болып жатқанын сұрадым. Ол маған істі зерттеп жатырмыз деді, мен одан неге әлі күнге күдіктілер тайраңдап жүргенін сұрадым. Ол маған «іс жүруде, кедергі жасамыңыз» деді. Содан бұл жерде мардымды ештеңе анықталмаған соң біз жергілікті органдарға, яғни жергілікті прокуратура мен полицияның әрекетсіздігі туралы шағым жазып, облысқа жібердік. Олар облыстан «барлығы заң шеңберінде» жүріп жатыр деп жауап берді. Егер келіспесеңіз, шағымдана аласыз деп қысқа қайырып отырды. Бұған дейін де бізге бірнеше рет осылай жауап берген болатын. Содан біз ары қарай ішкі істер министрлігіне және Бас прокуратураға шағымдандық. Бірақ, Бас прокуратура тексерудің орнына облысқа қайта жібереді. Президент әкімшілігіне жазамыз, олар бас прокуратура мен ішкі істер министірлігіне қайта жібереді. Яғни, біз аудандық құқық қорғау органдарының әрекетсіздігіне шағымданамыз, ал олар облысқа қайта жібереді, облыс ауданға, ал аудан «іс жүргізіліп жатыр» деп сол баяғы жауыр болған жауабын береді. Соңғы 1,5 жыл бойы көрген күніміз осы. Арлы-берлі бір-біріне сілтеп отыра береді.
— Талғат, марқұмға жасалған сот медициналық сараптама қортындысында не деп жазылған, эксгумация не үшін қажет болды?
— Бала қайтыс болғанда сот медициналық сарапшысы Бауыржан Құраметов бала 5-6 ай бұрын алған  жарақатынан қайтыс болды деген қорытынды берді. Бірақ, Айболат наурыздың басында жанбасындағы ауырсынуға байланысты ауруханаға жатуы керек еді. Сол үшін, ол бастан-аяқ медициналық тексеруден өткен болатын. Сол кезде оған ешқандай еш жерінде ауру-сырқатының жоқ екені жайлы анықтама берілген. Біз денсаулық сақтау министірлігіне дәрігерлердің әрекетін тексеруге арыз жаздық. Содан ГРЭС-те Еңбекшіқазақ орталық аудандық ауруханасында тексеріс болды. Дәрігерлердің әрекетінен ешқандай заңбұзушылықтар мен қателіктер жоқ екендігі ауруханаға түскен кездегі диагнозы дұрыс қойылғандығы анықталды. Сонымен қатар, Біз сол кездегі сот медециналық сараптамасының іс-әрекетін тексеруге арыз бердік. Тексерістең соң сарапшылардың әрекетінен көптеген заңбұзушылықтар анықталды. Ол қорытындыдалардың барлығы біздің қолымызда бар.
Енді сол қорытынды бойынша полиция күдіктілерді қамауға алу керек еді. Ал тергеу болса, бізге ол сараптама қорытындысына сенбейтіндігін айтып эксгумация жасау керектігін жеткізді. Содан біз 2024 жылдың ақпан айында эксгумация жасаттық ол жерде тіпті бұрын табылмаған ішектің жарылуы мен бастағы жарақаттарды да анықтап берді. Содан бері 8 ай өтті іс әлі тұр.
— Талғат, істің жылжымай жатқанына қатысты басқа күдіктеріңіз бар ма?
— Эксгумация жасардың алдында алдында тергеуші істі жабамыз деп те айтқан болатын. Неге деп хабарласқанда қылмыс құрамы жоқ, бала өз ауруынан қайтыс болды деген сылтаумен істі тоқатамыз деді. Біз прокуратураға шағым түсірген соң олар 106-баптың 3-бөлігінен істі 317- баптың 3- бөлігіне, яғни дәрігерлердің қателігіне ауыстырмақшы болды. Соңғы рет мен тергеушімен сөйлескенде маған күдікті тараптың қорғаушысы тағы да дәрігерлер әрекетін тексеруді сұрап отырғанын жеткізді. Енді тергеуші 317-бап бойынша тексеріс жүргізетін маман таппай отырғанын сылтау қылып отыр. Оны маған осы жылдың мамыр айында айтқан болатын. Ал ол мамандардың бар-жоғын мен де анықтадым. Ондай маман жеткілікті, бұл тек сылтау мен істі тоқтатудың ғана амалы. Тергеу қазір еш жылжымады. Біз барлық жерге шағымданып жатырмыз. Тіпті қайда барып, кімге шағымданарымызды да білмейміз. Өйткені жоғарыда айтқанымдай барлығы бір-біріне сілтеп отыр. Ал басты күдікті Жандос пен тағы Айболатты ұрған 4 жігіт осы ауылда көз алдымызда талтаңдап жүр.
Болат Тотыбаевтың есімі қаңтар оқиғасына қатысты ҚК 361-бабы бойынша қызметтік лауазымын асыра пайдалану фактісімен істі болған экс-министр Ерлан Тұрғамбетовпен бірге аталған болатын. Ақпарат көздерінде соңғы қызмет орны Алматы облысы Қарасай ауданы полиция департаментінің басшысы ретінде көрсетілгенмен 2022 жылдың қараша айы мен 2023 жылдың 29 наурызына дейін Еңбекшіқазақ ауданы полиция басқармасы бастығының міндетін атқарушы қызметінде болған. Ал Айболат Мұхтархан 14 наурызда мәйітханаға жеткізілгенің келесі күнінде мәйітке сот медициналық сараптама жасаған Иванова мен Құраметовке қосылып осы полиция басқармасының басшысы Болат Тотыбаев кіргенін тағы естеріңізге саламыз. Болат Тотыбаевтың қазір қайдай қызметке және қандай статуста екені белгісіз.
Orda.kz Айболат Мұратханға қатысты осымен екі материал шығарды. Оқиғаның егжей-тегжейін анықтадық. Тек іске қатысты құжаттарды көрсете алмаймыз, өйткені Айболаттың ата-анасы тергеу материалдарын жарияламау туралы қолхат жазып берген. Енді, осы орайда өзінен-өзі еріксіз туындайтын заңды сұрақ бар. Сонда, біздің елде жасөспірімнің өлімінде барлық дәлел мен дәйек қолда бола тұра жазықтыны абақтыға отырғызу Шерзат Полаттың өлімі сияқты резонансты керек ете ме?",2024-10-23T11:45:27+05:00,2024-10-23T11:45:27+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/kollazh-gibel-syna-6.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/photo_2024-10-23_10-44-17.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/photo_2024-10-23_10-44-23.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/kollazh-gibel-syna-6.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/kollazh-gibel-syna-6.webp,https://www.youtube.com/embed/aAQIl5B7Xfs?feature=oembed
6b681794339976291c6f3f807d6e1716,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Қаңтардағы азаптаушы полицейлер»: 43 жәбірленушінің соты басталды,"Алматы облысының Қаскелең қаласында Қаңтар оқиғасы кезінде Қошмамбет ауылындағы жаппай азаптауларға қатысты іс бойынша алдын ала сот тыңдауы басталды. Істе 44 жәбірленуші, соның ішінде 23 Өзбекстан азаматы және белгілі қырғыз музыканты Викрам Рузахунов бар.",investigations,https://kaz.orda.kz/kantardagy-azaptaushy-policejler-43-zhabirlenushinin-soty-bastaldy-126708/,"Алматы облысының Қаскелең қаласында Қаңтар оқиғасы кезінде Қошмамбет ауылындағы жаппай азаптауларға қатысты іс бойынша алдын ала сот тыңдауы басталды. Істе 44 жәбірленуші, соның ішінде 23 Өзбекстан азаматы және белгілі қырғыз музыканты Викрам Рузахунов бар. Айыпталушылар - Қарасай аудандық полиция басқармасының бұрынғы бес қызметкері және Алматы қаласы Полиция департаменті басшысының бұрынғы орынбасары Берік Әділбеков. Жәбірленушілердің мүддесін қорғаған адвокаттар мен айыпталушылардың қорғаушылары қандай өтініш білдіргенін Orda.kz тілшісі баяндайды.
2022 жылдың 9 қаңтарында еліміздің телеарналарында әлдебір ер адамның Қырғызстаннан митингке қатысу үшін арнайы келгені айтылған хабар тарады.
Оның және басқа отандастарының Алматыдағы тәртіпсіздіктерді ұйымдастыру үшін ақы алғаны да айтылды. Бейнежазбадағы ер адамды Бішкек қаласынан келген джаз музыканты Викрам Рузахунов екенін ел танып қойды. Кейін ол  азаптау құрбаны болған соң және өміріне қауіп төнгендіктен осылай айтуға мәжбүр болдым деп мәлімдеді. Кейіннен құқық қорғау органы қызметкерлері Қошмамбет ауылындағы әкімшілік құқық бұзушыларға арналған қабылдау орнына 100-ге жуық ұсталғандарды алып келіп, күштеп мойындату үшін азаптағаны белгілі болды.
Халықаралық дау-дамайдан кейін қазақстандық құқық қорғау органдары Викрам Рузахуновты босатты. Оның арызы бойынша 2022 жылдың қаңтарында қылмыстық іс қозғалды. Алайда, жаппай жария болғанына қарамастан, тергеу баяу жүрді және тіпті, тоқтап қалды. Бас прокуратура тергеуді қолға алғаннан кейін ғана істі қайта басталды. Биылғы көктемде Қарасай ауданының полиция қызметкерлерінің ұсталғаны туралы хабарланды. Мамыр айында Берік Әділбековтың қамауға алынғаны туралы жаңалық тарады. Бірақ кейін оның кепілдікпен босатылғаны белгілі болды.
Алдын ала тыңдауда төрағалық еткен судья Дінмұхамед Адайбаев процеске қатысқандардың келіп, келмегінін бір тексеріп алды. Барлық айыпталушылар (Серік Тұрпанбаев, Нұрсұлтан Хамитов, Байыржан Сопақов, Арлан Шойбеков, Олжас Айдарханов, Берік Әділбеков) қашып кетпеймін деген қолхатпен босатылған. 2024 жылдың шілдесінде Алматы облысының прокуратурасы қамаудағы төрт айыпталушыны босатты.
Сотта жәбірленушілердің мүддесін қырғыз джазмені Викрам Рузахуновтың адвокаттары Елена Жигалёнок пен Әлия Жанұзақова және 23 Өзбекстан азаматының мүддесін «Халықаралық құқықтық бастама» қорының директоры Айна Шорманбаева қорғады. Жәбірленушілердің өкілдері сот процесінің ашық болуын және журналистердің қатысуын, ал айыпталушылар мен олардың қорғаушылары соттан олардың суретке немесе бейнежазбаға түсірмеуін талап етті.
Алматының жоғары лауазымды полиция қызметкері Берік Әділбековтің адвокаты Фарида Ильясова сотта журналистер процеске кедергі келтіретінін мәлімдеді.
Судья барлық қатысушыларға өтініш білдіруге мүмкіндік берді. Бірінші болып адвокат Елена Жигалёнок сөз сөйледі. Жәбірленушінің атынан ол істі прокурорға тергеуді жалғастыру үшін қайтаруды талап етті. Алдын ала тергеу 2024 жылдың 28 маусымында аяқталды. Адвокаттың айтуынша, 27 маусымда тергеуші күдіктілердің қылмыстық квалификациясын өзгерткен. Нәтижесінде айыпталушылар кінәлі деп танылса да, сот оларға ең ауыр жаза ретінде айыппұл немесе бірнеше жыл шартты түрде бостандықты шектеу жазасын бере алады.
Оны әріптесі Әлия Жанұзақова да қолдады. Ол азаптау құрбандарының арасында кәмелетке толмаған адамның да бар екенін және оны алты күн бойы қамауда ұстағанын айтты.
23 Өзбекстан азаматының мүддесін қорғап отырған Айна Шорaманбаева да істі сол себептермен прокурорға беруді сұрады:
Сот шешімін күтпестен Елена Жигалёнок тағы бір өтініш жасады. Ол істі объективті тергеу және шешім қабылдау үшін Алматы облысының басқа ауданының сотына беруді сұрады:
Берік Әділбековтың адвокаты Фарида Ильясова ұзақ сөйледі. Ол да істі прокурорға қайтаруды сұрады. Бірақ ол басқа себептердің басын шалды. Адвокат істе қазақ және өзбек тілдерінде көптеген құжаттар бар екенін және олардың орыс тіліне аударылмағанын айтады, ал тергеуші қылмыстық істі жүргізу тілі ретінде орыс тілін таңдаған.
Сондай-ақ Ильясова қорғауындағы адамға қатысты қылмыстық істі тоқтату туралы өтініш білдірді. Оның айтуынша, Әділбековты істің материалдарымен толық таныстырмаған. Қалған айыпталушылардың адвокаттары тергеу жүргізуді қайта бастауға қарсы шықты. Ал Ильясова ханымның дәлелдеріне қатысты олар барлық өзбек тілінен аударылмаған құжаттар мен дәлелдерді қабылдамауды сұрады.
Судья Адайбаев барлық тараптарды мұқият тыңдап, Қылмыстық-процестік заңнамаға сәйкес, азаптау істерін арнайы ауданаралық қылмыстық істер бойынша сот та қарай алатынын хабарлады. Судья барлық өтініштер бойынша шешімді келесі алдын ала тыңдауда қабылдайды. Сот отырысынан кейін құқық қорғаушы Шорманбаева Orda.kz журналистіне бұл істің неге ауыр баппен қаралуы керек екенін айтып берді.
Ол сондай-ақ зардап шеккендердің жартысынан көбісі Қазақстан азаматтары екенін айтты. Бірақ олардың мүдделерін ешкім қорғамаған. Өздері де сотта жоқ: кейбіреуі қысымнан қорқады, ал кейбіреуі қаңтар айындағы қорқынышты оқиғаларды ұмытқысы келеді.",2024-09-04T17:09:29+05:00,2024-09-04T17:09:29+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/1725438419_photo_2024-09-03_00-09-17.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/1725300740_statja-146-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/1725438575_photo_2024-09-03_00-09-23.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/photo_2024-09-03_00-09-28-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/1725438419_photo_2024-09-03_00-09-17.webp,
f01750f2d95652755043e3e0c9f3370d,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Қаңтардағы азаптаушы полицейлер»: Мүдделер қақтығысы,Қарасай аудандық сотының төрағасы Дінмұхамед Адайбаев Қошмамбет ауылындағы азаптау ісі бойынша басты сот отырысын тағайындады. Судья зардап шеккен қырғыз музыканты Викрам Рузахунов пен 23 өзбекстандықтың істі басқа сотқа өткізу туралы өтінішін мақұлдамады.,investigations,https://kaz.orda.kz/kantardagy-azaptaushy-policejler-myddeler-kaktygysy-126721/,"Қарасай аудандық сотының төрағасы Дінмұхамед Адайбаев Қошмамбет ауылындағы азаптау ісі бойынша басты сот отырысын тағайындады. Судья зардап шеккен қырғыз музыканты Викрам Рузахунов пен 23 өзбекстандықтың істі басқа сотқа өткізу туралы өтінішін мақұлдамады. Бұл процесс қандай мүдделер қақтығысынан басталғаны туралы Orda.kz репортажынан оқи отырыңыздар.
Сотталушылар қатарында бұрынғы Қарасай аудандық полиция басқармасының қызметкерлері (Серік Турпанбаев — басқарма бастығының бұрынғы орынбасары, Нұрсұлтан Хамитов, Бауыржан Сопақов, Арлан Шойбеков, Олжас Айдарханов) және Алматы қаласы полиция департаментінің экс-орынбасары Берік Әбілбеков, жалпы саны алты адам бар. Қарасайлық экс-полиция қызметкерлері қолхат жазып, бостандықта жүрген. Ал 2024 жылдың мамырында ұсталған Әбілбеков кепілдік төлегені үшін қамаудан босатылған еді.
Алдын ала тергеу барысында айыпталушылар Қаңтар оқиғасы кезінде Кошмәмбет ауылындағы әкімшілік құқық бұзушылықтар бойынша арнайы қабылдау орындарында мойындату үшін күш қолданғаны белгілі болды. Қырғыз, өзбек және тәжікстандық азаматтар азаптауға ұшырағаны анықталды. Сотта зардап шеккендер саны 44 болды деп бекітті. Оның бірі — танымал қырғыз джаз музыканты Викрам Рузахунов. Музыканттың ұсталып, азаптауға ұшырағаны халықаралық дау туғызғаны мәлім.
Өткен алдын ала сот отырысында Рузахуновтың мүддесін қорғайтын адвокат Елена Жигалёнок екі өтініш жасады — істі прокурорға қайтару және басқа сотқа өткізу. Бұған 23 өзбекстандықтың құқығын қорғайтын «Халықаралық құқықтық бастама» қоғамдық қорының директоры Алма Шорманбаева да қолдады. Зардап шеккендер тарапы алдын ала тергеу аяқталуына жақын қалғанда айыпталушыларға тағылған баптың жеңілдетілгені туралы мәлімделді. Сондай-ақ адвокаттар іс қарасайлық сотта қаралса, объективті құқықтық сот әділеттілігі қағидаларының бұзылуы мүмкін екенін де айтты, өйткені бұрынғы құқық қорғау органдарының қызметкерлерінің прокурорлармен және судьялармен жақсы таныс болуы мүмкін екенін жеткізді.
Ол ол ма? Викрам Рузахуновтың адвокаты Әлия Жанұзақова өз әріптесінің өтінішіне жаңа мәліметтер қосып айтты. Мәди Кошикбаев (айыпталушы Бауыржан Сопақовтың адвокаты) биыл Қарасай аудандық сотының судьясы болып істеген, ал осы істің сот хатшысы Айжан Асылхан оның жеке хатшысы болған екен.
Мәди Кошикбаев зардап шеккендер тарапы келтірген дәлелдерді орынсыз деп санап, Әлия Жанұзақоваға былай деп сұрақ қойды:
Бірақ ол Рузахуновтың қорғаушысына толыққанды жауап беруіне мүмкіндік берген жоқ.
деп қорғаушы жауап беріп жатыр еді, ол «судья» сияқты бет қаратпай қарсылық білдіре түсті.
Айна Шорманбаева да бұл іске қатысты қызық мәліметтерді ортаға тастады. Тергеу айыптаудың біліктілігін жеңілдеткенін және кейінірек ұсталған Турпанбаев, Сопақов, Хамитов, Шойбековті қолхатпен қамақтан жібергенін естіген соң адвокат Алматы облысының прокуратурасына шағым түсірген. Шағымды сол кезде облыс прокурорының міндетін атқарушы Дамир Катаев қабылдамаған. Ал Шойбековтың адвокаты сол кезде прокурордың қарындасы Надия Катаева болған.
Ол да судьяға істі сол санаттағы басқа сот инстанциясына өткізу туралы өтініш жасаған еді.
Экс-орынбасар Серік Турпанбаевтың адвокаты Ерлан Мендешев бірқатар өтініш жасады. Ол соттан Өзбекстан азаматтарының мәлімдемелерін дәлелдемелер ретінде қабылдамауды сұрады, себебі құжаттардың нотариус арқылы бекітілмегенін айтты.
Ол бір зардап шегушіні Өзбекстан құқық қорғау органдары сұрастырғанын және оның Қазақстан полициясына наразылық білдіруден бас тартты дегенге келтіріп айтты. Адвокат тағы 12 адамды азаптау болмағандықтан зардап шеккендер қатарынан алып тастауды сұрады. Сонымен қатар, Мендешевтің ойынша, өзбекстандық зардап шегушілердің Қазақстанда сұрастырылмағанын сот ескеруі керек деген тағы бір дәлел келтірді. Бұл жағдайдың шешімін адвокат қалай елестетіп тұрғаны түсініксіз, себебі Шорманбаеваның айтуынша, зардап шегушілерді азаптаудан кейін заңсыз түрде елден шығарып, бес жылға кіруге тыйым салған.
Мендешев соттан 30-дан астам адамды зардап шеккендер қатарынан шығарып тастауды сұрады. Сондай-ақ ол Рузахуновтың полиция қызметкерлерін анықтауын заңсыз деп тануды өтінген, себебі, оның ойынша, бұл тану кезінде процессуалды бұзушылықтар болған.
Сот отырысы барысында БАҚ өкілдеріне де көп сын айтылды. Дәл осы Мендешев «Республика» сайтының журналисі жарияланған мақалаға наразылық білдірді. Онда адвокаттардың қорғауындағы айыпталушыларға ауырлатылған айыптаулар қою үшін істі прокурорға қайтаруды сұрағаны жазылыпты-мыс.
Әріптесінің сөзін Фарида Ильясова (Әбілбековтың адвокаты) қолдады. Ол өткен сот отырысында да БАҚ өкілдерін жақтырмайтынын көрсеткен еді. Бұл жолы ол судьяға БАҚ өкілдеріне, соттың шешімдерін құрметтемейтін журналистерге (өзінің ойынша) қатысты шара қабылдауды сұрады. Себебі сол, дәл осы басылым жариялаған мақалада Ильясова құқығын қорғайтын сотталушының бұрынғы суреттері қолданылған екен.
Мұндағы әңгіме Ильясованың қорғауындағы адамның ескі фотосуреттері туралы болып отыр. Ол 2020 жылы pillow-челленджге (жастықпен фотоға түсетін челлендж) қатысқан еді. Сонда әлеуметтік желілерде Алматы қалалық полиция департаментінің орынбасары Берік Әбілбековтың төсекте тек жастықпен денесін жапқан фотосуреті тарап кеткен еді. Сол кезде қалалық полиция департаменті қызметтік тексеріс жасағанын, нәтижесінде лауазымды қызметкердің жұбайының телефонын әлдекімдер бұзып кіру арқылы жария еткені анықталғанын айтқан болатын.
Ильясованың пікірінше, БАҚ оның қорғауындағы адамның суреттерін жариялауға құқығы жоқ. Дегенмен біз заңгер болмасақ та, адвокатқа түсініктеме беруді жөн көріп отырмыз:  судья айыпталушылар мен олардың қорғаушыларының сот залында бейнежазбаға және фотоға түсіруін сұрау бойынша тыйым салды. Бірақ ашық, қолжетімді фотосуреттерді жариялау құқығынан айыру судьяның құзыретінде емес, әйтпесе бұл БАҚ туралы заң мен конституциялық нормаларды бұзу деп саналуы мүмкін. Сондықтан біз Берік Әбілбековтің ""әйгілі"" фотосуретін төменде жариялаймыз және болашақта сотталушының суреті бар бірнеше коллаж жасайтынымызды жоққа шығармаймыз.
Алайда судья Адайбаев Ильясованың наразылығынан кейін арнайы журналистерге қаратып сөз айтты. Ол БАҚ өкілдерін сотта тәртіп ережелерін және төрағалық етушінің нұсқауларын бұзбауға шақырды. Сонымен қатар судья сөз бостандығын шектеу ойда жоқ екенін атап өтті. Барлық өтініштер тыңдалғаннан кейін судья әрқайсысы бойынша қатысушылардың пікірлерін тыңдап, шешім қабылдау үшін кеңес бөлмесіне кетті. 20 минуттан соң ол дайын актімен қайтып келді.
Ол барлық өтініштерді қанағаттандырмады. Оның айтуынша, адвокаттар баяндаған тергеу барысында болған заң бұзушылықтар негізгі тергеу кезінде қаралады.
Ол қылмыстық істі сотқа қабылдап, жалпы тәртіппен ашық сот отырысында негізгі сот тергеуін тағайындау туралы шешім қабылдады. Айыпталушыларға қатысты қамауда ұстау шарасын өзгеріссіз қалдырды, – деп қаулы етті.",2024-09-05T19:37:43+05:00,2024-09-05T19:37:43+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/1725554100_photo_2024-09-05_07-53-11.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/1725553809_konflikt-interesov.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/1725554068_podushka.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/1725554100_photo_2024-09-05_07-53-11.webp,
ab345a2930f754b3544556c4f1a97da8,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қаңыраған киностудия: Ұлттық киноның ұйытқысы болған «Қазақфильмнің» жағдайы қандай?,"«Қазақфильм» — қазақ киносының жүрегі, ұлттық мәдениетіміздің алтын бесігі. Соңғы жылдары бұл киностудияның жағдайы жан ауыртады.",investigations,https://kaz.orda.kz/kanyragan-kinostudija-ulttyk-kinonyn-ujytkysy-bolgan-kazakfilmnin-zhagdajy-kandaj-132255/,"Кезінде қазақ киносының қоржынына салатын ұлы туындылар шығарған, таланттар түлеген киелі мекен бүгінде қаңырап бос қалған. Тозығы жеткен ғимараттар, шаң басқан құрал-жабдықтар мен жартылай қираған павильондар... Есігін көпке аша бермейтін қазақ киносының қара шаңырағына Orda.kz тілшілері барып, мән-жайды анықтап қайтты.
Тілшіміз киностудияға өзі барып, ондағы бұрынғы архивтерді сақтап, талай жыл бойы талмай еңбек етіп келе жатқан қызметкерлермен тілдесіп көрді. Бір кездері даңқты режиссерлердің шедеврлері түсірілген павильондар қазір қаңырап бос тұрғанын байқадық. Қабырғалары сөгілген, ал мамандардың көбі уақытша жұмыстан қол үзіп қалған. Кең дәліздер мен шеберханаларды бұрынғыдай шығармашылық серпін емес, құрылыс материалдары мен шаң басып тұр. Кино өндірісінің ордасы болған «Қазақфильмде» бүгінде күрделі жөндеу жүріп жатыр.
16,5 гектар аумақта түсірілім павильондары, сәндік-техникалық құрылымдар корпусы, дыбыс жазу студиялары мен өндірістік-зертханалық корпус орналасқан. Киноөндіріс үшін қажетті барлық цехтар мен технологиялық бөлімшелер үш мамандандырылған ғимаратта шоғырланған.
Orda тілшілеріне «Қазақфильм» аумағын аралатып,  киностудияның тыныс-тіршілігін Серікбол Өтепбергенов көрсетіп шықты. Әңгіме барысында оның Өтепбергенов қазақ көрермендеріне танымал «Время паториотов»,  «Шестой пост» фильмдерінің режиссері екенін білдік.
Киностудия өткен ғасырдың 60-жылдары салынса да, өзінің сапасын жоғалтқан жоқ. Режиссердің айтуынша, техникалық тұрғыдан ескі болғанымен, көптеген заманауи павильондарға қарағанда әлдеқайда сапалы әрі ыңғайлы.
Техникалық қамтамасыз ету бөлімінің басшысы Андрей Александрович «Қазақфильмде» 80-жылдардан бастап жұмыс істеп келеді. Оның айтуынша соңғы модернизация 2022 жылы болды. Жаңадан алынған құрылғылар саны шамамен 40–50%, ал қалғаны ескі техника.
Киностудиядағы соңғы техникалық жаңартуларға қарамастан, материалдық база толық жаңартылды деуге келмейді.
Айтпақшы, жалпы қазақ киносы туралы Айдар Омаров Orda.kz бас редакторы Гүлнара Бажкеноваға берген сұхбатында кеңінен айтып берді.
Киностудия қорында мыңдаған киім-кешек пен аксессуар бар. Костюмдердің бір бөлігі жобадан жобаға көшіп, жылдар бойы қолданыста жүр. Уақыт өте келе кейбіреулері тозып, есептен шығарылғанымен, олар да өз орнын табады. Отандық шоу-бизнес өкілдері де бұл қорды жиі пайдаланады. Киностудияның киім-кешек қоры жайлы реквизитор Гүлзат Жакубаева айтып берді.
Гүлзаттың айтуынша, «Қазақфильмдегі» реквизиторлардың еңбекақысы атқаратын жұмыстың көлемі мен жауапкершілігіне мүлде сай келмейді. Ол жалақының өте төмен екенін, ал жұмыс жүктемесінің жыл сайын артып келе жатқанын атап өтті.
Одан кейін біз «Қазақфильмнің» жүрегі саналған – фильмотекаға бет алдық. Дәл осы жерде қазақ киносының алтын қоры, тұтас тарихы сақтаулы тұр. Мұнда 1939 жылдан бастап 2015 жылға дейінгі түсірілген фильмдер мұра саналып, мұқият сақталып келеді. Бұл — қазақ киносының сан жылдық шежіресі сақталған қасиетті орын. Алайда сыртта тұрып, бұл жерді қасиетті деп айту қиын. Сыртқы келбеті ескі қоймаға көбірек ұқсайды – иесіз, ұмыт қалған бір кеңістік секілді. Ғимараттың өзі де әбден тозған.
Осы жердің қараушысы Светлана Пузырникова фильмотекада 40 жыл бойы еңбек етіп келеді.
Мұнда шамамен 10 000-ға жуық дайын фильмнің бобинасы сақталған — көркем, деректі және жылнама ленталары. Сондай-ақ, сол фильмдерді қажет болған жағдайда қалпына келтіруге мүмкіндік беретін дәл сондай мөлшердегі негативтер де бар. Әр бобинаның ұзақтығы — 10 минут.
Светлана Юрьевна 2015 жылдан бастап киностудияда цифрлық түсіруге толық көшкенін атап өтті. Дәл осы кезден бастап фильмдерді сақтау да цифрлық форматта жүзеге асырыла бастады. Плёнкаға түсірілген соңғы фильм — Абай Құнанбаев жайлы картина. Светлана Юрьевна плёнка сақтаушыларының маңыздылығын ерекше атап өтеді:
Светлана Юрьевна плёнкалардың дұрыс сақталуы мен тазалану ережелерін түсіндірді:
Ұзақ сақталудың тағы бір маңызды шарты — температураны сақтау. Қыста кондиционерлер өшіріледі, ал ауа райы жылына бастаған сәттен бастап, барлық кондиционерлер тәулік бойы 17 градуста жұмыс істейді.
Дәл осы шағын ғимаратта фонотека да орналасқан. Фонотека сақтаушысы, музыканы қайта қалпына келтірумен айналысатын — Аққайша Баймұратова. Оның айтуынша, одан басқа музыканы реставрациялауды «Қазақфильмде» қазір ешкім білмейді.
Ол реставрация жұмысын 1981 жылы шығарылған ескі техникада істейді, алайда ешқандай оған наразылығы жоқ екенін айтты.
Алтын қордағы фильмдерді цифрландыру және қалпына келтіру жобасы 2022 жылы бастау алды. Бұл –  плёнкаға түсірілген фильмдерді қалпына келтіру жұмысы. Қайта келтіру жұмысына — плёнканы ластану, шаң, сызаттардан тазарту жатады.
Сонымен қатар, фильмдердің бастапқы дыбысы да қалпына келтіріліп жатыр. Ескі таспаға жазылған дыбыс сапасы уақыт өте келе бұзылып, шу көбейіп кетеді. Сол себепті арнайы дыбыс инженерлері дыбыс жолын сандық форматқа көшіріп, одан кейін қажетсіз шу мен бұзылған дыбыс фрагменттерін тазартуға кіріседі.
Көріп отырғаныңыздай қара шаңырақта костюмдерді, ескі мұраларды, архивтерді сақтау үшін табан ет, маңдай терін аямай қызмет еткен адамдар бар. Олар сөзсіз бір ұлттың мүддесі үшін шоқтығы биік мұра болып қала беретін кино деген құдіреттің қадірін сезініп, талмай еңбек етті. Алайда қазақ киносының алтын бесігі болған бұл киностудияға қатысты дау көп. Дегенмен жеке бастың мұраты, жеккөрініш, күндестік, бақастық секілді арамдыққа жол бермей, бірінші орынға қазақтың кино өнерін қойып, безбенмен қатар тартып қойғанда азаматтарымыз қашанда оң шешім қабылдауға тырысады деп үміттенеміз. Олай болмаған жағдайда «екі ортада бұл қара шаңырақтың келешегі қандай болмақ?» деген орынды сұрақ туады.
Бәріміздің санамызда сақталған көркем туындылар туған орда өз беделін көтеріп, жаңа дәуірге қадам баса ала ма? Ол уақыттың еншісінде.
Еске сала кетейік, Еуропада өткен халықаралық фестивальден жеңіспен оралған режиссерлерді киностудияға кіргізбей, «Қазақфильм» дау-дамайдың ортасында қалған еді. 26 ақпанда «Қазақфильм» киностудиясының алдында анимация саласының мамандары, режиссерлер жиналып, өз наразылықтарын айтқан еді. Олар қазақ анимациясын Астанаға ауыстыруға қарсы болып, кейбір қазақ режиссерлерінің киностудияға кіре алмағанын айтып, бейне үндеу түсірді. Киностудия басшылығы көп ақпаратты «бұрмаланған» деп, анимацияны Астанаға көшіру керісінше дамыту үшін жасалатын қадам екенін айтып, мәлімдеме жасады.
Orda.kz тілшісі жүлдемен оралған режиссер Елзат Ескендірге хабарласып, мән-жайды сұрастырған болатын. Халықаралық Азия кинофестивалінен үш бірдей жүлдемен оралған авторлық «Әбіл» фильмінің режиссері Елзат Ескендір «Қазақфильмдегі» тосқауылдар мен бөлінген ақша жайлы айтқан еді.",2025-04-24T14:06:57+05:00,2025-04-24T14:06:57+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/1745472879_img_4356.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1745470907_5206281544744957688.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/5206281544744957471.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/5206281544744957473.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/5206281544744957474.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/5206281544744957484.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/5206281544744957487.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/5206281544744957489.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/5206281544744957491.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/5206281544744957492.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/5206281544744957494.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/5206281544744957498.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/5210785144372323918.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/5210785144372323920.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/1745472879_img_4356.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/1745472879_img_4356.webp,https://www.youtube.com/embed/MFEs8h5oQMo?feature=oembed
f79b0adcd54400047fc2718bc55331bc,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қара нарық құрығы: Қазақстандықтар заңсыз ағза саудасының құрбанына қалай айналуда?,Orda.kz бұған дейін бүйрегін сатып істі болған Нұрболдың оқиғасын жазған болатын. Редакция осы іске қатысты зерттеу барсында халықаралық қылмыстық топты анықтады.,investigations,https://kaz.orda.kz/kara-naryk-kurygy-kazakstandyktar-zansyz-agza-saudasynyn-kurbanyna-kalaj-ajnaluda-128613/,"Orda.kz бұған дейін бүйрегін сатып істі болған Нұрболдың оқиғасын жазған болатын. Редакция осы іске қатысты зерттеу барысында халықаралық қылмыстық топты анықтады. Бұл қылмыстық топқа жалғыз Қазақстан емес, Түркия мен Индияның қатысы бар болып шықты.
Нұрбол есімді 28 жастағы азамат бүйрегін сатып, осы қылмыстық топтың қолына түсіп, істі болып жатыр. Тергеу абақтысында отырған кезде ол Думан Мұхамедкәрімнің көмегімен президент Қасым – Жомарт Тоқаевқа ашық хат жолдады. Бұл ашық хатта Нұрбол осы топтың арбауына қалай түсіп,  ақшасыз және бүйрексіз қалғанын толық жазған. Нұрбол біздің редакциямызға жалпы бұл топтың құлдығында болғандағы көрген-білгенімен бөлісті.
Ота жасалғаннан кейін Нұрбол ақшасыз әрі бүйрексіз қалды. Нұрболдың бүйрегін алып қана қоймай, қорлық-зорлық көрсетіп, ақшасын бермей құлдықта ұстаған. Әбден тығырыққа тіреп, әйелінің де бүйрегін беруге мәжбүр етті. Уақыт өте келе оны полиция қызметкерлері осы ҰҚТ-қа қатысы бар деп, 8 ай тергеу изоляторына қамайды. Нұрбол ұсталған бетте тергеушімен келісімге отырып, бар шындықты айтып береді. Ол полиция қызметкерлеріне 37 адамның тізімін берді. Кейін тергеу изоляторында 14 рет суицид жасамақ болды. Қазіргі таңда үй қамақта отыр және ең өкініштісі -  әйелі екеуі бұл істе ұйымдастырушылар ретінде танылып отыр.
Бұл тізімде клиниканың төрт хирургі, нотариус қызметкерлері, Б.Серәлінің жанында жүретін қолшоқпарлары, «Халыққа қызмет көрсету орталығы» (ХҚКО) қызметкері мен Түркия еліндегі қазақстандық донорлармен жұмыс істейтін адамдар бар. Нұрболдың айтуы бойынша, Б.Серәлі мен оның басшысы Ержан, қазақстандықтарды Түркия мен Үндістан елдерінде ота жасатып, бүйректерін сатумен айналысқан. Бірақ, қазіргі таңда, тергеудегі 10 адамның төртеуі бүйрегін бергендер, төртеуі бүйрек сатып алушылар, екеуі осы ҰҚТ-тың басшысы Ержан мен Серәлі.
Ержан туралы ақпарат аз. Нұрболдың айтуы бойынша, барлық жұмысты Серәлі орындаған. Яғни, Серәлі әлеуметтік желідегі жарнамаға ақпарат қалдырған бүйрек сатушыға хабарласып, Алматыға шақырып, дәрігер К.Исламмен таныстырады. Бүйрек сатып алушы Болатпен де, Қарлығашпен де Серәлі жүрді. Отаға дейінгі, кейінгі істердің барлығын Серәлі мен оның досы Абай атқарады. Тіпті, көлікте отырып Болаттан ақша алғандарын Нұрбол жасырмай айтты.
Серәлінің қолшоқпары Абай қазіргі таңда кісі өлімі бойынша 8 жылға сотталып, түрмеде отыр.
Нұрболдың айтуынша, Серәлі Қаскелең қаласынан 3 азаматты Түркияға апарып, бүйректерін сатқан. Сол 3 азаматтың екеуіне ота жасатып, үшіншісі қашып кеткенде Серәлі Нұрболды оны әуежайдың алдынан күтіп алуға жұмсаған. Күтіп алудан бас тартқан Нұрболдың басы тағы дауға қалып, Серәлі «қашып кеткен адамға кеткен шығын 24 млн. теңге, соны төлейсің немесе қашып кеткен адамды қолыма әкеліп бересің» деп қысым көрсеткен. Амалдың жоғынан, қашып кеткен азаматтың орнына әйелі өз бүйрегін берген.
Orda.kz тілшісі Стамбұлдағы жеке «Флоренс Найтингейл» ауруханасының онко-гематологы Айгүл Жантайға хабарласып, жалпы ағза ауыстыру бағасы қанша және қандай ережелері бар екенін білді.
Әрине, ағзаның қара нарықтағы бағасы әлдеқайда жоғары.
Orda.kz журналистері әлеуметтік желілерде осындай топтардың бар-жоғын тексеруді ұйғарды. Тексеру нәтижесінде, қажетті сөздерді іздеу жолағына жазсаңыз болғаны, бұл топтарды оңай табуға болатыны белгілі болды. Мұның бәрі ағза саудасына тыйым салатын заңнамаға қарамастан жарқырап жатыр.
Бұл топтарда қолданушылар көбінесе бүйректерін сату немесе сатып алу туралы хабарландырулар жариялап, донорлық мәмілелерді ашық талқылайды. Қазақстандықтардың өз органдарын ресейліктерге сатуы немесе керісінше жағдайлар кездеседі. Ресейде де ағза саудасына тыйым салатын заң бар, бірақ бұл топ ақпаратында ол туралы ашық жазылған.
«Бүйрегімді сатамын, қан тобы осындай. Шұғыл ақша керек, осы нөмірге хабарласыңыз...» — мессенджерлерде немесе «ВКонтакте», Facebook және басқа да әлеуметтік желілерде құрылған топтарда осындай хабарландыруларды көптеп кездестіруге болады.
Хабарландыру авторлары қылмыстық қудалау қаупіне қарамастан, өз есімдерін, телефон нөмірлерін және басқа да байланыс деректерін ашық жариялайды. Бұл олардың өте қиын жағдайға тап болғанын және аман қалу үшін заңды бұзуға мәжбүр екенін көрсетеді.
Мұндай топтар «Донорство Казахстан» немесе «Доноры и реципиенты» сияқты әртүрлі атаулармен жұмыс істейді. Олар белсенді түрде модератор тексеруінен өтсе де, ұйымдастырушылар құқық қорғау органдарының назарынан аулақ болуға тырысып, түрлі тәсілдерді қолданады.
Біз осындай хабарландырулардың біріндегі нөмірге қоңырау шалдық. Телефон тұтқасын көтерген ер адам сұрақтарға ашық жауап берді. Ол бүйрегін сататынын растады, бірақ «нарықтағы» баға туралы хабарсыз болғандықтан, өзіне керек соманы айтты.
Нұрбол да осындай топтардың бірін «ВКонтакте» желісінен тауып, өз телефон нөмірін қалдырған. Кейін оған қанының тобы туралы сұрау үшін хабарласқан. Бірнеше сағаттан кейін оған Серәлі және кейінірек түрмеге түскен досы Аман қоңырау шалған. Олар: «Алматыға кел» , – деп айтқан.
Қазақстанда азаматтарға өз ағзасын сатуға тиым салынған, сол себепті сатып алушы мен донор туыстық қатынаста болуы керек. Серәлі басқа адамдарды тауып әкеліп, Халыққа қызмет көрсету орталықтары арқылы құжаттарын ауыстыртып, донор мен алушынының  туыстық қатынасын реттеп отырған. Нотариус қызметкерлері сатушы мен сатып алушы арасында ешқандай ақша жоқтығын көрсететін келісім шарт жасаған.
Нұрбол отаға өз құжатымен кірген жоқ, ол құжат бойынша сатып алушының бауыры боп кірген. Түркістан облысындағы Серәлінің адамы жалған құжат жасап, осындай қызмет атқарып отырды. Осылайша Нұрбол Болаттың (Нұрболдың бүйрегін сатып алушы) алыс ағасы болып шыға келеді. Нұрбол мен Болат ота алдында комиссияға кірер кезінде Болаттың туған-туысын, аталарын жаттағанын айтты.
Нұрболдың айтуы бойынша, барлық отаға дейінгі тексеріс Қ.Ислам арқылы жасалып отырған.
Orda.kz тілшілері бірнеше рет заңсыз ота жасалған клиникаға барды. Мекемеде хирург Қ.Ислам  іссапарда екенін айтты. Телефон нөмірін алып, хабарласып көрдік, бірақ қоңырауымызды алмады. Әріптестерінен Қ.Ислам жайлы сұрадық.
Осы іске қатысты, жалпы бүйрек ауыстыру отасы қалай жасалады, қандай ережелері бар екенін білу мақсатында осы клиниканың дәрігерімен тілдестік.
Бүйрек трансплантациясы қалай жүзеге асады? Бастапқы кезеңнен бастап: адамнан өтініш қалай түседі және одан әрі қалай жалғасады?
Дәрігердің айтуынша, қосымша тексерулер жасалады: кардиолог қарайды, пациент толық медициналық тексеруден өтеді. Донордың денсаулығы толықтай дұрыс болуы керек. Денсаулығы сау адам донор болуы қажет. Денсаулығында ешқандай проблема болмауы тиіс, себебі, трансплантациядан кейін донор да қиын жағдайға тап болуы мүмкін. Сол себепті донордың денсаулығын тәуекелге салуға болмайды.
Осы мезетте айта кететін жағдай Нұрболдың әйелінің донор болмай тұрып-ақ  бүйрегі ауыратын. Бірақ, соған қарамастан Нұрболдың әйелі донор бола алды.
Еске салар болсақ, бұл комиссиядан Нұрбол мен Болат та өтті, бірақ Нұрболдың айтуы бойынша, комиссия мүшелері ""туыссыңдарма"" дегеннен басқа сұрақ қоймаған. Себебі, Серәлі барлық комиссия мүшелерімен келісіп қойғаны.
Жалпы ағза тасымалдау ісіне қатысты заңгер Әбілқайыр Олжас денсаулық сақтау министірлігіне сауал жолдап, сол сауалдың жауабын редакциямен бөлісіп, өзінің пікірін білдірді.
Жалпы Қазақстанда ағза саудалаумен айналысатын топтарға қандай жаза бар? Бұл ақпаратпен адвокат Төлен Қайратұлы бөлісті.
Төлен Қайратұлының айтуынша, аталған бап бойынша ең жоғары жаза – 10 жылға дейін бас бостандығынан айыру.
Қазақстан Республикасының «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» Кодексінің 209-бабының 4-бөлімі 1, 2, 3-тармақтарына сәйкес келесі әрекеттерге тыйым салынады:
Редакция егер олар өздері байланысқа шығуды қаласа, бұл оқиғаның екінші тарапымен байланыс орнатуға дайын. Біз бұл сұмдық оқиғаға қатысты тергеу бойынша Алматы облыстық полиция департаментінен ресми пікір сұрадық. Мақала жарияланған сәтте жауап әлі келіп түспеді. Orda.kz жағдайды бақылауда ұстайды.",2024-11-22T09:00:00+05:00,2024-11-22T09:00:00+05:00,kk,Редакция,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/pochki-opg-klzh-2.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/1732188271_img_3940.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/1732188271_img_3943.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/photo_2024-11-21_15-18-17.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/photo_2024-11-21_15-21-42.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/photo_2024-11-21_16-07-25.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/photo_2024-11-21_17-40-04.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/photo_2024-11-21_17-52-03.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/shema-klzh_-kaz_-versija.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/pochki-opg-klzh-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/pochki-opg-klzh-2.webp;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2024-11/1111.jpg;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2024-11/1732188305_img_3941.jpg;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2024-11/1732188305_img_3944.jpg;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2024-11/1732188305_img_3945.jpg;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2024-11/1732188305_img_3946.jpg;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2024-11/2222.jpg;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2024-11/3333.jpg;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2024-11/photo_2024-11-21_16-07-45.jpg,
50180b465095fb0cf2744d38b4fbe11f,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Қарға қарғаның көзін шұқымайды»: Қайрат Сатыбалдының бостандыққа шығуы ненің белгісі?,Соңғы жылдары елге қайтарылған қаражат пен активтері арқылы жұртты таң қалдырған экс-президент Нұрсұлтан Назарбаевтың немере інісі Қайрат Сатыбалды бостандыққа шығатын болды. Мұндай жолмен тағы кімдер бостандыққа шығады? Бұның бәрі жаңа әрі әділетті деп ұрандатқан Қазақстанның принциптеріне жата ма? Orda.kz тілшісі осы шешімге байланысты алдағы уақытта Қазақстан билігіне деген сенім мен көзқарастың қандай болатынын білу үшін еліміздің танымал саясаттанушыларының пікірін білді.,investigations,https://kaz.orda.kz/karga-karganyn-kozin-shukymajdy-kajrat-satybaldynyn-bostandykka-shyguy-nenin-belgisi-126385/,"Соңғы жылдары елге қайтарылған қаражат пен активтері арқылы жұртты таң қалдырған экс-президент Нұрсұлтан Назарбаевтың немере інісі Қайрат Сатыбалды бостандыққа шығатын болды. Мұндай жолмен тағы кімдер бостандыққа шығады? Бұның бәрі жаңа әрі әділетті деп ұрандатқан Қазақстанның принциптеріне жата ма? Orda.kz тілшісі осы шешімге байланысты алдағы уақытта Қазақстан билігіне деген сенім мен көзқарастың қандай болатынын білу үшін еліміздің танымал саясаттанушыларының пікірін білді.
Алдымен Қайрат Сатыбалдының қандай қызметтерде істегеніне көз жүгіртейік. Қайрат Сатыбалдының қызметтік жолы тек ірі мекемелер мен компанияларда жетекшілік қызметтерден тұрады. Атап айтар болсақ, «Qazaq oil», «Қазақстан темір жолы» компанияларының вице-президенті болды. Қазақстан ұлттық қауіпсіздік комитетінің кадрлық қызметінде жетекші, бұрынғы «Нұр Отан» партиясының хатшысы қызметтерінде болды. Сонымен қатар, «Қазақтелеком» компаниясы акцияларына иелік етті. Сондай-ақ, бірнеше коммерциялық компанияға жетекші болды. Нұрсұлтан Назарбаевтың тұсында елдегі ең ықпалды бизнесмендердің бірі болған Сатыбалдының байлығын «Forbes Kazakhstan» журналы 163 миллион долларға бағалаған еді.
2022 жылы қаңтар оқиғасынан кейін ұсталған Қайрат Сатыбалды «Қазақтелеком» және «Көлік сервис орталығы» компанияларынан ақша жымқырды деген айыппен 6 жылға сотталған еді. БАҚ-да « Сатыбалдының қаңтарға қатысы бар және ол Тоқаевқа қарсы шыққан » , —  деген қауесет тараған болатын. Назарбаевтың немере інісінің қаңтардан кейін ұсталғаны нені көрсетеді? Билік Сатыбалдыны қаңтардағы қақтығысқа қатысы бар деп ұстады ма, әлде бұл тек сәйкестік пе? Сұрақ көп, жауап жоқ.
Биылғы жылдың қаңтарында жемқорлыққа карсы іс-қимыл агенттігі Қайрат Сатыбалды билікке 650 млрд теңге қайтарғанын хабарлаған еді. Сатыбалдыға «қылмыстық жолмен алынған ақшаны және өзге де мүлікті заңдастыру», «салық төлеуден жалтару» фактілері бойынша іс қозғалған болатын. Қылмыстық жолмен келген ақшаға Қайрат Сатыбалды шетелден түрлі мүлік алған, ал жымқырған қаражатты қазақстандық және шетел банктерге салып келген.
Артынша қайтарылған активтер — әкімшілік ғимараттар, эксклюзивті зергерлік бұйымдар, люкс үйлер, пәтерлер мен автомобильдер, акциялар мен компаниялардың үлестері, теміржол тұйықтары мен ақша қаражаттары екені мәлім болды. Сонымен қатар, 661,5 млн доллары шетелден қайтарылды . Атап айтар болсақ, Австрия, Лихтенштейн, БАӘ, Түркиядан табылды.
Енді осы қайтарылған қаражаттың хронологиясына бір көз жүгіртейік. 12 тамызда жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі мен бас прокуратура Сатыбалдының мемлекетке заңсыз иеленген қаражаттар мен активтерін қайтарғанын бірінен соң бірі хабарлай бастады. Жалпы сома 1,6 млрд доллар теңге болды . Ал тамыздың 15-де мәжіліс депутаты Ермұрат Бәпи әлеуметтік желіде «Қайрат Сатыбалдыны шартты жазамен босатуға дайындап жатыр ма?» деген жазба жариялаған болатын. Айтып ауыз жиғанша 16 тамызда Өскемен қаласының №2 соты Қайрат Сатыбалдының өтелмеген жазасының бөлігін жеңіл жазаға ауыстыру туралы өтінішін қарады. Нәтижесінде сот сотталушының өтінішін қанағаттандырып, жазасының өтелмеген бөлігін 3 жыл 3 ай 7 күн мерзімге бостандығын шектеуге ауыстырды.
Саясаттанушы Досым Сәтпаев Қайрат Сатыбалды мен басқа да тұлғаларға қатысты жағдай биліктің өз нұсқасындағы индульгенцияны іске қосқанын көрсететіндігі айтады. Яғни, Күнә жасадың, кешірім сұрадың, индульгенцияны сатып алдың, және кінәсіз болып бостандыққа шықтың.
Саясаттанушының айтуынша, Марат Жыланбаев сияқты саяси баптар бойынша сотталғандарды билік қауіпті деп есептейді. Сол себепті, олардың үкімдері толығымен орындалып отыр. Билікке жақын сыбайлас жемқорлар мен мемлекеттік мүлікті ұрлағандар – менталитет бойынша билікке жақын, ал ар-ұжданына сай өмір сүретін саяси қарсыластар олармен келісімге бармайтығын айтты.
Еске сала кетсек, бұған дейін сот Сатыбалдыны 6 жылға соттап мүлкін тәркілеу туралы үкім шығарған болатын. Сонымен қатар Қайрат Сатыбалдының бұрынғы жары Гүлмира Сатыбалдыға байланысты  сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі  заңсыз бас бостандығынан айыру, аса ірі мөлшерде бопсалау және ауыр зардаптарға әкеп соққан заңсыз әрекеттер бойынша тергеуді аяқтаған болатын.
Естеріңізде болса, экс-президент Нұрсұлтан Назарбаевтың бұрынғы құдасы, бизнесмен, Forbes Kazakhstan рейтингі бойынша, еліміздегі ең бай 50 бизнесменнің бірі Қайрат Боранбайды да наурыз айында Сатыбалдыдан соң араға екі күн салып құзырлы органдар құрықтағаны мәлім  болды.
2023 жылдың қыркүйегінде Астана қаласының апелляциялық соты Боранбаевтың мүлкін тәркілеп, 6 жылға соттап, жалпы режимдегі колонияға жіберіп еді. Ал оның алдындағы сот оны «ірі көлемде бөтеннің мүлкін иемденді», «қылмыстық жолмен алынған ақшаны жымқырды» деп танып, 8 жылға соттаған болатын.
Ал 2023 жылдың қазанында Ақмола облыстық соты Боранбаевқа жаза мерзімінің үштен бірін және мемлекетке келтірілген шығынды толығымен өтеп, тергеумен белсенді түрде ынтымақтасқаны үшін жазасын бас бостандығын шектеуге ауыстырғанын хабарлады. Сонымен қатар, ол мемлекетке 90 млрд теңгенің мүлкін өз еркімен қайтарды. Оның ішінде мұнай кәсіпорыны, газ таратушы компания, қызмет көрсету кәсіпорны, қонақүйлер мен сауда-ойын-сауық кешендері, фитнес-орталықтардың желісі мен кеңсе ғимараттары бар.
Саясаттанушы Ғазиз Әбішев  Сатыбалдының ісі Қайрат Боранбаевтың ісімен ұқсастығына баса назар аудару керектігін айтады.
Жоғарыда келтірілген фактілерге қарасақ, қос Қайраттың да бостандыққа шығу жолы бірдей. Қаңтар оқиғасынан кейін Нұрсұлтан Назарбаев пен оның айналасындағы адамдар, ықпалынан айырыла бастаған еді. Экс-президенттің туыстарының біразы жоғары лауазымды қызметтерінен алынып, кейбірі қамалып, кейбірі елден Дубай, Түркия асып кеткен болатын. Ел аузында Жаңа Қазақстанның жаршысындай болған қылмыстық істер бүгінде көз алдымызда ақталып жатыр.
Дәл осылай қалыптасқан жүйенің әлі де биліктің бір бөлшегі болып тұрғанын сясаттанушы Дос Көшім баса айтты.
Қоғам көзінде Қанды қаңтардан кейін құрықталған Қайрат Сатыбалды ескі жүйенің жойылғандығын және Елбасы дәуірінің аяқталу белгісі ретінде қабылданды. Енді Нұрсұлтан Назарбаевтың немере інісінің бостандыққа шығуы — кез-келген мемлекетің қаржысы мен мүлкін талан-таражға салғандар кешірім сұрап, жазадан қашу әлі де жалғаса береді деген сөз бе?",2024-08-19T18:19:24+05:00,2024-08-19T18:19:24+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/img_3835.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/img_3835.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/img_3835.webp,
f53331020e9422d7f251d8ade836905c,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қауіпсіздік кеңесінің экс-хатшысы Өксікбаевтың ұлы неліктен алаяқ деп танылды?,"Алматы полициясы Қазақстанда танымал саясаткер, мәжілістің экс-депутаты, Қауіпсіздік кеңесінің экс-хатшысы Омархан Өксікбаевтың ұлын аса ірі көлемде алаяқтық жасады деп айыптап, қылмыстық істі тергеп жатыр.",investigations,https://kaz.orda.kz/kauipsizdik-kenesinin-jeks-hatshysy-oksikbaevtyn-uly-nelikten-alajak-dep-tanyldy-134350/,"Алматы полициясы Қазақстанда танымал саясаткер, мәжілістің экс-депутаты, Қауіпсіздік кеңесінің экс-хатшысы Омархан Өксікбаевтың ұлын аса ірі көлемде алаяқтық жасады деп айыптап, қылмыстық істі тергеп жатыр. Бірнеше адам 42 жастағы Алмас Омархановты алдап, ірі көлемде алаяқтық жасады деп  айыптады.
Orda.kz редакциясында оның адамдарды алдағаны туралы құжаттар мен бейнежазбалар бар. Тілшіміз мәселенің мән-жайын анықтап, назарларыңызғы ұсынады.
Ашық дереккөздерге сүйенсек, Алмас Омархановта үлкен бэкграунд, яғни, алғы тарихы бар. Ол Қаржы министрлігінде жұмыс істеп, Қазақстанның ипотекалық несиелерге кепілдік беру қорын басқарды. «Қазақстан темір жолы» ұлттық компаниясының топ-менеджері болды, сондай-ақ Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің аппаратын басқарды. Ал қазір оның қайда және немен айналысып жүргені белгісіз.
Сот ісіндегі материалдарға сүйенсек, оның алаяқтығының көп адамға кесірі тиген. Омархановқа қарызға берілген қомақты сома тек сот арқылы қайтарылған. Алайда кей ақшалар олай қайтарылмаған.
Бір қызығы, Омархановқа қарсы арызданғандардың ішінде беделді азаматтар да бар. Мәселен, 2024 жылдың мамыр айында Алмас Омархановтың үстінен кәсіпкер Данияр Әлпиев 41,5 млн теңгесін қайтармағанын айтып шағымданған болатын. Сот Әлпиев жағына шығып, Омархановқа қарызын төлеуді міндеттеген болатын. Әрине, Әлпиевтей адамға бұл ақша аздық етеді. Ол Алматыға даңқты «Алтын Орда» базарының үлесіне ие. 2019 жылы банк саласындағы алаяқтығы үшін оны шартты түрде бас бостандығынан айырған болатын. Кейінірек ол Болат Назарбаевты «Алтын орда» базатын «рейдерлік жолмен басып алды» деп айыптады.
Тағы бір айыптаушымыз Аян Беспаев. Оның аты БАҚ саласында көп аталмағанымен, оның әкесі Тимур Беспаев зейнетақы қорының миллиондаған долларын жымқыру дауының басты фигуранты болған. Бұл туралы «Время» газеті 2000 жылдары жазып кеткен. Күрделі қаржылық сызбалар салдарынан БЖЗҚ қазақстандықтардың 103 миллион теңге зейнетақы жинағынан айырылып қалды. Басылымның мәліметінше, Тимур Беспаевтың қылмыстық ісінің мерзімінің ескіруіне байланысты тоқтатылып, жазадан оңай құтылып кеткен.
Сонда Алмас Омарханов кезінде алаяқтықпен айналысқан немесе соның айналасында жүргендердің өзідеріне алаяқтық жасаған ба? Алайда оны «Робин Гуд» деп атау әбестік болар. Зардап шеккендердің қатарында басқа да адамдар бар. Мәселен, кәсіпкер Алексей Егай Омархановқа 86,2 миллион теңге бергенін мәлімдейді. Кепілдік ретінде Алматы орталығындағы бес бөлмелі пәтер рәсімдеген, бірақ қарыз мерзімі аяқталғаннан кейін ол ақшасын қайтара алмаған.
Сот Егейге қарызды тұрғын үй есебіне қайтарудан бас тартты. Өйткені пәтер Омархановтың жұбайы Әйгерім Назароваға тиесілі. Дегенмен Омархановтың әйелі де осал адам емес. «ҚазТрансГаз» АҚ-ның бұрынғы басшысы Болат Назаровтың қызы. Өз кезінде Қазақстанның мұнай-газ саласында негізгі лауазымдарды атқарған, оның ішінде «ҚазМұнайГаз» ҰК АҚ басқарушы директоры болған. Күйеу баласының істеп жүрген тірлігінен хабардар ма, ол жағы белгісіз.
Ал зардап шеккен бизнесмен Алексей Егайға келер болсақ, сот арқылы қарызын қайтара алмаған соң, полицияға алаяқтық туралы арызданған. Алматы полиция департаменті қылмыстық іс қозғалғанын, ал Алмас Омарханов күдікті екенін растады.
Редакциямызда Омарханов туралы 2 бейнеролик бар. Біріншісінде Омарханов ақша мәселесін шешуге уәде беріп, өзінің «көкелері» туралы сөзді тілге тиек етеді. Екіншісінде оны нотариуста қарыз жайлы міндеттемелері туралы айтып жатқанын көруге болады. Кадр сыртындағы дауыс Омархановтың қарызды өтеу туралы қолхатты ұрлап алғанын мәлімдейді. Редакция бұл материалдардың рас немесе өтірік екенін тексере алмады.
Редакция жағдайды өз бақылауында ұстайды. Егер Алмас Омарханов немесе материалда аталғандардың бірі өз пікірін айтып, істің егжей-тегжейін баяндауға құлық танытып жатса, біздің редакция қашан да оларға сөз беруге дайын.
Автор: Динара Бекболаева",2025-08-15T14:55:01+05:00,2025-08-15T14:55:01+05:00,kk,Ислам Әден,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1755245284_img_7090.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1755245284_img_7090.webp,
3dc544c574b6d01f808e31b02d564fc0,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Қазақ ғылымындағы бітпейтін дау»: Министрлік ғалымдарға қандай талаптар қоймақ?,"Қазақстанның Ғылым және жоғары білім министрлігі базалық қаржыландыру аясында жалақы алатын жетекші ғалымдарға қойылатын жаңа талаптарды ұсынды. Orda.kz еліміздегі ғылымның дамуы мен ғылымға сүбелі үлес қосып жүрген ғалымдардың жай-күйі жайлы түркітанушы, филология ғылымдарының кандидаты, доцент Аманқос Мектеп-тегіне хабарласқан болатын.",investigations,https://kaz.orda.kz/kazak-gylymyndagy-bitpejtin-dau-ministrlik-galymdarga-kandaj-talaptar-kojmak-125912/,"Қазақстанның Ғылым және жоғары білім министрлігі базалық қаржыландыру аясында жалақы алатын жетекші ғалымдарға қойылатын жаңа талаптарды ұсынды. Бұл қазақ ғылымын дамытып, ілгерілету мақсатында жасалып отырған қадамдардың бірі. Orda.kz еліміздегі ғылымның дамуы мен ғылымға сүбелі үлес қосып жүрген ғалымдардың жай-күйі жайлы түркітанушы, филология ғылымдарының кандидаты, доцент Аманқос Мектеп-тегіне хабарласқан болатын. Ол министрлік қабылдап отырған жаңа талаптар жайлы және оның кілтипандары жайлы айтып берді. 50 жыл бойы ғылымға өмірін арнаған түркітанушы ғылыми еңбектердің әділ бағаланбай отырғанын айтты.
Ал 2024 жылдың 1 қыркүйегінен бастап күшіне енетін, ғалымдарға қойылатын талаптар мынадай:
Бұрынғы талаптарда ғылыми дәрежесі мен белгілі бір жұмыс өтілі болуы жеткілікті еді. Оның үстіне еңбектерінің жарыққа шығуы  мен басшылық тәжірибесіне қойылатын талаптар қатаң болмаған. Министрлік сөзіне қарасақ, жаңа талаптарды енгізу ғылыми зерттеулердің сапасын арттыруға және олардың халықаралық стандарттарға сәйкестігін қамтамасыз етуге бағытталып отыр. Жаңа талаптар ғалымдарды беделді журналдарда жиі жариялануға және халықаралық жобаларға қатысуға міндеттеп отыр.
Ежелгі түркілердің өмірі мен руна жазуы жайлы зерттеп келе жатқан түркітанушы Аманқос Мектеп-тегі бұл қабылданатын талаптағы бір кілтипанды айта кетті. Түркітанушының айтуынша, жаңа талаптағы халықаралық басылымдарда еңбектердің жариялануы жайлы талап орынды. Бірақ шетелдің басылымдарына ғылыми еңбекті шығару үшін аударма мәселесін де қолға алуы керек. Мысалы, әлемдік тіл ағылшын, болмаса испан және т.б.
Сонымен қатар, түркітанушы «бұл ұлтта жазу болмаған, жабайы өмір сүріп, көшіп-қонып жүрді» деген ескі түсінік болғанын айтты.
Руна жазуы — көк түріктердің жазу мәдениетінің бар екенін бүкіл әлемге паш етті. Аманқос Мектеп-тегі мұндай жаңалықты әлемдік тілдерге аударып, басып шығарып, білім ордаларына енгізу өте маңызды мәселе екенін атап өтті.
Түркітанушы ғылыммен айналысып, өмірін арнаған, еңбектер жазған адамдарға мемлекет тарапынан қолдау аз екенін айтты. 300-ден аса ғылыми еңбегі бар ғалым жеке шығарған 5 кітапқа да, соңғы шыққан «Руна жұмбағы» атты бабаларымыздың руна жазуына қатысты шыққан кітабына да ешқандай қолдау көрсетілмегенін айтты. Ал жаңа енгізілетін талаптар ғылымның дамуын ілгерілететіне күмәнмен қарайтынын айтты.
Аманқос Мектеп-тегі өмірін ғылымға арнап, сол салаға өз бетінше қызығып, зерттеумен айналысып, еңбек жазған ғалымдар көбіне көлеңкеде қалып қоятынын айтты.
Ғылым және жоғары білім министрлігінің мәліметтері бойынша 2023 жылы Қазақстанда шамамен 5000 ғылым кандидаты және 1500-ден астам ғылым докторы бар. Аманқос Мектеп-тегі ғалымдардың көптігіне емес, жазған еңбектерінің сапасына қарап, әділ бағалау болуы керек дейді. Ғылыми еңбек қорғағандардың көбі жаңалық ашқан адамдар емес, бұрыннан келе жатқан дүниені қайта айтып беретінін айтты.
Қорыта келе айтарымыз, қабылданған әрбір заң мен ережелерді жан-жақты ойластырып қабылдау керек. «Таяқтың екі ұшы бар» болған соң, мақсат расымен Қазақстандағы ғылымның дамуына ықпал ету болса, расымен жаңалық ашқан ғалымды жан-жақты қолдау мен оның еңбектерінің таралымына көңіл бөліну маңызды мәселе.",2024-07-29T15:09:49+05:00,2024-07-29T15:09:49+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-07/sizes/1440x810/photo_2024-07-29_14-25-22.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-07/sizes/1440x810/photo_2024-07-29_14-25-22.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-07/sizes/1440x810/photo_2024-07-29_14-25-22.webp,
fcb6048be0dd21b4474b0c7f2c87945c,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қазақ эстрадасының тарихын жасаған тұлға – Бәйтереков: «Әлия» әніне 50 жыл,"Қазақ музыка өнерінде тау тұлға көп. Дегенмен де, шоқтығы биік әрі ғасырға жуық қазақтың тек санасына ғана емес қанына сіңіп кеткен әндердің композиторы кім екені әдетте ұмыт қалады. Сейдолла Бәйтереков талай әншінің бағын ашқан тұлға. Қазақ сахынасында 50 жыл бойы шырқалып келе жатқан «Әлияны» орындаған Роза Рымбаева небары 19 жасында бүкілодақтық танымалдылыққа ие болса, Нағима Есқалиева, Бағдат Сәмединова, Мақпал Жүнісова, Нұрлан Өнербаев, Медеу Арынбаев сынды әншілердің өнердегі қадамдарының нық болуы композитордың шоқтығы биік әндерінде жатыр. Orda.kz тілшісі биыл тірі болса 80 жасқа толатын қазақ музыка өнеріндегі тау тұлғаның шығармашылығын зерделеді.",investigations,https://kaz.orda.kz/kazak-jestradasynyn-tarihyn-zhasagan-tulga-bajterekov-alija-anine-50-zhyl-129989/,"Қазақ музыка өнерінде тау тұлға көп. Дегенмен де, шоқтығы биік әрі ғасырға жуық қазақтың тек санасына ғана емес қанына сіңіп кеткен әндердің композиторы кім екені әдетте ұмыт қалады. Сейдолла Бәйтереков талай әншінің бағын ашқан тұлға. Қазақ сахынасында 50 жыл бойы шырқалып келе жатқан «Әлияны» орындаған Роза Рымбаева небары 19 жасында бүкілодақтық танымалдылыққа ие болса, Нағима Есқалиева, Бағдат Сәмединова, Мақпал Жүнісова, Нұрлан Өнербаев, Медеу Арынбаев сынды әншілердің өнердегі қадамдарының нық болуы композитордың шоқтығы биік әндерінде жатыр. Orda.kz тілшісі биыл тірі болса 80 жасқа толатын қазақ музыка өнеріндегі тау тұлғаның шығармашылығын зерделеді.
Сейдолла Бәйтереков қазақ музыка өнерінде ерекше құбылыс, феномен болған тұлға және оның есімі тарихта алтын әріптермен жазылғаны ақиқат. Бәйтереков туындылары қазақтың қанына сіңіп кеткен десек те болады. Өйкені, «Әлия» әнінің өзіне биыл 50 жыл толып отыр. Қысқа ғана ғұмырында жазған әндерінің барлығын дүйім жұрттың білуі сирек кездесетін бақ пен даңқ. 1945 жылы Түркістан облысы Кентау қаласында дүниеге келген композитордың өнердің биік шыңын бағындырар тұлғаға айналарын ешкім сезбеген де болар. Сейдолла Бәйтереков көп сөзге жоқ, биязы адам болған екен. Өзінің ішкі әлеміне қатты мән берген, көп сөзді көпіріп айтқанша, ішкі энергиясын сақтап, бар күшін әндеріне арнаған тұлға.
Видео: Qazaqstan/ Жарқын жүздесу бағдарламасы
Тіпті композитор көзі тірісінде-ақ қанша жасында дәм-тұзы таусыларын біліп, отбасына айтып жүрген екен. 53 жасында өмірден озған тұлғаның артында өшпес мұра болып әндері қалды. Иә, тау-тұлға туралы бұған дейін де талай деректі фильм, сұхбат, жыр-дастан жазылды, өйткені ол соған лайықты. Дегенмен де, біз мына қысқа-нұсқа ән мен музыканың сұранысқа орай ғұмырының да қысқарып, түрленіп бара жатқан тұсында Бәйтерековтей қазақ музыкасының бастауында тұрған тұлға жайлы жазу борышымыз. Композитор тек  әншілерге ғана емес көптеген театр қойылымдарына, кино фильмдерге де арнап музыка жазды. Оның әндері КСРО халық әртістерінің репертуарларының алтын қазығына айналды.
Қазақта ән құдіреті деген бар. «Әлия» сол құдіретке толы туынды. Әнді композитор небары 28 жасында жазған әрі алғашқы туындысы болған. Ең алғшқы әннің дәл осылай ғасырға жуық өмір сүрерін композитор өзі сезді ме екен?  Бәкір Тәжібаевтың сөзіне жазылған бұл әннің алғашқы орындаушысы ретінде халық Роза Рымбаеваны танығанмен, көбісі әнді, әу баста, Нағима Есқалиева орындағанын біле бермес. Ал 1977 жылы Болгариядағы халықаралық «Алтын Орфей» ән фестивалінде Роза Рымбаева көпшіліктің алдында шырқап, бас жүлдені ұтып алды. 19 жасар Рымбаеваға бүкілодақтық танымалдылықпен ән әлеміне қанат жайуына себепші болды. Бұл жайында халық әртісі Роза Рымбаеваның өзі былай деген болатын:
Кейін әнші бұл қуатты, көтеріңкі әуенді бүкілодақтық «С песней по жизни» байқауында, одан кейін Сопоттағы байқауда табысты орындап шықты. «Әлияның» музыка әлеміне ғана емес жалпы қазаққа бергені мол. Өйткені, батыр қыз Әлия Молдағұлованың рухы туралы шырқалған ән сонау кеңес дәуіріндегі қазақ халқының рухын да көкке көтеріп тастады. Сонымен қатар, сол жылдары «Әлия» әні бүкілодақта танымалдылық алған соң, қазақ қыздарына осы атты қою үрдісі арта түскен екен. Ең бастысы «Әлия» кеңес дәуіріндегі ән байқауларында шырқалып, осыншама жетістікке жеткен алғашқы қазақ әні екенін бірі білсе бірі біле бермес.
Видео: AbayTV/ Жәдігер бағдарламасы
Жалпы Роза Рымбаева, Нағима Есқалиева, Мақпал Жүнісова, Бағдат Сәмединова сында қазақ музыка өнерінің шоқтығы биік қыздарының бағының жанып, кеңінен танылуға композитор Сейдолла Бәйтереков себепкер болғанын да көбісі біле бермес. Иә, әнді халыққа жеткізуші әнші болғанымен ол әу баста, қағазға өлең болып түспесе, кейіннен шебердің қолынан ноталанып, музыкаға айналмаса - ол әнді  әнші қайдан шырқасын. Сондықтан мұндай процесті командалық жұмыс деуге болады. Бір-бірін тапқанда ғана ғасырға жуық шырқалар туынды туары ақиқат. Нағима Есқалиева «Күнге табыну», Ермек Серкебаев,  достықтың әнұранына айналған «Дос туралы жыр», «Өмір-өмір» әндерін шырқаса, Әлібек Дінішев «Мөлдір сезім» атты туындыны шырқады. Ал Бағдат Сәмединова «Сарыарқа», Мақпал Жүнісова «Бір болайық» сынды композитордың туындыларын орындап, халықтың сүйіспеншілігіне бөленді. Бұдан бөлек көптеген композитордың есті әндері халықтың жадында жаңғырып қалды.
Сейдолла Байтереков 40 жасында үйленіп, бір ғана әйелді сүйіп өткен. Композитордың жары Ләззат Аханова композитормен отау құрғанда 21 жаста болыпты. Аханованың айтуынша, арада жас алшақтығы  жұбайлық өмірде мүлдем байқалмаған, терезесі тең әңгіме-дүкен құрып, бір-бірін қабағынан танитындай дәрежеге жетті. Бәйтерековтің шығармасына үңілгенімізде, оның қыр-сырын білген өмірлік серігінен композитор жайлы сұрастырдық. Ләззат Аханованың айтуынша, жұбайы оған бір көргеннен ғашық болған екен.
Видео: Qazaqstan/ Жарқын жүздесу бағдарламасы
Алдағы уақытта Астана мен Алматы қалаларында Бәйтерековтің 80 жылдығына арналған концертін өткізу жоспары бар. Оның үстіне орайы келіп «Әлия» әніне 50 жыл, ал екінші дүниежүзілік соғысына 80  жыл толып отыр. Бұл атаулы мерейтойларды лайықты атап өтуіміз керек.
Сонымен қатар,  әлемге әйгілі композиторлардың өздері тірі болмаса да, артында қалған әндері заң бойынша бала-шағасының мұрасы болып қалады. Авторлық құқық бойынша, заңды өкілге ән қолданыста болған соң белгілі бір сомада қаражат түсіп тұрады. Осы тұрғыда арада қаншама жыл өтсе де Бәйтерековтің әндері әлі де сұраныста әрі қай заманда да қажетті болғандықтан авторлық құқықтан қаражат түсе ме деп те сұрастырдық.
Себебі, «Әлия» әнін айтпағанның өзінде басқа көптеген әндері қазіргі қазақ эстрадасында әлі күнге шырқалып жүрген әрі той-домалақ, караокеде де орындалады. Аханованың айтуынша,  соңғы жылдары еліміздің авторлық құқығынан шотқа 20 000 теңгенің айналасында ғана ақша түсіп тұрады.
Spotify мен Apple Music атты қосымшаларда композитордың көптеген туындылары эстрадамыздың көптеген әншілерінің орындауында тараған. Қосымшаларда барлық авторлар көрсетілген.
Ләззат Аханова мен Сейдолла Бәйтерековтің шаңырағында Санжар мен Данияр атты қос ұл дүниеге келді. Оның бірі Санжар бүгін де әке жолын қуып,  Мәскеудегі Чайковский атындағы мемлекеттік консерваторияның композиторлық факультетін және ассистентурасын тәмамдаған. Алайда, Сейдолла Бәйтереков музыкада джаз, симфоникалық бағытта жылжыса, ұлы Санжар академиялық, классикалық жанрды таңдаған екен. Ол қазіргі таңда «Игеру» ансамблінің көркемдік жетекшісі.
13 жасында музыкаға кеш келген, Санжар Бәйтереков өнер әлеміне қадам басқанда әкесінің ізімен жүруді ойламаған өз жанрын табу үшін біраз уақыт ізденген екен.
Қазіргі таңда, Бәйтереков Австрия, Швейцария, Берлин, Германия, Франция сынды Еуропалық мемлекеттерде сұранысқа ие. Негізінен ол жаққа спектакльдер мен камералық музыкаға арнайы тапсырыспен туынды жазумен айналысады. Сонымен қатар, Бәйтерековтің ұлы қазіргі таңда әкесінің әндеріне ребрендинг жасау жоспары бар екенін жеткізді.",2025-01-29T10:30:49+05:00,2025-01-29T10:30:49+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/matiral_o_kompozitore_kollazh_kopija.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/photo_2025-01-24_12-39-14-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/photo_2025-01-24_13-35-04.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/photo_2025-01-24_14-51-49-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/photo_2025-01-28_16-01-17.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/matiral_o_kompozitore_kollazh_kopija.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/matiral_o_kompozitore_kollazh_kopija.webp,https://www.youtube.com/embed/NjEJ8Xpsryk?feature=oembed;https://www.youtube.com/embed/WqjNoV5oQX8?feature=oembed;https://www.youtube.com/embed/yJhAB6tTMAs?feature=oembed
37d27b00e0bed5df936d73fb23962da1,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қазақ спортында тамырын жайған Гаджиев және оның ықпалындағы спорт федерациялары,14 қазанда ORDA News арнасында Orda.kz басылымының бас редакторы Гүлнәр Бажкенованың «Алматыметроқұрылыс» компаниясының басшысы Қайрат Реимовтен алған сұхбаты жарық көрді. Сұхбат барысында соңғы уақытта Гаджи Гаджиевпен байланысы бар адамдар басқарып жүрген спорт федерациялары туралы да сөз қозғалды. Әсіресе әңгіме күш пен төзімділікке негізделген спорт түрлері жайында болды.,investigations,https://kaz.orda.kz/kazak-sportynda-tamyryn-zhajgan-gadzhiev-zhane-onyn-ykpalyndagy-sport-federacijalary-135556/,"14 қазанда ORDA News арнасында Orda.kz басылымының бас редакторы Гүлнәр Бажкенованың «Алматыметроқұрылыс» компаниясының басшысы Қайрат Реимовтен алған сұхбаты жарық көрді. Сұхбат барысында соңғы уақытта Гаджи Гаджиевпен байланысы бар адамдар басқарып жүрген спорт федерациялары туралы да сөз қозғалды.
Orda.kz спорт федерацияларының басшылығындағы адамдардың өмірбаянын зерттеп, солардың ішіндегі расымен Гаджиевке қатысы бар тұлғаларды анықтады.
Қайрат Реимовпен тілдескенде спорт тақырыбындағы әңгіменің қозғалу себебі де тегін емес. Өйткені ол 2022 жылға дейін Қазақстанның кәсіби бокс федерациясын басқарған. Қайрат Реимовтің айтуынша, оның қызметтен кетуі Қаңтар оқиғасына байланысты емес, ол тек өзіне жүктелген міндеттерді орындап шыққан.
Федерация басшыларының бір бөлігі расында да талапқа сай келеді. Мысалы, каратэ федерациясын көпшілікке онша танымал емес, бірақ шынымен де атақ-даңқы бар спортшы — Виктор Пак басқарады. Ал еркін және грек-рим күресі федерациясының тізгінін атышулы депутат, алайда балуандығымен аңызға айналған Даулет Тұрлыханов ұстап отыр.
Дегенмен спорт федерацияларының елеулі бөлігін бұрынғы немесе қазіргі шенеуніктер мен ұлттық компаниялардың жоғары басшылары басқарады. Мәселен, дзюдо федерациясының президенті — «Қазақтелекомның» бұрынғы басшысы, қазіргі таңда президенттің көмекшісі Қуанышбек Есекеев. Ал спорттық және жауынгерлік самбо федерациясын бұрын Қорғаныс министрі болған, қазір Қауіпсіздік кеңесі хатшысының бірінші орынбасары Руслан Жақсылықов басқарады.
Дегенмен қара күшті қажет ететін бірнеше спорт федерациясын расында да Гаджи Гаджиев пен онымен тонның ішкі бауындай болып араласып кеткен адамдар басқарып отыр.
Енді әңгімені тікелей Гаджи Гаджиевтен бастап, оқиғаларды ретімен тарқатып айтайық. Ресми өмірбаянына сүйенсек, ол күш пен жекпе-жекке сынды спорт ұйымдарының басшылығына 2009 жылдан бастап қатысы бар адам. Сол жылы ол Қазақстанның Республикалық жауынгерлік өнер одағының жоғарғы кеңесі президиумының мүшесі болған.
Бұл ұйым әлі күнге дейін жұмыс істейді. Бірақ қазіргі басшылық құрамында Гаджи Гаджиевтің есімі аталмайды. Дегенмен, одақтың құрылтайшыларының бірі ретінде Дайдо Джуку Кудо федерациясы көрсетілген. Ал бұл федерацияны Гаджи Гаджиевпен байланысы бар адамдар басқарып отыр.
2015 жылдан бері Гаджи Гаджиев республикалық Nomad MMA федерациясын басқарады. Бұл — 2005 жылы балуан әрі қазір Қарағанды қалалық мәслихатының депутаты Сергей Ан негізін қалаған аралас жекпе-жек түрі. Сергей Ан ұлы Станислав екеуі де Дайдо Джуку Кудо федерациясының құрылтайшылары қатарында тұр.
Сол сияқты, Nomad MMA Әлемдік қауымдастығының президенті Мұхтар Тінікеев те осы топтың ішінде. Ол бұрын депутат болған, ал 2017 жылдан бері Қазақстан Кәсіподақтар федерациясы төрағасының орынбасары қызметін үзіліссіз атқарып келеді.
Гаджи Гаджиевтің Қазақстандағы ММА федерациясына тікелей қатысы жоқ. Бұл ұйымды бұрын «ҚазМұнайГаздың» топ-менеджері болған, ал биыл шілдеден бастап мұнай өндіретін Kalamkas-Khazar Operating компаниясының бас директоры қызметін атқарып жүрген Алик Айдарбаев басқарады.
Ал Orda.kz бұған дейін жазғандай, Nomad MMA федерациясының президенті Гаджи Гаджиев ресейлік Fight Night ММА-промоушенінің иесі Камил Гаджиевпен туыс болмаса да, дос болып араласатыны анық.
2016–2018 жылдары Гаджи Гаджиев Қазақстан кунг-фу қауымдастығын басқарған. Бірақ бұл ұйымның қазіргі уақытта бар-жоғы туралы нақты ақпарат табылмады. Әлеуметтік желілерде қауымдастықтың парақшасы бар, алайда соңғы жазбалар 2017 жыл шыққан.
Сол жылы, яғни 2016 жылы, «Время» газеті Гаджиевті Қазақстан ушу қауымдастығының басшысы ретінде атаған. Мақалада қазіргі Туризм және спорт вице-министрі, ал ол кезде Спорт істері комитеті төрағасының орынбасары болған Серік Жарасбаевтың қолдауымен бұл ұйымды халықаралық ушу федерациясы деңгейінде мойындату әрекеттері болғаны айтылады. Алайда спортшылардың бір бөлігі бұған қарсы шыққан. Нәтижесінде 2025 жылға қарай Қазақстанның ушу қауымдастығы қызметін тоқтатқан. Бірақ елде ушу және кунг-фу федерациясы бар және оған Гаджи Гаджиев тікелей қатысты. Бұл туралы сәл кейінірек тарқатып айтамыз.
Ресми өмірбаяны бойынша 2018 жылдан бастап, ал Kompra.kz деректері бойынша 2019 жылдың шілдесінен бері Гаджи Гаджиев индонезиялық жекпе-жек өнері — пенчак силат федерациясын басқарады. Осы қызметке келгенде ол федерацияны құрған Медет Абжановтың орнын басқан. Ал ушу жаттықтырушысы Абжанов 2014 жылғы Азия ойындары кезінде басы дауға қалған адам. Ол сол кезде волонтер қызға қырындады деп айыпталған. Қазіргі уақытта Абжанов Қарағанды облысының ушу мен кунг-фу федерациясын басқарады. Бұл ұйым республикалық пенчак силат федерациясының құрылтайшыларының бірі ретінде көрсетілген. Сонымен бірге, Абжанов «Kazmeet Group» ЖШС-нің алғашқы басшысы ретінде тіркелген, ал сол компанияның құрылтайшыларының қатарында Гаджи Гаджиев те бар.
Ресми өмірбаянына қарағанда, ары қарайғы алты жыл бойы Гаджи Гаджиев спорт саласында жаңа басшылық лауазымдарда отырмаған. Тек 2024 жылдың 11 желтоқсанында ол Қазақстан ауыр атлетика федерациясының президенті болып сайланды. Бұған дейін Гаджиев осы федерацияда вице-президент қызметін атқарған.
Федерацияның тізгінін ол екінші рет талпынғанда қолға алды: 2023 жылы да Гаджи Гаджиев Қазақстан ауыр атлетика федерациясының президенті болуға үміткерлердің қатарында болған. Бірақ сол кезде федерация мүшелері бұрынғы басшы — KMG International компаниясының экс-бас директоры Жанат Түсіпбековті қайтадан президент етіп таңдаған еді. Түсіпбеков бұл қызметті 2013 жылдан 2022 жылға дейін атқарған. Ақыры 2024 жылы Гаджиевтің жолы болып, федерацияның жаңа басшысы атанды.
2025 жылдың сәуірінде Гаджи Гаджиев жоғарыда аталған ушу және кунг-фу федерациясының президенті қызметіне тағайындалды. Бұл федерация бұған дейін спортшылар мен бұрынғы басшылық арасындағы ұзаққа созылған даудың салдарынан дағдарыс кезеңін бастан өткерген болатын. Қазірге дейін жаңа басшылыққа қатысты ушу шеберлерінен шағым түскен жоқ.
Алайда осы басшылық құрамында назар аударарлық бір жайт бар. Егер қазіргі басшылардың тізімін ушу және кунг-фу федерациясының құрылтайшыларымен салыстырып қарасаңыз, олардың арасында ортақ есімдердің көп екенін байқауға болады.
Міне, Ушу федерациясының тізімі мынадай болған:
Ал 2025 жылдағы қазіргі басшылық мынадай:
Тағы бір жайтқа назар аударған жөн. Ушу федерациясының құрылтайшыларының арасында Омар-Джалал Алиев есімді азамат бар. Ол — Гивергис Алиевтің ұлы. Ал Гивергис Алиев кезінде SA Construction Group компаниясының құрылтайшысы болған, ал бұл компания 2017 жылдан бері Гаджи Гаджиевтің иелігінде. Гивергис Алиевтің өзі — самбодан танымал чемпион Супиян Алиевтің баласы.
Енді Гаджи Гаджиевпен байланысы бар федерация басшыларына тоқталайық. 2024 жылғы 5 ақпанда күтпеген жаңалық тарады — Кенес Рақышев 2019 жылдан бері басқарып келген Қазақстан бокс федерациясының президенті қызметінен кетті. Оның орнына Шахмұрат Мұтәліп тағайындалды.
Бұған дейін бұл адамның есімі көпшілікке беймәлім еді. Тек оның спорттық жолы жайлы азғантай дерек қана белгілі болатын. Қазір де негізінен еңбек жолына қатысты қысқаша мәліметтер ғана бар.
2022 жылдан бері Шахмұрат Мұтәліп «Integra Construction KZ» компаниясының иесі саналады. Алайда 2020 жылы-ақ Мұтәліп осы компанияда алғашқы басшы ретінде тіркелген еді. Сол уақытта аталған компания миллионер Орифжан Шадиевке тиесілі «PRIME System KZ» ЖШС-не қарасты болатын. Ал Орифжан Шадиев – белгілі олигарх Патох Шадиевтің жиені.
2021 жылдың наурызынан 2022 жылдың қыркүйегіне дейін «Integra Construction KZ» компаниясын Кудрат Шамиев басқарды. Ол бұл қызметке компания әлі Шадиев құрылымы болған кезде келген, кейін Мүтәліпке өткеннен кейін де басшылық етуді жалғастырған. Қазір «Integra Construction KZ» ресми сайтында Шахмұрат Мұтәліп бенефициар иесі ретінде, ал Шамиев бақылау кеңесінің төрағасы ретінде көрсетілген.
Алайда қазіргі «Integra Construction KZ» атауы компанияға кейін берілген. 2017 жылға дейін ол «Жол жөндеуші компаниясы» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі деп аталған.
Енді ресми деректерге назар аударайық: 2015–2017 жылдары Гаджи Гаджиев дәл осы «Жол жөндеуші компаниясында» басқарушы директор қызметін атқарған.
Шамиевке қатысты тағы бір сәйкесетін жағдайлар бар. Ресми өмірбаянында оның бірнеше компанияда басшылық және сарапшылық қызметтер атқарғаны жазылған. Олардың қатарында «Найза-құрылыс» та бар. Ал Гаджи Гаджиевтің еңбек жолында — «Концерн Найза-құрылыс» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің бақылау кеңесінің төрағасы қызметі көрсетілген.
Егер спорт саласына қайта оралсақ, Гаджиевтің ресми түрде кунг-фу бойынша алтыншы дан иегері екені белгілі. Ал Мүтәліп пен Шамиевтің бокс не тхэквондоға қандай да бір қатысы жайлы өмірбаяндарында деректер жоқ.
Енді соңғы деректердің біріне тоқталайық. 2025 жылдың 23 сәуірінде Қазақстанның Ұлттық Олимпиада комитеті атқарушы комитет құрамындағы өзгерістер туралы хабарлады. Бұл комитетке бес вице-президент кіреді. Сол күннен бастап олардың қатарында:
Айта кету керек, Серік Жарасбаев 2016 жылы Гаджиевпен араласқан және кейін қызметін тоқтатқан Қазақстан ушу қауымдастығын қолдаған еді.
Ал Қайрат Реимов сұхбатында атаған Қазақстанның кәсіби бокс федерациясында 2024 жылы да өзгеріс болды. Өткен жылдың 13 қаңтарында федерация президенті болып бұрынғы вице-президент Рахымжан Ерденбеков тағайындалды. Ашық дереккөздерде Ерденбеков туралы мәлімет өте аз. Оның Instagram парақшасынан ғана бокспен айналысқанын көруге болады. Алайда Гаджи Гаджиевпен тікелей байланысы туралы ашық ақпарат кездеспейді.
2024 жылдың 20 желтоқсанында Астанада Қазақстанның кәсіби бокс федерациясы ұйымдастырған турнир өтті. Бұл турнир Fight Night Boxing деп аталды. Атынан-ақ байқауға болады, бұл іс-шараның негізгі ұйымдастырушысы — ресейлік Fight Night промоушені, оның жетекшісі Камил Гаджиев. Соған қарамастан, ресми сайттағы мәліметтерге сүйенсек, Қазақстанның бокс федерациясы басқа ұйымдармен бірлесе отырып та түрлі спорттық шараларды өткізіп келген.
P. S. Қазақстанда бұдан бөлек бірнеше қара күшті қажет ететін спорт түрлерінің федерацияларын біріктіретін Жекпе-жек өнерлері қауымдастығы да жұмыс істейді. Ассоциацияның ресми сайтындағы мәліметке сәйкес, оған ҚР ҰҚК төрағасы Ермек Сағынбаев 2022 жылдың 6 қаңтарынан бері төраға ретінде жетекшілік етеді.
Ал қоғамдастықтың вице-президенттерінің бірі — Шымкент қаласының әкімі Ғабит Сыздықбеков. Ол 2021 жылдың қыркүйегіне дейін ыртқы істер министрлігінде қызмет атқарған.
Мақаланың авторлары: Игорь Улитин, Александра Мохирева",2025-10-17T15:56:52+05:00,2025-10-17T15:56:52+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1760697634_gadzhi_gadzhieva_i_sport_kollazh_kopija.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1760689202__gluster_2024_4_12_df71ac214a944b9f6cdc7146eeb3075e_1280x720.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1760696729_give.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1760696767_0ecde8cdeb156b766baf3c0c74e86bd025fff167.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1760697020_1745408717.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1760697141_inta.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1760697401_dsc_1622-1024x682.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/adazh-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/ae76818f-13de-4e75-8d35-409ba777fa64.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1760697634_gadzhi_gadzhieva_i_sport_kollazh_kopija.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/snimok-jekrana-2025-10-17-135856.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/snimok-jekrana-2025-10-17-151259.png,
d3f1597e4b67b3eb31be904ebe96bb6f,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қазақстан күрес федерациясын Тұрлыхановтың орнына кім басқарады?,"Енді Қазақстанның грек-рим, еркін және әйелдер күресі федерациясын Еркін Оқасов басқарады, деп хабарлайды Orda.kz.",investigations,https://kaz.orda.kz/kazakstan-kyres-federacijasyn-turlyhanovtyn-ornyna-kim-baskarady-136464/,"Енді Қазақстанның грек-рим, еркін және әйелдер күресі федерациясын Еркін Оқасов басқарады, деп хабарлайды Orda.kz.
Бұл туралы күрес федерациясының баспасөз қызметі мәлімдеді.
Батыс Қазақстан облысының тумасы Еркін Оқасов — кәсіпкер, «ВД Строй-Инжиниринг» ЖШС бақылау кеңесінің төрағасы. Ол осы уақытқа дейін Qazaq kuresi қауымдастығының вице-президенті қызметін атқарған.
Оқасов бұған дейін федерация президенті қызметін атқарған Дәулет Болатұлына алғыс айтты.
Айта кетейік, 6 желтоқсан күні Дәулет Тұрлыханов бұл қызметтен кеткен еді.",2025-12-08T15:30:38+05:00,2025-12-08T15:30:38+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/3db92418-ae22-4a83-9e9a-8d0d678ff4db.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/3db92418-ae22-4a83-9e9a-8d0d678ff4db.webp,
71a5858bc65c7ef3cfb5e34f0196e86a,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Қазақстан мен Ресейдің ботаник ғалымдары «мәңгілік шөбін» тауып, сенсациялық жаңалық ашты","Әлемде баламасы жоқ: ғалымдар Қазақстанның батысынан адамның ұзаққ өмір сүруіне  мүмкіндік беретін «мәңгілік шөбін» тапты. Қазақстандық және ресейлік ботаниктер осындай сенсациялық жаңалық ашты, деп хабарлайды Orda.kz тілшісі.",investigations,https://kaz.orda.kz/kazakstan-men-resejdin-botanik-galymdary-mangilik-shobin-tauyp-sensacijalyk-zhanalyk-ashty-133257/,"Әлемде баламасы жоқ: ғалымдар Қазақстанның батысынан адамның ұзаққ өмір сүруіне  мүмкіндік беретін «мәңгілік шөбін» тапты. Қазақстандық және ресейлік ботаниктер осындай сенсациялық жаңалық ашты, деп хабарлайды Orda.kz тілшісі
«Индер-2025» экспедициясы барысында Каспий маңының сортаң жерлерінде ғалымдар ғылымға бұрын белгісіз жаңа өсімдік түрін — Astragalus ivanovii немесе Иванов астрагалын тапды. Бұл – қызғылт-крем түсті гүлдері және ерекше қуыс бұршаққаптары бар аласа жартылай бұта.
Өсімдікті Атырау қаласынан келген аспирант Саягүл Ахмеденова тапқан. Ол бірден алдында ерекше бір нәрсе тұрғанын сезген және қателеспеген. Мұндай түр ғылымға осыған дейін беймәлім болған.
Жаңа өсімдік түрі Каспий маңы табиғатын зерттеген кеңес ғалымы Владимир Ивановтың құрметіне аталды. Ашылу фактісі халықаралық деңгейде мойындалып, оның үлгісі әлемдік ботаникалық дерекқорға енгізілді.
Астрагалдар – көне әрі сирек өсімдіктер. Ертеде оларды «мәңгіліктің шөбі» деп атаған, өйткені олардың емдік қасиеті көп: иммунитетті күшейтеді, қан қысымын төмендетеді және қабынуға қарсы әсер етеді. Бүгінде әлемде астрагалдың шамамен 5000 түрі белгілі. Олардың қатарына енді қазақстандық эндемик те қосылды.
Экспедиция барысында тағы үш жаңа өсімдік түрі табылуы мүмкін екені анықталған. Енді ғалымдар Индер ауданында ерекше қорғалатын табиғи аумақ құруды ұсынып отыр, бұл өңірдің бірегей флорасын сақтау үшін қажет.
Жақында Ақтөбеде  Қызыл кітапқа кірген сирек қызғалдақты жұлып,  онымен суретке түскен әкімді сот әкімшілік жауаптан босатты. Судья оқиға орнына әкімді ертіп барып, қызғалдақ жұлған жерді таппай келді.",2025-06-15T10:03:25+05:00,2025-06-15T10:03:25+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/1749563600.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/1749563600.webp,
eb6e0368179d044d972a40ee6bfb96cf,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қазақстанда сот отырыстарын журналистерден кім жасырады? Мемлекеттік құпия шынымен де мемлекеттік пе?,Қазақстанда сот отырыстарын журналистерден кім жасырып отыр? Мемлекеттік құпия шынымен де мемлекеттік пе?.,investigations,https://kaz.orda.kz/kazakstanda-sot-otyrystaryn-zhurnalisterden-kim-zhasyrady-memlekettik-kupija-shynymen-de-memlekettik-pe-134060/,"Соңғы уақытта елімізде түрлі сылтаулармен сот процестерін жабық өткізу көбейіп кетті. Журналистердің ақпаратқа қол жеткізуі шектеліп, президент Тоқаев 2024 жылдың 19 маусымында қол қойған «Массмедиа туралы» заң нормалары өрескел бұзылып отыр, деп хабарлайды Orda.kz.
Бүгінде түрлі себептермен сот отырыстары түгелдей немесе жартылай бұқаралық ақпарат құралдарынан «тасада» өтіп жатыр. Мысалы, қайырымдылықпен айналысқан Перизат Қайрат пен «VIP жеңгетай» Айкаға қатысты атышулы істерді еске түсірейік. Екі айыпталушы да өз кінәсін мойындаған жоқ, істеген ісіне өкінбеді және прокурормен процессуалдық келісімге келмеді. Сондықтан бұл істерді жеделдетілген тәртіппен қарауға заң жол бермейді. Соған қарамастан, сот процестері небәрі екі апта ішінде жылдам өтіп, қарапайым халықтың, заңгерлер мен журналистердің ойын сан-саққа жүгіртті.
Себебі қылмыстық іс материалдарында ауқатты, ықпалды әрі танымал тұлғалардың аты-жөні кездесуі мүмкін. Олар елдің өз аттарын сот істерінде естігенін қаламаған сыңайлы. Перизат Қайратқа қатысты іс «банк құпиясын сақтау» деген желеумен ішінара жабық өтті. Ал Айка ісі «жыныстық сипаттағы мәліметтер бар» деген уәжбен толық жабылды. Осының салдарынан жұрт Перизат Қайратқа сән-салтанатты өмір сыйлаған шынайы қамқоршылардың кім екенін де, Алматы мен Дубайда Айка ұйымдастырған жекеменшік кештерге қандай танымал адамдар қатысқанын да біле алмай қалды.
Ал жемқорлық пен экс-құқық қорғау органдары қызметкерлерінің азаптау деректеріне қатысты істердің не себепті құпияға айналғаны ешкімге түсініксіз. Бір жыл бұрын журналистер мұндай отырыстардан тікелей репортажды емін-еркін жүргізіп отырған болса, бүгінде олардың қатысуына мүлде тыйым салынған. Бұл жағдайға не себеп болуы мүмкін. Мәселенің мән-жайына үңілейік.
2025 жылдың көктемінен бастап көпті қызықтырған мәліметтерге шек қойылым, БАҚ-тың «аяғына тұсау салынды». Бұл мәселе қандай да бір даулы мақала жарияланғаннан немесе сот не прокуратура ғимаратындағы әлдебір оқиғадан кейін туындаған жоқ. Біздіңше, бұл шектеулер қолдан жасалып, бірте-бірте «үйреншікті» бола бастады.
Аймақтық соттардың баспасөз қызметтері бір сәтте алда өтетін сот отырыстары жайлы хабарлауды тоқтатты. Салдарынан көптеген үкімдер жайлы журналистер тек кейіннен, іс біткен соң ғана естіп жатады.
Айтпаса сөздің атасы өледі. Астанадағы меншікті тілшіміз Анастасия Прилепская Перизат Қайрат ісі бойынша алдын ала тыңдау қашан және қай жерде өтетіні жайлы сұрағанда, елордалық соттардың баспасөз хатшысы оған ешқандай ақпарат бермеді. Ал кейін бұл тыңдауларға кейбір медиа өкілдері қатысқанын естігенде, әрине, әріптесіміз жағасын ұстады.
Бүгінде сотқа қатысатын тілшілер қажет деректерді көбіне құқық қорғау органдарындағы, адвокатура мен қамаудағылар арасындағы жеке дереккөздерінен алып жататыны бесенеден белгілі шығар. Мәселен, олар белгілі бір сотта аса ірі көлемде бюджет қаржысы ұрланған іс не азаптау фактілері қаралып жатқанын біледі. Сонда үмітпен барып, материал дайындамақ болады. Алайда судья дереу процестің жабық өтетінін жариялайды. «Қылмыстық істің материалдарында мемлекеттік құпия бар» дегенді айтады да, тілшілердің аузына құм құяды. Амал жоқ, кері қайтуға тура келеді. Солайша қысқа жаңалық қана жазуға мәжбүр болады. Мұндай шешімге қарсы шыққан журналистер бірен-саран ғана.
Media Qoldau құқықтық медиаорталығының заң қызметі жетекшісі Гүлмира Біржанова бұл мәселе жөнінде былай дейді:
Бұрынғы жылдары журналистер «Сот кеңсесі» деректер қорынан қажет мәліметтерді еш кедергісіз алып отыратын. Алайда 2025 жылдың сәуірінен бастап бұл жүйеге қол жеткізу қиындай түсті. Енді алдымен ЭЦҚ арқылы тіркелу қажет, содан кейін күніне бес сауалдан артық жолдау мүмкін емес. Бірақ бұл әрекеттер де қажетті ақпаратты табуға кепіл бола алмайды. Біз байқағанымыз — көбіне сот істері жайлы мәліметтер «Сот кеңсесіне» өте кеш жүктеледі не мүлде жарияланбайды. Кейде үкім орнына «бұл істі жариялауға болмайды» деген белгі ғана тұрады.
Медиа заңгердің айтуынша:
Әрине, қандай да бір істің не себепті құпияланғанын нақтылау үшін Жоғарғы Сотқа, Бас прокуратураға немесе ҰҚК-ге ресми сұрау жолдауға болады. Бірақ біз өз тәжірибемізден білетініміз — комитет өкілдері ашықтық танытқан емес. Қанша мәрте олардың ішкі қауіпсіздік пен жемқорлықпен күрес жайлы не резонанс тудырған істер бойынша сауал жолдасақ та, қысқа әрі ресми жауаптар ғана бере салатын. Кейде мүлде жауап бермей, «тергеу деректері құпия» деген 201-бапқа, не «Мемлекеттік құпиялар туралы» заңға, болмаса «Ұлттық қауіпсіздік туралы» заңға сілтеме жасайтын. Бұл жерде амал жоқ. Мемлекеттің мүддесі бәрінен жоғары!
Бірақ соңғы кездері арнайы прокурорлар тергеп жатқан азаптау істерінің басым бөлігі неге жабық өтетін болып кетті? Бір жыл бұрын журналистер бұрынғы құқық қорғау органдары қызметкерлеріне қатысты азаптау айыптары бойынша сот процестерін еркін жариялап отыратын. Мысалы, Қаңтар оқиғасы кезінде Қошмамбеттегі арнайы қабылдау орнында қамауға алынған Қырғызстан азаматы, джаз музыканты Викрам Рузахунов пен Орталық Азия елдерінен келген тағы 44 азаматқа жасалған зорлық-зомбылыққа қатысты атышулы істі еске түсірейік.
2024 жылдың қыркүйегінен 2025 жылдың қаңтарына дейін бұл іс Алматы облысының арнайы сотында судья Дінмұхаммед Айдайбаевтың төрағалығымен ашық түрде қаралды. Процесті ондаған БАҚ өкілдері мен құқық қорғау ұйымдары жариялап отырды. Ол кезде ешкім бұл даулы істі қоғамнан жасырмақ болған жоқ, тіпті ІІМ-нің беделіне көлеңке түсірмеу үшін «мемлекеттік құпияны» сылтауратып, процесті жабуға тырысқандардың қарасы да көрінбеді.
Істе Жетісу облысы Қарасай аудандық полиция бөлімінің бес бұрынғы қызметкері мен Алматы қалалық ПД-нің экс-басшысының орынбасары айыпталушы ретінде танылды. Оларға «азаптау», «қатыгездікпен қарау» және «қызметтік өкілеттігін асыра пайдалану» баптары бойынша үкім шығарылып, әрқайсысы үш жылдан түрме жазасына кесілді. Бұл үкім 2025 жылдың маусымында облыстық соттың апелляциялық алқасында күшінде қалдырылды.
Ал айыпталушыларға қатысты «Хоргос ісі №1» бойынша күдіктілерге жасалған азаптаулар туралы сот отырыстары не себепті жабық өтіп жатыр? Бұл оқиғалар 2011 жылы болған еді. Резонанс тудырған істі сол кезде Экономикалық және сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес агенттігінің қызметкерлері тергеген. Олар кеден брокерлері, кәсіпкерлер, Кеден мен ҰҚК бөлімшелерінің басшыларын қоса алғанда, ауыр қылмыс жасады деген күдікпен жалпы саны 47 адамды ұстаған болатын. Ал қазір сол тергеушілердің өздері азаптады мен дәлелдерді қолдан жасады, бұрмалады деп айыпталып отыр.
Алматы мен Астанадағы соттар неге бұл істі құпия қалпында қарауды жөн санағаны бізге беймәлім. Оның үстіне, 2014 жылдың маусым айында «Хабар» телеарнасында «Хоргос ісі №1» туралы екі бөлімнен тұратын арнайы бағдарлама көрсетілді. Онда қаржы полициясының жүргізген жедел-іздестіру жұмыстары, күдіктілердің тыңдалымдары, жасырын бейнебақылау арқылы жазып алынған кездесулер, агент Санычтың қатысуымен өткен эпизодтар жалпы сипатта көрсетілген еді. Сол кезде бұл әрекеттер «мемлекеттік құпия» саналмаған. Ал енді ше? Бәлкім, бұл істің басты фигуранттары кезінде ықпалды әрі «тау қозғалса да, қозғалмайтын» Қайрат Қожамжаровтың тобында болғандықтан, біреулер олардың аттары жұртшылықтың құлағына қайта жеткенін қаламай ма?
Заңгер Біржанованың пікірі мынадай:
Қалай десек те, бұл екіұшты стандарт. Сонда 2022 жылдың қаңтарындағы полициядағы азаптау фактілері жайлы айтуға болады. Ал 2011 жылғы қаржы полициясындағы азаптаулар туралы айтуға болмай ма? Мұндай көзқарас түсініксіз әрі қисынсыз.
Біз қаржы полициясы қызметкерлеріне қатысты азаптау ісін жария етуге тырыстық. Алматы қаласындағы қылмыстық істер жөніндегі мамандандырылған ауданаралық соттың баспасөз қызметіне хабарласып, сот отырысына қатысуға келісім алдық. Алайда сот отырысына келгенде, біздің залдан шығуымызды сұрады. Судья Әсия Қалқаева бұрынғы екі қызметкерге қатысты істі жабық түрде қарау туралы шешім шығарды. Оның айтуынша, істің материалдарында «мемлекеттік құпиялар бар» екен. ҚР Қылмыстық-процестік кодексінің 29-бабы «Жариялылық» бұл жағдайда сот процесінің ашықтығын шектеуге жол береді. Егер ол мемлекеттік немесе заңмен қорғалатын өзге де құпиялардың сақталуына қайшы келсе солай болады. Енді тек үкімнің жария етілуін күтеміз. Судья оған қатысуға рұқсат берді.
Дегенмен, Астанадағы мамандандырылған сотта өткен осыған ұқсас істің нәтижесі белгілі. 2025 жылғы 17 маусымда бұрынғы қаржы саласындағы үш полицей мен бір экс-түзеу мекемесінің бастығы Хоргос ісі бойынша ұсталған азаматтарды азаптағаны үшін кінәлі деп танылып, үш және төрт жылға шартты немесе нақты мерзімге сотталды.
Үшінші сот процесіне қатысты нақты ақпарат жоқ.
«Время» сайты 2025 жылдың ақпанында Алматы қаласы Медеу аудандық сотының судьясы Залина Махарадзе азаптау ісі бойынша айыпталған бұрынғы қаржы полициясының қызметкерін ақтап шыққанын жазды. Алайда бұл үкімге кейінірек қалалық прокуратура қарсылық білдірген. Іс қайтадан аудандық сотқа басқа судьяның қарауына жіберілді ме, әлде арнайы прокуратураға қосымша тергеуге жолданды ма... Ол жағы беймәлім. Біздің жаңалықтар бөлімінің продюсері бұл мәселені анықтау үшін Алматы соттарының баспасөз хатшысымна бірнеше мәрте хабарласуға тырысқан. Бірақ еш нәтиже болмады. Оның хабарламалары мен қоңырауларына жауап бермеді, кейін бір рет қана телефон тұтқасын көтеріп, мән-жайды анықтап қайта хабарласатынын айтқанымен, қайта хабарласпады.
Осылай ғана істің нақты жай-жапсарын білуге болады. Егер ондай дереккөздер болмаса, өз бетіңмен шындыққа қол жеткізу өте қиын.
Сот үкімі шыққаннан кейін де пікір білдіруден бас тартып, журналистерден бой тасалап кетуге тырысады. Тіпті, алдын ала тыңдалымдар кезінде сот отырысына тілшілердің қатысуын шектеуді де жиі сұрайды. Бұрын мұндай өтініштерді негізінен айыпталушылардың қорғаушылары жасайтын, ал 2025 жылдан бастап мұндай бастамаларды жиі прокурорлар көтере бастады.
Мысалы, 2024 жылдың желтоқсанынан 2025 жылдың ақпанына дейін әскери сотта қаралған, қаңтар оқиғалары кезінде Ерлан Жағыпаров пен Әуез Қапсалановтың атып өлтірілуіне қатысты атышулы іс кезінде де дәл осындай жағдай болды. Процесс Алматы гарнизонының әскери сотында өткен еді.
Мемлекеттік айыптаушы Елжан Көбей соттың алғашқы отырысында процесті жабық өткізу туралы өтініш білдірді. Ол өзінің талабын қылмыстық іс материалдарында «Қызметке пайдалану үшін» (ҚПҮ) деген белгісі бар құжаттардың болуымен негіздеді. Біздің түсінуімізше, бұл құжаттар Ұлттық ұланның 5571 әскери бөліміндегі әскери қызметшілердің коменданттық сағат кезінде атқарған қызмет тәртібі мен терроризмге қарсы операциялар кезіндегі әрекеттер ережелеріне қатысты мәліметтерден тұрған.
Алайда қылмыстық істегі материалдарда мемлекеттік құпиялар болмағандықтан, судья Айдар Секенов БАҚ өкілдерінің процеске қатысуына рұқсат берді, тек «ҚПҮ» белгісі бар құжаттар қаралатын отырыстардан ғана шектетілді.
Айыпталушы — 5571 әскери бөлімінің бұрынғы командирінің орынбасары Айтжан Әубәкіров ҚР ҚК 451-бабының 2-бөлігі бойынша «ауыр зардаптарға әкелген билікті асыра пайдалану» айыбымен кінәлі деп танылып, жеті жылға бас бостандығынан айырылды. Сондай-ақ ол подполковник шенінен айырылып, жәбірленуші тарапқа моральдық шығын ретінде 20 миллион теңге өндіріп беруге міндеттелді.
Таңғаларлығы сол, бірнеше жыл бұрын соттарда мемлекеттік қаржыны миллиондап жымқыру істері ашық қаралатын. Ол кезде ешкім процесті «банк құпиясы» немесе «жеке деректерді қорғау» деген желеумен жапқан жоқ. Мәселен, 2023 жылы Алматы гарнизонының әскери сотында ІІМ-нің Оңтүстік өңірі бойынша әскери-тергеу басқармасының қаржы қызметінің бұрынғы басшысы, азаматтық маман Мақсат Мұқатқа қатысты іс қаралды. Ол 126 млн теңгені жымқырды деп айыпталды. Ең қызығы – ол бұл қаржыны әскери тергеушілердің дәл жанында отырып, жеті жыл бойы ұрлап келген.
Сотта Мұқаттың қызметтік өкілеттігін пайдаланып, ІІМ әскери-тергеу басқармасының қаржысын әртүрлі жеке тұлғалардың есеп шоттарына заңсыз аударып келгені дәлелденді. Судья Зарина Рахметова жеке тұлғалар шотындағы қаржы аударымдарын талқылаған сәттерге қатысуымызға рұқсат берді. Біз сондай-ақ 2022 жылдың мамырында басқармада аудит жүргізіп, айтарлықтай жетіспеушілікті анықтаған маманның онлайн-куәлігін де тыңдадық. Гарнизондық сот бұл материалдардан ешқандай құпия бар демеді. Мүмкін, бұл жолы істің ішінде белгілі лауазым иелері емес, қарапайым азаматтардың есімдері мен шоттары ғана айтылған соң біз емін-еркін тыңдаған болармыз?
Айыпталушы Мұқат кінәсін ішінара мойындады. Ол жасаған ісіне өкінетінін білдіріп, ұрланған ақшаның бір бөлігін өз еркімен қайтарды. Нәтижесінде гарнизон соты оны ҚК 189-бабының 4-бөлігі бойынша «өзгенің сеніп тапсырылған мүлкін аса ірі көлемде ысырап ету немесе жымқыру» айыбымен кінәлі деп танып, сегіз жылға бас бостандығынан айыру жазасын тағайындады.
Бұл істі неге еске алып отырмыз? Себебі 2025 жылдың наурызында БАҚ-та Алматыдағы №13 қоныс-колониясының бұрынғы бастығы, әділет полковнигі Бекзат Әкімбайдың ұсталғаны туралы ақпарат тарады. Оны сыбайлас жемқорлық дерегі бойынша күдікті ретінде ұстағаны жазылды. Бірақ бастапқы ЕgovPress Telegram-арнасының дереккөзі нақты қандай құқықбұзушылық жасалғанын көрсетпеді. ІІМ ҚАЖК-нің баспасөз қызметі де бұл туралы егжей-тегжейлі мәлімет бермеді, тек күзетке алынған сәтте Әкімбайдың ішкі істер органдарының қызметкері болмағанын хабарлаумен шектелді. Алайда, БАҚ мәліметінше, ол жұмыс орнында, кеңсесінде ұсталған.
Кейін біз сенімді дереккөздерден соттың өткенін білдік. 2025 жылдың 13 маусымында Түрксіб аудандық сотында үкім жарияланған. Бірақ «сот кеңсесі» базасынан үкім мәтінін табуға тырысқанда, істі жариялауға болмайды деген белгіге тап болдық. Бұл — біз үшін түсініксіз жайт. Өйткені қылмыстық-атқару жүйесіндегі қарапайым жемқорлық ісі туралы үкім неге жарияланбауы керек? Бұл – тыңшылық, мемлекеттік төңкеріс немесе әскери құпияларды сату ісі емес қой!
Егер біз бұл істің мән-жайын өз арналары арқылы біліп, деректерді мұқият тексеріп, мақала жазсақ, ҚК-нің 147-бабы «жеке өмірге қол сұғушылық және дербес деректер туралы заңнаманы бұзу», не болмаса 423-бабы «сотқа дейінгі тергеу немесе жабық сот процесі деректерін жария ету» бойынша қудалауға ұшыраймыз ба?
Енді резонанс тудырған істердің тікелей эфирлеріне тоқталайық. Қазір журналистерді сот залынан бөлек, арнайы брифинг-залға отырғызады. Онда үлкен экран арқылы процесті қадағалаймыз. Егер бейне мен дыбыс сапасы жоғары болса – жақсы. Бірақ сапа нашар болса қайтпек керек? Сот әкімшілігі үнемі сот отырысының бейнежазбасы бар екенін айтып, «жұбатады». Қажет болса, сот хатшысы жазбаның көшірмесін бере алады дейді. Бірақ біз ол көшірмені қайта-қайта сұрап алу қандай қиын екенін жақсы білеміз. Сол себепті шу шығатыны да жасырын емес. Тек кейде ғана бізге қажетті бейнематериал ұсынылады.
Қазіргі таңда бұрынғы комитет қызметкерлеріне қатысты әртүрлі сыбайлас жемқорлық пен қылмыстық істердің қай органға қарасты екені әлі күнге дейін анық емес. Бұрын мұндай істерді арнайы прокурорлар мен ҰҚК-нің ішкі қауіпсіздік департаменті жүргізетін. Қазір тергеуді кім жүргізіп жатқаны белгісіз. Besmedia порталының тілшілері бұл жөнінде ҰҚК-ге ресми сауал жолдаған еді. Алайда комитеттен мардымды жауап келген жоқ. Біз уәклетті органдардың бұрынғы комитет қызметкерлеріне қатысты істерді әділ, жан-жақты және бейтарап тергеп-тексеруді жалғастырады деп үміттенеміз.
Бұл істердің бір бөлігі қоғам назарына ұсынылатынына сенгіміз келеді. Мысалы, 2024 жылы біз Алматы қаласының Алмалы аудандық сотындағы ашық сот процесінен эксклюзив репортаждар жарияладық. Онда қалалық ҰҚК департаментінің бұрынғы бөлім бастығы, подполковник Жанен Айтқұлов ҚР ҚК 362-бабының 4-бөлігі «билікті немесе қызметтік өкілеттілікті асыра пайдалану» бойынша айыпталды. Айыптаушы тараптың мәліметінше, ол 2019 жылдың күзі мен 2022 жылдың көктемі аралығында ұлттық қауіпсіздік бағыты бойынша ІІМ-ге қарасты тергеу изоляторын бақылауында ұстаған.
Оның ықпалындағы үш сотталған азамат өзге тұтқындардан сол камераларға ауысу үшін ақша жинаған. Жинаған қаражат құны 500 мыңнан бастап 5 миллион теңгеге дейін жеткен. VIP-камераға түскендерге шектеусіз ұялы байланыс, сапалы тағам және тексерулерден босатылу сияқты артықшылықтар уәде етілген.
Айтқұловтың өзі ұйымдасқан қылмысқа қарсы күрес бөлімінде қызмет еткеніне қарамастан, ол сол қылмыстық топтардың өзінен пайда көруге тырысқан.
Қылмыстық топ өкілдерін әшкерелеудің орнына, тергеу изоляторында «ақылы камералар» арқылы өзіне пайда түсіретін «кәсіп» бастап кеткен. Сонымен қатар, ол тұтқындардың туыстарынан қымбат сыйлықтар алып отырған.
Orda.kz порталына осындай тосын процесті жариялауға рұқсат берген судья Құралай Дархановаға алғысымызды білдіреміз.
Алайда бұл рұқсат белгілі бір шартпен берілді. Бізге фото-видеоға түсіруге және қатысушылардың сөзін диктофонға жазуға тыйым салынды. Судьяның айтуынша, ол басты сот отырысы кезінде зейінінің бұзылғанын қаламаған. Біз бұл талапты қабыл алдық және өкінбедік.
Айтқұлов кінәсін мойындаған жоқ. Ол өзін жала жабудың және «ҰҚК ішіндегі кланаралық тартыстың құрбаны» деп мәлімдеді. Оның айтуынша, іс ҰҚК-нің ішкі қауіпсіздік қызметкерлері тарапынан қолдан жасалған. Себебі ол өзінің бұрынғы басшысы – Алматы қалалық ҰҚК департаментінің бесінші басқарма бастығына қарсы куәлік беруден бас тартқан. Айтқұлов сотта жаңа басшылықтың ескі кадрлардан құтылуға тырысып жатқанын, ал ведомствода астыртын ойын жүріп жатқанын айтты. Ақыр соңында қарапайым қызметкерлер зардап шегеді.
Бүгінде осындай сот процестерін ашық жариялауға рұқсат етіледі дегенге сену қиындап барады.
Былтыр Айтқұловтың ісін қызыға зерттеген едік. Аудандық сотта онлайн және офлайн режимде оның бұрынғы әріптестері – қазіргі және бұрынғы ҰҚК офицерлері куәлік берді. Олар айыпталушы жайлы пікір айтып, қызмет барысы туралы ашық баяндады. Құпия деп ештеңені жасырмады, тіпті Айтқұловтың бөлім бастығы ретіндегі 2022 жылғы еңбекақысы да айтылды. Барлық үстемақы мен сыйақыны қоса алғанда, 650 мың теңге.
Біз үшін сотталушылардың соттағы куәліктері өте әсерлі болды.
Айыптаушы тарап оларды Айтқұловтың сенімді адамдары деп таныды. Олар куәлікті колониядан немесе тергеу изоляторынан қашықтан берді. Өздерінің сөзінше, тергеу кезінде қысымға, бопсалауға, тіпті азаптауға ұшырап, бастапқы куәліктен сотта бас тартты. Кейбірі соттан өздерін қылмыстық процестің қатысушыларын қорғау бағдарламасына қосуды сұрады. Себебі олар ҰҚК-нің ішкі қауіпсіздік қызметі кек алуы мүмкін деп қауіптенген.
Сотта сондай-ақ тергеу изоляторының жедел және режимдік бөлімдерінің қазіргі және бұрынғы қызметкерлері, сондай-ақ Алматы қаласы бойынша ҚАЖК ішкі қауіпсіздік басқармасының өкілі де жауап берді. Олар түрмедегі ішкі тәртіп пен Айтқұловтың тапсырмаларын қалай мүлтіксіз орындағандарын түсіндірді. Бұл мәліметтер сот залына жиналғандарды таңғалдырды. Бірақ судья Дарханова ешқандай отырысты «қызметтік пайдалануға арналған құжаттар» деген сылтаумен жабық өткізген жоқ. 2024 жылдың 3 сәуірінде ол Жанен Айтқұловты кінәлі деп танып, 6 жылға бас бостандығынан айыру жазасын тағайындады.
2025 жылдың жазына дейін журналистер сот отырыстарын жариялау үшін қалалық соттың баспасөз қызметінен аккредитация алып немесе сот кеңсесіне телефон шалып, рұқсат сұрап келген. Енді кейбір сот хатшылары тілшілерге сотқа бармас бұрын е-Otinish платформасы арқылы ресми сұраныс жіберу керек екенін айтып отыр.
Біз еліміздің заңнамасын қатаң сақтаймыз және кез келген мемлекеттік органмен ашық әрі сындарлы диалогқа келуге дайынбыз. Бірақ шенеуніктердің есіне салғымыз келетін жайт бар. 2024 жылдың 19 маусымынан бастап елімізде «Масс-медиа туралы» жаңа заң күшіне енді. Бұрынғы «БАҚ туралы» заңның күші жойылды. Егер жаңа заңның мәтінін толық оқуға уақыт таппасаңыз, онда ең болмағанда 26-бабындағы «журналистің құқықтары мен міндеттері» деген бөлімге назар аударуыңызды сұраймыз. Онда кімнің қандай міндеті бар екені нақты жазылған.
Автор: Жанар Құсанова",2025-08-02T08:30:33+05:00,2025-08-02T08:30:33+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/img_20250801_215820_985.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1753866642_foto-okna-v-kamere-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1754069418_foto-suda-po-delu-ajtchanova.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1754107538_skrinshot-po-delu-akimbaja.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1754107800_kollazh-o-korrupcii-v-sizo.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1754107837_foto-videotransljacii-sudebnogo-zasedanija.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/foto-media-jurista.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/foto-specpriemnika.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/foto-suda-po-delu-kajrat.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/img_20250801_215820_985.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/img_20250801_215820_985.webp,
b207b45774985388cae3b4fbadf182e5,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Қазақстанда жазаланасыз»: Азаматтарымыз Украинадағы соғысқа кетіп жатыр,1 сәуірде Украинаның «Өмір сүргім келеді» орталығы Ресей жағында соғысып жүрген немесе соғысқан Қазақстан азаматтарының тізімін жариялады. ҚР ІІМ бұл ақпарат әлі де тексерілуі керек деп жауап берді.,investigations,https://kaz.orda.kz/kazakstanda-zhazalanasyz-azamattarymyz-ukrainadagy-sogyska-ketip-zhatyr-131904/,"1 сәуірде Украинаның «Өмір сүргім келеді» орталығы Ресей үшін соғысып жүрген немесе соғысқан Қазақстан азаматтарының тізімін жариялады. ҚР ІІМ бұл ақпарат әлі де тексерілуі керек деп жауап берді. Бірақ қауіпсіздік қызметкерлері бұл деректерді тексеріп жатқанда, қазақстандықтарды басқа біреудің армиясына қызметке шақыру жұмыстары жүріп жатыр.
Orda.kz қазақстандықтарды Украинадағы соғысқа қалай шақыратындарын баяндайды.
Қыстың соңында ВКонтакте әлеуметтік желісінде Ресей армиясына келісімшарт бойынша әскери қызметке шақыру туралы жарнамалық хабарламалар пайда бола бастады. Кейде олар әскери киімдегі орыс сарбаздың суреттерімен бірге шықса, кейде жасанды интеллект арқылы жасалған суреттермен жарияланады. Оқырмандарымыздан біз осындай жарнамалардың бірнеше нұсқасын алдық.
Ол жарнамада әрдайым ТМД елдері азаматтарына арналған деп көрсетілген. Сондықтан, осы хабарландырулардың авторлары геотаргетингті қолданып, соның ішінде Қазақстанға да таратты деп болжауға болады.
Ресей Федерациясының қарулы күштерімен келісімшарт жасасқанда олар көбінесе 3,5 миллион рубльден төлеуге уәде береді. Алайда, кейінірек төлем 1 миллион деген хабарландыру да жіберілді.
Orda.kz осы хабарландырулардың біріне жазып көрді. Ол үшін біз ойдан шығарылған кейіпкердің атынан ВК-да аккаунт аштық. Бұл Әлішер есімді 37 жастағы ер адам ресейді жақтайтын Орал тұрғыны, бір кездері Самарада жұмыс істеген және Ресей Федерациясының Қарулы Күштерімен келісімшартқа отырғысы келеді. Осы дамның атынан хабарландыруға жазып көрдік. Толтыруды қажет ететін қысқа ғана форма ашылған сілтемені нұқып бастық.
Бізді таң қалдырған бірінші нәрсе ВК-да тіркелген телефон нөмір бірден көрсетілді. Ал парақшада оны біз жасырын қалдырған едік. Әрі қарай бірнеше сұраққа жауап беру керек болды — сотталған-сотталмағандығы туралы анықтама және АИТВ ауруы жайлы анықтама. Әрі қарай бізге байланыс опциясын таңдау керек болды. Онда WhatsApp, Telegram немесе қоңырау шалу тетіктері бар. Біз біріншісін таңдадық. Осымен өтініш аяқталды.
Бірнеше күннен кейін формада көрсетілген нөмірге мынадай аккаунттан хабарлама келді.
Хабарлама:
Бірақ Надеждадан қайта жауап келмеді. Біз екі апта күттік және Оралдық Әлішер жалдаушылардың қызығушылығын тудырмады деп шештік. Осылайша жаңа кейіпкер ойлап тауып, соның атынан қайта жазып көруді жоспарладық. Бірақ кенеттен бізге хабарлама келді:
Бұл жолғы парақшада еріктілерді жалдау орталығы деп емес, жай Екатерина деп жазылған. Кейінірек ол бұл орталықты корреспонденцияда атап өтті. Аватарында сарбаздың суреті тұр. Сонымен қатар, бұл жарнамаларда жүрген фотосуреттердің бірі болды.
Біз тағы да нақты жауап бердік. Надеждадан айырмашылығы, Екатерина ары қарай сөйлеспей, жоғалып кеткен жоқ. Қыз келісімшартқа қол қоюды таңдаған адамның жолы туралы егжей-тегжейлі хабарлама жіберді.
Хабарламада Нижний Новгород туралы айтылғанын ескере отырып, «Надеждалар» мен «Екатериналардың» ұсынысына келісетіндер Нижегородск облысының Мулино қаласындағы Ресей Федерациясы Қарулы күштерінің оқу орталығына жіберіледі деп болжауға болады. Наурыздың ортасында әскери бөлімге украиндықтар дрон шабуылын жасады деп хабарланды.
Айтпақшы, әңгімелесіп отырған адам жазған ақы «Әлішер» жазған жарнамада көрсетілген ақшадан екі есе төмен болды.
Бірақ Екатеринаның әңгімесіне келейік. Біз аңғал адамша бірнеше сұрақ қою арқылы егжей-тегжейін анықтамақ болдық. Біріншіден, өзіңмен бірге қандай құжаттар қажет екенін сұрадық. Бізге жеке куәлік пен әскери билет (әрине, егер бар болса) деп жауап берді.
Біз осы шараның қаншалықты заңды екенін сұрадық. Шынында да, Қазақстанда басқа елдер арасындағы әскери қақтығысқа қатысу ғана емес, басқа бір елдің азаматтығын алсаң да жазаланасың. Атап айтқанда, олар хабарламада азаматтық алуды ұсынады. Бізге былай жауап берді:
Бұл ретте Екатерина ҚР азаматтығынан алдын ала бас тартудың қажеті жоқ екенін айтты.
Біз дайын жауынгерді соғысқа қашан жібере беретінін, дәлірек айтқанда Украинадағы соғыстың Ресей Федерациясындағы атауы — Арнайы әскери операцияға баратынын сұрадық. Бұған қыз дауыстық хабарлама арқылы жауап берді.
Екатеринаның жауабын толығымен жазамыз:
Айтпақшы, осы хабарламаның арқасында біз Екатеринаның робот емес, тірі адам екенін білдік.
Қыздың өзі ұшқышсыз ұшу аппараттары тақырыбын қозғағандықтан, біз «ұшқышсыз ұшуды» үйрену үшін қандай дағдылар қажет екенін сұрадық. Екатерина тағы да дауыстық хабарламамен жауап берді:
Осыдан кейін біз ойлану қажет екенін жаздық. Екатерина әлі де «Әлішерден» жауап күтіп жүр. Бірақ біз одан жауап алмайтынын 100 пайыз сеніммен айта аламыз. Біз «Вконтакте» сайтының баспасөз қызметінен жауап күтеміз. Олардан жағдайды түсіндіруді сұрап сауал жібердік.
Осындай хабарландыруларға тап болған оқырмандарға және Қазақстанның барлық азаматтарына ҚР ҚК-де «шетелдік қарулы қақтығыстарға қатысу» деген 172-бап бар екенін еске салғымыз келеді. Онда былай делінген:
Егер тергеу мен сот ҚР азаматы жалданды деген қорытындыға келсе, мысалы, тараптардың бірінен жанжалдың басқа қатысушыларына қарағанда жоғары жалақы алса, онда ол ҚР ҚК 170-бабының 3-бөлігі «жалдану» бойынша жазаға тартылады. Онда былай делінген:
Қазақстанда жалдау сол баптың 1-бөлігі бойынша жазаланады. Онда былай дейді:
Қос азаматтықты алу ҚР ӘҚБтК-нің 496-бабы «Қазақстан Республикасының азаматтығы туралы заңнамасын бұзу» бойынша жазаланады. Баптың бір бөлігіне байланысты ол 100-ден 300 АЕК-ке дейін (2025 жылы-393 200-ден 1 179 600 теңгеге дейін) айыппұл қарастырады.
Автор: Игорь Утилин",2025-04-04T19:19:54+05:00,2025-04-04T19:19:54+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/1743761697_kollazh-verbovka-rk-kopija.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1743761259_6.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1743761260_1743673916_1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1743761260_1743673939_2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1743761260_1743673994_3.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1743761260_4.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1743761298_photo_2025-02-25_10-41-04.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1743761298_photo_2025-03-20_10-47-23.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1743761299_photo_2025-02-21_19-39-18.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1743761299_photo_2025-02-23_12-17-34.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/1743761697_kollazh-verbovka-rk-kopija.webp,
dd19ceba01b5403c02ba9c4301ab79cd,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қазақстандағы алғашқы АЭС-ті неге дәл «Росатом» салады?,"Алғашқы АЭС жобасын ресейлік «Росатом» мемлекеттік корпорациясының, ал кейінірек қытайлық CNNC компаниясының қатысуымен жүзеге асыру туралы шешім — ұлттық, технологиялық және экономикалық факторларды мұқият талдау нәтижесінде қабылданған. Алайда, халықаралық санкциялар кедергі болмай ма? Orda.kz зерттеп көрді.",investigations,https://kaz.orda.kz/kazakstandagy-algashky-ajes-ti-nege-dal-rosatom-salady-133474/,"Ұлттық, технологиялық және экономикалық факторларды мұқият талдау нәтижесінде АЭС жобасын ресейлік «Росатом» мемлекеттік корпорациясына, ал кейінірек қытайлық CNNC компаниясына тапсыру туралы шешім қабылданды. Алайда, оған геосаяси жағдайға байланысты болып жатқан халықаралық санкциялар кедергі болмай ма? Orda.kz зерттеп көрді.
Әрине, мұндай ауқымды жобалар оқшауланған ортада етек жайып дами алмайды. Ғаламдық геосаяси тұрақсыздық пен санкциялар арқылы көрсетілген қысымның белгілі бір кесірі тиетіні тағы бар.
Халықаралық санкциялар салынуы мүмкін болған соң, Қазақстандағы алғашқы АЭС құрылысын  «Росатомға» табыстау туралы шешімге қатысты пікірталас туды. Әзірге 2025 жылдағы жағдай бойынша бұл компания Еуроодақтың, АҚШ пен Ұлыбританияның санкциялық тізімінде жоқ. Бұған себеп — саяси жұмсақтық емес, стратегиялық есеп, яғни атом энергетикасы саласында Еуропа әлі де Ресейге тәуелді деген сөз.
DW.com мәліметінше, Еуроодақтағы табиғи уранның бәрінің шамамен 20 пайызы Ресейден жеткізіледі. Сарапшылардың есептеуінше, мұндай көлемді уранды басқа елден алып тұру туралы аяқ асты шешім қабылдаса, ЕО қазынасына едәуір салмақ түсуі мүмкін.
Бұған қоса, Словакия, Болгария, Венгрия, Чехия және Финляндия елдерінде Ресей салған үлгіде жасалған 18 ядролық реактор жұмыс істеп тұр. Олар қазіргі кезде Ресей технологияларын пайдаланып, тек ресейлік отынмен жұмыс істейді. Тіпті бұл реакторларға балама көздерді тапқан күннің өзінде бүкіл жүйені ұзақ уақыт бойы қайта құруға тура келеді.
Сонымен қатар, уранды байыту бойынша әлемдік қуаттың 45 пайыздан астамы Ресей үлесінде тұр. Ресей көптеген елдерге, соның ішінде АҚШ-қа да, ядролық отын жеткізеді. Ресейге сес көрсетіп, санкция қойып жүрген АҚШ-тың өзі жыл сайын «Росатом» жеткізетін ядролық отын үшін шамамен 1 миллиард доллар төлеп отыр.
Бұл контексте атом энергетикасы климаттық күн тәртібінің бір бөлігі ретінде қарастырылып отырғаны айқын, сондықтан оған шектеу шаралары қолданылмайды. Бұл энергетикалық қауіпсіздіктің бұзылмауы үшін қажет.
Соған қарамастан, Қазақстан ықтимал өзгерістерді ескеріп отыр. Келісімдерде санкциялық ескертулер мен құқықты қорғайтын бөлімдер қарастырылады. Мұндай келісімдер бұған дейін де халықаралық жобаларда қолданылды. Жеткізу жолын, болуы мүмкін кідірістерді, келісімнің сценарийлерін толық тексерілген мердігер қолға алады.
Сонымен қатар, АЭС салу мәселесі бойынша Қытайдың CNNC корпорациясымен серіктестік орнату арқылы әртүлі серіктестік құрылымы қалыптасады. Бұл стратегиялық және геосаяси қауіптерді азайтып, жобаның ұзақ уақыт бойы тұрақты болуын қамтамасыз етеді.
Сонымен қатар мердігерлік жұмыстарды барынша өзіміздің жергілікті мамандарға тапсыру көзделіп отыр.
Нақтырақ айтсақ,  құрылыс барысында қазақстандық материалдар мен мамандарды және мердігер компанияларды іске қосылады. Мұндай тәсіл импорт пен сыртқы факторларға тәуелділікті азайтып, ішкі нарықты нығайтады. Бастысы валюталық шығындарды азайтуға мүмкіндік береді.",2025-06-26T13:25:29+05:00,2025-06-26T13:25:29+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/ozzi_md_south_korea_busan_coast_nuclear_power_plant_electricity_c5a39fa5-735d-441d-bcfd-58a3baf180ca.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/ozzi_md_south_korea_busan_coast_nuclear_power_plant_electricity_c5a39fa5-735d-441d-bcfd-58a3baf180ca.webp,
7b777e9cb0685be194eced3f949b7426,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Қазақстандағы мұсылмандарға қауіп төніп тұр»: Тәңіршілдер несімен қауіпті?,"Қазақстан — зайырлы мемлекет. Демократиясы бар, құқықтық және әлеуметтік мемлекет болған соң, адам, адамның өмірі, құқықтары мен бостандығы жайлы заңды тайға таңба басқандай етіп жаздық.",investigations,https://kaz.orda.kz/kazakstandagy-musylmandarga-kauip-tonip-tur-tanirshilder-nesimen-kauipti-126661/,"Қазақстан — зайырлы мемлекет. Демократиясы бар, құқықтық және әлеуметтік мемлекет болған соң, адам, адамның өмірі, құқықтары мен бостандығы жайлы заңды тайға таңба басқандай етіп жаздық. Азаматтар конституция бойынша қалаған дінге сенуіне не ешбір дінге сенбеуге құқылы.
Түрлі ақпараттық порталдар діни алауыздықты өршітетін даңғаза материалдарды жұрт назарына ұсынып жатыр.
Orda.kz елдегі діни толлеранттылық өте маңызды мәселе болған соң, осы жағдайды саралап көрді.
Ата заңымызға қарасақ, азаматтарды тегiне, әлеуметтiк, лауазымдық және мүлiктiк жағдайына, жынысына, нәсiлiне, ұлтына, тіліне, дiнге көзқарасына, нанымына, тұрғылықты жерiне байланысты, сондай-ақ басқа да жағдаяттар бойынша кемсiтуге тыйым салынған. Конституцияның осы қағидалары дін саласын реттейтін «Діни қызмет және діни бірлестіктер туралы» заңының 3-бабының 1-тармағында айқын көрсетілген. Соған қарамастан, қоғамдағы діни алауыздық елдегі діни толлеранттылық  деңгейінің төмен екенін байқатады.
Жақында Түркиядағы «Алиф ТВ» атты орыс тілді мұсылмандардың youtube арнасында «Қазақстан мұсылмандарына қауіп төніп тұр», «тәңіршілдер дін ретінде мәртебе алмақ», «жергілікті діни орындар әрекетсіз отыр» деген айыптауларға толы бейнежазба жарияланды.
Бұл «астарлы» бейнежазба жайлы Әл-Фараби Болатжан діни алауыздық тудыратынын айтып, өз парақшасында жазба жариялап, 3 сұрақ қойды. Бұл туралы қазір тарқатып айтамыз. Әуелі шетелдік арнаның сөзіне тоқталсақ.
Ал дінтанушы Әл-Фараби Болатжан түрколог Ерлан Еспенбетовтің сөзін мысал ретінде келтіреді. Олардың сөзінше тәңіршілдік — орта ғасырлық емес, ежелгі монотеистік (жалғыз құдайға сенетін) дін.
Ал «Алиф ТВ» арнасы бұл дінді «пұтқа табынушылық» деп атайды.
Осыны айта келіп, youtube арнада «қалайша мұсылман Қазақстанда миллиондаған адам пұтқа табынушы болып шықты және олардың ілімін тарату үшін қандай әдістер қолданылды?» деген сұрақ қойылады. Артынша «Қазақстан билігі неге тұсау салмайды, неге жергілікті діни орындар әрекетсіз? » дегендей сауалдар қойылды.
«Алиф ТВ» арнасының айтуынша, жаңа діннің ресми тіркелуіне кедергі келтіруі өте маңызды, өйткені бұл дін қазақ халқын осы «өмірде де, келер өмірде де жойып» жіберуі мүмкін екенін айтты.
Шетелдік арнаның бейнежазбасына қарасақ, мұсылмандарға расымен қауіп төніп тұр.
Ал енді елдегі діни ахуалға зер салсақ, Қазақстан бірталай діни бірлестікті тіркеді. Әділет министрлігі ақпаратына зер салсақ, 18 конфессия атынан 3961 бірлестік өкілдері тіркелген. Олардың ішіндегі саны ең көп бірлестік — ханафи мәзхабындағы мұсылмандар мен православ христиандар. Сондай-ақ, будда ілімімен жүретіндер, иудейлер, католиктер, протестанттар және т.б. діни қауымдастықтар тіркелген.
Ал енді осынша діни нанымға құрметпен қарап отырған мемлекеттің діни орындарын сынап, дәл тәңір дініне қатысты пікір жеткізген «Алиф ТВ» жайлы қазақстандық дінтанушы пікір білдірді. Дінтанушы Әл-Фараби Болатжан соңғы жазбасында «Алиф ТВ» телеарнасын Қазақстандағы діни жағдайды ушықтырғаны үшін сынға алды.
Әл-Фараби Нұрбекұлы Болатжан үш маңызды мәселені көтеріп, тәңіршілдерге бағытталған айыптауларға қатысты өз пікірін жариялады.
1. Ол арна авторларынан тәңіршілдердің мұсылмандарға нақты қандай қауіп төндіретінін сұрайды.
2. Әл-Фараби Нұрбекұлының пікірінше, «Алиф ТВ» тәңір діні туралы петиция авторы, түрколог Ерлан Еспенбетовтің тәңірлікті монотеистік дін ретінде қарастыратынын бұрмалаған. Ерлан Оразбекұлының деректеріне сүйеніп, көне руна жазуындағы деректер бойынша тәңір діни сенімі бір ғана Құдайға, яғни Тәңірге табынатын діні екенін атап көрсетеді.
3. Сонымен қатар, ол «Тәңір елі» ұйымының басшылығында политеисттер бар болған күннің өзінде де, ислам көзқарасы бойынша политеист пен пұтқа табынушы ретінде қарастырылатын кришнаиттер мен буддисттердің Қазақстанда ресми конфессиялар ретінде тіркелгенін атап өтеді.
Сондай-ақ, Әл-Фараби Болатжан нақты пұтқа табынушыларға тоқталып, олардың мұсылмандарға қауіпі жайлы естімегенін айтты.
Мамырдың соңында ePetition платформасында тәңіршілдікті ресми діндердің бірі ретінде тану туралы петиция пайда болды. Еске сала кетсек, Orda.kz тәңір діні өкілдерінің осыған орай тәңір дініне дін ретінде лайық мәртебе сұрап, тіркелу жайлы өткізген баспасөз мәслихатына қатысып қайтқан болатын.
Қорыта келе айтарымыз, Қазақстан зайырлы мемлекет болған соң әр азаматта таңдау еркі бар. Барынша діни толлеранттылықты сақтап, өзгенің сеніміне құрметпен қарайтын ел. Әлемдік діндердің қайсысына зер салсақ та, агрессиядан аулақ болуға, мейірім мен адамдыққа шақырады. Егер расымен өз дінімізді берік ұстансақ, қоғамның тірегі болған бұл дін өкілі ретінде ешқашан діни алауыздыққа жол бермейтініміз анық.",2024-09-02T18:00:06+05:00,2024-09-02T18:00:06+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/f2c6d1a9-3366-48b4-9523-65775dc783ae.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/f2c6d1a9-3366-48b4-9523-65775dc783ae.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/f2c6d1a9-3366-48b4-9523-65775dc783ae.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/snimok-jekrana-2024-09-02-204202.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/whatsapp-image-2024-08-29-at-03_59_06.jpg,
be1148bce574ad69b7cee25e910b18d7,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Қазақстандағы педофилия сұмдықтары»: Өз қызын аймалаған әке,"2022 жылы Алматы облысы Іле ауданының тұрғыны 9 жастағы туған қызын аймалап, жыныстық емеурін көрсете бастады. 11 жасына дейін бейкүнә бала әкесінің арам әрекеттерін түсінбей келген.",investigations,https://kaz.orda.kz/kazakstandagy-pedofilija-sumdyktary-oz-kyzyn-ajmalagan-ake-125642/,"Зорлыққа бой үйренген жерде – оған төзіммен қарайды. Эмиль Дюркгейм
Балаларға жыныстық зорлық-зомбылық көрсету жалпы қоғам үшін өте ауыр мәселелердің бірі болып тұр. Orda.kz тілшісі осы мәселе бойынша белгілі құқық қорғаушы Айман Омароваға хабарласып, өз қызына 8 жасынан бастап жыныстық емеурін көрсетіп келген Алматы қаласы Іле ауданының тұрғынына қатысты мән-жайды сұрастырды.
Алматы облысы Іле ауданының тұрғыны 2022 жылы 8 жастағы туған қызын аймалап, жыныстық емеурін көрсеткен. 11 жасына дейін бейкүнә бала әкесінің арам әрекеттерін түсінбеген. Сержант қызына жыныстық емеурін білдіріп , аймалаған кезде басқа балаларды үйден шығарып жіберіп , есікті құлыптап алыпты. Бұл оқиға 2 жылдай жалғасады. Тек қыз анасына әкесінің анайы әрекеттерін айтып қойғанда бір-ақ белгілі болады. Бұл істі ҚР оңтүстік өңірлік ішкі істер министрлігінің әскери тергеу басқармасына жіберді. Адвокаттар айыпты көршінің кішкентай қызына да сондай жыныстық емеурін көрсеткенін қызы айтты деп отыр. Бірақ ол қыздың ата-анасы бұл істі ашық айтып, көтеруге құлықты емес көрінеді.
Ақыры қылмыстық істер жөніндегі мамандандырылған әскери сот Б. Е. есімді азаматты өз қызына жыныстық зорлық-зомбылық жасағаны үшін айыптап, 20 жылға бас бостандығынан айыру туралы шешім шығарған.
Сондай-ақ, заңгер Ләззат Рақышева өзінің instagram парақшасында қыздың анасының сөзін жариялаған болатын.
Бұл ҚР қылмыстық кодексінің 121-бабының 4-бөлігі бойынша 20 жылға сотталып отырған азамат  — Алматы облысы Іле ауданының тұрғыны, алты баланың әкесі, оның үстіне әскери қызметтегі адам. Оның өз кінәсін мойындап, әйеліне «шайтан түртті» дегендей сөздері жазылған аудиожазба бар. Дегенмен, адвокаттар айыптының өз сөзінен қазір тайқып, сотта өз кінәсін мойындамай шыққанын да айтты.
Құқық қорғаушы Рәтжан Берсінбаев болса, баланы аймаламақ түгілі анайы әңгіме айтып, фильм көрсетудің өзі қылмыс деп отыр.
Сержантты қандай жаза күтіп тұр?
«Ауруын жасырған өледі»
Құқық қорғаушы Айман Омарова биыл 16 маусымда қабылданған педофильдерді өмір бойына абақтыға қамау жайлы заң бұл айыптыға қолданылмайтынын айтты. Себебі, бұл қылмыс ол заң қабылданбай тұрып жасалды. Сондықтан айыпты 20 жылға бас бостандығынан айырылды.
Биыл ҚР ішкі істер министрлігі статистика және арнайы есептер комитетінің мәліметтерінде кәмелетке толмағандарды зорлау бойынша 97 оқиға тіркелген. Ал оларға осы жыныстық сипаттағы күштеу әрі зорлық-зомбылық бойынша 87 оқиға тіркелді. Он алты жасқа толмаған адаммен жыныстық қатынас немесе басқа жыныстық сипаттағы 138 оқиға тіркелді.
Orda.kz назарларыңызға 2024 жыл мен 2023 жылғы балаларға қатысты статистикалық деректерді ұсынады.
Сондай-ақ, осы қылмыс бойынша сотталғандардың саны бар статистиканы назарларыңызға ұсынамыз.
Елімізде осы қылмыс бойынша жазасын өтеп шыққандар да бар.",2024-08-07T09:45:21+05:00,2024-08-07T09:45:21+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/kollazh-devochka-sotrudnik-pd.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/kollazh-perevod-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/kollazh-perevod-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/kollazh-perevod-3.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/kollazh-devochka-sotrudnik-pd.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/kollazh-devochka-sotrudnik-pd.webp,
3826057ca45dc61aee25a70c58910fd6,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Қазақстандағы педофилия сұмдықтары»: Жалғыз басты ерлердің бала асырауы қылмысты өршітпей ме?,"Жақында Конституциялық сот  жалғызбасты ер адамдардың бала асырап алу құқығын шектеуді заңсыз деп таныған болатын. Алда үкімет алты айдан кешіктірмей осы мәселені талқылап, шешім қабылдайды.",investigations,https://kaz.orda.kz/kazakstandagy-pedofilija-sumdyktary-zhalgyz-basty-erlerdin-bala-asyrauy-kylmysty-orshitpej-me-125784/,"Жақында Конституциялық сот жалғызбасты ер адамдардың бала асырап алу құқығын шектеуді заңсыз деп таныған болатын. Алда үкімет алты айдан кешіктірмей, осы мәселені талқылап, шешім қабылдайды.
Orda.kz балаларға көрсетілетін зорлық-зомбылық өршіп бара жатқан соң , жалғыз басты ер адамдардың бала асырап алуы жайлы бұл мәселені жан-жақты саралап, құқық қорғаушыларға хабарласып, Алматыдағы балалар үйіне барып қайтқан болатын.
Балалар құқығы жөніндегі уәкіл Динара Зәкиеваға хабарласқанымызда ол бұл балаларды заңды некеге тұрмаған ер адамдарға асырап алуға тыйым салуды сақтау қажет деген ұстанымды жолдағандарын айтты.
Үкімет дерегіне сүйенсек биыл ҚР-да 22 081 бала ата-анасыз қалды. Елімізде ол балаларды қарауына алатын 116 ұйым бар. Балалар ғана емес, жақындары теріс айналған, болмаса дүниеден өткен қарттардың жағдайы да назар аударарлық мәселе. Қазақстан аумағында 280-нен аса қарттар үйі бар.
Orda.kz тілшісі Алматыдағы «Перзент» балалар үйіне барып, ата-анасыз қалған балалардың жағдайын біліп қайтты. «Перзент» балалар үйінің басшысы Әмина қажы Әжібаева 1995 жылдан бастап жұмыс істеп келе жатқандарын айтты. Жастайынан 4 өгей шешені көріп өскен Әмина Әжібаева бұл заңға түбегейлі қарсы екенін айтты. Оның ойынша бұл заң педофилияның көбеюіне әкеледі.
Оның айтуынша, «Перзент» балалар үйіне туған әкесі тік ішегінен зорлаған 3-4 жасар қызды әкелген оқиға болған. Ол осы оқиғаны айтып өз баласына зорлық көрсетіп жатқан кезде, өзгенің баласын асырап алған адам мұндай зорлыққа баруы әбден мүмкін екенін айтты.
Orda.kz осы мәселеге қатысты әлемде болған ерекше тәжірибені үкімет пен елдің назарына ұсынады. АҚШ-та мынадай эксперимент болды. Қарттар үйі мен балалар үйін біріктіруде , яғни мұнда қамқоршысынсыз қалған екі жақтың бір-бірімен уақыт өткізуі, көңіл бөліп, мейірімге бөлеуі көзделді.
Ең танымалы  Канададағы балалар үйі мен қарттар үйін біріктіру жобасы. Мұнда қарттар мен балалар күн сайын бірге уақыт өткізіп, әр түрлі іс-шараларға қатысып отырды. Бұл балаларға үлкендерден үйренуге, ал қарттарға жалғыздығын ұмытып, қуанышты сезінуге көмектесті. Тағы бір тамаша нәтиже көрсеткен жоба Сиэтлде Providence Mount St. Vincent мекемесінде жасалды. Ол 1991 жылдан бері балалар мен қарттар арасындағы байланыс орнату бағдарламасы табысты жүзеге асырылып келеді. Бұл сәтті өткен тәжірибелер жайлы батыстық бұқаралық ақпарат құралдары жарыса жазған болатын.
«Аманатқа қиянат жасама»
Қазақтың тыйым сөзі
Orda.kz қоғамдағы мұндай оқиғаларды бұған дейін де жазды. Биыл эпилепсиямен ауыратын қызды зорлаған 5 баланың әкесі жұрттың төбе шашын тік тұрғызған болатын. Кеше ғана өзінің екі қызына 10 жыл бойы зорлық-зомбылық көрсетіп келген Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданының тұрғыны 1965 жылғы Ахмет Сулаев 25 жылға сотталды.
Orda.kz қыздардың құқығын қорғаушы Айман Омароваға хабарласқан болатын. Ол бұл зорлық-зомбылыққа қыздардың анасы көз жұмып келгенін айтты. Зорлық көрсетіп жатқан сәт аудиожазбаға түсіп қалған. Осы бұлтартпас айғақпен қатар қылмыс орнынан қыздардың әкесінің биоматериалдары табылды.
Сондай-ақ, адвокат Айман Омарова әке мен ананың айырмашылығы жайлы айтып, егер заң енгізілсе, ер адамға талаптарды күшейту керектігін айтты.
Сондай-ақ, Айман Омарова өздеріне хабарласқан бір әйелдің оқиғасын баяндап берді. Ерлі-зайыптылар бір ұл баланы асырап алған көрінеді. Уақыт өте келе әйелі күйеуі мен ұлының үстінен түседі. Ақыры күйеуі мен өгей ұлы қосылып, шетелге жолдама алып кетіп қалыпты.
Қорыта келе айтарымыз, бұл конституциялық сот жасаған тұжырымға қатысты көптің көкейінде туатын сұрақтар бар. Заңды қабылдаған конституциялық сот жалғыз басты ер адамдардың балаларға зорлық-зомбылық көрсетпейтініне қалай кепіл бере алады? Туған баласына зорлық-зомбылық көрсетіп жатқан оқиғалар қаптап тұрғанда, жалғызбасты ер адамдар асырап алған балаға қиянат жасаса, кім жауап береді?",2024-08-26T15:37:54+05:00,2024-08-26T15:37:54+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/img_20240901_101930_860.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-07/photo_2024-07-25_16-07-28.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/img_20240901_101930_860.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/img_20240901_101930_860.webp,https://www.youtube.com/embed/7XVhOZdAW-E?start=16&feature=oembed
174413b493af96a51e82b2984cc07eac,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Қазақстандағы сот былықтары»: Әділдік іздеп шарқ ұрған шекарашылар,"2020 жылы пара алды деген күдікпен сотталған шекарашылар 2022 жылы бірі толық, бірі жартылай ақталып шықты. Дегенмен әділдік іздеген әскерилер осыған дейін бармаған жері, баспаған тауы қалмай, сағы суға кетіп отыр.",investigations,https://kaz.orda.kz/kazakstandagy-sot-bylyktary-adildik-izdep-shark-urgan-shekarashylar-126578/,"2020 жылы пара алды деген күдікпен сотталған шекарашылар 2022 жылы бірі толық, бірі жартылай ақталып шықты. «Шекара бастығы жала жапты» деп, әділдік іздеген әскерилер осыған дейін бармаған жері, баспаған тауы қалмай, жігері құм болып отыр.
Orda.kz тілшісі мәселенің анық-қанығына жету үшін сол оқиғаның бас кейіпкерлерінің бірі, екі жылдай сот пен абақтының ортасында сенделген Бақыт Қорабайұлы Нұрмаханбетовпен сұхбаттасып көрді.
Қордайдағы «Сарытөбе» шекара бақылау бөлімінің аты-шулы ісінен кейін 27 әскери қызметкер сотталып, 7-8 жылға бас бостандығынан айырылған. Тіпті, олардың әскери лауазымы мен шенінен айырып, өмір бойы әскери қызметпен айналысуына тиым салынған да болатын. 2022 жылы солардың біршама толық ақталып шықса, кейбіреуі жартылай ақталып, бостандыққа шықты.
Бақыттың сөзінше, куәгер болып кеткен касса қызметкерлерімен мен бастық басқа құзырлы органдармен бірлесіп сарбаздарды нақақтан-нақақ қамаған. Сол істе куәгер болған Біржан Сыздықбаевтың сөйлегенде жазып берген қағазға қарап отырған бейне жазбасы біздің телеарналарымызда бар.
Бір қызығы, ақталып, қызметіне оралған әскерилердің 4-уі ісімен әділетсіздікке қарсылығын көрсетіп кеткен. Қызметке оралғаннан кейін бір айдан кейін 4 әскери қызметкер қайта жұмыстан шығып кеткен. Осылайша шекарашылар қиын кезде жалғыз тастап, өз басын ала қашқан басшылыққа деген қарсылығын көрсеткен.
Дегенмен киноның бәрі, болмаса сол кинодағы кейіпкерлердің өмірі «happy end» болып біте бермейді. Бүгінде жазықсыз екі жыл өмірі қапаста өтіп, толық ақтала алмаған әскери қызметкер тауға да, тасқа да басын соғып, әділдікті аңсап жүр. Бақыт Нұрмаханбетов сөзімді тыңдайтын, іске ынта-шынтасымен кірісетін адам болса дейді.
Бақыт Нұрмаханбетовтың айтуынша, ол іс басталғанда еңбек демалысында болған. Одан жай жауап аламыз деп шақырып алып, қолына кісен тағып, таңнан кешке дейін ұстаған. Тіпті қоқан-лоқы көрсетіп, кінәні өз мойнына алуға үгіттеген.
Содан ол Алматы қаласына тергеу комитетіне барған. Оның айтуынша, кіргеннен бастап қолына кісен тағып, таңғы 9-дан бастап түнгі 11-ге дейін ұстаған.
Ол өзінің сол кезде мойындамағанын айтты. Сол күні түнде 11-де ертең 9-да келетінін айтып жіберіпті.
Сосын Алматылық тергеу комитетінің бастығы «жындыханаға апару» жайлы айтып қорқытқанын айтты.
Тағы бір қызығы, алғашқы сотта судья тіпті істі зерттемеген де. Бұл қатысушылардың шамына тиген. Дегенмен прокурор мен сот жылы жауып, екі ай санкция берген. Сол уақыт аралығында сотталушыға психологиялық қысым көрсетіп, барынша мойындатуға тырысқан.
Сондай-ақ, ол сол жерде судьядан рұқсат сұрап сөз сөйлегенін айтты.
2019 жылдың наурызында бостандыққа шыққан соң, 2020 жылдың қаңтарында қайта сотқа шақырту келген. Аяқасты келген хабардан соң 2-3 ай бойы сот болып, Бақыт Нұрмаханбетов 8 жылға бас бостандығынан айырылған. Бір қызығы, ол әділдік таппайтынын білді ме, сотқа сөмкесін жинап, дайындалып барған.
Сотталған соң ол Тараз қаласында 8 ай жатып, қайта шыққан. Алматыда онлайн сот болып, Б.Нұрмаханбетовты ақтап, бірақ 366-бап бойынша кінәлі деп тапқан.
Екі жылын абақтыда өткізген Нұрмаханбетов үш рет қамалған. Олардың ішінде ең ұзақ подполковник Әзиз Жиеналиұлы Әділбеков 8 жылдың 6 жылын отырып шыққан. Айта кету керек, әскери сот Б.Нұрмаханбетовты 5 мыңнан үш эпизодта 15 теңге алды деп айыптаған. Яғни, айып тағушының пікірі бойынша, оның бастығы шекарадан жанармай өткізіп жүрген Қырғызстан азаматынан бір рет 4 миллион теңге алып, содан 5 мың теңге оған берген, тағы 3 миллионнан аса алып, тағы 5 мың берген екен,  дәл солай үшінші рет те пара алған кезде ауызбастырық ретінде 5 мың берген-мыс. Сонда 3 эпизодтан 15 мың теңге алғаны үшін соттаған. Бұл солардың сөзі бойынша. Ал оның бастығы сотта куәгер ретінде тіркелген.
Сотқа дейін Б.Нұрмаханбетов біраз қиындықты бастан кешкен. Тіпті мойындату үшін оларға түрлі психологиялық шабуыл жасап, көрмегенді көрсеткен.
Ол өзіне және басқа сарбаздарға әділдік керек екенін айтты.
Оның сөзінше, тіпті, комитет қызметкерлері видеоны да өзгертіп, пара алғанын мойындады деп көрсетуге тырысқан.
Бұл қылмыстық іс Жоғарғы сотта апелляциялық және кассациялық тәртіппен қаралғандықтан, ішінара ақталған шекарашылар үкімі қайта қаралмайды . Тек Бас прокурордың наразылығы бойынша қаралуы мүмкін. Бірақ онда да істі қайта қарауға жаңа негіздер пайда болған жағдайда ғана қарастырылуы мүмкін. Сондықтан шекарашылар қол қусырып отырмай, әрекет етіп жатыр. Еске сала кетсек, біз жоғарыда шекрашылардың біразын ақтап, біразын жауып жібергенін айтқан болатынбыз.
Қордай шекарашыларының даулы ісін түсіну үшін біз 2022 жылғы 19 шілдеде Жоғарғы Соттың қылмыстық істер жөніндегі сот алқасы қаулысының көшірмесін және Бас прокурорға жолданған жеке қаулысының көшірмесін тауып, зерттедік.
Елдің ең жоғарғы сот инстанциясының гарнизондық сот пен апелляциялық алқаның жұмысына сын айтқан қорытындылары бізді таңғалдырды.
2018 жылы ҰҚК әскери қарсы барлау органдары Қордай шекара отрядының екі бөлімшесі – «Сарытөбе» мен «Ауқаттыдағы» сыбайлас жемқорлығы жайлы анықтайды. Бірінші бұл «Сарытөбе» бөлімшесінің бастығы, майор Руслан Әбікешовтің шекара одан жанар-жағармай өткізбек болған «Бек» есімді азаматтан пара алып отырыпты.
Енді істегі қызық жағдай — айыптау нұсқасына зер салсақ, «Сарытөбе» бөлімшесінің 24 әскери қызметкері пара алу туралы білгеннен кейін, майор Әбікешовтен заңсыз табысын олармен бөлісуді талап еткен. Сарбаздар бастықтың шетелдіктермен не қылып, қалай келіссөздер жүргізіп жүргенін білмейтіндерін айтты.
Қылмыстық іс материалдарына қарасақ, қарсы барлаушылар Әбікешовті жедел бақылауға алды. Нәтижесінде олар оны сыбайлас жемқорлыққа қатысы бар деп әшкерелеп, 2018 жылғы 5 желтоқсанда тұтқындады. Ал келесі күні, 6 желтоқсанда, ол қарсы барлау қызметімен ерікті түрде «бірлесіп» шыға келді. Солай 24 адамды соттап жіберген Әбікешовтің ісі «қарға қарғаның көзін шұқымайды» дегенге саяды.
Қылмыстық іс материалдарында «Сарытөбе» шекара бөлімшесінің бүкіл жеке құрамы қылмысқа қатысты екені айтылады. Құжатта шекарашылар шекарадан өткен жүргізушілер мен құжаттары күмәнді адамдардан пара алып, кейін бұл табысты шендері мен лауазымдарына байланысты өзара бөлісіп отырған делінген. Бір тәуліктік кезекшілік кезінде бір бақылаушының ең төменгі заңсыз табысы 20 мың теңге, ал ең жоғарысы 200 мың теңге болған. Бірақ бұл көрсеткіштер бөлімше басшысы мен оның екі сенімді адамының сөздеріне негізделіп жасалды. Ал ұсталған шекарашылар пара алғандарын жоққа шығарды.
Мәселе судья сотталғандардың тағдырына қатысты әртүрлі шешім шығарғанында. Әбікешов 2018 жылғы 6 желтоқсанда ҰҚК-мен ынтымақтастық туралы құжатқа қол қойғандықтан, сот содан кейін парақорлыққа қатысты бар деректерді дәлел ретінде қабылдамады. Өйткені олар арандату мен манипуляция нәтижесінде алынған деп танылды. Сондықтан, 6 желтоқсаннан кейінгі эпизодтарда аттары аталған 13 шекарашы толық ақталды.
Жоғарғы Соттың қаулысында «бірінші және апелляциялық инстанциядағы соттар қылмыстық және қылмыстық іс жүргізу заңдары нормаларын өрескел бұзды, бұл кінәсіз адамдардың сотталуына әкеп соқты» деп айтылған. Олар сотталғандардың әрекеттерін дұрыс сараламады, жазаны дұрыс тағайындамады.
Құжатта соттың «Сарытөбе» шекара бақылау бөлімшесінің әскери қызметкерлері Әбікешовтен параның қылмыстық үлесін шекара қызметкерлеріне бөлуді талап етті деген қорытындылары ешқандай дәлелмен расталмағаны анық жазылған. Сондықтан 13 сотталған шекарашыға қатысты ҚПК-нің 35-бабының 1-бөлігіне сәйкес, олардың әрекеттерінде қылмыс құрамы болмағандықтан, ақтау үкімдері шығарылды.
Сонымен қатар, Бас прокурордың атына «алдын ала тергеу органы тарапынан заңның өрескел бұзылуы» туралы жеке қаулы шығарылып, оларды жою үшін шаралар қабылдау тапсырылды.
«Жұт жеті ағайынды» демекші, қырсық бір айналдырса, шыр айналдырып сотталған шекарашылардың біразы отбасынан ажырап қалған. Бірінің әйелі тастап кетсе, енді бірі, Нұрмаханбетов сияқтылар 8 жылға сотталғанда өз еркімен әйелімен ажырасуға бел буған. Яғни шекарашылардың уақыты да босқа кетіп, отбасы да ойран болған.
Біз 2019 жылы ҰҚК-де болған азаптау оқиғалары бойынша тергеудің одан әрі барысын бақылап отырамыз. Генерал-прокурордың Қазақстан мен Қырғызстан шекарасындағы жемқорлық ісін жүргізу кезінде заңның өрескел бұзылуына жол берген ҰҚК тергеу-оперативтік тобының мүшелеріне қатысты қандай шаралар қабылдағаны өте маңызды.",2024-08-29T08:00:12+05:00,2024-08-29T08:00:12+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/1701697706_kollazh-vzjatki-pogranichnikov.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/foto-pograncov.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-29_10-57-28.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/1701697706_kollazh-vzjatki-pogranichnikov.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/skrinshot-grubnyh-narushenij.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/skrinshot-vs-ob-opravdanii.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/vyveska-vs-rk.jpg,https://www.youtube.com/embed/jU1lLtm0R-g?feature=oembed
9fd0248a01c97013daabaf6c45abdc36,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Қазақстандағы түрме азабы»: «Қара генерал» ісіндегі шизофрениямен ауыратын сотталушының қор болған ғұмыры,"Бір кездері тікұшақ пен зауыты бар дүркіреп тұрған адам бүгінде психиатриялық емханада жатуы керек науқастың деңгейіне түскен. Сергей Ильин — «қара генерал» аталған атышулы істің басты фигуранттарының бірі. Ол сегіз жарым жылын түрмеде өткізді, төртінші сатыдағы асқазанның қатерлі ісігіне шалдықты, психикалық күйзеліске түсті. Енді оның адвокаты соттан Ильинді жазадан толық босатуды сұрап отыр.",investigations,https://kaz.orda.kz/kazakstandagy-tyrme-azaby-kara-general-isindegi-shizofrenijamen-auyratyn-sottalushynyn-kor-bolgan-gumyry-133769/,"Бір кездері тікұшақ пен зауыты бар дүркіреп тұрған адам бүгінде психиатриялық емханада жатуы керек науқастың деңгейіне түскен. Сергей Ильин — «қара генерал» аталған атышулы істің басты фигуранттарының бірі. Ол сегіз жарым жылын түрмеде өткізді, төртінші сатыдағы асқазанның қатерлі ісігіне шалдықты, психикалық күйзеліске түсті. Енді оның адвокаты соттан Ильинді жазадан толық босатуды сұрап отыр.
Бұрын елге танымал кәсіпкер болған адамның тағдыры жайлы және оны не себепті психикалық ауытқуы бар деп тануды сұрайтынын Orda.kz тілшісі баяндайды.
Жұрттың ойынша шартты түрде мерзімінен бұрын босату «жаза аяқталды» деген сөз. Адам үлгілі тәртібі үшін немесе денсаулығына байланысты ерте шықса, еркіндікке қол жеткізді деп есептеледі. Мысалы, қалаған жеріне көшіп, шетелдік курортта емделуге құқылы сияқты көрінеді. Бірақ шын мәнінде, жаза шартты түрде босап шыққаннан кейін аяқталмайды.
Ресми түрде бұрын сотталған адам жазасын өтеп жатыр деп есептеледі. Иә, ол қала ішінде еркін жүріп-тұрады, жұмыс істейді, отбасымен бірге тұрады. Бірақ пробациялық бақылауда болады және полиция бекіткен талаптарды қатаң сақтауы тиіс. Ай сайын учаскелік инспекторға белгіленіп отыруы, қонақта түнемей, сағат 23:00-ден кейін үйінде болуы, басқа облысқа шығу үшін арнайы рұқсат алуы шарт.
Олай етпесе, қайтадан түрмеге түсуі әбден мүмкін. Екі рет ресми ескерту алған адамды сот қайта қамауға шешім шығара алады. Мұндай репрессиялық шаралардан жалғыз жолмен ғана құтылуға болады. Егер сот оның ақыл-есінің кемістігін мойындаса, мұндай шара қолданылмайды. Бірақ бұл да екіұшты мәселе.
Осы жайлы 2016 жылғы атышулы қылмыстық іс бойынша сотталған азаматтың оқиғасын айта отырып, тоқталамыз.
Жуырда Алматы қаласы Медеу аудандық сотына 50 жастағы сотталған Сергей Ильиннің қорғаушысы Паллада Тепсаева өтініш түсірді. Адвокат денсаулығына байланысты оның жазасын өтеуден босатуды сұрап отыр. Айтуынша, Ильин пробациялық бақылауда бола алмайды, себебі психикалық дертке шалдыққан.
Сергей Ильин — Алматы қалалық қаржы полициясы департаментінің бұрынғы басшысы Әмірхан Аманбаевтың атышулы ісі бойынша айыпталғандардың бірі. Әмірханның ісінен құлағдар адамдар оны Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл ұлттық бюросының төрағасы Қайрат Қожамжаровқа бәсекелес болған деп есептейді.
Айыпталушылар өз кінәсін мойындаған жоқ. Олар істің қолдан жасалғанын мәлімдеді. Олардың қатарында тағы 35 адам болды. Тергеу нұсқасы бойынша, олар да «қара генералдың» ұйымдасқан қылмыстық тобының мүшелері саналған.
2017 жылдың ақпанында бірінші инстанция соты барлық айыпталушыларды кінәлі деп танып, Аманбаев пен Ильинге ұзақ уақытқа жаза тағайындады. Кейін апелляциялық алқа генералды бес айыптың төртеуі бойынша ақтады. Бұл расында күтпеген шешім еді. Ал Ильин жалған кәсіпкерлік бойынша ақталды, себебі жаңа заңнамада бұл бап қылмыс ретінде танылмайтын болды. Осыған байланысты жаза мерзімі қысқарды.
Адвокаттың айтуынша, Ильин бұл жаңалықты Қапшагай қалалық ауруханасының жансақтау бөлімінде ауыр халде жатып естіген. Себебі оның онкологиялық дерті асқынып, бауырына метастаз тараған. Жығылғанға жұдырық болып бұл хабар оның психикасына ауыр соққы болды. 2024 жылғы 5 қыркүйекте оны ес-түссіз күйде Алматыдағы Психикалық денсаулық орталығына жеткізді. Содан бері ол сол жерде стационарлық ем алып жатыр. Дәрігерлер жағдайы сәл жақсарған кезде оны үйіне жіберіп, туыстарымен уақыт өткізуге мүмкіндік береді.
Адвокаттың айтуынша, оның қорғауындағы азамат қазір Алматы қалалық Психикалық денсаулық орталығында өз еркімен ем қабылдап жатыр. Оны Ақтас кентіндегі атышулы психиатриялық емханаға — адам өлтірген, педофил зорлаушылар мен каннибалдар секілді аса қауіпті науқастар жатқан мекемеге мәжбүрлеп жатқызудың қажеті жоқ.
Қорғаушының айтуынша, нейролептикалық препараттар паранойя мен үрейге толы күйді уақытша басады. Бірақ Ильин өзін толық бақылай алмайды. Оның жазасының аяқталуы үшін қалған бес жарым жылда пробациялық бақылаудан өте алмайтыны анық.
Айта кетейік, екінші топтағы мүгедектік пен ауыр онкологиялық диагнозға қарамастан, сот үнемі Ильиннің жазасын жеңілдетуден бас тартып келді. Алдымен олар оны шартты түрде босатудан бас тартты. Себебі ол мемлекетке келтірілген 19,8 миллиард теңге залалды өтемеген және 198 миллион теңге көлеміндегі мемлекеттік бажды төлемеген. Кейін сот оны түзелгеніне жеткілікті дәлел келтірмеді деп шешті. Түрме әкімшілігі берген жағымды мінездеме оларға аз көрінген.
Ақыры, тауы шағылып, күдерін үзген Ильиннің әйелі мен адвокаты редакциямыздан көмек сұрап, біз бұл туралы сыни мақала жарияладық. Осыдан кейін ғана сот онкологиялық науқасқа шартты түрде бостандық берді.
Біз ол кезде одан эксклюзивті сұхбат сұрауға батпадық. Денсаулығы тұрақталып, ремиссия кезеңі басталған соң сөйлесеміз деп ойладық. Осылайша оның психикалық жағдайы туралы біз жақында ғана білдік.
Сергей Ильиннің екі рет сотталғаны белгілі. 2016 жылы оны «Астана ЭКСПО-2017» ұлттық компаниясындағы қаражат жымқыру ісі бойынша айыпты деп танып, үш жылға бас бостандығынан айырды. Ал 2017 жылы оны жалған кәсіпкерлікпен айналысты, қылмыстық топ құрды және басқарды, пара берді, заңсыз жолмен келген қаржыны заңдастырды деген баптармен кінәлі деп тауып, 16 жылға соттады. Кейін бұл мерзім 14 жылға қысқартылды.
Бір қызығы — психикалық ауруына қарамастан, Ильин ұзақ жылдар бойы сәтті кәсіппен айналысып келген. Медицина мен құрылыс саласында бірнеше табысты бизнес-жобаларды жүргізген. Оның меншігінде тұрақты табыс әкелетін бірнеше кәсіпорын болған. Оның дөңгелеген кәсібінен келген дәулет 2017 жылғы сот үкімінде де көрінеді. Мысалы, сол кезде мемлекет пайдасына екі Eurocopter EC-130B-4 және Bell 206 v 3 маркалы тікұшақтар, Алматы облысындағы бес жер телімі, кірпіш зауытының 25% үлесі, төрт люкс көлік, үлкен зәулім үй және 60 мың АҚШ доллары тәркіленген. Мынадан кейін көпті шизофрениямен ауыратын адамның мұншама мүлікті қалай жинағаны қызықтыратыны анық.
Егер оның психикалық ауыруы бар екенін ескерсек, Ильиннің қалайша екі рет сотқа тартылғаны мүлде түсініксіз. Себебі параноидты шизофрения — ауыр диагноз. Сол үшін ондайда адамдар қылмыстық жауапкершілікке тартылмайды. Ал ол соңғы үкім бойынша ұзақ уақытқа сотталған.
2025 жылдың наурыз айында Ильин Elmedia YouTube арнасына ашық сұхбат берді.
Онда ол 2016 жылы антикор қызметкерлері генерал Аманбаевқа қарсы айғақ алу үшін оған қалай қысым көрсеткенін, қалай қорқытып, азаптағанын егжей-тегжейіне дейін баяндады. Арнайы прокурорлар мен комитет өкілдерінің оның шағымдарын тексеру кезіндегі әрекеттерін, тергеу изоляторында медициналық көмексіз отырудың азабын да айтып берді.
Сол сұхбатта ол өзіне қысым көрсеткендердің аты-жөнін атады. Бұл адамдар шілде айының басында қайтадан ел назарында болды. Сөз Талғат Татубаев пен арнайы прокурорлар қызметінің басшысы Олеся Кексель туралы болып отыр. Олар 2016 жылы БТА банкінен қаржы ұрлаған күдіктілерді азаптады деп айып тағылған іс бойынша ұсталды. Ильин сондай-ақ кейін прокуратураға ауысқан, басқа да атышулы істерді қадағалаған жоғары лауазымды антикор қызметкерлерінің есімдерін атады.
Біз адвокат Тепсаевадан қорғауындағы Сергей Ильин айтқан деректерді растайтынын, болмаса растамайтынын сұрадық. Ол Ильиннің тергеу изоляторында отырған кезде азаптаулар мен психологиялық қысымға шағымданғанын растады. Алайда нақты егжей-тегжейін есіне түсіре алмады.
Ильин YouTube арнасына берген сұхбатында өзінің басынан өткен қорлықтарды қатты әсерленіп, толқып баяндаған еді. Айтуынша, антикор қызметкерлері оның басына қап кигізіп, денесін жасырмамен орап, уақытша ұстау изоляторының жедел бөлімшесіне әкелген. Сол жерде оны қолмен де, аяқпен де, электрошокермен де ұрып-соққан. Карцерде жатқан кезде түрме егеуқұйрықтары аяғының саусақтарын кеміріп тастаған. Бұл егеуқұйрықтардың кемірген іздерін кейін сот-медициналық сарапшылар тіркеген.
Сергей тергеу тобының қызметкерлеріне барлық инстанцияларға шағымданған. Алайда тек комитет қызметкерлері ғана үн қатты. Олар оны дереу ведомстволық тергеу изоляторына ауыстырды. Сол жерде ол сот шешімін күтіп жатты. Колонияға бірден жіберген жоқ. Алдымен жалғыз адамдық камерада ұстады, содан кейін ғана Заречныйдағы №12 аймаққа этаппен жеткізді.
Ильиннің YouTube арнасындағы сұхбатын көрсе, 2016 жылы антикор қызметкерлерінің азаптағаны мен дәлелдерді бұрмалағаны бойынша прокурорлар жаңа қылмыстық іс қозғай алар еді. Бірақ Медеу аудандық соты оны ақыл-есі кем деп танып жатса, онда оның айтқан сұмдықтарын да күмәнмен қабылдауға тура келеді. Мүмкін, біз 2024 жылы оны босатқан соң «қара генерал» ісінің тергеу барысы туралы эксклюзивті сұхбат алмағанымыз дұрыс болған шығар? Әйтпесе, біз де қынжылып қалар едік.
Автор: Жанар Құсанова",2025-07-15T18:40:20+05:00,2025-07-15T18:40:20+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/1752256036_kollazh-ilin.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1752561433_foto-policejskih-s-osuzhdennymi.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1752561481_foto-ilina-i-tepsaevoj.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1752561526_skrinshot-sudebnoj-jekspertizy.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1752561566_foto-ilina.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1752561600_foto-suda-nad-ilinym.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1752561672_foto-tepsaevoj.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/1752256036_kollazh-ilin.webp,
82a3f294b2f0872c4b8cbee3505664a1,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қазақстандық бизнесмендер Тайландта алаяқтық құрбаны болды: Сатыбалды мен Украинаның қатысы қандай?,Бірнеше күн бұрын әлеуметтік желілерде Қазақстан азаматы Тахир Атабаевтың Таиландтағы Қазақстан елшілігіне украин кәсіпкерінің тарапынан инвестор ретінде құқықтарының бұзылуы туралы шағымданғаны туралы ақпарат пайда болды.,investigations,https://kaz.orda.kz/kazakstandyk-biznesmender-tajlandta-alajaktyk-kurbany-boldy-satybaldy-men-ukrainanyn-katysy-kandaj-129953/,"Бірнеше күн бұрын әлеуметтік желілерде Қазақстан азаматы Тахир Атабаевтың Таиландтағы Қазақстан елшілігіне украин кәсіпкері тарапынан инвестор ретінде құқықтарының бұзылуы туралы шағымданғаны туралы ақпарат пайда болды. 6 қаңтарда жергілікті депутат Чалермпхонг Сэнгди және оның әріптестері Пхукет провинциясының губернаторы Сопхон Суванратанмен кездесіп, Қазақстан азаматтарының шағымына қатысты құжаттарды тапсырды. Қазақстандықтар өздерінің Ченг Талай ауданындағы жылжымайтын мүлік жобасында украиндық кәсіпкер мен тайландтық номиналды тұлғалары ұйымдастырған алаяқтықтың құрбаны болғандарын айтып, көмек сұрады. Алайда бұл оқиғада барлық қатысушыларға да сұрақтар бар. Orda.kz редакциясы бұл жағдайды зерттеді.
Депутат Чалермпхонг Сэнгди шағымдарды біраз уақыт бұрын алғанын айтты. Ол бұл мәселелерді Пхукет губернаторына және тиісті органдарға хабарлауды қажетті деп санаған. Ең алдымен Пхукет провинциясының имиджі, бизнес қауымдастығының беделі және Тайланд, Қазақстан мен Түркия арасындағы қатынастар зардап шеккен. Зардап шеккен тараптар Ченг Талай учаскелік полициясына және сотқа шағым түсірген.
Оқиға Қазақстан елшілігі көмек сұрап жүгінгеннен кейін жария болды. Қазақстан азаматтары украиндық Вадим Бухкалов пен тай номиналды тұлғалары тарапынан Layan Green Park, Phuket Family Garden және Seaview Destination жылжымайтын мүлік жобаларында болжамды алаяқтықтың құрбаны болғандары туралы айтылып отыр.
Вадим Бухкалов — Тайландтағы жылжымайтын мүлік нарығында маманданған украин кәсіпкері, әсіресе Пхукет аралында. Ол VillaCarte компаниясының негізін қалаушы әрі басшысы, бұл компания курорттық жылжымайтын мүлік саласында толық қызмет көрсетеді, оның ішінде сатып алу, жалға беру, басқару және консьерж қызметі бар.
Layan Green Park — оның негізгі жобаларының бірі. Бұл Пхукетте орналасқан премиум санатты кондо-отель, отбасылық тұруға арналған жайлы пәтерлерді ұсынып, EDGE экологиялық стандарттары бойынша сертификатталған.
Бұрын Вадим Бухкалов Украинада Виталий Кличконың серіктесі және жылжымайтын мүлік нарығында шамамен 50 миллион доллар активтері бар ірі кәсіпкер ретінде танымал болды. Алайда 2010 жылы ол банкроттыққа ұшырап, бизнесін жоғалтты.
Содан кейін ол Тайландқа көшіп, жылжымайтын мүлік саласында бірнеше компания құрып, кәсіпкерлік қызметін қайта қалпына келтірді. Атабаевтар оны инвестициялық келісімшарттарды бұзғаны үшін айыптап отыр, оның ішінде қосарланған есеп жүргізу, жеке есеп шоттар арқылы криптовалютамен төлемдер алу және корпоративтік қаржыны дұрыс пайдаланбау сияқты айыптар бар.
Сонымен қатар, шағымдарда Phuket Family Garden сатылымдарынан түскен ақшаны Бухкалов басқа жобаларға жұмсап, құрылысты аяқтауға қажетті қаржы жетіспегені айтылған. Сондай-ақ, несие қаражаттарын жеке шығындар үшін пайдаланғаны және компаниядағы үлестерді еншілес кәсіпорындар арқылы қайта ұйымдастыруы туралы айыптар бар, бұл акционерлердің дауыс беру құқықтарын бұзуы мүмкін. Қазіргі уақытта билік тергеу жүргізуде. Куәгерлер өз жауаптарын беріп бастады, бірақ ресми айыптар әлі қойылған жоқ.
Сатыбалдының қатысы қандай?
Алайда, зардап шеккен қазақстандықтарға да сұрақтар бар. Тахир мен Тимур Атабаевтар «QS Holding» ЖШС компаниясын басқарған, ол Қайрат Сатыбалдының ақша жылыстату схемасының бөлігі болған. Тимур компанияның директоры, ал Тахир акционерлерінің бірі болып тіркелген.
Қайрат Сатыбалды «Kaisar Tower» және «Kaisar Plaza» ғимараттарына өзінің аффилиирленген компаниялары мен тұлғалары арқылы иелік еткен. Легализацияланған табыстарымен ол 18 миллиард теңгеге «QS Holding» ЖШС облигацияларын сатып алған, бұл компания заңды түрде Бақытжан Құлбаевқа тиесілі болып, «Kaisar Tower» мен «Kaisar Plaza» активтерін басқарған. Бақытжан Құлбаев 2022 жылға дейін осы компанияның басшысы болған.
Құқық қорғау органдарына ұсталудан кейін Бақытжан Құлбаев Алматы қаласының орталығындағы Hilton қонақ үйін сатып алған. Алдымен оны «Baidala V.» ЖШС сатып алып, оның құрылтайшысы да Бақытжан Құлбаев болады. 2024 жылдың тамызынан бастап ол «QS Holding» ЖШС-нің құрылтайшысы болып, Тимур Атабаевтың орнына директор қызметін атқаруды бастады.
Атабаевтардың серіктестері арасында іздеуде жүрген Эфенди Кемаль ерекше орын алады. Ол басқа бір компания — «Тартып» акционерлік қоғамының қызметінде маңызды рөл атқарды. Бұл компанияның қызметін Эфенди Кемаль, Асқар Бөлегенов және Тимур Атабаев бақылап отыр, оларға компанияның негізгі акциялары тиесілі. Кемаль «Тартып» акционерлік қоғамының қызметін «Kaz Waste Management» ЖШС арқылы басқарған, онда ол ауқымды қаржылық алаяқтықтарды әзірлеп, жүзеге асырған.
2005 жылдан бастап қоқыс өңдеу және қалаларды тазалау бойынша жалған тендерлер арқылы мемлекеттік қаражаттарды жуу және офшорлық есепшоттарға шығару жүзеге асырылған. Бір эпизодта Кемаль үш күннің ішінде 37 миллиард теңге және 62 миллион долларды жылыстатқан. Сыртқы белгілерге қарағанда, оның негізгі міндеті Қазақстаннан ақша шығаруды және оларды шетелдегі элиталық жылжымайтын мүлікке инвестициялау арқылы легализациялауды қамтамасыз ету болған.
Қазақстандық компаниялар арқылы, соның ішінде QS Holding (директоры — Тимур Атабаев 2019 жылдан 2024 жылға дейін) қаражатты қолма-қол ақшаға айналдырып, банктер арқылы жылжымайтын мүлік сатып алуға аударды. Қазақстанда және бүкіл әлемде Сатыбалды 67 млрд теңгеге жылжымалы және жылжымайтын мүлік сатып алды.
Дипломаттар арқылы Сатыбалдының бұрынғы достары Тайландтың билігін басып,бизнес серіктестерімен жеке дауларын шешуге тырысуы мүмкін.",2025-01-16T12:56:00+05:00,2025-01-16T12:56:00+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/1736932794_kazahstancy_ne_mogut_podelit_stroitelnyj_biznes_kollazh_kopija.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1736930931_1736851820_469709878_122153867612314129_1154580695430485285_n.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1736932461_1736852120_photo_2025-01-04_16-22-24.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1736932550_screenshot-www_matichon_co_th-2025_01_14-14_06_28.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1736932624_photo_2025-01-14_15-50-32.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/1736932794_kazahstancy_ne_mogut_podelit_stroitelnyj_biznes_kollazh_kopija.webp,
b15a38d48a976a9d5ccfdf5056690c07,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қазақстандық компаниялар Ресейге соғыста қолданатын жабдық жібереді,"Ауқымды көлемдегі өлшеу құралдары, яғни батыс компанияларының ресми түрде Қазақстанға арналған өнімдері іс жүзінде Ресейге жетеді,",investigations,https://kaz.orda.kz/kazakstandyk-kompanijalar-resejge-sogysta-koldanatyn-zhabdyk-zhiberedi-128527/,"Ауқымды көлемдегі өлшеу құралдары, яғни батыс компанияларының ресми түрде Қазақстанға арналған өнімдері іс жүзінде Ресейге жетеді, деп хабарлайды Orda.kz .
Insider Қазақстандағы компаниялар желісін тапты, олар неміс, француз және америкалық өндірушілерден заманауи жабдық сатып алады. Бұл жабдықтар Ресей армиясы пайдаланатын радиоэлектрондық күрес жүйелерін әзірлеу мен өндіруде қолданылады.
Кедендік мәліметтер жеткізу тізбегін ашып көрсетіп, соңғы нүкте Ресей екенін растаған. Сонымен қатар, редакция Қазақстандағы делдалмен байланысып, Ресейге жеткізу фактісін растады.
2023 жылдың қараша айынан бастап Қазақстандық Askarlab компаниясы екі миллион долларға жуық радиотехникалық жабдық әкелді. Тізімге мыналар кіреді: осциллографтар, радиожиілік сүзгілері, жиілік анализаторлары, RF реттегіштері, күшейткіштер, аттенюаторлар, жиілікті кеңейткіштер, спутниктік модемдер және желінің векторлық анализаторлары. Бұл жабдықты Rohde & Schwarz (Германия), Safran Data Systems (Франция), Mini-Circuits (АҚШ) және farran Technology (Ирландия) компаниялары шығарады.
Қазақстанның кеденшілер тауарлардың ұшақпен келетінін және Алматыдағы Жетісу кеден бекетінде ресімделетінін тіркеді. Содан кейін олардың кейбіреулері Ресейге жіберіледі.
2024 жылғы 11 наурызда Rohde & Schwarz осциллографы Алматы кеденінде тіркелді. Алушы Askarlad компаниясы. Ал 2024 жылдың 8 сәуірінде ұқсас құрылғы Мәскеудегі Шереметьев әуежайы кеденінде ресімделді. Жіберуші — қазақстандық Panalem Technologies компаниясы, ал алушы-ресейлік «Инфостера» ЖШҚ.
2023 жылғы желтоқсанда — 2024 жылғы қаңтарда қазақстандық кеденде сегіз Cortex модемі әкелінгені тіркелді. Бір модемнің құны шамамен 92 мың доллар болады. Сол кезеңде Ресей кедені Қазақстан арқылы алты ұқсас модем әкелінгенін тіркеді. Ресейлік құжаттарда көрсетілген модемдердің орташа құны 110 мың доллар болған.
2023 жылдың қарашасында Askarlab 700 мың долларлық дабыл генераторларын әкелді. Бір айдан кейін осындай жабдық Қазақстаннан Ресейге 800 мың долларға жөнелтілді. Алушы- тағы да «Инфостера» ЖШҚ.
Keysight Technologies жабдықтары 2023 жылдың қарашасында Қазақстанның Dicosta Technologies компаниясы Keysight Technologies компаниясынан миллион долларлық жабдық сатып алды. Бұл тізімде шу генераторлары, сигнал талдағыштар және аттенюаторлар бар. Өндіріс Малайзияда жүргізіліп, сатып алу Испаниядағы Keysight офисі арқылы жүзеге асқан.
2024 жылдың ақпанында Алматы кеденінде екі N5181B MXG сигнал генераторының импорты тіркелді. Әрбір генератордың құны 20 мың доллар болды. Наурызда бұл құрылғылар Ресейде тіркелді.
The Insider мәліметтері бойынша, саудаға қатысатындар:
Orda.kz The Insider нұсқасы бойынша заңсыз сатуға қатысатын қазақстандық компаниялар туралы көбірек ақпарат іздеді.
Компания 2016 жылдан бері жұмыс істейді. Құрылтайшылары — Александр Лисицин, Екатерина Тихонова және Ержан Салихов. Бірақ 2019 жылдан бастап Лисицин компанияның жалғыз құрылтайшысы және жетекшісі болып қалды. Ресми түрде компанияның нақты мамандануы жоқ, бірақ оның тарихында көптеген мемлекеттік тапсырыстар бар. Негізінен олар медициналық жабдықтарды жеткізу мен қызмет көрсетуге қатысты. 2022 жылға дейін компания салық төлеу көрсеткіштеріне сәйкес іс жүзінде жұмыс істемеген. 2022 жылы 28 миллион теңге, ал 2023 жылы 225 миллион теңге салық төленді. Бұл кезеңде салықтық түсімнің 700%-ға өскені байқалады. 2024 жылы компания 110 миллион теңге салық төледі.
Dicosta Technologies 2001 жылдан бері жұмыс істейді. Компанияның құрылтайшылары — Людмила Бородина және Александр Серазетдинов. Осы жылдар ішінде компания бірнеше ондаған миллион теңге салық төлеген, бірақ 2023 жыл ең табысты жыл болды — 225 миллион теңге салық төленді.
Ресми түрде екі компания арасында байланыс жоқ, бірақ олардың электронды пошта домендері бірдей: Askarlab үшін [email protected] , ал Dicosta Technologies үшін [email protected] .
Ресей қарашаның 17-не қараған түні тамыз айынан бері бірінші рет Украинаға зымырандар мен ұшқышсыз ұшақтар арқылы соққы беріп, маңызды инфрақұрылымдарды зақымдады.",2024-11-18T13:41:10+05:00,2024-11-18T13:41:10+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/1731913576_photo_2024-11-15_12-00-36.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/1731913449_signal-and-spectrum-analyzers-product-group-product-group-rohde-schwarz_200_46642_960_540_27.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/1731913505_screenshot-kompra_kz-2024_11_15-11_12_53.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/1731913551_screenshot-kompra_kz-2024_11_15-11_28_16.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/1731913576_photo_2024-11-15_12-00-36.webp,
3d1e69a6081cba34538c7d9843f4a511,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қазақстанның ең бай мұнайшылары: олар кімдер және несімен белгілі?,"8 мамырда қазақстандық Forbes өз рейтингісінің жаңартылған нұсқасын жариялады. Сарапшы Нұрлан Жұмағұлов тізімге енген кәсіпкерлердің қайсысының мұнай саласына қатысы бар екенін тексерді, деп хабарлайды Orda.kz.",investigations,https://kaz.orda.kz/kazakstannyn-en-baj-munajshylary-olar-kimder-zhane-nesimen-belgili-132579/,"8 мамырда қазақстандық Forbes өз рейтингісінің жаңартылған нұсқасын жариялады. Сарапшы Нұрлан Жұмағұлов тізімге енген кәсіпкерлердің қайсысының мұнай саласына қатысы бар екенін тексерді, деп хабарлайды Orda.kz.
Өзінің телеграм-арнасында Energy Monitor қоғамдық қорының директоры Қазақстанның ең бай бизнесмендері бір жылда өз байлықтарын жалпы алғанда 11 млрд долларға арттырғанын атап өткен. Бұны елдің мемлекеттік қарызымен салыстыруға болады. Тізімдегі 75 адамның 18-і мұнай-газ саласына қатысты.
Олардың ішіндегі ең атақты - бірінші президенттің күйеу баласы Тимур Құлыбаев. 2025 жылғы Forbes рейтингісінде ол төртінші орында. Оның байлығы жылына 300 млн-ға ұлғайып, 5,3 млрд доллар болды. Құлыбаевтың мұнай-газ саласындағы басты активтері - «Каспий Мұнай», «Алмэкс Плюс», «Кристалл Менеджмент». Ол сондай-ақ QazaqOil және SinoOil автожанармай құю желілеріндегі үлестерге ие, «ҚазҚұрылысСервис» мұнай сервисі компаниясын бақылайды, Атыраудағы «РТИ-АМӨЗ» және «Сұйытылған мұнай газын сақтау паркі» компанияларындағы үлестерге ие.
Тоғызыншы орында - 980 млн доллармен Рашид Сәрсенов . Оның активтерінің арасында Helios АЖС желісі, «Нефтехим LTD» ЖШС, сондай-ақ KCOI кеме жасау кешенінің жартысы бар. Қазір Сәрсеновтер отбасы Қашағанда фракциялық сұйытылған газ қондырғысын салуда.
18-орынды Дінмұхамет Ыдырысов иеленді (563 млн доллар).
Forbes тізімінде 22-орында МТҚК және КИНГ, «Болашақ-Атырау», COC және «Novus-Bolashak» ірі мұнай сервистік компанияларының үлесіне ие Сергей Кан тұр. Алғашқы екеуі жобалаумен айналысады, үшіншісі - қызметкерлерді жалдаумен айналысады, төртіншісі танкерлерді жалға алуға жауап береді, ал «Novus-Bolashak» Теңізде іске қосу-жөндеу жұмыстарын жүргізеді. Бір жыл ішінде Қанның байлығы 170 млн долларға өсіп, 292 млн долларға жетті.
«23-орында Кеңес Рақышев - 435 млн долларымен. Боранкөл (Анатолий Стати ГӨЗ құрылысын аяқтайды), Сарыбұлақ («Құмкөл Транс Сервис»), Тастөбе (Nomad West Oil) кен орындары. 25-ші тұрған Данияр Әбілғазин - 400 млн доллар. ЖҚС-дағы үлестер: QazaqOil, SinoOil, Gas Energy. PTC Holding-тегі үлесі (мұнай өнімдері бойынша теміржол цистерналарының ірі операторы). 27-ші орында ағайынды Фаррух пен Сухраб Махмудовтар - 380 млн-нан, олардың мұнайсервистік холдингі «АқсайГазСервис» Қарашығанақ пен Қашағанға жұмыс істейді.
Ең бай бизнесмендер тізіміне сондай-ақ Еркін Тәтішев (30-орын, 368 млн доллар, KazPetrol Group және Tumar Petrol мұнай-газ жобалары), Сейітжановтар отбасы (31-орын, 365 млн доллар, «Саутс-Ойл» ЖШС, Smart-Oil бұрғылау компаниясы, Қазақстанның оңтүстігіндегі тақтатас мұнайы), Бахаридин Әблазимов (36-орын, 295 млн доллар, «ҚазАзотты» бақылайды және «Матен Петролеум» мұнай өндіру компаниясында аз үлеске ие).
41-орында Айдан Кәрібжанов (278 млн доллар) тұр, ол, талдаушының айтуынша, Тимур Құлыбаевпен байланысты болуы мүмкін.
Forbes тізімінің екінші жартысында да мұнайшылар жеткілікті. Олар: Яков Цхай (43-орын, 236 млн доллар, KazPetroDrilling бұрғылау холдингіне қатысу), М арат Сәрсенов (48-орын, 213 млн доллар, «Исткомтранс» тасымалдау операторы), Ибрагим Ақдрашев (52-орын, 184 млн доллар, Қанат Көпбаев (53-орын, 184 млн доллар, KUSTO Group арқылы мұнай-газ кен орындарында үлесі бар, Compass АЖҚС желісін бақылайды).
Қаныбековтер (95 млн доллар) мен Қаппаровтар (94 млн) 71 және 72 орындарды иеленеді. Қаныбековтер шымкенттік «Саутс-Ойл» жобасының 39% -ын бақылайды және мұнайшыларға қызмет көрсететін «Евро-Азия Эйр» авиакомпаниясына иелік етеді. Қаппаровтар «ЕР САЙ Каспиан Контракторда» үлеске ие және «Green Production» ЖШС мұнай өндіруді бақылайды.
Еліміздің ең бай мұнайшыларының тізімін Серік Қонақбаев аяқтайды (73-орын, 93 млн доллар). Оның «SSM Oil» ЖШС және «ARK Petroleum» ЖШС мұнай-газ кен орындарында үлестері бар.
Қазақстанның ең бай бизнесмендерінің жаңартылған рейтингіне кімнің кіргені туралы сілтемеден оқуға болады.",2025-05-10T12:04:02+05:00,2025-05-10T12:04:02+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/1714995015_1706101086_rompanija-kulibaeva-1440x810-1-1440x810.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/1714995015_1706101086_rompanija-kulibaeva-1440x810-1-1440x810.webp,
0130ac9256a8153376b0b78ada45f0c3,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қазақстанның мұнайгаз саласындағы ең ықпалды адамдар белгілі болды,"Қазақстанның Мұнайсервистік компаниялар одағы өзінің салалық KazService журналының жаңа санында мұнайгаз саласының ең ықпалды өкілдерінің жаңартылған рейтингін жариялады. Тізімге ірі кәсіпкерлер, шенеуніктер мен басшылар енген, деп хабарлайды Orda.kz.",investigations,https://kaz.orda.kz/kazakstannyn-munajgaz-salasyndagy-en-ykpaldy-adamdar-belgili-boldy-134645/,"Қазақстанның Мұнайсервистік компаниялар одағы өзінің салалық KazService журналының жаңа санында мұнайгаз саласының ең ықпалды өкілдерінің жаңартылған рейтингін жариялады. Тізімге ірі кәсіпкерлер, шенеуніктер мен басшылар енген, деп хабарлайды Orda.kz.
KazService сарапшылары рейтингтің бірінші орнына энергетика министрі Ерлан Аккенженовті қойды. Тізімді құрастырушылар қазіргі Энергетика министрінің бұл салада жиырма жылдан астам тәжірибесі бар екенін еске салды. Ол еңбек жолын Chevron Texaco компаниясында мұнай трейдері ретінде бастаған, кейін KMG International компаниясында топ-менеджер, сондай-ақ «ҚазМұнайГазда» бірнеше маңызды лауазымдарда қызмет еткен. 2025 жылдың наурызында министр болып тағайындалған соң, энергетика саласын цифрландыру және экспорттық инфрақұрылымды дамыту ісіне белсенді кірісті.
Рейтингтің екінші сатысына Тимур Құлыбаев жайғасты — ол Қазақстанның ең бай адамдарының бірі әрі Нұрсұлтан Назарбаевтың күйеу баласы. Талдаушылар оның мұнайгаз саласына қатысы бар ондаған компанияның түпкі бенефициары екенін және бұл кәсіпорындарда он мыңнан астам адам жұмыс істейтінін еске салады.
Құлыбаевтың басты активі болып саналатын Halyk Bank — мұнайгаз секторындағы ең ірі несие берушілердің бірі. Өткен жылмен салыстырғанда Тимур Құлыбаев рейтингте бір саты жоғары көтерілген.
Үшінші орынға Бекет Ізбастин орналасты — ол «PSA» ЖШС-нің бас директоры. Ізбастин мырза Қазақстанның мүддесін Қарашығанақ және Қашаған жобаларында білдіретін компанияны басқарады.
Төртінші орында бұрын ҚазМұнайГаздың басшысы болған және қазіргі таңда президенттің энергетика мәселелері жөніндегі кеңесшісі қызметін атқарып отырған Мақзұм Мырзағалиев тұр. Оның басқару саласындағы көпжылдық тәжірибесі энергетика саласына ықпалын сақтап қалуға мүмкіндік беріп отыр.
Одан кейінгі орындарға энергетика вице-министрлері Әлібек Жамауов, Арынбек Құдайберген және Ілияс Бақытжан жайғасты.
Сегізінші орында «ҚазМұнайГаз» басқармасының төрағасы Асхат Хасенов. Оның рейтингі өткен жылмен салыстырғанда төмендеді. Бұған себеп ретінде жаңа өндірістік қуаттардың іске қосылмауы мен инвестиция тарту ісіндегі жетістіктердің болмауы көрсетілген.
Тоғызыншы орын Құрманғазы Ісқазиевке берілді. Ол Асхат Хасеновтің бірінші орынбасары және Қытайдың CNOOC компаниясымен бірге Каспий қайраңындағы «Жылыой» жобасын үйлестіреді.
Ал үздік ондықты «QazaqGaz» ұлттық компаниясының басқарма төрағасы Санжар Жәркешов қорытындылап тұр.
Қазақстанның мұнайгаз саласындағы ең ықпалды әйел ретінде ҚазМұнайГаз басқарма төрағасының орынбасары Диана Арысова танылды. Ол рейтингте 20-орында тұр.
Рейтингтің өзге де назар аударарлық қатысушылары қатарында KazEnergy қауымдастығының төрағасы Болат Ақшолақов ( 22-орын ), «ҚазТрансОйл» компаниясының бас директоры Арман Қасенов ( 26-орын ), жуырда ғана «Атырау мұнай өңдеу зауыты» ЖШС бас директоры болып тағайындалған Қуаныш Бішімов ( 33-орын ), сондай-ақ Қазақстанның ең бай кәсіпкерлері тізімінде жүрген Кеңес Рақышев ( 58-орын ) пен Данияр Әбілғазин ( 60-орын ) бар.
KazService рейтингінде бірінші орынға шыққан Ерлан Аккенженовтің кім екені туралы біз бұған дейін толығырақ жазған болатынбыз.
Сондай-ақ, Halyk Finance сарапшыларының айтуынша, елдегі бақыланбайтын экономика жағдайы жақсарып келеді, бірақ бизнесті көлеңкеден шығару үшін батыл әрі кешенді шаралар қажет.",2025-09-01T16:08:34+05:00,2025-09-01T16:08:34+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/567.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/567.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/567.webp,
dd97bcf52abc9c6d9b6b3e215eb49b4a,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,ҚазТАГ агенттігінің басшыларына қарсы қылмыстық іс қозғалды,ҚазТАГ редакциясы агенттікке қарсы қылмыстық іс қозғалғанын хабарлады.,investigations,https://kaz.orda.kz/kaztag-agenttiginin-basshylaryna-karsy-kylmystyk-is-kozgaldy-136466/,"ҚазТАГ редакциясы агенттікке қарсы қылмыстық іс қозғалғанын хабарлады, деп жазады Orda.kz.
Журналистердің айтуынша, іс ақпараттық агенттіктің басшылығына қатысты тіркелген. Freedom Finance мәлімдемесіне сәйкес, бас директор Әсет Матаев пен бас редактор Әміре Қасенов күдікті деп танылған.
Редакция қылмыстық іс туралы 20 қарашада ғана басқа ақпарат құралдарынан білген. Іс тамыздың 18-інде қозғалған.
Журналистердің айтуынша, полиция бірнеше ай бойы істі редакциядан жасырған және «редакцияны хабардар етпей, белгіленген рәсімдерді бұзып бірнеше сараптама жүргізген».
Айта кетейік, адвокат Мұрат Адамның айтуынша, «Орда» сайтының негізін қалаған Гүлнәр Бажкенованы үйқамаққа қамау туралы үкім оның сотта өз мүддесін қорғауына кедергі келтіріп отыр.
Еске сала кетсек, құқық қорғаушы Галым Агелеуов «Дождь» телеарнасында Orda.kz жайлы сөз сөйледі. Ол Қазақстанда журналистерге еркіндік жоқ екенін атап өтіп, Гүлнәр Бажкеноваға қарсы қозғалған істердің саяси тапсырыс екенін ашық айтты.",2025-12-08T17:25:13+05:00,2025-12-08T17:25:13+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/kaztag.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/kaztag.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/kaztag.webp,
baba1046d35249586cc19b413c761972,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,ҚБТУ кімдікі? Динара Құлыбаева тарихи ғимаратқа қатысты мәселеде мемлекетті өз ыңғайына көндірді,Orda.kz редакциясы Қазақстан-Британ техникалық университетінің (ҚБТУ) ғимараты кімге және қандай шартпен тиесілі болатынын анықтады. Прокуратура бастамасымен бірнеше жылға созылған соттағы дау аяқталды. Екі жаққа да қолайлы шарт қойылды.,investigations,https://kaz.orda.kz/kbtu-kimdiki-dinara-kulybaeva-tarihi-gimaratka-katysty-maselede-memleketti-oz-yngajyna-kondirdi-135463/,"Orda.kz редакциясы Қазақстан-Британ техникалық университетінің (ҚБТУ) ғимараты кімге және қандай шартпен тиесілі болатынын анықтады.
Прокуратура бастамасымен бірнеше жылға созылған соттағы дау аяқталды. Екі жаққа да қолайлы шарт қойылды.
Тарихи ғимараттың иелерінің алма-кезек ауысуы Кеңес Одағында басталды. 1936 жылы ғимарат жобасы дайындалып, оған қажет қаражат мөлшері — 14 млн рубль деп белгіленді. Сол тұста бұл миға қонбайтын қаражат еді. Соғысқа байланысты жоба тоқтатылды. 1951 жылға дейін қазіргі зәулім тіректері бар ғимараттың орнында тек қазылған орын ғана тұрды. 1957 жылы құрылыс аяқталып, осылайша Қазақ КСР Үкімет үйі пайда болды.
Ғимарат республикалық маңызы бар тарихи-мәдени ескерткіштер тізіміне енген.
Университет ретінде ғимарат 2000 жылы өз мәртебесін алды. Сол кезде тұңғыш президент Нұрсұлтан Назарбаев пен сол кездегі Ұлыбритания премьер-министрі Тони Блэр меморандумға қол қойды. Сол жылдан бастап актив иегерлері ретінде Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі мен Ұлыбританияның Қазақстандағы елшілігі (Британ кеңесі арқылы) аталып келді.
2003 жылы Үкіметтің қаулысымен «ҚБТУ» АҚ-ның бірден бір акционері ретінде «ҚазМұнайГаз» АҚ белгіленді. 2018 жылы жекешелендіру бағдарламасы аясында «Қазақстан-Британ техникалық университеті» АҚ-ның 100% акциясын қоғамдық «Нұрсұлтан Назарбаев білім қоры» (NNEF, 2023 жылы атауын өзгертті) сатып алды.
Қазір қордың негізін қалаушылар — Нұрсұлтан Назарбаевтың қызы Динара Құлыбаева мен Галина Самарская. Қордың басшысы — Светлана Мырзабекова. Сонымен қатар, NNEF қоры «Astana IT University» ЖШС-нің, «Инновациялық және ақпараттық технологиялар орталығы» ЖШС-нің және «SOS Қазақстанның балалар ауылдары» корпоративтік қорының жұмысына да қатысады.
Динара Құлыбаева «Алмекс Холдингтік тобы» АҚ және «Алмэкс проект» ЖШС ұйымдарын құрды. Компаниялардың құрылтайшыларының бірі — Динараның жұбайы, еліміздегі ірі бизнес өкілдерінің бірі Тимур Құлыбаев.
Қор өкілдерінің айтуынша, NNEF КБТУ-дың иесі ретінде кірген кезде университетке айтарлықтай қаржы салу қажет болған. Әңгіме бірнеше миллиард теңге жөнінде. Алайда бұл қадам нәтижесін берді. ҚБТУ-дың тасы өрге домалады. Студенттер саны көбейді, білім беру бағдарламалары артты, ең бастысы — түлектер еңбек нарығында бәсекеге қабілетті мамандар ретінде таныла бастады.
2023 жылы Алматы прокуратурасы осы қордың қалай активті жеңіп алғанын және байқаудың нәтижесін қайта қарауды талап етті. Бұл шағымдар көп дәлелдер келтіріп, қоғамның наразылығын күшейтті. Кім білсін, қайтарып алғанда оған құятын қаржының мөлшерін ойлады ма, жоқ па? Әйтеу, алматылықтар жоғары оқу орнын мемлекет меншігіне өткізуді бірнеше рет сұрады.
Прокуратура ҚБТУ-дың жеке қолға әділ әрі таза жолмен өткеніне күмән келтірді. Себебі, университет тым арзан бағаға сатылған еді. Аудит нәтижелері бойынша, мәміле алдындағы ҚБТУ активтері 14,5 млрд теңге болса, бүкіл компаниялар тобы 17,1 млрд теңге. Ал оқу орнын 11,37 млрд теңгеге сатқаны жазылған. Қауіпсіздік органдары бағаны жасанды түрде төмендеткенін, ал Baker Tilly Kazakhstan Advisory жүргізген бағалау дұрыс жасалмаған және негізгі активтер ескерілмегенін алға тартты. Мысалы, Қазақстандық теңіз академиясын құруға «Теңізшевройл» компаниясынан берілген 25 миллион доллар демеуші көмегі жалпы қаражаттың құрамына енгізілуі тиіс еді. Сондай-ақ прокуратура пікірі бойынша «ҚБТУ ИИИТ» еншілес кәсіпорнының активтері де едәуір төмен бағаланған.
Нұрсұлтан Назарбаев атындағы білім қоры барынша қарсыласты. Олар прокуратураны «сандарды әдейі айналдырып көрсетіп отыр» деп айыптады және деректерді өз бетінше талдап көрсетіп отыр деп мәлімдеді. Қордың нұсқасы бойынша, университет нарықтық бағадан төмен емес, керісінше жоғары бағамен сатып алынған. Baker Tilly ҚБТУ-ның 100% акциясын 11,36 млрд теңгеге бағаласа, Назарбаев қоры 11,37 млрд теңге төледі, ал бөліп-төлеу есебінен бұл құн тіпті 12 млрд теңгеден асты (нақты көрсеткіш — 12 110 187 000 теңге).
Ал прокуратураның келесі ескертуі — тендердің өту тәртібіне қатысты болған. Тергеушілердің айтуынша, қор жеңіп шыққан байқау тек көзбояушылық болған. Үш қатысушының екеуі — «Юг басқарушы компаниясы» мен AGDS Group — қағаз жүзінде ғана бар, бір күндік фирмалар болып шыққан. Олар Гүлзана Серікова деген бір кәсіпкердің қолымен «жасалып» отыр деп күдіктенеді. Прокуратура дерегінше, осы компаниялар арқылы жалған келісімшарттар жасалып, жабдық жеткізу туралы шарттар рәсімделген. Бірақ іс жүзінде ешқандай тауар жеткізілмеген. Ақша айналдырып, қайта қайтарылған.
Қор өз уәжін нақты сандар мен аталған компаниялардың қаржылық айналымдарын ашық көрсете отырып қорғады. NNEF өкілдері прокуратураның бұл істі қозғауға құқығы жоқ екенін, себебі талап қою мерзімі өтіп кеткенін алға тартқан. Дегенмен, қанша қасарысқанына қарамастан NNEF өкілдері мемлекетке ҚБТУ-дың басты ғимаратын — Төле би, 59 мекенжайындағы бұрынғы Үкімет үйінің тарихи ғимаратын қайтаруға дайын екенін мәлімдеді.
Тек бір шарт қойылды: университет уақытша сол жерде қалып, лицензиясы мен оқу процесін үзбеуі керек. Бұдан бөлек, қор нормативтік талаптарды сақтау үшін 5% акцияны мемлекетке беруді де ұсынған.
Алайда сол жылы тараптар келісімге келе алмады. 2025 жылғы 27 ақпанда Қазақстан-Британ техникалық университеті (ҚБТУ) және оның құрамындағы екі институт — Д. В. Сокольский атындағы отын, катализ және электрохимия институты мен А. Б. Бектұров атындағы химия ғылымдары институты Қайтарылған активтерді басқару комитетінің (ҚУВА) қарамағына өтті. Ал 4 наурызда бұл активтер мемлекет меншігіне ресми түрде берілді.
Сол кезде Динара Құлыбаева дереу мәлімдеме жасап: «Біз бұл шешімге қатысты шағымданамыз» деді. Айтса айтқандай, расымен кейіннен тараптардың бәрінің оң жамбасына келетін шешім қабылданды. Бәлкім, бұл жағдайға прокуратураның міндеті мен бағытының өзгеруі де әсер еткен шығар. Іс қаралып жатқан уақытта заңсыз алынған активтерді қайтарумен айналысқан ведомствоның атауы мен қызмет бағыты өзгеріп, ол инвесторлардың құқықтарын қорғау комитеті болып қайта құрылды.«Жылы-жылы сөйлесең, жылан інінен шығады» демекші, енді жерде мемлекет активтерді тартып алып алудың орнына мүлде басқаша тәсілге көшті.
Автор: Александра Мохирева",2025-10-13T11:00:22+05:00,2025-10-13T11:00:22+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1760408289_kbtu-copy.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1760332752_soviet_order_as_a_reference_to_the_columns_9489895437.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1760332814_snimok-jekrana-2025-10-11-v-21_27_17.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1760332875_snimok-jekrana-2025-10-11-v-22_22_04.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1760408289_kbtu-copy.webp,
c372c276f25aecaac5952bbb63e4d198,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Кенесары үшін кешірім сұраған қырғыз әншісі сотталмақ: Ханның басы қайда жатыр?,Танымал қырғыз әншісі Қайрат Примбердиев екі ғасырдан астам уақыт бұрын болған хан Кенесарының өлімі үшін қазақ халқынан кешірім сұрауына қатысты Қырғызстандағы реакция қатаң болды.Енді әнші,investigations,https://kaz.orda.kz/kenesary-yshin-keshirim-suragan-kyrgyz-anshisi-sottalmak-hannyn-basy-kajda-zhatyr-130965/,"Танымал қырғыз әншісі Қайрат Примбердиев екі ғасырдан астам уақыт бұрын болған хан Кенесарының өлімі үшін қазақ халқынан кешірім сұрағанына қатысты Қырғызстандағы реакция қатаң болды. Енді әнші «алауыздық тудырды» деген айыппен тергелуде. Orda.kz Қырғызстанда не болғанын, Қазақстанның бұл жағдайға қалай жауап бергенін, неге хан Кенесарының есімі әлі күнге дейін ұрпақтарын алаңдатып жүргенін және оның басы қайда екенін зерттеп көрді.
Қырғызстанның ұлттық қауіпсіздік мемлекеттік комитеті (ҰҚМК) әнші Қайрат Примбердиевке қатысты тергеу бастады.  Ол «нәсілдік, этникалық, ұлттық немесе діни алауыздықты қоздырды» деген күдікке ілінді. Әнші қамауға алынбағанымен, оған елден шығуға тыйым салынды.
Қылмыстық іс Қырғызстанның ҚК-нің 330-бабы бойынша қозғалды. Бұл бап бойынша ең жоғарғы жаза – бес жылға дейін бас бостандығынан айыру немесе 100-200 мың сом (570 мың теңгеден астам) көлемінде айыппұл салу.
Заңгер Алтынай Исаева мұндай бап бойынша істерді қарастырғанда тек мәтіннің мазмұны ғана емес, «іс-әрекет жасалған контекст» те маңызды екенін айтады. Оның түсіндіруінше, құқық қолдану тұрғысынан өткен оқиғаларға өкініш білдіру мен тікелей араздық туғызуға бағытталған әрекеттерді ажырата білу қажет. Заңгердің айтуынша, кінәлі адамның тікелей ниеті болып, араздық туындауына саналы түрде ықпал етуі тиіс.
YouTube-тегі AIRAN арнасына берген сұхбатынан кейін Қайрат Примбердиевке қарсы қылмыстық іс қозғалды. Сұхбат барысында ол қазақтың саяси және әскери қайраткері Кенесары Қасымовтың өлімі үшін қазақстандықтардан кешірім сұраған. Примбердиев қатысқан видео 9 қаңтарда жарияланды.
13 қаңтарда Қырғызстанның мәдениет вице-министрі Марат Тағаев әншінің мәлімдемесіне жауап берді. Бішкектегі әдеби форум қатысушылары алдында сөйлеген сөзінде ол Примбердиев «көрші елдердің насихатына еріп кетті» деген пікір білдірді.
Келесі күні, 14 қаңтарда, Кайрат Примбердиев халыққа өзі үндеу жасады. Ол Instagram-да видео жариялап, қазақстандық журналистермен әңгімесі шамамен бір сағатқа созылғанын, бірақ соңғы бейнежазбаға дәл кешірім сұраған бөлігі ғана енгенін түсіндірді.
A post shared by Кайрат Примбердиев (@kairat_primberdiev_official)
Примбердиевке қатысты қылмыстық іс қозғалғаны туралы тек бір айға жуық уақыт өткен соң белгілі болды – Қырғыз Республикасының ұлттық қауіпсіздік мемлекеттік комитеті бұл туралы 11 ақпанда хабарлады. Ведомствоның баспасөз хабарламасында Примбердиев «ұлтаралық араздықты қоздыруға бағытталған сөздер айтты» деп қысқаша жазылған.
Примбердиев музыкалық мансабын 2010-жылдары бастады, алғашқы жылдары негізінен кафелер мен мейрамханаларда өнер көрсетіп, басқа әншілердің әндерін орындады. 2015 жылы ол Ресейдің «Главная сцена» вокалдық байқауына қатысып, финалға өтіп, үздік үштікке кірді.  2016 жылы Примбердиев бірінші арнадағы «Голос» шоуына қатысып, финалға дейін жетіп, үшінші орын алды.  Ал 2017 жылы оған «Қырғыз Республикасының еңбек сіңірген әртісі» атағы берілді.
Әнші әлеуметтік желілерді белсенді қолданады және кейде өз еліндегі әлеуметтік мәселелерді шығармашылық тұрғыда көтереді. Мысалы, 2020 жылы коронавирус пандемиясы кезінде ол билік әрекетіне наразылығын білдіріп , «Жетишет» атты ән жариялады. 2022 жылдың күзіне қарай ол қырғыз-тәжік шекарасындағы қақтығыстан зардап шеккен Баткен облысының тұрғындарын қолдады.
A post shared by Кайрат Примбердиев (@kairat_primberdiev_official)
2021 жылы Примбердиевті Қырғыз Республикасының еңбек сіңірген әртісі атағынан айыру туралы ұсыныс болған. Ол кезде Қырғызстанның мәдениет министрі болған Нуржигит Кадырбеков Примбердиев пен тағы бір әнші Курал Чокоевті ""В пи#ду звезду""интернет-шоуына қатысқаны үшін сынады. Бұл бағдарлама орыс тіліндегі ""ЧБД"" немесе ""Прожарка!"" шоуларына ұқсас қырғыз жобасы еді.
Министр шоу қатысушыларының боқауыз сөздер қолданып, әдепсіз әзілдегеніне ашуланып, олардың бейнебаяндарын теледидардан көрсетпеуді бұйырды. Тіпті концерттеріне тыйым салу туралы ұсыныс жасады. Алайда, белсенділер мен құқық қорғаушылар бұл шешімді сынға алып, министрдің мұндай өкілеттігі жоқ екенін айтты. Сол кезде Примбердиев сын айтқандарға: «Коррупционерлерді, адал емес милиция мен судьяларды мұқият бақылаңыздар», – деп жауап берді.
Қазақстанда әншінің бұл әрекеті Қырғызстандағыдай қызу талқыға түскен жоқ. Ақпарат агенттіктерінің жаңалықтар легінде бұл тақырып көпшілік назарынан тыс қалды.  Қазақстандық саясаттанушы Замир Каражанов бұл жаңалықты алғаш рет Orda.kz тілшісінен естігенін айтты. Оның пікірінше, қазақ қоғамы бұл оқиғаға мән бермеді, себебі әңгіме тарихта қалған оқиғалар туралы болып отыр.  Ал Қырғызстандағы өткір реакцияға қатысты Каражанов бұл жағдайды ұлттық сана-сезімнің күшеюімен байланыстыруға болатынын атап өтті.
Оның қырғызстандық әріптесі басқа пікірде. Саясаттанушы Алмаз Тәжібайдың айтуынша, Қырғызстан мен Қазақстан тәуелсіздік алғаннан кейін тарихи тақырыптар екі елде де саясилана бастады. Оның пікірінше, Қазақстан билігі Қырғызстанмен қайшылықты жағдайлар туындағанда даулы тарихи оқиғаларды ақталу құралы ретінде пайдаланады.
«Қазақстанда Кенесары Қасымовты ұлттық қаһарман, әсіресе ұлт-азаттық қозғалысының көшбасшысы ретінде танытты. Бұған мемлекет тікелей ықпал етті, конференциялар ұйымдастырып, ғалымдарды қаржыландырды. Ал қырғыз қоғамы, ғылыми ортадан бөлек, Қасымовты дәл солай қабылдаған жоқ. Бүгінге дейін бұл оқиғалар ғана емес, жалпы тарих туралы білімнің жеткіліксіздігі байқалады. Өкінішке қарай, [Қасымовтың] басына қатысты тақырып контекстен үзіп алынған», – деп есептейді саясаттанушы.
Оның пікірінше, Примбердиевке қатысты іс – бүкіл қырғыз қоғамына берілген белгі, билік халықтың тарихи оқиғалар туралы пікірталас жүргізгенін қаламайды. Алайда бұл жағдай қырғыздардың өз тарихын зерттеуге деген қызығушылығын арттырды.
Қос срапшы да Примбердиевке қатысты қылмыстық іс Қырғызстан мен Қазақстан арасындағы қарым-қатынасқа әсер етпейді деп есептейді. Қаражанов қырғыз билігінің реакциясында Қазақстанға қарсы саяси астар жоқ деп санайды. Тәжібай екі ел арасында даулы мәселелер жиі туындайтынын, бірақ қарым-қатынасты нашарлату ешкімге тиімсіз екенін айтады.
Қазақстандық сарапшы өткен ғасырлардағы оқиғаларды бағалау – кәсіби тарихшылардың міндеті екені айтады.
Қырғызстанда тарихшылар Кенесарының қырғыздарға қатысты әрекеттерін «бейбіт» деп атау қиын екенін айтады.
Оның айтуынша, Абылай хан кезеңінде қырғыздар мен қазақтар бітімге келіп, шекараларын белгілеп, бір-біріне шабуыл жасамауға келіскен. Алайда ,1847 жылы Кенесары шекарадан өтіп, солтүстік қырғыздарға шабуыл жасап, оларды күштеп өзіне бағындыруға тырысқан. Қырғыз ханы Ормон Кенесарының әскерін тас-талқан етіп, қазақ ханын өлім жазасына кескен.
Оның пікірінше, Кенесары қазақ мемлекеттілігінің идеясы мен оның дербестігі үшін күрестің көрінісі екен. Бүгінде Қазақстанда оның тұлғасы тарихи әділеттіліктің белгісі ретінде қарастырылады.
Қазақстанда тарих ғылымдарының докторы, мемлекеттік тарихы институты директорының орынбасары Бүркітбай Аяғанның пікірінше, Кенесары ханның ниеті қырғыздармен бірігіп, қоқандықтарға қарсы күрес жүргізу болған, алайда ол сатқындыққа тап болған.
Оның айтуынша, қырғыздар Қоқан билігінде болып, олар Кенесарыға қарсы айдап салған және шабуыл жасауға себеп іздеген. Патшалық Ресей де қазақ ханына бұрыннан өшпенділікпен қарап, қырғыздар арасында тыңшыларын ұстаған. Олардың барлығы әдейі Кенесарыны жоюға дайындалды. Нәтижесінде қырғыз манаптары Ормон мен Жантай шабуыл ұйымдастырды. Кенесарының әскері талқандалып, өзі тұтқынға түсті. Бірақ хан қырғыз басшыларына қантөгісті тоқтатуды өтініп, өзінің жаулап алу мен адамдарды өлтіру ниеті болмағанын қайта-қайта еске салды.
Оның айтуынша, сақталған хаттарда Ормон мен Жантай Сібір генерал-губернаторы Гасфордқа «қарақшы Кенесарыны тұтқындап, өлтіргендерін» хабарлап, оның басын Ресейге жіберуге уәде етеді және марапаттауды сұрайды. «Қарқаралы мен Шелектен жер беруді, алтынмен көмкерілген шапандарды, қару-жарақ, тиындар және тіпті полковник атағын». Ресей әкімшілігі олардың өтініштерін қанағаттандырған.
Аяғанның пікірінше, Кенесарының өліміне қатысты мәселе уақыт өте қайта көтеріліп отырады, өйткені оны «арнайы саясаттандыратын күштер бар».
Бүркітбай Аяғанның айтуынша, ханның басы саяси сауданың нысанына айналған . Көптеген тарихшылар оның патшалық Ресейге жіберілгеніне сенімді. Қазіргі Ресей билігі ресми түрде Кенесары ханның басын қайтаруға кедергі келтірмейтіндей көрінеді. Бірақ оны әлі күнге дейін ешкім таба алмады. Қазақстан тәуелсіздік алғалы 30 жыл ішінде бұл іздеумен тек тарихшылар ғана емес, экстрасенстер де айналысты.
2021 жылы тарихшы Зиябек Қабылдинов Кенесарының бас сүйегін қайтару жөніндегі комиссия құрамына енгізілгенін мәлімдеді. Оның айтуынша, бас сүйек табылған, ал Қазақстанға қайтару бастамасы Ресей тарапынан шыққан. Тарихшы сондай-ақ, белгілі бір рәсімдер мен дипломатиялық нюанстар қажет екенін, ал бірнеше аптадан кейін бас сүйек қайтарылатынын жазды.
Кейін бұл жазба өшірілді. Ал бас сүйек әлі күнге дейін табылған жоқ. Іздеуге кезінде мемлекетке опасыздық жасады деп сотталған Кәрім Мәсімов те кіріскен. 2016 жылы премьер-министр қызметін атқарып жүріп, ол бұл ниетін X (бұрынғы Twitter) әлеуметтік желісінде жариялаған.
Ол бұл мәселені Сочиде Дмитрий Медведевпен кездесуде шын мәнінде талқылады. Сол кезде БАҚ-тың хабарлауынша, ресейлік саясаткер бұл мәселені зерттеп, тиісті тапсырмалар беруге уәде еткен. Алайда, Ресей премьер-министрінің сайтында жарияланған келіссөздер стенограммасында тек Кейкі батырдың сүйектерін қайтару туралы өтініш қана аталған.
Мәсімов Кенесары ханның басын Нұрсұлтан Назарбаевқа сыйға тартқысы келді деген қауесет бар. Бұрынғы президенттің мұндай сыйлыққа мұқтаж екені туралы пікірлер Кәрім Масімовтың әрекетінен бұрын да айтылған. Қазақстанның «Руханият» жасылдар партиясының бұрынғы жетекшісі, азаматтық белсенді Серікжан Мәмбеталин Total.kz порталына берген сұхбатында Назарбаевқа дәл осындай сыйлық тарту еткісі келгенін мойындаған.
Алайда, бұл игі ниеттер оның саяси мансабында табыс әкелмеді. Партиясы парламент сайлауынан шеттетіліп, ол оппозицияға кетті және бұдан кейін ондай сыйлықтар туралы әңгіме қозғамады. Кейінірек, оны араздық тудырды деген айыппен соттап, біраз уақыт өткен соң азаматтығын ауыстырды. Қалай болғанда да, Кәрім Мәсімовтің Кенесары ханның басын қайтару әрекеттері сәтсіз аяқталды. Дегенмен, ол Кейкі батырдың басын қайтаруға қол жеткізді.
2023 жылы Orda.kz журналисі Никита Телиженко жүргізген іздестіру жұмыстарында соңғы қазақ ханының бас сүйегі мен мылтығы Омбы мұражайында сақталуы мүмкін екенін және бұл мәселеге ФСБ-ның ерекше бақылау орнатқаны анықтады.
Омбыға келгеннен кейін Никита Телиженконың сұхбат алу туралы келісілген бірнеше тарихшысы кездесуге бірнеше сағат қалғанда пікірін өзгертіп, сұхбат беруден бас тартты. Тек Омбы мемлекеттік университетінің музейтану кафедрасының оқытушысы Семён Трифонов қана келісімін берді.
Оның айтуынша, Кенесары ханның басы мен мылтығы Омбы өлкетану музейінде сақталған. Бірақ «оларға қолжетімділік шектеулі». Алайда, бұл музейден де ханның басы табылмады. Дәл сол сияқты, Омбыдағы генерал-губернатор үйі музейінде де іздестірілді, өйткені 1847 жылы дәл осы жерге Кенесарының басы жеткізілді деген дерек бар. Бірақ музей басшылығы ресми сұранысқа берген жауабында ханның сүйектерінің сақталуы туралы ақпаратты растамады.
Тарихшы Бүркітбай Аяған Кенесарының басы соғыстар мен революциялар кезінде жоғалып кетуі мүмкін екенін жоққа шығармайды. Сонымен қатар, оның әлі күнге дейін бір жерде сақталуы да мүмкін екенін айтады, бірақ оны табуға «проимпериялық күштер» кедергі жасап отыр деп есептейді.
Әзірге белгісіз. Қырғызстанның ұлттық қауіпсіздік мемлекеттік комитеті әншіге қатысты қылмыстық іс қозғалғаннан бері ешқандай түсініктеме берген жоқ. Біз Қайрат Примбердиевтен пікір сұрадық, бірақ ол белгілі себептерге байланысты сұхбат беруден бас тартты.",2025-02-25T19:47:59+05:00,2025-02-25T19:47:59+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/knesarchik.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/1740492698_ratarariara.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/1740493112_rrrrarrarr.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/d-itriii.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/dalban.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/iiiiiii.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/istorikkk.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/istrik-dva.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/kartina-arrarrrr.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/knesarnynyn-basyyy.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/knesarchik.webp,https://www.youtube.com/embed/Qu3rmtwo53E?feature=oembed;https://www.youtube.com/embed/YFQu49MGdEU?feature=oembed
b02939c635f25fcd4142bff1d0015339,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Кешірілмейтін іс»: Cancel culture толқыны мен Шәріп Серік,"Сancel culture қоғамда жұмыс істей бастады. Оның жарқын көрінісі, актер Шәріп Серіктің бұрынғы қызына қол көтерген бейнежазбасынан соң жарнамалық компаниялар келісім-шарттарын бұзып, тұрақты түрде сериалдарына түсіп келген Salem Entertainment актер ретінде онымен жұмыс істеуден бас тартты. Алайда, танымал тұлғалардың көптеген этикаға сай келмейтін тіпті заң бұзушылықтарын қоғам тез «ұмытып»  кетуге бейім келеді. Кей жағдайда бұл түсінік тек «таңдаулы» түрде  ғана жұмыс жасайды. Жалпы cancel culture, яғни қоғам болып бас тарту, мәдени байкот түсініктерін біз қалай түсінеміз?  Orda.kz тілшісі  зерттеп көрді.",investigations,https://kaz.orda.kz/keshirilmejtin-is-cancel-culture-tolkyny-men-sharip-serik-131981/,"Соңғы жылдары cancel culture біздің қоғамда да байқала бастады. Оның жарқын көрінісі — актер Шәріп Серіктің бұрынғы қызына қол көтерген бейнежазбасынан соң, жарнамалық компаниялардың келісімшарттарын бұзуы. Тіпті осы оқиғадан кейін Salem Entertainment те фильмдеріне тұрақты түсетін актерден бас тартты. Алайда, дәл біздің қоғам танымал тұлғалардың этикаға сай келмейтін әрекеттерін, заң бұзушылықтарын тез «ұмытып» кетуге бейім. Жалпы cancel culture, яғни қоғам болып бас тарту, бойкот мәдениеті түсініктерін біз қалай түсінеміз?
Orda.kz тілшісі осы мәселенің мән-жайын саралап көрді.
Танымал тұлға үшін әлеуметтік желі ебін тапса, пайдалы құрал, ал арсыз қылығы желіде жарияланса, сойып түсер қылыш екені — бәрімізге белгілі ақиқат. Қоғам болып бас тарту мәдениетін (cancel culture) көбіміз осы әлеуметтік желден естіп, түсіндік. Бұл термин қанша танымал болсаң да, заңның, қоғамның алдында бірдей екенін, істеген әрбір ісің мен отыз екі тісіңнен шыққан сөздің артында жауапкершіліктің бар екенін ұмытпау керегін ұқтырды. Дегенмен де, дәл осы қоғам болып бас тарту ұғымын әркім әртүрлі түсінеді. Бірі — қателік жасаған адамды «жермен жексен» ету керек, тіпті қоғамнан аластату керек десе, енді бірі — сабақ ретінде адам қоғам алдында өз жазасын алу керек, дегенмен «шаш ал десе, бас алғандай» болмауымыз қажет деген ұстанымда. Олар кез-келген адамның қателесетінін алға тартады. Енді осының ара-жігін ажыратып, жалпы cancel culture түсінігін қоғамға сауатты түрде қалай енгіземіз деген сұраққа жауап іздеп көрсек.
Елімізді дүр сілкіндірген оқиғаларды еске сала кетейік. «Cancel culture» — белгілі бір адам немесе бренд қоғамның қабылдамайтын сөздерін айтып, әрекеттерін жасағанда, әлеуметтік желілер арқылы оған қарсы шығу. Бұл — көбіне олардың өнімін немесе қызметін пайдаланбау. Біздің елде көбіне мұндай жағдай тіл мәселесінде және этикалық нормаларды бұзғанда сонымен қатар, зорлық-зомбылыққа қарсы туады.
Мысалы, әнші Төреғали Төреәлі қоғамда бір емес бірнеше рет заңбұзушылық жасады, этикалық нормаларға келмейтін қылықтар да көрсетті. Дәл сол кезде желідегілер әншінің әдепсіздігін бетіне басып, концертіне бармауға шақырғанымен уақыт өте келе «жабулы қазан жабулы күйінде» қалды. Иә, ол заң алдында жазасын алды. Ал қоғамның әсері бес күнге де жетпеді. Былайша қарағанда әдепсіздігін халық өзі сөкті, артынша өзі «ақтап алғандай» әсер қалдырды.
2017 жылы Төреғали Төреәлі Павлодар қаласында концерт беріп жатып, жасы үлкен көрерменін залдан қуып шығып, елді бір шулатқан еді. «Шығып кетсін бе, ағайын?» деген оның сөзі біраз мемдерде жазылып, ел арасында ұмытылмай жүрді. Сол былықтарынан кейін әнші «Қатемді кешіріңдер» деген әнін шығарды.
Осыдан бір жыл бұрынғы Jah Khalib-тің зорлық көрген қыздардың сұмдыққа тап болуы да, болмауы да өздеріне байланысты деген орынсыз пікір айтқаннан кейін желіде шу шықты. Бірақ, бәрі тез ұмытылды. Халық, ашуын тек әлеуметтік желі арқылы алды. Кисло-Сладкий және Bonah жасаған харрасмент те көпшіліктің ызасына тиді. Бұлардың көбі істеген істеріне «уақыт емші» деп үндемей құтылды. Осы тұрғыда жазушы, журналист Перизат Мырзахмет мұндай оқиғалар болғанда қоғам дұрыс реакция беруі керек деп есептейді. Жоғарыда аталған жайттарды қазіргі өсіп, санасы қалыптасып келе жатқан ұрпақ алдағы уақытта ешкімге ешнәрсені ұмыттырмайтынын айтты.
Фото: Jah Khalib Instagram
Ол Шәріп Серіктен бас тартқан Salem Entertainment компаниясының келер ұрпақ дәл осы жағдайға сынмен қарайтынын біліп, келісімшартты бұзғанын атап өтті.
Фото: Перизат Мырзахмет / Instagram
Перизат Мырзахметтің айтуынша қоғам болып бас тартудың да өз ережесі бар. Мысалы, Оңтүстік Кореяның қоғам болып бас тартқанда ешкімді «аямайтынын» баяндады.
Перизат Мырзахмет «жығылмайтын жақ, сүрінбейтін тұяқ жоқ» екенін айтып, дегенмен қоғам ретінде біздің үндемей қалмауымыз керек екенінді атап өтті. Оның айтуынша болашақ ұрпақ, зумерлер ештеңені ұмыттырмайды.
Бір жағынан қарасаңыз, қазіргі кезде адамға байкот жариялау да өте оңай. Көп жағдайда бұл үрдіс кінәлі адамның дәрежесі мен қылмыстың ауырлығына қарай зілді болады. Instagram-да айыптаушы пост жазса, кінәлі адам қоғамның «қаһарына» ұшырайды. Ал ондай тұлғамен жұмыс істеу брендтердің имиджін түсіріп, шығынға ұшыратуы мүмкін. Сондықтан жарнама берушілер көбінесе айыпталған танымал адамдармен серіктестік немесе жарнама келісімшартын тоқтатуға тырысады. Дәл осындай жағдай актер Серік Шәріпке қатысты болды. Salem Entertainment пен басқа да жарнамалық компаниялар келісімшартты бұзды. Тіпті 10 сәуірде киноэкрандарға шыққалы жатқан «Патруль» фильміндегі ол түскен сахналар да алынып тасталды. Актер өзі парақшасында бұрынғы қызы мен көпшіліктен кешірім сұраған бейнежазбасын жариялап, кейіннен өшіріп тастады. Артынша актер сот шешімімен 73-баптың  1- бөлігі бойынша кінәлі деп танылып, 5 тәулікке қамауға алынды.
Orda.kz Salem Entertainment PR директоры Ролан Рысбаевқа хабарласып көрді. Рысбаевтың айтуынша, компания қоғам алдындағы жауапкершілікті сезінді.
Болашақта актермен келісімшартты қайтадан жаңғыртасыз ба деген сұрағымызға, оны ешкім білмейді деп жауап берді.
Шәріп Серік өзінің бұрынғы қызына қол көтерді. Қоғамда, әсіресе, әйел адамға көрсетілген зорлық-зомбылықты құлақ естіп, көз көріп жүр.
Медиа және кинотанушы, журналист Молдияр Ергебековтің айтуынша, қазіргі қазақ қоғамында танымалдық – жазадан құтылудың құралына айналған. Қанша тентектік жасаса да, атағы бәрін жуып-шайып береді деген сенім бар. «Мұндай жағдайларды қоғам көбіне «еркелік» ретінде қабылдайды.
Фото: Молдияр Ергебеков
Жұрт болып бір ауыздан қарсылық көрсету – бұл қоғамның өзін-өзі қайта тәрбиелеуі. Бұл үрдістің сәтті жүруі үшін оның белгілі бір ережелері, әділдік пен дәйектілікке негізделген ұстанымдары болуы тиіс. Адамның танымалдылығы не дәрежесі оған жеңілдік бермеуі керек. Қоғам болып айтылған қарсылық — нақты әрекетке ұласқанда ғана жемісін береді.",2025-04-09T13:30:01+05:00,2025-04-09T13:30:01+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/img_5254.png,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744182650_5454262919077424168.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/5454262919077424169.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/5454262919077424170.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/shako.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/img_5254.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/img_5254.webp,https://www.youtube.com/embed/W71OFIbwN90?feature=oembed
0f38e486f6d45d142c9ce87fdb46c64e,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Киіктерді қырғандар босатылады да Мәсімов пен есірткі жасырғыштар — шықпайды: жаппай амнистия кімдерге қатысты?,"Мәжіліс Конституцияның 30 жылдығына орай жарияланған амнистия туралы заң жобасын мақұлдап, Сенатқа жолдады. Құжат Президенттің тапсырмасымен әзірленген және қылмыстық саясатты ізгілендіруге бағытталған, деп хабарлайды Orda.kz.",investigations,https://kaz.orda.kz/kiikterdi-kyrgandar-bosatylady-da-masimov-pen-esirtki-zhasyrgyshtar-shykpajdy-zhappaj-amnistija-kimderge-katysty-133271/,"Мәжіліс Конституцияның 30 жылдығына орай жарияланған амнистия туралы заң жобасын мақұлдап, Сенатқа жолдады. Құжат Президенттің тапсырмасымен әзірленген және қылмыстық саясатты ізгілендіруге бағытталған, деп хабарлайды Orda.kz.
Бұл — Қазақстан тәуелсіздік алғаннан бергі оныншы амнистия. Ол ең алдымен қоғам мен мемлекет үшін айтарлықтай қауіп төндірмейтін құқық бұзушылық жасағандарға қатысты қолданылады.
Яғни, жеңіл және орташа ауыр қылмыс жасаған, соның ішінде келтірген залалын өтеген сотталғандарға қатысты. Жоба сондай-ақ әлеуметтік осал топтардың жағдайын ескеріп, олар үшін залал өтелмесе де бостандыққа шығу мүмкіндігін қарастырады.
Сонымен бірге, амнистия мына санаттағы адамдарға қолданылмайды:
Депутат Абзал Құспанның айтуынша, еліміздің қылмыстық-атқару жүйесінде 40 мыңнан астам адам бар — оның ішінде 33 мыңы сотталғандар және 7 мыңға жуық адам тергеу изоляторларында отыр. Тағы 27 мыңнан астамы пробация қызметінде есепте тұр. Амнистия 6 мың сотталған мен 9 мың пробацияда тұрған адамға қатысты болады деп жоспарланып отыр.
Осылайша, барлығы 15 мың адам амнистияға ілігеді. Олардың ішінде шамамен 632 адам бостандыққа шығады, сондай-ақ пробация есебіндегі 3,5 мың адамға қатысты осындай шешім қабылданады. Бұдан бөлек, жаза мерзімін қысқарту 5,4 мың сотталған мен пробация есебіндегі 5,5 мың адамға қолданылатын болады — барлығы 11 мың адамға.
Сонымен қатар, әлеуметтік осал топқа жататын 629 адам бар. Олардың 57-сі босатылады, ал 572-сіне жаза мерзімін қысқарту қарастырылған.
Конституцияның 30 жылдығына орай жарияланған амнистия киіктер үшін сотталғандарға да қатысты болады. Киіктерді заңсыз аулағаны үшін сотталған 24 адамның 21-і амнистияға ілігіп отыр. Тағы бір санат — өлі киіктердің мүйіздерін жинағандар. Мұндай сотталғандардың барлығы да бостандыққа шығады.
Алайда бостандық бұл адамдардың мемлекет алдындағы барлық қарызынан құтылады дегенді білдірмейді. Көпшілігінде мемлекет өтемақы ретінде талап етіп отырған миллиондаған теңге қарыз бар.
2019 жылдан бері экологиялық қылмыстар үшін жазалау күшейген соң 800-ге жуық адам сотталған. Олардың 180-і қазір түрмеде отыр. Келтірілген залал сомалары миллиондағаннан миллиардтаған теңгеге дейін жетеді. Амнистия біреулерді толық босатса, енді біреулердің жаза мерзімін қысқартады.
Соңғы айларда парламентке есірткі «тыққандар» ісі бойынша сотталғандардың ата-аналарынан өтініштер көптеп түсе бастады. Көбісі балаларының амнистияға ілігіп, бостандыққа шыққанын сұрайды, себебі қылмысты білместікпен, ақымақтықпен, жастықпен жасағандарын, енді қайталамайтындарын алға тартады.
Алайда депутат Абзал Құспан түсіндіргендей, бұл санаттағы сотталғандар амнистияға ілікпейді.
Амнистияны талқылау кезінде пікірлер екіге жарылды. Бұл санатты тізімге қосуға жақтастар да, қарсы болғандар да болды.
Бас прокурордың орынбасары өз кезегінде есірткі сақтау (ҚК 296-бабы) амнистияға іліккенін, ал тарату (ҚК 297-бабы) — ілікпегенін еске салды.
Амнистия жобасы ІІМ, Бас прокуратура, Сот әкімшілігі және басқа да мемлекеттік органдардың қатысуымен әзірленген. Мәжіліс комитеттері құжатты бірауыздан қолдады. Енді оны Сенат қарайды.",2025-06-15T14:06:21+05:00,2025-06-15T14:06:21+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/20240921123516780_big.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/20240921123516780_big.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/20240921123516780_big.webp,
c3dd86ee42090baffd6cbc7d2298bef6,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Қиямет қайымның ортасындамыз»: Пәкістандағы қазақтарға Қазақстан билігі неге көмектеспейді?,"Атажұрттан алыстаған ағайын әлемнің түкпір-түкпірінен үн қатып, туған жерге  қайтуды армандап жүр. Ғасырлар бұрын қазақтар қоныс тепкен өзге мемлекеттердегі халық оларды құшақ жая қарсы алды деп айту қиын. Ал бүгінде олардың ұрпағының жағдайы не болып жатыр? Пәкістандағы қазақ бауырымыз Orda.kz сайтына хабарласып, көмек сұрады.",investigations,https://kaz.orda.kz/kijamet-kajymnyn-ortasyndamyz-pakistandagy-kazaktarga-kazakstan-biligi-nege-komektespejdi-132440/,"Атажұрттан алыстаған ағайын әлемнің түкпір-түкпірінен үн қатып, туған жерге қайтуды армандап жүр. Ғасырлар бұрын қазақтар қоныс тепкен өзге мемлекеттер оларды құшақ жая қарсы алды деп айту қиын. Ал бүгінде олардың ұрпағының жағдайы не болып жатыр? Пәкістандағы қазақ бауырымыз Orda.kz сайтына хабарласып, көмек сұрады.
Кейіпкеріміз Хамид Уллах Жорабай Пәкістанның Карачи өңірінде тұрады. 76 жастағы анасы, әйелі, 5 баласы бар. Ата-бабалары әуелі Қазақстаннан Ауғанстанға көшкен. Олардың қоныс аударғанына 200 жылдан асып кеткен көрінеді. Ауғанстанда «алмағайып заман» басталып, бір топ қазақ отбасы 1983 жылы Пәкістанға келеді. Карачи провинциясын мекендеген қазақтар 42 жылдан бері сол өңірде. Хамидтың руы — керей, сарбас. Провинцияда бұл рудан 20 отбасы, сонымен қатар қаңлы руынан да отбасылар бар. Пәкістан билігі бұларға босқын құжатын берген. Ал кейіпкеріміз бұл құжатпен жүру күн өткен сайын қауіп төндіріп жатқанын айтты. Себебі елде босқын мәртебесі барларды тексеріп, оларды өз еркінсіз Ауғанстанға «айдап» жатқан көрінеді. Босқын құжатымен аурухана да, мектеп те, үкіметтік жұмыс та қабылдамайды екен. Жарығы мен газы жоқ елдімекенде отырған қазақтар телміріп, Қазақстаннан хабар күтіп отыр.
Пәкістандағы бір топ қазақ отбасы 2008 жылдан бері Қазақстанның Пәкістандағы елшілігінің есігін күзетіп келеді.
Ержан Сансызбайұлы Қыстафин 2021 жылдың 18 мамырынан бастап – Қазақстан Республикасының Пәкістан Ислам Республикасындағы төтенше және өкілетті елшісі болып тағайындалған. Енді 4 жыл бойы елшінің уәдесін орындамауына не кедергі болып жатыр деген сұрақ туындайды. Хамид Пәкістандағы қазақтар 1 күн, 1 түн бойы жол жүріп баратын елшілік қызметін жақсы атқарып жүргенін айтты. Елшіліктегілер әлі күнге дейін хабарласып, қазақ отбасылардың жағдайын біліп отыр. Олар енді Қазақстанның жауабын күтіп отыр.
Қазақстан толтырып жібер деген құжат мазмұны төмендегідей.
Қазақстанның Пәкістандағы елшілігі құжатты жібергеннен кейін арадағы хат-хабар үзіліп отыр. Бұл елшіліктің келесі іс-әрекетін бөгеп тұр екен. Ал Хамид Уллах балаларының болашағына алаңдап отыр. Пәкістандағы өмір күн өткен сайын қиямет қайым болып жатқан көрінеді. Пәкістандағы этникалық қазақтар Қазақстанның қай өңірі болса да тұра беретінін айтып, бастысы Пәкістаннан шығаруын сұрап отыр. Әрі жоғарыда аталған 40 отбасының ішінде кейіпкеріміз ғана қазақша сөйлеп, жаза алады. Қалғандары аты-жөндерін айтуға ғана қауқарлы екен.
Пәкістан билігі «босқындардың» соңына неге түсті?
2025 жылдың 22 сәуірінде Үндістан мен Пәкістан арасында қақтығыс болып, 26 адам қаза тапты. The Times of India басылымының хабарлауынша, шабуылды Пәкістанда орналасқан «Лашкар-е-Тайба» радикалды тобының диверсиялық қанаты «Қарсыласу майданының» содырлары жасаған. Енді екі ел арасындағы жағдай ушығып барады. Сондықтан Пәкістан билігі елдегі барлық босқынды қуып әлек. Олар босқындарды шекарада тәліптерге береді. Ал тәліптер оларды не істегісі келсе де, өздері біледі. Кейіпкеріміз Пәкістан полициясы Ауғанстанға қуып шыққан 4 отбасымен жақында ғана хабарласқан. Олар жағдайдың қиын екенін, алдағы уақытта не боларын ойлаудың өзі қорқынышты екенін айтқан.
Әлемнің көптеген елдерінде, соның ішінде Қазақстанда тыйым салынған «Талибан» радикалды қозғалысы Ауғанстандағы билікті 2021 жылдың тамызында басып алған болатын. Бұған дейін Orda.kz сайты Талибан билігі әйелдерге тек ер адамдармен ғана емес, басқа әйелдермен де ашық сөйлесуге тыйым салғанын хабарлады. Тәліптер саясаты билікке келгелі адам құқығын таптап жатыр. Ауғанстанда әйелдерге білім алуға, спортпен айналысуға, ер адамсыз саяхаттауға, сұлулық салондарына немесе әйелдерге арналған баспаналарға баруға тыйым салынған.
«Жалғыз жолаушы» YouTube арнасының жетекшісі Санат Ілиясұлы Пәкістандағы Карачи провинциясына табан тіреп, ол жердегі қазақтардың тұрмысын біліп қайтқан. Бейнеден кейіпкеріміздің де отбасы және жұмысымен, күнделікті тұрмыс-тіршілігімен таныса аласыз. Хамид Уллах Жорабай және бір топ этникалық қазақ алмағайып заман орнаған Ауғанстанға қайта бас сұғуға қорқады. Олар елге қайтудың бар мүмкіндігін қарастырып, Orda.kz ұжымынан ақпараттық қолдау білдіруді өтінді. Хамид Уллах жоғарыдағы ақпаратты журналистерге мамыр айында бүкпесіз айтып берді. Жағдаймен толық танысқаннан кейін біз елшіліктің не айтатынын біліп алуды жөн көрдік. Елшіліктегілердің айтуынша, бұл мәселе бойынша Еңбек министрлігіне қарасты Жұмыспен қамтуды үйлестіру және әлеуметтік бағдарлама басқармасы жауап береді екен. Яғни, олар өтініш білдірушілердің нақты қазақ екендігін анықтап, тексеріп, егер қазақ болған жағдайда Қазақстанға келуіне рұқсат беріп, қалаға орналастырып, оларға қолайлы жағдай жасап беруі тиіс. Біз ол жердегі қызметкерлерге де хабарластық. Алайда сұрағымыз жауапсыз қалды. «Өңірлерден хабар біліп беремін» деген осы істің басы-қасында жүрген қызметкер «із-түзсіз жоғалды». Елшінің айтуынша (аты-жөнін жариялаудан бас тартты), Пәкістандағы қазақтар Қарағанды, Түркістан облысы және Ақмолаға барамыз деген. Ал енді сол өңірдегі бұл іспен айналысатын мамандар қолдарында қазақ екендігін дәлелдейтін бірде-бір құжаты жоқ адамдарды қабылдаудан бас тартқан. Orda.kz Еңбек министрлігіне қарасты Жұмыспен қамтуды үйлестіру және әлеуметтік бағдарлама басқармасына ресми сұрау жіберді. Алайда осы уақытқа дейін бірде-бір жауап ала алмадық.
Бірақ Пәкістандағы қазақтардың жағдайынан үнемі хабардамыз. Отанына қайтуды аңсаған Хамид Уллах Жорабай Айт мерекесінен алдын 24 сағат жол жүріп, Пәкістандағы Қазақстанның елшігіне барған. 12 сағат бойы оны кеңсеге кіргізбеген.
Атажұртқа қалай болмасын қайтуды көздеген Пәкістандағы қазақтар енді елшіліктен виза жасап беруді өтініп жатыр.
Хамид Уллах Ауғанстандағы қазақтармен әлі күнге дейін байланысын үзбеген. Оның айтуынша, бір апта бұрын Ауғанстандағы 8 қазақ отбасы атажұртқа оралған. Олардың да қолында қазақ екендігін дәлелдейтін ешқандай құжат болмаған екен. Айта кетейік, қазақстандық блогер Ернар Алмабек те мамыр айында Ауғанстаннан Сабыр есімді қазақты елге әкелді.
Пәкістандағы қазақтар өзге мемлекеттегі этникалық қазақтардың бәрі елге оралып жатқанын, Пәкістандағылар ғана елшіліктің есігіне телміріп жүргенін ашына айтты. Кейіпкеріміз «виза бермесе, Біріккен Ұлттар Ұйымына шағымдануға мәжбүр боламыз» деп әңгімесін тәмамдады.
Айта кетейік, атажұрттан жырақтаған Ауғанстан қазақтары туралы тілшіміздің материалынан оқи аласыз.",2025-06-12T11:21:53+05:00,2025-06-12T11:21:53+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/whatsapp-image-2025-05-01-at-23_12_06.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1746120787_whatsapp-image-2025-05-01-at-23_12_06.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/whatsapp-image-2025-05-01-at-23_12_06.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/whatsapp-image-2025-05-01-at-23_12_06.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/whatsapp-image-2025-05-01-at-19_54_27.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/whatsapp-image-2025-05-01-at-19_58_44.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/whatsapp-image-2025-05-01-at-23_12_54.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/whatsapp-image-2025-05-01-at-23_20_45.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/whatsapp-image-2025-05-01-at-23_20_48.jpg,https://www.youtube.com/embed/VRw_S2xzZh4?si=cLWari2YZQtCcAGJ
ac7d680d3e3cd6d72efd5fcdd8b6b077,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"«Қолымды скотчтап, аузыма зорлап дәрі тықты»: Тоқаевқа үндеу жолдаған ана әділдік сұрайды",Мамыр айының 27 күні Түркістан облысында жалғыз басты ана президент Қасым-Жомарт Тоқаевқа үндеу жолдаған болатын. Өз үндеуінде әйел адам емдеу орталығында көрсеткен қорлығын айтқан. Бұл қандай емдеу орталығы және ол жақта келген пациенттерге неліктен күш көрсетеді? Orda.kz редакциясы журналистік зерттеу жасап көрді.,investigations,https://kaz.orda.kz/kolymdy-skotchtap-auzyma-zorlap-dari-tykty-tokaevka-yndeu-zholdagan-ana-adildik-surajdy-133140/,"Мамыр айының 27 күні Түркістан облысында жалғызбасты ана президент Қасым-Жомарт Тоқаевқа үндеу жолдаған болатын. Өз үндеуінде әйел адам емдеу орталығында көрген қорлығы туралы айтқан. Әйелдің сөзіне сенсек, бұл емдеу орталығы — айдың күннің аманында адамды ұрлап әкетіп, бостандығынан айырып, қорлайтын жер. Ал орталықтың сөзіне қарасақ, әйел алаяқ әрі нашақор адам.
Orda.kz тілшісі журналистік зерттеу жасап, оқиғаның мән-жайын оқырмандарымыздың назарына ұсынуды жөн көрді.
Алдымен оқиғаның анық-қанығын анықтау мақсатында біз Фаузия Ахметоваға (емханадан қорлық көрген жалғызбасты анаға) хабарластық.
A post shared by ЖАҢА ҚАЗАҚСТАН (@kazakhstan_press)
Оқиға 25 сәуір күні болған. Таңғы сағат 5:30-да бейтаныс 3 ер адам Фаузия Ахметованы өз үйінің алдынан алып кеткен.
Фаузияның сөзінше, коттеджде 3 күн бойы оған ешкім ештеңе түсіндірмеген. Яғни, ол өзін не үшін алып кеткенін, бала-шағасына жауапты болып кімнің қалғанын білмеген.
Кейін Фаузияға белгісіз бір құжаттарға қол қоюды ұсынған. Алайда әйел қол қоюдан бас тартқан. Одан соң оның қолын скотчпен байлап тастаған. 5-күні жедел-жәрдем шақырып қалар деген оймен ол өз-өзіне қол жұмсауға тағы да ниеттеніп, қолын тілген. Алайда тағы да оның қолына ешқандай ем жасамаған.
Фаузияның айтуынша, ол отбасылық жағдайына байланысты өз туыстарымен сөзге келіп қалған. Кейін оның отбасына емдеу орталығы оларға психологиялық көмек көрсетеміз, татуластырып береміз деп үгіт-насихат жүргізгені белгілі болды. Олардың сөздеріне сенген туысқандары Фаузияны соларға табыстап жіберген.
Туысқандары келіп құтқарып қалғаннан кейін, Фаузия құзырлы органдарға шағым жазған. Бірақ басында полицейлер оның шағымын қабылдамай, кейін резонанс туғаннан соң ғана ісін қараған.
A post shared by Рустем  Баязиев (@rustembayaziev)
Фаузияның сөзінше, осы шулы оқиғадан кейін оған көмек сұрап хабарласқан адамдар көбейген. Оған емдеу орталығынан қорлық көрген адамдар хабарласып, қорыққандықтан ешкімге тіс жармай жүргендерін айтқан.
Orda.kz редакциясы бейтарап болған соң, оқырмандарымызға істің мән-жайын безбенмен қатар тартып қойып, таразының екі басында көрсетуді жөн көрдік. Сондықтан тілшіміз «Көмек» орталығы өкілдеріне хабарласты. Емдеу орталығының Шымкент қаласында орналасқан басшысы мен психолог маманы бізге жауап беруден бас тартты.
Осы жағдайдан кейін біз Айман есімді тағы бір сол орталықтың қызметкеріне хабарласқан болатынбыз, бірақ ол тек қана адвокат арқылы жауап бере алатынын айтты.
Бұл жұмбақ орталық жайлы тілшілеріміз жан-жақты ақпарат жинап көрді.
A post shared by ТӘУЕЛДІЛІКТІ ЕМДЕУ • ойынқумарлық • ИГРОМАНИЯ • РЕХАБ (@komekcenter_shymkent)
Фаузияның айтуынша,  Шымкентте орналасқан «Көмек» орталығы осы.
Бұл орталық туралы пікірлерді оқып отырсақ, алғыс айтып жатқан адамдардың да бар екенін көруге болады.
Ал емдеу орталығы Фаузия Ахметованың әрекетін «алаяқтық және нашақорлық» деп отыр. Орталық мұның бәрін ақпараттық шабуыл деп, жалған ақпарат таратқандарын алға тартады.
Фаузияның өзі бұл ақпараттарды жоққа шығарды. Orda.kz редакциясы екі жақтың тартысын ары қарай бақылап, ақпарат таратады.
Редакция «Көмек» емдеу орталығы туралы ақпарат алу үшін Денсаулық сақтау министрлігіне сауал жіберді. Алайда жауабы әлі келмеді.
Еске сала кетейік, бұған дейін тілшіміз 25 күн ішінде 4 рет зорланған жасөспірім қызбен сұхбаттасқан еді.",2025-06-11T09:00:10+05:00,2025-06-11T09:00:10+05:00,kk,Ислам Әден,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/chatgpt-image-8-ijun_-2025-g_-13_44_22.png,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1749379163_screenshot-2025-06-08-153551.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1749380565_photo_5344055621630161419_x.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1749380565_photo_5344055621630161425_x.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1749380565_photo_5344055621630161440_x.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1749380588_2025-06-08_15-45-51.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1749380596_2025-06-08_15-45-13.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/photo_5344055621630161457_x.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/photo_5344055621630161458_x.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/chatgpt-image-8-ijun_-2025-g_-13_44_22.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/chatgpt-image-8-ijun_-2025-g_-13_44_22.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/whatsapp-image-2025-05-31-at-19_27_32.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/whatsapp-image-2025-05-31-at-19_27_52.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/whatsapp-image-2025-05-31-at-19_28_39.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/whatsapp-image-2025-05-31-at-19_31_18-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/whatsapp-image-2025-05-31-at-19_31_18.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/whatsapp-image-2025-05-31-at-19_31_20.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/whatsapp-image-2025-05-31-at-19_31_43.jpg,
d3192f259a25e27d6f588b419b60c715,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қоспаевтың содырлары сотта Әбдіғаппарованы 9 пәтерді алды деп айыптады,Алматы қаласында Ольга Әбдіғаппарованың ісі бойынша сот отырысы жалғасын тауып жатыр. Отырыста бұрынғы «AV-Construction» ЖШС директорының жеті айыбының ішіндегі екінші эпизоды талқыланды.,investigations,https://kaz.orda.kz/kospaev-ukt-abdigapparovany-togyz-paterdi-zhymkyrdy-dep-ajyptady-istin-ekinshi-jepizody-sotta-karaldy-135652/,"Алматы қаласында Ольга Әбдіғаппарованың ісі бойынша сот отырысы өтіп жатыр. Отырыста бұрынғы «AV-Construction» ЖШС директорына тағылған жеті айыптың ішіндегі екінші эпизод талқыланды.
Orda.kz тілшісі сот отырысына қатысып қайтты.
Алмас Әбіғаппаров негізін қалаған 2016 жылдан бастап «AV-Construction» ЖШС Әл-Фараби даңғылының бойында элиталық коттедж қалашығын салуға кіріскен. 2022 жылы Алмас сотталған соң, желтоқсанынан 2023 жылдың желтоқсанына дейін компанияны оның әйелі Ольга Әбдіғаппарова басқарған.
Құрылыс жүріп жатқан уақытта Қоспаевтың ұйымдасқан қылмыстық тобына қатысты өзге де атышулы іс қозғалды. Тергеу нәтижесінде топ мүшелері «AV-Construction» компаниясын рейдерлік жолмен басып алды деген айыппен кінәлі деп танылған. Сол істің үкімі шыққан екі адам — Дастан Әбіжанов пен Тимур Танышев қазіргі сотта жәбірленуші тараптың өкілдері ретінде қатысып отыр. Олардың екеуіне компанияның 75 пайызы тиесілі.
Сотта айыпталушы Әбдіғаппарова айыпты мойындамайтынын айтты, адвокаттар шығынның нақты мөлшерін және дәлелдерін анықтауға тырысып жатыр. Өткен сот отырысы жайлы мына материалымыздан оқи аласыздар.
Осы жолғы сот отырысында компанияның тағы бір құрылтайшысы — Ольга Әбдіғаппарова қайын енесі Сәуле Жүнісбекованың қарызын жаппақ болғаны айтылды.
Сәуле Жүнісбекова — Алмас Әбдіғаппаровтың анасы. Алмас Әбдіғаппаров «AV-Construction» компаниясынан ақша жымқырғаны үшін жазасын өтеп жатыр. Сәуле Жүнісбекованың үлесі — 25 пайыз.
Бұрынғы отырыстар секілді бұл жолы да сот процесі кеш басталды. 21 қазанда жиналғандар бір сағат бойы 22-ші және 4-ші түзеу мекемелеріндегі жәбірленуші тарап өкілдері Әбіжанов пен Танышевтің онлайн қосылғанын күтті. Хатшы қанша тырысса да, залға сыймай жәбірленушілер мен айыпталушылар қанша ашуға булықса да, олардың үнемі жоспарланған уақыттан кеш қосылды.
Судья келген соң, прокурор уақыт жоғалтпай Әбіжановтан екінші эпизод бойынша жауап алды. Бұған дейінгі отырыста бұл эпизодтың мазмұнын мемлекеттік айыптаушы оқып берген болатын. Қысқаша айтқанда, айыптауға сәйкес, Ольга Әбдіғаппарова директор қызметін атқарған кезде Сәуле Жүнісбековамен қаладағы коттедж қалашығындағы пәтерлерге байланысты алдын ала тоғыз сатып алу-сату келісімшартын жасаған. Бұл пәтерлердің жалпы құны — 806 миллион 878 мың теңге.
Әбіжановтың соттағы түсініктемесінен кейін Сәуле Жүнісбекова бұл тоғыз пәтерді өз қарызының өтемі ретінде Гүлзихан Беймішеваға беруге тиіс болғаны анықталды.
Сәуле Жүнісбекованың Раевтың 15 пайыздық үлесін сатып алғанда осы Гүлзихан Беймішеваға қарыз болған. Айыптау актісінде тоғыз пәтерге арналған алдын ала сатып алу-сату келісімшарттары (жалпы құны 806 миллион теңге) Ольга Әбдіғаппароваға материалдық залал келтірді деп саналып, айып тағылып отыр.
Сол айыптың екінші эпизодында тағы бір дерек келтірілген: Әбдіғаппарова компания директоры болған кезде қаржыны өзге серіктестіктерге — жарнама агенттігі «SoliCompany» мен мейрамхана ісімен айналысатын «GrandCuisine» ЖШС-не аударып отырғаны айтылады. Тергеу мәліметінше, ол 2023 жылдың наурызынан қарашасына дейін бұл ұйымдарға 20,7 миллион теңге жіберген.
Прокурор бұл әрекеттердің барлығын Қылмыстық кодекстің 189-бабы, 4-бөлімі, 2-тармағы бойынша «өзгенің сеніп тапсырылған мүлкін ірі көлемде иемдену немесе талан-таражға салу» деп саралады. Алдыңғы отырыста тоғыз пәтерге жасалған келісімшарттардың бұзылғаны туралы құжаттар іс материалдарына тіркелді.
Өткен сот отырысында 2023 жылдың сәуір айында тоғыз пәтерге жасалған алдын ала сатып алу-сату келісімшарттарының барлығы бұзылғаны жөніндегі құжаттар іске қосылды. Сотқа қатысушылар бұл құжаттармен танысып шыққан. Айыпталушы тараптың айтуынша, барлық пәтер әлі де «AV-Construction» ЖШС балансында, ешкімге сатылмаған.
Прокурор Мақсат Дурумбетов: «Әбдіғаппарова мен Жүнісбекова арасындағы тоғыз пәтерге қатысты алдын ала келісімшарттар жөнінде не айта аласыз?»
Әбіжанов: «Мұның бәрі 2016 жылы басталған. Сол кезде біз Esentai City құрылысын бастап, инвесторларды шақырғанбыз...» — деп Әбіжанов тағы да өткен отырыстағыдай баяғы жауыр болған әңгімені қайта бастады.
Алайда бұл жолы залдағылардың дереу қарсылық танытты. Айыпталушы Ольга Әбдіғаппарова шыдамай, сөзін бөліп, судьяға жүгінді. Ол прокурордан анықтау үшін нақты сұрақ қоюын өтінді, себебі Әбіжанов тағы да тақырыптан ауытқып бара жатқан еді.
Судья Жомарт Мұхамбетжан сасып қалды. Ол Әбдіғаппароваға тоқтауды ескерткенмен, айыпталушы тоқтамай сөйлей берді. Сосын судья Әбдіғаппароваға жәбірленушінің жауабын бөлуге, отырып сөйлеуге, пікірталас басталмай жатып айтысқа араласуға құқығы жоқ екенін ескертті.
Бірақ Әбдіғаппарова прокурорға қарап: «Не нәрсеге сүйеніп маған айып тағып отырсыздар?» деп сұрақ қойды.
Мәкіш Есқараев Ольга Әбдіғаппарованы қолдады
Ол компаниядағы үлес бөлу мен ЖШС-нің құрылу тарихын қайта көтеру — бұрынғы сот шешімін және сол кездегі айыпталушылардың түсініктемелерін жоққа шығаруға тырысу екенін алға тартты. Себебі Әбіжанов та, Танышев те сол іс бойынша 12 жылға бас бостандығынан айырылған болатын.
Сот бұл жолы да адвокаттың сөзін бөліп, процестің тәртібін бұзды, істі созып, «шоуға» айналдырып жатыр деп ескерту жасады. Эмоция күшейген сәтте өзге эпизодтар бойынша ашулы жәбірленушілердің сыбырлағаны зал ішінде естіле бастады. Судья тәртіпті сақтауды сұрап, куәгердің жауабын соңына дейін тыңдап, содан кейін ғана бағалау қажеттігін ескертті. Сондай-ақ істің мәніне қатысы жоқ сұрақтардың бәрін алып тастайтынын айтты.
Адвокат болса, Әбіжановтан нақты мәні бар жауап талап етіп, екі түрлі түсінік туындамауы үшін соттардың шешімдері мен куәгердің жауабы құқықтық тұрғыда үйлесуі тиіс екенін айтты.
Содан кейін судья прокурорға қарап: «Іс бойынша нақты сұрақ қойыңыз!» деп ескерту жасады.
Алайда прокурор өз дегенінен қайтпай, сол сұрақты қайтадан Әбіжановқа қойды.
Әбіжанов: «2017 жылы компанияда Сәуле Жүнісбекованың үлесі 25 пайыз, ал Гүлзихан Беймішевада 15 пайыз болды. 2019 жылы Садық Раев ЖШС құрамынан шығуды қалады. Сол кезде Беймішева өз үлесін Жүнісбековаға сатқан. (Негізінде, Жүнісбекованың үлесі Алмас Әбдіғаппаровқа, ал Беймішевадағы үлес Садық Раевқа тиесілі болған. Бірақ олар өз аттарына ресімдей алмаған, себебі қарыздары болған, — деп түсіндірген еді Әбіжанов алдыңғы сот отырысында — ред.) Сол мәміледен кейін Жүнісбекованың үлесі 35 пайызға дейін өсті. Сонымен бірге олардың арасында келісім болған: Жүнісбекова өз үлесінің өтемі ретінде компаниядан Беймішеваға он пәтер сатып әперуі тиіс еді. Бірақ ол кезде пәтерлер толық салынып бітпеген. Сондықтан Алмас Әбдіғаппаров Беймішева алдындағы қарызын өтеу үшін Айбек Қоспаевтан (Елдос Қоспаевтың інісі — ред.) бір пәтерді тегін беруін өтінген. (Әбіжановтың жауабында бұл пәтердің кейін нақты кімге рәсімделгені айтылмады, бірақ оның Садық Раев пен Гүлзихан Беймішева үлесіне өткен болуы мүмкін деген болжам бар — ред.) 2022 жылы Гүлзихан Беймішева сотқа жүгініп, Сәуле Жүнісбекова өзіне 15 пайыз үлеске тең келетін қалған тоғыз пәтерді сатып әперсін деп талап қойған. Сол істің аясында олар 2023 жылдың 10 наурызында өзара татуласу туралы келісімге келген».
Осы тұсқа келгенде Әбіжанов сотқа дәл сол татуласу келісімін іс материалдарына тіркеу жөнінде өтініш білдірді. Құжат адвокатының қолында болған, ол сот отырысына офлайн қатысып отырған еді. Алайда сот бұл өтінішті қабылдамай, (бұған дейінгі отырыстардағыдай) адвокатқа іс қатысушысы мәртебесін беруден бас тартты және жауап алуды жалғастыруды талап етті.
Әбіжанов: «Сол кезде тоғыз пәтерге қатысты татуласу келісімі жасалған. Оған Ольга Әбдіғаппарова қол қойған, бірақ оны бұған ешкім өкілетті етпеген. Кейін осы келісімнің негізінде 13 сәуірде сол тоғыз пәтерді «AV-Construction» ЖШС-нен Гүлзихан Беймішеваға өткізу туралы келісімшарт рәсімделді. Алайда алдын ала сатып алу-сату келісімдері — тек сол татуласу келісіміне қосымша құжат қана. Ал татуласу келісімі әлі де заңды күшінде, сондықтан өткен отырыста көрсетілген «келісімшарттардың бұзылуы» — шын мәнінде жалған. Егер Беймішева қаласа, ол бұл пәтерлерді ала алады. Ольга Әбдіғаппарованың бұл медиацияға (татуласуға) қол қоюға құқығы болмаған. Мәселе ЖШС-ның Беймішева алдындағы қарызында емес, келісімнің сол жолмен рәсімделмеуінде. 15 пайыздық үлестің өтемін — сол үлесті алған адамдар төлеуі тиіс еді. Бірақ енді компания тоғыз пәтерден айырылып қалуы мүмкін».
Прокурор : «Қорытындысында мен түсінбедім: Әбдіғаппарова мен Жүнісбекованың арасындағы келісімнен компания пайда тапты ма, әлде шығынға батты ма?»
Бірақ байланыс сапасы өте нашар болғандықтан, Әбіжанов бірнеше минут бойы прокурордың сұрағын ести алмай, не айтқысы келгенін ұқпай қалды.
Прокурор: «Жүнісбекова бұл пәтерлер үшін ақша төледі ме?»
Әбіжанов: «Жүнісбекова үлесті алды, бірақ ол үшін төлем жасаған жоқ. Ол өзіне емес, компанияға тиесілі пәтерлермен есептеспек болды».
Ольга Әбдіғаппарова Әбіжановқа сұрақ қойды: «Мен өз іс-әрекетіммен компанияға қандай зиян келтірдім?»
Әбіжанов былай жауап берді: «Бұл зиян, шығын емес. Себебі ол тоғыз пәтердің құны бар. Егер Беймішева қаласа, ол пәтерлерді келісім негізінде талап ете алады».
Ольга Әбдіғаппарова: «Ал пәтерлер қайда орналасқан?»
Әбіжанов: «Оның маңызы жоқ. Беймішева оларды талап ете алады».
Ольга Әбдіғаппарова: «Егер пәтерлер әлі де AV-Construction компаниясының балансында тұрса, шығын құны қандай?»
Әбіжанов: «Айыптау актісінде көрсетілген 806 миллион теңге».
Әбдіғаппарованың адвокаты Мәкіш Есқараев Әбіжановке жүгінді: «Бұл тоғыз пәтер қазіргі таңда салынды ма?»
Әбіжанов: «Мен білмеймін, үш жыл бойы осындамын (түрмеде — авт. ескерт.)»
Есқараев сұрағын тағы да нақтылап қойды.
Әбіжанов: «Келісімде былай жазылған: пәтерлерден 2023 жылы — бесеуі, ал 2024 жылы — төртеуі беріледі. Яғни, Әбдіғаппарова осындай міндеттемелер алған, бірақ оны орындады ма, жоқ па, білмеймін».
Мәкіш Есқараев: «Нақтылап айтыңызшы, пәтерлер бар ма, жоқ па?»
Әбіжанов: «Компанияға келген шығын — бұл медиацияның салдары. Осы келісім бойынша Беймішева тоғыз пәтерді талап ете алады».
Әбіжанов: «2023 жылы ол пәтерлер болған жоқ. Ол кезде үйлер әлі салынбаған еді».
Мәкіш Есқараев Әбіжановтан қайта сұрады: «Ендеше, егер 2023 жылы пәтерлер салынбаған болса, олар 2019 жылы қалай пайдалануға берілді деген акт алды?»
Тіпті судьяның өзі мұндай жағдайдың болуы мүмкін емес екенін айтып адвокатты түзетпек болды.
Алайда Мәкіш Есқараев өз пікірінен қайтпай, пайдалануға беру туралы дерек айыптау қорытындысында жазылған деп тұрып алды.
Судья анықтап сұрады: «Қай жерінде жазылған?» — деді.
Бірақ адвокат өз сөзін құжатпен дәлелдей алмады, сондықтан судья бұл сұрақты алып тастады.
Одан кейін Мәкіш Есқараев Әбіжановқа басқа сұрақ қойды: «Бұл пәтерлердің иесі кім?»
Әбіжанов: «Білмеймін».
Мәкіш Есқараев: «Бұл пәтерлерге меншік құқығы тіркелген бе?»
Әбіжанов: «Білмеймін».
Мәкіш Есқараев: «Онда қандай залал туралы сөз болуы мүмкін? Егер ешқандай ысырап болмаса, ал пәтерлер серіктестіктің балансында тұрса?»
Әбіжанов: «Соттағы медиация кезінде Әбдіғаппарова пәтерлерді тапсыруға келіскен, сондықтан Беймішева оларды талап ете алады!»
Мәкіш Есқараев: «Беймішева пәтерлерді талап етті ме?»
Әбіжанов: «2023 жылы талап етті, ал Әбдіғаппарова онымен медиациялық келісімге қол қойды».
Мәкіш Есқараев: «Тағы да нақтылап сұраймын, бұл тоғыз пәтер берілді ме?»
Әбіжанов: «Медиация келісіміне қол қоя отырып, Әбдіғаппарова сол тоғыз пәтерді тапсыруға міндеттеме алған».
Мәкіш Есқараев: «Егер дауды өзге тәртіппен шешуге болатын болса, неліктен сіз бұны ысырып деп санайсыз? Жүнісбекова бұл 15 пайыздық үлесті қайтара алады немесе ақшалай өтей алады ғой?»
Әбіжанов: «Егер мәселені бейбіт жолмен шешуге болса, онда әлдеқашан шешер еді. Бірақ сотқа жалған келісімдердің «жойылғаны» туралы құжаттар ұсынып отыр (бұл жерде сөз жоғарыда аталған және өткен материалда айтылған пәтерлерге қатысты келісімдер туралы — авт. ескерт.).»
Мәкіш Есқараев өз ұстанымын қайталады: «Ешқандай ысырап болған жоқ, бірақ неге Әбдіғаппароваға осы миллиондар жүктеліп отыр?» — деп сұрады.
Осы тұста судья ашуын жасыра алмай, прокурорға бұрылып, бәсең дауыспен: «Бұл эпизодтың осы іске қандай қатысы бар? Қылмыстық істің аясында неге азаматтық дауға айналып отыр?» – деп таңғалды.
Мәкіш Есқараев: «Татуласу келісім құқықтық негіздегі құжат болып санала ма?» – деді.
Әбіжанов: «Тас түскен жеріне ауыр. Сот медиация келісімі деген – ол медиациялық келісім. Сіз өзі қандай сұрақтар қойып тұрсыз?!» – деді.
Судья оның сөзін бөліп, мысқылмен астарлап сөйлемеу керегін ескертті.
Әбіжанов қысқа ғана: «Жоқ, саналмайды», – деп жауап берді.
Мәкіш Есқараев: «Ал келісімнің 5.3-тармағында, егер тоғыз пәтер берілмесе, Жүнісбекова басқа жолмен өтей алады деген шарт бар ма?» – деп сұрады.
Мәкіш Есқараев судьяға қарап былай деді: «Егер тоғыз пәтер Беймішеваға өтпесе, не болатынын ол сотқа ашық айтсын. Әрі сол пәтерлер бар ма, жоқ па? Соны да нақты айтсын. Қай жерден жымқыруды көрініп тұр? – деп сұрады.
Әбіжанов: «Оларды беру жөнінде міндеттеме бар, мәселе сонда», — деді.
Сондай-ақ ол пәтерлер әлі де серіктестіктің балансында болуы мүмкін екенін топшылады.
Мәкіш Есқараев: «Бұл пәтерлерді кім заңсыз берді және кімнің пайдасына берілді?» – деп сұрады.
Әбіжанов: «Мәселе мынада, Жүнісбекова 15 пайыз үлесін алды да, өзіне тиесілі емес пәтерлер арқылы есеп айырыспақ болды», – деп жауап берді.
Мәкіш Есқараев: «Егер тоғыз пәтер берілмесе, Жүнісбекова сол 15 пайыз үлесті қайта тапсыруы тиіс деген шарт бар ма келісімде?» – деді.
Әбіжанов: «Егер Беймішева қаласа, солай істейді», – деді.
Мәкіш Есқараев: «Демек, ол атқарушылық іс жүргізу аясында тоғыз пәтерді талап етуі мүмкін, не болмаса өзара басқа жолмен келісе ала ма?» – деп сұрады.
Судья бұл сұрақтардың қайталанып жатқанын айтып, адвокаттан жаңа тақырыпқа көшуін өтінді.
Сол кезде Мәкіш Есқараев істің екінші эпизодында көрсетілген өзге ұрлық деректеріне көшті: «SoliCompany» мен «GrandCuisine» серіктестіктері де осы екінші эпизодқа жатады. Жалпы 20 миллион теңге ұрланған деп көрсетілген. Осы компаниялар бойынша орындалған жұмыстардың актілері бар ма?» – деді.
Әбіжанов: «2022 жылы Ольга заңсыз түрде директор болған. Сіз атаған өзге компанияларда да директор қызметін атқарған. Демек, ол сол актілермен қалағанын істеуі мүмкін еді: қол қойып, жыртып не жойып жіберу», – деді.
Мәкіш Есқараев: «Сол актілер ресми түрде заңсыз деп танылды ма?» – деп сұрады.
Әбіжанов: «Ол директор болған жылдан бері компанияда не болып жатқанын мен білмеймін», – деді.
Мәкіш Есқараев: «AV-Construction» компаниясына бұл ұйымдар нақты қызмет көрсетпегенін дәлелдейтін тікелей айғақ бар ма, әлде тек Ольга Әбдіғаппароваға байланысты екеніне ғана сүйеніп отырсыз ба?» – деді.
Әбіжанов: «GrandCuisine» – мейрамхана желілерін басқаратын компания. Мен өз көзіммен көрдім: Қаржылық мониторинг агенттігінің қызметкерлері «Пармиджано» деп жазылған бренд стакандардан кофе ішіп, арнайы контейнердегі тағам жеді. Компания қызметкерлері ондай тағамды жемейді, олардың өздеріне арналған бөлек «staff-тағамдары» бар. Сондықтан бұл тағам басқа мақсатқа пайдаланылғанына сенімдімін. Ал «SoliCompany» компаниясына келсек, аудит кезінде олардың нарық бағасынан 30 пайыз қымбат қызмет көрсететіні анықталған. Бұған қоса, Әбдіғаппарова өзге компаниялардың шот-фактурасын «AV-Construction» атынан рәсімдегені көрінетін хаттар бар», – деді.
Мәкіш Есқараев компанияның қандай да бір қызмет көрсеткен-көрсетпегенін сұрай бастаған сәтте, байланыс үзіліп кетті.
Судья отырысты тоқтатып, оны түстен кейін жалғастыруды ұйғарды. Алайда тағы да жәбірленушілердің онлайн қосылуын бір жарым сағат күткен соң, сот процесін келесі аптаға шегеруге шешім қабылданды.
Orda.kz ары қарай өтетін сот отырыстарына қатысып, ақпарат таратып отырады.
Автор: Александра Мохирева",2025-10-22T18:30:53+05:00,2025-10-22T18:30:53+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1761136953_klzh_pozaprosy-2.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1761136953_klzh_pozaprosy-2.webp,
dcbaacbc10e36007386275bdce6840d3,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қуандық Бишімбаев түрмеде отырып қанша табыс табады,"Адам өлтіргені үшін сотталып, жазасын өтеп жатқан Қуандық Бишімбаев алимент мөлшерін азайтуды сұрап, түрмеде табысы жоқ екенін алға тартқан. Алайда сот оның «кедейлігіне» сенбей, алимент төлеу міндетін күшінде қалдырды.",investigations,https://kaz.orda.kz/kuandyk-bishimbaev-tyrmede-otyryp-kansha-tabys-tabady-133097/,"Адам өлтіргені үшін сотталып, жазасын өтеп жатқан Қуандық Бишімбаев алимент мөлшерін азайтуды сұрап, түрмеде табысы жоқ екенін алға тартқан. Алайда сот оның «кедейлігіне» сенбей, алимент төлеу міндетін күшінде қалдырды.
Orda.kz экс-министрдің нақты қанша табыс табуы мүмкін екенін және оның иелігінде қандай активтер қалғанын зерттеп көрді.
Бұған дейін біз Қуандық Бишімбаевтың арызы қанағаттандырылмағанын және ол балаларын асырауға арналған алиментті бұрынғы мөлшерде төлей беретінін жазған едік. Астана қалалық сотының баспасөз қызметі бұл шешімнің мән-жайын түсіндірді.
Белгілі болғандай, Бишімбаев бұрынғы әйелімен 2020 жылы нотариалды түрде бекітілген келісім негізінде белгіленген алимент мөлшерін азайтуды сұраған. Ол үш кәмелетке толмаған баласын асырауға ай сайын 1,6 миллион теңге төлеуге міндеттелген. Бұл төлемдер әр айдың 20-сынан кешіктірілмей түсіп тұруы керек.
Егер Қуандық Бишімбаев осындай қаражат төлеуге келіскен болса, оның ай сайынғы табысын шамамен есептеуге болады.
Қазақстан Республикасының «Неке (ерлі-зайыптылық) және отбасы туралы» кодексінің 139-бабына сәйкес, үш және одан да көп балаға төленетін алимент төлеушінің табысының 50 пайызын құрайды.
Осы логика бойынша, Қуандық Бишімбаевтың ай сайынғы табысы шамамен 3,2 миллион теңге болуы мүмкін. Алайда бұл қаржы сот шешімі емес, ерікті түрде жасалған келісім бойынша белгіленген. Сондықтан оның нақты табысы бұдан да көп болуы ықтимал. 1,6 миллион теңге – Назым Қахарманмен өзара келісілген ақша ғана.
Orda.kz бұған дейін сотталған экс-министрдің активтері туралы жан-жақты жазған болатын. Қуандық Бишімбаевтың туыстары келесі компанияларға иелік етеді:
Ezy Park – жылжымайтын мүлікті жалға беру және пайдалану саласында жұмыс істейді, «Sapa Logistics» ЖШС – қоймалау және сақтау қызметтерімен айналысады, «Техникалық лицей» жеке мекемесі, «Alawwal Partners Ltd» ЖШС – қаржылық қызмет көрсетеді, «Success ABN» ЖШС – құрылыс жобаларын әзірлеумен айналысады.
Сондай-ақ Бишімбаевтың анасы мен әпкесі Астана мен Шымкент қалаларында жылжымайтын мүлікке иелік етеді.
Былтыр Астанада Ұлттық экономика министрлігінің бұрынғы басшысы Қуандық Бишімбаевты ата-ана құқығынан айыру ісі бойынша апелляциялық іс қаралды.
Еске салсақ, экс-министр Қуандық Бишімбаев 24 жылға бас бостандығынан айырылған болатын.",2025-06-06T12:05:08+05:00,2025-06-06T12:05:08+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/1749156796_bishimbaev.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/1749156796_bishimbaev.webp,
d47bb6d5309c2edd125b09fee4c7d829,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Құлыбаевтың жанар-жағармай компаниясы 382 миллиард теңге айыппұл төлеуге міндетті,Астана соты ЖШС «Silk Way Petroleum» компаниясына салынған 382 миллиардтан астам айыппұлды өзгеріссіз қалдырды.,investigations,https://kaz.orda.kz/kulybaevtyn-zhanar-zhagarmaj-kompanijasy-382-milliard-tenge-ajyppul-toleuge-mindetti-127584/,"Астана соты ЖШС «Silk Way Petroleum» компаниясына салынған 382 миллиардтан астам айыппұлды өзгеріссіз қалдырды. Компания олигарх Тимур Құлыбаевпен байланыстырылып, заңсыз отын жеткізу әрекеті үшін айыпталған, деп жазады Orda.kz.
Сот мәліметінше, Silk Way Petroleum-ға қатысты іс Жоғары аудиторлық палата жүргізген тексеруден кейін басталды. Аудиторлар 2020 жылдан 2023 жылға дейін компанияның ЖШС «КТЖ — Грузовые перевозки» үшін дизель отынын басқа көтерме жеткізушілерден сатып алғанын анықтаған. Бұл жеткізушілер өз кезегінде дизельді даулы ЖШС «Petrosun» компаниясынан сатып алды. Ол 2 рет жанар-жағармай нарығында бәсекелестікті бұзғаны үшін үлкен айыппұлдар алған болатын.
Сонымен қатар, жанар-жағармай сақтау резервуарларын барлық компания ЖШС «ТД ТЭК Казахстан» жалға алды. Кездейсоқ сәйкестікпен, бұл ЖШС ""Silk Way Petroleum""-ның жалғыз құрылтайшысы болып шықты.
Осылайша, Silk Way Petroleum КТЖ-ға отынды мұнай базалары немесе АЗС-дан емес, өзінің құрылтайшысы 46 резервуардан сатып, өз мүдделеріне пайдаланып келген. 3 жыл ішінде ұйым осылайша 1,5 миллион тоннадан астам мұнай өнімдерін сатуды жүзеге асырды.
Компания құқық бұзушылық жасағанын мойындамады. Silk Way Petroleum-ның өкілдері дизельді бір резервуардан екіншісіне көшіру мүмкін екенін айтып, КТЖ-ға отын жеткізудің басқа тәсілі болмағанын, ал аудит қорытындылары «фактілерді көрсетпейді» деп мәлімдеді.
Астананың мамандандырылған ауданаралық әкімшілік құқық бұзушылықтар соты Жоғары аудиторлық палата аудиторының Silk Way Petroleum-ға қойған талаптарының негізді екенін анықтады. Компания отынды көтерме жеткізушіден тоннасына 204 мың теңгеге сатып алған. Ал жеткізуші ЖШС «Petrosun»-нан дизельді 165 мың теңгеге сатып алыпты. Ресми құжаттарда дизельдің ЖШС «ТД ТЭК Казахстан»-ға тікелей сатып алынғаны көрсетілген.
Осылайша, Silk Way Petroleum компаниясы өз құрылтайшысы үшін «жеткізуші» рөлін атқарып, осы схема арқылы үлкен пайда тауып отырған. Сонымен қатар, ол ЖШС «КТЖ — Грузовые перевозки» үшін негізгі жеткізуші болды (локомотивтерге отынның 82%-ын қамтамасыз еткен).
Сот Silk Way Petroleum-ға 1,1 миллион теңге айыппұл салды. Сонымен қатар, компаниядан заңсыз сатылған дизель үшін алған барлық ақшасын қайтаруды талап етті. Бұл 382 миллиард 144 миллион теңге. Компания бұл шешіммен келіспеді. Бірақ апелляциялық инстанция оны күшінде қалдырды.
ЖШС «Silk Way Petroleum»  компаниясы Қазақстанның ең бай адамдардың бірі және Нұрсұлтан Назарбаевтың күйеу баласы Тимур Құлыбаевпен байланысты. Компания ЖШС «ТД ТЭК Казахстан»-ға толықтай тиесілі, оны толығымен ЖШС «Қамқор Менеджмент» бақылайды. Ал бұл соңғы аталған компания өз кезегінде Тимур Құлыбаевқа жол ашады, осы компанияның ортақ иелері арасында оның ЖШС «Joint Technologies» де бар.",2024-10-10T12:52:18+05:00,2024-10-10T12:52:18+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/1728546726_rompanija-kulibaeva-1440x810.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/1728546726_rompanija-kulibaeva-1440x810.webp,
aa6d804ddc0fdf6d69febb42b8d687e0,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Құмар ойын және әскерилер»: Бәс тіккен бір гарнизондағы 120 әскери адам,"Қазіргі таңда лудомания қоғам үшін өте өзекті мәселелердің бірі болып отыр. Қарапайым азаматтармен қатар әскерилердің де осындай ойынқұмарлыққа салынуы қоғам үшін өте қауіпті. Осы мәселе бойынша Orda.kz тілшісі Жетісу облысы Алакөл ауданы Үшарал қаласындағы әскери бөлімшеге барып, әскери полиция Нұржан Келісұлынан сұхбат алды.",investigations,https://kaz.orda.kz/kumar-ojyn-zhane-askeriler-bas-tikken-bir-garnizondagy-120-askeri-adam-130608/,"Қазіргі таңда лудомания қоғам үшін өте өзекті мәселелердің бірі болып отыр. Қарапайым азаматтармен қатар әскерилердің де осындай ойынқұмарлыққа салынуы қоғам үшін өте қауіпті. Осы мәселе бойынша Orda.kz тілшісі Жетісу облысы Алакөл ауданы Үшарал гарнизонының әскери бөліміне барып, әскери полиция бөлім бастығының заң мәселесі бойынша орынбасары, анықтау және іздестіру бөлімшесі бастығының міндетін уақытша атқарушысы әділет майоры Нұржан Келісұлынан сұхбат алды.
Қоғамдағы тәртіпті, соның ішінде әскерилер арасындағы тәртіпке жауапты әскери қызметкерлер әскерилер арасындағы ойын құмарлықтың өте өзекті мәселе екенін атап өтті. Тілшімізге сұхбат берген Нұржан Келісұлы осы 2024 жылы тек профилактикалық шаралармен шектелмей, талай букмекерлік кеңселерді аралап, табалдырығын тоздырғанын айтты. Ондағы адамдардың тізімін алып, әр қайсысын тексеріп, әскери адамдардың бар-жоғын анықтағанын айтты. Нәтижесінде Үшарал қаласының бір ғана гарнизонының өзінде ойынқұмарлыққа бейім 120 адам анықталған.
Әскери полиция Нұржан Келісұлы құмар ойынға құныққандар қылмыс жасауға дейін баратынын атап өтті. Өзіне-өзі қол салғандардың қатарында да лудомандар жетерлік.
Нұржан Келісұлының сөзінше, еліміздегі отбасылардың ажырасуына да осы құмар ойын себеп болып отыр. Елімізде ажырасқан 10 отбасының жетеуіндегі жанжал лудомания дертіне шалдыққандардың шатағынан шыққан екен.
Нұржан Келісұлы өткен жылы тіпті әскерилердің үйіне барып, әйел, бала-шағасын көріп, қандай мәселесі, қанша несиесі бар екенін тексеріп, зерттегендерін айтты.
Біз әскери штаб түрлі қылмысты бақылауда ұстап, тергеу шараларын жүргізетіндіктен ерекше қорғауға алынғанын байқадық. Әскерилер арасындағы, әскерге келген сарбаздар арасындағы түрлі қылмысты ауыздықтайтын бұл органның қатаң тәртіпке бағынатыны көрініп тұр.
Әскери полиция тілшімізге 2024 жылы әскерилердің ерекше бақылауда ұстағандарын және сол тәртіпті қатаң түрде 2025 жылы да жалғастырып отырғандарын айтты. Өткен жылы әскери полиция 120 қызметкердің букмекерлік кеңселерге бәс тіккенін анықтапты. Қазір әскерилерге е-GOV қосымшасы арқылы шектеу қойғанын және олардың әр қадамы бақылауда екенін баяндады.
Әскери полиция есепке тұрғандар егер тағы да құмар ойынға бәс тігіп жатса, олардың жұмыстан босатылатынын айтты.
Әскери полицияның сөзіне қарасақ, букмекерлік кеңселерге хабарласып, жұмыс істей өте тиімді болып отыр. Оның сөзінше, түрлі кеңселерді шарлап, тізімдерін ақтарып, біраз адамды есепке қойған соң, ойын ойнайтындар азайған, тіпті қойып кеткендер көбейген.
Лудомания қарапайым адамның өмірін құрдымға жіберіп, адамгершіліктен аттатып, абыройдан жұрдай етіп, суицид, қылмыс т.б. қасіреттерге ұшыратады. Ойын құмар адамдардың әскери қызметшілердің арасында болуы да өте қауіпті жағдай.
Еске сала кетсек, ойын құмарлыққа салынған Семейде әскери штабтың топография басшысы қызметтік бабын асыра пайдаланып, топографиялық құралдарды ломбардқа қойған болатын. Оның үстінен қылмыстық іс қозғалып, 2 жыл 6 айға сотталған болатын.",2025-02-10T17:30:08+05:00,2025-02-10T17:30:08+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/img_20250210_173615_693.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/0f97a056-8fd2-4035-a1f4-7b123b35e192.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/18562134-1f86-434a-b1e1-91e51c8b2cfc.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/238ccbb7-5715-469b-8cc3-f1dc51a1d0b9.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/7e604177-5446-41f0-ab0d-42eba31e5531.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/9cc7d596-8350-4861-a22f-787b9fbc9568.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/kaz-redakcija-kollazh.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/img_20250210_173615_693.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/img_20250210_173615_693.webp,
7215c845f3834110bb1cacc8bdb49ff6,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Құжат бойынша Шымкент Дубай сияқты: Мемлекеттік сатып алудың цифрлық жүйесі қалай күйреді?,"2022 жылы Қазақстанның Қаржы министрлігі мемлекеттік сатып алуларда жаңа дәуірдің басталғанын жариялады: шенеуніктер азаяды, елге көп нәрсені ашық көрсетеді, ал комиссиялардың орнына алгоритмдер жұмыс істейді.",investigations,https://kaz.orda.kz/kuzhat-bojynsha-shymkent-dubaj-sijakty-memlekettik-satyp-aludyn-cifrlyk-zhyjesi-kalaj-kyjredi-132288/,"2022 жылы Қазақстанның Қаржы министрлігі сүйінші сұрап, мемлекеттік сатып алуларда жаңа кезең басталғанын жариялады. Биліктің сөзінше шенеуніктер азайып, елге көп нәрсені ашық көрсетіп, комиссиялардың орнына алгоритм жұмыс істеуі керек еді. Мұнда негізгі жаңалық – рейтингтік-ұпайлық жүйені (РҰЖ) қолдану арқылы конкурс өткізу болды. Мұнда шешімді адам емес, автоматтандырылған бағдарлама қабылдайды. Алайда 2024 жылы бұл да жемқорлықты жоя алмайтыны белгілі болды. Тіпті парақорлық түрленіп, өзгеше тәсілмен етек жая бастады.
Orda.kz еліміздегі алаяқтардың мемлекеттік сатып алу жүйесін «алдауды» қалай үйренгенін баяндайды.
РҰЖ-де ең көп ұпай жинаған адам жеңеді. Адам қызметі барынша азайған, комиссиялар жойылған. Нәтижелерге шағымдану енді Ішкі мемлекеттік аудит департаменттерінде емес, тек сот арқылы жүруі тиіс. Бәрін тек мердігердің электронды портфелін бағалайтын алгоритм шешеді. Тәжірибе, төленген салықтардың үлесі, тапсырыс берушінің өңірінде тіркелуі... Құжаттарды жүктейсің, ұпай жинайсың, солай тендерге қатысасың. Бір қарағанда бәрі ашық секілді.
Ел құрылыс саласын бұл жүйе «құрдымнан шығарар» деп зор үміт артты. Себебі бұл түпсіз терең тұңғиыққа жемқорлық батырып жіберген сала еді. РҰЖ-ге дейін мұнда бәрін «келісімдер» шешетін. Әкімге жақын біреу немесе Ішкі мемлекеттік аудит департаменттерімен (ІМАД) байланысы барлар жеңеді. Олар кез келген конкурс нәтижесін жоққа шығара алатын. Теория бойынша, РҰЖ әкімдіктер мен аудиторлар арқылы болатын осындай «олпы тұстарды» жабуы керек еді.
Алғашқы дабыл белгілері 2023 жылы пайда болды. OLX секілді онлайн-платформаларда және Telegram-чаттарда мемлекеттік сатып алулар бойынша «көмек көрсету» ашық ұсыныла бастады. Бұл жай кеңес беру емес, дайын схемалар болатын. Жалған құжаттар, қолдан жасалған орындалған жұмыстар актілері, жалған авторлық және техникалық қадағалау құжаттары т.б. бар.
Ұпай жинау үшін алаяқтар тәжірибені «ауадан» алған. Тәжірибе үшін ұпай алу мақсатында алаяқтар оны қолдан жасаған. Жалған келісімшарттар, жалған қабылдау актілері қолданылған.
Мемлекеттік қызметкерді құжаттарды қолдан жасауға не итермелеуі мүмкін? Оның үстіне, мемлекеттік сатып алу порталында бүкіл алгоритмдер секунд сайын сақталатынын бәрі біледі.
2025 жылы Қарағанды облыстық соты «Селтей» ЖШС-ні мемлекеттік сатып алуларға қатысу құқығынан айырды. Себебі компания жұмыс тәжірибесіне қатысты жалған мәлімет ұсынған.
Компанияның мемлекеттік сатып алулар арқылы миллиардтаған қаражат болатын шарттарға қалай қол жеткізгенін қарастырайық.
Оның айтуынша, компания Шымкент қаласының қалалық орта сапасын бақылау және қадағалау басқармасымен келісіп, олардың жұмыс тәжірибесін «растау» батырмасын басқызып алған.
Әрі қарай жүктелген құжаттар мен басқарманың растауы Қазына комитетіне өтеді.
Шымкентте салынды деп көрсетілген сол тоғыз қабатты тұрғын үйлер мен әкімшілік ғимараттар шын мәнінде жоқ. Ал бұл құжаттарды растаған Шымкент әкімдігі ол туралы білген.
Нәтижесінде, шарттар тізіліміне сәйкес, «Селтей» ЖШС мемлекетпен жалпы сомасы 2 669 014 856 теңгеге шарттар жасасқан. Бұл тек бір ғана мысал.
Басқармадағы шенеуніктер ондаған компанияға құжаттарды қолдан жасап көмектескен. Мемлекетке келтірілген залал орасан зор және нақты есептеуге келмейді. Сот кабинетіндегі көптеген Шағын және орта кәсіпкерлік істері бойынша сот шешімдері (СМЭС) шенеуніктердің осы схемаға тікелей қатысы бар екенін дәлелдейді.
Бүкіл схеманы тарқатайық:
Журналистер мен нарық қатысушыларының дерегінше, Telegram-да осындай «кейстерді» сатумен айналысатын топтар ашық жұмыс істеп жатыр. Жиі айтылатын есімдердің бірі — Павлодардағы Әсел деген адам.
Бір «жеңіс үшін» пакеттің бағасы 30-дан 50 миллион теңгеге дейін барады. Сатушылар барлық құжаттардың мемлекеттік органдардан сәтті өтіп, келісілетінін уәде етеді.
Олардың байланыс деректері бәріне белгілі. Олар жасырынбайды. Байқап отырғандарыңыздай олар ешкімнен қорықпайды.
Сәулет бөлімдерінде, ГАСК-та, әкімдіктерде отырған шенеуніктер өздері осы схеманың бір бөлігіне айналды. Дереккөздердің айтуынша, Қаржы министрлігі болып жатқан жағдайдан хабардар. Нарық қатысушылары министрліктің жалған құжаттардың ағымын тоқтатуға тырысып жатқанын байқайды. Бірақ бүгінге дейін бұл әрекеттер жартылай ғана іске асады. Себебі жүйені ішінен жақсы білетіндер барлық тосқауылдарды — қосымша растау болсын, құжаттар тізімін күшейту болсын, әйтеу бір айла тауып оңай сан соқтырып кетеді.
Бұл — тек бір реформаның сәтсіздігі емес. Бұл — мемлекеттік сатып алудағы жемқорлықпен күресуге арналған жалғыз цифрлық реформаның күйреуі. Жеңімпаздар — сапалы құрылыс жүргізетіндер емес, құжаттарды қолдан жасауға «шебер» адамдар болып тұр. Мемлекет миллиардтаған қаражаттан айырылып жатыр. Мектептер мен ауруханалар емес, схемалар мен жалған жобалар салынып жатыр.
Өйткені бұл жүйе де күйрейтін болса, мемлекеттік сатып алудың толық цифрлануы тоқтап, бұрынғы тәсілге қайта оралуымыз ғажап емес.
Қаржы министрлігі бұл проблемалардан хабардар және заңдағы олқылықтарды жою үшін бірқатар түзетулер дайындап жатыр.
Осылайша Қазақстандағы жер-көкке сыйғызбай әуелі мақтап, артынша жерлеген тағы бір реформаның куәсі болдық.
Автор : Илья Астаханов",2025-04-28T17:00:23+05:00,2025-04-28T17:00:23+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/1745409214_goszakupki_mahinacii_shymkent_korrupcija_kollazh_kopija.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1745408480_akt-priemki.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1745408480_konkursy.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1745408480_reshenie.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/1745409214_goszakupki_mahinacii_shymkent_korrupcija_kollazh_kopija.webp,
52248b028d7cb3dcf3e838d4cd27b127,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Қылмыс әлемінің серкесі»: Оңтүстік Қазақстанды уысында ұстаған «Бас» атанған Серіктің жұмбақ тағдыры,"Orda.kz редакциясы Қазақстандағы қылмыстық топтың көсемі болған марқұм Серік «Голова» (ред. Бас) атанған азамат жайлы шындыққа жанаспайтын кейбір деректерді сейілту үшін, анығын жақындарынан және кезінде оған қатысты істі жүргізген құзырлы орган қызметкерінен сұрап, саралап көрді.",investigations,https://kaz.orda.kz/kylmys-aleminin-serkesi-ontystik-kazakstandy-uysynda-ustagan-bas-atangan-seriktin-zhumbak-tagdyry-133357/,"Orda.kz редакциясы Қазақстандағы қылмыстық топтың көсемі болған марқұм Серік «Голова» (ред. Бас) атанған азамат жайлы шындыққа жанаспайтын кейбір деректерді сейілту үшін, анығын жақындарынан және кезінде оған қатысты істі жүргізген құзырлы орган қызметкерінен сұрап, саралап көрді.
Orda.kz тілшісі оның неліктен өмірінің соңғы жылдарын жалғыздықта өткізгенін және өз өліміне кімнің кінәлі екенін айтқанын анықтады.
Қазақстандағы «қылмыс әлемінің серкелері» сиреп барады. Әуелі өте ақылды болғаны үшін «Бас» деген лақап атқа ие болған, Оңтүстік Қазақстанды ашса алақанында, жұмса жұдырығында ұстаған Серік Жаманаевтың кім екенін айта кетсек. 1965 жылы Алматы облысында дүниеге келген Серік Жаманаев Оңтүстік Қазақстанның Тараз, Шымкент қалаларына және Алматыға сөзі жүрген қылмыстық топты құрды. Жалпы 9 рет сотталған азамат 2021 жылы 18 қаңтарда 19 жылға бас бостандығынан айырылды.
Қазір сол төрт бірдей «серкенің» екеуі ғана тірі. Олар: Самара мен Бондо. Самара елордадағы №64 тергеу изоляторында сот үкімін күтіп отыр. Бондо болса, онкологиялық аурухананың төсегінде жатыр. Ал қалған екеуі – Лёха Маймыш пен Серік «Голова» – бақилық болды. Маймышты 2024 жылдың желтоқсанында Карелиядағы колониядан асылып тұрған күйінде тапса, Серік «Голова» 2025 жылдың сәуірінде Петропавлдың онкологиялық диспансерінде бауырдың қатерлі ісігінен көз жұмды. Серіктің өліміне байланысты СҚО полиция департаменті қылмыстық іс қозғап, жұбайының шағымы бойынша облыстық ҚАЖ департаменті қызметтік тексеріс жүргізді. Біздің тілшілер тергеу немен аяқталғанын анықтап қана қоймай, тәуелсіз Қазақстандағы ең атышулы қылмыс әлемінің серкесі – Серік Жаманбаевтың өміріндегі бұрын-соңды айтылмаған жайттарды да саралап көрді.
Марқұм Серік Жаманбаевтың туған-туыстарымен және жақын достарымен біз Қарғалы (бұрынғы Фабричный) ауылындағы орталық мешіт хатымханасында өткен ас кезінде таныстық. Қырқына марқұмның жары – Кәмилә Ахмұлаева арнайы шақырды. Алғашқы сұхбатымызды дәл осы Кәмиләдан алдық.
– Кәмилә, сіздің Петропавлдағы онкологиялық ауруханада жатқан жұбайыңызбен жолыға алмай қиналғаныңызды бұған дейін жазған едік. Сол мақала 2025 жылдың 25 сәуірі таңертең шықты. Ал сол арада 20 минут өткенде СҚО ҚАЖ департаментінен хабарласып, Серіктің қаза тапқанын жеткізді. Айтыңызшы, күйеуіңіздің қазасына нақты не себеп болды? Өйткені бұған дейін тәп-тәуір жүрген еді ғой?
– Сот-медициналық сараптама нәтижесіне қарасақ, күйеуімнің өліміне өңештегі қан тамырларының жарылып, ішкі ағзаларда қан азаюы себеп болған. Денесін зерттеген сарапшылар кеудесінде соққыдан қалған іздерді анықтады. Бұл жарақаттардың неден пайда болғаны күмән тудырғандықтан, Петропавлдағы тергеушілер қылмыстық іс қозғады. Мені ресми түрде жәбірленуші деп таныды. Тергеу әділ, толық әрі жан-жақты өтеді деп сеніп, мен Серіктің өлер алдында жазып кеткен хатын және оның президент пен бас прокурор атына жазған шағымының көшірмесін тергеушіге табыстадым.
– Ол хат сіздің қолыңызға қалай тиді? Туыстарының қолына берілмес бұрын, оның заттарын түрме қызметкерлері түгел тексермеді ме?
– Серік хатты өте сенімді жерге жасырыпты. Содан біз тауып алдық. Ол хатта өз өліміне мекеме әкімшілігін, дәрігерлерді және күзетші полиция қызметкерлерін айыптауды өтінген екен.
– Ал президент пен бас прокурорға жазған шағымында не айтты?
– Құқықтарының тапталғаны жөнінде айтыпты. Медициналық картасын ұрлап әкетті, мүгедектіктің үшінші тобынан екінші топқа ауыстыруға қатысты істі созып, дұрыс ем жүргізілмеді. Берілген дәрілердің пайдасынан зияны көп болды. Ішіне жиі қан кеткен екен.
— Тергеу қай сатыда тұр?
– 2025 жылдың 30 мамырында қылмыстық іс «қылмыстық құқықбұзушылық құрамының болмауына байланысты» тоқтатылды. Тергеуші күйеуімнің өз өлімімен, яғни бауырдың ісігінен болған деп шешті. Кінә артатын ешкім жоқ деп есептеді, сөйтіп істі жапты. Мен бұл шешіммен келіспедім. Сол себепті облыстық және Бас прокуратураға шағым түсірдім.
– Облыстық ҚАЖ департаменті қандай қызметтік тексеру жүргізді және нәтижесі қандай болды?
– ҚАЖ басшылығы осы жылдың наурызында ішкі тәртіп ережесін бұзған №66 түзеу мекемесінің қызметкеріне тәртіптік жаза қолданды. Ол түнгі сағат 23:00-ден кейін Серікті түрмедегі телефон арқылы маған қоңырау шалуға мәжбүрлеген. Күштеп қоңырау шалдырудағы мақсаты – құқық қорғаушының әлеуметтік желіде түрме басшылығын сынаған жазбасын өшіруін сұрау еді. Түнде телефон шалуға тыйым салынған, сол себепті бұл қызметкерге сөгіс берілді.
– Түсінікті. Енді, Кәмила, Серік жайлы ел арасында тараған түрлі әңгімелердің біріне тоқталсақ. Айтыңызшы, ол өмірінің соңында қоғамдық ұйымға мүше болғаны рас па? Мұндай қадам қылмыс әлеміндегі беделі бар оның ұстанымына қайшы ғой. Ол неге бұлай етті?
– Бұл менің өтінішім болды. 2025 жылдың наурызында мен Серікті «Әділет үшін» атты сотталғандардың құқығын қорғайтын қоғамдық бірлестікке кіруге көндірдім. Себебі, бірлестікке кіргенде ғана ұйымның белсенділері оның атынан мемлекеттік органдарға арыз-шағым жолдай алатын еді.
– Бұрынғы өз ережесімен жүретін қылмыс әлеміндегі беделді азаматтар отбасы құрмайтын. Өйткені бұл олардың жазылмаған заңына қайшы. Бірақ Серік сізбен ресми түрде некеге тұрған екен. Бұрынғы әйелдерінен туған екі баласына заңды күйеу болмаған. Неге сізді таңдап, ресми некеге отырды?
– Біз 2007 жылы мешітте неке қидырып, үш баланы бірге тәрбиеледік. Кейін колонияға бару мәселесі туындады. Ресми некеде болмағандықтан, маған ұзақ мерзімді кездесу рұқсаты берілмеді. Сол үшін біз 2013 жылы АХАЖ арқылы заңды түрде некемізді тіркедік.
– 16 жастағы қызыңыз неге сіздің тегіңізді алған, ал 15 жастағы ұлыңыз бен екі жастағы балаңыз әкесінің тегін алып жүр?
– Қауіпсіздік үшін солай болды. Алайда Жәнел қазір Ахмұлаеваның орнына Жаманаева болып, тегін ауыстырғысы келеді. Мен әкелікті анықтау туралы сотқа арыз түсірдім. Шешім шыққан соң бірден ауыстырамыз. Ол әкесін қатты жақсы көреді, үнемі мақтанышпен айтады.
– Сіз күйеуіңіздің «қылмыс әлеміндегі» мәртебесіне қалай қарайтын едіңіз?
– Не айтарымды да білмеймін. Ол – өте дана, сабырлы, әділ адам болатын. Көпшілік оны осы қасиеттері үшін сыйлайтын. Ал оны рецидивист, «өкіл әке» (крёстный отец) деп атауларына мен қарсы болдым. Иә, тоғыз рет сотталғаны рас, 1996 жылы Сочиде Дед Хасан мен Александр Клаузер секілді әйгілі «өз ережесімен жүретін ұрылар» қылмыс әлеміндегі беделін мойындап, оған «айдар» тақты. Бірақ бұл оның адами болмысын еш дық түсірмейтін. Мен Серікті мақтан тұтамын.
– Серік Қазақстандағы басқа «өз заңы өзінде болған ұрылармен» қандай қатынаста болды?
– Адам ретінде аралас-құралас болды. Лёха, Бондо және Самарамен олар аты шықпай тұрып-ақ таныс болған.
– Оны соңғы рет 2022 жылы соттаған еді. Коммерсантты сабап, абайсызда өлтіріп алғаны үшін 19 жылға бас бостандығынан айырылды. Серікпен бірге сотталғандардың тағдыры не болды?
– 10 адамның жетеуі бостандыққа шықты. Солардың бірі, менің туысқаным, еркіндікке шыққан соң үш айдан кейін бауырдың қатерлі ісігінен көз жұмды. Қалған үшеуі әлі де колонияда отыр.
– Күйеуіңіздің есірткі саудасына көзқарасы қандай еді? Ресми түрде ол заңсыз есірткі сақтау бойынша қылмыстық жауапкершілікке тартылған. Бірақ кейбіреулер оны түрмедегі шетелдік есірткі тасушыларды аяусыз жазалаған дейді. Тіпті жұрт арасында Серік олардың денесін күйдіріп, таңба қойып отырып жазалады деген қауесет тарап кетті...
– Серік есірткімен айналысатындарға мүлде қарсы болатын. Олармен күрескені үшін зардап шекті де. Серікке және «Абрам» деген лақап атпен танымал тағы бір беделді адамға құқық қорғаушылар есірткіні өздері «салып жіберіп», қамауға алған. Бірақ олар түрменің өзінде де есірткі саудасының жолын кесуге тырысты. Ал денесін күйдіріп жазалау мәселесіне келсек, 90-жылдары бір-ақ рет болған. Ол кезде синтетикалық есірткі таратқан шетелдіктің денесіне қыздырылған үтікпен таңба салған.
– Мінезі қатты болған екен. Кезінде журналист Оралғайша Омаршанованың өліміне қатысты тергеуде күйеуіңіздің есімі күдікті ретінде аталды. Сіз оның куәгер болғанын айттыңыз. Басқа деректерде айғақтар жетіспеген соң босатылғаны айтылады. Бұл істің соңы не болды?
– Бұл іс баяғыда жабылған. Одан кейін күйеуімді ешкім мазалаған жоқ, қайта жауап алуға шақырмады. Бір білетінім, сараптама жасалған жерден табылған сүйектердің журналистке тиесілі екені дәлелдеген жоқ.
– Сіз маған Серіктің көзі көгеріп, ісінген суретін жолдаған едіңіз. Ол жараны қай кезде, қандай жағдайда алды?
– Бұл сурет 2020 жылы түсірілген. Ол кезде соңғы ісі бойынша тергеу жүріп жатқан. Серіктің көзі қалай көгергенін Алматы тергеу абақтысының қызметкерлерінен немесе ҰҚК тергеу тобының мүшелерінен сұрасаңыз болады. Олар білуге керек.
–Соңғы жылдары күйеуіңіз туралы ешқандай хабар болмады. Ал басқа «серкелер», мәселен, Самара түрмелерге жазбаша үндеулерін жолдап, сотталғандарға белгілі бір жағдайларда қалай әрекет ету керектігін айтып отыратын. Ал Серік немен айналысты?
– Серік соңғы жылдары қоғамнан толық оқшауланып, жалғыз адам отыратын камерада жатты. Он бес жыл бұрын ол Ақтөбедегі жалпы режимдегі колонияда жазасын өтеп жатқан еді. Кейін оны Арқалықтағы жабық түрмеге ауыстырды. Артынша Жаман-сопкаға, одан соң Қарағандыға этаппен жөнелтті. 2019 жылы бостандыққа шықты. Үйде тоғыз ай ғана болып, қайтадан қамауға алынды. 2022 жылы Петропавл колониясына жіберілді. Біраз уақыт Қостанайдағы тергеу изоляторында отырды да, қайтадан Петропавлға оралды. Сол жақта, ауруханада қайтыс болды. Менің ойымша, оны әдейі жалғыз камераға қамап, адамдармен қарым-қатынасын шектеді. Серіктен қорықты, сондықтан әр қадамын бақылауда ұстады.
– Ол үнемі жалғыз камерада отырса, сіз оған қалай барып, жолығып жүрдіңіз?
– Еш қиындықсыз бардым. Жылына екі рет аз уақытқа, екі рет ұзақ уақытқа кездесуге құқығымыз бар еді. Солар арқылы жүздесіп тұрдық. Бұдан бөлек, апта сайын түрмедегі таксофоннан маған қоңырау шалатын.
– Кәмилә, құпия болмаса, сізге тергеушілер, прокурорлар немесе басқа тұлғалар сотқ пара беріп, күйеуіңіздің ісін жаптырып немесе ақтап аламыз деген ұсыныстар айтпады ма? Серік ұрлық, бопсалау, денсаулыққа ауыр зиян келтіру, есірткі, қару-жарақ сақтау сияқты істер бойынша айып тағылып сотталды ғой. Осындай істерді жеңілдетуге уәде берген «араағайындар» болмады ма?
– 2013 жылы бір арсыз әйел адам бізге көмектесемін деп уәде берді. Ол бұрынғы судья, адвокат болған, ал сол кезде нотариат кеңсесінің иесі еді. Өзінің құқық қорғау органдарындағы таныстарын айтып мақтанатын. Мен сеніп, бар жинаған 20 мың долларымды бердім. Ол Серікке мекеме ішін абаттандыру жұмыстарынан бас тартқаны үшін қосымша жаза қоспайтындай етіп, мәселені «реттеймін» деді. Алайда уәдесінде тұрмай, ақшамды алып, алдап кетті.
– Қылмыс әлеміндегі беделді адамдардың мемлекеттік құрылымдарда өз адамдары болады дейді. Серіктің де құқық қорғау органдарында «өз адамдары» болды ма? 90-жылдардағы қылмыстық қақтығыстар кезінде оған көмектескендер болды ма?
– Бұл жерде «көмектесті» деу басы артық сөз. 90-жылдары менің нағашы ағаларым құқық қорғау органдарында қызмет етті. Олар түрлі күдікпен Серікті бірнеше рет ұстауға мәжбүр болды. Мен ол кезде Серікті танымайтын едім. Кейін ағаларым қызметтен кеткен соң, біздің қарым-қатынасымызға назар аударды. Олар: «Басшылықтың бұйрығын орындадық. Ол кезде «ұрылар түрмеде отыруы керек» деген Жеглов ұстанымы үстем тұрды» дейтін. Өздері амалсыздан ұстағандарын түсіндірді. Дегенмен ағаларым Серікті мықты тұлға ретінде құрметтейтін. Ал сіздің нақты сұрағыңызға келсек, иә, жедел уәкілдердің арасында алдағы қауіп-қатер туралы Серікке алдын ала ескертіп жүретіндері де болды. Ескі дәуірдің «менттері» «өз заңы өзінде болған серкелерді» сыйлайтын.
—  Серіктің мүгедектік алуы және оның денсаулығына байланысты мерзімінен бұрын босатылуына қатысты түсініксіз нәрсе бар. Екі ай бұрын сіздер оның бауырында ісік пайда болып, ауырып жатқанын, соған қарамастан, екінші топ мүгедектігін бермей, колониядан босатпай отырғанына шағым жасаған едіңіздер. Бірақ басқа деректерге қарасақ, Серікті босатуға рұқсат берілгенін айтады. Сонда қайсысы шындық?
— 2022 жылы Серікке бауырының ауыруына байланысты үшінші топ мүгедектігі берілді. Ал 2024 жылы жағдайы нашарлап, бауырында ісік анықталған соң, оны екінші топқа көшіру керек болатын. Алайда олар көшірмеді. Біз соған байланысты наразылық білдірдік. 2025 жылдың 15 сәуірінде дәрігерлердің ресми түрде бас тарту туралы жауабын алдым да, сол күні-ақ eOtinish арқылы шағым түсірдім. 17 сәуірде оң жауап келді. Мен сот шешімімен Серікті жылдам босатады деп үміттендім, үйге алып кетеміз деп ойладым. Бірақ 2025 жылдың 26 сәуірі күні таңғы сағат тоғызда ол Петропавл қаласындағы онкологиялық ауруханада көз жұмды. Меніңше, дәрігерлер оның өмірінің аз қалғанын білгеннен кейін ғана оны босатуға келісім берген сияқты. Осылайша, олар өздерін қызметтік тексеруден және бізден болатын сыннан арашалап қалғысы келді.
—  Егер Серік бостандыққа шығып, емделіп, сырқатының беті қайтса, немен айналысар еді? Тіпті сіз өзіңіздің сұлулық салоныңыздан тапқан табысыңызбен күйеуіңізді, үш балаңызды қамтамасыз етіп отыра алар едіңіз. Бұл туралы сөйлесіп пе едіңіздер?
— Серік 2019 жылы түрмеден шыққанда туған ауылында мал өсіргісі келетінін айтқан. Ол ешқашан қол қусырып отырмайтын, отбасын асырау жүгін маған артпайтын. Нағыз отбасы иесі болатын, сенімді, мейірімді, қамқор әрі жанашыр адам еді. Оған талай мәрте бізбен бірге шетелге кетіп, өмірінің соңын тыныш жерде өткізуді ұсынғандар болды. Бірақ ол сүйікті ауылынан кетуден үзілді-кесілді бас тартты.
Қадірлі оқырман, біздің мақсатымыз марқұм Серік Жаманаевты ақтап алу немесе оның атағын шығару емес. Біз тек оны көзі тірісінде таныған адамдардың естеліктері арқылы қандай тұлға болғаны жайлы ақпарат жинауға тырысып көрдік. Мақаламыз безбенмен қатар тартып қойғанда шындықты ғана жеткізуі үшін қарсы тараптың өкілімен де тілдестік. Өзін Алик деп атауды өтінген полиция капитаны (қосымша) қылмыс әлемінің көлеңкелі тұстары мен Серік Жаманаев туралы аты-жөнін жарияламауды сұрап, біраз нәрсе айтты.
— Алик, сіз Серік Жаманаевпен таныс пе едіңіз?
— Жоқ, оны сырттай ғана білетінмін. Өзімен араласудың қажеті болмады. Алғаш рет ол туралы 1997 жылы естідім. Сол кезде мені Ұйымдасқан қылмыспен күрес басқармасындағы әзірлеу бөліміне ауыстырды. Ол жерде қылмыс әлеміндегі адамдарды бақылау істерін жүргізетінбіз. Бір күні Мемлекеттік тергеу комитетінің қызметкерлері Жаманаевты оның жиенінің үйлену тойында ұстады. Жиені Ұзынағаш ауылындағы полиция басшысының қызына үйленіп жатқан еді. Ол кезде Жаманаев түрмеден енді босап шыққан еді. Содан отбасының тойына келген кезі. Ұзақ уақыт бостандықта жүрмесін деп, оны басқа адамдармен бірге бірден қамауға алды. Қызмет бабымен тексергенде біреуінен тапанша, екіншісінен есірткі табылды. Ал Жаманаевтың өзінен оқ-дәрі мен есірткі заттары шықты. Сөйтіп, менің оған қатысты бақылау ісімді тергеудің бас органы өзіне алып қойды. Ал мен болсам, оның жақын туысы жайлы түскен жедел мәліметтерді тексерумен айналыстым. Ол туысы Ұзынағаш пен Қаскелеңдегі кәсіпкерлерден «алым-салық» алып отыр деген күдік болған. Бірақ дәлел жетіспегендіктен, қылмыстық іс қозғалған жоқ сияқты. Қазір нақтысын есіме түсіре тұрмын.
— 1990-жылдардағы қиын кезеңде, полиция дереккөздерінің сүйенсек, «Бас» атанған Серік Жаманаев қандай адам болған?
— Мәртебесіне сай қатты, мықты тұлға еді. Алматыда ол күзетшілерімен бірге жүретін. Кейде адвокатымен бірге көзге түсетін. «Мерседес-600» темір тұлпарына мініп, қала ішінде емін-еркін жүретін. Кейінірек сол адвокаттың мәйіті табылды.
— Маймыш пен «Бас» атанған Серік Жаманаевтың араға 4 ай салып, бірінің артынан бірі көз жұмғаны күдікті көрінбей ме?
— Өз басым қастандық жайлы болжамдарға сенбеймін. Әсіресе «қылмыс әлемінің серкелеріне» қатысты айтқандарға нанбаймын.  «Бас» (Голова) ісіктен қайтыс болды. Бұл ресми ақпарат, оған қосарым жоқ. Ал Маймыштың өлімі күмән тудырады. Меніңше, өз адамдары оның көзін жойды. Сіздердің мақалаларыңыздың бірінде бір тәжірибелі кісі оны колонияда федералдардың арнайы адамдары өлтірді деген пікір айтыпты. Ол кісі «Маймыш Ресейдегі арнайы әскери операцияға қарсы шығып, сотталушыларды майданға тартуға қарсылық білдіргені үшін өлтірілді» дейді. Бірақ бұл – хайп үшін айтылған бос сөз! Одан артығын айтайын, қазір қалған қылмыскерлердің өзі түгел түрмеде өледі. Олардың кейбірімен өзім сөйлескенмін, сондықтан не айтып тұрғанымды білемін. Бұрынғы қылмыскерлер түрмеде негізінен туберкулезден көз жұматын, ал қазіргі «беделді қылмыскерлердің» көбі — есірткіден өліп жатыр. Ұзақ уақыт қамауда отырған соң, олар ішімдік пен есірткіге салынып кетеді. Одан кейін ағзасы сыр береді, аурулары асқынады. Ақыры бақилық болады. Бұрынғы ұрылардың жолымен жүрген Саша Клаузерді түрмедегілер төбесіне көтеріп, «шын ұры» деп құрметпен еске алатыны есімде қалыпты.
Оператив деректерге сенсек, құқық қорғау органдары Серіктің жақын туысының үстінен тексеріс жүргізген. Оны Ұзын-Ағаш пен Қаскелеңдегі кәсіпкерлерден заңсыз ақша жинады деп күдіктенген. Алайда айғақтар жеткіліксіз болғандықтан, қылмыстық іс қозғалған жоқ секілді. Толық мәлімет қазір жадымда жоқ.
– Ал 90-жылдары Серік Голова қандай адам болған? Полиция дереккөздері не дейді?
– Серіктің туған-туыстары мен достары оны денсаулығына байланысты босатпағанын, себебі билік оның жұрт білмейтін құпия мәліметті айтады деп қорыққанын айтады. Бұл пікірге не дейсіз?
– Жалпы Серік Жаманаевтан бөлек, қылмыс әлемінде шайқап жүргендер туралы айтар болсам, қазіргі кезде ешбір судья оларды, тіпті басынан бақайшағына дейін ақша жаудырамын деп ұсынса да, бостандыққа шығармайды. Өйткені, ондай азаматтардың өлер алдында бірдеңе бүлдіріп жүрмесіне кім кепіл? Жоғарыдан ұйымдасқан қылмысқа қарсы күресу туралы нақты тапсырма берілген. Сондықтан құқық қорғау органдары мен судьялар соны бұлжытпай орындайды.Мәселе – олардың бостандықта жүріп, елдегі қылмыстық ахуалға әсер етуінде емес. Кейде шетелдік барлау қызметтері өз мүддесі үшін дәл осындай адамдарды қолжаулық етуге тырысады. Ал енді ҰҚҚ серкелерінің бірін босата қалсаң, ол өз адамдарын алға шығарып, саясатқа да араласуы мүмкін. Ал мұның ешкімге қажеті жоқ. Қараңыз, бір атышулы азамат Қаңтар оқиғасында көзге түсті де, кейін көп жылға бас бостандығынан айырылды. Ол жаппай тәртіпсіздік пен мемлекеттік төңкеріс жасауға тырысты деген айыппен.
– Серік Жаманаевтың әйелі кейбір полиция қызметкерлері күйеуіне алдын ала мәлімет беріп отырғанын айтқан еді. Сіз құқық қорғау органдарында қызмет еткен кезде қызметтегі адалдықты бұзған мұндай жағдайларға тап болдыңыз ба?
– Иә, болған. Ол кезде бізде Фрунзе аудандық ішкі істер бөлімінде бір опер жұмыс істейтін. Мен оған сенбейтінмін. Өзі әріптестеріне жиі мұрнын шүйіріп қарайтын, үнемі бір нәрсеге көңілі толмай жүретін, бәрімізді сынап-мінеп, кекетіп сөйлейтін. Кейін ол ҰҚҚБ-ға (ұйымдасқан қылмысқа қарсы басқарма) ауысты. Сол жақта жүріп, ақыры қарсы жақтың адамдарына жұмыс істегені әшкереленді. Яғни қызметтік мүддеге сатқындық жасаған бір нақты жағдай болды.
— Жұрт арасында «қылмыстық әлемнің серкелері өте зерек, ақылды, көшбасшылық қабілеті бар, классикалық әдебиетке, өнерге, музыкаға әуес адамдар» деген пікір бар. Кейбірі Абайтанушы, кейбірі ақын, жазушы. Бұл жай ғана әсірелеу ме, әлде олар шынымен жан-жақты дамыған тұлғалар ма?
– Менің байқауымша, олар қалыптасқан жағдайдан бөлек, өзгеше ойлай алатын адамдар. Ақылды, психологияға өте мықты болады. Олар адамды тыңдай біледі, өзіне баурап алады. Өзім маман емеспін, бірақ өзгелердің айтуынша, олар шын мәнінде классикалық әдебиеттен, өнерден, музыкадан хабардар болады. Спорт пен ұлттық дәстүрлерді де жақсы біледі. Бірақ, өкінішке қарай, олардың энергиясы – өркендетуге емес, қиратуға жұмсалады. Мұны олардың құрбаны болған жандар жақсы біледі. Егер сіз сол жәбірленушілермен сөйлессеңіз, қылмыскерлер жайлы әсіреленген әңгімелердің бәрін сыпырып, шынайы жағдайды ашық айтып берер еді.
— Сіз оларға қатысты тараған көп мифтің бірін жоққа шығара аласыз ба?
– Әрине! Ең көп тараған миф – бұл ұрылардың бәрі бір-біріне бауыр, әрқашан бір-бірі үшін отқа түседі деген аңыз. Бұл – шындыққа жанаспайды. Мүмкін, кеңес заманында солай болған шығар, бірақ қазіргі «жыртқыштар дәуірінде» ондай ұғым қалмаған. Қазіргі заманда олар бір-бірімен дос емес. Олар тек іскерлік мүдде үшін араласады, қажет кезде өз әріптесін бәсекеден құтылу үшін құрбан етуге де дайын тұрады.
— Қазір олар қылмыстық жолмен қалай табыс тауып отыр?
— Бұл сұраққа нақты жауап бере алмаймын. Өйткені құқық қорғау органдарынан кеткеніме біраз болды. Әрі қазір «өкіл әкелердің» тағдырын қадағалап жүрген жоқпын. Бірақ болжауымша, олар табыс әкелетін кез келген салаға араласады, тек мұнай-газ секторына кіре алмаған. Себебі бұл салаға оларды әлі күнге дейін жолатпайды. Кейде таза кәсіпкерлердің өздері де мұнайға жолай алмайды. Өйткені бұл саланы шетелдік инвесторлар бақылап отыр. Қылмыстық топтар ең көп айналысатын іс деп ішімдік саудасын, металлургия кәсіпорындарын, астыртын құмар ойындарды, қызмет көрсету бағытын, сауда мен қоғамдық тамақтану орындарын айтуға болады.
— Олар әлі күнге дейін түрмелерге бақылаушы тағайындап отыра ма?
— Бұл, бәлкім, олардың бұрыннан келе жатқан жалғыз «ерекше ықпалы» шығар. Бірақ қазір бұл да оңай емес. Соңғы жылдары қылмыстық беделі бар адамдарды қатал режимдегі колонияларда ұзақ ұстамайды. Оларды бір орыннан екінші орынға жиі ауыстырып отырады. Мысалы, сол Махар сияқты қылмыскерлер. Бұл — олардың колонияларда ықпалын арттырып, өз ережесін орнатпауы үшін жасалады. Яғни, басқаларды көтеріліске итермелеп, жазаны өтеу шарттарын жеңілдетуге ұмтылмасын деген мақсатта. Қазір түрмелерде мұндай беделділер сиреді.
— Қылмыс әлемінің серкелері ұсталғанда әртүрлі мінез көрсетеді. Біреулері — мысалы, марқұм Лёха Маймыш — өздерінің қылмыстық иерархиядағы жоғары дәрежесін ашық айтып, тіпті сонымен мақтанған еді. Ал кейбірі бұл жайлы жұмған аузын ашпайды. Тергеуші нақты сұрағанда ғана мойындайды. Неліктен олар осындай мінез көрсетеді деп ойлайсыз?
— Біздің «серкелер» өмірдің талай өткелінен өткен. Сондықтан телекамера алдында: «Мен — қылмыс әлемінің серкесімін!» деп шіреніп тұруға құмар емес. Бұл жағынан олар грузин қылмыскерлеріне ұқсамайды. Мысалы Ресей құқық қорғау органдарының назарына іліккенде, грузиндер өз дәрежесін ашық көрсетіп, жасырмай, мақтана айтып береді.
— Көптеген «серкелер» есірткі саудасы үшін сотталған. Бірақ адвокаттары мен туыстарының айтуынша, олар жылдар өте келе есірткі саудасына деген көзқарасын өзгертіп, оған қарсы күреседі екен. Сіз осы пікір жайлы не айтасыз?
— Бұл «бал аралары балға қарсы» деген секілді сөз ғой. Олар әрдайым есірткі арқылы келетін орасан табыстан пайда көреді. Ал түрмелерде кейбір нашақорларға қарсы шықса, ол — тек өзіне қарсы келген, бағынбайтын бәсекелестерін жою үшін жасалған іс. Әйтпесе олар бұл саладан шет қалған емес.
— Соңғы 15–20 жылда талай қылмыстық беделі бар тұлғалар өз кәсіптерін заңдастырып, біртіндеп көлеңкелі әлемнен кетуге тырысты. «Ұрылардың ортақ қазынасы» қазір қалай және қайда жиналады?
— «Ұрылардың ортақ қазынасы» (общак) тек қылмыстық жолмен келген табыс. Оған түрмедегілер бостандықта жүргендерге ақша қосады деген қате түсінік. Өздеріңіз ойлап қараңыздаршы, сотталушылардың ақша жинайтын ұжымы қайдан болады? Сотталғандар өз ақшаларын өздеріне, күнкөрісіне, туыстарына, адвокаттарына береді. Ал кейбір енді ғана сотталғандар сол «ұрылардың ортақ қазынасынан» (общак) өз үлесін алады. Ал бостандықта жүрген «серкелер» ақшаны өздері табады.
Автор: Жанар Құсанова",2025-06-19T18:22:36+05:00,2025-06-19T18:22:36+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/kollazh-serik-golova.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1750317104_skrinshot-semi-golovy-na-40.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1750317309_skrinshot-predsmertnoj-zapiski-golovy.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1750317356_skrinshot-obraschenija-golovy-k-prezidentu.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1750317455_foto-semi-dzhamanaevyh.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1750317514_foto-izbitogo-golovy.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1750317676_foto-dzhamanaeva-serika-v-molodosti.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1750317748_foto-vorov-v-zakone.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1750317963_foto-zaderzhanija-banditov.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1750318051_foto-nadziratelej-i-zjekov.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/kollazh-serik-golova.webp,
333b1c33cf6d7a490eb6a4c4ef4d4170,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қытай қазақтарының үнсіздігі: Азап пен арман арасында,"Қазір Шыңжаң (ред. қытайша хing jiang - жаңа жер) деп аталатын, кезінде Шығыс Түркістан деп аталған өңірде және Қытайдың басқа жерлерінде этникалық қазақтар мекен етеді.",investigations,https://kaz.orda.kz/kytaj-kazaktarynyn-ynsizdigi-azap-pen-arman-arasynda-128304/,"Orda.kz бұған дейін ауған қазақтары жайлы жазған болатын. Қазір Шыңжаң (ред. қытайша Xing Jiang - жаңа жер) деп аталатын, кезінде Шығыс Түркістан деп аталған өңірде және Қытайдың басқа жерлерінде этникалық қазақтар мекен етеді. Редакция Қытайдағы қазақтардың жағдайын білу үшін елге көшіп келген және арғы беттегі қазақтарға хабарласты. Сондай-ақ Қытайдағы лагерлерде отырып шыққан адамдардан сұхбат алды.
Ескерту: мақала басқа мемлекеттің ішкі саясатына араласу емес, тек болған жағдайды бастан кешірген адамдардың оқиғаларына негізделген.
Orda.kz тілшісі қазіргі кезде Қытайдың «қайта тәрбиелеу» лагерлерінен шығып, Қазақстанға оралған азаматтарға құқықтық көмек көрсетіп жүрген «Халықаралық Құқықтық Бастама» ұйымының президенті Айна Шорманбаеваға хабарласты.
Құқық қорғаушы лагерде отырып шыққан, саны аз ұлттардың өкілдеріне медициналық және психологиялық көмек керек екенін айтты. Оның айтуынша бүгінгі күнге дейін әлі лагерден шыққан, олардың ұйымдарынан құқықтық көмек алып жатқандар бар.
Orda.kz тілшісі лагерде отырып шыққан азаматқа хабарласып бастан кешкен жағдайы жайлы сұрастырды.
Шығыс Түркістанның Іле қазақ облысында дүниеге келген азамат өзін еш себепсіз 2017 жылы сол өңірдің лагеріне қамағанын, «үй қамақты қосқанда 1 жыл 8 ай отырғанын» айтты. Әуелі оны түзету лагерінен бұрын 3 күн түрмеге қамапты. Артынша сол аудандағы лагерге апарған.
Ол денсаулығынан айырылып, жүре алмай қалғанда барып лагерден шығарғанын айтты.
Ол өз жағдайы жайлы көбінің білетінін, қол ұшын бере қоймайтынын айтып қынжылды.
Тағы бір қайта тәрбиелеу орындарында отырып шыққан әйел өзінің 7 рет ауысып қамалғанда көргендерін баяндап берді. Қазақстанға келіп қайтқан Айнұр (ред. есімі өзгертілді) ол жақта үлкен цехті басқарғанын айтты. Оны «Қазақстанға келіп қайтқан соң, санасы уланды» деп ұстаған.
Бірінші қамау (12 күн)
Ол өзін 2017 жылы қамайтындарын ескертпей, «сіз 2 сағатқа келіп кетіңіз, әңгімеміз бар» деп себепсіз ұстап аудандық түрмеге апарып қамағандарын айтты. Бара жатқанда бір қазақ полицейдің жаны ашып, телефонын беріпті. Ол жігітіне қоңырау шалыпты, жігіті болса соңдарынан көлікпен келе жатқанын айтып, бір тоқтағанда сөйлесейік депті.
Түрмеде оларға арнайы киім ұсыныпты. Тек іш киімдерін алып кірген. Оның сөзінше, 15 адамнан бөліп түрмеге кіргізген. Ертеңінде олардың ауылының ғұңзозу* (gong zuo zu) деген қызметтік тобының бастығы келген. (ред. Гұңзозу — Шыңжаңдағы соңғы уақытта таралған қызмет. Кедей аудандардың жағдайын жақсарту үшін ішкі қытайдан келгендер). Олар қызмет істейтін болған соң, бір жағы қол астында 30 шақты әйел істеген соң барынша босатып алуға тырысатындарын айтыпты. Бұл кезде Қытайда құрылтай өтіп жатқан кез, 2017 жылдың қазан айының соңына дейін, 24-іне дейін құрылтай екен. Сол біткенде шығарып алатындарын айтқан соң, Айнұр 12 күн шыдап, күн санағанын айтты.
Екінші қамау (3 ай)
Ол 12 күн өткен соң, өздерін аудандық «тәрбиелеу орталығына» әкелгенін айтты.
Оларға осы қайта тәрбиелеу орталығында көрпе жастық, тіс жуғыш, көк ыдыс беріліпті. Бұл жерде 3 ай жатқан ол басында 6 қыздан камераларға бөлгенін, артынша әкелген адамдарының саны артып 12 қыз болғанын айтты. Онда Қазақстанның діни мемлекет екенін, содан саналары уланғанын, сол себепті 1 жыл осы жерде оқитындарын айтыпты. Ол осы екінші келген орынға адамдардың симай қалғанын, күнде адамдарды әкелетінін айтты. 3 айдан соң ысқырғанда берілген заттарды жинап, буып, түйіп дайын тұруды ескерткен. Солай түн жарымда ысқырып, автобусқа тиеп басқа орталыққа ауыстырып әкеткен. Әке-шешесі Қазақстанға көшіп кеткеннен кейін ол өзіне түрмеде ешбір туысы бәлесі жұғады деп қарайласпағанын айтады. Сонда ай сайынғы етеккірі келгенде басында біреудікін пайдалануға мәжбүр болыпты. Қайта тәрбиелеу орталығының әйел мұғалімдері жаны ашыған соң, жақыныңа хабарлас деген. Туыстарынан күдерін үзген ол жігітіне хабарласқан. Сонымен жүріп жүрген жігіті қажетті затын әкеліп беріп тұрған.
Үшінші қамау (1,5 ай)
Оның сөзінше қалай сезініп тұрғанын, кінәсін мойындай отырып, «ашық үн қату» арқылы қылмысты екенін жазып шығатын есеп беру қағаздарын толтыртқызған.
Ол өз қылмысын басқадай етіп, болған жайды жазғанын айтты.
Төртінші қамау (1 ай)
Чуаң ие джи ди (chuang ye ji di) деген жерге, «нөмірі бірінші кәсіппен тәрбиелеу орталығына» әкелді. Ол бұл жерде тіл үйрететін орын дейін десең, қытай тілін жақсы білетін, білімді азаматтар да қамалғанын айтты. Оның өзі де қытайша жақсы біледі екен.
Тағы бір қызығы ол «орталықта» этникалық қытайлар да бар екенін айтты. Оның сөзінше олардың  көбісі  - ұйғырлар, қалғаны моңғол, қырғыз ұлттары. Ол бұл төртінші орталыққа парталарды енді әкеліп түсіргендерін айтты. Отырғандар оларды өздері құрастырып, күнделікті тазалықты сақтап, бір ай бойы тазалықпен айналысқан.
Бесінші қамау (4 ай)
Бесінші рет ауыстырғанда Айнұр «Қазақстанға қатысы бар адамдарды партия (dang xiao) мектепте 2 ай егін егумен айналысқанын, 2 айдай сабақ оқығанын айтты. Бұл ғимараттың бір жағы балалар лагері, бір жағы қарттарға арналға. Оларды ортасындағы ғимаратқа орналастырыпты. Ол бұрын лагерде бірге отырған Әткәм деген ұйғыр әйелдің 6 баласын сол жерден көргенін айтты.
Бұл жерде басқа түрмелерге қарағанда айырмашылығы — 1 сағат далаға жүргізіп қоятын көрінеді. Аспанды көріп, желді сезіп қуанып қалған. Сонда жүргенде «Қазақстанға кетесіңдер, сондағы туыстарың іздеп жатыр» деп бір қуантыпты. Сонымен тамыз айында шетелден келген тілшілерге көрсету үшін оларды осы жерден басқа орталыққа апарып отырғанын айтты. Шетелден келгендердің алдында тілшілерге алдын ала берілген 100 түрлі сұрақты жаттап, боянып, жарасымды киім киіп, өз еркімен жүрген адамдардай кейіп танытқанын баяндап берді.
Алтыншы қамау (3 күн) және жетінші қамау (1,5 ай)
Алтыншы рет көшіргенде бұрын сот мекемесі болған орталыққа қайта ауыстырғанын айтты. Шығамыз деп үміттеніп жүргенде бұл көшіргендері психологиялық жақтан өте ауыр соққы болған.
Соңғы рет көшіргенде тазалық істеген кәсіппен айналысу орталығына қайта ауыстырыпты. Ауысқан кәсіп үйренетін жерде 1,5 айдай тұрыпты. Ол 2017 жылдың қазан айының 14-і қамалғаннан 2018 жылы 23 қыркүйекте бостандыққа шыққан. Шыққанда елдің алдында бар «қылмысын» мойындап оқып шығуын талап еткен. Сонымен ел алдында дауыстап қылмысты екенін айтқан.
Ол бұдан кейін кез келген уақытта шақыртқандарын, көшеде сақшылар көрсе, тізерлетіп сұрақтың астына алғандарын баяндап берді. Өзін көшеде адамның бетінен танитын камераның қара тізіміне енгізіп қойған екен. Туыстары теріс айналып, бұрын өзі басқарған цехті басқа біреулер иемденіп, заттарының бәрін тартып алған. Ол бәрінен бұрын түрмедегі азап емес, шыққаннан кейінгі жақындарының теріс айналғаны жанына батқанын айтады. Бірақ әу баста соңынан іздеген жүріп жүрген жігіті оған пәтер жалдап беріп, артынша некелерін қиып, шаңырақ көтеріпті.
Сонымен Айнұр өзінің қатарынан 3 ұрпағының қара тізімге енетінін түрмеде жатқанда естігенін, сол ұрпағы үшін зарлап жүріп әрең құжатын алып, елге келгенін айтады. Жүктілік кезінде күні-түні шақыртып, тексергендерін, баласынан айырылып қала жаздаған. Қазақстанға келгенде де туыстары, әке-шешесі қабылдамаған. Барар жер, басар тауы жоқ күйеуінің алыс туыстарын жағалап кеткен. Ішіндегі баласын Қазақстанда босанған Айнұрдың баласы  қазір 5 жасқа толған. Екінші рет те құрсақ көтеріп, тағы бір бала дүниеге әкеліпті.
Ол осы басынан өткен оқиғадан кейін Отанның қадірін білгенін, сұраушысы — мемлекеті болғанының қандай екенін ұққанын айтты.
Ол өзінің қалқанша безі, ұйқы безі зақымданғанын, енді бала көтеруге денсаулығы келмейтінін айтты. Қазір енді екі баласын бағып, адам қылып тәрбиелеп өсірсем деп отыр.
Сондай-ақ Қазақстанда Қытайдағы туыстарын жоқтап, елшілік алдында тұрған қазақтар бар. Қарашаның 11-і күні олар елшілік алдына шыққандарына 1273 күн болғанын хабарлады. Orda.kz оларға хабарласып, талаптары жайлы сұрады. Гаухар Құрманәлиева есімді әйел өзінің туысы Асқар Азатбекті Қазақстан азаматтығын алғанына қарамай ұстап кеткенін мәлімдеді. Ол туысын елге қайтарғысы келеді.
Оның сөзінше, Қытайдағы құжаты өшірілген.
Елшілік алдында тағы бірнеше адам туыстарын жоқтап тұр. Солардың бірі Ақиқат Қалиолла. Ол әкесі Қалиолланың түрмеде қаза болғанын, ал анасы мен інісінің хабарсыз кеткенін айтады. Ол анасы мен інісін хабарын беруін, қайтаруын сұрайды.
Тағы бірнеше әйел кісілер де туыстарын жоқтап елшілік алдына келіпті.
Orda.kz осы мәселе бойынша Сыртқы істер министрлігіне және Ішкі істер министрлігіне арнайы сауал жолдаған болатын. Ведомство Қазақстан азаматтарынан ҚХР аумағында туыстары бар екендігі туралы өтініштер келіп түскен жағдайда, қазақстандық консулдық қызмет олардың мәселелерін шешуге көмек көрсету үшін Қытай тарапымен келіссөздер жүргізіліп,  кеңес берілетінін атап өтті.
Сонымен қатар, СІМ Қазақстанның басқа мемлекеттердің ішкі істеріне араласпау, олардың егемендігін және аумақтық тұтастығын құрметтеу қағидаттарын берік ұстанатынын, бұл қағидалар БҰҰ Жарғысы мен халықаралық құқық актілерінде белгіленгенін айтты.
Сонымен қатар Orda.kz еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігіне де арнайы сауал жолдаған болатын. Министрліктің мәліметіне қарасақ, 1991 жылдан бері Қазақстанға 1 миллион 144,9 мың этникалық қазақ қоныс аударған. Соның ішінде 369 682 адам Қытай Халық Республикасынан (ҚХР) келген. Ең көп көшіп келгендер Алматы (234 519 адам) және Шығыс Қазақстан (42 283 адам) облыстарында тіркелген. 2024 жылдың 18 қарашасындағы жағдай бойынша, 16 535 қандас көшіп келгендердің 7 584-і (45,9%) Қытайдан келген. Миграциялық ағымдарды реттеу мәселесіне қатысты министрлік қандас мәртебесін беру немесе ұзарту белгілі бір қоныс аудару шарттарына сай жүзеге асатынын түсіндірді, оның ішінде жұмысқа орналастыру, отбасы мүшелерімен қайта қосылу немесе Қазақстандағы жоғары оқу орындарында оқу.
Лагерлер жайлы Қытайдың Қазақстандағы төтенше және өкілетті елшісі Чжан Сяо 2021 жылы БАҚ өкілдеріне сұхбат беріп, күшпен «ассимиляция» жүргізу, күштеп лагерлерге отырғызу, азаптау сынды батыстың БАҚ өкілдері жазып жүрген ақпараттарды жоққа шығарды.
БҰҰ-ның адам құқықтары жөніндегі жоғарғы комиссиясының аппараты 2022 жылы Қытай Халық Республикасы, Шыңжаң-Ұйғыр автономиялық ауданындағы адам құқықтары мәселелерін бағалау жөнінде баяндама жасады. Баяндамада 150-ден аса тармақтан тұратын адам құқықтары жайлы мәселе айтылды. Orda.kz тілшісі сол баяндаманы толық саралап, қысқаша назарларыңызға ұсынады.
60, 61, 63 тармақтарда мынадай мәліметтер жазылған:
Сондай-ақ баяндамада көп жылға сотталғандар санының артқаны жайлы да жазылды.
Баяндамада түрме ғимараттарының көлемі ұлғайғаныжәне жаңа ғимараттар салынғаны жайлы жазылды.
Қысқаша баяндамада Қытайдағы ұйғыр, қазақ сынды аз санды ұлттардың қалай құқығын таптап жатқаны, ұсталғандардың этникалық жағынан аз санды ұлттарға жататыны айтsлды.  Ұсталғандар адвокат та жалдай алмады. Сондай-ақ, баядамада дін жағынан қатты қадағалау мен шектеу болды делінген.
Ал мәжбүрлі түрде «қайта тәрбиелеу» лагерлеріне әкетіп, мәжбүрлі түрде еңбекке салу жайлы:
Сонымен қатар, ұсталған адамның қайда екені жайлы туыстарына хабарламау арқылы туыстық байланысты үзіп отырғаны жайлы жазылған.
Сондай-ақ жалпы бала санын шектеу саясатына тоқтала кетеді (2019 -2017 жылдар аралығында 48,7% ға бала туу азайды):
Баяндамада басқа да құқықтық мәселелер көтерілді. Жалпы баяндаманың соңында БҰҰ Қытай үкіметіне лагердегілерді босатуға және іздеп келген адамдарға хабарын беруге шақырды.
Өткен ғасырда Қазақстандағы қазақтар Ресей құрамында, ал Қытайдағы қазақтар Қытай құрамында болғанда Ілеге қатысты екі ел Петербор келісімін жасап, шекара сызығы сызылды. Солайша Шығыс Түркістан жері арғы бетте қалып қойды.
Шыңжаңдағы қайта тәрбиелеу лагерлерінің жабылуы туралы Қытай үкіметі мәлімдеді. 2022 жылдың қыркүйегіндегі Washington Post мақаласында «қайта тәрбиелеу лагерінің бағдарламасы халықаралық қысымнан соң 2019 жылы тоқтаған сияқты» деген қорытынды жасалды. Ал The Guardian басылымының деректеріне сүйенсек, Австралиялық саясат институтының зерттеушілері Қытай билігі 2019-2020 жылдары Шыңжаң провинциясында 380 лагер салынғаны жайлы айтқанын жазды.
Экономикасы мен технологиясы дамыған Қытай Халық Республикасында қазір 1,6 миллион қазақ тұрып жатыр. Далалық қазақтар өткен дәуірлердегідей мал ұстап, көшіп-қонып, жайлауға шығуын жалғастырып отырса да тұрмыс тіршілігі қоғамның дамуына ілесе отырықшы өмірге бейімделген. Қазір Қытай партиясы кейбір жерлерде жаназа шығаруға тыйым салған. Олар қандай жағдай болса да дәстүр мен салтын барынша сақтап келеді. Олардың өмір салты жайлы Youtube-та және тағы да басқа әлеуметтік желілерде жариялаған бейнежазбалар өте көп. Ал қалалық қазақтардың көбі мемлекеттік мекемелерде жұмыс істейді.  Назарларыңызға мына East qazaq people арнасының бейнежазбасын ұсынамыз.
Таза қазақша сөйлеп тұрған, ат құлағында ойнайтын ақсақал Іле қазағы, 63 жаста.
Жақында Қытайдағы қазақтардың өмірі жайлы Қытай елі түсірген «Менің Алтайым» атты сериал Канн фестивалінде шорт-тізімге енді және біздің телеарналардың бірінен көрсетілді. Қазір қазақ еліне қонаққа келіп жатқандар көп. Алайда олар тілшілерімізге сұхбат беруден бас тартты. Оның себебін «телефонымыз тыңдалады», «қайта Қытайға барғанда бәле болады» деп түсіндірді. Алып мемлекеттен келген этникалық қазақтар бүгінде осы елге қызмет етіп, елдің бір-бір азаматына айналды. Ал арғы беттегі қазақтар қатаң заңға бағынып, аяғын аңдып басады.
Ауғанстандағы қазақтар жайлы мына материалдан оқыңыз.",2024-11-29T10:00:05+05:00,2024-11-29T10:00:05+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/0857e773-1187-4b4f-afd1-07c94823bb45.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/1732784415_photo_2024-11-28_10-01-15.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/1732784415_tapipai.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/81756846-1a9a-40a6-92cc-9bd04c8346b9.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/83577c2d-3f54-46bd-849b-6f55a3177654.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/8f9ab3d5-6529-47cb-89ba-c5641b28cef8.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/img_20241113_154220_272.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/screenshot_20241113_130111_all-pdf-reader.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/screenshot_20241114_113444_remini.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/screenshot_20241115_093303_all-pdf-reader.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/0857e773-1187-4b4f-afd1-07c94823bb45.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/0857e773-1187-4b4f-afd1-07c94823bb45.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/xinjiang_in_china_disputed_hatched_all_claims_hatched_svg.png,https://www.youtube.com/embed/W1icE_gTyeA?feature=oembed;https://www.youtube.com/embed/tjpkjv4nlJs?feature=oembed
47028dd751376797814ab5ac15bd18ca,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Латын әліпбиінің неге әлі қарасы да көрінбейді?,"Қазақ қоғамында тіл мәселесінің орны ерекше. Тіл туралы биік, елдің ең жоғары мінберлерінен де, әр отбасының төрінен де базына азаяр емес. 2017 жылы Назарбаевтың кезінде жария етілген мемлекеттік тілдің кең ауқымды реформасы әлі күнге дейін өз мәресіне жетпеді. Тіпті әліпби ауыстырудың қарапайым мәселесі де бірнеше жылдан бері шешімін таппады. Осы мәселе бойынша латын әліпбиін жасаған комиссияның жетекшісі Ерден Қажыбекке, мәжіліс депутаты Ермұрат Бәпиге, тіл маманы Назгүл Қожабекке хабарласты.",investigations,https://kaz.orda.kz/latyn-alipbiinin-nege-ali-karasy-da-korinbejdi-131540/,"Қазақ қоғамында тіл мәселесінің орны ерекше. Тіл туралы биік, елдің ең жоғары мінберлерінен де, әр отбасының төрінен де базына азаяр емес. 2017 жылы Назарбаевтың кезінде жария етілген мемлекеттік тілдің кең ауқымды реформасы әлі күнге дейін өз мәресіне жетпеді. Тіпті әліпби ауыстырудың қарапайым мәселесі де бірнеше жылдан бері шешімін таппады. Осы мәселе бойынша Orda.kz тілшісі латын әліпбиін жасаған комиссияның жетекшісі Ерден Қажыбекке және ҚР ғылым және жоғары білім министрлігіне хабарласып көптің көкейінде жүрген сауалды қойды.
Әрине, қандай жолдау жарияланса да, мақала жазылса да жанталасып, жатып алып мақтайтын «күнбағыс» секілді шенеуніктер мен азаматтар жетерлік. Олар күн қайда қараса, сонда бұрылған күйі тұрады. Алайда қай ғасырда болсын тіл мен ұлт мүддесіне келгенде жанын аямаған қазақ зиялылары өмір сүрді. Сондықтан да осы ғасырда жаңа реформа жасар болсақ, байыппен, мықты ғалымдарға жол беріп, бақталастық пен күндестікке бармай, шын мықтыға дес беру қажет.
Оған жауап берер болсақ, 2023 жылы ел президенті Қасым-Жомарт Тоқаев латын әліпбиінің осал тұстары жайлы жалпылама айтқан соң, латын әліпбиіне көшу 2027 жылға қалды.
Сондай-ақ «У» әріпіне қатысты пікірін айтты.
Әуелі мемлекеттік тілдің даму мәселесін талқылау үшін Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясының академигі, филология ғылымдарының докторы, «Халықаралық Qazaq tili академиясы» мен «Халықаралық түріктану орталығының» президенті, Ерден Задаұлы Қажыбекпен сұхбаттасудың сәті түсті. Orda.kz тілшісі ол кісіге хабарласып, латын әліпбиіне көшу мәселесі жайлы сұрастырды.
Ерден Задаұлы тіліміздің тағдыры, зерттелуі, насихатталуы және даму мәселелері өзінің мамандығы екенін, алайда қазір тіл білімі институтында жұмыс істемейтінін айтты. Ерден Қажыбек 2021 жылдан бастап «Халықаралық Qazaq tili академиясында» қызмет етіп жүр. Сол кездегі ең абсурдтық жағдай – ұсынылған әліпбидің тіл ғалымдарына еш қатысы жоқ еді. Ерден Қажыбек бастаған ғалымдар басқа, дұрыс нұсқаны дайындаған еді.
Содан кейін ол тіл ғалымдарының президентке бір ауыздан осы пікірдің кәсіби лингвистердің, қазақ тілі мамандарының ұстанымымен толық сәйкес келетінін түсіндіруге кіріскендерін айтты. Сондай-ақ президент жоғары парламент қарап жатқан әліпби нұсқасының бұл ғалымдарға қатысы жоқ екенін естіп таңқалғанын айтты.
Міне, 2017 жылдан бастап, биыл тоғызыншы жыл болды. Әлі де әліпбиді латын әріптеріне ауыстырмадық. Ерден Қажыбек сол комиссия жетекшісі болғанын, ғалымдар мен қоғам қайраткерлерін, тіл жанашырларын қатыстырып, көп нұсқаларды сарапқа салып, 2017 жылдың сәуірінде басталған жұмысты тамыз айында бітіріп Президент Әкімшілігіне тапсырғандарын айтты. Оның айтуынша, қазақ тілінің латын негізді әліпбиінің дайын болғанына отыз жылдан астам уақыт өткен.
Ол осы нұсқаны Тіл білімі институты да, ұлттық және өңірлік университеттері де, отандық тілші мамандары да тұтас, түгел бәрі бір ауыздан қолдағанын айтты.
Біз осы нұсқаны ұсынғаннан кейін қандай нәтиже болғанын ғалымнан сұраған едік. Алайда ол сол кезде сауатсыз, ақылға сыймайтын түрлі нұсқалардың көбейіп кеткенін және өзін басқа жұмысқа ауыстырып, артынша жұмыстан шығарудың амалын тапқанын айтты. Әрине, тарихи сәтте реформаның авторы атағын алуды талайы көздеген болуы қажет.
Ерден Қажыбек Қасым-Жомарт Тоқаевтың ғалымдардың пікіріне құлақ асатынын және алғашқы олқы нұсқаларды ашық сынағанын айтты. Комиссия жұмысы тоқтады екен деп берілмей, ғалым түрлі жиындар өткізіп, БАҚ өкілдерін пайдаланып, дұрыс нұсқаны халыққа паш еткендерін айтты.
Назарбаев президент болғанда әліпби нұсқалары жыл сайын президент жарлығымен я парламент қаулысымен бекітілетін. Ғалым содан тығырыққа тірелгендерін айтты. Себебі оның сөзінше, үкімет басшысы мен министрлерден бастап барлық шенеуніктер оларды «іске асыруға» дереу кірісетін.
Ерден Қажыбек президенттің «у» әріпіне байланысты сынына келісетінін және қатесі бар жазу жүйесін мақұлдау қылмыспен тең екенін мәлімдеді. Сондай-ақ, ешқандай дау туғызбайтын, дұрыс нұсқаның жақын арада қабылданатынына сенімі мол екенін баяндады.
Айта кетсек, Әлімхан Жүнісбек 2021 жылы 28 қаңтарда ұсынылған латын әліпбиінің нұсқасы дұрыс екенін айтқан болады.
Orda.kz тілшісі оңтүстік астанамыз — Алматы қаласының ішін аралап көрді. Көрікті жерлері мен түрлі сауда орталықтарына дейін латын әріпін маңдайшаларына жазып алған орындарды байқадық.
Қарапайым пицца жасайтын дәмханаларда осы әріппен маңдайшаларына жазу жазып қойған.
Қала ішінде латын әріпімен жазылған сөздер көп. Бұл халықтың осы жазуға деген ықыласын көрсететін секілді.
Orda.kz осы мәселе бойынша ҚР ғылым және жоғары білім министрлігіне арнайы сауал жолдаған болатын. Олар мемлекет басшысының тапсырмасымен уәкілетті органға қазақ тілінің латын графикасына негізделген әліпбиін жетілдіру бойынша шаралар қабылдау тапсырылғанын хабарлады. Бұл жұмысқа ғалым-лингвистер кірісетін көрінеді.
Осы мәселе айтылғалы 8 жыл болды. Orda.kz белгілі тіл мамандарына хабарласып, осы мәселе жайлы сұраған болатын. Мықты мамандардың бірі пікірі билікке қарама-қайшы болған соң, бұл жайлы сөз қозғағысы келмейтінін айтты. Дегенмен оның пікіріне қарасақ, «біз латын әліпбиіне көшетін уақытты жіберіп алдық». «Бұл қазіргі кезде тек мәселелерді ушықтырып жібереді». Назарбаев қабылдаған латын әліпбиіне көшу мәселесін қолына әліпбидің қате нұсқасы түскен қазіргі президент жан-жақты саралап, «келісіп пішуіміз» керек екенін меңзеді. 2027 жылға қалған бұл іс 2 жылдың ішінде қалай өзгереді? 2022 жылы сайланған Қасым-Жомарт Тоқаевтың 2029 жылы президенттік қызметі аяқталып, жаңа сайлау басталғанға дейін бұл іс өз мәресіне жете ме? Уақыт еншісінде.",2025-04-04T15:26:55+05:00,2025-04-04T15:26:55+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/390aa443-5255-42ff-a1c9-c9de9020c95e.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/740d35b4-0780-4e61-81ff-930dba6af53f.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/8d7f6f58-f55a-4d4b-838a-2340e877332b.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/bf3c656c-3ccc-4a22-b19f-0ea4be747a6f.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/cd729bed-b893-4f08-bb3c-f165488a1640.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/20250328_175244.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/20250328_175358.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/20250328_181723.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/390aa443-5255-42ff-a1c9-c9de9020c95e.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/390aa443-5255-42ff-a1c9-c9de9020c95e.webp,
139682322ea84abe86043df2a5d6a1f5,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,ЛГБТ және «Жыныстық қанағаттандыру»,"Бағила Балтабай бастаған белсенділер ЛГБТ өкілдерінің насихатына тыйым салатын заң шығару жайлы мәселені қозғап, 50 мың адамның қолын жинады. Қазіргі таңда бұл мәселе жайлы қоғамдағы пікірлерді",investigations,https://kaz.orda.kz/lgbt-zhane-zhynystyk-kanagattandyru-125499/,"Бағила Балтабай бастаған белсенділер ЛГБТ өкілдерінің насихатына тыйым салатын заң шығару жайлы мәселе қозғап, 50 мың адамның қолын жинады .
Қазіргі таңда бұл мәселе жайлы қоғамдағы пікірлерді байқап жүрміз. Orda.kz осы тақырыпта психоанатилик маманмен әңгімелесе отырып, кереғар пікірлерді назарларыңызға ұсынуды жөн көрді.
Қазір осы мәселе мәдениет және ақпарат министрлігі ұйымдастырған отырыста талқыланып жатыр. Астана қаласында 21 маусымда бұл мәселені талқылаған бірінші отырыс өткен болатын. 10 шілдеде екінші отырыс өтті. Ішкі істер министрлігі, әділет министрлігі, парламент депутаты және сыртқы істер министрлігі т.б. осы мәселеде ресми ұстанымдарын айтты. Сондай-ақ, петицияның бастамашысы Бағила Балтабай өз пікірін жеткізді.
A post shared by Bagilya Baltabayeva (@bagiaizere)
Белгілі психоаналитик, Орта Азия психоанализ институтының басшысы Анна Құдиярова басқа ориентациядағы адамдар осы заманға дейін де болғанын атап өтіп, әуелі мәселені «неге мұндай жағдай болуы мүмкін» деген сұрақтан бастап саралады.
Сондай-ақ, психоаналитик адамдардың неліктен мұндай жыныстық қанағаттандыруға ұмтылатынын айта кетті.
Қазіргі нейропсихология зерттеулеріне қарасақ, бізде де гендік модификация жүріп жатыр. Кейбір адамдардың гендерінің қосылуы табиғи солай жаратылады. Сондықтан еркек еркекті, әйел әйелді іздейтін көрінеді.
Психоаналитик ориентациясы басқа адамдарды қазір ешкім «ауру» санатына жатқызбайтынын атап өтті.
Психоанализдің негізін қалаған Зигмунд Фрейд барлық адамға сол жыныстық қанағаттандыру қажет екенін айтады. Оның  «По ту сторону принципа удовольствия» атты кітабы мен басқа да еңбектеріне көз жүгіртетін болсақ, әрбір адамның бұл өмірдегі мақсаты мейілінше бұл әлемнен қанағат алу. Ал бұл 50 мың адамның қарсылық әрекетін психоаналитик сол өзін өзі қанағаттандырудың бір жолы деп түсіндірді.
Сондай-ақ, Анна Құдиярова 50 мың адамның психологиясына да тоқтала кетті.
Сондай-ақ, маман 21 ғасыр болса да көп қыздар әлі күнге дейін өзінің тәніне өзі қожайын емес деген ойды айтты. Мысалы, «Әкем не дейді», «шешем не деп айтады» деген ойда жүреді. Тек қана жыныстық қатынас емес, көзін бояудан бастап, шашын кесу, қалай киіну сияқты мәселелерде олар өздігінен шешім қабылдай алмайды .
Астанада өткен отырыста Бағила Балтабай Иранда болған ереуілді мысал ретінде көрсетті.
Бағила Балтабай осыны тілге тиек етіп, бұл дүниелер күйеуіне, әкесіне қарсы шығаратын батыстың феминистік ұйымдарының еңбегінің арқасы деп отыр.
Бағила Балтабай мысал ретінде келтірген бұл оқиға Ирандағы 22 жастағы Махса Амини есімді әйелге қатысты. Оны «хиджабты дұрыс кимеді» деп жергілікті полиция қызметкерлері ұстап әкетіп, артынша сабап өлтірген болатын. Артынша хиджаб киюден бас тартқан тағы бір қызды да сақшылар соққыға жығып, ауруханада көз жұмды. Ол 16 жастағы Армита Гервандт болатын. Иранда хиджаб кимегендерді 10 жыл бас бостандығынан айыратын заң жобасы мақұлданды. Бұл оқиғалар қоғамда дүрбелең туғызды. Адам құқығы, соның ішінде әйел құқығы үшін әйелдер жаппай алаңға шығып, хиджабтарын шешіп ереуіл жасады. Алайда догмаға, жалпы қатаң жүйеге қарсы көтеріліс басылып тасталды.
Қазақ тілін дамытумен айналысып жүрген «Қазақ бабыл» жобасы өзінің instagram парақшасында ЛГБТ деген «жалған елеспен» алыса бермей, мемлекеттегі жемқорлық, экология, зорлық-зомбылық сынды мәселелерге көңіл аударуға шақырды.
Өз жазбаларында «Қазақ бабыл» «дәстүрлі құндылықтарды» жалған ұран етіп сөйлеу деген — ел арасында наразылық тудырып, елді айдап салу ғана деп отыр.
A post shared by Қазақ Бабыл • Kazak Bubble (@kazakbubble)
Ары қарай жоғары да айтқан «дәстүрлі құндылықтар» деген сөзді ұран ететіндерді сынады. Олардың ойынша, «Дәстүрлі құндылықтар» деген алдамшы ұрандарға ере бастау қоғамды құрдымға ғана жетелейді.
Қорытындылай келе айтарымыз, бұл пікірлерді назарларыңызға ұсынған себебіміз — олардың кереғарлығын безбенмен қатар тартып өлшеп көрсін дедік. Әр істің мәнісі болады. 50 мың адам қол жинап қабылдатқан «Салтанат заңы» қазір зорлық-зомбылық көрсеткендерге қолданылып жатыр. Егер біз осылай 50 мың қол жинап, жігерімізді еліміздегі елеулі мәселелерге жұмсасақ, көп болып көп нәрсені өзгерте аламыз.
Біріккен ұлттар ұйымы адамның жыныстық ерекшелігіне, ориентациясына қарап шеттетуге болмайды дейді. Еуро одақ та ЛГБТ өкілдерін кемсітуге, шеттету немесе қудалауға тыйым салды. Қазақстандағы Немолчи.кз сияқты құқық қорғау ұйымдары ЛГБТ өкілдерінің насихатына қарсы қол жинаған заңға келіспейтіндерін ашық айтты. Олардың пікірінше ешқандай насихат жүріп жатқан жоқ. Ал ондай заң қабылданса, араздық өршіп, әйелдер мен балалардың құқығы шектеледі. Олардың сөзінше, киім кию, бояну, шашын өсіру т.б. мәселелерде елімізде Түркменстан секілді жүйе орнауы мүмкін. 2024 жылғы Statista зерттеулеріне қарасақ, Казақстан ЛГБТ өкілдерінің саяхаттауына қолайлы әрі қауіпсіз елдердің бірі екені жазылыпты. 1998 жылдан бері Қазақстанда гомосексуалдардың қарым-қатынасы заңды болып келеді.
Қазір Астанадағы отырыста осы мәселе халықаралық тәжірибелерге, заңнамаларға қарап талқыланып жатыр.
Еске сала кетейік, жақында адам Халықаралық адам құқықтары жөніндегі ұйым (Human Rights Watch) Қазақстанды ЛГБТ өкілдерінің насихатына қарсы заңды қабылдамауға шақырды.",2024-07-12T17:00:14+05:00,2024-07-12T17:00:14+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-07/sizes/1440x810/kollazh-lgbt-s.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-07/c31e6a45-2b42-4527-be8d-423c9f4ec699.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-07/sizes/1440x810/kollazh-lgbt-s.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-07/sizes/1440x810/kollazh-lgbt-s.webp,
36d155a6a2b2249dbcf68d8246ba88c7,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"LRT, Назарбаев пен «Астана Банкі»: Астаналық әкімдік сата алмаған ресейлік актив","Мемлекеттік мүлік электрондық сауда алаңында «SAT Investment» ЖШС-дегі үлесті сату мүмкін болмады. Астана әкімдігінің CTS компаниясы 9,8 млрд теңгеге сату үшін шығарған активке ешкім қызыққан жоқ. Бұл актив қалай пайда болды? Оған Ресейдегі компания мен банкрот болған «Астана Банкі» қалай араласты? Orda.kz зерттеді.",investigations,https://kaz.orda.kz/lrt-nazarbaev-pen-astana-banki-astanalyk-akimdik-sata-almagan-resejlik-aktiv-131803/,"«SAT Investment» ЖШС-дегі үлес электрондық сауда алаңында сатылмады. Астана әкімдігінің CTS компаниясы 9,8 млрд теңгеге сату үшін шығарған активке ешкім қызыққан жоқ. Бұл актив қалай пайда болды? Оған Ресейдегі компания мен банкрот болған «Астана Банкі» қалай араласты? Orda.kz саралап көрді.
«SAT Investment» ЖШС аса табысты компаниялардың қатарында емес. 2015 жылдан бері төлеген салық көлемі небәрі 5,1 миллион теңге болса, жарғылық капиталы 175 мың теңге ғана. Сонымен қатар компанияның салық қарызы бар және тіркеу әрекеттеріне шектеу қойылған. ЖШС-нің 2%-ы жеке тұлға Манат Базарбековке, ал 98%-ы «City Transportation Systems» ЖШС-не тиесілі. Саудаға дәл осы үлес шығарылған.
Мәселе — SAT Investment кепілге қойған ресейлік «Финнград» акционерлік қоғамының активтерінде.
«Финнград» АҚ-ның баланстық құны 938 143 605 рубль. Компания Санкт-Петербург маңындағы Пушкин қаласында тіркелген және бетон өнімдерін шығарумен айналысады. Алайда бағалау кезінде кәсіпорынның барлық операциясы тоқтатылған, ал 13 наурызда есепшоттары бұғатталған. Компанияның негізін қалаушы — Марат Балтабаев.
Компания 2009 жылы құрылған. Финляндиялық өндіруші Санкт-Петербургте темірбетон тақтайларын шығаратын «Бетсет» ЖАҚ-ын ашып, зауыт салып, өнімдерін Швеция мен Финляндияға экспорттауды бастаған. 2016 жылы фин иесі компанияны қазақстандық «SAT Investment» ЖШС-не сатып, атауын «Финнград» деп өзгерткен.
SAT Investment кепілдік ретінде:
Бағалау кезінде өндіріс үш жылдан астам уақыт бойы тоқтап тұрған.
Уақыт өте келе SAT Investment несие төлеуді тоқтатты. 2018 жылы Алматы арбитражының шешімімен SAT Investment-тен 7,6 млрд теңге өндіріп алды (сол кездегі бағам бойынша шамамен 20 млн доллар).
Astana LRT (қазіргі CTS) «Астана Банкінде» 257,6 млн доллар сақтаған. 2018 жылы банк лицензиясынан айырылып, барлық клиенттің есепшоттары бұғатталды. Осылайша банктің Astana LRT алдындағы қарызы 257,6 млн доллар болды.
«Астана Банкі» проблемалық қарыздарды, соның ішінде SAT Investment-тің 8,8 млрд теңге қарызын және Astana LRT алдындағы 257,6 млн доллар қарызын «Проблемалық кредиттер қорына» берді. Осылайша, CTS кепіл мүлкінің жаңа иесіне айналды.
Нәтиже:
Бұл жүйенің барлығы «Астана Банкі» банкротқа ұшырағаннан кейінгі «үйінділерді тазарту» процесінің бір бөлігі. Салдарынан LRT құрылысына бөлінген 257,6 млн доллар желге ұшты.
2018 жылғы 18 сәуірде Ұлттық банк қызметінің қорытындысы бойынша өткен кеңесте Нұрсұлтан Назарбаев «Астана банкі» мен басқа да қаржы ұйымдарының көңілі толмайтын көрсеткіштерін атап өтті. Ол акционерлердің банктерді өз деңгейінде басқармағанын, салдарынан қарыздар жиналып, салымшылар алдындағы міндеттемелер орындалмай қалғанын айтты.
Салымшылар ақшаларына қол жеткізе алмай, бас кеңсенің ғимараты бос қалды. Ал «Астана банкі» Қазақстанда элита мүдделеріне қайшы келген қаржы институттарының қаншалықты тез күйреуі мүмкін екенін көрсетті. Осы банкроттың кесірінен елдегі ең ірі инфрақұрылымдық жобалардың бірі — Астанадағы LRT құрылысы тоқтап қалды.",2025-04-01T15:37:51+05:00,2025-04-01T15:37:51+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/mamarttt.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1743424798_aramannnn.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/blobid1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/iapatarttttttttt.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/mamarttt.webp,
40e9681899b991ea5e8171865d5a4a55,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Марғұлан Сейсембай: «Биліктегі «ескі» Қазақстан позициялары әлі де мықты»,"Белгілі кәсіпкер әрі бизнес-курстардың авторы Марғұлан Сейсембай өзіне тиесілі жер телімдерінің заңсыз, алаяқтық жолмен тартып алғанын әлеуметтік желіде хабарлады. Дариға Назарбаеваның күйеуі Қайрат Шәріпбаевтың «жұмбақ» күйеу баласы Сәкенов Р.Д. деген кім? Жақында ғана 20 жылға сотталған бұрынғы қаржы полициясының қызметкері Талғат Махатовтың бұл іске қандай қатысы бар? Қазіргі таңда тергеуге жіберілген істің жалғасуына кімдер кедергі келтіріп жатқанын Orda.kz тілшісі білді.",investigations,https://kaz.orda.kz/margulan-sejsembaj-biliktegi-eski-kazakstan-pozicijalary-ali-de-mykty-127281/,"Белгілі кәсіпкер әрі бизнес-курстардың авторы Марғұлан Сейсембай өзіне тиесілі жер телімдерінің заңсыз, алаяқтық жолмен тартып алғанын әлеуметтік желіде хабарлады. Дариға Назарбаеваның күйеуі Қайрат Шәріпбаевтың «жұмбақ» күйеу баласы Р.Д.Сәкенов деген кім? Жақында ғана 20 жылға сотталған бұрынғы қаржы полициясының қызметкері Талғат Махатовтың бұл іске қандай қатысы бар? Қазіргі таңда тергеуге жіберілген істің жалғасуына кімдер кедергі келтіріп жатқанын Orda.kz тілшісі білді.
Әлеуметтік желіде кәсіпкер президент әкімшілігінің жетекшісі  Айбек Дадебаев пен премьер-министр Олжас Бектенов, Бас прокурор Берік Асылов, Алматы қаласының прокуроры Серік Кәріпбековтың атына үндеу жариялады.
Марғұлан Сейсембай Дариға Назарбаеваның күйеуі Қайрат Шәріпбаевтың күйеу баласы Сәкенов пен бұрынғы қаржы полициясының қызметкері Талғат Махатовтың кәсіпкер мен оның жақындарына тиесілі Алматыдағы жер учаскелерін тартып алу схемасын ашып айтып берді. Оның мәліметінше, бұл қылмыстық схемаға мемлекеттік және мемлекеттік емес орган өкілдері қатысқан. Р.Д.Сәкенов құжаттарды қолдан жасап, жерлерді үшінші тұлғаларға өткізіп, сатқаны анықталды. Сейсембай жерлерін қайтаруға тырысқанда,  Р.Д.Сәкенов және бұрынғы қаржы полициясының қызметкері Талғат Махатовпен қосылып,  Марғұлан Сейсембайға ашық түрде қоқан-лоқы көрсетіп, арыздарынан бас тартуға мәжбүр етуді талап еткен. Олар кәсіпкерге қарсы жаңа қылмыстық іс қозғап, оны жақындарымен қоса түрмеге дейін жеткізетінін айтқан.
Бір қызығы, қылмыстық іс басталғалы бері Алматы қалалық прокурорының орынбасары Асхат Шәріповтің қандай мақсатта істі тезірек жапқызуға тырысып жатқаны белгісіз. Осы сұрақтарды біз Алматы қаласының прокуратурасына жібердік.
Прокуратура Orda.kz сауалына қатысты қалалық прокурор орынбасарының тергеу жұмыстарына кедергі келтіргені туралы бұқаралық ақпарат құралдарында таратылған мәліметтерді жоққа шығарды.
Сондай-ақ, бұл жерлерді заңсыз тартып алу ісінде әу бастан бері, басы-қасында жүрген «Бетон» лақап атымен танылған Талғат Махатовтың жақында ғана кісі өлтірген үшін 20 жылға сотталғанын еске саламыз. Талғат Махатов жайлы тың ақпараттарды Orda.kz тілшісінің зерттеуінен оқи аласыздар.
Ал Дариға Назарбаеваның күйеуі Қайрат Шәріпбаевтың «жұмбақ» күйеу баласы  Р.Д.Сәкенов деген кім деген сауалға бізде ақпарат іздеп көрдік. Бірақ, ғаламторда Сәкеновке қатысты бірде-бір мәлімет жоқ. Қайрат Шәріпбаевтың бірінші некеден туылған қызы Қорлан Шәріпбаевтың күйеуі болуы мүмкін деген болжам бар. Бірақ, бұл нақты емес.
Қайрат Шәріпбаев экс-президент Нұрсұлтан Назарбаевтың қызы Дариға Назарбаевамен отау көтерді деген ақпарат 2013 жылдан бері айтыла басталған болатын. Шәріпбаев «ҚазТрансГаз» компаниясының басқарма төрағасында қызметте болды. БАҚ-та оған тиесілі бірақ басқа адамдарыдың атынан ашылған компаниялар мен «ҚазТрансГаздағы» лауазымын пайдалану арқылы байып отыруы мүмкін деген ақпаратар да тараған болатын. Қайрат Шәріпбаев бұл қызметтен 2022  жылдың қаңтар айында  өз өтініші бойынша босатылған.
Сонымен қатар, Марғұлан Сейсембай  Бас прокуратура  Р.Д.Сәкенов мырзаның заңсыз шығарылған активтерін шетелде іздеу, және елге қайтару жөніндегі арыздарына барынша кедергі келтіріп жатқандығын айтты. Осы орайда, соңғы жылдары елден жымқырып шетелге заңсыз шығарылған активтер мен қаржыларды қайтару процесіне қоғам болып куәгер болдық. Атап айтар болсақ, Қайрат Сатыбалды 1,6 млрд АҚШ долларлық активтері елге қайтарылды. Сатыбалдының шетелден дорбаланып қайтқан мүліктері жайлы толық Orda.kz  тілшісінің зерттеуінен оқи аласыздар.
Айтпақшы, Қасым-Жомарт Тоқаев соңғы Жолдауында мемлекетке қайтарылған активтер туралы барлық ақпаратты және олардың мақсатты пайдаланылуын реттеу қажет екендігін айтқан болатын. Егер президенттің өзі шетелден қайтқан активтер туралы айтып отырса, неліктен Марғұлан Сейсембайдың жоғарыда айтылған екінші арызына кедергі келтіріліп жатыр деген заңды сұрақ туындайды.
Соңғы кезде экс-президент Нұрсұлтан Назарбаевтың туыстары кезінде алаяқтық пен қорқытып-үркіту арқылы тартып алынған бірнеше бизнес пен активтердің иелеріне сот арқылы қайтарылып жатқандығын күнделікті ақпарат көздерінен хабардар болып жүрміз. Оның үстіне әділетті әрі ескі әдеттерден ада жаңа деп биліктің ұрандатқан Қазақстаны тағы бар. Біз ешкімді жақтамаймыз мақалада келтірілген фактілер Марғұлан Сейсембай мен БАҚ-дағы соңғы мәліметтерге негізделген. Алдағы уақытта істің қалай өрбитіні Orda.kz бақылауында болады.",2024-09-28T15:46:45+05:00,2024-09-28T15:46:45+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/apva.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/apva.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/apva.webp,
7bd93fc3db0e9f94e8260830e67866db,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Мәсімовтің «жыр» болған үйі: Шетелдік БАҚ сатылмаған үй жайлы не айтты?,Қазақстан билігі әлі күнге дейін Астанадағы әйгілі Қауіпсіздік комитетінің бұрынғы басшысы Кәрім Мәсімовқа тиесілі сарайды сатуға тырысып жатыр. Неліктен бұл мәселе бір жағынан өте ерекше әрі іс,investigations,https://kaz.orda.kz/masimovtin-zhyr-bolgan-yji-sheteldik-bak-satylmagan-yj-zhajly-ne-ajtty-134067/,"Қазақстан билігі әлі күнге дейін Астанадағы Қауіпсіздік комитетінің бұрынғы атышулы басшысы Кәрім Мәсімовке тиесілі сарайды сатуға тырысып жатыр. Бұл жайлы Bloomberg журналистері жазды, деп хабарлайды Orda.kz.
Bloomberg 2 878 шаршы метрлік вилланың бағасы қазірдің өзінде 40%-ға төмендегенін, бірақ әлі күнге дейін бірде-бір сатып алушы табылмағанын жазды.
Шетелдік басылым сарайдың «люкс» ерекшеліктерін атап өткен. Виллада диско-бар, джакузиді бассейн, театр және 30 бөлме бар. Соның ішінде төрт адамға арналған жатын бөлме бар.
Астана әлі күнге дейін «миллионерлер қаласы» деген атаққа ие бола алған жоқ. Шетелдік инвесторларды тарту үшін үкіметтің барлық күш-жігерінің өтелмей жатқаны тағы бар. Ал жергілікті байлар осындай күмәнді тарихы бар объектіні сатып алуға асықпай отыр.
Астана жалпы Қазақстанның экономикалық әлеуетінің символы болып, дала ортасындағы жарқыраған жаңа қала және бірінші президент Нұрсұлтан Назарбаевқа «сыйлық» болуы тиіс еді. Бірнеше жыл Нұр-Сұлтан атанған астана әлемге әйгілі сәулетшілердің жобасымен биік ғимараттарға танымал болып келеді.
2008 жылы бұрынғы қауіпсіздік комитетінің басшысы өзінің сарайын салған кезде, Қазақстанды экономикалық дағдарыс шайқап өтті. Инвестиция тарту күрт төмендеді. Ал 2022 жылғы қаңтар оқиғаларынан кейін Мәсімовтің атына қатысты бәрі тәркіленді. Бұрынғы премьер мемлекеттік төңкеріс жасауға әрекеттенгені үшін 18 жылға сотталды. Оның қолынан 17,2 миллион доллар қолма-қол ақша, сағаттар коллекциясы, алтын әшекейлер, суық қарулар, соның ішінде жапон катанасы тәркіленді және сарайы алынды.
Фото: E-auction.e-qazyna.kz II  Мәсімовтен тәркіленген заттар
Қазір бұл мүлік саудаға қойылды. Алайда, оған деген қызығушылық төмен және бұл тек бағаның жоғары болуымен ғана емес. Кез келген адам үйді алуға оқталар болса, Мәсімовтің мүйзі қарағайдай таныстары болғанын түсінеді. Оған тиесілі активтерге инвестиция салу қауіпті — бұрынғы қауіпсіздік комитетінің басшысының достарын өз жауына айландырып алуы мүмкін екенін түсінеді. Оған қоса арнайы қызметтердің байлығына назар аударып, нысанаға алғаны ешкімге керек емес.
Мәсімовтің сарайы туралы материал шетелдік БАҚ-та элиталық жылжымайтын мүлік туралы арнайы жобаның бөлігі ретінде шықты. Бұған дейін Bloomberg Гонконг, Бангкок, Мумбай және Сиднейдегі сән-салтанатты ғимараттар туралы жазған болатын.
Маусым айында біз Астанадағы Кәрім Мәсімовтің вилласын муниципалдық меншікке өткізбегенін хабарлаған едік. Басында ғимаратты астана билігіне тапсыру жоспарланғаны, бірақ кейін бұл жоспардан бас тартылғаны жазылды. Қысқасы, әзірге сарайдың болашақ тағдыры әлі де белгісіз күйде тұр.",2025-08-01T15:29:51+05:00,2025-08-01T15:29:51+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1754033384_dom-masimova-kollazh-kopija.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1754032604_1739181644_dacha-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1754032938_katana.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1754033384_dom-masimova-kollazh-kopija.webp,
88110c2fafa8bd75ee29c7bd15f959f3,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Мемлекет бұрынғы ҰҚК басшысымен байланысты компаниядан темір жолдарды қалай қайтарып алды?,Ақтауда Маңғышлақ станциясынан теңіз портына дейінгі магистральдық теміржол желілері мемлекеттік меншікке қайтарылды. Бұл нысан «Каскор-Транссервис» АҚ-ның иелігінен алынды. Orda.kz осы компания туралы және оның бұрынғы ұлттық қауіпсіздік комитетінің төрағасына қандай қатысы барын анықтады.,investigations,https://kaz.orda.kz/memleket-buryngy-ukk-basshysymen-bajlanysty-kompanijadan-temir-zholdardy-kalaj-kajtaryp-aldy-131428/,"Ақтауда Маңғышлақ станциясынан теңіз портына дейінгі магистральдық теміржол желілері мемлекеттік меншікке қайтарылды. Бұл нысан «Каскор-Транссервис» АҚ-ның иелігінен алынды. Orda.kz осы компания туралы және оның бұрынғы ұлттық қауіпсіздік комитетінің төрағасына қандай қатысы барын анықтады.
Бас прокуратура  теміржол желілерін жекеменшік компаниядан қайтарып алу туралы талапты дәл осы қадағалау органы қойғанын мәлімдеді.
Біз АҚ «Каскор-Транссервис» компаниясының «Ескі Қазақстанның» танымал өкілдерімен байланысы бар екенін анықтадық. Атап айтқанда, директорлар кеңесінде 68 жастағы Жақсыбек Күлекеевтің есімі аталады. 2000-жылдары ол экономика министрі, білім және ғылым министрі қызметтерін атқарған, сондай-ақ «ҚазМұнайГаз» компаниясының топ-менеджері және «Қазақстан темір жолы» президенті болған. Нұрсұлтан Назарбаевтың тұсында оның мансабы біраз өрледі.
Сонымен қатар, АҚ «Каскор-Транссервис» директорлар кеңесінің құрамында Тұрарбеков Мереке Аманжолұлы, Жұмабаева Айжан Бекетқызы, Шағиров Қанат Бекетұлы, Сахимов Әли Өтепұлы, Құдабаев Қанат Нүкебайұлы бар.
Мемлекет бірнеше жыл бойы «Каскор-Транссервис» АҚ-нан Ақтаудағы теміржол жолдарын қайтарып алуға  тырысты. Компанияны демонополизациялау қаңтар оқиғаларынан кейін басталды.
2022 жылы сол кездегі Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігінің төрағасы (қазіргі ҰЭМ басшысы) Серік Жұманғарин «Каскор-Транссервис» АҚ бойынша тексеру жүргізілгенін хабарлады. Кәсіпорын 15 шақырым кірме жолға иелік етіп, теміржол тарифін өз бетінше белгілеп отырған, бұл нарықтағы теңсіздікке әкелген.
Бұған жауап ретінде компания жұмысшылардың ереуілге шығатынын мәлімдеді. «Каскор-Транссервис»  АҚ өкілдері президент Қасым-Жомарт Тоқаевқа ашық хат жазып, теміржолдарды тартып алмауды сұрады. Олар егер мемлекет активті қайтармаса Ақтауда 600-ге жуық теміржолшы жұмыссыз қалуы мүмкін екенін айтты.
Көлік министрлігі компанияның ескертуіне жауап ретінде бұл нысанның кезінде жекешелендірілгенін, ал қазір теміржолдың мемлекеттік меншікке қайтарылуы тиіс екенін мәлімдеді. Көлік министрі Марат Қарабаевтың айтуынша, заң бойынша магистральдық желі тек мемлекетке тиесілі болу керек.
Бұған дейін «Қазақстан темір жолы» ұлттық компаниясының IPO-ға шығуынан кейін оның активтері акционерлерге тиесілі бола ма деген сұрақ болған.",2025-03-17T14:08:07+05:00,2025-03-17T14:08:07+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/temaaa.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742193850_yvapyuoriaoryvmgv.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/maamaityvfryopvnfypvyv.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/temaaa.webp,
59bdbea728dc47d245043b7460cab639,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Мемлекеттік құпия»: Назарбаевтарды қорғайтын жаңа заң неге қабылданды?,2025 жылдың 10 қаңтарында Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев бұрынғы президенттердің және олардың отбасыларының денсаулығы мен жеке өміріне қатысты ақпаратты мемлекеттік құпияға жатқызатын заңға өзгерістер енгізді. Бұл жаңалықтың аясында ақпарат таратуға тыйым салынды.,investigations,https://kaz.orda.kz/memlekettik-kupija-nazarbaevtardy-korgajtyn-zhana-zan-nege-kabyldandy-130258/,"2025 жылдың 10 қаңтарында Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев бұрынғы президенттердің және олардың отбасыларының денсаулығы мен жеке өміріне қатысты ақпаратты мемлекеттік құпияға жатқызатын заңға өзгерістер енгізді. Бұл жаңалық аясында ақпарат таратуға тыйым салынды.
Ал Қазақстанда бұрынғы президент әзірге тек Нұрсұлтан Назарбаев болғандықтан, жаңа норма нақты оған қатысты енгізілгені айдан анық.
Orda.kz тілшісі осы заңның мәні мен мақсатын саралап көрді.
Ең қызығы, бұл өзгерістер «Қазақстан Республикасының Мемлекеттік білім беру жинақтаушы жүйесі туралы, ақпарат, қоғамдық даму, мәдениет және архив салаларындағы артық заңнамалық реттеулерді жою туралы кейбір заңдарға өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заң жобасына енгізілген.
Бірақ депутаттар осы заңның мәтініндегі білім беру жинақтаушы жүйесі деген ұғымның экс-президенттің денсаулығына қаншалықты қатысты екені жайлы жарытып ештеңе айта алмады.
Бұл мәселеге қатысты мәжілісте ешқандай талқылау болмаған. Оның үстіне жаңа түзету туралы заң жобасы тек сенатта қаралған кезде ғана белгілі болды. Бірақ сенатта да бұл норма ашық түрде талқыланған жоқ. Бір жағынан, жаңа заң осындай құпиялылығымен басқа заңдардан мүлде ерек болып тұр.
Жаңа заңға енгізілген өзгерістер «Мемлекеттік құпиялар туралы» заңның 14-бабына енгізілген. Ол бұрынғы президенттердің және олардың отбасы жайлы ақпаратты қорғауды көздейді. Бұрын заң тек қазіргі президенттің және оның отбасының мәліметтерін ғана қорғаған.
Заң бойынша, мемлекеттік құпиялар – мемлекет тарапынан қорғалып, әскери, экономикалық, ғылыми-техникалық, сыртқы экономикалық, сыртқы саяси, барлау, контрбарлау, жедел-іздестіру және басқа да қызметтермен байланысты ақпарат саналады. Басқаша айтқанда, бұл – елдің қауіпсіздігімен тікелей байланысы бар мәліметтер.
Жаңа заң бұрынғы президенттердің отбасы мүшелеріне қатысты, бірақ осы тұлғалардың нақты тізімі заңнамада көрсетілмеген. Сондықтан, біз заңды анықтамаларға жүгінеміз.
Отбасы мүшелерінің мәртебесі бірнеше заң актілерінде бекітілген. «Неке және отбасы туралы» кодексте отбасы мүшелері деп: ата-аналар, балалар, асырап алушылар, асырап алынғандар, бір туған және ағайын бауырлар мен қарындастар, аталар, әжелер, немерелер саналатындығы көрсетілген.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің 185-бабы бойынша мемлекеттік құпияларды заңсыз жинау, таратуға немесе жария етуге мынадай жазалар қолданылады:
Мемлекеттік сатқындық немесе шпионаж белгілері жоқ болған жағдайда:
Еркіндікті шектеу немесе бес жылға дейін бас бостандығынан айыру;
Белгілі бір қызметтерді атқару құқығынан айыру немесе осыған ұқсас қызметтерді жүргізуге шектеу үш жылға дейін тыйым салынады немесе осындай шектеулерсіз құқығынан айыру.
Егер қылмыстық әрекеттер үлкен залал немесе басқа ауыр салдарларға әкелген болса:
Бес жылдан сегіз жылға дейін бас бостандығынан айыру;
Белгілі бір қызметтерді атқару құқығынан айыру немесе осыған ұқсас қызметтерді жүргізуге шектеу үш жылға дейін.
Қылмыстық кодекс бойынша 185-баптың бұзылуына ең ауыр жаза сегіз жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасы және қосымша шектеулер бар.
Қазақстанда бұл бап бірнеше рет қолданылған. Мәселен, 2009 жылы тәуелсіз «Алма-Ата ИНФО» газетінің бас редакторы Рамазан Есіркепов үш жылға бас бостандығынан айрылды. Оған Ұлттық қауіпсіздік комитетінің (ҰҚК) қызметкерлерінің ішкі хат алмасуын жариялағаны үшін айып тағылды.
Есергепов өзінің жариялаған материалдарын дереккөздерінен алғанын айтып, бұл істі сөз бостандығының бұзылуы деп санады. Оның айтуынша, жарияланған ақпарат қоғам үшін маңызды болған, себебі оның сөзінше ол ақпарат билік өкілдерінің теріс әрекеттерін көрсетер еді.
Халықаралық ұйымдар, соның ішінде Human Rights Watch және «Репортеры без границ», Есіркеповтің ісін саяси тұрғыдан бағытталған деп санап, тәуелсіз баспасөзді қорқыту мақсатында жасалған әрекет деп бағалады. Өз мерзімін өтегеннен кейін Есіркепов медиа саласында жұмысын жалғастырды.
2023 жылдың ақпанына дейін Қазақстанда «Қазақстан Республикасының Бірінші Президенті — Елбасы туралы» заң қолданыста болды. Онда Нұрсұлтан Назарбаев пен оның отбасы мүшелерінің денсаулығына қатысты ақпаратты мемлекеттік құпия ретінде қорғауды көздейтін ережелер енгізілген еді. Бұл деректер іс жүзінде мемлекеттік құпия болып саналды. Бұдан бөлек, заң Назарбаевқа ерекше мәртебе, өмір бойы артықшылықтар (Қазақстанда өмір бойы ештеңе тұрақты емес, Конституцияның бірнеше рет өзгертілуі — оның дәлелі) мен қол сұғылмаушылықты қамтамасыз етті.
Бірақ бұл заң жойылған сәтте-ақ Назарбаев бірден өзінің «Ұлт Көшбасшысы» ретінде көпшілікті «мойындатқан» артықшылықтардың көбінен айырылды. Оның және оның отбасы мүшелерінің денсаулығына қатысты ақпараттың ерекше қорғалуы тоқтатылды. Алайда, сол кезде Назарбаевтың отбасы мүшелері аз болды. Оның ресми түрде үш қызы (Дариға, Динара және Әлия) және бір әйелі — Сара Назарбаева болды. Бұл жағдай 2023 жылдың 1 желтоқсанына дейін сақталды. Осы күні Нұрсұлтан Назарбаевтың «Менің өмірім. Бодандықтан бостандыққа» деген автобиографиялық кітабы жарық көрді. Бұл еңбекте ол өзінің өмір жолы, тәуелсіз Қазақстанның қалыптасуы және жеке сезімдері туралы естеліктерін жазды.
Кітаптағы жұртты таңқалдырған сыр — экс-президенттің 1999 жылғы «Мисс Қазақстан» байқауының жеңімпазы Әсел Исабаевадан ресми некесіз екі ұлының бар екенін мойындауы болды. Тауман мен Байкен қазір 19 және 16 жаста. Олар жайлы көп мәлімет жоқ, бірақ олар Қазақстанда тұрмайды.
Бұл деректер көпшілікке бұрыннан белгілі болғандықтан, Нұрсұлтан Назарбаевтың бұл ақпараты айдан анық дүниені мойындау ғана болды. Дегенмен, бұл ерекше қадам еді. Осылайша, Нұрсұлтан Назарбаев өз ұлдарын ресми түрде таныстырып, оларды өзінің отбасы мүшелері ретінде жариялады. Осы сәттен бастап олар толыққанды отбасына және экс-президенттің мұрагерлеріне айналды. Бір жылдан кейін, Қазақстанда жаңа заңға өзгерістер енгізілді. Мүмкін бұл заң осы отбасы мүшелерін қорғау үшін қабылданды.
Автор: Илья Астахов",2025-01-28T10:20:29+05:00,2025-01-28T10:20:29+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/1738041702_novyj_zakon_kotoryj_prirovnjal_informaciju_o_zdorove_kollazh_kopija.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1738041364_photo_2023-11-29_19-47-15.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/1738041702_novyj_zakon_kotoryj_prirovnjal_informaciju_o_zdorove_kollazh_kopija.webp,
ba873f937d00a5f4adc7f8533fa1a8ff,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Менің атым Қожа»: Жүйеге «бағынбайтын» образ қалай шындыққа ұласты?,"Осыдан 60 жыл бұрын «Менің атым Қожа» фильмі шықты. Бердібек Соқпақбаевтың жүйеге қарсы «бағынбайтын» кейіпкерінің образын ашып қана қоймай, жазушы ретінде қазақ тарихындағы аштық пен Желтоқсан оқиғасын жазған Нұрлан Сегізбаев қазір қайда? Ресей билігі және Қазақстан билігі тарапынан цензураға ұшыраған «Аллажар» фильмінің авторы Нұрлан Сегізбаев жайлы біз не білеміз? Нұрсұлтан Назарбаевтың бұл фильмге қандай қатысы бар? Цензура оның шығармашылығына қалай әсер етті?",investigations,https://kaz.orda.kz/menin-atym-kozha-zhyjege-bagynbajtyn-obraz-kalaj-shyndykka-ulasty-130783/,"Осыдан 60 жыл бұрын «Менің атым Қожа» фильмі шықты. Бердібек Соқпақбаевтың жүйеге қарсы «бағынбайтын» кейіпкерінің образын ашып қана қоймай, жазушы ретінде қазақ тарихындағы аштық пен Желтоқсан оқиғасын жазған Нұрлан Сегізбаев қазір қайда? Ресей билігі және Қазақстан билігі тарапынан цензураға ұшыраған «Аллажар» фильмінің авторы Нұрлан Сегізбаев жайлы біз не білеміз? Нұрсұлтан Назарбаевтың бұл фильмге қандай қатысы бар? Цензура оның шығармашылығына қалай әсер етті?
Orda.kz тілшісі кеңес кезеңінде де, тәуелсіздік алғаннан кейінде өмірін ағартушылық пен шығармашылыққа арнаған Нұрлан Сегізбаевқа хабарласты.
1963 жылы Абдолла Қарсақбаев түсірген «Менің атым Қожа» фильмі —  қазақ кинематографиясындағы ең ірі туындылардың бірі. Бұл 1960 жылдардағы қазақ ауылын шынайы суреттеген фильм ғана емес. Талай қазақ баласы Қожабергенді көріп, онымен бірге есейді, көп нәрсе түйді. Канн фестивалінде балаларға арналған үздік фильм ретінде бағаланды. Ал повест әлемнің 68 тіліне аударылды. Сол көркем туындыда шынайы, қайсар, дәтті қазақ баласының рөлін сомдаған Нұрлан Санжарұлы қазіргі кезде кинодрамматург, сценарист, философия ғылымдарының кандидаты және ҚазҰУ оқытушы болып жұмыс істейді.
Жақында жазушы, сценарист Нұрлан Санжардың Қазақстандағы әдебиет жайлы кітабы Германияда жарыққа шығады. Ол «Менің атым – Қожа» фильмінен кейін 44 жыл өткен соң, «Қош бол, Гүлсары» фильміндегі Шораның рөлін сомдады. Бірақ ол өзін актер деп санамайды. Сондықтан біз оның шығармаларын зерделеп көрдік.
Бұл фильм төрт буынның жадында сақталған, ұлттық мұраға айналған туынды. Алайда 1958 жылы кітапты қазақ тілінде басып шығара алмады. Нұрлан аға жазушы Бердібек Соқпақбаевтың сол заманның қатаң цензурасына ұшырағанын айтты. Бердібек Соқпақбаев шығармасын жариялау үшін, орыс тіліне аударып, Мәскеудегі «Жас гвардия» баспасына апарды. Бірақ олар оны шығаруға құлық танытпаған. Орыс редакторлары жас жазушы Бердібек Соқпақбаевты француз жазушысы, коммунист Луи Арагонмен таныстырады. Нұрлан ағаның сөзінше, француз жазушысы кітаптың бас кейіпкері Қожаны Виктор Гюгоның «Аласталғандар» романындағы Гаврошқа ұқсатқан. Сол баррикаданың үстінде оқ жауып тұрғанда жүгіріп, жауынгерлерге оқ-дәрі жеткізген жасөспірім бейнесіне ұқсатып, қатты ұнатып, бұл туындыны өз қаржысына француз тіліне аударып, Францияда басып шығарды.
2024 жылы ұлы жазушы Бердібек Соқпақбаевтың 100 жылдық мерейтойы ЮНЕСКО-да атап өтілді. Бірақ Нұрлан Санжар оған сырқаттанып бара алмапты. Ол жазушылар арасындағы бірін-бірі мұқатуды сынап, қолдаудың жоқ екенін айтты.
2018 жылы Нұрлан Санжарұлының «Періште» кітабының сюжетіне негізделген сериал түсірілді. «Періште» телесериалы Ялта фестивалінде және Мәскеу телефорумында жүлделер алып, көрерменнің ерекше ықыласына ие болған еді. Сонымен қатар «Оралман» фильмінің сценарийін жазған осы кісі. Биыл жазушының «Қызыл қар» кітабы шықты. Қазір кітап дүкендерінде сатылып жатыр.
Нұрлан Санжарұлының бұл кітабына идеялық әрі көркемдік тұрғыдан маңызды екі повесть кірді — «Өліара» мен «Аллажар». Жазушы Нұрлан аға «Өліара» повесінде тарихи шындық пен философиялық ойды тоғыстыра отырып, қазақ даласындағы түрлі идеологиялар мен тағдырлар жайлы жазды. Басты кейіпкер – венгр Иштван Мадьяр революцияны бостандыққа жетудің жолы деп біледі. Бірақ кейін тоталитарлық жүйенің жазалаушы құралына айналады. Осы арқылы автор әділеттілік, адамгершілік және утопиялық идеялардың құны туралы өзекті мәселелерді көтереді.
Нұрлан Санжарұлы осы шығарманың негізінде сценарийін жазып, фильм түсірді. Жазушы министрлік «Өліара» көркем фильмінің прокатқа шығуына аштық жайлы тақырыпты қозғаған соң, тосқауыл қойғанын айтты.
Бірі білсе, бірі білмес, 8 жыл бойы түсірілген режиссер Қалдыбай Әбеновтің «Аллажар» фильмінің сценариін жазған осы Нұрлан Санжар. 1988 жылдан бастап 1996 жылға дейін түсірілген бұл фильм ресейлік мемлекеттік қауіпсіздік қызметкерлерінің кесе көлденең тұрғанына қарамай, тәуелсіз Қазақстандағы цензураға қарамай, жарыққа шықты. Оған режиссер Қалдыбай Әбенов үлкен атсалысты.
Ал сценарист Нұрлан Санжар сол кездегі тар замандағы саясатқа бола, оның рұқсатын да алмай, сценаристер қатарына мәскеулік бір адамды қосқандарын айтты. Оның сөзінше, Лапшин сценарийге жедел жәрдем дәрігерінің образын енгізіп, өз үлесін қосқаннан кейін, сыйақысын алып, үйіне қайтқан. Қазірдің өзінде кейбір ашық ақпарат көздерінде сценаристер қатарында тек Александр Лапшин ғана тұр.
Қазақтың көрнекті жазушыларының бірі Сағат Әшімбаев 1986 жылғы Желтоқсан оқиғасы кезінде телеоператор Рубикжан Яхинге алаңдағы оқиғаларды жасырын түрде түсіріп, сақтап қоюды тапсырған. Бұл тарихи құжат ретінде аса маңызды жазба болды. Міне сол жазушы Сағат Әшімбаев Санжар Нұрланұлына «Аллажар» фильмінің сценарийін жазу идеясын ұсынған, бұл фильм Желтоқсан оқиғасына арналған алғашқы көркем фильмдердің бірі саналады. Ол жайлы естелігінде жазушы былай деп жазады:
Ақыры сол істі қолға алған Нұрлан Санжардың алғашқы сценарий нұсқасын киностудия жақтыра қоймады. Оның сөзінше, тіпті кейбір әріптестері амандасуды да қойған. Кейіннен сценарий Мәскеудегі КСРО мемлекеттік кино редакциясына жетіп, олар жұмысты жалғастыруды талап етті. Сценарийді жетілдіру барысында Нұрлан Санжар мен режиссер Қалдыбай Әбенов арасында шығармашылық келіспеушіліктер туындады. Нүрлан аға кейіпкерлердің ішкі әлеміне терең үңілуді көздесе, Әбенов оқиғаларды кең ауқымда көрсетуді қалады. Нұрлан Сегізбаев келіспеушіліктер кейде қатты дауға ұласып, жаға жыртысқан кездері де болғанын айтты. Фильмді түсіру барысында да көптеген қиындықтар болды. Билік тарапынан кедергілер жасалып, түсірілім бірнеше рет тоқтатылды, қаржыландыру қысқартылды. Тіпті фильмге қатысы бар адамдарға экстремист деген айыптар тағылды. Осының бәріне қарамастан, Нұрлан Санжар өз ұстанымынан таймай, шығармасын аяқтауға күш салды.
Нұрлан аға 1996 жылы «Аллажар» Қазақстанның мемлекеттік сыйлығына ұсынылған кезде оның есімі фильм авторларының қатарына енбей қалғанын айтты. Бұған қоса кинооператор Әбілтай Қастеев, қоюшы суретші Александр Дериганов, композитор Қуат Шілдебаев та тізімнен шет қалған екен.
Кешегі сотқар, қайсар, шыншыл Қожаның образын алып шыққан бозбала бүгінде қазақ руханиятына адал қызмет еткен тұлға. Ешкімнің сойылын соқпай, таза шығармашылыққа өмірін арнаған жазушы, қазақ кино өнеріне өмірін арнаған сценарист. Оның қыңыр мінезі, дегенінен қайтпайтын өжеттілігі діттеген мақсатын адал атқаруға дем болғаны анық.
13 наурыздан бастап 60 жылдан бері ұлттың сүйікті фильмі болып келе жатқан «Менің атым Қожа» фильмінің жаңа нұсқасы кинотеатрлардан көрсетілгелі жатыр.
A post shared by Математика | Курс (@qalan.kz)
Orda.kz бұған дейін осы ғажайып туындыда Қожабергеннің анасы Миллаттың рөлін сомдаған Бикен Римова жайлы және оның аты берілген театр биыл 50 жылдық мерейтойын тойлағалы отырғанын жазған болатын.",2025-02-20T14:50:00+05:00,2025-02-20T14:50:00+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/c43b03d1-7057-4677-8cb7-68eb2d8b2b85.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/0496f0bc-a933-48ac-a16c-bd30b3d06c86.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/9853732d-f87d-4675-942c-a992d9b86447.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/9bdd1586efd1c335de42a45b6e60f5f6_original_66984.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/c43b03d1-7057-4677-8cb7-68eb2d8b2b85.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/c43b03d1-7057-4677-8cb7-68eb2d8b2b85.webp,https://www.youtube.com/embed/h4Rk-4MKDuU?feature=oembed;https://www.youtube.com/embed/hEAcliQGHVQ?feature=oembed
fbe1292cf8aa05c3cd4bd16984630d5e,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Мұхтар Мағауин: Аласапыран заманның алып тұлғасы,"Қазақ әдебиеті мен тарихын зерттеп, өлмес мұра қалдырған Мұхтар Мағауин 85 жасына қараған шағында 9 қаңтар күні АҚШ-тың Мэриленд штатындағы үйінде қайтыс болды. Жерлеу рәсімі 11 қаңтарда Parklawn Memorial зиратында өтпек. Orda.kz тілшісі қазақ әдебиетіндегі жазушыларға хабарласып, естеліктері және марқұм болған жазушының шетелге кету себебі жайлы сұрастырды.",investigations,https://kaz.orda.kz/muhtar-magauin-alasapyran-zamannyn-alyp-tulgasy-129793/,"Қазақ әдебиеті мен тарихын зерттеп, өлмес мұра қалдырған Мұхтар Мағауин 85 жасына қараған шағында 9 қаңтар күні АҚШ-тың Мэриленд штатындағы үйінде қайтыс болды. Жерлеу рәсімі 11 қаңтарда Parklawn Memorial зиратында өтпек.
Orda.kz тілшісі қазақ әдебиетіндегі жазушыларға хабарласып, естеліктері және марқұм болған жазушының шетелге кету себебі жайлы сұрастырды.
Мұхтар Мағауин қазақ әдебиеті мен тарихына үлес қосып қана қоймай, ел тағдырына қатысты өзекті мәселелерге көз жұмып қарамаған адам. Оның сол батылдығы туралы 30 жылдай араласқан жазушы Тұрысбек Сәукетаев еске алды.
Жазушы 1940 жылы 2 ақпанда Шығыс Қазақстан облысы, Аягөз ауданы, Баршатас ауылында дүниеге келген. Ол 20 жасынан кеңестік цензураға қарамай, қазақ тарихы мен руханиятына үлес қосқан жазушы еді. Ол филология ғылымдарының докторы, тарихшы, әдебиетші болып, түрлі салада өлшеусіз еңбек етті. Тұрысбек Сәукетаев оның 20 жасында-ақ жыраулар поэзиясы туралы кітап жазып, қазақ әдебиетіне сіңірген еңбегі ұлан-ғайыр екенін айта кетті.
Еңбек жолын 1965 жылы «Қазақ әдебиеті» газетінде бөлім меңгерушісі болып бастады. 1967-1971 жылдары «Жазушы» баспасында бас редактордың орынбасары қызметін атқарды, Қазақ КСР Ғылым академиясының М.Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтында аға ғылыми қызметкер болып істеген, Мәскеуде М.Горький атындағы Әдебиет институтында қазақ фольклоры мен қазақ әдебиеті тарихы бойынша арнайы лекциялық курстар жүргізді. 80-жылдары Мұхтар Мағауин шығармашылыққа көңіл бөлді. Ақыры сол жылдары «Аласапыран» романын жазып шықты.
Orda.kz тілшісі Мұхтар Мағауинмен көрші болып тұрған қаламгер Смағұл Елубайға хабарласып, жазушы жайлы естеліктері және еңбектері жайлы сұрастырды. Ол да Мұхтар Мағауиннің жазушы әрі тарихшы екенін айтып, Бұқар жыраудан басталатын қазақ әдебиетін 5 ғасырға созып, әдебиетімізге де, тарихымызға да сүбелі үлес қосқанын атап өтті.
Өндіріп жазған шығармашылығын замандастары да жоғары бағалаған. Мысалы, Тұрысбек Сәукетай Мағауиннің жұмысын Олжас Сүлейменов ерекше бағалағанын айтты.
2011 жылы Мұхтар Мағауин Жаңаөзен оқиғасы үшін үкіметті қатты сынға алғандардың бірі еді. Кейін сұхбаттарында Назарбаевқа қатысты «елін жерімен қоса сатып жіберген» деп кесіп айтты.
Тұрысбек Сәукетаев жер мәселесінде, қандастар мәселесінде және тағы да басқа қоғамдық саяси мәселелерде Мұхтар Мағауиннің үнсіз қалмай мақалалар жазғанын айтты.
Сонымен қатар, Тұрысбек Сәукетаев биліктің тарапынан ешқандай ілтипат көрмегенін айтты.
Сәукетаев оның билік тарапынан Мұхтар Мағауин ешқандай марапат, атақ алмағанын, мерейтойлары да атап өтілмегенін айтты.
Ақын Тоқтарәлі Таңжарық жазушының әдеби тақырыпты заманауи және тарихи тұрғыдан бір белеске көтергенін айтты.
Сонымен қатар, Тоқтарәлі Таңжарық оның елдегі саяси жүйеге көңілі толмағанын айтты.
Жазушы Смағұл Елубай марқұм қаламгермен Прагада көрші тұрып, аралас-құралас болғанын айтып, естеліктерін баяндады.
Смағұл Елубайға жазушыны іздеп басына баратын халқы Қазақстанда қалған соң, оның шетелге жерленуі бір өкініш екенін атап өтті.
Мұхтар Мағауин 18 жылын шетелде өткізді. 60 жылын қазақ руханиятына арнады. Әдебиетші, жазушы Дидар Амантай Мұхтар Мағауинді әлем әдебиетіне қазақ тілінің сұлулығын паш еткен жазушы деп бағалады. Ол оның шығармалары көлемді том-том болған Толстой шығармалындай екенін айтып, әлем әдебиетінен ойып орын алған жазушылардың қатарында тұр деген пікірін айтты.
Оның пікірінше, Мағауин қазақ әдебиетін оқыған оқырмандарға мәңгілік серік.
2025 жылдың 9 қаңтарында бейсенбі күні қазақ руханиятының мәңгілік өлмес мұрасын жасап кеткен заңғар жазушы, тарихшы Мұхтар Мағауин көз жұмды.
Orda.kz редакциясы жазушының жақындарына және бүкіл қазақ халқына қайғырып көңіл айтады.",2025-01-10T21:00:18+05:00,2025-01-10T21:00:18+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/photo_2025-01-10_23-06-10.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/12.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/3.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/photo_2025-01-10_23-06-10.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/photo_2025-01-10_23-06-10.webp,
f98f88d2799a2f6210fa805a232b71dd,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Музыкант Иманбек Зейкенов «Құрмет» орденімен марапатталды,"«Грэмми» жүлдесін алған тұңғыш қазақстандық музыкант Иманбек Зейкенов «Құрмет» орденімен марапатталды, деп хабарлайды Orda.kz.",investigations,https://kaz.orda.kz/muzykant-imanbek-zejkenov-kurmet-ordenimen-marapattaldy-136465/,"«Грэмми» жүлдесін алған тұңғыш қазақстандық музыкант Иманбек Зейкенов «Құрмет» орденімен марапатталды, деп хабарлайды Orda.kz.
Мәдениет және ақпарат министрі Аида Балаева музыкант Иманбек Зейкеновке мемлекеттік марапатты салтанатты түрде табыстады.
Сонымен қатар, мемлекет басшысының Жарлығымен Республика күніне орай елдің экономикалық және қоғамдық өмірінің түрлі салаларын дамытуға елеулі үлес қосқан бірқатар азамат марапатталды.
Айта кетейік, Атырауда Яна Легкодимованың ісін ашқан тергеушіге жаңа атақ берілді.",2025-12-08T16:00:04+05:00,2025-12-08T16:00:04+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/1d1571ad-fbc6-42ce-bb77-73ed3a32c985.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/1d1571ad-fbc6-42ce-bb77-73ed3a32c985.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/1d1571ad-fbc6-42ce-bb77-73ed3a32c985.webp,
00e1001fa61dcbab9faf8fffdddeeace,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Мүгедектер өндірісі: Шайнатылған қол мен заңсыздыққа толы кәсіпорын,Алматы тұрғыны Жәнібек Тұяқбаевты жұмыс берушісі мүгедекке айналдырды. Ауыр жарақат алған қызметкерге жедел жәрдем шақыртуға тыйым салған кәсіпорын заң бұзушылықтарға толы.,investigations,https://kaz.orda.kz/mygedekter-ondirisi-shajnatylgan-kol-men-zansyzdykka-toly-kasiporyn-129961/,"Алматы тұрғыны Жәнібек Тұяқбаевты жұмыс берушісі мүгедекке айналдырды. Ауыр жарақат алған қызметкерге жедел жәрдем шақыртуға тыйым салған кәсіпорын заң бұзушылықтарға толы. 80 мың деген айлықтың 8 тиынының да жұмыскердің шотына түспеуінің астында салықтан жалтару жатыр ма? Қауіпсіздік талаптарын елемеген өндіріс орны 20 жылдан бері қалай еш тексеріссіз жұмыс істеп келеді. Салдарынан жалғыз Жәнібек емес басқа да қол-аяғы құрылғыға шайнатылып, тоққа түсіп қалған жұмыскерлер жайлы Orda.kz тілшісі зерттеу жүргізді.
42 жастағы  Жәнібек Тұяқбаев Алматы қаласында орналасқан «МТЛ Эксперт» ЖШС жұмыс орнында денсаулығына аса қауіпті жарақат алады. Бұл кәсіпорын құрылысқа арналған металдарды кесу және майыстырумен айналысады. Оқиға 2023 жылдың 23 қыркүйегінде болды. Тұяқбаевтың бұрғылау станогына киімінің жеңі ілініп кетіп, сол қолы аппаратқа шайнатылып кетеді.
Тұяқбаевтың айтуынша, осындай ауыр жарақат алған кезде жұмыс беруші, яғни бастығы жедел жәрдем шақырмай, өздерің көлікпен апарыңдар деп ескертіп қойған екен.
Ауруханаға түскен кезде  Жәнібек Тұяқбаев сол қолы мен иығына қатарынан екі рет ота жасаған. Бірінші ота 7 сағатқа созылыпты. Ашық және жабық сынықтармен қоса бұлшық еттің бәрі бұрғылау станогына шайнатылып, қолдың сүйегімен қатар жүйке талшықтары түгелімен істен шыққан. Тұяқбаев «Илизаров» аппаратымен сүйектерді өсіріп қатайту үшін бір жыл жүрген, ал соңғы 3 ай гипспен жүр. Оның үстіне бір жыл бойы қатайған сүйек қайта сынды.
Сонымен қатар, Тұяқбаевтың айтуынша, жедел жәрдем шақырмаудың басты себебі ауруханаға барған соң ары қарай оқиға полицияға міндетті түрде тіркеледі. Ал полицияға тіркелген соң  міндетті түрде жұмыс орнына тексеріс келеді.
Отадан шыққан соң, ертесіне Алматы полиция департаментінен патруль келіп, қалай, қайда жарақат алғанын сұрастырады. Сол арада Тұяқбаевқа жұмыс беруші «МТЛ Эксперт» директоры Раджап Давузов келіп, одан арыз жазбауын сұраған. Барлық ем-шараңа өзім көмектсемін деп уәде еткен екен. Бұған, егер көмек болса Тұяқбаев келісетінін айтқан.
Тұяқбаев ауруханаға кезекті рет қолының жарасын таңуға барғанда, медициналық сақтандырудың уақыты біткендігін білген. Артынша анықтаса, жұмыс беруші оны артқы күнмен 26 қыркүйек жұмыстан шығарып жіберген екен. Осыдан кейін ғана, қолы жарамсыз болып қалған Тұяқбаев не жұмыссыз, не медициналық сақтандырусыз, не жұмыс берушіден қайыр болмайтынын түсінген соң, Алматы полиция департаментіне барып арыз жазады. Қылмыстық іс арыз түскен соң 3 айдан соң ғана қозғалған екен. Іс қозғалып, еңбек инспекторы тексеріс бастаған кезде, Давузов Тұяқбаевты қайтадан жұмысқа тіркеп қояды. Қылмыстық іс қаралған сотта неге екені белгісіз азаматтық талап-арыз бірге қаралмаған екен. Алайда, Давузовтың жұмыс беруші ретінде кінәсі толық дәлелденіп, сот оған бір жыл жұмыстан шететілумен қатар заңбұзушылыққа қатысты мемлекетке айыппұл төлеу туралы шешім шығарады.
Сонымен қатар, Тұяқбаевтың айтуынша, сотта Давузов жұмыскерлерлердің өмірі сақтандырылған деп жәбірленушіге еміне қаражатты сақтандырудан алсын деген. Алайда, сақтандыру компаниясы жұмысшылармен келісім-шарт жасамағаны анықталды. Давузов тек өзінің кәсіпорынын ғана сақтандырып қойған екен.
Сондай-ақ, қолы жарамсыз болып қалған азаматтың айтуынша, «МТЛ Эксперт» кәсіпорынында ресми 14 адам жұмыс істейді. Алайда, ешқандай келісім-шартсыз жұмыс істейтін адамдар да бар екен. Оған қоса жалақы мәселесінде де көптеген заң бұзушылықтар бар.
Бұған дейін де «МТЛ Эксперт» жұмыс орнында мұндай жағдайлар болған. Ең ауыр деген Тұяқбаевтың оқиғасына ұқсас төрт жағдай болыпты.
Тағы бір қызығы, ресми түрде кәсіпорында Раджап Давузов директор деп көрсетілген. Алайда, шындығында ол жердің басы-қасында басқарып жүрген оның әкесі Исмар Давузов екен.
Orda.kz тілшісі мәселінің анық-қанығына жету үшін әрі екінші тараптың пікірін білу мақсатында «МТЛ Эксперт» кәсіпорнына барды. Біз барған кезде жұмыс орнында Раджап Давузовтың әкесі Исмар Давузов отырды. Жәнібектің айтқанының барлығын жоққа шығарып, оның жарақат алуына өзі кінәлі деп айтты.
Ал неге жедел-жәрдем шақырмадыңыздар деген сұрағымызға, Исмар Давузов жедел-жәрдемге уақыт құртықымыз келмеді, кептелістен қалай жетер еді деп айтты. Сонымен қатар, ол бірінші қылмыстық іс қаралған сотта ұлының жұмыс беруші ретінде ұлының жеңілгенінен де хабарсыз болып шықты. Сондай-ақ, ол Тұяқбаевтың қолы шайнатылып, ауруханаға ашық жарақат ретінде түскенінен де білмейді екен. Бізге ол оның жарақаты жеңіл болды, тек қолы сынғандығын жеткізді.
Давузовтың сөйлеу мәнері бізге қызық көрінді. Сот туралы сөз қозғағанымызда ол бізге « Менің адамдарым менімен ешқашан соттаспайды», деп қысқа қайырды. Сондай-ақ, сот шешімімен ұлы директорлық қызметтен босағанда кәсіпорынды кім басқарды дегенімізде, оның әйелі басшылықта болды деп мәлімдеді. Жалақы жағын да сұрастырдық, айлық 80 мың емес ресми түрде 100 000 мың  теңге түседі ал қалған қосымша жұмыстарға ақша қолма-қол берілетінін айтты. Және барлық жұмыскерлер ресми түрде жұмыс жасайтынын жеткізді.
Кәсіпорынның бір жұмыскерден Жәнібек Тұяқбаев қолы бұрғылау станогында қалып қалған күні ішіп келді ма деген сұрағымызға:
1900 шаршы метр цехтың ішінде екі кесетін әрі екі металлдарды майыстыратын тағы екі апаратпен бұрғылау екі аппарт орласқан. Сонымен қатар, айналасында жалпақ металлдар жатыр. Цехтың ішінде техникалық қауіпсіздікті салатын жазба қабарғада ілініп тұр. Біз цехтың ішіндегі аппараттардың орналасу жүйесін маманға көрсетіп, қаншалықты дұрыс екенін сұрастырдық.
Құрылыс саласында қауіпсіздік шараларына да үлкен мән беретін архитектор Берік Омаров фото-суреттерге қарап, едендегі ретсіздікті бірден байқады.
Маманың айтуынша, қауіпсіздік техникасына сәйкес, еденде жүруге болатын жасыл аймақтар сызықпен белгіленуі керек. Оларда металл көтеріп, ғимарат ішінде тасымалдайтын көпірлі кран бар, сәйкесінше, барлық жұмыскерлерлер басына каска киюге міндетті екендігін айтты. Біз ол жерде болғанда жұмысшылардың басынан ешқандай каска көрмедік.
Сонымен қатар, біз жалақының құжатта басқша көрсетіліп, ал қолма-қол басқа сома алатыны жайлы  халықаралық адам құқықтары бюросының және заңдылықты сақтау бюросының қызметкері Дмитрий Тихоновтан сұрастырдық. Оның айтуынша, Қазақстан заңнамасына сәйкес, жұмыс беруші жұмысшылардың еңбек қызметін орындау кезінде еңбек қауіпсіздігін сақтандыруға міндетті екендігін айтты.
Жәнібек Тұяқбаевтың қорғаушысы Инга Иманбайдың айтуынша, бұл жерде жұмыс беруші кінәлі немесе кінәлі емес деген әңгіме болмауы тиіс. Біздің қолымызда Раджап Давузов жұмыс беруші ретінде кінәсі дәлелдейтін қылмыстық іс бойынша соттың шешімі бар.
Қазіргі таңда жарамсыз қолмен жұмыссыз қалған ер адамның бала-шағасы бір жарым жылдан бері әйелінің мойнында. Арасында такси жүргізуші болып жұмыс істеп те көрген. Алайда, несиесін төлей алмаған соң көлігін салуға тура келген екен. Енді алда, Тұяқбаевқа қол сүйектерін бір-біріне жалғап қатайту үшін және қолдың жүйке жүйелерін қайта қалпына келтіруге тағы да ота жасау керек. Сондай-ақ, ол үшінші топтағы мүгедектік алған.
Елімізде дәл осындай еңбек қауіпсіздігін сақтамайтын және оларға соңында не моральдық не матиралдық шығынды да өтемейтін кәсіпорындар бар. Жұмыс берушінің кінәсі дәлелденсе де еш әділеттілікке жете алмай жүргендер қаншама. Orda.kz бұл матиралды жазудағы мақсаты осындай кәсіпорындарды негізінен қандай заңбұзушылықтар болатынын көрсету. Сонымен қатар, біз еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігіне осы оқиғаға байланысты сауал жолдадық.  Ал Жәнібек Тұяқбаевтың ісі бойынша, азаматтық соттың қалай өрбитінін редакция бақылауда ұстайды.",2025-01-16T15:00:00+05:00,2025-01-16T15:00:00+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/kollazh-stanok-muzhchina-po-zaprosu.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1-3.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/5210756050263861029.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/5211079182128375669.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/kollazh-stanok-muzhchina-po-zaprosu.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/kollazh-stanok-muzhchina-po-zaprosu.webp;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-01/5211079182128375226.jpg;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-01/5211079182128375227.jpg;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-01/photo-2025-01-15-14-03-42-2.jpg;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-01/photo-2025-01-15-14-03-42-3.jpg;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-01/photo-2025-01-15-14-03-42-4.jpg;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-01/photo-2025-01-15-14-03-42.jpg;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-01/photo-2025-01-15-15-05-47-2.jpg;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-01/photo-2025-01-15-15-05-48.jpg,
3477f11fb399a5a29cbf069ae631b819,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"«Намаз оқымаса, сабайды»: Атажұрттан жырақтаған Ауғанстан қазақтары","Ұлтымыздың тәуелсіздікке жету жолы соғыс, ашаршылық және жаугершілік замандарымен қиын болды. Оның ең ауыр кезеңдері — ашаршылық пен репрессия.",investigations,https://kaz.orda.kz/namaz-okymasa-sabajdy-atazhurttan-zhyraktagan-auganstan-kazaktary-127390/,"Ұлтымыздың тәуелсіздікке жету жолы соғыс, ашаршылық және жаугершілік замандарымен қиын болды. Оның ең ауыр кезеңдері — ашаршылық пен репрессия. Елдің қамын ойлап, атқа мінген көптеген азамат атылып кетті. Қысымға шыдамай, бодандықты қабылдамай, көптеген қазақтар көшіп, босып кетті. Сол кеткен қазақтардың біразы Ауғанстанға табан тіреді. Ендігі ұрпақтары қал-қадірінше дәстүрін, тілін сақтап, болмысын жоғалтпауға тырысып жатыр. Олардың көбі енді елге оралғысы келеді.
Тамыз айында «Ауғанстан қазақтарының мәдени қоғамы» атты қоғамдық ұйымның ресми тіркеуден өтті. Orda.kz ауған қазақтарына хабарласып хал-жағдайын сұрастырды.
Тәліптер билікке келген соң, ондағы қатаң түзімді біз онысызда естіп, біліп отырмыз. Жақында БҰҰ Бас Ассамблеясы отырысында осы елдердің сыртқы істер министрлері ауған әйелдеріне салынған қатаң шектеулерді айыптап, тәліптерді халықаралық құқық талаптарын сақтамағаны үшін жауапкершілікке тарту жоспарын жариялады. Ал елдегі жоқшылық жұртты тарықтырып отыр. БҰҰ деректеріне сүйенсек, 25 миллион, яғни елдің тең жартысы жоқшылық пен аштықта қиналып жатыр. Сол миллиондардың арасында біздің қандас бауырларымыз бар . Ауған, парсы, өзбек тілдерінде сөйлегенімен, жергілікті қазақтар өз тілдерін ұмытпапты. Тілшіміз олармен қазақша еркін тілдесті.
Әйелдер көзге түспейді, білім алмайды. Ер адамдар сақал қойып, намаз оқуы керек. Ондай болмаған жағдайда жазаланады. Жастары негізінен білім алмайды. Құран оқиды. Мұндай қатаң жүйедегі елде ұлттық мәдени орталық ашудың өзі таң қаларлық жағдай шығар. Адам құқықтарын қорғайтын түрлі ұйымдар дабыл қағып жатқанда, біздің де Ауғанстанда қандастарымыз бар екенін ескергеніміз абзал. Ауған билігі басқа ұлт болған соң, басынан сипамайтыны анық.
«Ауғанстан қазақтарының мәдени қоғамы» атты ұйымның төрағасы Қажы Асад Оймауытпен сөйлестік. Ол өз руы мен шежіресі жайлы баяндады.
Ол өзінің отбасы, балалары бар екенін айтты. Бір қызы бар екен,  ол қазіргі кезде оның білім алуын тоқтатқанын баяндады. Оның айтуынша тәліптер қыз балалардың білім алуына шек қойған.
Асад мырзаның өз туыстарынан Мазар-Шарифте 34-36-дай отбасы бар. Оның сөзінше ол жақта 300-дей отбасы бар. Көбі негізінен сол баяғыдай киіз үйде тұрады, өрмек тоқып, киіз басады. Сабасы бар. Асад мырзаның айтуынша, олар саба болмай жатқанда тұлыпқа құрт жасайды. Сары май алып, баяғы қазақтың тұрмыс тіршілігін сақтап отыр. Ол жақта қазір киіз үй жасайтын шебер жоқ. Ал қазіргі киіз үйдің бәрін бабалары сол 100-150 жылдың алдында көш кезінде қазақстаннан өздерімен бірге алып келген. Жергілікті қазақтар оны көзінің қарашығындай сақтап отыр.
Көріп отырғандарыңыздай шөлде, қуаңшылықта отыр. Олар күннен қуат алатын тақтайшаларды қолданып, жарық пен энергия көзін содан алады.
Асад мырзаның айтуынша мәдени орталық құруда қиындық өте көп болыпты. Орталықтың мақсаты аз ғана ұлт өзінің кім екенін ұмытып кетпеу үшін, түрлі шаралар ұйымдастырып, елге оралғысы келетіндер болса, қолдан келгенше көмектесу екенін баяндады.
Сондай-ақ мәдени орталықтың Facebook парақшасында ісмер әйелдер жайлы бейнезжазба жарияланды.
#Ауған_казактарының_дәлелі
Қазақтардың көбі таулы жерде тұратыны, шөл мен қуаңшылықта тіршілік етіп жүр. Асад мырза Қазақстан мен Ауғанстанның арасы жақсарғанын, елден Ауғанстанға ұн, бидай, дәнді дақылдар келетінін айтты.
Ол ауған қазақтарының жағдайы нашар екенін айтты.
Тілшімізбен әңгімелесіп отырып, Асад мырза бір мақал айтты. «Есі басқа ел болмас, өкпе-бауыр ет болмас». Оның сөзінше қазақтар сол жердегі халыққа әлі сіңісе қоймады.
Бізбен тілдескен Мазар-Шариф қаласының тұрғыны Шер Мұхаммед мырза Қазақстанға келгісі келетінін айтты.
Ол Ауғанстанда қазақ болу қиын екенін айтты. Қазақтар аз болған соң, басынатынын, мүлкін тартып алып, болмаса бермей қойып озбырлық көрсететінін айтты.
Алты жыл бұрын Шер Мұхаммед тірнектеп ақша жинап, жер алған көрінеді. Алайда алты жылдан бері ақшасын алып, жерін бермей отырғанын баяндады.
Шер Мұхаммед Ауғанстандағы «Ауғанстан қазақтарынын мәдени қоғамы» ұйымында орынбасар болып қызмет ететінін айтты.
Ұйым бұл жаңалықты Қазақстанның Сыртқы істер министрлігі мен Ауғанстандағы елшілігіне хабарлаған екен.
Шеттегі қазақты мына ұлан-ғайыр даламызға, атамекеніне біз шақырмасақ, оларға құшақ жаятын басқа ұлт жоқ екені бәріне түсінікті шығар. Жат елде өгей болған қандастардың жағдайы осындай. Олардың әлі ассимиляцияға ұшырай қоймағанын ескерсек, елге келіп алса, санасы, көзқарасы өзгеріп, жергілікті халыққа сіңіп кетуі мүмкін. Өздері өзгермеген күннің өзінде қазақ балалары мектепке барып, білім алып, осы елдің бір азаматы болар еді.
ВВС Ауғанстандағы 15 жасар қыздың сотта ажырасуға қол жеткізіп, жеңгені жайлы ақпарат шығарған болатын. Алайда тәліптер билікке келген соң, күйеуі некені қайта заңдастыру жайлы арыз беріп, жеңіске жетті. Ауғанстанның билігіне келгеніне 3 жыл тәліптер осылайша кәмелеттік жасқа толмаған қыздарды некеден қорғайтын заңды өзгертіп жатыр.
Orda.kz осы мәселе бойынша Сыртқы істер министрлігіне арнайы сауал жолдаған болатын. ҚР СІМ Ауғанстандағы этникалық қазақтардың саны туралы нақты ақпарат жоқ екенін мәлімдеді. Министрліктің мәліметінше, Қазақстанның Кабулдағы елшілігі этникалық қазақтармен консулдық қызметтер арқылы байланыс орнатқан. Жауапта қазақ диаспорасы негізінен қазақ, өзбек, түрікмен және дари тілдерінде сөйлейді. Қазақстан үкіметі Ауғанстанға гуманитарлық көмек көрсеткенімен, қазақ диаспорасына арнайы жіберілетін көмек қарастырылмаған екен.",2024-10-07T12:53:32+05:00,2024-10-07T12:53:32+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/cff1b6d5-581f-4ff8-950f-d69362b0e91e.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/32595dc7-722a-4a33-a3b0-75e254a866fc.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/447d7a7e-7a4c-4c06-9e0b-f2cde7c66c49.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/4daa9200-b2cd-4331-af8b-285b2ae63f48.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/94ff9168-7fca-4f2f-b21f-e16b94513864.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/d2e2ce45-0385-4618-afc8-9cdd13350c4a.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/img_20241007_125857_063.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/cff1b6d5-581f-4ff8-950f-d69362b0e91e.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/cff1b6d5-581f-4ff8-950f-d69362b0e91e.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/snimok-jekrana-2024-10-02-184910.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/snimok-jekrana-2024-10-02-185032.png,
b285616f7c5f96db3c813b5c378895af,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"«Науқастарды ұрлап, өлтіріп, пәтерін арзанға сатқан»: Алматыдағы психиатриялық аурухана",Алматы қаласының мамандандырылған ауданаралық қылмыстық істерді қарайтын сотында үлкен іс бойынша сот отырысы басталды.,investigations,https://kaz.orda.kz/naukastardy-urlap-oltirip-paterin-arzanga-satkan-almatydagy-psihiatrijalyk-auruhana-126882/,"Алматы қаласының қылмыстық істерді қарайтын мамандандырылған ауданаралық сотында аты шулы іс бойынша сот отырысы басталды. Сотталушылардың арасында Психологиялық сауықтыру орталығының (ПСО) бұрынғы бөлім меңгерушілері, құқық қорғау органдарының бұрынғы қызметкерлері, нотариустар, жылжымайтын мүлік агенттері және рецидивист, жалпы саны 22 адам бар. Бұл топ психикалық ауруы бар жалғызбасты адамдарды тауып, олардың мүліктерін иемденген. Олар кейбір науқастарды қамауда ұстап, пәтерлерін өздеріне жазып, сатып жіберіп отырған. Ал кейбіреуін тіпті өлтіріп тастаған.
Orda.kz тілшісі осы шулы істің мәліметтеріне зер салып, саралап көрді.
Сотта осындай қылмыстық істің қаралып жатқанын біз Ренат Қадыровтың әлеуметтік желілерде жариялаған мәліметінен білдік. Құқық қорғаушы, отбасылық және мұрагерлік құқық бойынша маман Ренат Қадыров ұйымдасқан қылмыстық топтың шамамен 10 жыл бойы психикалық ауруы бар адамдарды үнемі тонап, олардың бостандығына қол сұғып, мүліктерін алып отырғанын айтты.
Психикалық ауруы бар адамдар қылмыскерлердің «қуыршағына» айналды. Оларды тек бостандығынан және мүлкінен айырмай, сонымен қатар қорлап, өлтірді. Бұл қылмыстық топтың бар заңсыз әрекеттерін заңдастыру үшін арнайы нотариустар қызмет етті.
Бұл ұйымдасқан қылмыстық топтың әр мүшесінің өз міндеті болды:
Оның пікірінше, «бұл жанжал қоғамды дүр сілкіндіріп, ашу-ыза тудырды». Алайда біз мұнымен келіспейміз. Бұл оқиға туралы әзірше санаулы адам ғана біледі.
Қылмыстық іс 2022 жылдың қараша айында қозғалды. Тергеу 37 эпизодты бөліп көрсетті, олардың көпшілігі Алматы қаласындағы тұрғын үйлерді заңсыз иеленуге қатысты алаяқтық туралы. «Каблуков көшесіндегі психиатриялық ауруханасы» деген атаумен белгілі Психологиялық сауықтыру орталығының қызметкерлері қылмыстық топқа клиникадағы жалғызбасты науқастарды көрсетіп берген.
Orda.kz тілшісі ауруханаға барып қайтты. Алайда директор мен дәрігерлер біздің журналистпен сөйлесуден бас тартты. Кадр бөлімінде іске қатысты қызметкерлер жұмыстан шығарылғаннан кейін жұмысқа кіріскендерін хабарлады. Орталықтың басшысы барлық сұрақтарды eOtinish порталы арқылы жазбаша түрде жіберуді өтінді.
Дегенмен біз осы мәселе туралы азды-көп ақпарат берген бір адамды таптық. Ол өз атын жарияламауды сұрады.
Екі жыл бұрын бірінші және екінші бөлімнің меңгерушілері жұмыста төбе көрсетпей кетті. «Бастықтар оларды  еңбек демалысында деп айтты». Уақыт өте келе ұжымда түрлі қауесет тарай бастады. Содан кейін орталық қызметкерлерін тергеуге шақыра бастады.
Бұрынғы бірінші бөлім меңгерушісі — Айжан  Джусупгалиева. Оның жұмыс өтілі —  20 жыл, атақты және жоғары білікті психиатр. Джусупгалиеваны науқастар ғана емес, аурухана басшылығы да жоғары бағалады. Көптеген қызметкерлер өз таныстарын оған жіберіп отыратын. Ол ешқашан көмек көрсетуден бас тартпаған. Ашық интернет көздерінен Джусупгалиева ғылыми зерттеулердің авторы екенін білдік. Idoctor.kz сайтындағы анкетасын назарларыңызға ұсынамыз.
ПСО қызметкері № 1 бөлім меңгерушісін мәліметтерді қылмыстық топқа берді деп айыптап жатқан шығар деп болжайды.
Бұрынғы үшінші бөлім меңгерушісі Майра Уразаева — жоғары санатты дәрігер, психиатр және невролог. Оның еңбек өтілі 20 жылдан асады. 2022 жылы Денсаулық сақтау министрлігі Уразаеваға «Денсаулық сақтау үздігі» медалін табыс етті. Әдетте мұндай марапат медқызметкерлерге көп жылғы еңбегі мен денсаулық сақтау саласындағы практикалық жұмыстарды дамытудағы жеке үлесі үшін беріледі, оның ішінде диагностика мен емдеудің ерекше әдістерін әзірлеу мен енгізу, денсаулық сақтау жүйесін жетілдіру мен реформалауға белсенді қатысу, медициналық ғылым мен білім беру, сондай-ақ денсаулық сақтау саласындағы инновациялық қызметті дамыту да бар.
Дәрігер магистратурадағы жұмысын «Ер адамдардағы суицид типологиясы, коррекциялық көмек көрсету әдістері» тақырыбында қорғаған. 103.kz сайтында дәрігердің анкетасына қарасақ, Уразаева докторантурада оқып, ғылыми дәреже алу үшін диссертация дайындалып жатқаны көрсетілген. Сонымен қатар ол — көпбалалы ана.
Жұрттың сөзінше, ол да қылмыстық топ мүшелеріне науқастардың жеке мәліметтерін берді деген күдікке ілінді.
Біздің дереккөзіміздің айтуынша, тергеу Алматыға Ресейден бұрынғы науқастың жақын туысының келгенінен басталған. Науқас қайтыс болған, ал әйел оның мүлкіне тікелей мұрагер болған. Алматыға келген кезде әйел пәтердің тек белгісіз тұлғаға рәсімделгенін ғана емес, сонымен қатар сатылып кеткенін анықтады.
Бізге аурухана қызметкері айтып берген науқастың марқұмдардың бірі болған-болмағаны белгісіз. Бірақ редакция үлкен тергеу аясында қаралатын іс бойынша өлтірілген әженің жақын туысын тапты. Қыздан біз қылмыстық топтың серкелері мен жетекшілерінің аттарын сұрастырдық.
Элеонора Долгова бізге әжесінің өлімінің мән-жайын айтып берді. Ол 2020 жылдың желтоқсанында әжесін біреу тұншықтырып өлтіргенін, бұны тергеу анықтағанын айтты. Сол кезде 17 жаста болған қыз толық жетім атанды. Оның ата-анасы бұрын қайтыс болған еді.
Заң бойынша, қыз мұрагерлікке құқылы еді. Бірақ оның нағашы әпкесі Ирина Гапарова (қылмыстық іс бойынша негізгі күдіктілердің бірі) әжесі көз жұмбай тұрып өз мүлкін Гапароваға қалдырғаны туралы өсиет жазғанын мәлімдеді.
Ол бұған сенбегенін айтады. Марқұм Эмилия Кондратьевна 83 жаста болса да, өте белсенді өмір сүрген. Күн сайын базарға барып, ұлына күтім жасаған.
Артынша әжесі жоқ кезде Гапарованың үйге жиі келгені анықталды. Ол әжесінің пәтеріне өз танысын (құрбысын) орналастырған. Ал әжесі кенеттен ауруға шалдыққан.
Кейінірек бұл әжесінің үйіне әкелген адам да қылмыстық істің негізгі фигуранттарының бірі екені анықталды. Оған Гапарова сияқты ұйымдасқан қылмыстық топ құрып, басқарғаны және Эмилия Кондратьевнаны өлтірді деп айыпталып жатыр. Әжесінің зорлық-зомбылықпен қайтыс болғаны туралы ақпарат 2023 жылдың қыркүйегінде эксгумация (марқұмның мәйітін қарап, сотқа дейінгі экспертиза жүргізу) жүргізілген кезде белгілі болды.
Эмилия Кондратьевнаның артында екі пәтері қалды. Оның бірін ұлына, екіншісін немересі Элеонораға қалдыруды жоспарлаған. Бірақ  мұрагерлік құжаттардың бәрі Гапароваға рәсімделгені анықталды.
Адвокат Оксана Буряк былай деді:
Алайда құқық қорғау органдары екі жыл бойы қылмыстық істі ашудан бас тартты. Полиция сол кезде жалған құжаттарда қылмыстық құрамды анықтай алмады.
2022 жылы Эля туысы Ирина Гапарованың басты айыпталушы ретінде тіркелген қылмыстық іс жүргізіліп жатқанын білді.
Іс тергеуге алынған кезде, сарапшылардың және мәйіттің эксгумациясы тағайындалды.
Элеонора бар істің материалдарымен танысқан соң, қылмыстық топтың жасағанын көріп, қыз жағасын ұстағанын айтты. Ол бізге, оның әжесінің өліміне қосымша, тағы бір қылмыс яғни, психиатриялық аурухана науқастарының өліміне қатысты іс тергеліп жатқанын айтты.
Іс сотқа 2024 жылдың тамызында жіберілді. Эля Долгова сот процестерінің ашық болуы керек деп санайды.
Біздің редакция ауруханаға, Денсаулық сақтау министрлігіне және Алматы қаласының әкімдігіне сұрау жіберді. Алда сот отырыстарын мұқият бақылап, оның барысы туралы ақпарат береміз.",2024-09-13T13:42:51+05:00,2024-09-13T13:42:51+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/1726204953_klzh_psihbol2.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/1726203804_photo_2024-09-09_08-57-15.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/1726203961_dzhusupgalieva.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/1726204105_urazaeva.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/1726204953_klzh_psihbol2.webp,
40923ec903f14688cf6311e481793e90,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Назарбаев ашуланды, Тоқаев талап етті: Қазақстан мен Қытай шекарасында  миллиардттаған қаражат жоғалуда","Қазақстан мен Қытайдың кедендік статистикасындағы айырмашылық – билік өкілдері соңғы 15 жыл бойы талқылап келе жатқан мәселе. 2012 жылы бұл айырмашылық 4,5 миллиард долларды құраса, 2024 жылы ол 14 миллиард долларға жетті. Шенеуніктер мұны «әдістемелік ерекшеліктермен», «транзитпен» және тіпті «қытайлық экспорттаушылардың бағаны көтеруімен» түсіндіреді. Алайда, олардың айтуынша, бұл мәселемен күрес ұзақ уақыттан бері жүргізіліп келеді. Ендеше, неге сандар өсіп жатқанын Orda.kz тілшісі зерттеп көрді.",investigations,https://kaz.orda.kz/nazarbaev-ashulandy-tokaev-talap-etti-kazakstan-men-kytaj-shekarasynda-milliardttagan-karazhat-zhogaluda-131216/,"Қазақстан мен Қытайдың кедендік статистикасындағы айырмашылық – билік өкілдері соңғы 15 жыл бойы талқылап келе жатқан мәселе. 2012 жылы бұл айырмашылық 4,5 миллиард долларды құраса, 2024 жылы ол 14 миллиард долларға жетті. Шенеуніктер мұны «әдістемелік ерекшеліктермен», «транзитпен» және тіпті «қытайлық экспорттаушылардың бағаны көтеруімен» түсіндіреді. Алайда, олардың айтуынша, бұл мәселемен күрес ұзақ уақыттан бері жүргізіліп келеді. Ендеше, неге сандар өсіп жатқанын Orda.kz тілшісі зерттеп көрді.
2012 жылы Қазақстан Республикасының қаржы министрлігіне қарасты кедендік бақылау комитеті Қазақстан мен Қытай арасындағы кедендік статистикадағы айырмашылық 4,5 миллиард долларды құрағанын мойындады. Сол кезде ведомство бұл жағдайды былай түсіндірді:
Бұл схемалардың мойындалғанына қарамастан, кедендік жүйеде түбегейлі реформалар жасалған жоқ.
Ресми статистика бұл жылдары мәселенің шешілмегенін ғана емес, керісінше ушыға түскенін көрсетті. 2013 жылы айырмашылық 6,1 миллиард долларға жетті. Негізгі себептер ретінде тағы да транзит, контрабанда және кедендік құнды төмендету аталды. 2014 жылы бұл көрсеткіш 7,3 миллиард долларды құрады. Қаржы министрлігі ірі сауда желілері мен импорттаушылар кедендік құнын жаппай төмендететінін мойындады.
2015 жылы айырмашылық 8,9 миллиард долларға жетті. Еуразиялық экономикалық одақ (ЕАЭО) құрылғанына қарамастан, ол өсуді жалғастырды. Осы жылдары билік жаңа цифрлық жүйелер енгізу мен бақылауды күшейту «мәселені шешуге көмектеседі» деп мәлімдеді. Бірақ фактілер керісінше жағдайды көрсетті.
Бұл жылдары Қазақстан мен Қытай арасындағы кедендік статистикадағы айырмашылық жоғары деңгейде қалды:
• 2018 — 52,5 % • 2019 — 47 % • 2020 — 45,5 % • 2021 — 40,5 %
Қаржы министрлігі айырмашылықтың төмендеу тенденциясы бар деп сендірді. Алайда, ақшалай мәнде ол әлі де миллиардтаған долларды құрады. 2020 жылы Мемлекеттік кірістер комитетінің төрағасы Марат Сұлтанғазиев бұл айырмашылықтың 53 %-ы Қытай тауарларының транзитімен байланысты екенін түсіндірді. Тағы 20 %-ы – «Қорғас» ШЫХО арқылы өтетін тауарлар мен пошта жөнелтілімдері, ал 27 %-ы – таза контрабанда мен импорт құнын жасанды түрде төмендету.
2019 жылы бұл мәселеге экс-президент Нұрсұлтан Назарбаев назар аударды.
Сол уақытта сенатор болған Дариға Назарбаева кедендік әкімшілендірудегі көптеген заң бұзушылықтарға қатысты түсініктеме талап етіп, үкіметке депутаттық сауал жолдады. Оның айтуынша, зерттеулер көрсеткендей, Қазақстанға әкелінген тауарлардың тек 10–45 % - на ғана кедендік баж салығы төленген, бұл бюджетке елеулі шығын келтірген.
Үш жылдан кейін, 2022 жылдың қаңтарында, президент Қасым-Жомарт Тоқаев кедендегі жағдайға қатысты қатаң мәлімдеме жасады.
Осы мәлімдемеден кейін шенеуніктер реформалар мен бақылауды күшейту туралы белсенді айта бастады. 2022 жылы қаржы министрлігі айырмашылық 5,7 миллиард долларды құрайтынын мәлімдеді. Себептері бұрынғыдай өзгеріссіз қалды, транзиттік тауарлар (2,6 миллиард доллар), контрабанда және құнын төмендету (2,8 миллиард доллар). Кедендегі тауарларды дұрыс декларацияламау салдарынан республикалық бюджетке келтірілген болжамды шығын 150 миллиард теңгеге бағаланды.
2023 жылдың ортасына қарай Қытай мен Қазақстанның статистикасындағы айырмашылық 32,7%-ды құрады. Процент төмендегенімен, абсолютті мәнде сома өсіп отырды. 2023 жылдың шілдесінде КГД бақылау департаментінің директоры Елдос Саудабаев Қазақстан статистикадағы алшақтық қысқаруда деп мәлімдеді. Алайда, шындық басқа болды.
Президент тәртіп орнатуды тапсырғанымен, арада бір жыл өтсе де, жағдай жақсарған жоқ.
2024 жылы қаржы вице-министрі Дәурен Темірбеков 2023 жылдың қорытындысы бойынша Қытай мен Қазақстан статистикасындағы айырмашылық 32%-ды құрағанын айтты. Бірақ енді шенеуніктер бұл мәселе емес, тек «есептеудің әртүрлі әдістемелері» деп түсіндіре бастады.
Осылайша, билік шын мәнінде бұл мәселе бойынша енді түбегейлі өзгерістер болмайтынын мойындағандай.
Екі президенттің жеке тапсырмаларына, уәделерге және реформаларға қарамастан, 2025 жылы Қазақстан мен Қытай арасындағы кедендік статистикадағы айырмашылық рекордтық 14 миллиард долларға жетті. Билік жыл сайын тәртіп орнатамыз деп уәде бергенімен, жағдай тек нашарлап келеді.
Нәтижесінде, біз тек мәселені шешуді имитациялайтын шенеуніктерді және мемлекеттік бюджеттегі орасан зор шығындарды көріп отырмыз.",2025-03-06T18:20:47+05:00,2025-03-06T18:20:47+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/dengi.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/dengi.webp,
080586645b95edf8e598236a4a1efbba,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Назарбаев болғым келеді»: Елбасының әулетіне қосылып табысты кәсіпкерге айналған академик Есполовтың немересі,"30 жастағы Нұрсаин Есполов — қазақстандық бизнес пен саясаттағы жұмбақ тұлғалардың бірі. Назарбаевтар әулетімен арадағы күрделі туыстық байланысы бар бұл жас жігіт бірде ауыл шаруашылығымен, бірде",investigations,https://kaz.orda.kz/nazarbaev-bolgym-keledi-elbasynyn-auletine-kosylyp-tabysty-kasipkerge-ajnalgan-akademik-espolovtyn-nemeresi-133626/,"30 жастағы Нұрсайын Есполов — Қазақстандағы бизнес пен саясаттағы жұмбақ тұлғалардың бірі. Назарбаевтар әулетімен арадағы туыстық байланысы бар бұл жас жігіт бірде ауыл шаруашылығымен, бірде сәнді киім өндірісімен айналысып, тегі мен бизнес жобаларды аяқ-асты ауыстырып отырды.
Оның іскерлік серіктестері мен Болат Назарбаевтың қызына қатысы туралы Orda.kz басылымының зерттеу бөлімі саралап көрді.
Нұрсайын Есполовтың Назарбаев деген және Тілектес деген тегі бар. Бұл жігіт расымен де көзге бірден түсетін, ерекше тұлға. Нұрсұлтан Назарбаев оның апайы Әсел Исабаевамен шариғат бойынша некелесті. Сол некеден көптен бері күткен екі ұл дүниеге келді. Алайда, түсініксіз бір себептермен Нұрсайын да осы әулетке «үйленіп», олардың тегін алған сияқты.
Бұл жайт 2022 жылы жария болды. Қаңтар оқиғалары кезінде оның Болат Назарбаевпен бірге елден Бішкек арқылы Дубайға кеткені анықталды. Нұрсайын көбіне Болат Назарбаев пен оның отбасы мүшелерімен бірге жұмыс істеген.
Нұрсайынның әкесі Айдос Есполов та тегін адам емес. Ол академик Тілектес Есполовтың үлкен ұлы және елбасының азаматтық жары Әсел Исабаеваның бауыры. Оның тағы бір інісі Бектенбай Есполов — кезінде президент әкімшілігінде, кейін «Самұрық-Қазына» қорында жауапты қызметтер атқарған.
Айдос Есполов — экономика ғылымдарының докторы. Әр жылдары ол «ҚазМұнайГаз» ұлттық компаниясының корпоративтік даму департаментін басқарды. Атырау мұнай өңдеу зауытында коммерциялық директор болды және сенат аппараты жетекшісінің көмекшісі қызметін атқарды. 2006 жылы Ақтөбе облысы әкімінің орынбасары болып тағайындалып, бұл қызметте бір жылға жетер-жетпей жұмыс істеді.
Оның ЭКСПО-2017 көрмесінің құрылысына қатысты қомақты қаржылық заң бұзушылықтар жайлы істе де аты аталады. Істе айыпталған Марат Омаровтың айтуынша, мердігерлерден ақша алған – Айдос Есполов болған. Ол кезде Талғат Ермегияев көрменің төрағасы еді. Бірақ Назарбаев Ермегияевке «Есполовтың ісіне араласпауын» өтінген. Осылайша, сот барысында Есполов айыпталушы ретінде танылмай, тіпті куә ретінде де шақырылмаған. Прокурор оның атын атауды әдейі талап етпеген. Бірақ басты куәгер ақшаның нақты соған арналғанын көрсеткен. Ақыры адвокаттар Есполовтың аты-жөні бұл істен «қолмен өшірілгенін» айтады.
Айдос Есполовтың әкесі, Нұрсайынның атасы Тілектес Есполов — ұлттық ғылым академиясының академигі. Қазір де ол Аграрлық ғылымдар ұлттық академиясын басқарады. Ауыл шаруашылығы ардагерлері одағы мен ректорлар одағының мүшесі.
Оның әріптестерінің бірі — Қуандық Бишімбаевтың әкесі — Уәлихан Бишімбаев. Белгілі саясаткер Мұхтар Тайжан оны барлық атақтарынан айыруды ұсынғанымен, бұл ұсынысты билік елемеді. Бүгінде академияның есеп-шоттары бұғатталған. Оған бар-жоғы 1 500 теңге қарыз себеп болған. Ғылыммен айналысқан адам салық секілді әдеттегі дүниелерді ұмытып кеткен болса керек.
Ал оның немересі Нұрсайын Назарбаевтардан мүлде басқа «ғылымды» үйренді. Бизнес жүргізу мен оны түрлі адамдардың атына тіркеу тәсіліне көшті. Дәл осындай амалдарды оның жаңа туысы — Гүлмира Назарбаева да қолданған. Біз бұған қатысты екі материал жарияладық.
Нұрсайын мен Гүлмира бірге басқарған компания — «НАЗ-Г.Б» ЖШС. Компанияны Нұрсайын 2016 жылы тіркеген. Құрылтайшылардың бірі — аты-жөні белгісіз Мадина Әуезқызы. Кейін бұл орынды Меруерт Досымбекова иеленді. Ол бұған дейін Алматы облыстық сайлау комиссиясын басқарып жүріп, журналист Думан Мұхаммедкәрімнің сайлауға түсуіне кедергі келтіргені үшін сынға ұшыраған адам.
Ол өзінің бірқатар компаниясын жеке басқарған. Мысалы, «КАЗГП» ЖШС — ауыл шаруашылығы саласында жұмыс істеген фирма. Бұл салада оның отбасы өте тәжірибелі.
Компанияда бірге жұмыс істеген — Ақерке Бектұрғанова (ҚазҰУ түлегі), Райхан Сисекенова (Жетісу облысының бала құқықтары жөніндегі уәкілі). Ұжым ерекше деуге болады. Қарапайым ауылшаруашылық фирмасында мұндай адамдардың болуы – сирек кездесетін жағдай. Оның үстіне, компания 2015 жылы құрылған кезде Нұрсайын небәрі 20 жаста еді. Кейін компания таратылды.
Алғашқы қадамдарын ол 2014 жылы жасаған. 19 жасында «KAINAR007» ЖШС құрылтайшысы болды. Басында басшысы — Жастілек Сейілханов еді. Кейін ол да құрылтайшылар қатарына кеткен. Компания басшылығы бірнеше рет ауысып, 2020 жылы Нұрсаин жалғыз құрылтайшы әрі директор ретінде тіркелді. Көп ұзамай компания таратылды.
2020 жылы ол «Savile Row» атты киім тігумен айналысатын компанияның құрылтайшысы болды. Бұрын бұл қызметте Берік Диқанбаев болған. Құрылтайшылар қатарында — Әйгерім Алдынғарова мен Шоқан Құсайынов болды. Әйгерім — компания негізін қалаушы, 2021 жылы Forbes Kazakhstan-ның «30 жасқа дейінгі 30 көшбасшы» тізіміне енген. Ол Флоренциядағы Polimoda институтын бітіріп, «Жол сақшысы» фильміне костюм салып бергеннен кейін, отанына оралып, сән индустриясын дамытуға бел буған.
2015 жылы ол аты аталмаған инвестордың көмегімен Алматыда шеберхана ашқан. Алғашқы клиенттері — жас кәсіпкерлер мен «Астана» футбол клубы. Кейін командасы «Түрік хорына» да сахнаға арналған арнайы киімдер тіккен.
Тағы бір компания — «СТРОЙСЕРВИСПЛЮС» ЖШС. 2006 жылы құрылған, ол кезде Нұрсайын небәрі 11 жаста болған. 2021 жылы ол компанияға құрылтайшы болып, фамилиясын атасы Тілектестің атына ауыстырған. Басшылар бірнеше рет ауысып отырған. Сергей Олексюк, Николай Чирко, Меруерт Досымбекова, Асхат Төлегенов. 2023 жылдан бері басшылықта — Әбітай Ақжол отырды. Құрылтайшылар қатарында — Нұрсайын мен Дулат Шакеров болды. Компания әлі де жұмыс істеп тұр. Дегенмен бұрынғы басшыларының біріне кәсіпкер Роман Жарихиннің сот талабы негізінде елден шығуға тыйым салынған. Компания оған 2,7 миллион теңгеден астам қаржы төлеуі тиіс.
2023 жылы Нұрсаин «SKWAD GROUP» ЖШС-ін құрды. Компания көтерме саудамен айналысады. Басшысы — оның құрдасы Виталий Ни. Назар аудартатындай келісімшарттар жоқ, салық бойынша ақпарат құпия боп тұр.
Тағы бір компания — «Noorway». 2020 жылы 19 маусымда Алматыда тіркелген, азық-түлік сатып, көтерме саудасымен айналысады. Құжаттарда басшысы ретінде Нұрболат Айдосұлы Еспол тұр. Құрылтайшысы ретінде — Нұрсаин Айдосұлы Тілектес көрсетілген. Бұл — Нұрсайынның бауыры ма, әлде тағы бір бүркеншік есімі ме? Бұл — біз үшін де жұмбақ
Сергей Олексюк есімді тұлға компанияны аз ғана уақыт басқарған. Оның Көкшетаудағы заңгерлік кеңес беретін және медиациямен айналысатын маман болыа шығуы әбден мүмкін.
Автор: Артем Волков",2025-07-04T19:04:56+05:00,2025-07-04T19:04:56+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/1751621512_kollazh_orda_rassledovanie.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1751621561_01_qtj7q6x.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1751621592_nursain-i-bolat.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1751621655_photo_405563.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1751621690_rr.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1751621770_1751461256_bezymjannyj.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1751621817_bezymjannyj.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1751621937_tt.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1751621978_1751462218_tt.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1751636521_nnmmnmn.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/1751621512_kollazh_orda_rassledovanie.webp,
25aea4dfe10e4f702a21729d6dd85d63,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Назарбаев дәуірінің ізі: ҚТЖ-ның жаңа басшысы Талғат Алдыбергенов туралы не белгілі?,"2025 жылғы 3 шілдеден бастап «Қазақстан темір жолы» ұлттық компаниясының басқарма төрағасы қызметіне Талғат Алдыбергенов тағайындалды. Жаңа басшы кім, еңбек жолы қандай? Orda.kz осыны анықтап көрді.",investigations,https://kaz.orda.kz/nazarbaev-dauirinin-izi-ktzh-nyn-zhana-basshysy-talgat-aldybergenov-turaly-ne-belgili-133708/,"2025 жылғы 3 шілдеден бастап «Қазақстан темір жолы» ұлттық компаниясының басқарма төрағасы қызметіне Талғат Алдыбергенов тағайындалды. Жаңа басшы кім, еңбек жолы қандай? Orda.kz осыны анықтап көрді.
Талғат Алдыбергенов — Алматы теміржол көлігі инженерлері институтының «Теміржол көлігінде тасымалдауды ұйымдастыру және басқару» мамандығы бойынша үздік тәмамдаған. Салада 35 жылдан астам еңбек өтілі бар.
Алдыбергеновтің еңбек жолы негізінен мемлекеттік және квазимемлекеттік секторда өтті. Сонымен қатар ол «АстанаТрансЭкспресс» ЖШС-нің құрылтайшысы болған. Компания жылжымайтын мүлікті жалға беру және басқару бағытында 20 жылдан астам жұмыс істейді. Алдыбергенов бұл компанияда толық құрылтайшы мәртебесін тек 2020 жылы ғана алған.
Arasha.kz хабарлағандай, 2025 жылы ол «Каспий» сауда биржасының акционерлерінің қатарынан табылды. «АстанаТрансЭкспресс»-тен шығып кеткен соң компанияда тек әпкесі Айгүл Матжанова қалды.
Басылымның пікірінше, Талғат Алдыбергеновтің отбасы мемлекеттік тапсырыстар, логистика және бұрынғы саяси элитамен тығыз байланысқан ауқымды бизнес-империяны бақылайды.
Жария деректерге сүйенсек, Алдыбергеновтің зайыбы Эльмира Қолғанатқызы келесі табысты компанияларға иелік етеді:
Ұлы Дәурен Алдыбергенов — бұған дейін ҚТЖ-ға қарасты KTZ Express филиалын басқарған. Қазір ол бірнеше IT-компанияның құрылтайшысы, олардың бірі – A TO Z TECHS LTD – 2022–2023 жылдары Жетісу облысы әкімдігінен және бірқатар мемлекеттік мекемелерден 35 млн теңгенің келісімшартын ұтқан. Бұл компанияда бұған дейін президенттің бұрынғы көмекшісі Әсет Исекешевтің інісі Ерлан Исекешев те құрылтайшы болған.
Ағасы Серік Алдыбергенов — Батыс Қазақстан облысында тендерлерді жиі жеңіп алатын «Аксай-ПромИнвест» компаниясының басшысы (мемлекеттік келісімшарттардың жалпы сомасы — 481 млн теңге). Сонымен бірге, ол пайдасы 111 млн теңгеге жеткен Quantum Capital LTD компаниясының да құрылтайшысы.
Қайын әпкесі Айнұр Шәмшеденова бірнеше ірі активке ие. Олардың бірі — тауардың кең ассортиментімен көтерме сауда жасайтын CENTERSTROYINVEST-M компаниясы. 2025 жылғы пайдасы 10,7 млн теңге (2018 жылы — 33 млн-нан астам). Бұл компания құрылтайшыларының арасында VECTOR ENTERPRISE те бар, оны Тимур Құлыбаевтың сенімді өкілі Раушан Сағдиеваның ұлы Ермек Баймұханов басқарады. Сонымен бірге, құрылыс материалдарын өндіретін WEST GROUP компаниясы да 2025 жылы 150 млн теңге табыс тапқан.
2016–2019 жылдары Талғат Алдыбергенов KCC B.V. (Нидерланды) құрамындағы Kazakhmys Maker компаниясын басқарған. Бұл құрылым атышулы кәсіпкерлер — Владимир Ким мен Эдуард Огай басқаратын Kaz Minerals пен Қазақмыс Холдинг топтарымен тығыз байланысты.
Осы кезеңде Алдыбергеновтің негізгі бағыты — «Қазақстан темір жолы» арқылы экспортталатын шикізат тасымалына тікелей қатысы болған.
БАҚ-тың мәліметінше, Алдыбергеновтер отбасының логистика және құрылыс саласындағы бірнеше компаниясы жыл сайын 6,3 миллиард теңгеге дейін табыс табады. Олардың ішінде:
Бұл компаниялардың барлығы мемлекеттік тапсырыстар, логистикалық және құрылыс келісімшарттары аясында жұмыс істейді.
Алайда осы жүйелі мемлекеттік қаржыландыруға қарамастан, аталған активтердің декларациялануы немесе ықтимал мүдделер қайшылығы туралы ешқандай ресми дерек жоқ.",2025-07-10T16:31:37+05:00,2025-07-10T16:31:37+05:00,kk,Ислам Әден,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/1752133573_1752118773_2025-07-04-10_01_54.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/1752133573_1752118773_2025-07-04-10_01_54.webp,
a24ae6134d378a0ecdc01c8060f2cda6,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Назарбаевтардың Қазақстанның ірі салық борышкерлерімен байланысы,"Қазақстанның Мемлекеттік кірістер комитеті елдегі ірі салық борышкерлерінің антирейтингін жариялады. Тізімде жалпы қарызы 15 миллиард теңге болатын 758,7 мыңнан астам компания бар. Алайда, бес ұйым қатты көзге түседі, олардың әрқайсысының бюджетке ондаған миллиард теңге қарызы бар. Олардың үшеуі бір кездері Назарбаевтар отбасы араласқан дау-дамайға қатысты, деп хабарлайды Orda.kz.",investigations,https://kaz.orda.kz/nazarbaevtardyn-kazakstannyn-iri-salyk-boryshkerlerimen-bajlanysy-132351/,"Қазақстанның Мемлекеттік кірістер комитеті елдегі ірі салық борышкерлерінің антирейтингін жариялады. Тізімде жалпы қарызы 15 миллиард теңге болатын 758,7 мыңнан астам компания бар. Алайда, бес ұйым қатты көзге түседі, олардың әрқайсысының бюджетке ондаған миллиард теңге қарызы бар. Олардың үшеуі бір кездері Назарбаевтар отбасы араласқан дау-дамайға қатысты, деп хабарлайды Orda.kz.
Антирейтинг көшбасшысы 104 миллиард теңгеден асатын салық берешегі бар алматылық Ai-To Progress компаниясы.
Қарыз көлеміне қарамастан, фирма нарықта 17 жылдан бері жұмыс істеп келеді. Тіркелген күні - 2007 жылғы 7 қараша. Ол кезде компания VST DEC SERVICE деп аталатын, ал құрылтайшылар қатарында Мариямгүл Загидуллина мен Зейнижамал Әбдірахманова бар. Бастапқыда қызмет түрі көрсетілмеген, бірақ кейіннен қосалқы коммерциялық қызмет ұсынуға көшкен.
2011 жылы компанияны Жәнібек Боқаев басқарды. Осыдан кейін бірқатар өзгеріс болды. 2017 жылы компания атауын BN DEC SERVICE деп өзгертті, сала ретінде көтерме сауданы көрсетіп, қатысушыларды өзгертті. Ол кезде құрылтайшылар қатарында Болат Назарбаев болған, бірақ 2019 жылы ол тең құрылтайшылар тізімінен жоғалып кеткен. 2020 жылы ұйым DEC SERVICE деп атала бастады, ал екі жылдан кейін қазіргі Ai-To Progress атауын алды.
Қызмет түрі ғылыми, техникалық және өзге де кәсіби қызметке дейін кеңейді. 2017 жылдан бастап Дәурен Молдағалиев компанияның өзгермейтін басшысы болып қалды - ол жалғыз құрылтайшы.
Бүгінде Ai-To Progress Алматыда, Бостандық ауданында 80-нен астам заңды тұлға тіркелген ғимаратта тіркелген. Компания штатында 30-ға жуық қызметкер бар. Негізгі қызмет түрі - тауарлардың кең түрін ұсынатын көтерме сауда, сондай-ақ ғылыми және техникалық сипаттағы қызметтер.
Ұйым белсендi қызмет жүргiзбейдi: тiркелген мекен-жайы бойынша жоқ, әрекетсiз деп танылған, оған қатысты атқарушылық iс жүргiзу ашылды. Компанияға шектеулер қойылған: банк шоттарына тыйым салу, нотариаттық іс-әрекеттер жасауға тыйым салу. Қызмет көрсету барысында оларға алты лицензия берілген, оның бесеуі бүгінде қолданыста. Сот базасында компанияның қатысуымен 19 талқылау тіркелген. Осыған қарамастан, Ai-To Progress  банкроттар тізілімі мен жосықсыз жеткізушілер тізімінде жоқ.
2022 жылы компания контрабандамен айналысатын ұйым ретінде Бас прокуратураның тізіміне енді. Тексерушілер сол кезде сыртқы экономикалық қызметке қатысушылардың бірқатары Қытайдан тауар әкелуді монополиялап, өңірлерді өзара бөліп, өнімнің жекелеген санаттарына - көкөністен бастап электроникаға дейін маманданғанын анықтаған. Тергеушілер мұның артында контрабанданың орталықтандырылған схемасы тұр деп күдіктенді.
2019 жылдан 2021 жылға дейін компаниялар тобы кедендік төлемдерді қысқарту үшін әкелінетін тауарлардың құнын жүйелі түрде төмендетіп отырған. Мемлекетке 107 миллиард теңге көлемінде залал келді. Бұл фактілер бойынша сотқа дейінгі тергеулер қозғалып, компаниялардың бір бөлігі ақшаны бюджетке қайтарып берді. Жалпы 21 миллиард теңге қайтарылды.
Залалды өтегендер арасында экс-президенттің қарындасы Әнипа Назарбаеваға қатысты Group of the companies TDA ЖШС (бұл компания да борышкерлер қатарында, бірақ 1888-ші орында) бар.
Сонымен қатар тізімге Азат Жанұзақовтың атына тіркелген Tex Alliance (біздің тізімде екінші орында) кірді; иесі Серікжан Рысқұлов, ал бірінші басшысы Ғабиден Айтмұхамбетов болған Almobi Group ЖШС; және Қанат Сүттіғожановқа тиесілі «Express Кеден Сервис» ЖШС. Бұл компания логистикамен және брокерлік қызметпен айналысқан.
Бұдан басқа, тергеуде Ai-To Progress, сондай-ақ құрылтайшысы Сергей Гутов болатын Global Logistics Ved және «TL NIKA Кеден» компаниясы болды.
Жоғарыда аталған Tex Alliance компаниясы Қазақстанның ірі салық борышкерлері тізімінде екінші орында тұр. Бұл фирманың мемлекет алдындағы қарызы 94 миллиард теңгеден асады . Ұйым 2013 жылғы 18 қыркүйекте тіркелген және нарықта 11 жылдан астам уақыт жұмыс істейді.
Соңғы қайта тіркеу 2019 жылдың желтоқсанында болған. Жіктелуі бойынша ол шағын кәсіпорынға жатады - қызметкерлер саны бес адамнан аспайды. Компания қызметінің негізгі түрі - тауарлардың кең түрін ешбір нақтылаусыз көтерме саудамен сату. Ол заңды түрде Алматы облысына бекітілген, Талғарда орналасқан. Компанияны Азат Жанұзақов басқарады, ол жалғыз құрылтайшы.
Ашық көздерде атқарушылық іс жүргізу және бірқатар операцияларға шектеулер тіркелген. Олардың ішінде - банк шоттарына тыйым салу, нотариаттық іс-әрекет жасауға және сатып алуларға қатысуға тыйым салу бар. Сот тарихы 36 істі қамтиды.
Тәуекел белгілерінің арасында Kompra.kz порталы жалған белгілері бар операциялардың болғанын көрсетеді. Осыған қарамастан, компания банкроттар тізімінде жоқ, лицензияларының көбі жарамды. Алайда мемлекеттiк сатып алуға қатысы жоқ және салық қызметi компанияны жоғары тәуекел дәрежесi бар деп бағалаған.
Alpha-bet және «OLIMP KZ Букмекерлік кеңсесі» компаниялары Қазақстанның ірі салық борышкерлері арасында үшінші және төртінші орында тұр. Екі ұйым да құмар ойындар индустриясында жұмыс істейді және ұйымдасқан қылмыстық топ құрумен, қылмыстық жолмен алынған кірістерді заңдастырумен және салық төлеуден жалтаруға қатысты үлкен қылмыстық істің бел ортасында тұр.
Alpha-bet-тің мемлекет алдындағы қарызы 88 миллиард теңгеден асады, ал OLIMP KZ қарызы - 80 миллиардтан асқан. Екі компания да «Onlybet» ЖШС кіретін ауқымды букмекерлік желі үшін операциялық алаң ретінде пайдаланылған. 2022 жылдың ақпанында Алматы соты осы ұйымдардың иелері мен қызметкерлерін кінәлі деп тапты. Сот алдына 12 адам келіп, тағы 10 адамға халықаралық іздеу жарияланған.
Қылмыстық іс аясында 3,6 миллиард теңгенің мүлкі, сондай-ақ төрт ұшақ пен үш автокөлік тәркіленді. Бұдан басқа, ОЛИМП басшылығынан алынған валюталық қаражатты - 5,5 миллион АҚШ доллары мен 200 мың еуроны мемлекеттік қорға аудару рәсімі басталды. Бұл активтер заңсыз қызметтің дәлелі ретінде тәркіленді, ал экономикалық ресурстардың заңсыз шоғырлануына қарсы іс-қимыл мәселелері жөніндегі комиссия оларды Ұлттық банкке беруге бастамашы болды.
Бұл іс бойынша сот талқылауының 135 томы бар. Прокуратура мәліметінше, мемлекетке келтірілген жалпы шығын 95 миллиард теңге болды. Мамыр айында Алматыда сотталғандардың мүлкін - бұрын компанияда бағдарламашы қызметін атқарған Марат Жандосов пен кассаларға жауапты Майя Жауыроваға тиесілі элиталық автомобильдерді сату басталды. Сату электрондық сауда-саттық порталы арқылы жүзеге асырылады.
Сонымен қатар, Қапшағай қалалық соты шешімінің күшін жою туралы сотқа жеке өтініш берілді, ол 2022 жылдың маусымында ОЛИМП басшыларының бірі, кінәлі деп танылған С. Адвокаттар үкім шығару кезінде айыпталушылардың конституциялық құқықтары бұзылғанын айтады. Бизнестің негізін қалаған Анарбек Жауыров өз өкілдері арқылы активтерді қайтаруға қол жеткізуге тырысып бақты.
Бесінші орынды 43,5 миллиард теңге салық берешегі бар GB Invest компаниясы алады. Ол өз қызметін 2011 жылы Қостанай облысында «Руслан-2030» атауымен бастады. Оның негізін қалаушы және жетекшісі Марина Гирина болған. Негізгі қызмет түрі - дүкендерден тыс бөлшек сауда. Көп ұзамай фирма атауын «Техностар» деп өзгертіп, Алматыға көшті.
2014 жылдан 2023 жылға дейін компания басшылық пен заңды мекен-жайын бірнеше рет өзгерткен. 2018 жылдың мамыр айында ол Каскелеңде тіркеліп, GB Invest деп атала бастады. Қызметі тауарлардың кең түрі бар көтерме саудаға өзгерді. Ол кезде жетекшісі Виктория Полукарова болатын.
Компания Бас прокуратураның кедендік рәсімдеу саласындағы бұзушылықтар мен салық төлеуден жалтаруға байланысты 2022 жылғы сот тергеуінде бар (біз бұл туралы жоғарыда айтқан едік). GB Invest контрабандаға қатысы бар ұйымдар арасында басқа компаниялармен қатар көрсетілген. Ол кезде ол тізімде жоғалып кеткен, себебі барлық БАҚ-тар Әнипа Назарбаеваға қатысты компанияға баса назар аудара бастаған.
Осылайша, борышкерлердің алғашқы бестігіне кіретін компаниялардың кем дегенде біреуі бір кездері Назарбаевтар кланының мүшесіне тиесілі және басқа екі компаниямен қатар (екінші және бесінші орын), бір дау-дамайда көрінді. Бұл жай ғана сәйкестік пе?..
Салық берешегінің ең ірі көлемі Алматыда - 369,9 млрд теңге және Алматы облысында - 151,5 млрд теңге болып көрсетілген. Қарыз қаражаты бойынша 5 өңірдің қатарына Астана (53,1 млрд) , Қарағанды облысы (45,9 млрд) және Ақтөбе облысы (38,1 млрд) кіреді. Барлығы 15 мыңнан астам компания 758,7 млрд теңге қарыз жинаған.
Бұл қаражаттың 60% -на жуығы ірі борышкерлердің ондығына тиесілі. Олардың қатарында сауда, құмар ойындар, құрылыс, тасымалдау және өндіріс саласының ұйымдары бар.
Орда бұған дейін Нұрсұлтан Назарбаев, оның әйелі, бір қызы, сонымен қатар  ағасы мен әпкесі мемлекетке көлік, жер, мүлік үшін салық төлемегені туралы жазған . Әрбір кешіктірілген күн үшін оларға  тіпті айыппұл да есептелген.
2022 жылы Алматыдағы Назарбаевтар әулетінің сарайлары туралы деректер берілді.",2025-04-27T13:04:15+05:00,2025-04-27T13:04:15+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/1745734786_chatgpt-image-24-apr_-2025-g_-18_26_07.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/1745734786_chatgpt-image-24-apr_-2025-g_-18_26_07.webp,
5af206410739816f6765247f5f3cf94d,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Назарбаевтардың сүйікті аумақтарына аукцион жарияланды,"Қайтарылған активтерді басқару компаниясы жариялаған ақпаратқа сәйкес, олар Назарбаевтардың туған жері — Алматы облысындағы Шамалған ауылында орналасқан жер телімін сату үшін аукцион жариялады. Ауданы 142 гектар жер телімінің құны 127 миллион теңге, деп хабарлайды Orda.kz.",investigations,https://kaz.orda.kz/nazarbaevtardyn-syjikti-aumaktaryna-aukcion-zharijalandy-130856/,"Қайтарылған активтерді басқару компаниясы хабарлағандай, олар Назарбаевтардың туған жері — Алматы облысындағы Шамалған ауылында орналасқан жер телімін сату үшін аукцион жариялады. Ауданы 142 гектар жер телімінің құны 127 миллион теңге, деп хабарлайды Orda.kz.
Жердің негізгі мақсаты — ауыл шаруашылығын жүргізу, алайда қазіргі уақытта ол бос тұр. «Жерді сату үшін компания жарнамалық хабарландыру жариялады.
Дегенмен, аукционға қатысушылар жиналмағандықтан, ол өтпей қалды. Ал алдыңғы иесі туралы компания әдеттегідей ештеңе айтпады. Бірақ қазақстандықтар Шамалған жерлерінің басты жанашыры кім болғанын біледі.
Жақын жерде бұлақтар ағып жатыр, бұл маңды туристер ұнататыны анық. Ал баға бағалау есебі бұл жердің табысты екенін көрсетеді. Жақын жерде Іле-Алатау мемлекеттік ұлттық саябағы орналасқан. Дегенмен, ең қызықтысы, көрші тұрған жер телімі — 627 гектар, тағы жақын жерде орналасқан жер телімі (50 гектар) ол да компанияға тиесілі. 8946 теңге болатын сотық бойынша 127 миллион теңге тұратын жер телімінің әр сотығы дәл осы бағада) ең үлкен учаскенің бағасы шамамен 560 миллион теңге болуы тиіс.
Болжам бойынша, барлық учаскелер бір жеке немесе заңды тұлғадан алынған сияқты, бірақ әзірге олардың бәрі аукционға шығарылған жоқ.
Сонымен қатар, компания Алматының элиталық ауданында орналасқан бизнес-орталықты аукционға шығарды. Ғимараттың құны 4,3 миллиард теңгеге бағаланған.
Жалпы алаңы төрт мың шаршы метрден асатын орталық Көктем-2 шағын ауданында орналасқан. Барлық 10 қабатты кеңсені түрлі компаниялар жалға алып отырған.
Біздің соңғы сұхбатымызда қайтарылған активтерді басқару компаниясының басшысы Қуанышбек Мұқаш бұл бизнес-орталықты компания жалға алушылармен бірге алғанын айтты. Олар барлық жалға алу келісімшарттарын қайта жасасқан.
Бизнес-орталықтың алдыңғы иесі бағалау есебінде көрсетілмеген. Бірақ ғимаратта жұмыс істейтін компаниялар тізімін және кадастрлық карталарды зерттей отырып, біз оның иесі «Rent Investment Group» ЖШС болғанын анықтадық.
Жалпы соманың 4,3 миллиард теңгеден 167 миллион теңгесі жер теліміне (0,2 гектар) тиесілі. Аукцион 5 ақпанда басталуы тиіс еді, бірақ қатысушылар табылмады.",2025-02-20T11:17:59+05:00,2025-02-20T11:17:59+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/1740031260_1739974951_bez-imeni-1.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/1740029155_photo_2025-02-19_18-23-23.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/1740029279_photo_2025-02-19_18-45-55.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/1740029990_1739974505_auction-get-photo-5.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/1740030043_photo_2025-02-19_18-00-38.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/1740030588_1739974358_auction-get-photo.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/1740030853_photo_2025-02-19_18-02-16.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/1740030949_1739974351_auction-get-photo-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/1740031260_1739974951_bez-imeni-1.webp,
9a1ce87dbab3202a4b4d54eb9fed6e74,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Назарбаевтың қорлары мен офшорларының іздері: Астанадан Кайман аралына дейін жол тартқан құпия байланыс,"Өткен аптада біз Нұрсұлтан Назарбаевтың жеке «Байтау даму қоры» өткен жылы 45 әкімшілік айыппұл алғанын, оның 44-і – Астана мен Алматыда жол ережесін бұзғаны үшін екенін жазған едік. Ол туралы бөлек",investigations,https://kaz.orda.kz/nazarbaevtyn-korlary-men-ofshorlarynyn-izderi-astanadan-kajman-aralyna-dejin-zhol-tartkan-kupija-bajlanys-134389/,"Өткен аптада біз Нұрсұлтан Назарбаевтың жеке «Байтау» даму қорының былтыр 45 әкімшілік айыппұл алғанын, оның 44-інде Астана мен Алматыда жол ережесін бұзғанын жазған едік. Ол туралы бөлек зерттеу мақаламызды жарияланғанбыз. Ал бұл жолы әңгіме айыппұлды полиция салмағанында болып отыр. Бұл — басқа мекемеден келген жалғыз айыппұл, деп хабарлайды Orda.kz.
Бұл айыппұлды ҚР Ұлттық банкі салған. Бұзушылық туралы хаттамада 2024 жылы 22 сәуірде Нұрсұлтан Назарбаевтың «Елбасы» қоры Назарбаевтың тағы бір «Байтау» атты даму қорына Кайман аралдарында тіркелген, яғни офшор аймағындағы EBF LTD компаниясының бір акциясын бергені жазылған. Сондай-ақ құжатта бұл шешімді EBF LTD-нің жалғыз құрылтайшысы 2024 жылы 15 сәуірде қабылдағаны көрсетілген. Бірақ ол құрылтайшының кім екені беймәлім.
«Байтау даму қоры» мәміле туралы ақпаратты Ұлттық банкке тым кеш бергендіктен, хаттама жасалған. Алайда қор айыппұл салуға келісім білдіргендіктен, айыппұл мөлшері нөл теңге болып бекітілген.
Мұндағы мақсат айқын — қор офшор компаниясының акционерлер қатарына кіруі тиіс болған. Бірақ түпкі мақсаттары түсініксіз. Біз EBF LTD компаниясының шын мәнінде немен айналысатынын анықтауға тырыстық.
Ұлттық банк біздің ресми сауалымызға нақты жауап бермей, бұл тақырып монетар реттеушісінің құзыретіне кірмейді деп сылтауратты. Сондықтан біз Каймандағы компаниялардың жалпы тізімін қарап шықтық. Бұл компанияны сол жерден компанияны таптық. Реестрден алынған үзінділер арқылы біз оның кеңсесінің мекенжайын, бар-жоғы 49,5 мың доллар болатын жарғы капиталын және екі директордың аты-жөнін білдік. Олар: Қайрат Нағашыбаев пен Нұрлан Алданов.
Алғашқысы туралы интернеттен еш дерек табылмады. Ал Нұрлан Алданов шамасы KAZ MINERALS HOLDING LIMIТED компаниясын басқарады. Бұл — небәрі бір жыл екі ай бұрын құрылған шағын жас компания, ол KAZ MINERALS INТERNAТIONAL DMCC-ке (KAZ MINERALS-тың шетелдік филиалы) тиесілі. Алданов сонда бірінші басшы ретінде көрсетілген, бірақ оның Каймандағы компанияға қатысы бар-жоғы белгісіз. Реестрде аты аталған адаммен тегі мен аты сәйкес келетін басқа біреу болуы мүмкін.
EBF LTD 2011 жылғы 15 шілдеде EXEMPT-компания ретінде тіркелген. Бұл мәртебе нені білдіреді?
Exempt Company — Кайман аралдарында тіркелген заңды тұлға, ол:
EXEMPT-компания Кайман аралдарының резиденттерімен, яғни жергілікті тұрғындарға тауар не қызмет сатумен айналыса алмайды. Сондай-ақ аралда әкімшілік кеңселерден басқа жылжымайтын мүлікке иелік ете алмайды.
Өкінішке қарай, Кайман аралдарының заңнамасында компания акционерлерін және корпоративтік жазбаларды ашық жариялау қарастырылмаған. Сондықтан тіміскілеп жеткен ізіміз аралдарға келгенде үзілгендей болды...
...бірақ қайтадан Қазақстанда жалғасты.
2021 жылы 30 маусымда Назарбаевтың акцияны «Байтау» қорына берген «Елбасы қоры» күмәнді аттары ұқсас жаңа компанияны тіркейді: EBF Finance. Ол Астанадағы Тұңғыш Президент кітапханасында заңды мекенжай алған компания.
Одан кейін, 2022 жылы 2 наурызда «Елбасы қоры» Астанадағы дипломатиялық қалашық аумағынан 13 гектар жерді 49 жылға уақытша ақылы жер пайдалану құқығын иеленді. Сол кең аумақтың бір бұрышында, ҚР Президенті істерін басқару қарамағындағы жер телімінде, екі коттедж салынған. Олардың әрқайсысында гараж бар және сыртқа шығатын жеке биік қақпасы орналасқан. Арнайы жол да салынған.
Ашық деректерге қарағанда, EBF Finance қаржылық қызмет көрсетумен айналысады. Бірақ ешқандай лицензиясы жоқ. Соған қарамастан компанияның төлеген салықтары жаман емес. 2025 жыл әлі толық бітпей жатып, 81 млн теңге салық төлеп үлгерген. Компанияның сот істері де, мемлекеттік келісімшарттары да жоқ, бірақ бірқатар әкімшілік айыппұлы бар. Олар Toyota Land Cruiser Prado 150 көлігімен жол ережесін бұзған. Дегенмен «Байтау» қорымен салыстырғанда бұл болмашы ғана заңсыздық.
2023 жылы сәуірде «Елбасы» қоры EBF Finance-тен бас тартып, оның құрылтайшысы ретінде «Консалтинг және стратегиялық бастамалар орталығы» атты Қоғамдық қор тіркелді. Бірақ қожайындар ауысқанымен, компанияның заңды мекенжайы өзгермеді. Ол дипломатиялық қалашықтың шетінде орналасқан әлгі екі коттеджге көшірілді. Енді ашық кадастр картасына сәйкес, осы екі жер учаскесінің және үйлердің құқық иесі — EBF Finance.
Сондай-ақ бұл қоғамдық қор «СИТАЛЛ СТРОЙ» құрылыс компаниясының да құрылтайшысы. Фактілерге қарағанда, әңгіме офшор арқылы жүзеге асқан күрделі активтер тізбегі жайлы болып отыр. Онда Назарбаевтың жекеменшік қорлары белгілі бір кезеңдерде уақытша иесі, делдал әрі бір сәтте астананың элиталық ауданындағы жер телімдерінің иесі ретінде көрсетілген. Бір акцияны екі қордың арасында қайта-қайта не үшін рәсімдегені белгісіз. Сол сияқты бүкіл схеманың түпкі мақсаты да беймәлім.
Айта кетейік, Orda.kz тұңғыш президенттің культке айналып шыққан шыңырауы жайлы және 30 жылда Назарбаев қалыптастырған жүйенің қазіргі қоғамға әсері жайлы саралап көрді.
Бұған дейін тілшіміз экс-президенттерге қатысты заңның мәнін саралап көрген еді. 2025 жылдың 10 қаңтарында Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев бұрынғы президенттердің және олардың отбасыларының денсаулығы мен жеке өміріне қатысты ақпаратты мемлекеттік құпияға жатқызатын заңға өзгерістер енгізді. Бұл жаңалық аясында ақпарат таратуға тыйым салынды. Ал Қазақстанда бұрынғы президент әзірге тек Нұрсұлтан Назарбаев болғандықтан, жаңа норма нақты оған қатысты енгізілгені айдан анық.
Сонымен қатар Orda.kz порталының зерттеу бөлімі Қайрат Шәріпбаевтың (Нұрсұлтан Назарбаевтың күйеу баласы, Дариға Назарбаеваның жары) күдікті істерін ашты. Бұл тіпті оларға қазірдің өзінде табыс әкеліп жатқан «қайнар бұлақ» болуы мүмкін. Толығырақ тілшіміздің материалынан оқыңыз.
Автор: Илья Астахов",2025-08-18T18:33:38+05:00,2025-08-18T18:33:38+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1755492766_klzh_nazarbaev_moneymnogo.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755516597_snimok-jekrana-2025-08-11-v-09_18_55.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755516634_snimok-jekrana-2025-08-14-v-18_51_33.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755516679_snimok-jekrana-2025-08-11-v-09_29_15.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755516704_snimok-jekrana-2025-08-14-v-20_10_56.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755516741_snimok-jekrana-2025-08-14-v-20_14_00.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755516770_karta.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755516853_2025-08-14-20_16_50.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755516943_doma2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1755492766_klzh_nazarbaev_moneymnogo.webp,
39ec2b4e117df0988bd735f7ed3e371a,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Назарбаевтың офшоры, Құлыбаевтың серіктесі, Әбіқаевтың ұлы: Қапшағайдың жағасында жасырынғандар","15 қыркүйекте мәжілісмен Бақытжан Базарбек Facebook парақшасында Балқаш-Алакөл бассейндік инспекциясынан алған ресми жауабын жариялады. Сұрау  кезінде Капчагай су қоймасының жағалауындағы жеке адамдарға кезінде берілген 82 жер телімі сөз болды. БАБИ берген жауапқа қарағанда, ол жерлердің кемінде бір бөлігі Қазақстанға кеңінен танымал тұлғалардың қолына тиген.",investigations,https://kaz.orda.kz/nazarbaevtyn-ofshory-kulybaevtyn-seriktesi-abikaevtyn-uly-kapshagajdyn-zhagasynda-zhasyryngandar-134935/,"15 қыркүйекте мәжілісмен Бақытжан Базарбек Facebook парақшасында Балқаш-Алакөл бассейн инспекциясынан алған ресми жауабын жариялады. Мұнда Қапшағай су қоймасының жағалауындағы жеке адамдарға кезінде берілген 82 жер телімі сөз болды. Балқаш — Алакөл бассейн инспекциясы берген жауапқа қарағанда, ол жерлердің кемінде бір бөлігі Қазақстанға кеңінен танымал тұлғалардың қолына тиген.
Orda.kz тілшісі олардың кім екенін анықтап көрді.
Ең даулы есімдердің бірі – М.Н. Әбіқаев. Қазір инспекция осы тұлғаға қатысты тексеру жүргізіп жатыр. Бұл – бұрынғы ҰҚК төрағасы әрі сенатор Нұртай Әбіқаевтың ұлы Марат Әбіқаев. Ол құжат бойынша «Луговской жылқы зауытының» иесі деп саналады. Бұл туралы Orda.kz жуырда жазған болатын.
Балқаш — Алакөл бассейн инспекциясының жауабына сәйкес, Марат Әбіқаевтың атына 03055006407 деген кадастрлық нөмірі бар жер телімі тіркелген. Ашық кадастрлық карта дерегіне сүйенсек, бұл – 60 соттық аумақ. Ресми түрде «демалыс базасы».
Алайда Google Earth спутниктік суреттеріне қарағанда, ол жер демалыс орнына емес, қайық станциясына көбірек ұқсайды: ішінде қойма, мұнаралар бар. Тіпті картадағы атауы да күлкілі.
Ғарыштан түсірілген суреттерге қарағанда, Әбіқаевтың жерін су қорғау аймағынан бөліп тұрған қоршау жоқ. Ал қайықтар мен қалқалар жағалаудың әр тұсына қойылған.
Депутатқа жолданған жауапта тағы бір белгілі адамның аты тікелей аталмаған. Бірақ Бақытжан Базарбектің Forbes тізіміндегі олигархтарды меңзегенін аңғаруға болады. Әңгіме – 2025 жылғы Forbes тізімінде №43 орында тұрған Яков Цхай туралы. Оның «Достар» атты компаниясы Қапшағай жағасында жалпы аумағы 15 гектардан асатын екі жер теліміне иелік етеді. БАБИ (Балқаш — Алакөл бассейн инспекциясы) мәліметінше, прокуратура ол телімдер бойынша меншік құқығын жарамсыз деп тану жөнінде сотқа талап қоюға әзірленіп жатыр.
Бұл орынды Әбіқаевтың жері секілді «демалыс базасы» деп көрсеткен. Спутниктегі суреттерге қарасақ, бұл телім шынымен демалыс орнына ұқсайды: екі тұрғын үй, шаруашылық құрылыстары, бірнеше қойма, бассейн, тоғандар мен бірнеше пирс бар. Дегенмен, онда Яков Цхай мен оның туыстарынан басқа кім демалатыны беймәлім.
Forbes басылымының бағалауынша, Яков Цхайдың байлығы 236 миллион доллар. Бизнесмен бірнеше компанияға иелік етеді. Соның ішінде «Достар-Инвест» арқылы ол «Достар-Комерц» компаниясының бір бөлігіне иелік етеді. Ал «Достар-Комерцтің» қарамағында – Алматыдағы Көк базар. Бұл серіктестіктің екінші құрылтайшысы – Тимур мен Динара Құлыбаевтарға тиесілі Mercury Properties компаниясы.
Бақытжан Базарбекке жолданған ресми жауапта аты едәуір жасырылған тағы бірнеше танымал есім бар. Прокуратура қазір «Корпорация Алмалы» ЖШС-не жерді беру жөніндегі келісімді жарамсыз деп тану үшін де талап арыз әзірлеп жатыр. Бұл серіктестіктің құрылтайшысы – «Корпорация Наурыз» ЖШС. Ол 1999 жылы құрылған, содан бергі 26 жыл ішінде құрылтайшылары сан рет өзгерген. Бірақ Kompra.kz сервисінің дерегіне сүйенсек, 2004 жылдан 2022 жылға дейін оның құрылтайшыларының қатарында олигарх Владимир Жұманбаевтың Vertex Holding компаниясы тұрақты түрде болған.
Жұманбаев компаниясының «әріптестері» әуелі Loxten Company Limited, кейін соған ұқсас атаудағы Loxten Anstalt болды. Ал 2020 жылдан бастап олардың орнын нидерландиялық Noord Holland Trading Company B.V. басты. Компания Нидерландияда тіркелгенімен, оның иелері Нұрсұлтан Назарбаев пен олигарх Владимир Ким деген сыбыс бар. 2024 жылдан бастап «Корпорация Наурыздың» құрылтайшылары қатарынан Vertex Holding алынып тасталып, оның орнына «Евразия Строй LLP» шыққан. Бірақ оның жалғыз құрылтайшысы – бәрібір сол Noord Holland Trading Company B.V.
Ал «Корпорация Алмалы» компаниясына қандай телімдер тиесілі? Алғашқысы – 13 гектар жер. Ол Қапшағай су электр стансасының қарсы бетіндегі жағалауда орналасқан.
Пішіні найзаға ұқсайды. Google Earth картасынан бұл аумақта тікелей су жиегінде салынған зәулім үй, бау-бақша мен қайық айлағы анық көрінеді. Айтпақшы, зәулім үй шағын шығанақта көзден тасада тұр. Су қоймасы мен қалаға қарағандағы тамаша көріністі осы үйден көруге болады.
Бұл жерді ресми түрде «Қапшағай резиденциясын күтіп-ұстау» деп көрсеткен.
Екінші телімнің аумағы – 300 гектар. Ол Қапшағайдың оңтүстік жағалауында.
Алғаш қарағанда – қаңыраған дала іспетті. Бірақ жақыннан қарасаңыз, Назарбаевтар әулеті ерекше ұнататын қора-қопсы, атқоралар мен шағын ипподромға ұқсас құрылыстарды көруге болады. Бұл жерде ресми түрде – «шаруа қожалығымен айналысады» деп жазылған.
Егер Бақытжан Базарбек өз сауалын көктемде жолдағанда, бәлкім, оған Нұрсұлтан Назарбаевтың құдасы Асқар Құлыбаевқа тиесілі телім де аталар еді. Бірақ Қапшағай жағалауындағы жерді одан мамыр айында-ақ сот шешімі бойынша тартып алды.
Автор: Игорь Улитин",2025-09-16T14:36:54+05:00,2025-09-16T14:36:54+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/1758009515_kapchagaj-kollazh-kopija.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/1758009650_790sh.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/1758009711_kapchigav.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/1758009781_1757945741_ckmro.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/1758009824_k68.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/1758009853_uinshtlshglz.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/1758009966_nascha.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/1758010026_nascha32.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/1758010066_naaoa-kad.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/1758010157_arar.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/1758010208_ippo.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/1758009515_kapchagaj-kollazh-kopija.webp,
cd32b1ca5b4c9d39d6d63e84f1ea24f2,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Назарбаевтың олигархтары қанша байлықты қайтарды және ол қайда сақталады?,"Orda.kz олигархтардың активтерін қайтару мәселесін саралап көрді. Мақаламызда бұл іспен кім және қалай айналысып жатыр, ақшалар мен басқа да байлықтар қайда сақталады және олардың жалпы сомасы қанша екені жайлы ақпарат береміз.",investigations,https://kaz.orda.kz/nazarbaevtyn-oligarhtary-kansha-bajlykty-kajtardy-zhane-ol-kajda-saktalady-130229/,"Оrda.kz тілшісі олигархтардың активтерін қайтару мәселесін саралап көрді. Мақаламызда бұл іспен кім және қалай айналысып жатыр, ақшалар мен басқа да дүние-мүлік қайда сақталады және олардың жалпы көлемі қанша екені жайлы ақпарат береміз.
«Жалғанды жалпағынан басамыз» деген алпауыттардың заңсыз жолмен иемденген мүліктерін қайтару жолы тым күрделі-ақ. Orda.kz сайтына сарапшы осы тәсілдерді қайта қарау жайлы сөз қозғады.
Активтерді қайтарумен екі құрылым айналысады.
Біріншісі – Қазақстан Бас прокуратурасының активтерді қайтару комитеті. Бұл комитетті 44 жастағы аға әділет кеңесшісі Нұрдәулет Сүйіндіков басқарады. Ол прокуратура органдарында 2000 жылдан бері жұмыс істеп келеді. Активтерді қайтару комитетіне дейін ол Бас прокуратурада Халықаралық-құқықтық ынтымақтастық қызметінің басшысы болды.
Orda.kz мәліметіне зер салсақ, Нұрдәулет Сүйіндіковтің қол астында 50 қызметкер бар. Олардың негізгі міндеті — активтерді іздеу, тексеру және олардың қалай пайда болғанын талдау. Былайша айтқанда, дәл осы мамандар байлықтың заңсыз жолмен алынғанын анықтап, нақты дәлелдерді олигархтарға ұсынады. Егер олигархтар бұл дәлелдерді мойындамаса, сотқа жүгінеді.
Екінші құрылым — Мемлекетке заңсыз иемденілген активтерді қайтару мәселелері жөніндегі комиссия. Оның төрағасы — премьер-министр Олжас Бектенов. Бұған дейін ол ең кемі сегіз жыл бойы Антикорда қызмет атқарған. Комиссияның құрамында үкіметтік шенеуніктер, құқық қорғау органдарының өкілдері, депутаттар және қоғам белсенділері бар. Мысалы, олардың арасында «Қазақстанның Азаматтық Альянсы» ұйымының президенті Бану Нұрғазиева және Мемлекеттік қызмет саласындағы өңірлік хабтың басқарушы комитетінің төрағасы Әлихан Байменов бар.
Бұл адамдардың бәрі Бектеновке тікелей бағынбайды. Бас прокуратура жанындағы комитет істерді үкімет жанындағы комиссияға тапсырады, ал оның мүшелері активтерді қайтару және оны қайтару тәсілі туралы соңғы шешімді бірлесіп қабылдайды.
Екі тәсіл бар:
1. Ерікті түрде қайтару – бұл жағдайда олигархпен келісімшарт жасалады.
2. Мәжбүрлеп қайтартқызу – бұл жағдайда іс сотқа, соның ішінде шетелдік сотқа жіберіледі.
Қайтару алгоритмі күрделі. Сонымен қатар мұнда үлкен мемлекеттік құпия да бар. Бұл – арнайы реестр. Оны Бас прокуратура жанындағы комитет жүргізеді. Ал оны үкімет жанындағы комиссия бекітеді. Реестрге күмәнді жолмен алынған активтердің иелері туралы ақпарат енгізіледі.
Жай сөзбен айтқанда, бұл — олигархтар мен олардың «аспаннан түскен» байлықтарының (яғни, конфискацияға жататын активтердің) есебі. Бұдан құтылу үшін олар өз мүліктерінің заңды түрде алынғанын дәлелдеуі қажет. Бірақ бұл адамдардың аты-жөндері мен олардың активтерінің атауларын қазақстандықтар ешқашан біле алмайды. Бұл мәліметтерді заң бойынша жариялауға болмайды.
Orda.kz үкімет комиссиясының мүшелері бұл деректерді жарияламау туралы құжатқа қол қойғанын анықтады.
Қазақстанның Қаржы министрлігі ақшаны сақтайды. Ол үшін 2023 жылдың қазан айында Арнаулы мемлекеттік қор — бақылау шотын ашты. Orda.kz-тің анықтауынша, мемлекет ақшаға басымдық береді, және олигархтар ерікті келісім немесе сот шешімі бойынша оларды тікелей осы арнайы қордың шотына аударады. Бұл қаражат әлеуметтік жобаларға жұмсалады.
«Қайтарылған активтерді басқару компаниясы» барлық басқа байлықтарды сақтайды. Олигархтар олардан ерікті немесе мәжбүрлі түрде бас тартқан дүниелердің қатарында: элиталық қазақстандық және шетелдік жылжымайтын мүлік, автомобильдер, зергерлік бұйымдар, антиквариат және басқа да сән-салтанат заттары бар. Бұл коммерциялық ұйым 2023 жылдың 9 қазанында активтерді сақтау, басқару және сату мақсатында жұмысын бастады.
Былайша айтқанда, бұл компания олигархтардың байлықтарының жаңа иесі болып, оларды сатып, алынған ақшаны арнайы қордың шотына аударады. Оның жалғыз құрылтайшысы — мемлекет, нақтырақ айтқанда, Қаржы министрлігінің Мемлекеттік мүлік және жекешелендіру комитеті.
Дегенмен, біз бұл компания туралы тағы да қазбалауды жөн көрдік. Компанияны басқарып отырған адам — Қуанышбек Мұқаш. Ол 2024 жылдың 14 маусымынан бастап компанияның бас директоры болды. Мұқаш активтерді қайтару ісіне аяқ-асты келе салған жай адам емес. Әрине, оның қызметтік жазбасында прокуратурада қызмет еткені жайлы ақпарат бар. Ол алдымен Қарағанды облысында, кейін Астана қаласында, ал кейінірек Қазақстанның бас прокуратурасында қызмет атқарған.
Мұқаштың үш орынбасары мен кеңесшісі бар, ал компанияда төрт департамент жұмыс істейді. Олар: активтерді қабылдау және пайдалану; экономика және қаржы; ұйымдық бақылау, кадрлық және құқықтық қамтамасыз ету; активтерді сату. Біз бұл компанияда қызметкерлер өте көп деп топшылаймыз.
Сайтта жарияланған қаржылық есептен көрініп тұрғандай, компания 2023 жылды 3,5 миллион теңгеден астам шығынмен аяқтаған.
Дегенмен, сол есепті дайындау мен бекіту кезеңінде (бұл 2024 жылдың алты айын алды) ұйым 36 миллиард теңгенің активтерін қабылдады. Ал табыстары бойынша, көрініп тұрғандай, ол жоғалтқан уақытты тез арада «толтырған». 2024 жылы 470,8 миллион теңге салық пен міндетті төлемдер төлеген.
Ал өткен сәрсенбі, 22 қаңтарда компания 2025 жылдың есебінен ақша табуға тырысты. Ол онлайн-аукцион арқылы 19 лоттан тұратын зергерлік бұйымдарды сатуға шығарды. Ең төменгі бастапқы баға 151,5 мың теңге болды, бұл Қазақстандық коллекциялық монеталар «Бата», «Беташар» және «Сүйіндір» үшін белгіленген баға.
Ең қымбат баға «Ulysse Nardin Classic» сағаттарына қойылды. Бұл сағаттар санаулы ғана, нақтырақ айтсақ 30 данадан ғана шыққан. Бірақ корпусында сызаттар мен бауында айтарлықтай сызаттар мен бүлінген жерлері бар. Осы кемшіліктеріне қарамастан, олардың бастапқы бағасы 214,5 миллион теңге болды.
Дегенмен, сағаттарды да, монеталарды да, басқа 17 лот та сатып алушы таппады. Аукцион өтпеді, себебі бірде-бір қатысушы тіркелмеген болып шықты.
Қайтарылған активтердің көлемі қомақты деген пікірді, міне, солайша билік өкілдері қоғам санасына салғысы келеді. Мысалы, 2023 жылдың 23 қарашасында премьер-министр Әлихан Смайылов:
2024 жылдың 26 қаңтарында әлі премьер-министр болып қызмет атқарған Әлихан Смайылов елге екі жыл ішінде жалпы сомасы 1 трлн теңге болатын активтер қайтарылғанын мәлімдеді. Ал үкіметтің ресми сайты былай деп жазған:
2024 жылдың 17 қазанында премьер-министр Олжас Бектенов президентке 2024 жылдың басынан бастап активтерді қайтару комиссиясы 450 млрд теңге көлеміндегі келісімдерді мақұлдағанын хабарлады.
Ал үш аптадан кейін, 8 қарашада үкіметтің ресми сайты мемлекет кірісіне қосымша 525 млрд теңге актив қайтарылғанын хабарлады.
2024 жылдың басынан бері активтерді қайтару бойынша келісімдер жалпы 900 млрд теңгеден астам қаражатты құрайтынын айтқан болатын Олжас Бектенов. Ал нақты ақшалар мен активтердің мөлшері туралы сұранысқа жауап берген екі мемлекеттік органның мәліметтері сәл айырмашылық көрсетті. Бірақ бұл жолы айырмашылық аз болғандықтан, оны мүмкін болатын қателік деп есептеуге болады, сондықтан Қаржы министрлігінің Арнаулы мемлекеттік қорында 215 млрд теңгеден 230 млрд теңгеге дейін қаражат бар екені айтылды.
Сонымен қатар, 2024 жылы Арнаулы мемлекеттік қор қаражаты есебінен бірнеше әлеуметтік жобалар, оның ішінде спорт кешендері, балалар музыка мектептері және медициналық мекемелердің құрылысына 94,3 млрд теңге жұмсалғаны айтылды.
Айта кетейік, «Қайтарылған активтерді басқару компаниясы» жыл сайын Жоғары аудиторлық палатаның тексеруінен өтеді, алайда Қаржы министрлігі осы ұйымға қатысты әзірше аудит жүргізілмегенін атап өтті.
Мәжіліс депутаты Марат Бәшімов Үкімет жанындағы активтерді қайтару комиссиясының мүшесі. Біз одан комиссияның қалай жұмыс істейтіні туралы айтып беруді сұрап, (ең маңызды) қысқаша қорытынды дайындадық.
— Дамыған әлемде коррупция кеңірек етек жаяды. Банктер, сақтандыру компаниялары, барлық азаматтық сала — бәрі де коррупция аясында. Онда заңсыз байығаны үшін азаматтық-құқықтық жауапкершілік туралы конвенция қолданылады. Біз осы конвенцияны өз заңымызды әзірлеуде негіз ретінде алдық. Ақшаның шығу тегін дәлелдей алмасаң — ол мемлекетке қайтарылады. Бұл қарапайым және маңызды принцип. Ешкім қылмыстық істі қудаламайды, себебі уақыты өтіп кеткен, бірақ активтер қайтарылады.
— Реестр құпия жасалды, оның бір қарапайым себебі бар. Көптеген олигархтар — қатардағы кәсіпкер емес, олардың ірі компаниялары, акциялары және тағы басқа мүліктері бар. Активтің аты аталған сәтте шетелдік инвестор оны есепшоттарынан шығарып тастайды және бәрі тез арада құнсызданып кетуі мүмкін. Бұл объективті себеп, дәлел. Біз (депутаттар. — Ескертпе авт.) осыған келістік.
— Онда билікке ең жақын адамдардың фамилиялары бар. Оларға ұнай ма, ұнамай ма — бірақ олар сонда көрсетілген.
— Егер активтер бәсекеге қабілетсіз жолмен алынған болса, арнайы жағдай жасалып, мысалы, банкрот болып, арзан бағаға сатып алынған болса, активтерді қайтару комитеті мұны тез арада дәлелдей алады. Оған өткен жылдардың құжаттарын табу қиынға соқпайды. Прокуратураның күшімен әрекет етеді. Дәл осы себепті комиссия премьер-министрдің жанында құрылған — оған барлық атқарушы билік құрылымдары бағынады. Жұмыс істеу жылдам әрі жеңіл болады.
— Олар (олигархтар. — Ескертпе авт.) бұған келіседі. Себебі бас прокуратурамен таласудың қажеті жоқ екенін іштері біледі. Әрине, ешкім өз еркімен активтерін бере салмайды. Әр олиархтың қасында заңгерлер бар. Бірақ прокуратураның қолында құжаттар бар. Әңгіме қысқа-нұсқа болады: «міне, 20 жыл бұрынғы келісімшарт: активтің нарықтық құны осындай болды, ал сен оны бірнеше тиынға сатып алдың».
— Ар арнайы қор негізінен бар назарды әлеуметтік маңызды мақсаттарға беріледі: мектептер, ауруханалар, спорттық нысандар салу. Ол жерден ақшаны жайдан жай ала алмайсың.
— Олар ондайға бармайды. Бұл саланы құзырлы органдар бақылап отыр. Мемлекет басшысының, арнайы қызметтердің, құқық қорғау органдарының бақылауында. Оған жемқорлардың қолы тиген сәтте-ақ «кесіп тастайды». Қарар қабылданады. Бұл — олар көксейтін ақша емес.
Қаржы сарапшысы Расул Рысмамбетов ұрлық қаупін байқамағанын айтады. Алайда ол активтерді қайтару процесінің ауқымына күмәнмен қарайды.
Ол активтерді қайтару процесін реформалауды қажет деп санайды.
Orda.kz активтерді қайтару жұмыстарының барысын бақылауды және осы механизмнің Қазақстанда қаншалықты тиімді жұмыс істейтінін талдауды жалғастырады.",2025-01-28T09:00:10+05:00,2025-01-28T09:00:10+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/1737959071_glavnaja-vozvrat_aktivov_kollazh.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1737955777_banu-nurgazieva-i-alihan-bajmenov-na-komissii-29-aprelja-2024-goda-primeminister_kz.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1737956055_kuanyshbek-mukash-atameken_kz.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1737956113_fragment-otcheta-kompanii-za-2023-god.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1737956165_kompanija-po-upravleniju-vozvraschennymi-aktivami-nalogi-v-2024-godu.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1737956215_monety-_-kollazh.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1737956271_chasy-za-214-mln-kollazh.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1737956334_alihan-smailov-gov_kz-ministerstvo-torgovli-i-integracii.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1737956379_olzhas-bektenov-zasedanie-pravitelstva-09_07_24-t_me-kzgovernment.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/4f97f9b3-7786-4700-91a6-803a088cfefa.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/bashimov-marat-new-v-komissii-po-vozvratu-aktivov-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/nurdaulet-suindikov-sck-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/1737959071_glavnaja-vozvrat_aktivov_kollazh.webp,
8c2497b12a599ae4b991c3d6742054e7,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Назарбаевтың ұрпақтары қайда және немен айналысады?,"Көп жылдар бойы қазақстандықтар еліміздің тұңғыш президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың отбасына қатысты мәліметті тек бюджет есебінен қаржыландырылған, билікке адал телеарналардың сюжеттері мен имидж қалыптастыру үшін жүрген баспасөз хабарламалары арқылы ғана танып келді. Ал қазір Назарбаев әуелетіндегі жас буын әлеуметтік желілерде белсенді болып, өздерін табысты кәсіпкер, қажылыққа барған жан, не болмаса «тұлға ретінде дамыған» ұстаз бейнесінде көрсетіп жүр.",investigations,https://kaz.orda.kz/nazarbaevtyn-urpaktary-kajda-zhane-nemen-ajnalysady-134208/,"Көп жылдар бойы қазақстандықтар еліміздің тұңғыш президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың отбасына қатысты мәліметті тек бюджет есебінен қаржыландырылған, билікке адал телеарналардың сюжеттері мен имидж қалыптастыру үшін жүрген баспасөз хабарламалары арқылы ғана танып келді. Ал қазір Назарбаев әулетіндегі жас буын әлеуметтік желілерде белсенді болып, өздерін табысты кәсіпкер, қажылыққа барған жан, не болмаса «қалыптасқан тұлға» бейнесінде көрсетіп жүр.
Orda.kz тұңғыш президенттің ұрпақтары бүгінде қайда екенін және немен айналысып жүргенін тағы бір саралап шықты.
Кейде «Нұрсұлтан Назарбаевтың әулеті жайлы айтылмаған дүние қалды ма екен?» деп ойлайсың. Айтыла-айтыла жауыр болып, халық тіпті қазіргі елдің дәл қазіргі жағдайына көбірек қызығатындай көрінеді. Дегенмен, тұңғыш президенттің бала-шағасы мен немерелері жайлы, олардың кәсіптері немесе жаңа таныстары туралы деректер шыға қалса жұрт елең ете қалады. Олардың да жасырынбай, әлеуметтік желіде белсенді болғанының арқасы болао бәлкім. Басылымдар олардың өміріндегі жаңалықтарды ара-тұра жариялап отырады. Бір кездері қолдарына тиген орасан қаражат әлі күнге олардың байлығын еселеп келеді.
Динара мен Тимур Құлыбаевтар жеке өмірлері жайлы ашық әңгімеден бойын аулақ ұстайды. Ал олардың қызы Дениза Асқар керісінше, көлеңкеде қалуды қаламайды. Қазір ол 1966 жылы құрылған, Италиядағы беделді Еуропалық дизайн институтында оқуын аяқтағалы жүр.
Instagram парақшасында Пхи-Пхи аралдарының жағажайлары, Миландағы кештер, Ибица клубтары мен Парижден түсірілген селфилер бар. Дениза Асқар көбіне жалаңаяқ құм үстінде немесе Мадейра жартасында суретке түскенді ұнатады. Оның аккаунтында шамамен алты мыңға жуық жазылушы бар. Аудиторияның белсенділігі — 9–15 % деуге болады. Бұл мұндай жеке блогтар үшін орташа деңгейден жоғары көрсеткіш. Қазақстанда түсірілген суреттерін «Туған жер» деп ықыласпен салған. Ал кейбір фотолар атасы билік басында отырғанда қазақ қоғамында болған «ұят» ұғымына қайшы келеді.
Құлыбаевтардың үлкен ұлы Алтайдың әлеуметтік желідегі парақшасы бос. БАҚ дерегінше, ол екі жыл бұрын бұрынғы мәжіліс депутаты әрі «Қазақмыс» компаниясының топ-менеджерінің қызы Үмітжан Жараспаеваға үйленген. Әкесінің компаниялар тізімінен тыс жерде Алтайдың есімі сирек аталады. 15 жастағы Алиша жайлы да ақпарат жоқ, ал Нәби есімі тек Уикипедиядағы деректің бір жолында ғана жазылған. Оның бар-жоғын да, отбасы активтерінің заңды жолмен жиналғанын да ашық деректерден білу әзірге мүмкін емес.
Назарбаевтың ұрпақтарының ішінде ең көп көзге түсетіні — Нұрәлі Әлиев. Оның Instagram-парақшасы Қазақстандағы ең танымал парақшалардың бірі. Шамамен үш миллион оқырманы бар. Бірақ аудитория белсенділігі — бар болғаны 0,1 %, ал жазылушылардың үштен бірі мүлде белсенді емес. Әлиевтің аудиториясының 55 %-ы — Ресейден, 29 %-ы — өзге елдерден, 16 %-ы — Украинадан. Бұл көрсеткіштер оның парақшасы диалог алаңынан гөрі имидж үшін ашылғанын аңғартады. Жеке өмірге қатысты жазбаларын ол жабық аккаунтында жариялаған болуы мүмкін.
Жуырда ол Канндағы бал жайлы жазған отандық және шетелдік ақпарат құралдарын сынады. Олар оның ұлы Аланды экс-президенттің Әсел Құрманбаевамен азаматтық некеден туған ұлы Тауман Назарбаевпен шатастырып алған екен.
Шынын айту керек, бүгінде Тауманның түрін танитындар аз. Ашық дереккөздерде тек Астанадағы бір резиденцияның иесі ретінде тіркелгені жайлы мәлімет бар. Кейбір басылымдар оның бұрынғы энергетика министрі Алмасадам Сәтқалиевтің қызы Анадель Сәтқалиевамен неке қиды деген ақпарат таратқан, кейін бұл мәліметті министрлік жоққа шығарды.
Дегенмен, Алан мен Тауман бет көріспей кеткен туыстар емес. Екеуі де Instagram-да бір-біріне жазылған. Таңғалатын түк жоқ, президенттің бейресми некеден туған балалары да етене жақы болған. Әрі отбасын жақсы білетін дереккөздер туыстардың көбіне бірге өскенін айтады.
Нұрәлидің Аланнан бөлек Лора, Әмира есімді қыздары және Әнуар атты ұлы бар. Ал Әлия Назарбаеваның балалары — Тиара, Алсара, Алдияр және Айлана көпшілік көзінен тасада жүр. Сондай-ақ тұңғыш президенттің екінші бейресми жары аталған Гүлнар Рақышеваның да екі қызы бар екені айтылады. Бірақ олардың қайда екені белгісіз. Біз, әрине, бүлдіршіндердің суретін жарияламаймыз. Қыздарының басқа туыстарынан айырмашылығы сол, олар әзірге «қызыл кілемге» шыққан жоқ. Дегенмен олар қазірдің өзінде Канн жағалауында қыдырып, Еуропадағы оқу визаларымен жүруі бек мүмкін.
Енді қайтадан Нұрәлі Әлиевтің парақшасына оралайық. Кіріп қалсаң, нағыз мұқият қойылған образдар галереясын аралағандай әсер аласың. Бір суреттінде ол миллиардерлердің ортасында тұрады. Bitcoin Foundation атқарушы директоры Брук Пирспен жобалар жөнінде әңгімелесіп тұр. Басқа бір кадрларда — отбасы, әйелі мен қызымен бірге қымбат интерьерлер мен сәнді пейзаждар аясында тұр. Іскер таныстар мен рухани ізденістерге қызығушылығы оның көпшілік алдында көрсеткен образы әрі оның кей дүниелерді көрсету үшін жариялағысы келетіндігінен хабар беретіндей.
Дегенмен осы сән-салтанатқа толы, шалқыған Іnstagram-дағы «өмірде» көптің көзіне түсе қоймаған бір қызық дүние бар. Нұрәлі Әлиев өзінің парақшасының статусында өзін Arcturian starseed — «арктуриан жұлдызының тұқымы» деп жазып қойған.
Starseed тұжырымдамасының өзегінде жаңа белестерге ұмтылу мен жоғары технологияларға бет бұру идеясы жатыр. Бұл өзін ғаламдық өзгерістердің алдыңғы шебінде көрсетуге талпынған мұрагер бейнесімен үндеседі. Мұның бәрі тек имидждің бір бөлігі болуы да мүмкін, не болмаса блокчейн сияқты ерекше қаржылық мүмкіндіктер ашатын технологияларға деген шынайы қызығушылықтың белгісі шығар.
Криптовалюта құралдары активтерді дәстүрлі банк бақылауынсыз-ақ аударуға және сақтауға мүмкіндік береді. Бұл саладағы қаржы қылмыстарын тергеуді біраз факторлар қиындатады. Блокчейн транзакциялары лақап аттар арқылы жасырын жүргізіледі. Аударым тізбегі ондаған аралық әмияндар мен араластырғыш сервистер арқылы өтуі мүмкін. Мұның бәрі түпкілікті бенефициарларды табуды аса күрделі, кейде мүлде мүмкін емес шаруаға айналдырады. Бұл тура Нұрәлі Әлиев өзіне таңдаған «жұлдызды жолы» секілді «көкжиекке» қарай қажетті ақпарат алыстата береді.
Бәлкім, бұл өзін ғарыштық элитаның мүшесі ретінде көрсету ниеті емес, қайта, шексіз байлығынан туындайтын ішкі толғаныстарды ұмытқысы келіп, тыныштық іздегені болар.
Автор: Кәмилә Ермаханова",2025-08-08T14:54:56+05:00,2025-08-08T14:54:56+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1754640271_1754477793_dizajn-bez-nazvanija-8.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1754643113_dizajn-bez-nazvanija-2.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1754643217_dizajn-bez-nazvanija-4.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1754643553_dizajn-bez-nazvanija-9.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1754643596_2-3-1440x810.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1754643849_snimok-jekrana-295.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1754643867_izobrazhenie-whatsapp-2025-08-06-v-10_57_07_e37d17c8.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1754643916_dizajn-bez-nazvanija-6.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1754644037_izobrazhenie-whatsapp-2025-08-06-v-13_03_57_4dd0dcab.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1754644142_dizajn-bez-nazvanija-5.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/e1bef13c-fd27-4f4e-afe5-04a57c3c6cd2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1754640271_1754477793_dizajn-bez-nazvanija-8.webp,
62772f7cc5d5a65d8b0fef71c2d1a93c,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Назарбаевтың жаңа кітапханасы ма? Алматының қақ ортасындағы құрылысты неге жасырады?,"Бірнеше ай бұрын Сәтпаев пен Назарбаев (2019 жылға дейін Фурманов) көшелерінің қиылысындағы бұрынғы емхана тұрған жерді 10 жылдан аса уақыт жауып келген қоршау күрт өзгерді. Алдымен қоршау биіктеді,",investigations,https://kaz.orda.kz/nazarbaevtyn-zhana-kitaphanasy-ma-almatynyn-kak-ortasyndagy-kurylysty-nege-zhasyrady-135275/,"Бірнеше ай бұрын Сәтпаев пен Назарбаев (2019 жылға дейін Фурманов) көшелерінің қиылысындағы бұрынғы емхана тұрған жерді 10 жылдан аса уақыт жауып келген қоршау күрт өзгерді. Алдымен қоршау биіктеді. Содан соң қазақ, орыс, ағылшын және өзге де ұлы қаламгерлердің қанатты сөздері жазылды. Солардың арасында ағылшынша Presidential Library – «Президент кітапханасы» деген сөз тіркесі де көзге түсті. Бірақ басқа ешқандай дерек жоқ.
Оңтүстік астанада жұрт көзінен тасада, не салып жатқаны жайлы сауалға Orda.kz жауап іздеп көрді.
Қазақстанда президент кітапханасы бұрын да болған. Мысалы, Астанадағы Тұңғыш Президент кітапханасы. 2023 жылы ол ресми түрде таратылып, оның орнына Президент орталығы құрылған болатын. Сондықтан Алматы орталығында Presidential Library деген жазуы бар қоршау пайда болғанда, жұрттың көкейінде «әлгі кітапхана Астанадан көшіп келді ме?» деген ой туған. Әрине, ол әуелде ешкім расымен солай болады деп ойламаған. Жай бір қалжың ретінде сөз қылған. Бірақ Orda.kz тілшісі болашақ кітапханаға қатысты ақпарат алуға тырысқанда түрлі тосын жайттарға тап болып, «жел соқпаса, шөптің басы қимылдамайды» деген ойға қалды.
Қазір құрылыс жүріп жатқан аумақта 2013 жылдың соңына дейін Қорғаныс министрлігінің әскери емханасы тұрған. 2014 жылы ол бұзылып, тоғыз жыл бойы ол жер Алматыдағы табиғи ағаштары бар бос алаңға айналды. Осы кезеңде аумақты қоршаған дуалға түрлі баннерлер ілініп тұрды. Ал 2024 жылы бес метрлік биік қоршау орнатылып, оның сыртына ұлы ойшылдардың сөздері жазылды.
Бұл жерде шын мәнінде кітапхана салынатынын билік тек 2024 жылдың соңында ресми түрде растады. Желтоқсандағы есеп беру кездесуінде сол кездегі Алматы әкімі Ерболат Досаев былай деген еді:
Алайда кітапхананы кімнің тапсырысымен және қай құрылыс компаниясы салып жатқаны сол кезде де айтылмады. Бұл туралы әлгі қоршауда да еш дерек жоқ. Өйткені онда нысан құжаты көрсетілмеген. Тек бес метрлік қоршау, кіріп-шығу үшін арнайы рұқсат талап етілетіні жөніндегі жазу, темір қаңқа мен ішінде үлкен шұңқыр ғана бар.
Ал нысан құжаты мүлде жоқ. Orda.kz тілшісі құрылыс аумағын түгел шолып шыққанымен, соншалықты маңызды құжатты таба алмады. Дәлел ретінде біз таймлапс түсірдік.
Болашақ кітапхана жайлы алғашқы деректер тек бір дереккөзден табылды
Алдағы кітапхана туралы алғашқы деректер тек жобаны әзірлеумен айналысқан INK-Architects компаниясының сайтынан ғана кездесті. Онда жер телімінің аумағы – 3,65 гектар екені және нысанның қысқаша сипаттамасы берілген:
Агенттік сайтында болашақ кітапхананың рендерлері де жарияланған.
Онда ғимараттың неге дәл солай жобаланғаны да түсіндірілген:
Болашақ Presidential Library-дің нақты кімнің тапсырысымен салынып жатқанын білу үшін біз Алматы әкімдігіне, Мемлекеттік мүлік комитетіне және заң бойынша кітапханаларға жауапты ҚР Оқу-ағарту министрлігіне ресми сауалдар жолдадық. Бірақ не әкімдік, не комитет, не министрлік бұл сұрақтарға толық жауап бере алмады. Қызығы сол – барлығы сауалдарды әкімдіктің урбанистика басқармасына жолдап, тек солардан ғана жауап алдық:
Алматы әкімдігі жауап беру міндетін Құрылыс басқармасына жүктеді.
Бірақ шын мәнінде біз жауапты министрлікті дұрыс іздемеген екенбіз. Тамыз айының басында Total.kz порталында осы кітапхана құрылысына қатысты материал жарық көрді. Онда айтылғандай, жобаны Сыртқы істер министрлігі, дәлірек айтқанда, оның инвестициялар комитеті қадағалайды. Себебі кітапхана мен апарт-қонақүй кешені – инвестициялық жоба.
Инвестор ретінде «Qazaq Stroy» ЖШС көрсетілген, әрі бұл компания осы істі 2016 жылдан бері қолға алған. Жер телімінің меншік иесі де ресми кадастрлық картада сол компания болып тұр. Тағы бір қызық дерек – картада Алматы орталығындағы жер телімінің кадастрлық құны «нөл теңге» деп көрсетілген.
Total.kz жарияланымына сүйенсек, СІМ кітапханаға қатысты қосымша мәлімет бермеген. Олар тек ҚР Үкіметінің 2016 жылғы 14 қаңтардағы № 13 қаулысына сілтеме жасаған. Бірақ бұл құжат Үкіметтің ресми сайтында жоқ. Біз де министрлікке жеке сауал жолдап, нақты жауап күтіп отырмыз.
Дегенмен «Qazaq Stroy» атауы мен «Алматыдағы президент кітапханасы» тіркесі қатар аталатын ақпараттар ашық дереккөздерде баршылық. Мысалы, ecoportal.kz сайтында осы мәселеге байланысты қоғамдық тыңдаулар туралы мәліметтер бар. Есепке сүйенсек, тыңдаулар 2024 жылғы маусымда өткен. Алайда оларға қанша адамның қатысқаны жөнінде нақты дерек көрсетілмеген.
(Файлды жүктеу сілтейтін сілтеме: жүктеу. )
Сол сайтта түсіндірме жазба мен қоршаған ортаға әсері туралы құжат та бар. Екі құжат та былай аталады:
Алайда мәтіннің кем дегенде бір бөлігі басқа құжаттан көшіріліп алынғандай әсер қалдырады. Бұған мынадай сөйлемдер дәлел (өзгертілмей берілді):
Бұл құжат қоғамдық тыңдауларға жеткенін ескерсек, оны қараған Экология министрлігі жанындағы Қоршаған ортаны қорғаудың ақпараттық-талдау орталығы мұндай қателікке мән бермеген сыңайлы. Шынында да, айырмасы не? Кітапхана ма, бизнес-орталық па, Сәтпаев па, әлде Сейфуллин бе?
Қалай болғанда да, Qazaq Stroy құрылысты бастап кеткен. Бұл компания бұрыннан түрлі дау-дамайға іліккен, соңғы жылдары да бірнеше рет даулы жағдайға тап болған. Ең шулы оқиғалардың бірі — 2023 жылы Алматыда бірнеше мың ағашты кесіп тастағаны еді. Сол жерде құрылыс компаниясы саябақ саламыз деп уәде берген еді.
Алайда Qazaq Stroy тек дауларымен ғана емес, иелерімен де жұртқа қызық. БАҚ-та компания иесі ретінде миллиардер Нұрлан Артықбаев аталады. Ол – 2025 жылғы Forbes Kazakhstan тізімінде №44 орында. Бірақ Kompra.kz деректеріне сүйенсек, ол ешқашан Qazaq Stroy-дың ресми құрылтайшысы болмаған. Есесіне, 2018 жылдан бастап компанияның құрылтайшысы ретінде оның жұбайы Надежда Артықбаева көрсетілген. Ол сондай-ақ күйеуіне тиесілі деп саналатын Exclusive Qurylys компаниясының да құрылтайшысы. Ал Нұрлан Артықбаевтың өзі 2025 жылға қарай бұрын өзіне тиесілі болған Qazaq Kalium Ltd компаниясының құрылтайшылары қатарында да жоқ. Бірақ бұл – кішігірім ғана «шегініс».
Енді қайтадан Qazaq Stroy-ға оралсақ. Бұл ЖШС-тің екінші құрылтайшысы әрі алғашқы басшысы ретінде 2017 жылдан бері Дмитрий Ли тіркелген.
Qazaq Stroy-дан бөлек, ол тағы үш компанияның басшысы ретінде көрсетілген: «Lead Company» ЖШС, «Acd Consulting Group» ЖШС және «Еуразия строй LLP» ЖШС. Әсіресе соңғысы қызық. Өйткені оның құрылтайшысы ретінде Noord Holland Trading Company B.V. көрсетілген.
Бұл компания туралы біз жақында ғана жаздық. Қонаевтағы жер телімдеріне қатысты, депутат Бақытжан Базарбекке жолданған ресми жауапта аталатын компания дәл осы еді. Noord Holland Trading Company B.V. – Нидерландыда тіркелген, оны олигарх Владимир Киммен және Нұрсұлтан Назарбаевпен байланыстырады. Осындай қырынан қарағанда, «Presidential Library» атауы мүлде басқа мағынаға ие бола бастайды. Әсіресе ол Назарбаев даңғылы бойындағы мекенжайда орналасқанын ескерсек.
P. S. 2023 жылы Бас әскери прокуратура бұрынғы әскери емхана аумағындағы жердің мемлекет меншігіне қайтарылғанын хабарлаған. Кейбір БАҚ ол жерді Назарбаев пен Сәтпаев көшелерінің қиылысындағы телім деп көрсеткен. Бірақ прокуратура атаған жер учаскесі шын мәнінде Іле Алатауының баурайында орналасқан. Бұл туралы Orda.kz бірнеше жыл бұрын егжей-тегжейіне дейін жазған болатын.
Автор: Игорь Улитин",2025-10-03T11:10:24+05:00,2025-10-03T11:10:24+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/nazarbaev-i-strojka-kollazh-kopija.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759470178_photo_2025-10-02_09-58-18.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759470344_c-05ukepuk_249e6b812b40a3525d4b37700a6a4648.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759470412_antsch0.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759470494_kadastr.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759470524_sharf.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759470621_zhaban.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759470781_mrtsh8l-d.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759470809_t7h789.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759470912_zharnamoa.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/nazarbaev-i-strojka-kollazh-kopija.webp,
6f8338175fbc2a2573da6025d03eaa53,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Несиеге батып, бүйрек сатқан қазақ жанұясы: Адам ағзасын саудалаған қылмыстық топқа ерлі-зайыптылар қалай кірді?","Кеше Наурызбай аудандық сотында адам ағзасын алып сатушыларға қатысты кезекті сот отырысы өтті. Кезекті сот ортырысында куәгерлер жауап алу барысында қалай бүйректерін беріп, төл құжаттарында ата",investigations,https://kaz.orda.kz/nesiege-batyp-byjrek-satkan-kazak-zhanujasy-adam-agzasyn-saudalagan-kylmystyk-topka-erli-zajyptylar-kalaj-kirdi-133578/,"Кеше Алматы қаласының Наурызбай аудандық сотында адам ағзасын алып сатушыларға қатысты кезекті сот отырысы өтті. Сот отырысында куәгерлер қалай бүйректерін беріп, төл құжаттарында ата-аналарының аты-жөндері ауысып кеткенін айтты. Сонымен қатар қылмыстық топтың ішінде ерлі-зайыптыларда бар екені белгілі болды. Олар әлеуметтік желіден донор тауып келіссөз жүргізіп отырған.
Orda.kz тілшісі адам ағзасын саудаға салғандардың бұған дейін болған әр сотына қатысып тікелей ақпарат таратып отырды. Осы жолғы сотта тілшіміз айыптыларға қатысты тың деректерді біліп қайтты.
Ескерту: бұл сот ісі бойынша негізгі фигуранттардың бірі Ербол бұған дейін Orda.kz редакциясына эксклюзивті сұхбат беріп, өз басынан өткен заңсыз ағза саудасы, қорқыту, зорлық пен алаяқтық туралы егжей-тегжейіне дейін айтып берген болатын . Ербол өзін емес, өз отбасын қорғау үшін амалсыздан осы іске барғанын, алайда кейін бопсалауға ұшырап, құрбанға айналғанын мәлімдеген еді. Ерболдың сөзінше, ол тергеу кезінде 37 адамның атын атаған. Алайда бұл істе небәрі 6 адам ғана сотқа тартылып отыр. Бұған дейінгі сұхбатты мына сілтемеден оқи аласыз.
Кешегі сот отырысында Ербол мен оның жұбайына қатысты да куәгерлер түсінік берді. Бұған дейін Orda.kz тілшісіне берген сұхбатында Ербол өзін Бауыржан бастаған қылмыстық топтың қорқытып, бопсалағанын ашық айтқан болатын. Тіпті Сержан есімді азамат Ербол айтқандарына көнбей бара жатқан сәтте пәтеріне бір топ ер адам болып келіп жыныстық зорлық көрсеткенін және үнемі психологиялық құлдықта ұстап, бақылап, өз істеріне араластырып, донор іздеуге мәжбүрлегенін айтты.
Кешегі сотта куәгерлер бүйрегінен айырылған, осы іске кіріп кеткен ерлі-зайыптылар жайлы сот алдында сөз сөйледі. Сот отырысында 27 томдық құжатты прокурор Ринат Саят оқыды. 12-томда екі куәгер қылмыстық топтың құрсауына қалай түскенін және қалай донор тауып отырғандарын айтқан. Прокурор олардың жауабын оқып берді.
2023 жылдың тамыз айында Ерболдың (біздің редакциямызға сұхбат берген азамат) жұбайы осы куәгерді Сызғанов ауруханасына апарып, оның бүйрегін сатып алатын азаматпен таныстырады.
Еске сала кетейік, бұл жалған құжат жасаған нотариус қызметкері алдыңғы сот отырысында жауап берген болатын.
Куәгердің айтуы бойынша Ерболмен жұбайы Бауыржан есімді азаматқа барлық хабарды жеткізіп, соның нұсқаулығымен жұмыс жасап отырған.
Orda.kz тілшісі бұған дейінгі сотқа қатысып, Бауыржанның сот алдында қандай жауап бергенін тыңдады. Ол сот алдында ешкімді танымайтынын айтып, азар да безер болып, тағылған айыппен келіспейтінін ашық мәлімдеді.
Тергеу кезінде сот отырыстарында осындай жалған құжат жасаушылар тек куәгер ретінде келіп жауабын беріп кете береді. Бұл факт бойынша неге іс қозғалмай жатыр? Мұндай сұрақтар оқырманды ғана емес, бізді де мазалайды. Сондықтан алдағы уақытта осы мәселені жан-жақты зерттейміз.
12-томда осы қылмыстық топтың құрбаны болған Ерболдың сыныптас досы да бар. Ол Ерболдың жанында жүріп мән-жайдың жалпы бұл схема қалай жасалатынын тергеушіге айтып берген.
Ербол досымен бірге ішімдік ішіп отырған кезде досына: «Біреуге ақша керек, біреуге денсаулық керек. Екеуін байланыстырып отырған күнә ма?» деп сұраған.
Иә, куәгердің оқиғаларының бәрі, яғни бүйрек сатқан азаматтар мен азаматшалар дәл осы схемамен заңсыз әрекеттерін іске асырып отырғанын айтты.
Куәгердің айтуы бойынша Ерболдың жанында одан басқа 4 азамат болған. Олар ота жасалғанша Жаркент қаласында бірігіп пәтер жалдап тұрған.
Ал басты айыпталушы Бауыржанның анасының сөзіне қарасақ, уақытша ұстау изоляторында полиция қызметкерлері айыпталушыға дәрі-дәрмегенін бермеген соң, жағдайы нашарлаған. Өз бауырының бүйрегін салған Бауыржанның ағзасы «жаңа» бүйректі қабылдамай ауруханаға түскен. Осыған байланысты сараптама сұрады. Сот барысында Бауыржанның қорғаушысы оған жасалған сараптама қортындысын оқыды. Сараптаманы экс-министр Қуандық Бишімбаев пен Шерзат Полаттың істерінде атағы шыққан сот сарапшысы Тахир Халимназаров жасады.
2023 жылғы 15 қазаннан 20 қазанға дейін Қонаев қаласының уақытша ұстау изоляторында отырған кезде дәрі-дәрмектерін уақытылы қабылдамауына байланысты денсаулығы нашарлады. Қажетті дәрілер қамауға алынған кезде тәркіленген болатын. Соның салдарынан нефроз процесі басталып, бүйректі ағза кері қайтарып, оны Қонаев қалалық көпбейінді ауруханасының қабылдау бөліміне уақытша ұстау изоляторының қызметкерлері жеткізді. Ол шұғыл түрде ауруханаға жатқызылды. 2023 жылғы 9 қарашада ол А.Н. Сызғанов атындағы Ұлттық хирургия орталығына ауыстырылды және 2023 жылғы 1 желтоқсанда мынадай диагнозбен шығарылды:
25-томда Бауыржан мен Ерболды беттестірген кезде тергеуші былай деп сұрақ қояды: «Orda.kz сайтына шыққан мақала жайлы не айтасыз?» .
Ал беттестіру кезінде Ербол қорлық көргенін растап , дәлелі болмағандықтан арызданбайтынын айтқан.
Бір қызығы, қылмыстық топ анықталған іске қатысты қазір жүріп жатқан сотта айыпталушылардың жалпы саны — 6.  Басты айыпталушы Бауыржан: «Ерболды ешқашан көмегенмін және танымаймын» деп қысқа жауап берді. Бұған дейін Наурызбай аудандық сотында 19 мамыр күні Ербол басты күдікті болып отырған Бауыржанның Түркияға бүйрек сатуға үш донор апарғанын мәлімдеген еді. Егер сот Бауржанды кінәлі деп таныса, оған 10 жыл бас бостандығынан айырады.
Осылайша 27 томды прокурор Ринат Саят оқып бітті. Судья Майшынов келесі сот отырысына онлайн қатысып отырған айыпталушылардың бәріне келуді міндеттеп, үкім шығарды. Алдағы сот отырысында жарыссөз болады.",2025-07-02T08:30:18+05:00,2025-07-02T08:30:18+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/chatgpt-image-1-ijul_-2025-g_-16_37_54-1.png,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/photo_2025-07-01_10-42-06-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/photo_2025-07-01_17-08-30.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/chatgpt-image-1-ijul_-2025-g_-16_37_54-1.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/chatgpt-image-1-ijul_-2025-g_-16_37_54-1.webp,
1bff47952708d37aa0fda35892dd63dc,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Нұр-Атам құдайым»: Нұрсұлтан Назарбаев шексіз билік иесіне қалай айналды?,"6 шілде — Нұрсұлтан Назарбаевтың туған күні. 1991 жылы билікке келгенде оның жеке басына арналып, анау айтқандай шара өткізіле қоймады.",investigations,https://kaz.orda.kz/nur-atam-kudajym-nursultan-nazarbaev-sheksiz-bilik-iesine-kalaj-ajnaldy-133631/,"6 шілде — Нұрсұлтан Назарбаевтың туған күні. 1991 жылы билікке келіп, 30 жылға жуық Қазақстанның президенті болған Нұрсұлтан Назарбаевқа мүсіндер тұрғызылды, көшелерге ат берілді, тіпті еліміздің Астанасын оның атымен Нұр-Сұлтан деп атады. Бұл — таяқтың бір ұшы. Екінші ұшында оның билігін қатаң сынап, «қандықол диктаторға» теңеп, «сөз бостандығын шектеді» деп айыптағандар болды. 2022 жылы Қаңтар оқиғасы кезінде 30 жыл бойы өнер туындылары, әдеби шығармалар, одалар, мақалалар, мадақтар арналған елбасы ықпалының іргетасы шайқалды. Оны Талдықорғандағы Назарбаевтың мүсінін наразы шерушілер ұрып-соғып, арқанмен асып қойғанда анық көрдік.
Orda.kz тұңғыш президенттің туған күні әрі Астана күні болған 6 шілдеде 30 жылда Назарбаев қалыптастырған жүйенің қазіргі қоғамға әсері жайлы саралап көрді.
Оның өмірін «шың мен шыңырау» деп сипаттауға болады. Тұңғыш президентті алғашқы жылдары халық қалай төбесіне шығарып, шыңға қалай көтерсе, соңғы жылдары дәл солай оған қатысты дүниенің бәріне қарсы шығып, шыңырауға әкелді. Әсіресе, 2022 жылы Қаңтар оқиғасында Назарбаевтың аты жазылған көшедегі тақталар қирағанын талайымыз көздік. «Нұр» сөзіне қатысты дүниелерді назары жұрт шағып-сындырып жатқан еді. Мысалы «Нұр-Банк» «Нұр» сөзі жазылған маңдайшасын елден сескеніп, бүркемелеп әлек болды.
Ал Талдықорғандағы мүсінді алаңда жүргендер орнынан жұлып алып, асып қойды. Сол белсенділердің бірі Азамат Батырбаевты Талдықорған түрмесінде полицейлер арқасына үтік басып, ұрып-соғып азаптады. Ол 2022 жылдың 5 шілдесінде босап шықты. Оның адвокаты Бауыржан Азанов оның кінәсі жоқ екенін дәлелдегенін мәлімдеді. Ол Батырбаевты азаптаған бір полицейге қарсы талап-арыз беріп, оның қамалғанын айтқан. Тағы екі полицейдің осы іске қатысы бар екенін және оларды қамауға тырысқанын ашық мәлімдеді. Алайда Батырбаев әлдебір келісім жайлы құжатқа қол қойған соң, оларды жауапқа тарту енді мүмкін емес екенін де айтып, әлеуметтік желісіне жазба жариялады.
Нұрсұлтан Назарбаевтың жеке басына табыну қалай басталып кетті? Қазіргі кезде оны және әулетінің мүддесін қорғайтын қандай заң бар? Оның ықпалы әлі бар ма?
Кеңес одағы ыдырап, жеке тұлғалар мемлекет мүлкін, шаруашылықтарды, кәсіпорындарды жекешелендіріп жатқан кезде әлеуметтік тығырыққа тіреліп, егемен ел ретінде тұғырымызға шығу оңай болмады.
Қазақ тіліне судай, дәстүрге қанық, дес бермейтін шешен болмысына қарап та алғаш тәуелсіздік алған жылдары бүкіл жұрт Назарбаевты қолдап, «бата» беріп, үміт артты деп айтуға болады. Көбі Нұрсұлтан Назарбаевқа тең келетін көшбасшы жоқ деп санады.
Дегенмен тәуелсіздіктің алғашқы жылдары Назарбаевтың жеке басына арналып, анау айтқандай шаралар өткізіле қоймады. Тәуелсіз Қазақстанның президенті болғанына 5 жыл толғанда да кейінгі болған ірі шешімдер мен шаралар бола қоймады.
6 жыл толғанда, 1997 жылғы қазанда Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев халыққа жолдауында «Қазақстан–2030» стратегиясын жариялады. Бұл құжат ұзақ уақыт бойы Қазақстанның дамуына арналған бағдар болды. Стратегия жеті мәселеге баса назар аудару жайлы жазылған: ұлттық қауіпсіздік, ішкі тұрақтылық, экономикалық өсім, азаматтардың денсаулығы мен әл-ауқаты, энергетика, инфрақұрылым және кәсіби мемлекеттік басқару. Басында бұл жоба осындай өзекті мәселелерді қамтығаны оның көшбасшы ретінде ел алдында абыройын асқақтатты.
Кейін Елбасы 2012 жылы осы мақсаттардың көбі мерзімінен бұрын орындалғанын мәлімдеп, «Қазақстан–2050» стратегиясын ұсынды.
Инфрақұрылым мен қоғамды жақсартуға арналған түрлі жобалар айтылды. Дегенмен осы «даму жолында» асыра сілтеп, президенттің жеке басына табынушылыққа дейін барғандар көп болды. Бәрінің атын атап отырсақ, ұзын-сонар тізім шығады.
Отандық телеарналары Елбасы туралы мадаққа толы сюжеттерді үздіксіз көрсетіп отырды. «Елбасының бастамасымен» деген тіркес жаңалықтарда жиі кездесетін болды.
Дәл 1997 жылы Назарбаев еліміздің астанасын Ақмола деп жариялады. Бұл оның жеке басының ерекше табынуға айналуына әсер еткен қадам еді. Себебі Астана қаласы дегенде Назарбаев ауыстырғанын ел еске түсіреді. Екеуі бір-бірімен астасып жатқандай әсер қалдырады. Әрине, геосаяси жағдайды ескерсек, бұл өте дұрыс қадам болды.
Алғашында Қазақстан астанасының күні 10 маусымда атап өтілетін. Себебі 1998 жылдың 10 маусымында жаңа астана — Астана ресми түрде таныстырылған болатын. Алайда 2008 жылы Парламент депутаттарының бастамасымен бұл мереке 6 шілдеге ауыстырылды. Бұл күн — Нұрсұлтан Назарбаевтың туған күні (1940 жылғы 6 шілде). Ресми түсініктемеде бұл өзгеріс елорданы Алматыдан Ақмолаға көшіруде Назарбаевтың шешуші рөл атқарғаны үшін жасалғаны айтылды. 2008 жылы Астанадағы жарнамалық баннерлердің жартысына жуығында Елбасы бейнеленді. Осылайша, тұңғыш президенттің еңбегін ерекше атап көрсету көзделді. Содан бері әлі күнге Астана күнін Қазақстан халқы 6 шілдеде тойлайды.
Назарбаевтың есімі жүздеген мектепке, университетке, көшеге, музейге, тіпті шет елдердегі мекемелерге берілді. Елбасыға «Отан Қорғаушы» және «Еңбек Ері» атақтары берілді. Оған тағзым ету мемлекеттік деңгейге көтерілді. Көптеген лауазым иелері оны Вашингтон мен Джефферсонмен салыстырды.
Соңғы жылдардағы әсерін де атап өткен жөн шығар.Қазіргі президент Қасым-Жомарт Тоқаев 19 наурыз 2019 жылы, Нұрсұлтан Назарбаев ел президенті қызметінен кете салысымен, өзінің алғашқы үндеуінде Астананың атауын «Нұр-Сұлтан» деп өзгертуді ұсынды.
2000 жылдары Назарбаевтың жеке басына табыну кең етек жайды. Оның атымен мектептерді, демалыс орындарын, саябақтарды, мектептерді тіпті марапаттарды атай бастады.
Соның бірі — 2001 жылы пайда болған марапат. Бұл жайлы дереккөздерде былай деп жазылған:
Бұл марапат түрлі саясаткерлерге табысталған.
Бұл марапатты Ресей президенті Путин, Беларусь президенті Лукашенко, Қырғызстан президенті Сооронбаай Шарипович Жээнбееков те алған. Айта берсек, бұл марапатты алғандар көп.
Назарбаевтың есімін беру жайлы айтып, қызылкеңірдек болғандар аз емес. Дегенмен Қазақстандағы ең үзлік мектептердің бірі Назарбаев Зияткерлік мектептері жайлы айта кету керек.
Бұл оқу орындары — 2008 жылы Қазақстанның пұңғыш президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың бастамасымен құрылған білім беру жобасы. Мектептерде жаратылыстану-математикалық бағыт тереңдетіліп оқытылады және оқу үдерісі халықаралық Cambridge, IB және ұлттық бағдарламалар негізінде жүргізіледі. Қазіргі таңда елдің ірі қалаларында 20-дан астам мектеп жұмыс істейді.
Дегенмен бұл мектептер тек білім ошағы ғана емес, олар Елбасының саяси мұрасын дәріптейтін орын ретінде де танылып келеді. Көп мектептерде Назарбаевтың бюсті, нақыл сөздері мен суреттері ілулі тұр. Бұл – мектептің идеологиялық мазмұнын көрсетеді. Біреулер үшін бұл – көшбасшының еңбегіне құрмет, ал енді біреулер үшін – білім беру саласын саясиландырудың көрінісі.
Редакциямызда Елбасына әдеби шығармалар арнап, түрлі марапаттармен қатар баспана алған ақын-жазушылар жайлы да ақпарат бар. Дегенмен олардың кейбір әдеби туындылары қазақ әдебиетіне сүбелі үлес қосқандықтан, кейбірі өмірден өтіп кеткендіктен олардың атын-атап, түсін түстеуді әбестік санадық.
Дегенмен Назарбаевқа одалар жазып, кітап шығарып, кейін ол биліктен кеткеннен кейін Тоқаевқа арнаулар жаза бастаған Балтабек Нұрғалиді  айта кетейік. Ақын Балтабек Нұрғалиев 2018 жылы президент Нұрсұлтан Назарбаевты құдайға теңеп, тағы да жұрттың жағасын ұстатқан еді. Оның «Жұмақ-есті жаратқан» атты өлеңін сол кездері әлеуметтік желі қолданушылары қатты сынаған еді:
«Елбасы Нұрсұлтан Әбішұлына ізгі ниетпен арнадым!
Уа, Нұр-Атам – Құдайым, Сайтан қашқан сесінен.
Жұмақ аңқыр ылайым, Елбасылық Есінен!
Сізден басқа жоқ Құдай,
Құдай тұтам мен, расы.
Елім айтар дөп бұлай: «Есі жұмақ елбасы!»
Бақ боп бізге бұйырған,
Қазағымның құт-ары.
Жүректерге құйылған, Жұмақ-Естің жұпары. Қазақ дейтін әлсізді,
Ел еттіңіз ерікті.
Өмір дейтін мәнсізді,
Гүл еттіңіз көрікті.
Барлық мадақ тән Сізге,
Таңым үшін әр атқан.
Қуат қазақ – әлсізге,
Жұмақ-есті жаратқан. Құдайым деп құптағам,
Бар әмірің – бақ-үлес.
Жұмақ-Есті ұқпаған, Жанның бәрі – Жарым-Ес», — деп жазды Балтабек Нұрғалиев.
Айта кетейік, Балтабек ақын бұған дейін Нұрсұлтан Назарбаевтың ата-анасына, әйелі Сара Назарбаеваға және қыздарына арнап ода шығарған болатын.
Билік ауысқаннан кейін Балтабек Нұрғали Қасым-Жомарт-Тоқаевқа ән арнады . Сөзін де, әнін де өзі жазған көрінеді.
Осы әнді тыңдап, сайлауға сенімді барамыз. Жүрегіңізді тыңдаңыз. Жүрек алдамайды. Темірқазықтан адаспайық. Бұл – баршамыздың болашағымыз. Бұл – баршамыздың зарыға тілегеніміз! Сәт туды!
Бұл Назарбаев билігін қолдап, жеке басын мақтаған қаптаған ақын-жазушылардың бірі ғана.
2000 жылы 9 мамырда Назарбаев алғаш рет әнұранды өзгерту керектігін ашық мәлімдеп , сол кездегі мәжіліс төрағасы Жармақан Тұяқбайға тапсырма берді. Ақыры 2006 жылы 7 қаңтарда ақын Жұмекен Нәжімеденов пен сазгер Шәмші Қалдаяқовтың жазған «Менің Қазақстаным» әні ресми түрде еліміздің ән ұранына айналды.
Назарбаев әнұранға өзгерістер енгізіп, авторларының қатарына қосылды.
Жылпостар «елбасының бастамасы аясында», «елбасының жолдауына орай» деген желеумен түрлі шаралар ұйымдастырып, биліктен ақша алуға, тендер жеңіп алуға ұмтылды. Елбасына арналған шаралар мен мадақтар ондаған жылдар бойы жүргеніне қарамай, Қазақстанда бұл жүйеге қарсы шыққан адамдар әрдайым табылып отырды. Олардың қатарында ашық қарсыласқан оппозиционерлер де, журналистер де, қарапайым азаматтар мен бұрынғы серіктері де болды. Дегенмен бұл көзсіз қарасылықтың ақыры жақсылыққа апара қоймады.
Мысалы, жұрт аңыз қылып айтатын Заманбек Нұрқаділовтің өлімі — Назарбаевтың кезіндегі ең атышулы қылмыс болды.
Алматы қаласының бұрынғы әкімі, төтенше жағдайлар жөніндегі министр қызметін атқарып жүріп Заманбек Назарбаевты ашық сайлауды жалған өткізді, билікті асыра пайдаланды және жемқорлыққа қатысы бар деп айыптады. Бір жылдан соң Алматыдағы үйінде денесіне үш, кеуде тұсынан екі, басынан бір оқ тиген күйде табылды.
Назарбаевты ашық сынағандардың бірі — Алтынбек Сәрсенбайұлы . Бұрынғы министр, елші, кейіннен оппозицияға өтіп, президенттің жеке билігін нығайтуын ашық сынады.
11 ақпан 2006 жылы Алтынбек Сәрсенбайұлы, оның жүргізушісі Василий Журавлев пен оққағары Бауыржан Байбосынов із-түссіз жоғалды. 13 ақпан 2006 жылы олардың үшеуінің де денесі Алматы маңынан табылды. Аяқ-қолдары байланған, көздері таңылған, бастарынан атып кеткен. Қайтыс болғанға дейін азаптағанын көрсететін денесінде іздер табылған. Қоғамда бұл қылмыс саяси тапсырыспен жасалды деген пікір басым. Кейбір деректерде оны Назарбаевтың күйеу баласы Рахат Әлиев арнайы тапсырма берді дейді.
Назарбаевты ашық сынап, 15 жыл түрмеде отырған ақын Арон Атабекті білмейтін адам кемде-кем шығар. 2006 жылғы Шаңырақ оқиғасы кезінде Алматы билігі кедей аудандардағы тұрғын үйлерді бұзу туралы шешім қабылдады. Атабек сол кезде құқық қорғаушы ретінде тұрғындарды қорғауға шықты. Полициямен қақтығыс кезінде бір офицер қаза тапты. Атабек кісі өліміне қатысы бар деген айыпты мойындаған жоқ. Бірақ наразылықты ұйымдастырғаны үшін 18 жылға сотталды. Бостандыққа шыққаннан кейін денсаулығы күрт нашарлап, көз жұмды.
Арон Атабек (Арұн Едігеұлы) — қазақ қоғамындағы ең айрықша, батыл әрі тұлғалардың бірі болды. 2006 жылғы Шаңырақ оқиғасы кезінде Алматы билігі кедей аудандардағы тұрғын үйлерді бұзу туралы шешім қабылдады.
Атабек сол кезде құқық қорғаушы ретінде тұрғындарды қорғауға шықты.
Полициямен қақтығыс кезінде бір офицер қаза тапты. Атабек тағылған айыпты мойындаған жоқ, бірақ наразылықты ұйымдастырғаны үшін 18 жылға сотталды.15 жыл бойы қатаң режимдегі түрмеде отырып, рухын сындырмады, кітабын, өлеңдерін жазуды тоқтатпады. 2021 жылы босап шыққан соң, небәрі бірнеше айдан кейін көз жұмды.
Дулат Ағаділ — Қазақстандағы азаматтық белсенді, елдегі саяси қуғын-сүргін мен әділетсіздікке қарсы шыққандардың бірі.
24 ақпан 2020 жылы кешке үйінен ұсталып, Нұр-Сұлтан қаласындағы уақытша ұстау изоляторына жеткізілді. 25 ақпан күні таңертең өлі күйінде табылды. Ресми мәліметтерге қарасақ, «жүрек талмасынан қайтыс болды» деп жазылған. Алайда марқұмның денесінде көгерген іздер, жарақаттар болғанын туыстары растады, қоғам оның өз өлімімен өлгеніне сенбеді. Бұл жағдайлар ендігі жерде көбінің ашық бас көтере алмай, сескеніп қалуына, кей дүниелерді ашық айта алмауына тікелей әсер етті. Осылайша тұңғыш президенттің билігі нығайған үстіне нығая берді.
2019 жылы отставкаға кеткенімен, Назарбаев билік тізгінін босатқан жоқ. Ол Қауіпсіздік кеңесі мен «Нұр Отан» партиясын басқарды. Ал қаңтар оқиғасы кезінде наразылық білдіріп шыққандардың нысанасы — Назарбаевтың ескерткіштері, «Нұр Отан» кеңселері, Нұрсұлтан Назарбаевтың аты жазылған тақталар болды. 2022 жылы мыңдаған қазақстандық алаңға шығып, «Шал, кет!» деп ұрандатты  2022 жылғы Қаңтар оқиғасынан кейін Астана атауы қайтарылды. «Елбасы туралы заң» күшін жойды. Ескерткіштер мен мадақтаулар алынып тасталды.
Дегенмен, әлі күнге тұңғыш президент саяси тақырыптарға қатысты жаңалықтарға шығып тұрады. Мысалы, Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев пен тұңғыш президент Нұрсұлтан Назарбаев Беларусь президенті Александр Лукашенконы Тәуелсіздік күнімен құттықтады. Ал 29 мамыр Назарбаев Мәскеуде Путинмен кездесті .
Еске сала кетсек, Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев экс-президент Нұрсұлтан Назарбаевты 85 жасқа толуымен құттықтады.",2025-07-06T12:03:51+05:00,2025-07-06T12:03:51+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/klzh_nazarbaev_mtng.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/018f4c62-2012-42df-beee-a1a550cf9d_webp.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1748413465_1748286067_500036247_10236882643144052_9172338223083311492_n.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/8b6d0203-c12f-45b2-9f3a-5a72b83cb028.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/a7ae90ec-cb7a-44b5-9379-dfea9af804ff_w1080_h608_s.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/c2da10ce0161192e.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/fb_img_1751774174784.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/img_1894.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/kollazh_posvjaschennyj_zamanbeku_nurkadilovu.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/photo_300919_jpg.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/klzh_nazarbaev_mtng.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/klzh_nazarbaev_mtng.webp,
5573a0679713490c8db2007f8cbace52,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Нұрсұлтан Назарбаев Есілдің ортасында Швейцариялықтармен қалай көрші болды?,"Бұған дейін біз Астана әкімдігінің Нұрсұлтан Назарбаевқа Есілдің ортасындағы аралды сыйға бергені туралы бірнеше рет жазғанбыз. Кейін бұл жерде биік қоршаулармен қоршалған, көзден таса зәулім сарай салынды. Аралдың бір бөлігі ұлы мен інісінің атына рәсімделіп, кейінірек олар бұл жерді өз балаларына бөліп берген. Сол маңайда тағы бір үлкен аумақтың елдегі ең ықпалды әулеттердің біріне тиесілі екенін Orda.kz тілшісі анықтады.",investigations,https://kaz.orda.kz/nursultan-nazarbaev-esildin-ortasynda-shvejcarijalyktarmen-kalaj-korshi-boldy-132095/,"Бұған дейін біз Астана әкімдігінің Нұрсұлтан Назарбаевқа Есілдің ортасындағы аралды сыйға бергені туралы бірнеше рет жазғанбыз. Кейін бұл жерде биік қоршаулармен қоршалған, көзден тасада зәулім сарай салынды. Аралдың бір бөлігі ұлы мен інісінің атына рәсімделіп, кейінірек олар бұл жерді өз балаларына бөліп берген. Сол маңайда тағы бір үлкен аумақтың елдегі ең ықпалды әулеттердің біріне тиесілі екенін Orda.kz тілшісі анықтады.
Бұл алып аумақ (шамамен 17 гектар) Назарбаевтың сол аралынан небәрі 100 метр жерде орналасқан. Биік қоршау мен күзет бекетіне жеке жол арқылы баруға болады. Алайда бұл жолмен қарапайым адамдар жеке көлігімен өте алмайды. Дегенмен, бұл қоғамдық жағалау болғандықтан, жаяу кіріп, серуендеуге болады. Бірақ мұндай серуеннің жайлы өтпейтіні анық, өйткені бүкіл аумақты тәулік бойы полиция күзетеді. Дәл жағалаудың өзінде арнайы жасақ қызметкері отырған шағын күзет бекеті бар, ал сәл әріректе жаяу жүргіншілер жолында екі полиция қызметкері отырған көлік тұр. Әрі-бері өткен адамдарға олар күмәнмен қарайды. Жалпы мұнда жаяу жүргіншілер сирек кездесетіні бірден байқалады.
Аумақ биік қоршаумен тұтас қоршалған. Жан-жақта бақылау камералары мен арнайы байланыс құрылғыларын басып тастайтын қондырғылар орнатылған. Қоршаудың ішкі жағында қырқылған биік ағаш діңдері көрінеді. Бұл жердің бұрын ну орман болғанын топшылауға болады. Ағаштардың жартысының не үшін кесілгені түсініксіз. Сол секілді, ішінде біреудің тұратыны-тұрмайтыны белгісіз — 2300 және 1600 шаршы метрлік екі зәулім үй туралы да нақты ақпарат жоқ. Бірақ қосалқы қақпаның жанындағы автотұрақтағы көліктер бұл аумақта бір тіршіліктің бар екенін көрсетеді. Әсіресе, бұл орын қызметкерлерге арналған болуы мүмкін.
Картадан қабырғаның ар жағында тікұшақ қонатын алаң орналасқаны көрініп тұр. Бұл байлықтың бәрі Е-460 көшесінде орналасқан. Дәл осы көшенің аты жоқ және оны 2Гис картасынан таба алмайсыз, бірақ Яндекс картасында бұл көше көрсетілген. Картадан бұл көше президенттік орталыққа дейін созылған Бөкейхан көшесінің жалғасы екенін байқауға болады.
2022 жылғы 2 наурызда Астана жер комиссиясы осы учаскені 49 жылға «Елбасы Қоры» жеке қорының иелігіне берген. Бірақ жердің иесі ретінде қоғамдық кадастр картасында басқа бір заңды тұлға, нақтырақ айтсақ, «Капитал Invest 2021» ЖШС көрсетілген. Бұл компания да бұрынғы президенттің қорлары мен құрылымдарының қатарында тұр.
Осындай көп мүлік бұрынғы президентке не үшін қажет, әрі олар неліктен осынша жақын орналасқан? Неге қарапайым зейнеткердің мүлкін жеке күзет емес, полиция күзетеді? Олар салық төлеушілердің қаржысына қызмет ететіндер. Біз бұл сұрақтарға әлі жауап ала алмадық. Екінші сұрақ бойынша біз ішкі істер министрлігіне арнайы сауал жолдадық. Қазір жауап күтіп отырмыз.
Назарбаевтардың көршілерінің кім екенін анықтап көрдік. Жер учаскелерінің басым бөлігі жеке тұлғаларға тиесілі, сондықтан олар туралы ашық ақпарат табу мүмкін болмады. Бірақ кейбір үйлер заңды тұлғаларға тиесілі екенін білеміз. Мысалы, аралға кіреберісте, Тельман ауылына қарай тағы бір үлкен сарай бар. Оның иесі —  «Kamet Investment» ЖШС, Алматыда тіркелген компания, оның басты қызметі — мүлік жалға беру және оны басқару. Компания төрт жылдық жұмысында тек алты миллион теңге салық төледі. Алайда, бұл үй төрт жылдан да бұрын салынған, демек, оның иесі бірнеше рет ауысқан.
ТОО «Kamet Investment» ЖШС-нің құрылтайшысы — KAMET INVESTMENT & HOLDING PTE LTD. Біз дәл осылай аталған Сингапурдың бизнес реестрінен бір компанияны таптық. Ол өз қызметін Азия бойынша компанияларға жеке инвестициялар салуға маманданған отбасылық офис ретінде көрсетілген. Компания бай клиенттерге түрлі шешімдер ұсынуға бағытталған multi-single-family office деп аталатын байлықты басқару моделін енгізген. Алайда, біз бұл сингапурлық компанияның Қазақстандағы фирмамен байланысты деп нақты айта алмаймыз.
Назарбаевтың үлкен учаскесінің дәл алдында тағы бір жер учаскесі мен үй орналасқан. Бұл үй швейцариялық B&A Contractors SA компаниясының Қазақстандағы еншілес ұйымына тиесілі. Компанияның бас кеңсесі Лугано қаласында орналасқан және ол Mabetex Group халықаралық холдингінің бөлігі болады. Холдинг инженерлік және құрылыс жобаларымен айналысады. Қазақстандағы жетекші — Буньяку Хабибе.
Бұл компания Астанадағы ұлттық ғылыми онкологиялық орталықты 129 миллиард теңгеге салған. Мына қызыққа назар аударсақ, орталықтың салынғанына көп болса да, Қазақстанда жұмыс істеген жылдары үшін компания небәрі 31 мың теңге салық төлеген. Бірақ оған қатысты 15 сот ісі бар, негізінен — мемлекеттік сатып алуларға қатысты даулар.
Мұнда қызықтысы, B&A Contractors SA компаниясы 2017 жылы QazExpoCongress-тен 8,7 миллиард теңге несие алып, Астанада Diamond түрлі қызметке арналған әкімшілік-тұрғын үй кешенін салу үшін қаржыландырылған «Diamond Residence of Nur-Sultan» ТОО-ның құрылтайшысы болады. B&A  Компанияның президенті Африм Паколли, сонымен қатар Mabetex Group холдингінің құрылтайшысы.
Бұл туралы мәліметті компанияның портфолиосын салған сайттан көруге болады. Сол жерде Паколлидің Қазақстанның бұрынғы президенті Нұрсұлтан Назарбаев, бұрынғы премьер-министрі Асқар Мамин және басқа да жоғары лауазымды шенеуніктермен бірге түскен суреттері де бар.
Біздің әріптестеріміз – «Республика» сайтының журналистері Назарбаев пен Паколли арасындағы қаржылық қарым-қатынас туралы жазған болатын. 2010 жылдың наурызында «Республика» офшорлық компания жайлы материал жариялады. Бұл компания — Алматының бұрынғы қашқын әкімі Виктор Храпуновтың ұлы Ильяс Храпуновқа тиесілі, әрі Динара мен Тимур Құлыбаевтардың мүдделерімен байланысты тұлғалар тобына кірген. Аталған офшорлық компания «Романтика» вилласы мен оның жер телімінің иесі болып шыққан.
Бұл вилла 2013 жылға дейін осылай көрінген. Фото: tripadvisor.com
«Романтика» — Лугано қаласындағы, италия тілінде сөйлейтін Тичино кантонының әкімшілік орталығында орналасқан XIX ғасырда салынған сәнді ғимарат. Бұл мүлікті Құлыбаевтар отбасы 8,5 миллион швейцар франкіне алған. Кепілге қойылған құжаттар заңды тұлға атына рәсімделгендіктен, жаңа иелердің есімі жер кадастрында көрсетілмеген. Ал ресми тіркелген бұрынғы қожайыны — осы келісімді Құлыбаевтар үшін ұйымдастырған Беджет Паколли болып шыққан.
2013 жылы Храпунов пен Құлыбаевтар тарихи ғимаратты бұзып, оның орнына сән-салтанаты келіскен жаңа қонақүй салуды жоспарлаған. Алайда бұл жоба рұқсат беру құжаттары мен жергілікті ережелерге байланысты қиындықтарға тап болып, іске асуы кешеуілдеді. Қазір бұрынғы «Романтика» вилласының орнында Лаго-ди-Лугано көліне қарайтын заманауи Swiss Diamond Boutique Hotel La Romantica атты люкс санатындағы қонақ үй орналасқан. Ал «Diamond» атауын қонақ үй атауына қосуды кімнің қалағанын өзіңіз де түсініп отырған шығарсыз.
Бұл жағдай жергілікті тұрғындардың наразылығын туғызды. Себебі тек ғимараттың тарихи мәртебесі ғана емес, оның ықпалды шетелдік саясаткердің отбасына тиесілі болуы да көпшіліктің көңілінен шықпады. Алайда, ресми түрде, құрылыс және экологиялық талаптар сақталған жағдайда, Швейцария билігі бұл бұзуға тосқауыл қоймаған.
2009 жылы Динара Құлыбаева Женеваға жақын Аньер қаласынан 74,7 миллион швейцар франкіне жылжымайтын мүлік сатып алды. Бұл сатып алулар 2010 жылы Швейцария прокуратурасының тергеу тақырыбына айналып, ақшаны жасыру күдігімен тексерілген. Алайда 2013 жылы тергеу Қазақстан билігінің Швейцария органдары ынтымақтастықтан бас тартқанынан кейін тоқтатылды.
Еске сала кетсек, бұған дейін тілшіміз Назарбаевтың отбасына тиесілі зәулім сарайлар жайлы материал жазған еді.
Авторы: Илья Астаханов",2025-04-16T09:30:29+05:00,2025-04-16T09:30:29+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/kollazhzhzh.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744721123_vevevr.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744721215_ueueu.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744721974_egovv.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744722212_blobid0.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744722789_daddadddddd.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744724206_blobid0.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/ararar.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/arrrrrraaaaa.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/aryvrarfvamrvamgfargar-prr.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/ashashasha.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/eshooooov.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/eshooovtu.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/heshoovsri.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/kapitloiiiii.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/kashksha.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/nazarbaev-tu.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/nazarbaev.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/nrttttt.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/rererre.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/rrrrrrrlddddd.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/shveiiisri.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/shveiiitu.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/singapur.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/kollazhzhzh.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/vrrrrrrrrttt.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/vyaoyvraovarvor.jpg,
b6d772d85168d6bb5b0141d16471da19,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Ойын» құрбаны: мектеп әжетханасында жәбір көрген оқушының анасы кінәлілерді жазалауды талап етті,"Талдықорғандағы Абай атындағы мектептің әжетханасында жоғары сынып оқушылары кіші жастағы баланы видеоға түсіріп, әлеуметтік желіге таратты. Желі қолданушылары бұл әрекетке наразы, ал зардап шеккен оқушының анасы кінәлілерді жазалауды талап етуде. Оқиғаның жай-жапсарын Orda.kz анықтады.",investigations,https://kaz.orda.kz/ojyn-kurbany-mektep-azhethanasynda-zhabir-korgen-okushynyn-anasy-kinalilerdi-zhazalaudy-talap-etti-131147/,"Талдықорғандағы Абай атындағы мектептің әжетханасында жоғары сынып оқушылары өздерінен кіші жастағы баланы видеоға түсіріп, әлеуметтік желіге таратты. Желі қолданушылары бұл әрекетке наразы, ал зардап шеккен оқушының анасы кінәлілерді жазалауды талап етуде. Оқиғаның жай-жапсарын Orda.kz анықтады.
Абай атындағы №1 мектепте даулы жағдай орын алды. Желіде тараған бейнежазба қоғамның наразылығын тудырып, оқушылардың ерсі әрекеті қызу талқылануда. Видео кадрларында жоғары сынып оқушыларының бірі кіші жастағы жасөспірімді әжетханаға кіргізіп, дәретханаға отырғызып, өз шалбарын шешпек болғаны байқалады.
A post shared by Кертаев Айдос (@krisp.tdk)
Оқиғаның ары қарай қалай өрбігені белгісіз. Ал қызық қуған оқушылар әжетхананың ішінде шу шығарып, даурыққан.
Orda.kz тілшісі жәбірленген оқушының анасымен тілдесіп, уәжін тыңдады.
Оның айтуынша, ол оқушылардың болашағын ойлап, шағым түсірмеген. Бірақ бұл әрекетке барған жасөспірімдер өз істері үшін жауап беруі тиіс деп санайды.
Оның айтуынша, ұлы тәртіпті әрі тыныш бала, сондықтан мұндай қорлыққа душар болады деп ешқашан ойламаған.
Мектеп директоры жиналыста болғандықтан, сұхбат алу мүмкін болмады. Ал тәрбие ісінің меңгерушісі аты-жөнін жасырғысы келіп, журналистерден мектептен тыс, қоршаудан шығуды талап етті. Ұзақ уақытқа созылған келіссөздерден кейін ғана Қуат Нұрғалиұлы сұхбат беруге келісті.
Мұғалімдердің айтуынша, тәртіп бұзған оқушылар тәрбиелі отбасынан шыққан. Айта кетейік, бұл мектепте 1700 оқушы білім алып жатыр. Зардап шеккен баланың білім алып жүрген мектебіндегі оқушылармен сөйлесіп көрдік. Төменгі сынып оқушылары бұл жағдайдан ешқандай әбестік байқамаған.
Олардың айтуынша, бұл жай ғана ойын. 5-сынып оқушысы: «Бұл – тек ойын. «Слова Пацана, Кровь на асфальте» деген телехикаяны көріп, соны қайталап істеген. Олар оны қызық көріп ойнаған».
Ал кейбір оқушылар мұны буллинг деп санайды. 8-сынып оқушысы: «Тәртіпсіздікті 9-сынып оқушылары жасаған. Ойын түрінде болса да, бұл – әлімжеттік».
Бейнежазба туралы 9-сынып оқушыларының өздерінен сұрадық. Олардың пікірінше, бұл ешқандай да ойын емес, масқара жағдай. Қатарлас сынып оқушылары: «Алғаш көргенде жағамызды ұстадық. Бұл – әдепсіздік, өте нашар көрініс. Бұлай жасауға болмайды».
Облыстық білім басқармасы да оқиғаға қатысты пікір білдірді.
Облыстық білім басқармасының мәліметінше, тәрбиелік міндеттерін дұрыс орындамағаны үшін кейбір ата-аналар әкімшілік жауапкершілікке тартылған. Екі мұғалім сынып жетекшілігінен босатылды, ал тәрбие ісі жөніндегі орынбасар қызметінен өз еркімен кетті.
Осы оқиғаға байланысты оқушылармен алдын алу шаралары өткізілді. Мектеп директорына қатаң сөгіс берілді. Құқық бұзушылар ішкі істер органдарының арнайы есебіне алынды. Жәбірленушіге психологиялық-педагогикалық түзету орталығында жан-жақты көмек көрсетілуде.
Буллинг мектептерде өзекті мәселе болып қала береді. Orda.kz бұл жағдайды бақылауда ұстайды.",2025-03-04T17:42:05+05:00,2025-03-04T17:42:05+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/img_4431.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/img_4431.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/img_4431.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/whatsapp-image-2025-03-04-at-14_58_52.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/whatsapp-image-2025-03-04-at-17_45_33.jpg,
3e1153bcc5afc00cada6c98cb4a0a9c0,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Олар бізді пышақтап кетеді»: Қызылордадағы қыздың анасы Orda.kz-ке сұхбат берді,"Orda.kz редакциясы бірнеше ай бойы Қызылордадан шыққан мектеп оқушысының жарты жыл бойы сексуалдық құлдықта болған оқиғасын мұқият бақылап келеді. Қызға зорлық көрсеткендердің арасында оның сыныптасы мен ең жақсы құрбысы бар болып шықты.
Orda.kz қыздың анасымен сұхбаттасып, маңызды сұрақтарға жауап алды.",investigations,https://kaz.orda.kz/olar-bizdi-pyshaktap-ketedi-kyzylordadagy-kyzdyn-anasy-ordakz-ke-suhbat-berdi-127631/,"Orda.kz редакциясы бірнеше ай бойы Қызылордада мектеп оқушысының жарты жыл бойы сексуалдық құлдықта болған оқиғасын мұқият бақылап келеді. Қызға зорлық көрсеткенде арасында оның сыныптасы мен ең жақсы құрбысы бар болып шықты.
Orda.kz қыздың анасымен сұхбаттасып, маңызды сұрақтарға жауап алды.
— Отбасыңыз, қызыңыз, ұлыңыз туралы айтып беріңізші. Күйеуіңізбен және балаларыңызбен қарым-қатынасыңыз қандай?
— Мен үйде математика мен логикадан даярлаушы болып жұмыс істеймін. Қазіргі уақытта жұмысымды уақытша тоқтатып қойдым, бірақ оқушыларым мені іздеп жүр. Күйеуім жүк көлігінің жүргізушісі болып жұмыс істейді. Біздің отбасымыз өте мейірімді, үйде ешкім қатты сөйлемейді. Ең қатты сөйлейтін менмін, өйткені мен ұстазбын. Біз ешқашан ренжісіп көрмегенбіз. Соңғы екі айда тәулік бойы үйімізде күзет бар. Олар үйде және сыртта кезекшілікте тұрып күзетеді. Ұлым Алматыда тұрады. Кафеде бариста болып жұмыс істейді. Қызым биыл 11-ші сыныбын тәмамдады. Біз орыс тілінде сөйлейтін отбасымыз, әжем орыс. Ұлым орыс тілінде сабақ беретін сыныпта оқыды. Сондықтан мен отбасымыздың кем дегенде бір мүшесі қазақ тілін меңгеруі керек деп шештім, осылайша басқалары да қазақша сөйлеп кетеді деп ойладым. Біздің елде, әсіресе Қызылордада, көбі қазақша сөйлейді. Сол себепті, мен қызымды балабақшаға қазақ тілінде тәрбиеленетін топқа және қазақ мектебіне бердім. Олар, қызым екеуі бірге немере інісімен оқыды, бірақ екінші сыныпта ол орыс тілінде оқытатын сыныпқа ауысты. Себебі ол оқуын дұрыс меңгере алмады. Ал қызым оқығысы келіп, қалды. Мен алғашқыда ол көп нәрсені түсінбейді деп одан жоғары баға алуын талап етпедім.
Тоғызыншы сыныпты бітіргеннен кейін мен оны Алматыға оқуға апардым. Біз қала бойынша көп жерлерді араладық. Бірақ ол мамандық пен оқу орнын таңдауда қиналды. Мен оның әлі кішкентай екенін түсіндім. Біздің барымыз осы жалғыз қыз, ол әлі бой жете қоймады. Сондықтан біз Қызылордаға қайта оралып, баяғы мектебінде 11 сыныпты аяқтасын деп шешім қабылдадық.
— Қыздың қызығушылықтары, бос уақытында немен айналысатынын айтып беріңізші?
— Менің қызым би билегенді жақсы көреді. Кішкентай кезінде мен оны би үйірмесіне апардым. Ол сабақта болғанда есіктің сыртында күтіп отыратынмын. Бірақ бір күні ол маған келіп: «Анашым, бұл жердегі қыздар дөрекі, шолжаң», — деді. Ол тек екі апта барғаннан кейін ғана: «Мен енді бармаймын. Онда қыздар мені қорлайды. Маған ұнамайды», — деп айтты. Осыдан кейін ол үйде би билейтін болды. Мектепте негізгі қызығушылығы осы би болды. Ол барлық шараларға қатысып, өзі нөмірлер ойлап тауып, сахналаумен айналысты. Оның талпынысының арқасында сыныбы әрдайым жүлделі орындарды иеленетін.
Менің қызым бастауыш мектепте оқығанда би билеуге деген сүйіспеншілігі енді ояна бастаған еді.  Ал шын ынтасымен кірісіп кеткені 6–7 сыныптарда көрінді. Ол тек қатысып қана қоймай, өзі би нөмірлерін қоя бастады, басқа қыздарға үйретті, қойылымдарды ұйымдастыруға көмектесті. Би оның шабыт көзіне айналды. Уақыт өте келе, оның қызығушылығы көбейіп, итальян тілін үйреніп жүрген. Өкінішке қарай, біздің қалада мұғалімдер болмады, сондықтан ол тіл үйренуді өзі бастады. YouTube-тан бейнесабақ қарап, үйде оқыды. Бірақ кейін ауыр кезең басталды. Осы жағдайдан кейін біз Түркістанға психиатриялық тексеруге бардық. Онда ол емделді және бастапқыда бәрі жақсы болып көрінді, бірақ психиатриялық тексеруден кейін жағдайы күрт нашарлады. Әсері жақсы болып көрінген емдеу әдістердің кенеттен көмегі болмай қалды. Біз үйге оралғанда, ол өте тұйықтанып, жылап, ауыр күйзеліске түсті. Қайғы-қасіреттен бар ынтасымен итальян тілін үйреніп жүрген дәптерін, жыртып тастады. Оның психологиялық жағдайы нашарлады. Өз-өзімен күресіп, қалпына келуі қиын болып жатыр.
Меніңше, ол әлі-ақ ақырындап бұрынғы қалпына оралады. Үйімізде қазір бір ит пен мысық бар. Қызым солармен ойнап, күтім жасап жүр. Бұл да оған көмектеседі.
— Университетке оқуға түсу кейінге қалды ма?
— Қазіргі уақытта ол ешқайда түскен жоқ. Ол Ресейдің «Синергия» университетіне құжат тапсырды және біз жауаптың телефонға келетінін күткенбіз. Бірақ ол кезде телефоны ДВД-де болды, біз нәтижелерді уақтылы біле алмадық. Ақыры мен биыл оқу туралы ойламай, денсаулығына көңіл бөлуіміз керек деп шештім.
— Қазіргі уақытта Қызылордада қалу туралы шешім қабылдадыңыз ба?
— Қазір біз ақырын күтіп отырмыз. Бізді қаладан сыртқа шығармайды. Себебі тергеу әлі жүріп жатыр. Біз кеткіміз келеді және мүмкіндік туа сала тез арада кетеміз. Мұнда тәулік бойы күзет тұр, сот аяқталғанша. Сот аяқталған соң, кетуге мүмкіндік туады.
— Қыздың сутенерлері туралы не білесіз?
— Нұрай — қызымның сыныптасы, ал Жаннұр — оның немере әпкесі, Дамир де сыныптасы, ал Асылжан — оның немере ағасы. Нұрай анасы мен 9–10 жастағы інісімен бірге тұрады. Анасы вахталық әдіспен медбике болып жұмыс істейді. Дамир де анасы мен тұрады. Ата-аналары ықпалды адамдар емес. Олар менің қызым тапқан ақшамен өмір сүрді. Олар әр сағат сайын кезектесіп ақша жіберуге мәжбүрледі. Менің қызым бір тиын да алмайтын, тіпті жолақысы үшін де сол ақшадан алуына рұқсат бермеген.
— Қызыңыз Нұраймен неге достасты?
— 10-сыныпта Нұрай бізге жиі келіп жүргенде, мен де қызымнан осыны сұраған едім. Ол жауап берді. Басқа екі жақын құрбысы колледжге оқуға кеткен соң достасыпты. Сыныпта қыздардың үштен бірі өте ересек көрінеді, ал үштен бірі — жас. Олар екеуі орташа қалыпты жасөспірімдерше көрінеді.
— Сіз қызыңыздың буллингке ұшырағанын байқадыңыз ба?
— Мүлде байқамадым. Тек 10-сыныпта ол мектептен жылап келген еді. Ол өзін қазақ тілі пәнінің мұғалімі жек көретінін және үнемі қорлайтынын айтты. Оның себебі қызым орыс тілді болғаны екен. Мен мектепке барып, мәселені шешкім келді. Бірақ қызым оқу жылын аяқтауға аз қалды деп қарсы болды.
— Сіздің айтуыңызша, қызыңыз сексуалдық құлдықта болған кезде қалада болмапсыз. Бұл рас па?
— Мен бұл оқиғалар болғанға дейін қалада болмадым. Күйеуім қызым жұмысқа тұрды деп хабарлағаннан кейін сол күні-ақ Қызылордаға қайта оралдым.
— Мектепте сіздің қызыңызбен ортақ тіл табыса алмай, ұстаздардан көмек сұрағаныңызды айтыпты. Бұл рас па?
— Иә, ол рас. Мен шын мәнінде наурыз айынан бері мектепке көмек сұрап барғанмын, бірақ олардан тек боқтау мен қорқыту естідім. Бізді ата-ана құқығынан айырып, ал қызымды арнайы интернатқа беруі мүмкін екенін айтты.
— Полиция сіздің қызыңызды Қызылордадағы сауналардың бірінде рейд кезінде тапқанын және оны бөлімшеге жеткізгенін айтады. Ал бір бала сізге оқиға жайлы айтты дегеніңіз рас па?
— Бұл өтірік. Бізде дәлелдер мен 6 тамыз күні таңертең оны үйіне жеткізген куәгер бар. Оны саунадан тапқан жоқ. Мен барлық детальдарды айта алмаймын, себебі тергеу құпиясын бұзамын. Бірақ кейінірек клиенттер туралы бәрін айтып беремін. Сеніңіз, сіз бұл тізімді көріп жағаңызды ұстайсыз.
— Тергеу қашан аяқталады және қанша адам істі болып отыр?
— Мен қазіргі уақытта қанша адам ұсталғанын және қанша адам жауапқа тартылатынын ұқпадым. Себебі бізді 10 күн бойы ДВД-ге шақырған жоқ. Бірақ мен бес тергеушінің істі қарауға қосылғанын білемін. Олардың айтуынша, тергеу қазанның соңына дейін аяқталады. Бір іс сотқа жіберілді, бір іс прокуратурада, ал үш іс дайын. Мен оларға қол қойдым. Күдіктілер арасында құқық қорғаушылар мен ықпалды адамдар бар.
— Оқиғалардың хронологиясын тізіп айта кетсек. Сіз бұл жағдай туралы алғаш қайдан білдіңіз?
— Мен 6 тамызда, қызым үйге оралғанда білдім. Бір жыл бұрынғы кез жайлы айта кетейін, 13 тамызда Нұрай Астанадан, қызым Алматыдан келеді. Сол күні олар оның туған әпкесі Жаннұрдың туған күніне баратын болды. Бұған дейін менің қызым Жаннұрды тек сырттай көріп, жақын араласпай жүрген. Тамыздан кейін Жаннұр олармен етене жақын араласа бастады. Өзін мейірімді әпке ретінде көрсете бастады. 2023 жылдың қараша айында ол қыздардың көзінше текила ішіп, ішкеннің өте қызық әрі керемет екенін айтыпты. 2024 жылдың 14 қаңтарында Жаннұр қызыма электронды темекі мен алкоголь ішуге ұсыныс жасайды. Содан кейін оны жезөкшелікпен айналысуға мәжбүрлейді. Осы уақыт аралығында тамызға дейін, бәрі ашылғанша осы сұмдық жалғаса берді.
— Сіз қызыңызды қорқытқанын айтып, соның ішінде боксшы қыздарды атап өттіңіз бе?
— Иә, оны қорқытып, бопсалады. Қызым Нұрайдың үйінде жүрген кезде, оған үнемі озбырлық көрсетті. Жаннұр өзінің ықпалды және мықты екенін, туған ағасының КНБ-де жұмыс істейтінін айтып жүрді. Ол өзінің достарының боксшы және бұзақы екенін айтыпты. Сонымен қатар, Жаннұр менің қызымды жуынатын бөлмеде терезенің бір саңлауынан жалаңаш суретке түсіріп алыпты. Суретте Нұрай да бар. Сол күні олар текила ішіп, кімнің көп ішетініне бәстескен.
14 қаңтардан кейін Жаннұр қызыма суреттер мен видеоларды көрсетіп, оны Кыздар.нет сайтында тіркелуге көндіріпті. Сол кездері қызым менен жиі ақша сұрап жүрді. Таңертең, түстен кейін және кешке 1000-1500 теңге жіберуді сұрайтын.
Сол кезде олар одан сайтқа тіркелуге келіспегені үшін iPhone 11-ін тартып алады. Оны бопсалап, жалаңаш видеоны ата-анаңа көрсетеміз депті.
20-25 қаңтарда оны сайтқа тіркейді, бірақ қызым онша алаңдамапты. Себебі ол кәмелетке толмағанын біліп, ешкім оған қызыға қоймайды деп ойлаған екен. 4 ақпанда оған клубқа барып, клиенттерді өздігінен іздеуді бұйырады. Сол күні ол алғаш рет жыныстық зорлық көреді. Қызым соңына дейін оған тиіспей, аяп қоя береді деп үміттеніпті. Сол еркекке жалынады, бірақ ол бәрібір қызымды зорлаған.
Соо кезден бастап олар қызымды күн сайын қорлап отырған. Бейнежазбаға түсірген, тұншықтырған. Мен сол видеоларды көрдім, бірақ қызым сол жерде есінен танып қалғандықтан, қарауға дәтім шыдамады. Жаннұр, менің қызымнан екі есе үлкен, қызым диванда ұйықтап жатқанда оның үстіне секірген. Оның басына жұмыртқа жарып, мазақ қылған.
— Неге қызыңыз ешкімге шағымданбады? Неліктен қорлыққа шыдады?
— Өйткені Жаннұр үнемі ағасының КНБ-де жұмыс істейтінін айтып отырған. Ол жазадан қорықпаймын. егер мені соттаса да, бәрібір құтқарады деп айтып жүрген. Жаннұрдың әпкесі Астанада ІІМ қызметкеріне тұрмысқа шыққан. Ол мұны ашық түрде көрсетіп, оған не болатынын түсіндіріп, білгенін істеуге болатынын ұқтырған.
— Оқиғалар қызыңыздың мектепке баруына қалай әсер етті?
— Ақпанның соңында қызым жұмысқа тұрғанын айтты. Мен таңғалдым, өйткені ҰБТ-ға дайындық жақындаған еді. Өзі дайындалып жүрген. Қараша, желтоқсан және қаңтар бойы дайындалды. Қанша дайындалса да, ол сынақтан қалаған баллды ала алмады және көңілі түсті. Біз әкесі екеуміз күнде оған телефон соғып, демеу көрсетіп отырдық. Сондықтан жұмысқа орналасу туралы өтініш біз үшін ауыр болды. Қызым телефонды сындырып алғанын, жаңа телефон сатып алғысы келетінін айтты. Біз әкесі екеуміз оған туған күніне жаңа телефон алып береміз деп уәде еттік, бірақ ол бас тартты. Ол біздің сөзімізге құлақ аспады. Біз оған тыйым салып, оны үйге алып келуге тырыстық, бірақ ол көнбеді.
Оны үйге қайтару үшін кейде қорқытуға тура келді. Мен телефон соғып, егер ол қазір оралмаса, мектепке баратынымды айтатынмын. Солай қорқытсам қайтып оралатын, бірақ кейін қайта қашып кететін. Мені алдап 10-15 минуттан кейін оралатынын айтып, бес сағатқа жоғалып кететін.
— Сіз мектепке барып, мәселені анықтадыңыз ба?
— Мен сөйлесуден ешқандай нәтиже жоқ екенін түсінген кезде, мектепке бардым. Мүмкін мен білмейтін бірдеңе бар шығар деп, не болып жатқанын білгім келді. Мұғалім ең алдымен мәселе ҰБТ-дан нашар нәтиже алуында болуы мүмкін деді. Сонымен қатар, ол қыздың Нұрайдың ықпалында екенін, екеуі бір партада отырғанын, тіпті сабақта бірге ұйықтайтынын айтты. Ол маған мектептегі олардың фотосуреттерін жіберді.
Мен мектепке бірнеше рет бардым, бірақ бір кезде психолог пен орынбасар мені ашық түрде қорқыта бастады. Олар арызымды жалғастырсам, қызымды арнайы интернатқа алып кететінін айтты. Ондай арнайы интернаттарда толық емес отбасылардан шыққан балалар, нашақорлар, маскүнемдер бар. Олар қызымды онда зорлайды және қысым көрсетеді деп сендірді. Мінезі тым жұмсақ болған соң, өзін қорғай алмайтынын айтты. Директордың орынбасары мені оқу жылының соңына дейін бірнеше ай қалғанын айтып, шыдай тұру керегін айтты. Солай полицияға арыз жаздырмай қойды.
Сәуір айында мен шыдамай, учаскелік инспекторды шақырдым. Ол бізге келді, қызыммен сөйлесті де... Полицей жылай бастады. Ол ештеңе жазбады, протокол да жасаған жоқ, тек жылап, өзінде бала кезде жоқтың бәрі менің қызымда бар екенін және оның бақытты өмір сүру үшін жағдай бар екенін айтты.
— Қызыңыздың үйдегі мінез-құлқы өзгерді ме?
— Әдетте менің балаларым таңертең ерте тұрып, таңғы асын жеп, мектепке кететін. Олар өз бетінше тұратын. Ал қызыма ерте тұрып жиналу қиын болды. Ол кейде гигиена сақтамай, майлын шашпен жүретінді шығарды. Өзін күтуге күші де болмады.
Ол жабық киімдер киетін болды, кофта киіп ұйықтайтын. Тіпті, мамыр айында, аптап ыстықта ол ұзын жең, қалың киімдер киіп жүрді. Сабақтарына бармай, түлектердің дайындығына қатыспады. Өзінің бітіру кешіне шалбармен барды. Мен оған шаш үлгісіне деп, макияжға және көйлек сатып ал деп ақша берген болатынмын. Сол кездері оған әдемі туфли сатып ал деп көндіруге тырыстым. Мен оған салонға шамамен 60 мың теңге аудардым. Бірақ ол ақшаны өзіне жұмсамады.
Бір күні біз оған iPhone 15 Pro Max сатып әпердік. Сол кезде соңғы модель еді. Қызының көңіл-күйі түспеуі үшін әкесі екеуі сауда орталығына барып тұрып алған еді. Бірақ біраз уақыттан кейін біз оның ескі телефонмен жүргенін қайтадан байқадық. Нұраймен екеуі телефонды 400 мың теңгеге ломбардқа өткізгенін кейін білдік. Ломбард ақшаны Нұрайдың есепшотына аударған, ал одан әрі қайда кеткені белгісіз.
Ол жоғалып кеткен сайын мен оған «Қызым, не болып жатыр? Айтшы, біз көмектесеміз, үйге орал!» деп сұрайтынмын. Мен оны қайтару үшін және не болып жатқанын түсіну үшін бар амалды жасадым. Ол мұндай нәрселердің болғанын тіпті меңзеп те айтқан жоқ.
Қазір мен көп нәрсені дұрыс істемегенімді түсініп отырмын. Ол біз бәрін біліп қояды деп қорыққан, егер біз шындықты білсек, көтере алмайды деп ойлаған. Ол ата-анасына, әжесіне алаңдады. Қыздарының үйде болмағанынан бізге қиын болғанын көрді және одан да жаманы, сұмдық оқиғаны білсе жынданып кетер деп уайымдады.
— Сондай-ақ, қалада сексуалды қылмыстарға қатысты тенденция бар ма?
— Иә, өкінішке қарай, бұл мәселе қалада бар. Кейбір жастар, әсіресе, әлеуметтік желілерде, қыздарды жезөкшелікке итермелейді. Менің ойымша, бұл ең алдымен отбасындағы тәрбиеден басталады. Әкесі мен шешесінің өз балаларына жеткілікті назар аудармауы, әлеуметтік желілердің зиянды әсері, сонымен қатар, қоғамда жыныстық қатынасқа қатысты стереотиптердің сақталуы — бұл мәселеге өз әсерін тигізеді.
Кейде ата-аналар бұл жағдайды жеңіл қабылдайды. Олар балаларының не істеп жатқанын білмейді немесе олардан қорқады. Ақыры балалардың психологиялық жағдайы нашарлайды, ал бұл жыныстық қатынасқа баруына әкеп соғады.
Біздің қоғамда жәбірленушілерді қолдаудың орнына, оларды табалау, мазақ ету және отбасыларын ұятқа қалдыру әдеті бар. Сондықтан менің пікірімше, сексуалды қылмыстармен күресу үшін қоғамда ақпараттандыру және білім беру жұмыстарын жүргізу қажет.",2024-10-11T16:52:42+05:00,2024-10-11T16:52:42+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/1728647331_devochka_iz_kyzylordy_kollazh_kopija.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/1728647331_devochka_iz_kyzylordy_kollazh_kopija.webp,
8ac1d447c44245417d9bec11a2868c2a,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Олигархтар Көксуға таласып жатыр: Жетісу облысында бірнеше ГЭС салу кімге қажет?,"Көксу олигархтарға: Жетісу облысындағы өзенде кім үшін бірнеше ГЭС салынуда. Қыстың таңында Жетісу облысындағы Рудничный кентінің шетінде, аязды күні тыныштықты шу бұзады.",investigations,https://kaz.orda.kz/oligarhtar-koksuga-talasyp-zhatyr-zhetisu-oblysynda-birneshe-gjes-salu-kimge-kazhet-130385/,"Жетісу облысындағы Рудничный кентінің шетінде, аязды күні таңғы тыныштықты шу бұзды. Бұл аттас шатқалдан ағып жатқан Көксу өзені. Бұл өзен қыстыкүні, судың ең төмен деңгейінде де, өзінің күшімен таң қалдырады, жаз туралы айтпай-ақ қойса да болады. Дәл осы Көксуде шағын ГЭС құру жоспарланып, оның үшеуінің құрылысы басталып та қойған. Бірақ оларды жанжалсыз салу мүмкін болмады. Orda.kz неліктен спортшылар, экологтар, тіпті археологтар Көксудегі ГЭС құрылысымен келіспейтінін және бұл жобаларда олигархтардың іздері қай жерде жылт еткенін айтады.
Өткен аптада журналистерге арналған брифинг барысында Энергетика вице-министрі Сұңғат Есімханов Жетісу облысындағы Көксу өзенінде жалпы қуаты 150 мегаватт ГЭС салу бойынша жеті жобаны іске асыру жоспарланып отырғанын айтты. Оларды Қазақстанда жаңартылатын көздердегі электр станцияларын дамыту шеңберінде салмақшы.
Бейнежазбада Есімханов өткен жылы жанжал туындаған СЭС туралы да айтады-оның құрылысына жергілікті тұрғындар қарсы болған. Ол бір ғана су электр станциясын айтып отырған жоқ, бірақ шын мәнінде бірден екі электр станциясы — жалпы қуаты 42 мегават болатын Рудничный ГЭС-1 және Рудничный ГЭС-2  туралы сөз боп жатыр.
Вице-министр шахтадағы даулы мәселе шешілгенін және тұрғындарға электр станциясының құрылысы ешқандай проблема тудырмайтынын айтты. Бірақ шенеунік қалағанын шындыққа айналдыра алады. Оған Orda.kz тілшісі Жетісу облысына барып, ГЭС құрылысының қарсыластары станция тұрғызып жатқан компания өкілдерімен кездескен кезде көз жеткізді.
Бәлкім, Рудничный кентінде ГЭС құрылысының басты қарсыластарының бірі Қазақстан рафтинг Федерациясы мен оның президенті О.Константин деуге болар, ол түсіндіргендей, Көксу — рафтинг үшін ең қолайлы Қазақстанның таулы өзендерінің бірі. Әуесқойлар үшін де, кәсіби спортшы үшін де. Дәл қазір су электр станциясы салынып жатқан өзеннің учаскесі рафтерлер үшін ерекше құнды.
ГЭС құрылысына байланысты Көксудың бір бөлігі міндетті түрде су астында қалады, жоспар бойынша бұл ағыс бойымен 207 метр. Рудничный ГЭС жобасының жетекшісі Әли Қарабалин мұны су қоймасы емес, су торабы деп атайды. Бірақ бәрібір бұл жерде ағынның жылдамдығы өзгереді.
Сонымен қатар, рафтерлер су көлемінің 40%-на дейін ГЭС-тің бұру каналына кететіндігіне және одан төмен қарай спортпен толық айналысуға болмайтынына сенімді. Екі гидроэлектростанция арасында кемінде 12 шақырым бар. Әли Қарабалин су торабынан рафтерлерге қажетті су көлемі төгіледі деп жауап берді. Оның айтуынша, су басқан жерде олар тіпті пирс салуға дайын. Дәлірек айтқанда, олар емес, өйткені электр станциясын салатын «ЭнергоБилдСервис» ЖШС тек құрылысқа жауапты, содан кейін объект операторға өтеді, оның атауын Карабалин атай алмады.
Жалпы, Қарабалинның айтуынша, олар барлық қажетті шарттарды орындаған: экологиялық сараптамадан өтті, ағаштарды кесуге келісім алды — көбіне теректерді. Олар кесілген теректерді ақшамен немесе жаңа ағаш отырғызумен өтей ме, жоқ па, әзірге шешімін тапқан жоқ.
Бірақ құрылысшылар Министрдің орынбасары айтқан тыңдауларды өткізген жоқ.
Санат нөміріне де сұрақтар бар. Кездесуге қатысқан Жетісу  облысы экология департаментінің өкілі станциялар нөмірді құрылыс кезінде ғана алғанын түсіндірді. Бұл су электр станциясының қарсыластарын таң қалдырды.
Кездесуде экологтардың атынан сөйлеген спортшы экологиялық сараптама ГЭС-тің тікелей орналасқан жеріне  келтіретін зиянын бағалады деп таң қалды. Ал Көксу өзенінің жоғары және төмен ағысындағы ықтимал зиян бағаланбағанын айтты.
Рудничный ГЭС құрылысшыларында Археологиялық сараптама сияқты құжат та жоқ.
«ЭнергоБилдСервис» өкілдері мұны 2017 жылы құжаттарды жинаған кезде мұндай сараптама қажет болмағандығымен түсіндіреді. Олар бұл жерде археологиялық ескерткіштер жоқ екеніне сенімді болды. Алайда, Марғұлан атындағы Археология институтының ғылыми қызметкері Қайрат Жанболатовтың салынып жатқан Рудничный ГЭС-1-нің айналасын көз жүгірте қарағанның өзінде мұнда кем дегенде төрт ежелгі қорым бар екені белгілі болды.
Рудничныйдағы ГЭС құрылысының қарсыластары электр станциясы Көксуға үнемі түсетін селдерге төтеп бере алмауы мүмкін деп қорқады. Әли Қарабалин бұған салынып жатқан ГЭС секундына 180 текше метр судың өтуіне төтеп бере алады деп жауап берді — оның айтуынша, бұл 1950 жылдардың ортасынан бері Көксуда болған судың максималды көлемі.
ГЭС құрылысының орнын өзгерту туралы ұсынысты да талқылау мүмкін болмады, жобаны Энергетика министрлігі мақұлдап қойған. Тапсыру уақыты да таяп қалған секілді. Жоспар бойынша Рудничный су электр станциялары 2024 жылдың соңына дейін салынуы керек еді — енді олар 2026 жылы іске қосылады деп күтілуде.
Сондай-ақ, ол Көксу өзенінде Рудничныйдегі екі ГЭС-ті ғана емес, сонымен қатар тағы бірнеше электр станцияларын салатынан хабарсыз боп шықты.
Мысалы, төменгі ағысында орналасқан Жоғарғы Талапты ГЭС-2022 жылдан бастап салынып жатыр, ал 2025 жылдың сәуір айында аяқталады деп жоспарлануда.
Ол Талапты ауылының жанында орналасқан. Мұнда бетон платина салынған және жалпы дайындық деңгейі бірнеше есе жоғары екенін көруге болады.
Жоғарғы-Талапты ГЭС Рудничныйға қарағанда қуаттылығы аз: ол ең көп дегенде жеті мегаватт. Оның құрылысына да шағым бар.
Өкінішке қарай, Жоғарғы Талапты электр станциясында Рудничный ГЭС-1 жанында болған диалогты жүргізу мүмкін болмады. Юрий Ким есімді адам қоғам қайраткерлерімен және журналистермен сөйлесуге келді. Ол өзін ""Коксугидрострой"" компаниясының өкілі ретінде таныстырды.
Юрий Кимнің айтуынша, бұл ұйым және қоғамдық тыңдау 2022 жылы өткізіліп, барлық қажетті құжаттарды алды. ГЭС иелері де археологиялық сараптамаға тапсырыс берді, оған сәйкес станцияның құрылыс орнында 15 қорған, екі жерлеу, бір мазар және сегіз жартас бейнесі табылды.
Ақпарат бірден күмән тудырды. Біріншіден, ""Казархеология"" ЖШС сараптама жүргізген. Бұл олардың мамандары Қызылтас жотасының Темір шоқысын зерттеп, ""Темірбетон"" компаниясына ондағы петроглифтердің тарихи құндылығы жоқ екендігі туралы құжат бергенінен. Нәтижесінде мұндай қорытынды құрылысшылардың, қоғам қайраткерлерінің және биліктің қатысуымен бірнеше айлық қақтығысқа әкелді.
Екіншіден, тіпті ГЭС маңындағы төбелердің бірін жылдам тексеру онда сегізден астам кескін болуы мүмкін екенін көрсетті. Мысалы, беткейде қола дәуірі деп болжанған өте үлкен көрініс табылған.
Сонымен қатар, «Петроглиф аңшылары» қорының атқарушы директоры Ольга Гумированың айтуынша, өзен режимінің өзгеруі және соның салдарынан ылғалдылықтың өзгеруі петроглифтердің жойылуына әкелуі мүмкін:
Юрий Ким бұған жауап ретінде егер ғалымдар жартастарға барғысы келсе, оларды міндетті түрде, тек қана жаяу өткізетінін айтты.
Рудничный ГЭС және Жоғарғы-Талапты станциясының өкілдері электр энергиясын заңнамада талап етілгендей бірыңғай KEGOС жүйесіне беретініне сендіреді. Бірақ электр станцияларының құрылысы Көксу өзенінде өндіруші кәсіпорындардың пайда болуының бастауы деген пікір бар. Егер сіз ГЭС-пен байланысты компаниялардың құрылтайшыларын зерттесеңіз, бұл алаңдаушылық одан да арта түседі.
Рудничный ГЭС-тен бастайық. Бұл станциялардың құрылысшысы ""ЭнергоБилдСервис""ЖШС болып табылады. Бұл EnergyBridge LTD жеке компаниясының еншілес компаниясы. Олардың сайтында Рудничный ГЭС — бұл олардың жобаларының бірі деп көрсетілген. Energybridge Ltd. құрылтайшылары қатарында екі жеке тұлға және бір заңды тұлға бар. Физикалық тұлға:
KazMinerals заңды түрде дубайлық компания болғанымен, ондағы президент қазақстандық миллиардер Владимир Ким.
Алайда Әли Қарабалин Рудничный ГЭС-ін KazMinerals салып жатқанын жасырмады. Оның айтуынша, олар ең төменгі тарифті ұсына отырып, аукционда жеңіске жетті. Олар Қытайдың Сhinapower Ұлттық құрылыс компаниясының еншілес компаниясының, яғни бас мердігер, Stecol Corporation компаниясының қолымен  салып жатыр. Рудничный ГЭС құрылысында персоналдың бір бөлігі-ҚХР азаматтары. Қарабалиннің айтуынша, бұл бас мердігердің шарты.
Жоғарғы-Талапты ГЭС-да одан ары түсініксіз. Оны салу құқығын «Бекзат» ЖШС жеңіп алған, ол Baiterek холдингінің сайтында әлі күнге дейін оның еншілес компаниясы болып саналады. Бірақ ашық дереккөздер «Бекзат» ЖШС бүгінгі таңда жоқ компания деп хабарлайды. Ал оның құқықтық мирасқоры-Верхне-Талаптинская ГЭС ЖШС, оның құрылтайшыларында бес адам бар.
Бұл әртараптандырылған бизнесі бар кәсіпкерлер. Әрқайсысында алтыдан 11-ге дейін заңды тұлға бар. Мысалы, олардың арасында Drinkit кофеханаларының франшиза иесі Айбек Үмбеталин де бар.
11 заңды тұлғаға «Верхне-Талаптинская ГЭС» ЖШС бірінші басшысы және  құрылтайшыларының  бірі Әсем Жылқыбаева қатысты. Басқа заңды тұлғалардың арасында «Еуразия» деп аталатын екі сақтандыру компаниясының Шымкенттегі филиалдары бар.
Олардың бас компаниясы — Машкевич-Шодиевтің «империясына» кіретін және тікелей Александр Машкевичке, Патох Шодиевке және Мұқадасхан Ибрагимоваға тиесілі ""Еуразиялық қаржы тобы"".
2024 жылға дейін Машкевич пен Шодиев Қазақстанда жұмыс істейтін ірі өндіруші компаниялардың бірі-ERG Директорлар кеңесінің құрамына кірді. Өткен жылдың соңында Патох Шодиевтің орнына оның ұлы, Машкевичтің орнына болжам бойынша алыс туысы, ал ERG-дің тізгінін Мукадасхан Ибрагимованың ұлы алды.
Сонымен, жанама түрде болса да, Көксудегі ГЭС  құрылысында тағы бір ірі өндіруші корпорация пайда болды.
Назар аударуға болатын тағы бірер жайттар: «Жоғарғы-Талапты ГЭС» құрылтайшыларының төртеуі, Әсем Жылқыбаевадан басқа, 2023 жылы құрылған Жетісу құбыр зауытының құрылтайшылары.
Алмас Жанғасынов - тауарлық бетон өндірумен айналысатын «Ast beton group» ЖШС құрылтайшысы.
Сондай-ақ, бұл адамдар тобын ГЭС мамандары деп атауға болады. Себебі, Жоғарғы-Талапты ГЭС - тен басқа, олар «Ескелді ГЭС» және «Талапты ГЭС» ЖШС құрылтайшылары болып табылады, ал Алмас Жанғасинов пен Сергей Цой — «ГЭС Борохудзир» ЖШС-і де көрсетілген. Мол күшті,  өте жігерлі кәсіпкерлер.",2025-01-31T18:27:47+05:00,2025-01-31T18:27:47+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/1738320880_reka_i_strojaschjasja_gjes_kollazh_kopija-2.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1738319709_1738139896_strahzhizshymk.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1738319709_verhne-talapty.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1738319710_1738139099_energibrige.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1738319712_img_1681.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1738319715_img_1540.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1738319719_img_1618.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1738319723_img_1609.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1738319726_1738137608_img_1864.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1738319730_img_1915.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1738319733_img_1766.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/1738320880_reka_i_strojaschjasja_gjes_kollazh_kopija-2.webp,https://www.youtube.com/embed/0DQhnMh4AmE?feature=oembed;https://www.youtube.com/embed/J5dPfSmxsGk?feature=oembed;https://www.youtube.com/embed/JO_TRvWtFJ4?feature=oembed;https://www.youtube.com/embed/RxFhkCE6McA?feature=oembed;https://www.youtube.com/embed/_zqD7nXi2YY?feature=oembed;https://www.youtube.com/embed/nDus5cK8Yg0?feature=oembed
4001dc5f2de4ad080ee937b1eefa493d,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Олимпиада жүлдегері Дәулет Шабанбайды әскери қызметкерлерге шабуыл жасады деп айыптап жатыр,"Олимпиада ойындарының қола жүлдегері, еркін күресші Даулет Шабанбайды билік өкілдеріне шабуыл жасады деп айыптауда. Іс қазір сотқа жолданды, деп хабарлайды Orda.kz.",investigations,https://kaz.orda.kz/olimpiada-zhyldegeri-daulet-shabanbajdy-askeri-kyzmetkerlerge-shabuyl-zhasady-dep-ajyptap-zhatyr-136460/,"Олимпиада ойындарының қола жүлдегері, еркін күрес балуаны Дәулет Шабанбайға билік өкілдеріне шабуыл жасады деген айып тағылды. Іс қазір сотқа жолданды, деп хабарлайды Orda.kz.
Іс материалдарына сәйкес, спортшыға қатысты іс 12 қарашада басталып, алғашқы сот отырысы 1 желтоқсанда өтті. Ол ҚР Қылмыстық кодексінің 380-бабының 4-бөлігінің 1-тармағы бойынша (билік өкілдеріне қатысты күш қолдану, екі немесе одан да көп адамға) сотталуда. Жаза мерзімі — үш жылдан жеті жылға дейін бостандықты шектеу немесе сол мерзімге бас бостандығынан айыру.
Павлодар облысының полиция департаментінің тілшілерге берген мәліметіне сәйкес, спортшыны әскерилерге шабуыл жасағаны үшін айыптап отыр.
Дәулет Шабанбай — Қазақстанның еркін күрес шебері. 2012 жылы Олимпиада ойындарында қола медаль жеңіп алды. 2016 жылы Азия чемпионатында күміс медаль еншіледі. Сондай-ақ, ол 96 келі және 125 келі салмақ дәрежесінде Азия чемпионатында төрт рет қола медаль алған.",2025-12-08T14:30:08+05:00,2025-12-08T14:30:08+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/lo.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/lo.webp,
63cccddcdde96ca1435eb11c7b291e95,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Өмір саудасы: Қазақстандағы бүйрек пирамидасының құпиясы,"Қазақстанда ағза сату мен сатып алуға заң жүзінде тыйым салынғандықтан, көп азаматтар заңсыз әрекетке барады. Қазір донорлар тапшы, ағза алмастыру отасына кезекте тұрғандар күн санап артып келеді.",investigations,https://kaz.orda.kz/omir-saudasy-kazakstandagy-byjrek-piramidasynyn-kupijasy-128291/,"Қазақстанда ағза сату мен сатып алуға заң жүзінде тыйым салынғандықтан, көптеген азамат заңсыз әрекетке барады. Қазір донорлар тапшы, отаға кезекте тұрғандардың саны күн санап артып келеді. Сондықтан кейбіреулері донор табу үмітімен «қара нарыққа» жүгінуге мәжбүр болады. Мақаладағы кейіпкерлердің есімдері өзгертілген.
Түркістан облысы, Арыс қаласының тумасы Ербол бүйрегін сатып, қарызынан құтылмақ болды. Бірақ алаяқтардың қолына түсіп, өмірі астан-кестең болды. Ербол Orda.kz редакциясына қалай алданып, бүйрегінен де, ақшасынан да айырылғанын айтып берді. Қазіргі таңда Ерболдың үстінен қылмыстық іс қозғалды. Тіпті бас бостандығынан айырылуы да мүмкін.
Ерболдың бүйрегін сатқан себебінің бірі — Сауран ауданында бригадир болып жұмыс істегені. Оның қарамағында 40 шақты құрылысшы болған. Құрылыс аяқталған соң, Абылай есімді жігіт олардың еңбек ақысын төлемей, Ерболдан қарамағындағы жұмысшылар 7 миллион 800 мың теңгені талап ете бастайды.
Orda.kz редакциясы Ерболат мырзаға хабарласып пікірін алмақ болды. Бірақ Ерболат мырза сұхбат беруден бас тартты.
Сержан Ерболға жалпы процесс 2 айға созылады деп уәде берген, бірақ іс жүзінде 6 айға созылған. Ерболдың айтуынша, барлық тексерістер мен анализдер хирург арқылы жасалған. Осы қызметі үшін хирург 5 миллион теңге алатынын Сержан айтқан. Бір қызығы, Сержан Ерболды отаға басқа адамның құжатымен кіргізген, яғни жалған құжатпен.
Ота жасалғаннан кейін, Ерболға ақшаны құртып алғандарын айтты. Шығындар көп болғандықтан, ақшаны бөліп беруге уәде етеді. Бір ай бойы Ербол мен Сержан хабарласып тұрған, бірақ екінші ай өткен соң Сержан із-түзсіз жоғалып кеткен. Ербол Алматы қаласына келіп, хирургтен Сержанды тауып беруін өтінеді. Біраз уақыт өткен соң Сержан өзі хабарласып, аурухананың жанында кездеседі.
Ерболдың айтуынша, ол Сержанға толықтай бағынышты болды, себебі қолында фото мен видеолар бар еді. Оның тапсырмаларын орындап жүріп, Қаскелең қаласының тұрғыны Еркін есімді жігіттің де донор болғанын Сержанның айтуымен білді.
Бір күні Ерболға Мағжан есімді ер адам хабарласып, «Екі сағат ішінде бір миллион төлемесең, ұстап қамаймыз» деп қорқытты. Сол сияқты қорқыту хирургке да жасалған екен. Ерболдың айтуынша, хирург сұраған ақшаны берген. Кейін Сержан «Мағжан – менің конкурентім, ұстап алып, қамап тастайды, уайымдама» деп сендірген. Арада он күн өткен соң Ерболды Алматы-Жаркент тас жолында полиция қызметкерлері ұстады.
Ерболдың изолятордағы оқиғасы құқық қорғау жүйесінің көлеңкелі тұстарын айқара ашып берді. Ол өз сөзімен бүкіл заңсыздықты жайып салды.
Тергеу кезінде Ерболдың алданғаны айқын болды. Ол тергеушілермен әріптестікке қол қойғанына қарамастан, уақытша изоляторға қамалды. Сол жерде күдікті Сержанмен кездесіп, жанжалға да барған. Сержан, өз кезегінде, барлық айыптарды жоққа шығарып, оны танымайтынын айтқан. Ерболды изоляторға әкетерде Сержан оған « Арғы жақпен келісіп қойдым, мені танымаймын деп айт, мәліметіңді өзгерт. Мен сенің жағдайыңды жасап беремін, көлік, үй барлығымен қамтамасыз етемін» , – деп уәде берген.
Бірақ сол сәтте-ақ Сержан өзін құтқарып шығып кеткен.
Осыдан кейінгі оқиғалар Ерболдың психологиялық күйзелісін тіпті күшейтті. Изоляторда отырған кезінде оған қолдау болар құжатын да тартып алды. Ол шеккен азабының шегіне жетіп, алғаш рет өз-өзіне қол жұмсамақ болды. Бұл оның суицидке деген алғашқы әрекеті ғана болды – кейіннен ол 14 рет осындай қадамға барды.
Ерболдың айтуынша, ол суицид алдында үш парақ хат жазған.
Оның айтуынша, бұл кезде изолятор ішінде де қысым жалғасқан.
Келісілген хат арқылы өз құқығын қорғауды жалғастырған ол, Әли есімді тергеушінің оны басты ұйымдастырушы етіп көрсеткенін де ашына жеткізді.
Ота кезінде оның денсаулығына қатысты заңсыздықтардың тізбегі де айқын көрінді: әйелі ота жасаған хирург хирургтың «біз оларды танымаймыз» деп айтқанын естіген. Бүйрегі алынғанымен, ешқандай өтемақы немесе қолдау алмаған ол үкіметке деген сенімін жоғалтқан.
Ерболдың айтуынша, Сержанға жауапты адам Мейіржан есімді ұйымдасқан қылмыстық топтың басшысы. Қазіргі таңда Ербол да, оның жұбайы да бір-бір бүйрексіз қалып, денсаулықтары сыр берген.
Ербол тергеу изоляторында болған уақытта мәжілісінің депутаты Жарқынбек Амантайға хат жазды. Жауабыда келді.
Депутатқа Ерболдан құқық қоргау органдары және денсаулық сақтау қызметкерлерінің заңсыз әрекеттері туралы ашық хат келіп тусті. Мәжілісмен өз кезегінде Бас прокуратураға, денсаулық сақтау министрлігіне, қылмыстық-атқару жүйесі комитетінің «№71 мекемесіне» сауал жолдады.
Orda.kz тілшісі ота жасалынған клиникаға хирургты іздеп барды. Бірақ медбикелер «ота жасап жатыр» деп кездестірмеді.
Ерболдың жұбайының іш-құрлысы іріңдеп, тағы да ота жасалды. Қазіргі таңда, Ерболды сот алдында қорғай алатын заңгері жоқ. Бір-бір бүйректерінен айырылған отбасы «бүйрек пирамидасын» ұйымдастырды деп сотталып кетуі мүмкін. Айта кететін жайт, Ерболдың 2 жасар ұлы бар.
Алматы полициясы 2023 жылдың шілдесінде адам ағзалары мен тіндерін мәжбүрлеп немесе заңсыз алу фактісі бойынша алдын ала тергеу жұмыстарын бастады. Қылмыс алдын ала сөз байласқан адамдар тобымен жасалған, деп мәлімдеді полиция департаменті.
Orda.kz бұл жағдайды назарында ұстап, оқиғаның барысын қадағалайтын болады.",2024-11-07T17:26:06+05:00,2024-11-07T17:26:06+05:00,kk,Редакция,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/piramida-iz-pochek-ljudej-kopija.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/piramida-iz-pochek-ljudej-kopija.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/piramida-iz-pochek-ljudej-kopija.webp,
b6b1820df497eb95ee143dcab1fb602b,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Оңай табыс іздеген жастарымыз есірткі таратушыға айналып барады,Жалпы әлем бойынша қазіргі заманның ең өткір және алаңдатарлық әлеуметтік мәселелерінің бірі синтетикалық препараттар мен психотроптық заттарды тарату болып отырғаны жасырын емес. Статистикаға cүйенсек 2023 жылы елімізде 7000 нан астам есірткіге байланысты қылмыс әшкереленген.,investigations,https://kaz.orda.kz/onaj-tabys-izdegen-zhastarymyz-esirtki-taratushyga-ajnalyp-barady-123752/,"Жалпы әлем бойынша қазіргі заманның ең өткір және алаңдатарлық әлеуметтік мәселелерінің бірі синтетикалық препараттар мен психотроптық заттарды тарату болып отырғаны жасырын емес. Статистикаға cүйенсек 2023 жылы елімізде 7000 нан астам есірткіге байланысты қылмыс әшкереленген.
Осы өзекті мәселені жою үшін есірткі дүкендерінің жарнамасы мен таратылымының алдын алу мақсатында жыл сайын әртүрлі  форумдар мен жиындар өткізіліп, түрлі сайттар зерделененіп, тақырыптық сараптамалық материалдар мен есептер жарияланып отырады.
Осы ақпарат ішіндегі назар аударарлық жайттың бірі  көбіне қолға түсіп, ұсталып, қудаланатыны – есіркіні жасырушылар екен. Оларды заманауи тілде кладмендер деп атайды. Кладмен деген есірткі дүкені мен сатып алушы арасындағы делдал. Осы есірткі жасырғыштардың арқасында келісімге келген екі жақтағы басқа адамдар жасырын қалады. Олардың негізгі жұмысы –  есірткіні көп көлемде алып, майдалап, бірнеше бөлшекке бөліп, қажет болса қалталарға салып, сұраушының қалаған жеріне немесе жол көрсетуші кураторы жазып жіберген аумаққа барып, басқа адамдардың қолы жетпейтін жерге жасыру.  Олар осындай бір жұмысы үшін 1000 - 2000 теңге көлемінде ақы алады екен.
Қалай «жасырушы» атанады?
Бір қызығы есірткі жасырушылардың көбі бұл арам жұмысқа өз еріктерімен барады. Жұмысқа қабылдау шарттары да өзгеше. Ең басында таңдау беріледі. Олар  жұмысқа кіріп отырған «дүкенін» ақшаға немесе «тауарға» алдап кетпеу үшін кепілдік ұсынады. Ол белгілі көлемде ақша  салады, сол арқылы ақшасы бар екенін, есірткі сатып ала алатынын және  «дүкенді» тауарға алдап кетпейтінін дәлелдейді. Сенімге кірудің екінші жолы – өзінің жеке куәлігін суретке түсіріп жібереді.
Бұл болашақта осы жұмыскермен қиыншылықтар туып жатқан жағдайда оны оңай тауып алудың тағы бір кепілдік нұсқасы.
«Жасырушыларды» қалай байқауға болады?
Кладмендердің ең басты ерекшелігі олар беттерін көлегейлеуге тырысады, капюшон, кепка, медициналық маска тағып, барынша көзге түспеуге тырысады. Сонымен қатар «жасырушы» болып жұмыс істейтіндердің басым бөлігі  өздері осындай есірткіні қолданатындар. Көбінесе арық денелі, жабық киінген, бір зат іздеп жүрген азаматты көрсеңіз – біліп жүріңіз, ол кладмен болуы әбден мүмкін.
«Жасырушы» болатындар тек кедейлер деген аңызға бергісіз, өтірік әңгіме. Статистикаға сай олардың басым бөлігі орташа жағдайдағы отбасынан шыққандар. Кейбіреулері қызық, адреналин үшін жүреді. Ал екіншілері есірткіні өздері қолданатындар, өйткені есірткі дүкендері өздерінің жұмыскерлеріне жиі жеңілдіктер жасап, арзан алуға мүмкіндік береді.
Олардың көбі түрмеде
Қазіргі таңда түрмеге жаңадан түскен «жасырушылардың» жасы 16-22 аралығындағы азаматтар. Бәрінің бабы бір – есірткі тарату. Түрме иерархиясы бойынша «жасырушылар» ең төмен сатылардың бірінде. Сондықтан оларды түрмеде ұрып соғады, ақша талап етеді, қысқасы күн көрсетпейді.
Басында ойланбай азын-аулақ ақшаға алданып, жаман іске ұрынатын жастардың ең қатты өкінетін кездері де осы тұс. Әр «жасырушының» баратын жері түрме екені даусыз.
Мәселен «дүкен» бастықтарының аты түгілі түрі  қай елде болмасын жасырын қалады. Сондықтан «айран ішкен құтылып, шелек жалағандар» тұтылып жатады. Осындай қатаң ононимдік салдарынан «жасырушылар» қолға түскен күннің өзінде тапсырма бергендердің атын атап, түсін түстеп бере алмайды. Сондықтан да негізгі соққыны өздеріне алады. Қазіргі жеңіл ақша табуға қызығатын, өзін бұл «уақытша тірлік» жеп жұбататын,  осындай жұмыс іздейтін жастардың құлағына жетіп, миына құйып алар бір кеңес: «бұндай жұмыс жайында ұсыныс келсе – бірден бас тартыңыздар, себебі екі  айдан кейін түрмеде отырасыз».
Заң не дейді?
Қолданыстағы заң бойына Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексі 296-бабының 1-бөлігінде көзделген қылмыс, яғни есірткі, психотроптық заттармен, сол тектестерді өткізу мақсатынсыз заңсыз жұмыс істегені үшін  – 80 АЕҚ-ға дейінгі мөлшерде айыппұл салынады немесе сол мөлшерде түзеу жұмыстары, яғни  80 сағатқа дейін қоғамдық жұмыстарға тарту, не 20 тәулікке дейін қамауға алу қарастырылған.
Жақында Алматыда сенаторлар, мәжілісмендер мен полицейлер есірткі қылмысына қарсы күрес шараларын талқылады. Сонда көптеген ата-аналардың мектеп оқушыларын  есірткіге тексеруге  қарсы екені сөз болды.
Жиында Алматы қалалық ІІД Есірткі қылмысына қарсы күрес басқармасының бастығы Ерлан Әлмағамбетов Алматы қаласындағы жағдайға тоқталды. Оның айтуынша, жыл басынан бері есірткінің заңсыз айналымына қатысты 283 қылмыс тіркелген. Күдіктілердің көбі 15 пен 23 жас аралығындағы жастар.
Полицейлер арнайы зерттеу жүргізетін зертхана құрылғыларының ескіргенін айтады.  Қазір қалада 1996 жылғы техника бар екен, қажетті зерттеу жұмыстарын жүргізуге 30 күн қажет болып шықты. Осы уақыт ішінде болжамды қылмыскердің ізін де таппай қалу ғажап емес.
Айтпақшы, 2019 жылдан бастап Қылмыстық кодекске есірткіні жарнамалағаны және насихаттағаны үшін қылмыстық жауапкершілік қарастыратын нормалар енгізілген. Үкімет қабылдаған бақылауға жататын есірткі, психотроптық заттар мен прекурсорлардың тізімінде барлығы 368 зат бар.
Есірткі қылмысына қарсы заңды қатайту керек
Алайда, көптеген шаралардың барына қарамастан, есірткіге тәуелділер саны, сонымен қатар есірткі қылмыстарының саны да азаяр емес. Мәселен, Денсаулық сақтау министрлігінің мәліметінше, 18,5 мыңға жуық нашақор есепте тұр.
Ішкі істер министрлігі жақында ұсынған мектеп оқушылары есірткіге тексеру шарасына ата-аналар қарсылық білдірді. Еліміздегі  нашақорлықпен күреске мемлекеттік органдар ғана емес, жеке және үкіметтік емес ұйымдар да қатысады. Дегенмен бұл саладағы заңды қатайтпай, қылмыстың азаймасы белгілі.
Бұл іс бойынша Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне сәйкес, мүлкі тәркіленіп немесе тәркіленбей, бес жылдан он жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады. Есірткі заттарымен байланысты құқық бұзушылықтар үшін қылмыстық жауапкершілік он алты жастан бастап көзделген.
Есірткі сатушылар есірткі таратқаны үшін қатаң жазаға тартылатынын біледі, сондықтан олар бұл іске мектеп, колледж оқушыларын қолдануға тырысады, студенттерге есірткіні жасырын орындарға қойып кету үшін ақша ұсынады. Бұндайға келіскен жасөспірімдер тек оңай ақша табу мүмкіндігін ғана көреді, ал қылмыстық жауапкершілікке тартылатыңдығын көбіне түсінбей де жатады.
Нашақорлық және заңсыз есірткі айналымы қоғамның дамуына барған сайын жойқын әсер етіп, қылмыстың, зорлық-зомбылықтың өсуіне түрткі болады. Сондай-ақ ол  ұлтына, әлеуметтік жағдайына, жынысына немесе дініне қарамастан адамдардың өміріне дендеп енсе, күйретіп тынады. Сондықтан ұлт болашағын қазірден қолға алғымыз келсе, жастардың азын-аулақ ақша үшін өмірін өксітпейік десек; есірткі қылмысына қатысты солқылдақ заңымызды қатайту бүгінгі күннің ең өзекті мәселесі дер едім.
Авторы: Амиржан Мухаммед, ҚазҰУ журналистика факультетінің 3 курс студенті.
Жетекшісі: Н.Б.Рушанова, аға оқытушы.",2024-04-17T20:24:33+05:00,2024-04-17T20:24:33+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-04/sizes/1440x810/77c7ef911b5baa579eee8662c53cea9f_original_42913.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-04/sizes/1440x810/77c7ef911b5baa579eee8662c53cea9f_original_42913.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-04/sizes/1440x810/77c7ef911b5baa579eee8662c53cea9f_original_42913.webp,
f3a009b729097133e5e86397ddc9f9e6,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Өркениеттен жырақта: Сусыз, байланыссыз отырған Саумалкөл тұрғындарының сүрең тартқан өмірі","Солтүстік Қазақстан облысының Айыртау ауданына қарасты Саумалкөл ауылында ауыз су, байланыс, экология мәселелері ушығып тұр. Ең бастысы ауылда байланыс деген атымен жоқ. Тұрғындар қарапайым жедел-жәрдемге қоңырау шалу мұң екенін айтты.",investigations,https://kaz.orda.kz/orkenietten-zhyrakta-susyz-bajlanyssyz-otyrgan-saumalkol-turgyndarynyn-syren-tartkan-omiri-134282/,"Солтүстік Қазақстан облысының Айыртау ауданына қарасты Саумалкөл ауылында ауыз су, байланыс, экология мәселелері ушығып тұр. Ең бастысы ауылда байланыс деген атымен жоқ. Тұрғындар қарапайым жедел-жәрдемге қоңырау шалу мұң екенін айтты.
Саумалкөлдің тұрғындарын сандалтқан мәселелерді Orda.kz редакциясына ауыл белсенділерінің бірі көпбалалы ана Мәдина Баймендина жеткізді. Жалпы Саумалкөлде 11 500 тұрғын бар, 40 көпқабатты үй мен 3755-ке жуық жекеменшік үй бар. Сонымен қатар 45-тен астам жаңадан салынған үйде Солтүстікке қоныс аудару бағдарламасы бойынша көшіп барған тұрғындар тұрады екен.
Байланыс мәселесі соңғы 3-4 айда пайда болған екен. Ауыл тұрғыны Мәдина Баймендинаның айтуынша, осы мәселемен әкімдікке барғанда ондағылар Саумалкөлден 10-12 шақырымда орналасқан түрмеге қойылған байланыс сигналын басатын құрылғының күшейтілгендігі себеп болды деп айтқан екен. Оған қоса бұл байланыс тек Саумалкөлде емес тағы да Кірпі, Қоскөл деген ауылдарда да нашар.
Ауыл тұрғындары бұл мәселе бойынша, цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрілігіне жүгінген. Министірлік байланысты бұғаттау көзі қылмыстық-атқару жүйесіндегі, яғни, түрмелерде орнатылған арнайы техникалық құрылғылардан екенін растаған. Яғни, министрлік мұндай құрылғылардың түрме аумағында және оған жақын аймақта байланысқа әсер етуі мүмкін екенін мойындайды. Бірақ олар заң бойынша рұқсат етілген және тек арнайы мақсат үшін орнатылғанын айтыпты.
Скришнот: egov.kz II Мәдина Баймендина
Сонымен қатар, тұрғындар Kcell, Activ, Beeline, Қазақтелеком ұялы байланыс және интернет операторларына хабарласқанда олардың тарапынан барлығының дұрыс екенін ауыл маңында орналасқан байланыс бұғаттағышқа қарсы істей алар шара жоқ екенін және мәселені ауыл әкімдігімен талқылап шешуді айтқан.
Мәдина Баймендинаның айтуынша, Algorithm Ltd – криптовалюта өндіретін майнинг фермасы. Оның кімге тиесілі екенінен және не мақсатта тұрғанынан Айыртау ауданының әкімшілігі бейхабар екен.
Фото: Мәдина Баймендина
Orda.kz тілшісі Algorithm Ltd деген компанияның шын мәнінде майнинг фермасымен қандай да бір байланысы бар-жоғын анықтап көрді. Иә, шынында да ғаламтордағы мәліметтерге сүйенсек, Algorithm Ltd компаниясының майнинг криптовалюта өндіру саласымен байланысы бар. Тіркелген жері — Астана. Бірақ, Нұр-Сұлтан қаласы деп көрсетілген. Компания директоры Крауклис Виетсурс қай елдің азаматы екені нақты ақпарат жоқ. Компания тіркеуінде «шетелдік меншік компаниясы» деген тарау бар . Algorithm Ltd құрылғалы бері жалпы 81,18 млн теңге салық төленген деп көрсетілген.
Скриншот: ba.prg.kz
Сонымен қатар, Компанияның 2021 жылғы шілдеде Қытайдан ANTMINER S19 үлгісіндегі ASIC майнинг қондырғыларын импорттағаны туралы кедендік мәліметтер бар . Бұл қондырғылар криптовалюта өндіруге арналған және бұрын қолданылған. Компанияның өзі криптовалюта өндірумен айналысады деген нақты ақпарат жоқ. Бірақ майнинг жабдықтарын импорттау арқылы осы салаға қатысы бар екені анық.
Скриншот: en.nbd.ltd
Сонымен қатар, жарыққа қатысты мәселе де тұрғындардығ мазасын алыпты. Баймендинаның айтуынша, биыл ақпан айына дейін тұрғындар жалпылама орта есеппен 10-13 мың теңге төлеп келсе, ақпаннан былай 20-24 мың төлейді екен. Екі есе өсіп кетті. Бұл жерде жарықты нақты қандай тариф бойынша есептейтінін тұрғындар білмейді. Олар әр кезде әртүрлі тарифпен есептейтінін нақты бекітілген тарифтің жоқтығы қиындық туғызады.
Бұрындары су тұрақты түрде ағып тұрған екен. Мәдина Баймендинаның айтуынша, мамырдың 26-нан бері су 3-4 күнге сөндіріліп, кейде бір-екі күнге ғана берілген. (Материал жарыққа шыққан сәтте де су қайтадан өшірілгенін хабарлады). Сондай-ақ, Баймендина суға қатысты мәселені Айыртау аудандық әкімдігі «Саумалкөл жылу» ЖШС-нің 104 млн теңгеден астам қарызы болуына байланысты деп жеткізген. Артынша, елді мекенді сумен қаматамасыз етуді «Айыртау-Коммун-Сервис» ЖШС-ке тапсырғанын айтыпты.
Ауыл тұрғындары жаңадан келген «Айыртау-Коммун-Сервис» ЖШС-не деген сенімдерінің күпті екенін айтып отыр. Баймендинаның айтуынша, ғаламтордағы қолжетімді ақпарат көздерінде «Айыртау-Коммун-Сервис» компаниясына қатысты  шектеу мен санкциялық шаралар, құқықтық және қаржылық тәуекелдері мен шектеулер бар екен.
Сондай-ақ, Баймендинаның айтуынша, «Айыртау-Коммун-Сервистің» жұмысшылары 3 ай бойы жалақы ала аламай отыр екен. Алдағы мектепке не балаларын киіндіре алмай, не дүкендегі қарыздары мен алған несиелерін де төлей алмай отыр.
ОБРАЩЕНИЕ К Акимату Айыртауского района, ЖКХ и ТОО «Айыртау Коммун Сервис» Мы — простые работники коммунальной сферы, те, кто каждый день обеспечивает жизнедеятельность района. Уже третий месяц мы не получаем заработную плату. До сентября осталось десять дней. Как нам одевать детей в школу? Как платить за кредиты, алименты, лекарства? Как жить, когда нет ни копейки, а каждый день — это борьба за выживание? Мы не просим — мы требуем: верните нам то, что мы честно заработали. Вы кормите нас обещаниями, завтраками, отговорками. Но дети не питаются словами. Им нужны сапоги, тетради, еда. Нам нужны деньги, чтобы добираться на работу, чтобы не терять человеческое достоинство. Мы не безмолвные винтики — мы люди. И мы устали от молчания, от равнодушия, от бесконечного «ожидается финансирование». Где оно? Почему вы тянете время, когда каждый день — это унижение? Мы работаем во благо народа, но сами остались за бортом. Ваше бездействие — это предательство. Мы не хотим митингов, мы хотим справедливости. Верните нам зарплату. Верните нам право жить, а не выживать. Пусть это обращение станет последним криком, прежде чем МЫ ПОДАДИМ В СУД!  @Телеканал КТК  @ULYSMEDIA  @Еуразия Бірінші арнасы   МЫ ПРОСИМ ПОМОЩИ У ВАС СМИ!🙏🏼🙏🏼🙏🏼 SOS!  @madina_baimendi #акиматсаумалколь #саумалколь #ЖКХСАУМАЛКОЛЬ #АКИМАТСАУМАЛКОЛЬ #жкхсаумалколь
Саумалкөлдің кезекті бір мәселесі ол кәріз суларының тікелей барып Саумалкөлге құйылуы. Бұл ауылдың тұтастай экологиясына әсер етіп жатыр екен. Саумалкөлден балық аулап күнелтіп жүрген жұртшылық та көлдің уланып жатқанын айтыпты.
ОФИЦИАЛЬНОЕ ОБРАЩЕНИЕ   от Баймендиной М.М   по факту экологического бедствия, вызванного разливом нечистот из отстойника МКР. 📍 1. География загрязнения и масштаб бедствия - Слив нечистот из отстойника МКР осуществляется в направлении населённых пунктов: Акан-Сере, Пышное, Комаровка, Лавровка, Антоновка. - В районе Лавровки образовалось озеро площадью в несколько гектаров на месте плодородных сельхозугодий. - По обеим сторонам трассы на Кокшетау — гектары погибших лесов, особенно берёзовые насаждения, что является прямым последствием многолетнего разлива нечистот. 🌲 2. Уничтожение природной среды - Много лет назад произошёл прорыв отстойника, в результате чего зловонные нечистоты затопили лесные массивы, овраги, дороги. - Поток нечистот доходил до здания дома инвалидов, проходил через овраги и асфальт, сливаясь в образовавшееся озеро. - Транспортные средства передвигались по слою нечистот, уровень которых доходил до середины колёс автобусов. - После этого инцидента леса погибли, образовались болота, нарушена экосистема региона. 🚧 3. Угроза инфраструктуре и сельскому хозяйству. - На участке трассы от Антоновки до Лавровки нечистоты подступают вплотную к дорожному полотну. - Ранее на этих землях выращивались сельскохозяйственные культуры — пшеница и другие. - В настоящее время земли непригодны для сельхозработ, что наносит ущерб продовольственной безопасности района. ⚠️ 4. Нарушения и отсутствие защитных мер - Вокруг отстойника должны были быть сооружены бетонные дамбы, однако эти работы не были выполнены. - Отстойник продолжает расширяться, создавая угрозу затопления близлежащих территорий. - Сброс нечистот осуществляется по подземным трубам из МКР, без должного контроля, фильтрации и очистки. 📌 5. Последствия и риски - Загрязнение охватывает значительную часть Айыртауского района. - Уничтожены лесные массивы, болота вытесняют сельхозугодья. - Существует реальная угроза затопления населённых пунктов, порчи инфраструктуры и дальнейшего разрушения экосистемы. 📣 Настоятельно требуется: - Проведение комплексной экологической экспертизы. - Срочное проектирование и строительство защитных дамб. - Привлечение к ответственности лиц, допустивших халатность. - Введение постоянного мониторинга состояния отстойника и канализационной системы МКР С уважением,   БАЙМЕНДИНА МАДИНА  @madina_baimendi #SOS #ecologiya #жалобасаумалколь #экологическаякатастрофаско #скосаумалколь
Мәдина Баймендина ауылдың осы мәселелеріне байланысты аудан, облыстық деңгейде барлық органдарға шағым жазып, сұрау салған екен.
Қазіргі уақытта Баймендина ауылдың оншақты белсендісімен қосылып осы мәселелер бойынша петиция жазып, 1000-ға жуық тұрғынның қолын жинағанын айтты. Енді соны ары қарай толықтырып президент аппаратына жіберуді жоспарлап отыр.
Біз осы мәселелерді жіпке тізіп Солтүстік Қазақстандағы Айыртау ауданына сұрау жолдадық. Байланысқа қатысты мәселенің бар екенін әкімдік мойындап отыр.
«Algoritm Ltd» компаниясының Саумалкөл аумағында орналасқанын растады.
Айыртау әкімдігі бұл жекеменшіктің кімге тиесілі екенін анықтап айтпады. Сонымен қатар, тұрғындардыға «Айыртау-Коммун-Сервиске» қатысты сенімдерінің күпті екенін сұрадық. Бізге келген ресми жауапта Айыртау ауданы әкімдігінің қаулысына сәйкес бұл компаниямен еңбек шарттары Enbek.kz порталы арқылы рәсімделгендігін жеткізді.
Сонымен қатар, әкімдік жаз мезгілінде суға қатысты мәселе болғанын да мойындап, қазіргі таңда қалыпқа келгенін жеткізді. (дегенмен, мақала жарыққа шыққан кезде де ауыл тұрғындары бізге суды әлі күнге ескертпей өшіріп тастап жатқандарын жеткізді).
Ал кәріз суларына қатысты Айыртау әкімдігі жауабын қысқа қайырды.
СҚО-дағы Саумалкөлдің тұрғындарын сандалтқан мәселелерді «Еститін үкіметтің» назарына ұсынамыз. Тұрғындардың байланыссыз отыруы, судың тұрақты болмауы мен  кәріз суларының Саумалкөлге зиян келтіріп жатқаны ешкімді бей-жай қалдырмас. Себебі байланыс, су, таза экология бұл жиырма бірінші ғасырда қарапайым қолжетімді дүние болуы тиіс. Тұрғындарды айлар бойы сандалтпай, мәселе тез шешімін табады деп үміттенеміз.
Orda.kz Саумалкөлдегі мәселені бақылап, алдағы уақытта ақпарат таратып отырады.",2025-08-21T09:48:53+05:00,2025-08-21T09:48:53+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/saumalkol_klzh_pozaprosy-2.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755274298_whatsapp-image-2025-08-04-at-22_12_03.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755274311_whatsapp-image-2025-08-04-at-22_12_17.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755278431_whatsapp-image-2025-08-04-at-22_18_46-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755278439_whatsapp-image-2025-08-04-at-22_18_47-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755278445_whatsapp-image-2025-08-04-at-22_18_47.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/saumalkol_klzh_pozaprosy-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/saumalkol_klzh_pozaprosy-2.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/snimok-jekrana-2025-08-15-v-21_58_53.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/snimok-jekrana-2025-08-15-v-21_59_28.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/whatsapp-image-2025-08-04-at-22_18_46.jpg;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-08/snimok-jekrana-2025-08-15-v-21_57_00.png;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-08/snimok-jekrana-2025-08-15-v-21_57_53.png;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-08/snimok-jekrana-2025-08-15-v-21_58_19.png,
9693f0adc99e7ffd0abfb02e18c3532b,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Пара алған»: Қытайда бұрынғы мемлекеттік компания басшысы өлім жазасына кесілді,"Қытайда бұрынғы мемлекеттік компания басшысы пара алғаны үшін өлім жазасына кесілді, деп хабарлайды Orda.kz.",investigations,https://kaz.orda.kz/para-algan-kytajda-buryngy-memlekettik-kompanija-basshysy-olim-zhazasyna-kesildi-136478/,"Қытайда бұрынғы мемлекеттік компания басшысы пара алғаны үшін өлім жазасына кесілді, деп хабарлайды Orda.kz.
Тергеу барысында анықталғандай, 2014–2018 жылдар аралығында ол түрлі жобаларға және корпоративтік қаржыландыруға «көмектесіп» 156 миллион доллар көлемінде пара алған.
2024 жылғы 28 мамырда сот оны өлім жазасына кесті. 2025 жылғы ақпанда берілген апелляция қанағаттандырылмады.
Қылмыстық істің материалдары Қытай Жоғарғы халық сотына жолданып, онда өлім жазасы түпкілікті бекітілді. Өйткені пара көлемі аса ірі, ал оның салдары ерекше ауыр деп бағаланды.
Айта кетейік, Түркістан облысында тойханада бұрынғы келінін соққыға жыққан ер адамға қатысты сот үкімі шықты.",2025-12-09T13:00:03+05:00,2025-12-09T13:00:03+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/f54ce6f9-0c09-4c83-90b1-d81ba34aed11.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/f54ce6f9-0c09-4c83-90b1-d81ba34aed11.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/f54ce6f9-0c09-4c83-90b1-d81ba34aed11.webp,
701161e6fd4921cf5d82473fdfac2df3,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Перизатты Димаш Құдайберген, Мәулен Әшімбаев және Ерлан Қарин қайырымдылық жолында қалай қолдады?","Астанада Biz Birgemiz Qazaqstan 2030 қайырымдылық қорының бұрынғы басшысы Перизат Қайратқа қатысты сот отырысы өтіп жатыр. Оған қор есебінен қайырымдылыққа бөлінген бір миллиардтай қаржыны жымқырды деген айып тағылып отыр. Сотта бұған дейін Алматының бұрынғы әкімі және Nur Otan партиясы төрағасының бұрынғы бірінші орынбасары Бауыржан Байбектің, сондай-ақ Біріккен Араб Әмірліктерінің патша әулеті өкілдерінің есімдері аталды. Алдағы уақытта бұлардан да басқа ел танитын есімдер жария болуы мүмкін.",investigations,https://kaz.orda.kz/perizatty-dimash-kudajbergen-maulen-ashimbaev-zhane-erlan-karin-kajyrymdylyk-zholynda-kalaj-koldady-133804/,"Астанада Biz Birgemiz Qazaqstan 2030 қайырымдылық қорының бұрынғы басшысы Перизат Қайратқа қатысты сот отырысы өтіп жатыр. Оған қор есебінен қайырымдылыққа бөлінген бір миллиардтай қаржыны жымқырды деген айып тағылып отыр. Сотта бұған дейін Алматының бұрынғы әкімі және Nur Otan партиясы төрағасының бұрынғы бірінші орынбасары Бауыржан Байбектің, сондай-ақ Біріккен Араб Әмірліктерінің патша әулетіндегілердің есімдері аталды. Алдағы уақытта аты елге мәшһүр басқа да адамдар жайлы естіп қалуымыз мүмкін.
Orda.kz редакциясы Перизат Қайраттың әлеуметтік желідегі жазбаларын зерттеп, оның кімдерден қаражат алғанын және ірі кәсіпкерлерге дәл осы қор арқылы қайырымдылық жасауға кімдер кеңес беруі мүмкін екенін анықтап көрді.
Biz Birgemiz Qazaqstan 2030 қоры (кей жазбаларда Biz Birgemiz Qazaqstan, Biz Birgemiz, BizBirgemiz деп те көрсетілген) 2021 жылғы 21 қазанда ресми тіркеуден өткен. Қордың бірнеше құрылтайшысы болған және олардың бәрі пандемия кезінде құрылған осы атауы мемлекеттік бастамадан шыққан BizBirgemiz еріктілер қозғалысына қатысы бар тұлғалар еді.
Қор құрылған кезде қозғалысты бірнеше ай бойы Перизат Қайрат басқарған. Кейбір ескі жазбаларда оның есімі қате «Қайрат Перизат» деп жазылған. Ол сол кезеңде Nur Otan партиясының белсенді мүшесі болған және жастар қанатындағы қайырымдылық істеріне жауапты қызмет атқарған.
Қор тіркелген соң, бір айдың ішінде Перизат Қайрат мұқтаж жандарға пәтер берілгенін атап, қайырымдылық кешін ұйымдастырды. Сол кеште Геннадий Головкиннің былғары қолғабы аукцион арқылы сатылып, алғаш рет қомақты қаражат жиналған болатын.
Жазбада қайырымдылық кешінде үш көпбалалы отбасыға пәтер кілті табысталғаны жазылды. Сонымен қатар кейінірек қылмыстық іс эпизодтарында аты аталған бір оңалту орталығы және сол кеште жиналған қанша қаржы екені көрсетілген.
A post shared by Perizat Kairat (@01pk)
Мөлдір ханым — MM Group Stroy компаниясының иесі Мөлдір Сүйіншәлі. Сонымен қатар жазбада негізгі демеушілер ретінде өзге құрылыс компанияларының жетекшілері де аталады. Бірі – Gpark құрылыс компаниясының иесі Ғабит Сәтмағанбетов. Екіншісі – SolarA құрылыс компаниясының бас директоры Әсел Жолмұқанова. Ол сол кеште Головкиннің қолғаптарын 10 миллион теңгеге сатып алған. Енді сол қаражатты қайтаруды талап етіп отырған компания. Олардың айтуынша, қолғаптар әлі күнге дейін компания кеңсесінде сақтаулы тұр.
Осы үш кәсіпкер туралы кейін Перизат Қайраттың инстаграм парақшасында басқа да қайырымдылық бастамалардың демеушілері ретінде атап, жазба жариялады. Сондықтан алдағы сот процесінде Gpark пен MM Group Stroy өкілдерінің есімдері тағы да аталуы мүмкін.
A post shared by Perizat Kairat (@01pk)
Айта кетейік, сол кеш туралы жазбада Biz Birgemiz Qazaqstan 2030 қоры тіпті хэштегтер қатарында да көрсетілмеген. Бұл — жазба жарияланған уақытта қордың аккаунтында бір ғана пост болғандықтан шығар. Жалпы, Перизат Қайраттың жеке парақшасымен салыстырғанда қордың инстаграм парағы белсенді жазбалар салып тұрмаған. Мысалы, онда 2022 жылдың қыркүйегі мен 2024 жылдың сәуірі арасында мүлде ешқандай жазба жоқ.
2022 жылдың қыркүйегіндегі жазба Қостанай облысындағы орман өрті кезінде зардап шеккендерге көмек көрсетуге арналды. Бұл туралы Перизат Қайрат жеке парақшасында арнайы жазба жариялаған.
20 тонна зат бір жүк көлігінің жүктемесіне тең болады. Бір ғана жүк көлігіне демеуші болған меценаттар саны көп. Тағы да сол MM Group Stroy және SolarA, MEGA-AGAT құрылыс компаниясы, Q Group ЖШС мен Magnum компаниясы. Перизат Қайрат Magnum иесі Азамат Османовқа жеке алғыс білдірген.
A post shared by Perizat Kairat (@01pk)
Нақты қанша қаржы немесе заттай көмек көрсетілгені туралы жазбада айтылмайды. Бірақ 15 шілдеде өткен сот отырысынан кейін, Перизат Қайраттың есеп-қисапқа онша жақсы емес екені белгілі болды.
2022 жылдың 26 желтоқсанында Астанада Біз біргеміз Fest атты іс-шара өтті. Бұл туралы Перизат Қайраттың әлеуметтік желідегі парақшасында қазір ешқандай жазба жоқ. Мүмкін, ол мұны салуды ұмытып кеткен болар. Ал бірге ұйымдастырғандардың бірі – Астана қаласы әкімдігі бұл туралы ұмытпаған. Қала әкімдігінің ресми сайтында осы оқиғаға арналған толыққанды баспасөз хабарламасы жарияланған.
Іс-шара расында да ауқымды болды. Өйткені Димаш Құдайберген күн сайын «Барыс Аренада» ән шырқай бермейді. Сол күні сахнада Димашпен бірге өзге де танымал өнерпаздар өнер көрсетті. Олардың қатарында Сенат төрағасы Мәулен Әшімбаев та болған еді.
Бұл сөздерден қор басшысының есепке шорқақ екенін байқауға болады. Себебі ол кезде қорға небәрі бір жыл екі ай ғана болған. Фестивальден нақты қанша ақша түскенін де Перизат Қайрат айтпаған.
2023 жылы Перизат Қайрат бар назарын Газа секторында зардап шеккендерге «көмек көрсетуге» бұрды. Оның қорына жүздеген миллион теңгенің қалай аударылғаны және БАӘ-нің патша әулетінің мүшелерімен достық қарым-қатынасы туралы мәліметтер алдыңғы сот отырысында айтылды. Бұл туралы материалымыздан оқыңыз.
Содан кейін 2024 жылдың сәуірінде су тасқынынан зардап шеккендерге көмек көрсету мақсатында Biz Birgemiz Qazaqstan 2030 қоры арқылы тағы да жүздеген миллион теңге аударылды. Сол кезеңде Kaspi.kz компаниясының бірінші рет 200 миллион, артынша тағы 500 миллион теңге аударғанын жұрт қызу талқылаған еді. Тергеу материалдарында бұл қаражат 620 миллион теңге деп көрсетілген.
A post shared by Perizat Kairat (@01pk)
Сонымен қатар, Jusan банк 300 миллион теңге бөлінгені белгілі болды. Сотта өзге де ұйымдардан жүздеген миллион теңге аударылғаны айтылды. Мәселен, «Стройконструкция» компаниясы 200 миллион теңге аударған.
Бұған қоса, қазақстандық банктердің мобильді қосымшаларында кез келген азамат қор шотына өз еркімен ақша аудара алатын мүмкіндік болған. Сот барысында Forte Bank-тің бір топ-менеджері жеке шотынан жарты миллион теңгеден астам қаражат аударғанын айтса, НЗМ (НИШ) оқушыларының ата-аналары тағы бір миллиондай теңге аударған. Нәтижесінде Перизат Қайрат су тасқынынан зардап шеккендерге екі миллиард теңге жиналды деп мәлімдеген.
2024 жылдың мамырында Перизат Қайрат Еуропа қайта құру және даму банкінің қор шотына бір миллион доллар аударғанын жазды.
A post shared by Perizat Kairat (@01pk)
Сол жазбадан кейін мына Перизат Қайраттың Дубайдағы Jumeirah Burj Al Arab қонақүйінің алдында түскен фотосы ең танымал сурет шығар.
A post shared by Perizat Kairat (@01pk)
Сол уақытта Astana Hub-тың ІТ мамандары Biz Birgemiz Qazaqstan 2030 қорының ресми сайтын тегін жасап берген. Бұл сайтқа Қайрат жиналған қаражат пен оның қалай жұмсалғаны жөніндегі есептерді орналастыруға уәде берген. Бірақ жоғарыда айтылғандай, есеп беру мәселесі Перизат Қайраттың әлсіз тұсы болған.
Orda.kz дереккөзі мәлім еткендей, қордағы миллиондаған қаржының бәрі ерікті түрде жиналған деуге келмейді. Кейбір меценаттарға «дәл осы қорға аудару ұсынылған». Бұл ұсынысты жеткізген Ақордамен байланысы бар шенеунік болған көрінеді.
Қайрат өз жазбаларында жоғары лауазымды тұлғаларды анда-санда атап, оларға алғыс білдіріп отырған. Ең жиі аталатын — Қасым-Жомарт Тоқаев, бірақ оның аты дипломатиялық сыпайылық тұрғысынан ғана көрсетілген. Ал одан төменірек лауазым иелерінің атының аталуы тегін болмауы мүмкін.
Кейбір шенеуніктерге Перизат Қайрат бір рет қана алғыс айтқан. Мысалы, Бауыржан Байбекті ол 2021 жылы өткен қайырымдылық кешін ұйымдастыруға көмектесті деп атап өткен. Бір жолы ол қазіргі президент көмекшісі Арман Қырықбаевты да атаған. Ол 2019–2022 жылдары Nur Otan партиясының хатшысы болған, ал 2024 жылдың наурызынан бастап Ақордада коммуникациялар бөліміне жетекшілік етеді.
Ал кейбір тұлғаларға Қайрат бірнеше рет алғыс айтып отырған. Мысалы, Ақордадағы ең ықпалды тұлғалардың бірі – мемлекеттік кеңесші Ерлан Қарин. Ол Президент кеңесшісі болып 2019 жылдың сәуірінен бері қызмет етіп келеді.
2022 жылдың 13 шілдесінде Перизат Қайрат Instagram-да Ерлан Қариннің оның Чэмпи есімді померан шпиці тұқымдас күшігін сипап тұрған бейнежазбасын жариялаған. Жазбада Қайрат бұл кездейсоқ жолыққандарын жазған.
A post shared by Perizat Kairat (@01pk)
30 шілде күні Перизат Қайрат АҚШ-та өткен Халықаралық дарындар олимпиадасынан алған әсерін айтып, әлеуметтік желіде жазба жариялады. Онда ол былай деп жазады:
A post shared by Perizat Kairat (@01pk)
Перизат Қайраттың алғысына ие болғандар қатарында биліктегі Nur Otan (қазіргі AMANAT) партиясының жоғары шенділері мен Астана әкімдігінің лауазымды тұлғалары бар. Мысалы, бұрынғы мәдениет министрі Асхат Оралов. Ол 2021–2022 жылдары Нұр-Сұлтан қаласы әкімінің орынбасары, ал 2022–2023 жылдары AMANAT партиясының атқарушы хатшысы болған. Сондай-ақ Ерлан Қаналимов – 2021–2023 жылдары қалалық мәслихаттың хатшысы, ал 2023–2025 жылдары Астана мәслихатының төрағасы. Ол да AMANAT мүшесі.
Дегенмен, Перизат Қайрат ең жиі алғыс айтатын тұлға – Астана қаласы әкімінің қазіргі орынбасары, ал бұған дейін Сарыарқа ауданының әкімі болған Есет Байкен. 2021 жылы жарты жыл бойы Перизат Қайрат оның қарамағында инвестиция тарту және әлеуметтік бағыт бойынша кеңесші болып қызмет еткен. 2022 жылы ол Байкен мырзаға Астанада жаңа мешіт ашқаны үшін алғыс білдірсе, 2024 жылы Дүниежүзілік көшпенділер ойындарында этноауыл ұйымдастырғаны үшін Байкен мен Қаналимовті мақтап жазды. Яғни қала әкімі Жеңіс Қасымбекті емес, бұрынғы басшысы болған орынбасарды ерекше атап өтті.
A post shared by Perizat Kairat (@01pk)
Перизат Қайратқа қатысты тағы бір дерек бар. Ескерту: Biz Birgemiz Qazaqstan 2030 қорына қатысы жоқ. Париждегі Паралимпиада ойындарынан қайтып келген спортшыларды әуежайда гүлмен қарсы алды. Бұл Перизат Қайратқа тиесілі Rebel Flowers гүл дүкенінен алынған гүлдер еді.
A post shared by Perizat Kairat (@01pk)
Перизат Қайраттың адамдардың іші бауырына кіріп, араласа алатын ерекше қабілетінің бар екеніне ешкімнің таласы жоқ. Ол – нағыз нетворкинг ( пайдалы келіссөз жасаудың) шебері еді. Ақтөбеден шыққан жас қыз елордалық элитаның да, қарапайым халықтың да сеніміне ие болды. Оның тек жақсы аты ғана емес, беделі де болды. Ал Қазақстанда беделді болу арқылы қомақты табыс табуға болады. Тіпті қайырымдылық саласында да кәсіпкерлер кімге қаржы берсе, майшелпектің біразы өздеріне тиетінін жақсы біледі. Алайда 2021 жылы бұл жағдайдың ұрлыққа, болмаса қылмыстық іс пен сот процесіне ұласатыны ешкімнің миына кіріп шықпаған еді.
Автор: Игорь Улитин",2025-07-17T18:04:36+05:00,2025-07-17T18:04:36+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/1752738410_1732090049_perizat-kajrat-kollazh-kopija.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1752749564_1752670403_ve78.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/1752738410_1732090049_perizat-kajrat-kollazh-kopija.webp,
6158493a0a0277ec68fc618ec7022780,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Радиация зобалаңы»: Қазақ жерін Ресей зымырандары әлі улап келеді,"Батыс Қазақстан облысының Бөкей ордасы ауданында 112 мүгедек бала бар, 400-дей адам радиация әсерінен мүгедек ретінде тіркелген. Бұл әлі өзекті мәселе болған соң, Orda.kz тілшісі сол ауданның тұрғыны, осы мәселі көтеріп жүрген Нағым Тәжімұратовпен жүздесіп, сұхбаттасып қайтқан болатын.",investigations,https://kaz.orda.kz/radiacija-zobalany-kazak-zherin-resej-zymyrandary-ali-ulap-keledi-126328/,"Батыс Қазақстан облысының Бөкей ордасы ауданындағы Капустин Яр полигонында Ресейдің әскери зымыран сынақтары жүргізіліп жергілікті тұрғындар экологиялық және әлеуметтік қиындықтарға тап болып жатыр. Зымыран сынақтарынан соң олардың қалдықтары Бөкей ордасы аумағына құлап, экология мен тұрғындардың денсаулығына әсер етеді. Өңірде 112 мүгедек бала бар, 400-дей адам радиация әсерінен мүгедек ретінде тіркелген.
Бұл әлі өзекті мәселе болған соң, Orda.kz тілшісі сол ауданның тұрғыны, осы мәселені көтеріп жүрген Нағым Тәжімұратовпен жүздесіп, сұхбаттасып қайтқан болатын.
Нағым Тәжімұратов — ауыл тұрғыны, экологиялық мәселелерді көтеріп жүрген белсенді. Оның айтуынша, 1952 жылы полигон құрылғалы тәуелсіздік алғаннан соң да, жергілікті халық түрлі қиындықтарға тап болып келеді. Себебі, бұл аймақты Ресейге 2030 жылға дейін жалға берді. Ол жергілікті билік пен министрліктердің жалға алған Ресей әскерилерінің келісімшартты бұзып, озбырлық танытып отырғанын қадағаламағанына наразы болып отыр.
Зымырандар құлап, жарылып, одан шыққан өрт пен жарылыстар жиі болып, шаруа қожалықтарына зиян келтірді. Оның айтуынша, 2022 жылы Ресейдің Украинаға қарсы соғысы басталғалы бері сынақтар саны күрт өсті. Негізгі мәселе болып отырғаны Ресей зымыран сынақтарының салдарынан жер асты суының ластануы, малдың ауыруып, қырылуы және адам денсаулығына да кесірі тиіп жатқаны.
Жерді КСРО кезінде де, 1952 жылы жалға берген. Тәжімұратовтың айтуынша,  бұл жағдайға ешкім бас ауыртқысы келмейді. Бөкей ордасы ауданында 7 округ бар. Тәжімұратов Темірмәсин ауылдық округіне қарасты Бөрілі ауылында тұрады.
Оның айтуынша, шаруа қожалықтарына акт берілмейді, дегенмен мал орнын алып, үйлерін салып дамытып отыр. Сондай-ақ, ол кеңестің осы жерге жүргізілген әскери зымыран сынақтары жайлы айтып берді.
Кеңес билігі 1952 жылы бұл жерді полигонға бергеннен кейін халықты жан-жаққа көшірді. Басқа аудандарға көшіргенде көлік жоқ, жаяулап, түйе арба болсын, ат арба, өгіз арба т.б. басып көшкен. Халық қырылып, ұрпағы қалды. Сондай-ақ, тұрғын жер асты суын ішіп үйренген халықтың жаңа жерге үйрене алмай, ағын суды ішіп ауырғанын, туған жерін аңсап, қайта көшкенін баяндап берді.
Нағым Тәжімұратов 1963 жылдары оқушы кезінде көшіп келіп жатқан халықты өз көзімен көргенін айтты. Сосын Оралдың айналасына, басқа аудандарға көшіріп жіберген кездер де болыпты. Үкіметтің бұйрығына қарсы шыққандарды отбасымен қоса бүтін бір ауылын Шымкент сияқты шалғай жерлерге көшіріп отырды.
Оның айтуынша қазір де «атайық деп жатырмыз» деп айтпайды. Ешқандай байланыс жоқ. Ракета түсті. Түскеннен кейін олардың өкілдері, маман эколог осыны қарап, тексеріп, қандай зияны бар екенін зерттемейді.
Оның айтуынша, осы мәселені көтеріп, мекемелерге барғанда көбі «бізге қатысы жоқ, біздің құзырымызға кірмейді» деп жауап қатыпты.
Оның айтуынша, Украинамен соғысты басталғаннан бері Атыраудың Сүйіндік деген асыл тұқымды қой өсіретін ауылына қарасты жерге де ракета түскен. Бірақ жарылмаған. Жеке қойды бағып жүрген жігіт көріп ауылдың әкіміне хабарлапты. Жергілікті полиция түскен орнына дереу лента тартыпты. Нағым Тәжімұратовтың сөзінше санэпидемстанция адамдары өздері жарып жіберген.
Оның сөзінше, Украинамен соғыс басталғалы снарядпен атып жатқан себебі – жаңа қару жарақ ойлап тауып, соны сынап жатыр. Тәжімұратов жиендеріне ракеталарды суретке түсіріп алуды тапсырған. Олар түсіріп жүргенде Ресейдің әскерилері келіпті. Бірақ артық ештеңе демей оларды бақылап жүріпті.
Нағым Тәжімұратов олардың осылай келісімшартта көрсетілгендей ескертпей, сынақтарын жүргізе беретінін айтты.
Оралдың айналасын су басқан соң Тәжімұратов Бейсен ауылынан 70 шақырым қашықта орналасқан аудан орталығына біраз уақыт бара алмағанын айтады. Ақыры бәрін көндіріп, осы іске бел шешіп кірісіп кеткенін баяндады.
Нағым Тәжімұратов экологтарды ертіп жүріп, зымыранның жарықшақтары түскен топырақ пен суға сараптама жасап, оның құрамындағы радиация көрсетілген мөлшерден 4 есе көп екенін анықтағанын айтты. Оның үстіне жерге түскен зымыран, оның жарықшақтары жерді тереңдігі 10-15 метр болатын ор қылып ойып тастайтынын айтты. Бұл өңірдің елі негізінен жер асты суын ішеді. Жерді қазса, суы көлкіп шыға келетінін айтты. Бұл сынақтар өтіп жатқанда су тасқыны кезінде жақын маңға түсіп, соны ішкен 5 мыңнан аса мал қырылып қалғанын айтты.
Былтыр 16 тамызда ракета түскенде ол Оралда болған. Жерлесі, журналист Нартай Аралбай хабарласуға жәрдемдесіп, экология министрінің бірінші орынбасарымен сөйлестіріпті. 20 минут бейнеқоңыраумен киік жөнінде, полигон жөнінде әңгімелескенін айтты. Сол бейнеқоңыраудан кейін облыстық экология хабарласқан. Облыстық санэпидемстанция да сөйлескен. Сөйтіп Нағым Тәжімұратов 3 қазанда сол жаққа баруды ұсынды. Өзі бастап баратынын айтыпты.
Сонымен Нағым Тәжімұратов санэпидемстанцияның 2 адамын, жер бөлімінің адамдарын шақырып, сол маңды көріп, тексеру жасатқан. Құрылғымен жасағансараптама нәтижесі мөлшерлемеден радиация 4 есе көп болып шықты. Бұл тамыз, қыркүйек, қазанда құлаған ракетаның анализ сараптамалары.
Бұл мәселені көтеріп, сараптама жасатып жүрген Нағым Тәжімұратовтан департамент полигонға кірмеуін сұрапты. Ал лаборатория бастығы облыстық прокуратура қоңырау шалды деген. Полигонның жеріне Ресейдің рұқсатынсыз кіруге болмайды деп ескерту жасапты.
Orda.kz осы мәселе бойынша Сыртқы істер министрлігі мен Экология және табиғи ресурстар министрлігінің басшылығына арнайы сұрақтар жолдады. Редакция алдағы уақытта бұл өңірдің экологиялық мәселесін өз назарында ұстап, ақпарат беріп отырады.",2024-08-15T18:47:32+05:00,2024-08-15T18:47:32+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/kollazh-jadernyj.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-15_15-04-20.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-15_15-04-49.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-15_15-04-54.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-15_15-05-24.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/kollazh-jadernyj.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/kollazh-jadernyj.webp,
f1721faf78f458cb7443e71ac5b7c2b1,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Ресейдің Украинамен соғысында 3 мыңға жуық қазақ қаза тапты,"Қыркүйек айында Украинадағы соғыста Батыс Қазақстан облысының екі тұрғынының қаза тапқаны туралы ақпарат пайда болды. Бірінің аты-жөнін жарияламады, екіншісі Айбек Рамазанов деп аталды.",investigations,https://kaz.orda.kz/resejdin-ukrainamen-sogysynda-3-mynga-zhuyk-kazak-kaza-tapty-127351/,"Қыркүйек айында Украинадағы соғыста Батыс Қазақстан облысының екі тұрғынының қаза тапқаны туралы ақпарат пайда болды. Бірінің аты-жөнін жарияламады, екіншісі Айбек Рамазанов екені белгілі болды. Заңды түрде олар қайтыс болған кезде Ресей төлқұжаттарын алғандықтан Қазақстан азаматы болып саналмайды. Бұл олардың Украинамен соғыста қаза тапқан үш мыңға жуық орыс этникалық қазақтарының тізіміне шартты түрде қосылғанын білдіреді. Бұл сандарды Orda.kz журналисіне сол тізімдегі еріктілердің бірі айтып берді.
Көбіне бұл еріктілермен хабарласуға кездейсоқ оқиға көмектесті. Ресей армиясының шығыны туралы ақпаратты жариялайтын telegram арналардың бірінде соғыста қаза тапқан үш этникалық қазақ – 46 жастағы ерікті және 19 жастағы екі жігіт: әскерге шақырылғандар немесе соғыс кезінде келісімшартқа отырғандар туралы хабарламалар жарияланды. Оларды жариялаған адамның аты-жөні де скриншоттарда пайда болды. Біз осы адамды тауып хабарластық.
Фотоны жариялаған азамат қазақ журналисі хабарласып жатыр дегенге бірден сенбей, алғашында тілдесуге құлықсыз болды.
Бірақ соңында ер адам сөйлесуге келісті, алайда өзінің аты-жөнін жарияламауды өтінді. Сондықтан оны Әлихан деп атаймыз.
Соғыс басталғаннан бері ол Ресей мемлекетінің аз ұлт өкілдерінің: буряттардың, тувалардың, қалмақтардың өлімі туралы көптеген мәліметтерді кездестіре бастаған. Ол сондай-ақ соғыста қаза болғаны туралы хабарларда алаңдатарлық жүйелілікпен көріне бастаған қазақтарға назар аударған.
Бүгінде соғыс басталғанына екі жарым жыл өтті және де  этникалық қазақтар арасындағы шығынды Әлихан жалғыз өзі есептемейді. Мұны өздері туралы ақпарат жарияламайтын халықаралық еріктілер тобы жасайды. Олар тек ашық дереккөздерді зерттейді.
Әлихан өлген қазақтар туралы статистикалық мәліметтерді, оның ішінде аймақтар бойынша аты-жөндері тізімін мезгіл сайын жариялап отырады. Шілдеде ол 2000-ға жуық өлі және 5000-ға жуық мүгедек деп жазған. Ал екі жарым айдан кейін қайтыс болғандар саны 3000-ға жуықтапы. Жалпы, ол кісінің айтуынша, соңғы бір жарым жылда тізім тез толықтырыла бастады, өйткені майданға жұмылдырылған және ерікті адамдар көбірек жіберіле бастады.
Жалпы 2020 жылғы халық санағы мәліметі  бойынша Ресейде 591 мың қазақ тұрады. Бұл санның көп болуы мүмкін деген де сөз бар (800 мыңнан 1,5 миллионға дейін). Бірақ біз ресми деректерге сүйенетін боламыз.
Ең «қазақи» өлке Астрахан облысы саналады. Онда бұл көрсеткіштің төрттен бір бөлігі тұрады – шамамен 150 мың адам. Ал дәл осы өңір қаза тапқан этникалық қазақтардың саны бойынша «Әлихан тобының» тізімінде көш бастап тұр. Шілде айының соңында бұл көрсеткіш 270-тен асты. Армия стандарттары бойынша бұл бір батальон!
Соғыста қаза тапқан ресейлік сарбаздардың тізімін жүргізетін BBC агенттігінің мәліметі бойынша, 2024 жылдың 20 қыркүйегіндегі мәлімет бойынша, қаза тапқандар арасында Астрахан облысының 582 тұрғыны бар. Бұл «Әлихан тобының» тізімі бойынша олардың жартысына жуығы этникалық қазақтар екенін білдіреді.
Бірақ, Астрахань этникалық қазақтардың өлімі ондаған, жүздеген шығынмен саналатын жалғыз облыс емес.
Бірақ тағы бір статистикалық салыстыру әсіресе қорқынышты. Соғыс басталғалы бері бірнеше ресурстар Украинадағы соғыста қаза тапқан ресейлік сарбаздарды санап келеді.
Бұл жоғарыда аталған BBC есептегіші, Mediazona порталы және украиналық Горюшко жобасы. Жалпы олардың саны айтарлықтай ерекшеленбейді - ашық дереккөздерге сәйкес 71–72 мың өлген.
Былтыр жазда Orda.kz сайтының бас редакторы Гүлнар Бажкеноваға берген сұхбатында журналист Евгения Балтатарова Украинадағы соғыста қаза тапқан Ресейдегі өзге ұлт өкілдерінің арасында қазақтар басым екенін айтқан болатын. Ал еріктілер жинаған ақпаратқа қарағанда, содан бері жағдай өзгерген жоқ.
Сонымен бірге, Әлиханды қоса алғанда, орыстардың соғыстағы шығынын санайтындардың бәрі нақты шығындардың көп болуы мүмкін екенін түсіндіреді, өйткені қаза тапқандардың барлығы белгілі бола бермейді.
Бірақ Ресей облыстарындағы қазақ қауымдастығының өкілдері осы қыруар шығынның бәрін байқап отыр ма? Orda.kz журналисі соңғы үш айда Астрахань, Саратов, Самара, Волгоград және Омбы қазақтарының әлеуметтік желідегі жазбаларын зерттеп,  қайтыс болған руластар туралы еш жерде  айтылмағанын байқаған. Тек «Астрахань қазақтарының одағы» тобында 7-қыркүйекте Курск облысында қайтыс болған 27 жастағы Радмир Зайнуллинге арналған 14 қыркүйектегі некролог бар.
Басқа әлеуметтік топтарда шығармашылық байқаулар, бауырсақ пісіру рецептері, Дүниежүзілік көшпенділер ойындары және Израильдің Палестина мен Ливанға жасаған шабуылдарына қатысты жазбалар бар. Тек соғыста өлген этникалық қазақтар туралы хабарлардан басқаның бәрі бар.",2024-10-01T14:29:16+05:00,2024-10-01T14:29:16+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/pogibshie_na_vojne_v_ukraine_kopija.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/3xtft60-jr8.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/87-z.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/astrahan-spisok.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/photo_2024-09-25_01-08-02.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/pogibshie_na_vojne_v_ukraine_kopija.webp,https://www.youtube.com/embed/jLjODx432TE?feature=oembed
17b5cb77d6f834b1d29cc56abb7aef8c,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Сәбилерді саудалау: Қазақстандағы заңсыз суррогат қызметі және Қытайдың бұған не қатысы бар?,Deutsche Welle зерттеуі Қазақстандағы суррогат ана бизнесінің заңсыз тетіктерін көрсетті – қытайлық тапсырыс берушілерге жұмыс істейтін бұл схема әйелдерді қорқыту мен мәжбүрлеуге негізделген деп хабарлайды Orda.kz.,investigations,https://kaz.orda.kz/sabilerdi-saudalau-kazakstandagy-zansyz-surrogat-kyzmeti-zhane-kytajdyn-bugan-ne-katysy-bar-133936/,"Deutsche Welle зерттеуі Қазақстандағы суррогат ана бизнесінің заңсыз жолдарын көрсетті. Қытайлық тапсырыс берушілерге жұмыс істейтін бұл істегі адамдар әйелдерді қорқытып, түрлі заң бұзушылықтарға барып отыр, деп хабарлайды Orda.kz.
Қазақстандық әйелдер суррогат ана болу туралы хабарландыруларды әлеуметтік желілерден тапқан. Онда оларға 6-8 миллион теңгеге дейінгі төлем, тегін баспана және ай сайын 500 доллар жәрдемақы уәде етілген. Ұйымдастырушыларға хабарласқаннан кейін әйелдермен мессенджер арқылы байланысқа шығып, жеке репродуктивті клиникаларға бағыт беріп отырған. Онда оларға тексеруден өту, кейін шетелге барып эмбрионды көшіру процедурасы ұсынылыпты. Олардың көпшілігі толыққанды заңды келісімшартқа қол қоймаған. Көп жағдайда делдалдар тек ауызша уәдемен шектеліп, заңды күші жоқ келісімдерге қол қойдырып алған.
Әйелдерді Қытайға, Камбоджаға немесе Лаосқа тасымалдаған, көбіне көші-қон ережелері сақталмағаны анықталды. Жәбірленушілердің бірінің айтуынша, оларды терезелері жабылған көлікпен апарып, телефонын алып қойған, ал ота жасауға арналған орын барынша құпия жерде орналасқан.
Ұрық жатырға салынған соң әйелдерді Қазақстанға қайта әкеліп, негізінен Алматыда жалға алынған пәтерлерге қадағалаушылардың бақылауында ұстапты. Оларға үйден шығуға тыйым салынған, ал медициналық тексерулер кейде құжатсыз келген дәрігерлер арқылы жүргізілген екен.
Оларды депортациялаймыз деп, шетелде жасырын аборт жасатамыз деп немесе қаржы жағынан қысым көрсетіп қорқытқан. Ерте босанған немесе ұрықта ақау анықталған суррогат аналарды делдалдар шартты бұзды деп айыптап, төлем жасаудан бас тартқан.
Бір жәбірленушінің айтуынша, босанған соң қалалық жүктілерге қарайтын орталықта баласын Қытайдан келген тапсырыс берушілердің «бала күтушілері» деп өздерін таныстырған адамдар алып кеткен. Оған, баласы өз атына тіркелгеніне қарамастан, «бас тарту» қағазына қол қоюға мәжбүрлеген. Мұндай жағдайлар жиі кездеседі, ал кейбір тапсырыс берушілер бірнеше суррогат анаға бір уақытта тапсырыс береді.
Онда нотариалды келісімшарттар, жүкті әйелдердің тіркелуі және биологиялық ата-аналары туралы ақпарат жоқ. Бір ұйым репродуктивті клиника ретінде емес, дәрі-дәрмек жеткізуші ретінде тіркелген.
Қорғаушылардың айтуынша, бұл халықаралық қылмыстық топ болуы мүмкін. Олар балаларды заңсыз саудалап, трансплантологияда пайдаланады. Қазақстан, Ресей, Қырғызстан, Грузия және Оңтүстік-Шығыс Азия елдерінде қызмет көрсетеді. Әйелдер делдалдардың бақылауымен шетелге жіберіледі. Шекарадан олардың емін-еркін өтіп, тексеріссіз шыққаны және делдалдардың жоғары лауазымды адамдарды атап сес көрсеткені т.б. әрекеттеріне қарасақ, бұл қылмыста да жемқорлық болуы бек мүмкін.
Ол Қазақстанда заңды түрде нотариалды рәсімделген, 10 миллион теңгеге дейін төлем жасап, толық медициналық бақылау арқылы суррогат ана болу мүмкіндігі бар екенін айтты. Алайда қытайлық тапсырыс берушілерге қызмет көрсететін делдалдар 20 миллион теңгеге дейін ақша алып, көп бөлігін өздерінде қалдырады, әйелдерге тек аз ғана үлес береді.
Адвокат Альбина Бекқұлова іс қозғалған соң мемлекеттік органдар тарапынан суррогат ана болуды жеңіл жүріске теңеген жағымсыз көзқарас танытқандар да болғанын айтты. Сонымен қатар, оның айтуынша, осындай заңсыз жол тек Алматыда ғана емес, Астана, Шымкент және Талдықорған қалаларында анықталған.",2025-07-25T12:00:25+05:00,2025-07-25T12:00:25+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/1753424151_chatgpt-image-24-ijul_-2025-g_-14_09_34.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/1753424151_chatgpt-image-24-ijul_-2025-g_-14_09_34.webp,
537b41726e0552f6ab4eb6468e216535,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Сағызша созылған дәрі-дәрмек жанжалы: миллиардтаған күдікті мемлекеттік сатып алуларға кім жауапты?!,"Қазақстанда дәрі-дәрмектерді сатып алу саласында тағы да жанжал өршіп тұр: Денсаулық сақтау министрлігіне ведомстволық бағынысты бірнеше мемлекеттік және жеке компаниялар аса ірі көлемдегі ақшаны ұрлады деген күдікке ілінді. Orda.kz деректері бойынша, тергеулер «СК-Фармацияға» және импорттық препараттарды отандық деп беретін және күмәнді мәмілелер жасайтын бірқатар басқа да құрылымдарға қатысты. Билік сотқа дейінгі тексерулерді растайды, бірақ егжей-тегжейі құпия.",investigations,https://kaz.orda.kz/sagyzsha-sozylgan-dari-darmek-zhanzhaly-milliardtagan-kydikti-memlekettik-satyp-alularga-kim-zhauapty-135459/,"Елімізде дәрі-дәрмектерді сатып алуға қатысты жанжал тағы да өршіп тұр: Денсаулық сақтау министрлігіне ведомстволық бағынысты бірнеше мемлекеттік және жеке компаниялар аса ірі көлемде ақша ұрлады деген күдікке ілінді. Orda.kz деректері бойынша, тергеулер «СК-Фармацияға» және импорттық препараттарды отандық деп беретін және күмәнді мәмілелер жасайтын бірқатар басқа да құрылымдарға қатысты. Билік сотқа дейінгі тексерулерді растайды, бірақ егжей-тегжейі құпия қалып, жауырды жаба тоқып жүрміз.
Биылғы тамыз айында редакция «отандық» кәсіптің жағдайына қатысты зерттеу материалын дайындады. Әңгіме құрылтайшылары офшорлық компания болатын ЖШС туралы. Бірнеше жыл бойы ол «СК-Фармация» глюкометрлері мен тест-жолақтарын сатқан. Кейіннен «Фармактив» ЖШС (глюкометрлер мен тест-жолақ өндіруші) медициналық қамтамасыз ету шеңберінде диабетпен ауыратындарды тауарлармен қамтамасыз етті.
Глюкометрлерді пайдаланушылар мен ҰҚК қазақстандық өндірістің дұрыстығына күмән келтірді. Сонымен «Фармактив» ЖШС қатысты екі бап бойынша сотқа дейінгі тергеу басталды.
Дәрілік зат шын мәнінде мемлекеттік және оны сатып алуға болады деген қорытындыны ДЗСҰО (Дәрілік заттарды сараптау ұлттық орталығы) береді. Мұндай деңгейдегі жалған сатып алу мен ДЗСҰО жіберген басқа да қателер редакцияны Қаржы мониторингі агенттігіне сұрау салуға итермеледі. Біздің білгіміз келгені: ДЗСҰО немесе «СК-Фармация» тексеріле ме?
Қыркүйек айында біздің сұрауымызға төмендегідей жауап келді:
Сонымен, Денсаулық сақтау министрлігінің ведомстволық бағынысты ұйымдары аса ірі көлемдегі бюджет қаражатын жымқырды деп күдікке тап болғаны белгілі болды. Дегенмен одан кейін еш ақпарат берілмеді.
Сондықтан үкіметпен өткен брифинг кезінде Orda.kz тілшісі іс қай ұйымдарға қатысты, қаражат пен қандай айла туралы сөз болып жатқанын анықтауға тырысты.
Денсаулық сақтау министрі Ақмарал Әлназарова оны былай түсіндірмекші болды:
Медициналық сақтандыру қорының төрағасы Айдын Құлсейітов те түсіндіріп көрмекші болды:
Біз «бұл тек жеке құрылымдар туралы ма», деп нақтыладық.  Құлсейітов 47 кеңсенің құрамына мемлекеттік ұйымдар да кіреді деп жауап берді.
Редакция осы жағдайдың қалай өрбитінін қадағалауды жалғастырады және көбірек егжей-тегжейлі нақтылау және өндірістен қандай дәрі-дәрмектерді алып тастағанын немесе енді сатып алмайтынын білу үшін уәкілетті органдарға жаңа сұрау жолдады.
Дегенмен «СК-Фармацияға» қатысты жанжал жиі болып тұрады. 2025 жылдың шілдесінде компания Бас прокуратураға берген мәлімдемелерінен кейін басшысын ауыстырды. Осыдан бір жыл бұрын Антикор кем дегенде сегіз қазақстандық компания тек отандық өнімді жеткізіп отырғандай көрсетіп, ал шын мәнінде қолғап, ине және басқа да шығынды шетелден әкелгенін анықтаған болатын.
Маусым айының соңында  мәжіліс депутаты Бақытжан Базарбек Бас прокуратураға осы жайға қатысты өтініш тапсыратынын мәлімдеді. Сонымен қатар, Базарбек бесінші сессияға дейін бақылаушы органмен тығыз жұмыс істеп, барлық процесті жеке өзі бақылауда ұстайтынын да айтты.",2025-10-12T15:03:51+05:00,2025-10-12T15:03:51+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1760256759_klzh_apteka_krisa.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1760256759_klzh_apteka_krisa.webp,
734b1429d98a3e875e49726821556712,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Саябырлаған активтерді қайтару ісі: Қазақстан олигархтардың мүлкін тәркілеуді неге тоқтатты?,"Екі жылдан астам бұрын, 2023 жылдың шілдесінде Қазақстанда заңсыз иеленген активтерді мемлекетке қайтару туралы заң күшіне енді. Сол кезден бастап біз бірнеше даулы оқиғаның куәсі болдық. Билікпен қақтығысқан олигархтар мұнай компанияларынан бастап қонақүй бизнесіне, сағат коллекцияларынан сақ дәуірінің алтынына дейінгі қазыналарын беріп, бостандығынан айырылмау үшін қолынан келгенді істеді. Алайда соңғы уақытта «заңсыз жиналған байлықты тартып алу» жайлы хабарлардың тасқыны сарқыла бастады.",investigations,https://kaz.orda.kz/sajabyrlagan-aktivterdi-kajtaru-isi-kazakstan-oligarhtardyn-mylkin-tarkileudi-nege-toktatty-134418/,"Екі жылдан астам бұрын, 2023 жылдың шілдесінде Қазақстанда заңсыз иеленген активтерді мемлекетке қайтару туралы заң күшіне енді. Сол кезден бастап біз бірнеше даулы оқиғаның куәсі болдық. Билікпен қақтығысқан олигархтар мұнай компанияларынан бастап қонақүй бизнесіне, сағат коллекцияларынан сақ дәуірінің алтынына дейінгі қазыналарын беріп, бостандығынан айырылмаудың қамын жасап бақты. Алайда соңғы уақытта «заңсыз жиналған байлықты тартып алу» жайлы хабарлардың арнасы сарқыла бастады.
Ел үшін аса маңызды оқиғаның себебін Orda.kz тілшісі анықтап көрді.
Қазақстандағы активтерді қайтару ісінің басты түйткілі ашықтықтың жоқтығы десек артық айтқандық болмас. Бас прокуратура жанындағы уәкілетті комитет әдеттегідей үнсіз. Олар мүлікті кімнен тартып алғанын жарияламайды, заң нормаларын алға тартады. Сондықтан «тақтан құлаған» қазақстандық алпауыттардың байлығы жөнінде толық мәліметті «ҚАБК» ЖШС атты қайтарылған активтерді басқаратын компанияның хабарламаларынан көбірек білуге болады.
ҚАБК өз жұмысы жайлы әлдеқайда толығырақ есеп береді. Бірақ оның міндеті басқа: мемлекетке қайтарылған мүлікті басқару, сату және жаңа иелеріне тапсыру. Ал комитеттің қызметі «бұлдыр», көпшілікке жария емес. Сол себепті екі мекеме «мысықтабандап әрекет ететіндей» әсер қалдырады.
Қаржылық сарапшы Расул Рысмамбетов бұл жайлы былай дейді:
Саясаттанушы Валерий Володин де активтерді қайтару ісі саябырлап қалғанын айтады.
Профильді комитеттің шетелде кімнің активін іздеп жүргенін (іздемей ме, іздемей ме) білу қиын. Ал ҚАБК-ның жұмысына көз жеткізіп көру оңайырақ. Себебі ол жиірек жарияланады. Бірақ ол да «трофей» байлықты мемлекет күткендей тиімді сата алмай отыр.
Ал қайтарылған активтерді басқару компаниясының сөзіне қарасақ, тәркіленген мүлік «заңдылық, ашықтық және тиімділік қағидаттарына сай» сатылып жатыр. 2025 жылдың басынан бері аукцион арқылы жалпы құны 296,8 млн теңге болатын 53 актив өткізіліпті. Көбіне бұл:
Биыл компания сатқан ең қымбат бұйымдардың қатарында — Patek Philippe World Time Chronograph Green Mecca Edition маркалы сағат бар. Ол аукционда 36,3 млн теңгеге өтті. Сондай-ақ Patek Philippe Nautilus сағаты 26,5 млн теңгеге сатылды. Ал әшекейлерге келсек, сақиналар, білезіктер, сырғалар мен өзге де әшекейлер топтамасы 36,1 млн теңгеге бағаланып, түгелдей жаңа иелеріне өтті.
Әшекейлер, сағаттар мен коллекциялық теңгелерді ҚАБК сатады. Бірақ кей тауарлар да сатып алушылар табылмағандықтан қайта-қайта аукционға шығарылады. Ал қазақстандық олигархтардан тәркіленген жылжымайтын мүлікке келсек, 2025 жылы небәрі екі нысан ғана сатылды. Біріншісі — Астанадағы Мұхамедханов көшесіндегі бейрезиденттік ғимарат, ол 96,8 млн теңгеге бағаланып сатылды. Екіншісі — Шамалған ауылының маңындағы жер телімі. Ол жақында 217 млн теңгеге сатылды. Ресми емес дерек бойынша, жер телімі кезінде Қайрат Боранбаевқа тиесілі компаниялардың біріне қараған.
Ал қалған нысандарға жаңа қожайын табу қиын болып отыр. Ең айқын мысал деп Карим Мәсімовтің зәулім сарайын айтсақ болады. Онда бассейн, диско-бар, театр және 30 бөлме бар. Алайда ешкім сатып алғысы келмейді. Тіпті мемлекет те оны өз балансында ұстаудан бас тартқан. Сарайдың бағасы әуелден-ақ 40 пайызға төмендетілгенімен, атышулы әрі қауіпті мұндай активке сатып алушы табылмай тұр.
Саясаттанушы Валерий Володин бұл құбылысты былай түсіндіреді:
ҚАБК-ның өзі атап өткендей, компания активтерді қайтарумен айналыспайды. Оның міндеті — тәркіленген мүлікті тиімді әрі ашық басқару (қажет болған жағдайда сату). Сол себепті нақты жоспарлы көрсеткіш те жоқ. Барлық 218 активтің ішінде аукцион тек Мәсімовтің сарайына қатысты ғана тоқтатылған. Себебі Астана қаласы әкімдігінен оны мемлекет меншігіне алу туралы ресми өтініш түскен.
Компаниядағылар сарайды сата алмау ҚАБК-ның беделіне нұқсан келтірмейді деп есептейді.
Алайда ҚАБК-ның жұмысына құрметпен қараған күннің өзінде, олигархтардан тәркіленген активтерді алатындай «қалтасы қалың» азаматтардың ат төбеліндей ғана екенін мойындау керек. Ал «сатып ал» деп менмұндалайтын активтердің бастан асатыны тағы бар.
2025 жылдың тамызының ортасына қарай Арнайы мемлекеттік қорға 25,8 млрд теңге түсті. Оның ішінде 24,7 млрд теңге — активтерді сатудан, ал 1,1 млрд теңге — оларды басқарудан (жалдаудан, дивидендтерден, депозит пайыздарынан және т.б.) түскен кірістер. Жалпы алғанда активтерді қайтару науқаны мемлекетке 1,2 трлн теңге пайда әкелді. Бұл оңай ақша емес. Дегенмен тағы да айта кетерлігі, олардың көбі өткен жылдардағы даулы істердің арқасында түскен.
Валерий Володин бұл жайлы ирониямен былай дейді:
Заң қазақстандық олигархтарға активтерді ерікті түрде қайтарып, адал тапқанын өзіне қалдыруға мүмкіндік береді. Бірақ тізімге ену үшін қойылған 45 млрд теңге шекті меже «әдеттегі күдіктілердің» аясын тарылтады. Сондықтан есептерде жаңа есімдер жоқ: мемлекет сұрай алатындардың бәрінен ақшасы мен мүлкін әлдеқашан сұрап үлгерген. Қазір мемлекеттік органдар кімнен не тәркілегенін емес, тәркіленген қаржыны қайда жұмсағанын көбірек айтады. Репутация тұрғысынан пайдалы болғанымен, бұл байлардың «тәбетін» тыя қоймайды.
Қаржылық сарапшы Расул Рысмамбетовтің пікірінше, Қазақстандағы активтерді қайтару науқаны іс жүзінде аяқталған. Оның ойынша, бастысы — шектен шықпау. Тек Қазақстаннан заңсыз шығарылған активтермен шектелу қажет.
Сарапшының айтуынша, активтерді қайтару тек шетелге шығарылған қаржы мен мүлікке қатысты болуы керек. Әйтпесе ел ішіндегі ірі бизнеске жүйелі қысым жасаудың билікке кесірі болуы мүмкін. Олигархтар жаппай офшорға кетіп, компанияларын шетелдіктерге арзанға сата бастайды.
Жаңа науқанға ілігуі мүмкін қазақстандық ірі кәсіпкерлер елден капитал шығаруға немесе шұғыл эмиграцияға бейімдік танытып отырған жоқ. Кеткісі келгендердің «қосалқы аэродромдары» әлдеқашан дайын. Бірақ олар негізгі кәсіпорындары мен мүлкін Қазақстанда ұстап отыр. Қазір оларды үркіту — болашаққа қиянат болады. Бұл да қайтару жұмысының бәсеңдеу себептерінің бірі.
Валерий Володин де бұл ойды қостайды. Бас прокуратура жанындағы комитет пен басқару компаниясы әлі де жұмыс істеп тұрғанымен, олар қатаң жазалаушы құралдан гөрі ірі кәсіпкерлерге «мемлекет барын ұмытпа» деп ескертіп қоятын құрылымға айналды.
Қазақстан үкіметінің активтерді қайтаруда ғана емес, өзге де мақсаттарын қаншалықты табысты орындап жатқаны жайлы біздің көлемді материалымыздан оқи аласыздар.
Автор: Никита Дробны",2025-08-20T09:00:58+05:00,2025-08-20T09:00:58+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1755616306_33064160-dfa0-4f7b-a668-bd0d14b6015f.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755616503_100-us-dollar-under-magnifying-glass-2025-03-18-20-33-33-utc.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755616581_1755499076_dom-masimova-kollazh-kopija.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1755616306_33064160-dfa0-4f7b-a668-bd0d14b6015f.webp,
de452b167214d74028c295154a88ec8a,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Саяхаттауға татитын ел»: Әлемдік журнал Қазақстан жайлы не жазды?,Әлемге әйгілі туристік басылымдардың бірі Dove Travel Қазақстанды өмірде бір рет болса да барып көруге татитын 10 үздік елдің қатарына қосты.,investigations,https://kaz.orda.kz/sajahattauga-tatityn-el-alemdik-zhurnal-kazakstan-zhajly-ne-zhazdy-125950/,"Әлемге әйгілі туристік басылымдардың бірі Dove Travel Қазақстанды өмірде бір рет болса да барып көруге татитын 10 үздік елдің қатарына қосты.
Dove Travel мақаласында Қазақстанның неліктен саяхаттауға тұрарлық ел екені жайлы кеңінен баяндады. Мақалада қазақ халқының бай мәдениеті мен ғасырлар бойғы дәстүріне баса назар аударылды.
Әрине, көшпелі өмірден сыр шертетін тарихымыз саяхаттауға тұрарлық ел деп мойындалуға мұрындық болып отыр. Мақалада Қазақстанның көркем табиғатының алуан түрлілігі де жазылды. Ұлан-ғайыр даламыздағы Маңғыстау сынды таулы өңірлері мен көркем жерлерінің суреттері журнал бетіне шықты.
Kazakh Tourism атақты туристік басылымға еліміздің енуі жайлы instagram парақшаларында пікір қалдырды.
Қазақстанда әлем елдерін таңдандыратын таңғажайып өңірлер жетерлік. Алматы қаласының маңындағы Шарын шатқалы, Көкшетаудағы Бурабай, Алматыдағы Көктетөбе сынды жерлері адамдар толассыз баратын көркем жерлер.
Статистикаға назар аударсақ, 2023 жылы Қазақстанға 9,2 миллион адам келіпті. Шетелдік қонақтардың тек 5,7%-ы саяхаттауға, қалғаны туыстарына келгені анықталды. Қазақстанға саяхатшылар негізінен Ресей, Қытай, Түркия және Үндістаннан келеді.
Халықаралық деңгейге мойындау Қазақстанның туристік саласының дамуына сүбелі үлес қосары анық. Dove travel — әлемдегі туризм жайлы ең атақты журналдардың бірі. Қазақстанның сол журналда үздік ТОП-10 елдің қатарында болуы әлемнің түпкір-түпкірінен туристерді тартатыны анық. Бұл сондай-ақ экономикаға, жергілікті бизнестің дамуына және қазақ мәдениеті мен тарихын әлемге танытуға болатын зор мүмкіндік.",2024-07-30T13:43:34+05:00,2024-07-30T13:43:34+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-07/sizes/1440x810/photo_2024-07-30_13-15-37.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-07/photo_2024-07-30_13-06-57.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-07/photo_2024-07-30_13-06-58-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-07/photo_2024-07-30_13-06-58-3.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-07/sizes/1440x810/photo_2024-07-30_13-15-37.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-07/sizes/1440x810/photo_2024-07-30_13-15-37.webp,
559a3691ff176a747fd3afc555b11051,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Сара Назарбаеваға қатысы бар компания Семей ядролық полигонының жерін алды,Үкімет бұрынғы Семей ядролық сынақ полигоны аумағындағы 71 гектар жерді алтын өндіруге берді. Жер учаскесін алған компанияның британдық бизнеспен байланысы бар.,investigations,https://kaz.orda.kz/sara-nazarbaevaga-katysy-bar-kompanija-semej-jadrolyk-poligonynyn-zherin-aldy-131802/,"Үкімет бұрынғы Семей ядролық сынақ полигоны аумағындағы 71 гектар жерді алтын өндіруге берді. Жер учаскесін алған компанияның британдық бизнеспен байланысы бар, бірақ оның артында көпке таныс есімдер жасырынған.
Orda.kz бұл іске Нұрсұлтан Назарбаевтың жұбайының қандай қатысы барын анықтады.
Премьер-министр Олжас Бектенов 27 наурызда Абай облысындағы бұрынғы Семей ядролық полигоны аумағында орналасқан 71,37 гектар жерді беру туралы қаулыға қол қойды.
Құжатқа сәйкес, учаске запас жер санатынан өнеркәсіп, көлік, байланыс және ауыл шаруашылығына жатпайтын мақсаттағы жерлер санатына, соның ішінде ядролық қауіпсіздік аймағына ауыстырылды.
Жер «Altyn Group Qazaqstan» ЖШС-ға 2028 жылғы 31 желтоқсанға дейін уақытша өтеулі жер пайдалану (жалға алу) құқығымен берілді. Учаске «Үлкен Қарашоқы» кен орнын игеру үшін пайдаланылады.
Сонымен қатар, компания жайылымдық жерлерді алып қою салдарынан туындаған шығындарды қолданыстағы заңнамаға сәйкес республикалық бюджетке өтеуге міндетті. Қаулы қол қойылған күннен бастап күшіне енді.
Egov.kz мәліметтері бойынша, Altyn Group Qazaqstan Лондонда тіркелген A Gold Plc кәсіпорнының құрамына кіреді. ЖШС 2019 жылдың 17 мамырынан бері нарықта жұмыс істейді және шағын кәсіпорындар санатына жатады (51–100 қызметкер). Негізгі қызмет түрі — бағалы металдарды өндіру және игеру.
Altyn Group Qazaqstan-ның алғашқы басшысы ретінде Сырбай Ералы тіркелген. Компания құрылған сәттен бастап бюджетке 224 664 178,51 теңге салық төлеген.
Сондай-ақ, Altyn Group Qazaqstan бас компаниясы туралы да мәліметтер анықталды. Ашық деректерге сәйкес, A Gold Plc компаниясы Лондонда тіркелген және 1997 жылдан бері жұмыс істейді. Бұл — Қазақстан аумағындағы ең ірі алтын өндірушілердің бірі. Компания 3,47 миллион унция алтын қоры бар Секисовское алтын кен орнына және республиканың солтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан Тереңсай учаскесіне иелік етеді.
Компанияның құрылтайшылары мен директорлар кеңесінің құрамы туралы ақпарат ресми сайтында көрсетілмеген. Алайда, Ұлыбритания үкіметінің сайтында A Gold Plc-ның Асаубаевтар әулетінің бақылауында екені көрсетілген.
Қазіргі уақытта британдық компанияның директорлар кеңесіне Айдар Асаубаев, Қанат Асаубаев, Санжар Асаубаев, Мәриям Бурибаева, Владимир Школьник, Ашар Куреши және Эндрю Чарльз Терри кіреді. Ал хатшы қызметін Раджиндер Сингх Басра атқарады.
Асаубаевтар әулеті — Қазақстанда кеңінен танымал отбасы және елдің тұңғыш президенті Нұрсұлтан Назарбаевпен туыстық байланысы бар. Айдар Асаубаевтың жұбайы Ләззат — Сара Алпысқызының жиені (яғни, ол бұрынғы бірінші ханымның әпкесі Тұрымтай Қонақаеваның қызы).
Бірнеше жыл бұрын Асаубаевтар әулетінің бизнесі сот дауына ұшырады. 2022 жылы Алматы соты тау-кен және банк салаларында активтері бар Асаубаевтарға қарсы Zhanros Drilling компаниясының талабын қанағаттандырудан бас тартты. Талапкердің айтуынша, Асаубаевтар бақылайтын компаниялар банкротқа ұшыраған «Манаш Петролеум» мұнай компаниясын сатып алып, несие берушілер алдындағы 535 миллион теңге қарыздан құтылды.
Сондай-ақ, отбасы KazakhGold компаниясына қатысты ауқымды халықаралық жанжалдың орталығында болды. Оларға еурооблигацияларды заңсыз шығару, жалған келісімшарттар жасау, ақпаратты бұрмалау айыптары тағылды.
Лондонның Жоғарғы соты отбасының 500 миллион долларлық активтеріне, соның ішінде шоттарға, акцияларға және люкс автомобильдерге тыйым салды. Отбасының төрт мүшесіне Ұлыбританиядан шығуға тыйым салынды, ал бесіншісі — Айдар Асаубаев — кейбір деректер бойынша, Астанада жасырынған.
Қазақстанда да KazakhGold компаниясының 187 миллион долларлық акцияларын иемдену бойынша қылмыстық іс қозғалды. Асаубаевтар отбасы айыптауларды жоққа шығарды, ал кейінірек Қазақстан билігі компания акцияларын беру жөніндегі мәміле бойынша барлық рұқсаттарды кері қайтарды.
2020 жылдың тамызында Сардиния жағалауында 50 метрлік сәнді Lady MM яхтасы өртеніп, суға батып кетті. Бортта Қазақстан азаматтары болған. Ақпаратқа сәйкес, кеме Асаубаевтар отбасына тиесілі болған.
Яхта Канат Асаубаевтың марқұм жұбайы Маруся Маралқызының құрметіне аталған. 2003 жылы салынған кеме офшорлық Джорджтаун портына (Кайман аралдары) тіркелген және оның құны 9,5–15 миллион еуро аралығында бағаланған.
Отбасы яхтаны коммерциялық мақсатта да пайдаланып, оны аптасына 300 мың еуроға дейінгі бағада жалға берген. Өрт шыққан кезде бортта сегіз қазақстандық болған, олар ықтиярхатқа немесе шетелдік паспорттарға ие болған деп болжануда, өйткені сол кезеңде Қазақстаннан келген туристер үшін Италияға кіруге шектеулер қолданылған еді.",2025-03-31T17:21:30+05:00,2025-03-31T17:21:30+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/ovapypvi.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/maraitata.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/rviaruiavocusssss.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/ovapypvi.webp,
d3f50ba3fbefa59d1f84079addfec2a5,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Сәтбаев қаласында қызметкерлерді пышақпен қорқытқан ер адам ұсталды,"Сәтбаевта техника дүкеніне келген ер адам  қызметкерлерге қарап пышағын бұлғап, балағат сөздер айтқан, деп хабарлайды Orda.kz.",investigations,https://kaz.orda.kz/satbaev-kalasynda-kyzmetkerlerdi-pyshakpen-korkytkan-er-adam-ustaldy-136462/,"Ұлытау облысындағы Сәтбаев қаласында техника дүкеніне келген ер адам қызметкерлерді пышақпен қорқытып, балағат сөздер айтқан. Ер адамды полиция ұстады, деп хабарлайды Orda.kz.
Ер адам қызметкерлерді қорқытқанымен қоймай, өзінің тамағына да пышақ тақап үлгерген. Сауда орнындағы қызметкерлер өздерін де, басқаларды да қорғауға, сонымен қатар, ер адамды далаға шығармауға тырысты. Кейін ер адам қашып кетті.
Жергілікті тұрғындар дәл осы адам бұрын жасөспірімге шабуыл жасағанын айтты. Бейресми ақпаратқа сәйкес, оның психикалық ауытқуы болуы мүмкін.
Полиция күдіктінің ұсталғанын растады. Оған қатысты қылмыстық іс қозғалды.
Айта кетейік, Алматыда 7 желтоқсан күні бірнеше көлік пен жолаушылар автобусы апатқа ұшырады.",2025-12-08T13:30:08+05:00,2025-12-08T13:30:08+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/a02af5f9-c16a-4617-a548-38d01a4c12b1.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/a02af5f9-c16a-4617-a548-38d01a4c12b1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/a02af5f9-c16a-4617-a548-38d01a4c12b1.webp,
dc60f0dd714a78c4d5540d2fb0aaf6e8,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Семейдің қасіреті: Ядролық сынақтың құрбандары өздеріне өздері өтемақы төлеп отыр ма?,29 тамыз... Қазақстанда бұл күні халық Семей ядролық сынақ полигонының жабылғанын еске алады.,investigations,https://kaz.orda.kz/semejdin-kasireti-jadrolyk-synaktyn-kurbandary-ozderine-ozderi-otemaky-tolep-otyr-ma-134601/,"29 тамыз... Қазақстанда бұл күні халық Семей ядролық сынақ полигонының жабылғанын еске алады. Дәл осы күні 1949 жылы алғашқы кеңестік атом бомбасы қазақ жерінде жарылды. Екі күннің арасында 40 жыл жатыр. Жүздеген жарылыс, миллиондаған қираған тағдыр. Бірақ ең сорақысы – сол қасіреттен қорғау үшін қабылданған заң онжылдықтар бойы керісінше жәбірленушілердің өздеріне қарсы жұмыс істеп келеді. Өтемақы мардымсыз, жеңілдіктерге қол жетпейді. Былай қарасаң, шын мәнінде адамдарға мемлекет салған салық арқылы сол ақшаны қайта шығарып отырған секілді.
Orda.kz осы мәселенің себебін анықтап, қалай шешуге болатынын анықтап көрді.
Полигонда жер үстінде де, жер астында да, ауада да, тіпті су қабаттарының қасында да 460-тан астам ядролық, термоядролық және сутектік жарылыс жасалды. Оның зардабы тек полигон шекарасында қалып қойған жоқ. Радиоактивті бұлттар мен газ, шаң-тозаң төрт облыстың кең аймақтарына жайылып, жерді де, суды да улады.
Кеңес физигі Игорь Головиннің естелігінен:
Саңырауқұлақ тәрізді ядролық жарылыс — 1949 жылы 29 тамызда Семей ядролық сынақ полигонында РДС-1 құрылғысының алғашқы жерүсті жарылысы. РФЯЦ-ВНИИЭФ мұрағатынан.
Сол күннен бастап қазақ даласы ядролық сынақтың құрбандығына айналды.
Семей өңірі түгелдей Павлодар, Қарағанды, Шығыс Қазақстан облыстарының көп бөлігі радиацияға тап болды. Бүгінде зардап шеккендер саны шамамен 1,5 миллион адам деп есептеледі. Бірақ ресми реестрде олардың тек 30 пайызы ғана бар. Тіпті 1,5 миллион адам тіркелсе де, тарихи шындықты ашып, ондай зобалаңның шынайы көрінісін бағамдауға келмейді. Өйткені шын зардап шеккендердің саны әлдеқайда көп.
Әлеуметтанушы, Абай облысындағы ғалым Алексей Коноваловтың пікіріне қарасақ:
Қазақстанда болса, Коноваловтың зерттеулеріне сүйенсек, осы онжылдық басында Семей тұрғындарының 55 пайызының қолында полигон куәлігі болмаған. Демек, олар ешқандай жеңілдікке үміттене алмайды. Ал ауыл халқының жағдайы одан да мүшкіл.
Полигон жабылғанына отыз жылдан асты. Бірақ өтемақы жүйесі әлі де әділетсіз: құжаттар жетпейді, төлемақы мардымсыз, жеңілдік тек қағаз жүзінде ғана. Жүйенің қисынсыздығы сонда – зардап шеккен халыққа мемлекет өтемақы төлеп отырғандай көрінгенімен, шын мәнінде олар өздерінің салығы, еңбегі арқылы сол өтемақыны тағы да өз қалталарынан шығарып отыр.
Біз азаматтық белсенді, «ДОМ» қоғамдық бірлестігінің төрайымы, «Полигон-21» қозғалысын құрушылардың бірі Майра Әбеновамен тілдестік. 2023 жылдан бері ол – полигон зардаптарын жою мәселесімен айналысатын ведомствоаралық комиссиядағы Семейдің өкілі (комиссияға экология вице-министрі төрағалық етеді).
Майра Жамантаевнамен біз жолыққанда қатты күйзеліп, еңсесінің түскенін байқадық. Себебі қала билігі белгісіз себеппен әйелдердің тағдырын баяндайтын қысқаметражды деректі фильмнің көрсетіліміне рұқсат бермеген екен.
Осы оқиға біздің әңгімемізге бірден реңк берді. Жай ғана мерейтой емес, бүгінгі күннің ең өзекті мәселесі – полигонның қасіреті жайлы сөз қозғалды.
Майра Жамантаевна 2021 жылдан бері Семей ядролық сынақ полигонынан зардап шеккендерді әлеуметтік қорғау заңнамасын қайта қарауға күш салып келеді. Полигон тақырыбына ол алғаш рет 2011 жылы, жабылудың 20 жылдығы қарсаңында ден қойған. Сол кезде семейліктер заңға түзету енгізу қажеттігін анық сезінді. Бірақ кейінірек ауыр қазаларды бастан кешкенде барып осы істі қолға алды.
Полигон зардабын тартып келе жатқан жандардың тағдырын өзгертуге кедергі болып отырған негізгі мәселе – 1992 жылы қабылданған «Семей ядролық сынақ полигонындағы жарылыстардан зардап шеккен азаматтарды әлеуметтік қорғау туралы» заң . Қағаз жүзінде қорғауға тиіс құжат іс жүзінде жұмыс істемей отыр.
Алғаш естігенде бұл заң шынымен түсініксіз көрінеді. «Құрбандардың құқығын қорғауға арналған заң неге олардың өздеріне кедергіге айналған?» деген ой сап ете қалады. Бірақ Майра Жамантаевнаны тыңдаған сәтте мәнісін түсіне бастадық.
Мәселен, өтемақы жайын алайық. 90-жылдары қабылданған бастапқы есеп бойынша, әрбір адамға жылдар бойғы төлем ең төменгі жалақы көлеміне (МЗП) байланысты белгіленген еді.
Айырмашылықты түсіну үшін: 2025 жылы Қазақстанда ең төменгі жалақы (МЗП) — 85 000 теңге. Ал айлық есептік көрсеткіш (МРП) — небәрі 3932 теңге. Айырмасы жиырма екі есе!
Мәселе тек өтемақымен шектелмейді. Зейнетақыға қосылатын үстемақы мен экологиялық төлемдер де төрт түрлі аймаққа бөлінген: төтенше, ең жоғары, жоғары және ең төменгі қауіп аймақтары.
Бұл жайт заңдағы тағы бір түсініксіз тұсты ашып береді. Төлем мен жеңілдік адамның қай аймақта тұрғанына тікелей байланысты. Бірақ неге екені белгісіз, Семейге «жоғары қауіп» мәртебесі берілген. Ал бұрынғы зерттеулерге сүйенсек, қаланың айналасы түгел «ең жоғары қауіп» аймағына жатады.
Майра Жамантаевнаның пайымдауынша, 90-жылдары заң бірнеше рет қайта жазылған. Басты мақсат — өтемақының мөлшерін барынша азайту. Әуелі материалдық-өндірістік қорлар (МӨҚ) және АЕК-ге ауыстырды. Одан кейін облыстың ең ірі қаласы Семейдің мәртебесін төмендетті. Соның салдарынан мұндағы тұрғындардың өтемақысы да азайды. Сөйтіп мемлекет бюджет шығынын «үнемдеді».
«Сиқыршы». Иероним Босхтың картинасы
Өтемақы мәселесі күрделі әрі көпқырлы. Жалақыға қосылатын үстемақы жұмыс берушінің мойнына жүктелген.
Осылайша, полигоннан келген залал үшін төленетін өтемақыны мемлекет те, бизнес те толық көлемде өтемейді. Шын мәнінде, оны семейліктер өз қалтасынан төлеп отыр. Бағасы қымбаттаған тауар мен қызметті сатып алу арқылы. Бұл — онсыз да әл-ауқаты төмен қалаға қосымша салмақ түсіреді. Мұндай жолдың қаншалықты әділеттілігі бар?
Майра Әбенованың айтуынша, уақыт өте келе заң өзінің әуелгі күші мен мағынасынан айрылды. Әр енгізілген түзету жеңілдіктерді көбейткен жоқ, керісінше, азайтып жіберді. Құқық қорғауға арналған нормалар қысқарып, заң салған шеңбер тарылып барады. Кейде әдейі көз жұмғандай әсер қалдырады.
Мәселенің түпкі өзегі тек төлемнің көлемінде емес, заңның өз логикасында жатыр. Қорғауға тиіс құжат, керісінше, қайшылық пен теңсіздіктің көзіне айналған. Жарты ғасырға жуық қасірет шеккен халық әлі күнге өз құқығын дәлелдеумен әлек.
2021 жылғы конференцияда «Полигон 21» қозғалысының белсенділері үш негізгі бағытты ұсынды.
Біріншіден — Семей облысының мәртебесін қайтаруды талап етті (бұл орындалды).
Екіншіден — қордаланған мәселелерді шешуді тұрақты даму бағдарламасы арқылы жүргізу қажет деді. Ол үшін мемлекеттік комиссия құрылуы керек деген талап қойылды. Бұл комиссия да жасақталды, оның құрамына үкімет деңгейіндегі шенеуніктер кірді.
Үшінші бағыт — жаңа заң қабылдау. Ол әділ, шын мәнінде зардап шеккендердің сұранысына жауап беретін заң болуы шарт.
Заңға қатысты сын қанша көп болса да, белгілі бір «пайдасы» бар екенін айта кету керек. Былайша, айтқанда, қарлығаштың қанатымен су сепкендей...
2023 жылдың 23 тамызында БАҚ-та Астанада полигоннан зардап шеккендерге бір реттік әлеуметтік көмек көрсетілетіні хабарланды. Қала әкімдігінің дерегінше, төлем көлемі — 2,5 АЕК, яғни шамамен 10 мың теңге.
Бұл көмек үш мыңға жуық адамға беріледі. Олардың бәрі Семей полигонынан зардап шеккендер ретінде ресми мойындалған, статусы расталған адамдар. Бұған дейін олар бір реттік өтемақы алған болатын. Сонымен бірге, әкімдік олардың ақылы автотұрақтарды тегін пайдалану құқығы болатынын мәлімдеді.
Мұндай «жеңілдіктерді» қалай бағалауға болады? Ол оқырманның еншісінде.
Автор: Илья Бороховский",2025-08-29T18:30:12+05:00,2025-08-29T18:30:12+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1756470100_photo-1.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1756472955_5a802931183561ca268b.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1756474235_20250828_113625.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1756474434_2025-08-28_21-00-55.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1756474484_conjurer_bosch.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1756470100_photo-1.webp,
f171131f9b1d6c8f0ebfbb46a4009514,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Шетел асқан миллиардтар: Қазақстандық олигархтардың шетелдегі мүлік үшін тартысы,"«Жаңа Қазақстан» белгілі бір адамдар үшін нағыз байлықтың көзіне айналды. Элита өздерінің капиталы мен байлығын шетелде көбейтіп, молшылыққа белшесінен батып жатыр.",investigations,https://kaz.orda.kz/shetel-askan-milliardtar-kazakstandyk-oligarhtardyn-sheteldegi-mylik-yshin-tartysy-136317/,"«Жаңа Қазақстан» белгілі бір адамдар үшін нағыз байлықтың көзіне айналды. Элита өздерінің капиталы мен байлығын шетелде көбейтіп, молшылыққа белшесінен батып жатыр. Orda.kz Ким әулеті мен Құлыбаевтардың Англиядағы сәнді жер үйлері мен билікпен қақтығысқан кездері туралы баяндайды.
Бұрынғы олигархтар байыған үстіне байып, ықпалын арттырып келеді. Неліктен «бұрынғы» деп отырмыз? Әрине, олар қазірдің өзінде шалқып жүр. Дегенмен оларды «Қаңтарға дейін» және «Қаңтардан кейін» деп бөледі. Мысалы, Вячеслав Ким осы үш жылдың ішінде байлығын үш есе арттырды — 2 миллиардтан 7,1 миллиард долларға дейін. Ол тұрақты түрде Қазақстанның ең бай кәсіпкерлерінің Forbes рейтиңгінде ойып тұрып орын алған алпауыттардың бірі.
Кимге капиталын көбейтуге әйелі Татьяна көмектеседі. «Выход к морю» арнасы құжаттарды жариялады: 2021 жылы Қазақстанның ең бай азаматтарының бірі әйелінің Суррей графтығында орналасқан Wishanger Manor атты мүлкін 20 миллион фунт стерлингке сатып алғанын дәлелдейтін құжаттар бар. Бұл Англияның тарихи ауылында орналасқан тарихи үй. Моңғол шіркеу монастырлары бұрын осы жерде тұрған.
Жер аумағы өте кең — 16 гектардан астам. Мұнда тек үй ғана емес, ормандар, тоған, бассейн, теннис корты және күзет үшін жеке коттедж бар. Бірақ бұл басы ғана. Бұған қоса, Татьяна Ким делбешісіне де үй сатып алған. Дегенмен оның құны әлдеқайда төмен — 1,6 миллион фунт стерлинг.
Ким мүлкін жөндеуді қолға алған кезде бұл шалқып жүрген өмір тоқтады. Британ билігі оның жоспары табиғатқа зиян тигізуі мүмкін деп есептеді. Мысалы, әртүрлі ұшқыш жыртқыштарды, соның ішінде жарқанаттардың санын азайту қаупі бар деп тапты. Мемлекеттік қызметкерлерге 2,5 метр биіктегі ағаш қоршау да ұнамады. Оны тым биік деп, «томаға тұйықтық сезімін тудырады» және «табиғатқа сәйкес келмейді» деп бағалады. Инспектор алып қабырғаны бұзуды талап етті. Солай дау басталды.
Ким қоршау өзінің қауіпсіздігі үшін қажет деп талап етті. Ол апелляцияға жүгінді. Соңында британдықтар біршама келісімге келді: қоршауды қалдыруға рұқсат берілді, бірақ биіктігін бір метрге түсіру талап етілді.
Суррейдегі мүлік — тек Кимдер отбасының Англиядағы активтерінің бір бөлігі. Лондонның беделді Мэйфэйр ауданында Татьянаға екі пәтер тиесілі, олардың құны — 25,7 миллион фунт стерлинг.
Назарбаевтың күйеу баласы Тимур Құлыбаевтың да Англияда жылжымайтын мүлкі бар. 2007 жылы ол бұрынғы ханзада Эндрюдің үйін — Sunninghill Park ғимаратын сатып алды. Бағасы 19,7 миллион доллар болды, яғни сұраған бағадан төрт миллион долларға қымбат. Кейін бұл үй бұзылып, оның орнына 14 жатын бөлмесі бар жаңа сарай салынды.
Сол уақытта Назарбаевтар отбасы Челсидегі пәтерлерді, Bishops Avenue мен Хайгейттегі сарайларды сатып алуды жалғастырды.
Британдық The Guardian басылымының жазуынша:
Британдық Chatham House аналитикалық орталығының баяндамасында қазақстандық элита сатып алған 34 жылжымайтын мүлік нысаны көрсетілген, олардың жалпы құны шамамен 530 млн фунт стерлинг.
Зерттеушілер атап өткендей:
Айтпақшы, Құлыбаевтар да Кимнің әулеті сияқты биік қоршауларға байланысты билікпен  дауласқан. Тек Англияның ауылында емес, Испанияда. Онда отбасының Коста-Брава жағалауында вилласы бар. Испания билігі мен тұрғындары үй иелері жолды қоршаумен жауып, Жерорта теңізіне апаратын тропаны жапқанына қатты наразылық білдірді. Билік қоршауды бұзуды және жолды ашуды талап етті.
2022 жылғы қаңтар оқиғасынан кейін британдық депутаттар Қазақстандағы байлықты заңсыз шығарып алу туралы ашық сөйлей бастады. Парламентте Лондон қазақстандық бай адамдардың ақша жасыруы мен заңсыз айналымға салуына қалай ыңғайлы орынға айналғаны жөнінде қызу пікірталас өтті. Бұл тақырыпты Лейбористік партиядан сайланған депутат Маргарет Ходж көтерді.
Депутаттың айтуынша:
OCCRP зерттеушілері Назарбаевтар отбасының қорлары арқылы 7,8 миллиард доллар көлеміндегі активтерді бақылап отырғанын анықтады. Бұл активтердің кейбірі британдық Jusan Technologies Ltd компаниясына, ол Қазақстандағы Jusan Bank-тің бұрынғы иесі болып тіркелген компанияға байланысты. Кейін бұл банк Вячеслав Кимнің бақылауына өтті.
Ходж бұл пікірді қаңтар оқиғасымен байланыстырып айтты:
Депутат нақты адамдарға санкция салуды сұрады. Оның сөзінде Назарбаевтар отбасы мен оларға жақын адамдардың есімдері аталды. Дегенмен, нақты шаралар әлі қабылданған жоқ.
Көріп отырғанымыздай, бүгінгі «Жаңа Қазақстанда» негізгі активтер әлі сол бұрынғы олигархтардың қолында тұр. Британияда миллионердің қоршауы да ережелерді бұза алмайды. Ал Қазақстандағы байлардың қоршаулары кеңейген үстіне кейіп барады.
Автор: Зарина Файзулина",2025-11-28T18:00:49+05:00,2025-11-28T18:00:49+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1764333400_img_1309.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1764333400_img_1309.webp,
9d133da9d3014b1a7f5043af1333fac6,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,ШҚО бас экологы шенеуніктердің туыстарының қайсысына табиғатқа зиян келтіруге рұқсат берді,"2023 жылдың желтоқсанында Өскеменде ШҚО экология департаментінің басшысы Данияр Әлиев ұсталды. Бұл қызметте ол төрт жыл отырды, ал оған дейін тағы үш жыл Павлодар облысының бас экологы болды.",investigations,https://kaz.orda.kz/shko-bas-jekology-sheneunikterdin-tuystarynyn-kajsysyna-tabigatka-zijan-keltiruge-ruksat-berdi-129113/,"2023 жылдың желтоқсанында Өскеменде ШҚО экология департаментінің басшысы Данияр Әлиев ұсталды. Бұл қызметте ол төрт жыл отырды, ал оған дейін тағы үш жыл Павлодар облысының бас экологы болды. Осы уақыт ішінде Әлиев бастаған Экологиялық департаменттер қоршаған ортаға эмиссияға рұқсат берді. Бұл рұқсатты алуда заңсыз ештеңе жоқ. Алайда, оларды алғандардың арасында Қазақстанда танымал адамдардың туыстары көп болды. Orda.kz ол туыстарының кім екенін айтады.
Қазан айының соңында Данияр Әлиевтің ісі сотқа берілді, содан бері ол әлі де жалғасуда. Онымен бірге айыпталушыларға қарағанда, Әлиевтің оқиғасы әйгілі Аль-Капоненің ісін еске түсіреді. Атақты Чикаго мафиясының басшысын тек салық төлемегені үшін соттай  алған еді. Әлиев павлодарлық ұсақ-көтерме саудамен айналысатын фирманың иесі Константин Длюжковскийдің берген парасы үшін істі болып отыр. Іс бойынша үшінші қатысушы — шағын кәсіпкер, астаналық риэлтор Мақсат Жұрқабаев.
Қазақстандық шенеуніктер мен бизнесмендердің туыстарының компанияларына қоршаған ортаға эмиссияға рұқсат беруіне келетін болсақ, органдар әлі ешқандай заң бұзушылықтарды көрген жоқ. Ал олар бізді ойландырып тұр.
Мұны тек экология департаментінен арнайы рұқсат алу арқылы жасауға болады. Енді сол Данияр Әлиевтен руқсат алғандарды зерттедік.
Біз ірі өндіруші компаниялар мен олардың тікелей еншілес компаниялар алған рұқсаттарды есепке алмаймыз. Мысалы, «Казцинк». Біз белгілі бизнесмендер мен шенеуніктердің туыстары қатысы бар аз танымал ЖШС-ге назар аудардық.
Мысалы, Eurasia Copper Miyaly компаниясы сияқты. Данияр Әлиев келгеннен кейін көп ұзамай, 2016 жылдың қазан айында Павлодар ЭД-нен эмиссияға рұқсат алды.
Бұл ЖШС бір-бірінің құрылтайшылары болатын компаниялардың ұзақ тізіміне ие. Олардың бірі - Eurasia Copper Operating, содан кейін бифуркация пайда болады. Құрылтайшылардың бір тармағы «Ер-Тай» ЖШС-ге апарады. Ашық мәліметтерге сәйкес, «Ер-Тай» құрылтайшылары арасында Мақсұтбек Есенов бар.
Бұл қазіргі Jusan Bank мажоритарлық акционері Ғалымжан Есеновтың туған ағасы. 2016 жылы ол ATP банкін басқарды. Сол кезде «Астана ЭКСПО-2017» басқарма төрағасы бұрынғы Алматы әкімі Ахметжан Есімовтің қазіргі күйеу баласы болған.
Eurasia Copper Miyaly құрылтайшыларының екінші тармағының қызығы одан кем емес. Ол құрылтайшылары төрт адамнан тұратын Copper Exploration Group тобына сүйенеді. Олар оны тек 2022 жылы тіркеді. Бірақ біз осы компанияның құрылтайшыларының ішіндегі қызықты тұлғаларға назар аударған жөн деп шештік.
Солардың бірі-сол Мақсұтбек Есенов. Бірақ бұл тізімде тағы екі қызықты кейіпкер бар — Әділ Алшынбаев пен Руслан Фельд. Олардың әкелері — Асқар Алшынбаев пен Евгений Фельд-Meredian Group негізін қалаушылар. 2021 жылы жазғанымыздай Orda.kz. Алшынбаев 2017 жылы Лондондағы ірі жылжымайтын мүліктің иесі ретінде «жұмақ құжаттамасына» түсті. Ал 2021 жылы Фельд «Пандора мұрағаты» атты тізімге еніп, осындай мәртебеге ие болды.
Жоғарыда аталған таңдауларда Алшынбаев пен Фельдтің қатысуынан басқа, Orda.kz 2021 жылы, OCCRP ашқан, олар құрған Meridian Capital Limited компаниясының  Сауат Мыңбаевпен байланысы туралы жазды. Ұйымның мәліметінше, 2000-жылдары Мыңбаев компанияның негізгі акционерлерінің бірі болған. Ал 2016 жылы ол «Қазмұнайгазды» басқарды.
Данияр Әлиевтің басшылығы кезінде павлодарлық ЭД рұқсат берген басқа ұйымдардың ішінен «Илану Жер» ЖШС атап айтса болады.
2019 жылдың тамызында ол Үштаған кен орнының құрамында алтын бар кендерін барлауға және қоршаған ортаға эмиссиялауға рұқсат алды. Ашық мәліметтерге сәйкес, оның құрылтайшыларының қатарына Әуез Тайымбетов кіреді. 2023 жылдың желтоқсан айынан бастап «Ақтөбе» ӘКК басқарады, осы уақытқа дейін 10 айға дейін Алматыдағы «Атамекен» палатасының төрағасы, 2022 жылы Палатаның орталық аппаратында жұмыс істеді. Тайымбетовтың бұрынғы өмірбаяны туралы көп нәрсе белгілі емес. Мысалы, ҚазҰУ түлектері қауымдастығының сайтында ол туралы мынандай сөздер бар:
Әуез Тайымбетов - белгілі заңгер, генерал-майор Бағбан Тайымбетовтің ұлы. Бірақ генерал-майор ғана емес, бірнеше аймақтағы прокуратураларды басқарған адам. Зейнеткерлікке шыққанға дейінгі оның соңғы екі лауазымы-2012 жылдан 2017 жылға дейін ШҚО прокуроры және 2019 жылдан 2023 жылға дейін СҚО прокуроры.
Павлодар облысының ЭД жауабына сәйкес, жоғарыда аталған ЖШС Данияр Әлиевтің басшылығы кезеңінде эмиссияға рұқсат алған жетеуінің екеуі болды.
Бірақ оның ШҚО-да жұмыс істеген кезеңінде мұндай құжаттар 20 есе көп болды! Orda.kz Экология Министрлігінен алған тізімге сәйкес, 2019 жылдың желтоқсанынан 2023 жылдың желтоқсанына дейін ШҚО ЭД қоршаған ортаға эмиссияға 147 рұқсат берді. Біз олардың барлығын зерттедік және олардың кейбіреулері бізді ерекше қызықтырды.
2020 жылғы 6 мамырда ШҚО ЭД-нен рұқсат алған «Эмикон» ЖШС-нен бастайық. Оның құрылтайшыларында Замира Гафурова бар.
Ашық мәліметтерге сәйкес, Замира Гафурованың 14 заңды тұлғаға қатысы бар. Оның ішінде, мысалы, «Petrotel» ЖШС-не басшы болып табылады. Бұл ЖШС туралы Гүлмира Сатыбалдының ісінде бірнеше рет айтылған.
Оның бұрынғы күйеу баласы Абай Жүнісовтің айтуынша, Petrotel «Baur Kazakhstan» АҚ құрамына кірген, ол жеті жыл бойы Нұрсұлтан Назарбаевтың жиенінің бұрынғы әйелімен бірге басшылықта болған. Содан кейін, Жүнісовтің айғақтарында айтылғандай, ол рейдерлік шабуыл жасап, оның компанияларын, соның ішінде Petrotel-ді өзіне алды. Бұл ретте, ашық дереккөздерге сәйкес, ЖШС басшылығы 2007 жылдан бері өзгерген жоқ. Осы жылдар ішінде оның жетекшісі Замира Гафурова болды деген қорытынды жасауға болады.
Замира Гафурова-бұрынғы дипломат және қазіргі кәсіпкер Серік Қарымсақовтың жиені. Сонымен қатар - «Актерек ЛТД» ЖШС басшысы. Қарымсақов Мұхамедиұлымен бөліскен елордалық «Дипломат» қонақ үйін басып алу туралы рейдерлік іс бойынша жапа шегуші боп танылған. Айтпақшы, «Эмикон» Данияр Әлиевтен эмиссияға рұқсат алған кезде, Замира Гафурова сол Дипломат қонақ үйінің директоры болды. Оның 2021 жылғы желтоқсандағы ауысуынан бастап Мұхамедиұлының айналасындағы барлық істер басталды. Orda.kz ол туралы екі жыл бойы арнайы жазды.
Қайрат Сатыбалдының бұрынғы ресми әйелі жоғарыда айтылғандықтан, оны да, айталық, «туыссымағы» Бақтияр Байсейітовты да атаған жөн. Ол бірінші ретте, футболшы және «Ордабасы» ФК бұрынғы президенті ретінде белгілі, Qyzgylt Temir ЖШС құрылтайшыларының қатарында.
2021 жылдың 30 сәуірінде бұл компания ШҚО ДЭ-ден қоршаған ортаға эмиссияға рұқсат алды. Ал бір жарым жылдан кейін Байсейітов Түркістан облысындағы Қаратау уран кенішінде жымқыру туралы іс бойынша іздестірілді. Кездейсоқ, 2024 жылдың 30 сәуірінде Антикор Қаратаудағы ұрлық туралы тергеудің аяқталғанын хабарлады. Хабарламада Байсейітов Қайрат Сатыбалдының атасы, атап айтқанда, оның қызы Назарбаевтың немере інісіне үйленгені туралы айтылды.
Қорытындылай келе, Данияр Әлиевтен қоршаған ортаға эмиссияға рұқсат алған компаниялардың құрылтайшылары (немесе құрылтайшылардың құрылтайшылары) арасында туыстары да бар танымал персоналды аралап көрейік.
2020 жылдың мамыр айында «Шығыс-Гео» ЖШС, ал сол жылдың қыркүйек айында ЖШС «Geo.kz» рұқсат алды. Екі жақта да құрылтайшылар арасында «Қазақмыс» Директорлар кеңесінің төрағасы Эдуард Огайдың ұлы Владислав Огай бар.
2020 жылдың маусымы - «Теньши Tr C» ЖШС рұқсат алды. Оның жалғыз құрылтайшысы-Өскемен неке сарайының басшысы Асқар Тулювгалиев — Серік Төлеуғалиевтің ұлы. Төлеуғалиев қазір ТЖМ вице — министрі, ал 2020 жылдың ортасында «Бәйтерек» ҰБХ Басқарма Төрағасының кеңесшісі болды.
2020 жылдың маусымы мен шілдесі: «ВостокГеоМеталл» ЖШС рұқсат алды. Құрылтайшылардың қатарында сол кездегі ШҚО әкімі Даниал Ахметовтың ұлы Талғат Ахметов бар.
2020 жылдың қыркүйегі - «Алатау Литий» ЖШС екі рұқсат алды. Компанияның басшысы және құрылтайшыларының бірі — Атажан Кенжебаев. Бақытжан Кенжебаевтың ұлы-2016 жылы БЖЗҚ-дан бес миллиард теңге жымқыру туралы істің фигуранты.
2021 жылдың қаңтар және наурыз айларында «Бөке» ЖШС, 2021 жылдың қазан айында «Васильевское» тау-кен металлургиялық компаниясы рұқсат алады. Екеуі де аттас кен орындарында алтын өндіреді. Екеуі де Аltyntas Holding компаниясына тиесілі, ал оның құрылтайшысы — «Жалтырбұлақ» АҚ, акцияларының 25% — ы Алматының қазіргі әкімінің әйелі Гүлнар Досаеваға, ал 2021 жылы-Ұлттық банк төрағасына тиесілі.
Данияр Әлиев берген қоршаған ортаға эмиссияға соңғы рұқсаттардың бірін «Creada Corporation» ЖШС алды. Бұл 2023 жылдың 23 қаңтары еді. Бұл ЖШС Kaz Lithium Ltd компаниясына тиесілі. Оның құрылтайшыларының бірі Асан Исекешев — Әсет Исекешевтің туған ағасы, ол 2023 жылдың 1 қыркүйегіне дейін Қазақстан Президентінің көмекшісі болған.
Екі апта бұрын Өскемен тұрғындары митингіге шығып, қаладағы экологиялық жағдайға наразылықтарын білдірді. Наразылық кезінде айтылған ұрандардың ішінде: «Инвесторларды жауапқа шақыруды талап етеміз» деген ұран да болды.",2024-12-12T15:00:57+05:00,2024-12-12T15:00:57+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/1733990867_dobycha_poleznyh_iskopaemyh_kollazh_kopija.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/1733990543_er-taj.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/1733990543_feld.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/1733990543_tenshi.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/1733990543_zher.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/1733990867_dobycha_poleznyh_iskopaemyh_kollazh_kopija.webp,
eb57400458dcfea4230fa5f7c4574223,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Швейцариядағы Динара Құлыбаеваға қарсы тергеу: Істің егжей-тегжейі белгілі болды,OCCRP-дің журналистік зерттеулер жобасы Швейцарияда Динара Құлыбаеваға қатысты тергеуге байланысты жаңа деректерді анықтады. Elita nysanidagi жылжымайтын мүлікті сатып алуға қатысты қылмыстық іске,investigations,https://kaz.orda.kz/shvejcarijadagy-dinara-kulybaevaga-karsy-tergeu-istin-egzhej-tegzheji-belgili-boldy-132035/,"OCCRP-дің журналистік зерттеулер жобасы Швейцарияда Динара Құлыбаеваға қатысты тергеуге байланысты жаңа деректерді анықтады. Elita nysanidagi жылжымайтын мүлікті сатып алуға қатысты қылмыстық іске байланысты тексеруді Женева прокуратурасы жүргізіп жатқаны туралы ақпарат ақпан айының ортасында белгілі болды, деп хабарлайды Orda.kz.
OCCRP материалында швейцариялық қаржылық реттеуші орган — FINMA Динара Құлыбаева арқылы қаржы операциялары жүргізілген REYL Intesa Sanpaolo банкінде тексеру жүргізгені айтылған. Динара — Қазақстанның тұңғыш президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың қызы және елдегі ең бай кәсіпкерлердің бірі Тимур Құлыбаевтың жұбайы. FINMA-ның тексеруі банктің ""тәуекелге бейімділігі тым жоғары"" екенін және клиенттердің қаражаттарының шығу тегін жеткілікті дәрежеде тексермегенін көрсетті.
Шетелдік журналистердің қолына FINMA мен REYL Intesa Sanpaolo арасындағы хат алмасу құжаттары түсті. Бұл құжаттарда 2023 жылы жүргізілген тексеру кезінде банк клиенттерді ақшаны жылыстату фактілеріне байланысты жеткілікті деңгейде тексермегені, яғни «белгілі бір немқұрайлылық» танытқаны жазылған. 2024 жылдың қаңтар айында жиналған ақпарат Швейцарияның қаржы заңнамасын бұзу фактілерін тергейтін реттеуші органның бөлімшесіне жолданды. Бұл тергеу банк үшін лицензиясынан айырылу және заңсыз жолмен алынған табысты тәркілеу қаупін тудыруы мүмкін.
Банктің өзі тергеу және қадағалау органдарымен ынтымақтастықта жұмыс істеп жатқанын мәлімдеді. Сонымен қатар, REYL Intesa Sanpaolo комплаенс рәсімдерін қатайтып, ақшаны жылыстатуға байланысты күдік туғызған клиенттермен қарым-қатынасты үзген. Алайда бұл клиенттердің қатарында Динара Құлыбаева бар ма, жоқ па — нақты айтылмайды.
Швейцария билігінің сұрақтары тек Назарбаевтың қызына ғана емес, REYL банкінің көптеген клиенттеріне қатысты туындаған. Журналистер анықтаған тұлғалардың қатарында Ресейдің бұрынғы байланыс министрі Леонид Рейман, Өзбекстанның марқұм экс-президенті Ислам Каримовтың күйеу баласы Тимур Тилляев, Әзірбайжан президенті Ильхам Әлиевтің отбасымен байланысы бар қаржылық басқарушы Оливье Местелан және басқалар бар.
Алайда FINMA-ның Динара Құлыбаеваға деген қызығушылығы — ерекше. Біріншіден, оның REYL Intesa Sanpaolo банкіндегі шоттарына ұзақ уақыт бойы банктің жетекші топ-менеджерлерінің бірі — Франсуа Рейл жеке өзі бақылау жасаған (2024 жылдың шілдесіне дейін ол REYL-дің басқарушы директоры болды, қазіргі кезде директорлар кеңесінің мүшесі). Екіншіден, банк Құлыбаеваға Франциядан жылжымайтын мүлік сатып алу үшін 25 миллион еуро көлемінде несие берген. Қазіргі таңда Швейцария билігі Құлыбаеваның REYL Intesa Sanpaolo банкінде сақтап отырған 150 миллион швейцар франкының шығу тегін тексеріп жатыр (Назарбаеваның қызы Женевада элиталық жылжымайтын мүлік сатып алған қаражат осы сомаға кіреді ме — нақты көрсетілмеген).
Динара Құлыбаеваның мүддесін қорғайтын заңгер Жан-Кристоф Ок журналистерге берген мәлімдемесінде, оның Женевада орналасқан XVII ғасырдағы сарай мен сән-салтанатты зәулім үйлерді сатып алуға жұмсалған қаражаттың шығу тегі туралы барлық қажетті ақпаратты билік органдарына ұсынғанын айтты.
Заңгердің айтуынша, Құлыбаеваның депозиттеріндегі барлық қаражат көзі — ол Halyk Bank-тен алған дивидендтер. 2024 жылы басталған тергеуге қарамастан, Назарбаевтың қызы швейцариялық банк арқылы миллиондаған доллар көлеміндегі қаржылық операцияларын жалғастырып отыр.
2024 жылдың мамыр айында FINMA REYL банкінен Құлыбаеваға қатысты «толық клиенттік ақпаратты» тергеу мақсатында тапсыруды талап етті. Сондай-ақ, Люксембургте тіркелген Regulus Holdings S.A. компаниясына қатысты дәл осындай құжаттар ұсыну сұралды. Дәл осы компания арқылы Қазақстанның тұңғыш президентінің қызы Франциядан жылжымайтын мүлік сатып алу үшін 25 миллион еуро көлемінде несие алған.
Динара Құлыбаева іскерлік қарым-қатынас орнатқан Франсуа Рейл — REYL Intesa Sanpaolo банкінің негізін қалаған Доминик Рейлдің ұлы. 2016 жылы ол Францияда ақшаны жылыстату ісі бойынша бір жылға шартты түрде бас бостандығынан айырылған. Ал банкке 1,9 миллион еуро көлемінде айыппұл салынған.
Динара Құлыбаеваға қатысты қылмыстық заңнаманы бұзу фактілері анықталмаған күннің өзінде, банктің өзі үшін өте күрделі мәселе туындауы мүмкін. Тексеру нәтижесінде REYL банкінің қызметкерлері күмәнді қаржылық операциялар туралы ақпаратқа екі ай немесе одан да көп уақыт бойы жауап бермегені белгілі болды.
Ақшаның шығу тегі туралы деректерді жаңарту қажет болған 1400-ден астам клиентке бес жылдан аса уақыт бойы ешқандай тексеру жүргізілмеген. REYL-де шоттары болғандар қатарында тіпті итальян мафиясымен байланысы бар адамдар да болған.
Швейцария прокуратурасының Динара Құлыбаеваның Женева маңындағы сарайына қандай себеппен қызығушылық танытқаны туралы біз осы материалда жан-жақты баяндаған едік. Сонымен қатар, бұл тергеуге Қазақстанның Бас прокуратасының ешқандай қатысы жоқ екенін де анықтадық.",2025-04-10T16:42:45+05:00,2025-04-10T16:42:45+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/1744285334_071e6173-5074-4c2a-9e0f-4abe4399753b.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/1744285334_071e6173-5074-4c2a-9e0f-4abe4399753b.webp,
d1a870aa0d30affc0dc42dab09f32761,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Солтүстікте қазақ санын көбейтемін деген жұрт үнсіз жапа шегуде,Солтүстікке халықты қоныстандыру саясатымен «Еңбек» бағдарламасының аясында көп отбасы көшіп келді. Алайда салынған үйлердің сапасы қандай?,investigations,https://kaz.orda.kz/soltystikte-kazak-sanyn-kobejtemin-degen-zhurt-ynsiz-zhapa-shegude-127680/,"Orda.kz редакциясына Солтүстік Қазақстан облысы Айыртау ауданы Саумалкөл ауылының тұрғыны Мадина Баймендина хабарласып, «Еңбек» бағдарламасымен көшіп келгенін айтты. «45 үйдің жүгін арқалап жүрмін» деген әйел жоғарыға жазған кейбір арыздарының қараусыз жатқанын айтты. Жолға ақша бөлінгенімен, жол да салынбағанын айтқан әйел биыл жөндеуге 67 млн бөлінді деп отыр.
Біздің редакцияға үйлердің жарылған қабырғаларын көрсеткен бейнежазбалар жіберді. Ол Ақжар, Мамлютка, Арықбалық және Айыртау аудандарының да тұрғындары сондай жағдайға тап болғанын айтты.
Редакция тілшісі осы Мадина Баймендинамен сұхбаттасты. Артынша елді солтүстікке көшіру мәселесін көтеріп жүрген «Тәуекел» ұйымының жетекшісі Бурахан Даханға хабарласты.
«Еститін үкіметтің» естімеуі мүмкін емес төрт ауданның жағдайы қазір қалай?
Бұл Мадина Баймендинаның үйінің төбесі. Қазір жөндеу жұмыстарын жасап жатыр. Оның айтуынша, басқа үйлердің де төбелері дәл осылай ашық. Ол бұл жағдайда «үндемей қалуға болмайды» деп, көршілерінің үйлерінің де суреттерін жіберді.
Ал бұл кірпішті бұрандамен ұстатып қойған үйдің кірпіштері құлай береді. Басқа да бейнежазбаларын көрсек, үйлердің сапасы сын көтермейді.
Сондай-ақ Мадина Баймендина басқа аудандардағы үйлердегі суреттерін де жіберді.
Қазір мемлекет солтүстікке қоныстандыру үшін көшірген халық қыстан қалай аман шығамыз деп алаңдап отыр.
2021 жылы да дәл осы Айыртау ауданы, Саумалкөл ауылының тұрғындары үйдің мәселесін көтерген болатын.
Ол Саумалкөл ауылында 23 адам қол жинап, көлік министрі Марат Қарабаевқа жазған арызын көрсетті. Оның айтуынша, 45 үйдің бәрі арызданбай отырған себебі, кейбірі жұмыстарынан айырылып қалуға қорқады, кейбірі хат танымайды.
2021 жылы Астанадан «Еңбек» мемлекеттік бағдарламасы бойынша көшкенде, олар жақсы қарсы алыпты. Алайда ресми салтанаттың сыртындағы шынайы жағдай мүлде басқаша болып шықты. Сондай-ақ ол президент әкімшілігіне жазған арыздарын көрсетті.
Мадина Баймединаның сөзінше үйлердің бәріне емес, кейбір үйлерге ғана жөндеу жұмыстары жасалып жатыр.
Мадина Баймендина ауысып кеткен қай әкімнің жемқорлыққа барғанын білмей қалдық деп отыр.
Сондай-ақ ол көбінің қорқатынын, үйлерінің жағдайын содан көрсетпейтінін айтты. Оның сөзінше Тұрғын үй коммуналдық шаруашылығында істейтін адамдарды жұмыстан шығарамыз деп қорқытыпты.
Ол бұл жобаға қатысқандардың есімдерін айтып берді:
Құрылыс болып жатқанда, 2019 жылы Айыртау ауданының әкімі болып кейін ауысып кеткен Әмрин Дархан Өмірсерікұлы отырды. Кейін осы үйлердің сапасыздығына қатысты Президенттің сынына кейін қызметінен кеткен болатын. Мадина Баймендина қызметінен кеткенімен еш жаза алып, болмаса тексерістен өтпеді, деп отыр тұрғындар. Кейін қызметтен босатылған соң, ол  Солтүстік Қазақстан облысы әкімдігінің кәсіпкерлік және индустриалды-инновациялық даму басқармасы басшысының орынбасары болып тағайындалды.
Ал екінші 2021 жылы ауысып келген әкім Ерболат Мұратұлы Бекшенов сол Президентіміз Қасым-Жомарт Тоқаевтың сынынан кейін СҚО Айыртау ауданына тағайындалған әкім болатын. Қазір ол СҚО сайлау комиссиясының төрағасы.
Мейрам Меңдібаев бір ай бұрын ғана Айыртау ауданының әкімі болып сайланды.
Мадина Баймендина қазіргі әкімнің бұрынғы былықтардың бәрін шешу үшін еңбектеніп жүргенін баса айта кетті.
Orda.kz осы мәселе бойынша бас прокуратураға арнайы сауал жолдады.
Бұл тек бір үйдің мәселесі емес екенін жоғарыда айттық. Көрші үйлерде де электр жүйесінің дұрыс орнатылмауы мен пештерде қауіпсіздік ережелерінің сақталмауынан өрт болыпты. Біз редакция атынан облысқа арнайы сауал жолдайық дегенімізде облыспен ым-жымы бір деп күмәнданатынын айтып, республикалық органға жіберуімізді өтінді.
Сондай-ақ ол арнайы комиссия келгенін, 850 адам қосылған чат ашылғанын, қазір 450-дей адам ғана қалғанын айтты. Алайда күнде мәселе жазғанымен комиссия мүшелері басында үндемеген.
Кейін тек әкімшілері ғана жаза алатын топ қылып тастап, «үндемес ойнап» отырғандарын айтты.
Мақала жазылып жатқанда 16 қазан күні Мадина ханым чатты қайта ашқанын хабарлады. Ал Уәлихан ауданындағы Перизат деген азаматша дау-дамайды чатқа салып көрсете бастағанда мапсап орталығының адамдары оны чаттан шығарып тастағанын айтты. Топта отырғандар «шындықты айтқандарды топтан шығарып жібереді» деп отыр.
Оның сөзінше зауыт салынбаған аудан орталығының әкімдігі 50 адамға да жұмыс таба алмаған соң, жан баға алмаған халық босып, көшіп кеткен.
Бұл мәселені көтеріп жүрген белсенді Бурахан Дахан өзі отбасымен теріскейге көшіп келгендердің бірі.
Қазіргі кезде оның «Тәуекел» атты ұйымы бар. Оrda.kz бұған дейін оның ұйымы осы мәселені қолға алайын деп, мемлекет бөлген 10 млн теңгенің тендеріне қатысқан болатын. Алайда олардың ұтылып қалғаны жайлы жазған едік. Қатысқан ұйымның төртеуі де солтүстіктікі болған. Қазіргі таңда «Тәуекел» ұйымы өз бетінше миграциялық мәселелерді шешуге арналған жаңа жобалар жасап жатыр.
Бурахан Дахан «Еңбек» бағдарламасының жайын бір кісідей білетінін айтты. Өйткені өзім де сол «Еңбек» бағдарламасымен 2021 жылы солтүстікке сонау жер жәннаты Жетісудан көшіп келіпті.
Ол солтүстікте ондай үй мәселесі бар екенін мойындауымыз керек екенін айтып, қазіргі үкіметтің шаралары жайлы айтты
Сондай-ақ ол жемқорлықтың да бар екенін айта кетті.
Бурахан Даханның сөзінше солтүстікке көштің кедергілері көп.
«Теріскей бізге аманат»... Жерді ойлаған әр адамға бұл сөз ыстық. Әрине, 2 әкім ауысқан жердегі жағдайды облыс басшылығы білмеуі, естімеуі мүмкін емес. Бір ай бұрын ғана облыс әкімі Ғауез Нұрмұхамбетов өзі Айыртау ауданына барып қайтыпты. Мәслихаттың кезектес тыс 19-шы сессиясы өтіп, жаңа әкім Мейрам Меңдібаев сайланды.
Orda.kz редакциясы «Еңбек» бағдарламасындағы бұзушылықтар бойынша еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігіне, тұрғын үй құрылысы мен жөндеу сапасын тексеру үшін индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігіне, сондай-ақ бөлінген қаражаттың заңсыз пайдаланылуы мен жемқорлық фактілерін анықтау мақсатында Бас прокуратураға ресми сауал жіберді.
Қазақстан Республикасының Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі «Еңбек» бағдарламасы аясындағы солтүстік аймақтарға көшкен тұрғындардың шағымдарына қатысты жауап берді.
Министрлік өкілдерінің айтуынша, мемлекеттік қолдау заң талаптары мен бекітілген квоталарға сәйкес көрсетіледі. 2024 жылға белгіленген квота 9 483 адамды құрайды.
Министрлік мәлімдемесіне қарасақ, бағдарлама аясында тұрғындарды солтүстік аймақтарға көшіру қолдау көрсететін негізгі шаралардың бірі болып табылады. Қолданыстағы ережелер бойынша, көшуге арналған субсидиялар мен басқа да шығындар жергілікті бюджеттерден бөлініп, бұзушылықтар анықталған жағдайда тексерулер жүргізіледі.
Министрлік сондай-ақ жауапты ұйымдардың жұмысын тексеруді жалғастыруды және сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін азайту үшін жаңа шаралар енгізуді жоспарлап отыр. Бұл үшін министрлік процестерді автоматтандыруды қолға алып, көші-қон орталықтарының қызметкерлерімен қатынастарды барынша азайтуды көздеп отыр. Осы арқылы заң бұзушылықтар мен алаяқтықтың алдын алу мақсатында жұмыс жүргізілмек.
Сонымен қатар, көші-қон заңнамасын сақтау мен жергілікті билік органдарымен ақпараттық өзара әрекеттесуді күшейту жоспарланып жатқанын хабарлады.
Сондай-ақ Orda.kz жіберген ресми сауалымызға Бас прокуратура да жауап қайтарды.
Қазақстан Республикасының Бас Прокуратурасы «Еңбек» бағдарламасы бойынша бірқатар заңбұзушылықтарды анықтады. 17 қазандағы өтінішке жауап ретінде прокуратура мынадай мәліметтерді ұсынды:
Сонымен қатар, Бас прокуратура 2023-2024 жылдар аралығында қоныс аудару бағдарламасының заңдылығын қайта тексергенін хабарлады:
Бұл заңбұзушылықтар бойынша қылмыстық істер қозғалып, «30 лауазымды тұлғаға қатысты 20 алдын ала тергеу басталды».",2024-10-17T12:05:01+05:00,2024-10-17T12:05:01+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/img_20241017_100520_080.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/1729072619_0d149bde-8f95-4336-87aa-e2d95fbf6e3f.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/fb_img_1729144567334.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/inshot_20241015_214508480.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/photo_2024-10-16_13-22-04.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/photo_2024-10-16_13-22-12.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/photo_2024-10-16_13-22-22.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/screenshot_20241015_214408_whatsapp.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/img_20241017_100520_080.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/img_20241017_100520_080.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/snimok-jekrana-2024-10-16-165658.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/snimok-jekrana-2024-10-16-172338.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/screenshot_20241118_183523_all-pdf-reader.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/screenshot_20241118_184106_all-pdf-reader.jpg;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2024-10/photo_2024-10-16_13-23-32.jpg;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sol1.jpg,https://www.youtube.com/embed/4-1qt0EqIdc?feature=oembed;https://www.youtube.com/embed/MdHPz-iwa4U?feature=oembed;https://www.youtube.com/embed/eSaMBb6CT_s?feature=oembed
80c581c26340dcb0a6cce9caaa8bc58a,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Сот «Орда» редакциясының бас редакторын үйқамақтан шығарудан бас тартты,"Бүгін Алматы қалалық сотының қылмыстық істер жөніндегі сот алқасы адвокат Мұрат Адамның жеке шағымын қарады. Ол Гүлнәр Бажкенованы үйқамақтан шығаруды сұраған еді. Алайда сот бұрынғы шешімді өз күшінде қалдырды, деп хабарлайды Orda.kz.",investigations,https://kaz.orda.kz/sot-orda-redakcijasynyn-bas-redaktoryn-yjkamaktan-shygarudan-bas-tartty-136474/,"Бүгін Алматы қалалық сотының қылмыстық істер жөніндегі сот алқасы адвокат Мұрат Адамның жеке шағымын қарады. Ол Гүлнәр Бажкенованы үйқамақтан шығаруды сұраған еді. Алайда сот бұрынғы шешімді өз күшінде қалдырды, деп хабарлайды Orda.kz.
Шағым нәтижесі туралы Мұрат Адам Facebook парақшасында жазды. Оның айтуынша, 1 желтоқсанда Гүлнәр Бажкенованы ұстағанда және оған үйқамаққа қамау барысында бірқатар заңбұзушылықтар жіберілген.
Айта кетейік, ҚазТАГ агенттігінің басшыларына қарсы қылмыстық іс қозғалғаны туралы жазғанбыз. Ал 1 желтоқсан күні «Орда» редакциясының бас редакторы Гүлнәр Бажкенованы үйқамаққа қамап, пәтері мен кеңселеріне тінту жүргізілді. Қазіргі жүйенің еркін адамдарды қамап, бұғауда ұстауы жалпы қоғамды қалай құлдырататыны жайлы материалымыздан оқыңыз.",2025-12-09T11:05:43+05:00,2025-12-09T11:05:43+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/1765260147_1765212505_rejderskij.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/1765260147_1765212505_rejderskij.webp,
e6d0292bf4b8aa9fdf78ab76e5d6da2e,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Суық пен сыздың ауыр азабы»: Су тасқынынан зардап шеккен отбасының күйі,Жақында ғана үкімет отырысында Қанат Шарлапаев  су тасқынынан зардап шеккен аймақтарда құрылыс  төрт ай ішінде аяқталды деп атап өткен болатын.,investigations,https://kaz.orda.kz/suyk-pen-syzdyn-auyr-azaby-su-taskynynan-zardap-shekken-otbasynyn-kyji-127184/,"24 қыркүйекте үкімет отырысында Қанат Шарлапаев су тасқынынан зардап шеккен аймақтарда құрылыс 4 ай ішінде аяқталды деп атап өткен болатын. Дегенмен редакциямызға көктемде үйін су алған Ақмола облысы Қызылжар ауылының тұрғыны хабарласып, үйін көк басып, сыздан өзінің ауру болып қалғанын айтты. Оның сөзінше осы суық пен сыздан ауырып, ауруханаға бірнеше рет жатып шыққан. Қазіргі кезде сыздан өкпесінің 50 пайызы зақымданғанын баяндаған әйел мүгедек ретінде тіркеле алмай жүргенін айтты. Жалғызбасты Гүлзира Рамазанның қасында 85 жастағы қарт анасы мен 12 жасар баласы бар.
Orda.kz тілшісі «қыс түссе, сыз бен көк жайлаған үйден қалай аман шығамын?» деп мұңын шаққан әйелдің жағдайын сұрастырды.
Осы жылы еліміздің 10 облысында су тасқыны салдарынан 224 елді мекен 17 603 тұрғын үй зардап шекті. Шарлапаев үкімет отырысында 9 156 үй жөндеу жұмыстарынан өтті, ал 8 447 үй қалпына келуге жатпайтын болып танылып, нарықтан 5 767 үй мен пәтер сатып алынды деп мәлімдеген болатын. Оның сөзінше, бүгінгі күнде 2 576 үйдің құрылысы аяқталды.
Көктемде зардап шеккендердің бірі — Гүлзира Рамазан 2002 жылы Қытайдан атамекеніне оралған. Ол Көкшетау облысы Қызыл жар ауылының тұрғыны. Жалғызбасты ана бір ұлымен, 80-нен асқан қарт анасымен қазіргі кезде қабырғалары жарылған, көк басқан сыз үйде тұрып жатыр. Көктемде су тасқынынан зардап шеккен Гүлзира Рамазанның сөзінше, оның үйін бағалауға, тексеруге комиссия мүшесі келмеген. Көкшетау қаласы, Қызыл жар ауылдық округіндегі Нұрлы көш көшесіндегі 73/1,73/2,78/1 үйлердің ауласын да су басқан.
Гүлзира Рамазан сасыған, көк басқан үйден аллергиялық астмаға шалдықтық деп отыр.
Қарт анасы  — 16 бала дүниеге әкелген көп балалы ана екен. Ол үйдің кезегінде мыңыншы болып тұрған. Соңғы рет барғанда 1333-шы болып кезегі өзгеріпті.
Гүлзира ханым су тасқыны кезінде бүкіл дүниесін су алып, қорасының құлап қалғанын айтты. Оның сөзінше бүкіл дүниесімен қоса арғы беттен әкелген киіз үйі де суға кеткен.
Гүлзира осы әкімдікте статистика бөлімінде істейтінін айтты. Денсаулығы нашарлап, емханаға баруға мәжбүр болған Гүлзира Рамазанның қысқа баласына деп алған аяқ киімнің көк басқан үйде көгеріп кеткенін айтты. Содан оны отқа жаққан. Басқа киімдері де көгеріп, сасып кеткенін айтып шағымданды.
Оның айтуынша ол әкімдік әрекет істемеген соң, президент апаратына да арыз жазып, өз жағдайын жеткізген. Алайда ауруханада жатқан кезінде әкім келіп, арызды қайтып алуын өтініп, бар жағдайды жасаймын деп уәдені үйіп-төгіп беріпті. Содан арызын қайтып алғанын айтты.
Алайда Гүлзира ханым қазіргі кезде оның халіне әкімдік немқұрайлы қарап отырғанын айтты. Әкімдікте істейтін Гүлзира ханым өзіне маусым мен шілде айлары бойынша медицина сақтандыруын төлемегенін, соның кесірінен ем ала алмай қалғанын айтты.
Ол төленбегенін айтып, әкімге жіберген хатын көрсетті.
Сонымен қатар ол медицина сақтандыруы төленбесе де, дәрігерлердің соған қарамай көмектескенін айтып, солардың арқасында емделгенін де жеткізді.
Гүлзира Рамазан өзі тұрып жатқан үйден көк пен сыз басқаннан бөлек, өте жағымсыз иіс шығатынын айтты. Септиктан адам төзгісіз иіс шығып, киімдер де сасып кеткен. Ұлын сабағына жібергенде, күлімсі иісті сыныптастары байқаған екен.
Сондай-ақ ол жарықшақтары болған соң, жылынбайтынын баяндады. Осы қыстан қалай баласы мен анасын алып шығатынын уайымдайтынын айтты.
Orda.kz осы мәселе бойынша Ақмола облысы Көкшетау қаласының әкімдігіне арнайы сауал жолдаған болатын.
Көкшетау қаласының әкімдігі Orda.kz ақпараттық-талдау порталының Гүлзира Рамазанның су тасқынынан зардап шегуі туралы сұрауына ресми жауап берді. Алайда әкімдік біздің сауалымыздағы қолқаны қапқан иіс жайлы және көк басқан, дымқыл үй жайлы сұрақтарға жауап бермеді.
Әкімдіктің жауабына қарасақ, Гүлзира Рамазан табиғи апатқа байланысты әлеуметтік көмек алу үшін 2024 жылдың мамыр айында өтініш берген. Оған қосымша көмек ретінде 100 АЕК (369 200 теңге) мөлшерінде қаржы бөлінген. Алайда, шығынды өтеу бойынша комиссияға өтініш берілмегені атап өтілді. Жергілікті билік өкілдері оқиға орнын тексеріп, тек ауласының су басқанын растаған, бірақ үйдің өзі зақымданбаған деген жауап қайтарды.
Әкімдіктің сөзінше, Қызыл жар ауылдық округінің әкімдігі су тасқыны кезінде шалшық суды сорып, үйдің іргесін бекіту жұмыстарын жүргізген. Қазіргі уақытта 2025 жылға арналған су тасқынына қарсы іс-шараларға дайындық жұмыстары басталды.
Су тасқынынан зардап шеккен, көк басқан, сыз үйде өз ауруымен алысып жүріп, ұл тәрбиелеп, 85 жастағы анасының жағдайын жасайын деп жүрген Гүлзира бізге жергілікті тілшілер әкімдікке қарасты болған соң, мәселесін жазбай отырғанын айтты. Ал кейбір редакциялар «бір-екі үйді су алғанын» жазбаймыз деп бас тартыпты.
Біз баяндап отырған бұл оқиға су тасқынынан зардап шеккен бір үйдің ғана жағдайы. Жалғыз басты адамға бір отбасын асырап алып шығудың өзі қандай қиын екені бәріне түсінікті шығар.",2024-10-14T14:46:30+05:00,2024-10-14T14:46:30+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/img_20241010_140807_151.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/926a1f6b-0dfd-41a9-874b-e1274527d1f8.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/snimok-jekrana-2024-09-25-172907.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/0cd41258-81b7-4a89-9f6b-548881e2e38c.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/8d00cf10-5575-40ba-ad1f-3f86a32259b2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/screenshot_20241010_085419_whatsapp.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/img_20241010_140807_151.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/img_20241010_140807_151.webp,
e243344b61474640dd266b008a722ae3,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Тағы да Талғар: Сатылған мола, карьерлер мен қоқыс ортасында отырған халық","Талғар мен Еңбекшіқазақ аудандарына шекаралас жерде 2010 жылдан бері карьерлер қазылып келе жатыр. Бір кездері экологиялық таза аймақ болған мекен бүгін де қоқыс пен өлекселерді тастайтын аумаққа айналған. Сонымен қатар, Талғар ауданы Бірлік ауылына қарасты зираттың жартысын кім сатып жіберді? Orda.kz тілшісі осы аймақтардың тұрғындарымен тілдесіп, мәселенің мән-жайын білді.",investigations,https://kaz.orda.kz/tagy-da-talgar-satylgan-mola-karerler-men-kokys-ortasynda-otyrgan-halyk-128056/,"Талғар мен Еңбекшіқазақ аудандарына шекаралас жерде 2010 жылдан бері карьерлер қазылып келе жатыр. Бір кездері экологиялық таза аймақ болған мекен бүгін де қоқыс пен өлекселерді тастайтын аумаққа айналған. Сонымен қатар, Талғар ауданы Бірлік ауылына қарасты зираттың жартысын кім сатып жіберді?
Orda.kz тілшісі осы аймақтардың тұрғындарымен тілдесіп, мәселенің мән-жайын білді.
Тұрғындардың айтуынша, қазылып жатқан карьерлерден құрылысқа керекті қиыршық тас, майда тас, құм мен топырақ есепсіз алынғанымен қатар қазылған шұңқырға қайта өңделуге келмейтін қоқыс пен жануарлардың терілері мен өлекселер тасталады. Мұнда бірнеше ауыл орналасқан, қоқыс өртелгенде иісі сол аймақты түгелімен мүңкітеді. Атап айтар болсақ, ол арада  Авата, Ақтас, Алексеевка, Жаңашар, Кендала сынды елді мекендер бар.
Енді жергілікті тұрғындар түрлі аллергиялық және инфекциялық аурулардың пайда болуына алаңдап отыр. Қазірдің өзінде қоқыстың мүңікіген иісіне тұрғындардың аллергиялық аурулары қозып жатыр екен. Ал енді бір кездері экологиялық таза аймақ болған жердің қоқыс-қопсық мекеніне қалай айналғанын рет-ретімен айтайық.
Негізінен 2010 жылдан бастап аумаққа жақын ірі аудандарда тұрғын үйлер кешені мен басқа да құрылыс қарқынды салынып жатқанда карьерлер қазыла бастаған. Қиыршық тас, майда тас, топырақ, құм сынды құрылысқа керекті табиғи өнімдерді қазып ала бастаған. Араға біраз жыл салып, 2020 жылы карьерлер қазылған аумақтан жеке кәсіпкерге жалға жер беріледі. Бастапқыда ол жерге қоқысты қайта өңдеу зауыты салынады делінген. Бірақ 2020 жылдың күзінде тұрғындар қоқыстың ешқандай нормаға сай емес тасталып жатқанын байқаған. Бұл жерде жеке кәсіпкер ретінде тіркелген Бақытқали Ақжігітовке тиесілі « Жан-Ару» компаниясы, сонымен қатар сол аумақта бұрыннан келе жатқан « ЭкоСервис» атты компания қоқысты қайта өңдеумен айналысады екен. Яғни бұл жерде « Жан-Аруға» дейін қазылған карьерлер мен қоса қоқысты қайта өңдейтін компания болған. Нәтижесінде барлығы бір-бірімен қабаттасып жатыр.
Бұл жерге Алматы қаласы мен Талғар, Еңбекшіқазақ және Іле аудандарының барлық қоқысы жеткізілген. Жұртшылықтың айтуынша, бастапқыда қалдықтарды өңдейтін завод ашуды уәде еткен, алайда қайта өңдеп жатқан ешкім жоқ. Карьер қазылады, ішіне қоқыс тасталады, толса өртеледі, бар процесс осы. Зардабын іргеде тұрып жатқан халық көруде.
Ал енді салдарына келер болсақ, Orda.kz тілшісі тұрғындармен сұхбаттасуға барғанда ол жақтағы жағдайдың ушыққаны соншалық  – далада 1 минут та мұрын жаппай тұру қиынның-қиыны.
Қоқыс полигондары қызметін атқарып тұрған бұл жерде ешқандай санитарлық және экологиялық нормалар сақталмаған. Қазылған карьерлерден 50 метр жерде су құбыры бар, ол арқылы Талғар өзенінен барлық тау өзендерінен келген су қалаға қарай ағады. Осы құбыр бойымен түрлі жұқпалы аурулар таралуда. Өйткені бейберекет төгілген қоқыс салдарынан егеуқұйрықтар, шыбындар, жыртқыш құстар, иесіз иттер көбейіп кеткен . Тұрғындар егеуқұйрықтар мен  шыбын-шіркейді улап жатқанымен, еш пайдасыз. Бұл жерде карьерлер мен қоқыс полигоны бір-біріне қабаттасып орналасқан қазылған карьерлерге рекультивация жасалмаған. Керісінше, әбден қазылып біткен карьерлерге қоқыс тастап, толған соң өртеп отырған. Жұртшылықтың айтуынша, 2022 жылы ауқымды өрт шығып 10 күнге дейін созылған. Былайғы күндегі қоқыс иісі өрттен он есе күшейіп далаға шығу мүмкін болмай қалған. Қазірдің өзінде ара-арасында кішігірім өрт шығып тұрады екен.
Кезінде бұл жердің экологиялық таза аймақ болғанын бізге айтқан Жанна осы елді мекенде 20 жылдан астам тұрып келеді. Тіпті кезінде жасыл желекке толы табиғатта елдер бала-шағасымен демалып, қыдыруға арналған жер болған екен.
Бастапқыда бұл жерде тек қана тұрмыстық қалдықтар қабылдайтын қоқыс орны болған. Бірақ «Жан-Ару» мұнда тек тұрмыстық қоқысты ғана емес, өлген малдың терілерін де әкеліп тастайды. Қазір бұл жерде құрылыс қалдықтары, көлік бөлшектері, жиһаздар, темір сынықтары, тіпті өңдеуге келмейтін ескі теледидар сияқты тұрмыстық емес қоқыстар да жатыр. Мұндай қоқыс не шірімейді, не қайта өңдеуге жатпайды.
Ең сұмдығы, карьерлер әбден қазылып біткен кезде жер асты суы шығып шұңқыр таза суға тола бастайды екен. Тіпті бастапқыда қарасаңыз кішігірім көлшік екен деп ойлап қаласыз. Анықталғандай, ол суда айналадағы қоқыс пен құрт-құмырсқа, егеуқұйрықтар жүреді. Нәтижесінде тұрғындар тұтынып отырған ауыз суда инфекция пайда болуы әбден мүмкін. Өйткені ауыз су ұңғымасы осы жер астынан шығатын суымен қосарласып жатыр.
Карьерлер жолдан 50-60 метр тереңдік шамасында, бұдан артық қазылмайды, ары қарай жер асты суы шығады. Осы орайда, айта кетерлігі, мұнда есепсіз қазылған карьер салдарынан пайда болып жатқан жер асты, яғни ішуге болатын таза су іргедегі жақын тұрған Бесағаш тұрғындарының соңғы 10 жылдағы жыр болған мәселесі.
Сол маңдағы Ават ауылының тұрғыны Сухраб Шамахуновтың айтуынша, тұрғындар тұтынып отырған жер асты суы қоқыспен толық ластанудың аз-ақ алдында тұр.
Саяжайлар мен үйлер қоқыс полигонына әбден жақын орналасқан. Ешқандай санитарлық қашықтық белгіленбеген . Оны келіп тексеріп жатқан арнайы орган да жоқ. Негізінен санитарлық қашықтық 30-50 метр болуы керек. Бірақ қоқыс полигоны небары 10 метр жерде орналасқан.
Осының бәрін қоқысты өртеген полигон иелеріне айтқан тұрғындар «біз өртеген жоқпыз» деген жауап қана алыпты. Бірақ тұрғындардың айтуынша, бұндай әрекеттерді дәлелдеу өте қиын . Біз оларға «Бұл ауыл, адамдар тұрып жатыр ғой» дегенде, «Заң бойынша мұнда ауыл болмауы керек» деп айтқан. Қандай заңды меңзеп тұрғандары белгісіз. Естеріңзге сала кетейік, карьерлер мен қоқыс полигондары мұнда ауыл пайда болғаннан кейін қазылған.
Сонымен қатар, бұл Талғар және Еңбекшіқазақ аудандарына тиесілі жердің ортасында орналасқан аумақта саяжай статусы болғандықтан нәтижесінде ешкім бұл аумақты бақылауға алғысы келмейді. Салдарынан аумақта болып жатқан бассыздыққа дер кезінде назар аударатын арнайы органдар да жоқ. Шекаралас жерде орналасқан бірнеше гектарлық жер учаскесіне екі ауданның да әкімі  жауапкершілік алғысы келмейді.
Бір қызығы, өнеркәсіп және құрылыс министрлігі заңсыз пайдалы қазбаларды өндіруге қатысты карьерлердің қазылуы заңсыз екенін әрі қазуға рұқсат бермегенін мәлімдеді.
Жоғарыда айтылған «Жан-Ару» компаниясының иесі Бақытқали Ақжігітов жайлы бірер ақпарат айта кетейік. Бастапқыда Ақжігітов аудан әкімінің орынбасары Оразхан Қаспақпаевтан зардап көргенін айтқан болатын. Ақжігітовтың айтуынша, небары 30 сотық жерде жалға алып қалдық өңдейтін зауыт салмақ болған. Артынша ол жерде шыққан өртті сөндіруге кеткен 43 миллионды Бақытқали Ақжігіовтің әйеліне  сот шешімімен төлеуге міндеттегеген. Бірақ, тұрғындардың айтуынша дәл осы Ақжігітов сол аймақтағы заңсыз қоқыстың басым көпшілігін төккен азамат болып шықты, 30 сотық жер деген сөз жайына қалып, қоқыс төгілген аумақ жайылып кеткен.
Ержан Игібаев Талғар ауданы мәслихатының депутаты, экологиялық кеңестің мүшесі Ақжігітовтің көпшілікке жалған ақпарат таратып жүргенін айтты.
Тағы да жерге қатысты мәселе дәл осы Талғар ауданында. Нақтырақ айтар болсақ, жергілікті тұрғын Мақсат Кенжебаевтың айтуынша, Бірлік және Белбұлақ ауылдық округіне қарасты зираттың жартысынан көп бөлігі сатылып кеткен.
Талдыбұлақ, Ақбұлақ, Шыңбұлақ, Аққайың ауылының тұрғындары қайтыс болған туыстарын көметін жер таппай отыр. Өйткені осы уақытқа дейін жерленіп келген зираттың жартысы 2010 жылы сатылып кеткен. Ең қызығы сатылып кетті делінген жер Іле Алатау паркіне қарайды, сондықтан оны  жекешелендіруге болмайды, бірақ қалай сатылып кеткені белгісіз. Бізге көрсетілген жер кадастырында сатылды деген жердің мемлекеттік нөмірі не дәрежесі жоқ. 2010 жылы сатылғанымен ол жерлер ешқандай пайдаға аспай жатыр. Бір кездері ол жер жергілікті тұрғындар үшін кішігірім демалыс орны болған, ал қазір ол аумаққа кіруге тыйым салынған. Сатылған зираттың жартысы мен жоғарғы бөлікте орналасқан етегіндегі жайылымдық жерлер де жекеменшікке өтіп кеткен екен.
Сондай-ақ ауыз сумен қамтамасыз етіп отырған резервуарды сатып жіберген. Кенжебаевтың айтуынша, бірнеше ауылды ауыз сумен қамтамасыз етіп отырған резервуарды жарамсыз деген желеу тауып,  сол аумақты да сатып жеберген. Артынша ол жерге бірнеше отбасы үй салған. Қазіргі таңда сот шешімімен ол жер мемлекетке қайтарылғанымен тұрғызылған үйлер сол қалпы тұр.
Мақсат Кенжебаевтың өзі де Талғар ауданы әкімшілігі тарапынан әділетсіздік көргенін айтады. 2019 жылы Бірлік ауылына Кенжебаев демеушілер тауып мешіт салған. Сол кезде Кенжебаев пен сол кездегі әкім Аслан Қасымбаев арасында мешіттің салынуына байланысты дау басталған. Артынша оның үйін біреулер өртеп кеткен. Кенжебаев өзі үйінің өртенуін сол кездегі әкімшілікпен болған текетіреспен байланыстырып отыр.
Жоғарыда айтылған мәселелер бойынша біз Талғар ауданының орынбасары Оразхан Қаспақбаевқа хабарласқанда, ол кісі көп сөзге бармады.
Сонымен қатар жер кадастырында еш нөмірсіз тұрған сатылды деген зират аумағы мемлекеттің балансында екендігін  жеткізді. Осы орайда өзінен-өзі туындайтын заңды екі сұрақ бар. Біріншісі, Қаспақпаев айтқан жерлер мемлекеттің балансында болса неге жер кадастырында арнайы нөмірмен бекітілмеген? Екіншісі, қоқыс пен қазылған жердің, егеуқұйрықтың қақ ортасында отырған халыққа құзіретті органдар келіп араласуы үшін бұдан асқан қандай сұмдық жағдай керек?",2024-10-30T11:00:17+05:00,2024-10-30T11:00:17+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/kollazh-musornyj-rajon-2.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/888888.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/gruntovaja-voda-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/karery.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/mola.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/musor.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/photo_2024-10-30_15-06-41.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/kollazh-musornyj-rajon-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/kollazh-musornyj-rajon-2.webp,
fa9a504366e791e7c7d917ec00839a06,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Талғардың қанды түні»: Шерзат ісіне ІІМ әділ тергеу жүргізе алды ма?,"15 қазан күні ІІМ бірінші орынбасары Бауыржан Аленов, Алматы облысының прокуроры Адамов Берік Абызбайұлы және ІІМ тергеу департаментінің бастығының орынбасары Аисов Самат Советұлы брифинг өткізді.",investigations,https://kaz.orda.kz/talgardyn-kandy-tyni-sherzat-isine-iim-adil-tergeu-zhyrgize-aldy-ma-127718/,"15 қазан күні ІІМ бірінші орынбасары Бауыржан Әленов, Алматы облысының прокуроры Берік Адамов  және ІІМ тергеу департаментінің бастығының орынбасары  Самат  Аисов брифинг өткізді. Олар Талғар ауданындағы қылмыстың тергеу барысы жайлы баяндап, «Қамажай» дүкеніндегі бейнежазбаларды көрсетті.
Orda.kz тілшісі брифингке қатысып, спикерлердің айтқандарын тыңдады.
Әуелі оқиғаны қысқаша баяндап берсек. Талғарда 4 қазан күні бір топ адам келіп дүкен иесі Қаржаубай Нұрымов, ұлы Шерзат Полат және ағасы Нұрқанатпен жанжалдасып, арты кісі өліміне ұласты. 16 жасар Шерзат Полат қаза болды.
Бұл оқиғадан соң әкесі әділ сот талап етіп, жақындарымен және бір топ адаммен Талғарда көшеге шығып, жолды жауып тастаған болатын. Осыдан кейін әкесі өзіне біреулердің қоқан-лоққы жасап жатқанын айтты. Кейін олардың үйі өртенді.
Ал тергеу ісіне келсек, 10 адам күдікті ретінде ұсталды. Сол кездегі екі әйел адам куәгер ретінде қалды. Ал желіге тараған бейнежазбаларға қатысты қылмыстық іс қозғалды.
Негізінен бұзақылық, кісі өлтіру, қоқан-лоққы жасау, қылмысты құзырлы органдарға хабарламау сынды айыптармен қылмыстық іс қозғалды. 3 пышақ, 1 мылтық айғақ ретінде алынды.
Сонымен дүкендегі жанжал неден шықты? Бұрын сотталғандардың әрекеттері үшін полиция жауапкершілікке тартыла ма? Шерзаттың әкесін біреу ұрып-соққан ба? Хуторлық қылмыстық топ расымен бар ма? Хасан Қасымбаев қылмыстық іске қатысы бар ма? Ұсталғандар кімдер?
Осы сұрақтарға бүгінгі брифингте жауап алуға тырыстық.
Бірінші болып Бауыржан Әленов сөз сөйледі. Ол журналистерге субъективті ақпарат таратпай, жауапкершілікті сезіну керегін айтты. Оның сөзінше әрбір жалған ақпаратты жоққа шығарып отыру тергеу ісіне кедергі келтіреді.
Кешеден бері желіде «Қамажай» дүкенінің алдындағы, ішіндегі бейнекамералар түсірген жазбалар таралып кетті. Оған қатысты қылмыстық іс қозғалғанын айта кетейік. Олардың сөзінше оны біреулер таратып жіберген.
Сонымен қатар, қылмыстық процестік кодекстің 201-бабының талаптарына байланысты шектеу болып, олар ақпаратты толық жариялай алмапты. Сол үшін Бас прокуратурамен келісіп, бүгін тергеу ісін жариялап отырғанын айтты. Әуелі брифингте ІІМ тергеу департаментінің бастығы Самат Аисов бейнежазбаны түсіндіріп берді.
Бір қызығы бұл жиында тек дүкендегі бейнежазбаны көрсетіп, оқиғаны «жағдайдың объективті көрінісін қалыптастыру үшін» деп, басқа бейнежазбаларды көрсетпеді. Оны осы бейнежазбаның таралып кетуіне байланысты деп түсіндірді.
Ары қарай бейнежазбаны қосты.
Алайда бейнежазбадағы Қаржаубай Нұрымовтың дүкен ішіндегі бір топ адаммен, өзінің касса жақта тұрған кезіне келсек. Ол аяқ-асты пышаққа ұқсас затты ұстап ұмтылады. Осы сәтте сыртта  марқұм Шерзат пен оның ағасы және басқа адамдар жанжалдасып жатқан соң ұмтылуы мүмкін. Еске салсақ, бүгін ғана Orda.kz әкесінің пышақ ұстап келгендерге қалам ұстап шықпайтын шығармын дегені бар еді». Демек осы сәтте сыртта күдіктілердің қолында қару болуы әбден мүмкін.
A post shared by Алматы | Almaty | Новости (@almaty.official)
Бейнежазбаның соңғы жағында бір әйелдің ер адамды басқа жаққа әкеткені анық көрінеді.
Бейнежазба толық емес. Ал Аисов Самат болса, оның толық екенін айтып, керек жерлерін алды деген ақпаратты жоққа шығарды. Ол бұл бейнежазбаны «негізгі фрагменттер» деді.
Еске салсақ, Orda.kz бүгін әкесі мен анасының керек жерлерін алды деп, бейнежазба түсіргенін жазған болатын.
«Егер төлем қағаздарының бәрі көрсетілген болса, тату шешілген болса, марқұм Шерзат пен күдікті А. арасында сыртта неге жанжал болды?» деген сұраққа Бауыржан Әленов қазір она анықтап жатқандарын айтты.
Қазір марқұм Шерзат пен күдіктінің арасында қандай дау болғанын анықтап жатырмыз. Бұл анықталады, деді Бауыржан Әленов.
Аисов күдіктілердің бәрінің ұсталғанын айтты. Қыз балалар ажыратуға тырысқан деп отыр.
Самат Аисов екі әйелді күдікті ретінде тануға еш себеп жоқ екенін айтты.
Ал Алматы облысының прокуроры Берік Адамов қайғылы оқиғаның ешкімді бей-жай қалдырмағанын айтып сөзін бастады.
Еске салсақ, осы қылмысқа күдікті деп ұсталған азаматтардың арасында бұрын сотталған, бақылаудағы азаматтар бар. Олардың түнгі уақытта жүріп, ішімдікті түн ортасында алуы заңсыз.
Бүгінгі жиында Самат Аисов ұсталғандардың ішінде сотталғандардың бар екенін растады. Олардың бұзақылық және тағы басқа да қылмыстар бойынша айыпталып бұрын сотталғанын мәлімдеді.
Ал полиция қызметкерлерінің үй өртелгенде қайда жүргені жайлы сұраққа, Бауыржан Әленов қызметтік тексеріс жүріп жатқанын айтып жауап берді.
Бауыржан Әленов Қазақстанда қазір тіркелген қылмыстық топ жоқ екенін айтып, «хуторлықтар» жайлы ақпаратты жоққа шығарды. Бауыржан Аленов ұстаған күдіктілердің бар таныстары, байланыстары тексерілгенін баяндады. Ал Хасан Қасымбаевтың бұл іске мүлде тартылмағанын айтты.
Сондай-ақ Бауыржан Әленов полицияға қылмыс болған соң ғана қоңырау шалынғанын айтты. Ал күдіктілердің арасында полиция қызметкерлері бар деген ақпаратты ол жоққа шығарды.
Ал әкім аппаратында отырған Аслан Қасымбаевтың бүгін қызметтен кеткені белгілі болды.
Ол жайлы Берік Адамов:
Талғар әкімдігі Аслан Қасымбаевтан бөлек Талғар ауданының әкімі мен орынбасары сөгіс алғаны жайлы жариялады . Алайда олардың не себепті жазаға ұшырағаны жазылмады.
Бұған дейін өзіне қоқан-лоққы жасалғанын Қаржаубай Нұрымов айтқан. Оның анасы да бейтаныс адамдардың «балаңның қасынан көріңді қаза бер» дегені жайлы айтқан болатын. Көршілерінің сөзінше нөмірі жоқ көліктер сол үйді торуылдап жүрген. Сондай-ақ жәбірленуші тарап өздерін құзырлы орган қызметкерлері сұрақтың астына алып, қысым жасап, қорқытқаны жайлы баяндаған болатын. Желілерде Қаржаубай Нұрымовтың алғаш түсірген бейнежазбалары мен соңғы түсірген бейнежазбадағы бетін салыстырған суреттер таралды. Пікірлерде оны ұрып-соқты деген болжамдар айтылды.
Ал Берік Адамов құзырлы органдардан марқұмның туыстарына қысым жасау жайлы арыз келмегенін айтты.
Бауыржан Әленов бүгін оларға сұрақ қойып, осы істі анықтайтынын мәлімдеді.
Сондай-ақ ол полицияның дүкендегі бейнежазбаны өшіргенін жоққа шығарды. Еске салсақ, марқұмның туыстары бұл жазбаны өздеріне өшірілгенін айтқанын жеткізген болатын.
Ал бұған дейін тілшілердің сұрағына Талғар тұрғындары хуторлықтар тобы жайлы айтқан еді.
Қазір ел арасында резонанс болғаннан кейін, Қаржаубай Нұрымов қандай сөз айтса да, өз сөзіне «митингіге шықпау» жайлы қосып айтады. Соңғы бейнежазбасында ол басқа мемлекетке кететінін айтты.
Әлеуметтік желілерде #шерзатүшін хэштегімен суреттер таралып жатыр. Қазірдің өзінде бұл суретті 730 мың адам салды.
Бұған дейінгі болған оқиғаны мына материалдан оқыңыз.",2024-10-15T17:30:14+05:00,2024-10-15T17:30:14+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/d87fba2c-7a2d-4d55-a592-b2212787d965.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/05750840-6436-42e4-b864-5b4ee7e57c77.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/2d529d80-d626-4910-b830-e2006da9a447.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/4d882a4e-f544-4295-b8c8-8dc0fda5d469.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/eaae1420-f4b1-44ba-8346-58a194ab1071.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/f8832d36-08b0-46ca-a2fa-a1621dbec52c.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/d87fba2c-7a2d-4d55-a592-b2212787d965.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/d87fba2c-7a2d-4d55-a592-b2212787d965.webp,
6da643c386c38028ca29997289686a70,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Талғардың жырға айналған су мәселесі мен заңсыз құрылыс,"Алматы қаласының Медеу ауданы және Талғар қаласымен шекаралас орналасқан Бесағаш ауылының тұрғындары су азабын көріп келеді. Себебі бұл аймақ әлі күнге дейін саяжайлық елді мекен мәртебесіне ие, ал бұл жергілікті атқарушы органдарды коммуналдық мәселелерді шешуден босатады. Orda.kz тілшісі тұрғындар уәжін тыңдап қайтты.",investigations,https://kaz.orda.kz/talgardyn-zhyrga-ajnalgan-su-maselesi-men-zansyz-kurylys-128023/,"Алматы қаласының Медеу ауданы және Талғар қаласымен шекаралас орналасқан Бесағаш ауылының тұрғындары су азабын көріп келеді. Себебі бұл аймақ әлі күнге дейін саяжайлық елді мекен мәртебесіне ие, ал бұл жергілікті атқарушы органдарды коммуналдық мәселелерді шешуден босатады. Orda.kz тілшісі тұрғындар уәжін тыңдап қайтты.
Шекара бойынша Талғар ауданы құрамына кіргенімен белгілі бір статустың жоқтығы тұрғындар үшін үлкен қолайсыздық тудырып отыр. Салдарынан тұрғындар коммуналдық қажеттіліктерді, соның ішінде су, жол, газ және жарықты өз беттерінше қамтамасыз етуге мәжбүр.
Елді мекенді сумен қамтамасыз ететін ұңғыма жеке тұлғаға тиесілі, ол қазір монополист саналады. Мұнда 650 үй бар, олардың шамамен 300-і өткен жылы жазда су болмаған соң, амалсыздан 30 мың теңгеден жабдықтарды жаңартуға жинап берген. Қызығы, сумен қамтамасыз ету қызметін көрсететін жекеменшік иесіне тұрғындар тек су тұтынғаны үшін ғана төлеуі керек еді. Ал оның құбырларының ауысқаны -ауыспағаны жекеменшіктің жеке мәселесі.
Сонымен қатар, тұрғындардың айтуынша, су бағасы тұрғындар үшін әртүрлі есептеледі екен. Кейбіреулер текше метріне 400 теңге төлесе, басқаларға үй көлеміне қарай 5000 теңгеге, ал үйі кіші болса 4000 теңгеге дейінгі тұрақты төлем белгілеп қойған. Бұл мәселе бірнеше рет антимонополиялық ведомствода көтерілген. Бірақ олар сумен қамтамасыз етіп отырған монополист компанияның тіркелмегендігін айтқан.
Дәл осы сұрақты тұрғындар әкімшілік өкілдеріне қойғанда олар  тұрғындарға «ұңғыма иесімен жанжалдаспауға» кеңес беріпті.
Сондай-ақ Бесағаш тұрғындары коммуналдық мәселерерден бөлек заңсыз құрылысқа алаңдаулы. Баянауыл көшесінде салынып жатқан бес қабатты 6 үйдің құрылысының заңдылығына қатысты тұрғындардың сұрағы бар.
Құрылыс нысанында паспорт бар, бірақ мемлекеттік сараптама нөмірі көрсетілмеген. Тұрғындар эвакуация жолдарының қауіпсіздігіне де алаңдаулы. Тар жолдан өрт сөндіру көлігі түгілі жеңіл көлік пен  жаяу жүргіншінің де жүруі қиын.
Сонымен қатар, Бесағаш пен Думан арасында жағалай жатқан  «Луч», «Восход», «Самал», «Апорт» және «Әсем» қоғамдастықтарында тұратын барлық балалар тас жолдың арғы жағындағы жалғыз мектепке баруға мәжбүр. Балалардың қауіпсіздігі үшін елді мекеннің қауіпсіз бөлігінде жаңа мектеп қажет. Тұрғындар орналасқан саяжайлық қоғамдастықтардың жолдары нашар, көше жарығы жоқ, бұл әсіресе балалардың мектепке барып-қайтуына қосымша кедергі келтіруде. Тұрғындар өздері қаржы жинап жыл сайын көктем мен күзде 2 реттен жол төсеп, жарық үшін трансформатор, тіпті кәріз жүйесін да өздері орнатқанымен мәселе толық шешілмей келеді.
Соңғы 10 жылдан бері жыр болып келе жатқан бұл мәселелер Талғар ауданының әкімдігіне талай рет жеткізілген. Әкімшілік құр уәде берумен ғана шектелуде дейді тұрғындар. Бір қызығы, жұртшылық Талғар ауданының әкімі Таңат Айдарбековтың орынбасары Оразхан Қаспақпаевтың халықпен қарым-қатынасына наразы. Тұрғындардың айтуынша, Қаспақпаевқа ауданның мәселесін айтып, сұрақты төтесінен қойғаннан кейін 75 жастағы қарияны еш себепсіз полиция бөлімшесіне алып кеткен. Ал тағы бірде егде тартқан әйелге Қаспақпаев қол көтерген екен.
Orda.kz тілшісі Талғар ауданы Бесағаш елді мекені тұрғындарымен тілдескен соң, араға 2-3 күн салып, Таңат Айдарбеков халықпен кезекті кездесуін өткізген. Кездесуде негізінен шағымдар мен өтініштер көп болған. Алайда олардың басым бөлігі сумен қамтамасыз ету мәселесіне қатысты болды. Әкім, Бесағаштағы «Оңтүстік» жобасы аяқталғаннан кейін су мәселесі шешіледі деп кезекті уәдесін беріпті.",2024-10-28T14:00:14+05:00,2024-10-28T14:00:14+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/klzh-voda-besagash.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/photo_2024-10-28_15-19-09.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/klzh-voda-besagash.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/klzh-voda-besagash.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/talgar5555.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/talgarrrr.jpg,
54160b87d1280146eb7365c05176e805,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Тасмағамбетов бекіткен»: Алматыдағы ірі зауытты EXPO-2017 бойынша сотталған Ермегияевтің әкесі қалай иеленді?,Мемлекеттік мүлікті электронды саудалау сайтында бұрын ұсталған шенеунік Талғат Ермегияевтің әкесіне тиесілі болған темір-бетон конструкцияларын өндіретін зауыттың лоты жарияланды. Orda.kz тілшісі құны сегіз миллиардтан асатын ірі активті шенеуніктің отбасы қалай иемденгенін баяндайды.,investigations,https://kaz.orda.kz/tasmagambetov-bekitken-almatydagy-iri-zauytty-expo-2017-bojynsha-sottalgan-ermegijaevtin-akesi-kalaj-ielendi-135261/,"Мемлекеттік мүлікті электронды саудалау сайтында бұрын ұсталған шенеунік Талғат Ермегияевтің әкесіне тиесілі болған темір-бетон өндіретін зауыттың лоты жарияланды. Orda.kz тілшісі құны сегіз миллиардтан асатын ірі активті шенеуніктің отбасы қалай иемденгенін баяндайды.
Қазіргі таңда зауыт «Проблема болатын несиелер қоры» (АО «Фонд проблемных кредитов») балансында көрсетілген. Есеп-құжаттарда бұрын бұл нысан «Серт» АҚ-ға тиесілі болғаны айтылады. Оның құрылтайшысы ретінде елге еңбегі сіңген қайраткер, бизнесмен және бұрынғы партия қызметкері, сондай-ақ экс-президент Назарбаевтың серігі әрі танымал Талғат Ермегияевтің әкесі — Амангелді Ермегияев көрсетілген.
Қысқаша тарихына шолу жасасақ, 1991–1993 жылдары Ермегияевтің әкесі «Алматыстрой» концернінің президенті болған, кейін 1993 жылы — «Алматықұрылыс» холдингі басшылығының төрағасы қызметін атқарған. 2002–2004 жылдары ол «Отан» республикалық саяси партиясының уақытша төрағасы болып, 2004 жылғы 12 наурыздан бастап «Отан» партиясының төраға орынбасары болған (сол кезде партия төрағасы — Нұрсұлтан Назарбаев). (Ескерту: бұл деректерді ресми тіркелген дереккөздерге сүйеніп айтып отырмыз).
Бағалау есебінде өндірістік база Алматы қаласында 40 мың шаршы метр аумақта орналасқаны көрсетілген. Аумақта ғимараттар, құрылыстар, техникалық нысандар мен теміржол желілері бар. Барлық мүлікті тізіп шығудың қажеті жоқ, тек оның нарықтық құны 8,2 млрд теңге деп бағаланғанын айтайық.
Бір кездері «Серт» акционерлік қоғамы табысты құрылыс компаниясы болғанын ескерсек, осы зауытта қоғамның жобаларына арналған темірбетон конструкциялары шығарылған. Алайда зауыт 1985 жылы салынған, яғни оны өз уақытында Амангелді Ермегияев өте тиімді жекешелендіріп алып, кейін сол жерде нысандарды толықтыра салған.
Бұдан бөлек, 2000 жылы «Серт» АҚ бұл жер учаскесін әкімдіктен жылына небәрі 1,8 млн теңгеге жалға алған. Келісімнің әрекет етуші мерзімі 2003 жылдың қырқүйегіне дейін болған, кейін зауыт өндірістік базасы Ермегияевтің иелігіне өткен. Осы мәмілені сол кезде Алматы әкімі Иманғали Тасмағамбетов бекіткені хаттамада көрсетілген.
Сауда 30 қыркүйекте басталды. «Проблема болған несиелер қоры» өндірістік базаны беруге дайын тұрған ең төменгі баға — 5,3 млрд теңге деп белгіленген.
Бір кездері «Серт» Алматы құрылыс нарығында, әсіресе пай үлесі арқылы салынатын жобаларда (мысалы, «Жайлы» тұрғын кешені) ойып тұрып орнын алған компания еді. Алайда 2000-жылдардың соңында компанияда дағдарыс басталды. Құрылысшылар тапсырыс берушілерге пәтерін уақытында бере алмады, ал тұрғындар су мен басқа да жағдайдың жоқ екенін айтып шағымданды.
2009 жылға қарай халық өздері төлеген ақшаның мақсатсыз жұмсалғанын ашық айта бастады. Компания жер сатып алып, дүкендер мен қонақүйлер салды, бірақ үлескерлердің пәтерлерін аяқсыз қалдырды. Жиналған қаржыдан құр алақан қалған салымшылар барынша дабыл қағып, мәселелеріне назар аудартуға тырысты. Кейбірі құрылыс алаңдарының жанынан шатыр тігіп, кейбірі бітпеген үйлерге қоныстанып, тіпті өзін темір арматураға шынжырлап байлағандар да болды. Тіпті «Серттің» иесіне тиесілі деген мәліметті естіп олар «Рахат Палас» қонақүйіне де кіруге талпынған еді.
2010–2011 жылдары «Серт» акционерлік қоғамының қарызы күрт көбейді. Несие мен салық бойынша берешек жиналды, сонымен қатар үлескерлермен, мердігерлермен және тіпті өз қызметкерлерімен соттасуға мәжбүр болды. Компания қарсылық білдіруге тырысқанымен, салық органдары банкрот деп тануды талап еткен істерді сот бастапқыда қанағаттандырмай, құрылысшының жағында тұрды. Жағдай ушыға берді: нысандар салынбады, компанияның мүлкіне тыйым салынды.
Қазіргі деректерге сүйенсек, «Серт» АҚ салық бойынша 1,6 млрд теңге және атқарушылық өндірістер аясында тағы 5,1 млрд теңге қарызға батқан.
Талғат Ермегияев 1969 жылы Алматыда туған, мемлекеттік лауазымдарда жұмыс істеп, туризм және спорт министрлігінде, кейін ұлттық спорт агенттігінде қызмет атқарған. 2013 жылы ұлттық компания — «Астана ЭКСПО-2017» басшысы болды. 2015 жылы оған қарсы қылмыстық іс қозғалып, тергеу материалдарына сәйкес, көрме дайындығында оны және қызметкерлерін бюджет қаржысын жымқырды және аса ірі көлемде пара алды деп айыптады. Мемлекетке келтірілген жалпы зиян шамамен 10 млрд теңге деп есептелген.
2016 жылдың маусымында сот Талғат Ермегияевті қатаң тәртіптегі колонияда 14 жылға бас бостандығынан айыру жазасына кесті. Сонымен бірге заңсыз жолмен алынған мүлкі тәркіленсін деген шешім қабылданып, Ермегияевке мемлекеттік және коммерциялық орындарда басшылық қызмет атқаруға тыйым салынды. Апелляциялық соттар алғашқы үкімді өзгеріссіз қалдырды.
Алғашында ол үй қамағында болды, бұл мерзім жазаны есептеу кезінде «бір күн екі күнге тең» деп есептелді. Алайда негізгі жазасын Ермегияев Алматы облысындағы ЛА-155/12 колониясында өтеп жатыр. Соңғы жылдары бірнеше мәрте шартты түрде мерзімінен бұрын босатуды сұрағанымен, сот өтінішін қанағаттандырған жоқ. Ал қорғаушылары істің қолдан жасалғанын алға тартып, үкімді қайта қарауды талап етіп жатыр.
Автор: Илья Астаханов",2025-10-02T11:00:48+05:00,2025-10-02T11:00:48+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1759382148_zavod_jekspo_ermegijaev_privatizacija_kollazh_kopija_ilja.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759380865_3281eb2d-5aea-41cd-9dfa-a1ee91ff159e.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759380887_snimok-jekrana-2025-10-01-v-13_19_09.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759381020_snimok-jekrana-2025-10-01-v-12_28_38.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759381115_snimok-jekrana-2025-10-01-v-12_39_48.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759381180_snimok-jekrana-2025-10-01-v-12_42_35.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759381468_photo_4392_jpg.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759382082_azisw6dccp4lhz8kr8hocwbq2rqizrms57lwqwuz-kopija.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1759382148_zavod_jekspo_ermegijaev_privatizacija_kollazh_kopija_ilja.webp,
f5020a3cb0578e385005ce1707c70d16,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Тентіреген жастар, торыққан қараша халықтың шындығы және құрып бара жатқан Арал туралы «әдемі» баяндамалар","Orda.kz тілшілері Арал қаласы мен жан-жақтағы ауылдарға тек бір мәселе үшін барған жоқ. Осы жолы сапарда бір өңірдің емес, бүтін елдің қайғысына айналған Арал теңізінің қазіргі жағдайы жайлы егжей-тегжейіне дейін сұрастырды.",investigations,https://kaz.orda.kz/tentiregen-zhastar-torykkan-karasha-halyktyn-shyndygy-zhane-kuryp-bara-zhatkan-aral-turaly-ademi-bajandamalar-133612/,"Orda.kz тілшілері Арал қаласы мен жан-жақтағы ауылдарға тек бір мәселе үшін барған жоқ. Осы жолы сапарда бір өңірдің емес, бүтін елдің қайғысына айналған Арал теңізінің қазіргі жағдайы жайлы егжей-тегжейіне дейін сұрастырды. Арал қаласының әкімдігі бізге берген сұхбатында теңізде 22 түрлі балық, бекіре бар екенін, сонымен қатар 9 балық зауыты жұмыс істеп тұрғанын айтқан еді. Тілшілер ауыл-ауылды аралай келе әкімдіктің берген жауабының жалған екенін білді. Зауыттар жұмыс жасамақ түгілі қаңырап бос тұрғанын көрдік. Бұрын Арал теңізі болған кезде халық балық шаруашылығымен күн көрді. Қазір Арал теңізі тартылғаннан кейін халықтың жағдайы нашарлап, жан жаққа бас сауғалап кетіп жатыр. Осыдан төрт жыл бұрын балықшылар күніне 150 мың мен 200 мың теңгедей табыс тапқан. Қазір 5 мың мен 10 мың теңгедей ақшаны әрең табады. Балықтың жоқ екеніне, Арал теңізінің тек «қағаз жүзінде жағдайы жасалып жатқанына» күйінген халық мұң-мұқтажын тілшілерімізге айтып берді.
Арал теңізі — бір кезде Орта Азиядағы құрлық ішіндегі ең ірі айдындардың бірі еді. Бүгінде оның көп бөлігі шөлге айналып, елестей ғайып болған. Теңіз орнынан ұйытқыған тұзды шаң ғана көтеріледі. Арал тек экологиялық апат емес, әлеуметтік және экономикалық дағдарыс орнына айналды. Жергілікті халықтың әңгімесі арқылы бұл апаттың ащы шындығына тереңірек үңіліп көрдік.
Orda.kz тілшілеріне хабарласқан Жомарт Қартбай есімді азамат – Арал теңізімен Аралтұз компаниясының мәселелерін шешуге атсалысып жүрген белсенді. Ол осы Аралдың тумасы, бірақ осы Аралдың мәселесімен көп көзге түскендіктен, билік түртпектей бергендіктен қоныс аударуға тура келген. Жомарт Ақтөбе қаласына көшіп кетсе де, өз туған жерінің проблемаларын көз жұмар емес. Ол бала кезінен бері теңіз жағасында өскен және ондаған жыл бойы теңізді сақтап қалу үшін күресіп жүр. Ол бізге теңіздің қалай тартылғанын, қазіргі жағдайын және оны құтқаруға не кедергі екенін айтып берді.
Осы орайда жауапты мамандар тара­­пы­нан жария болған мәліметтерге көз жүгірт­сек, жергілікті балық түрлері 22-ге жетіп, бекіре тұқымдас ба­лықтарды өсіруге мүмкіндік артқаны ай­тылады. Ал балық аулау көлемі 0,4 мың тоннадан 8,0 мың тоннаға дейін жеткені жария етіліп жүр.
Жомарттың айтуынша Аралды құтқару мақсатында құрылған Халықаралық қор бар. Оған Қазақстан, Қырғызстан, Өзбекстан, Тәжікстан мен Түрікменстан мүше.
Қор БҰҰ мен ЮНЕСКО қамқорлығымен жұмыс істейді. Қазір, 2024 жылдан бастап 2026 жылға дейін қорда төрағалық Қазақстанға берілді. Яғни, қазіргі таңда барлық өкілеттілік Қазақстан мен оның президентіне тиесілі. Тұрғындар мен белсенділер осы мүмкіндікті пайдалана отырып, біз ең болмағанда Кіші Аралды сақтап қалуды көздейді.
Жомарт мырзаның айтуынша «Бәрі тек қағаз жүзінде» Жоғарыда аталған мәліметтердің көбі шындыққа жанаспайды. Кейбір ақпараттарды асыра сілтеп жібереді. Қазір теңіздің жағдайы сын көтермейтін күйде тұр. Сырдарияның деңгейі де өте төмен. Аралдағы балық өңдеу зауыттарының да жұмысы тұралап қалған.
Жомарттың айтуынша Қаратерең ауылының ортасында «Кәрі түнек» деп аталатын үлкен көлі бар. Көл негізгі сағасын Сырдариядан алады. Яғни, Сырдария осы көлге су құяды. Сырдария суымен бірге осы көлге балық құйылады. Бір кездері қаратереңдіктер осы көлден шөп орып, балық аулап, атакәсібінің желкенін көріп келді. Көл аумағы мал жайылымына да таптырмас орын болып есептелетін. Жомарт мырзаның айтуынша тіпті моторлы қайықпен теңізге қатынас орна­тылған кездер болған.
Ол қазір Қазақстанның негізгі қор су ресурстарын күріш шаруашылығына жұмсап отырғанын айтты. Ол облыс басшылығының су ресурстары туралы мүлде басқа есеп беретінін, ал шындығында күрішке мол су жұмсалатынын баса айта кетті.
Арал мәселесін шешетін қорлар – Аралда емес, Алматыда отырып жұмыс істейді. Арал өңірлеріне арналған деген Халықаралық Аралды құтқару қорының өзі Алматыда орналасқан. Аралды қорғауға тиіс инфрақұрылымдар Аралдың өзінде орналасуы керек екенін айтты.
Жомарт мырзаның айтуы бойынша 2023 жылы Су ресурстары министрлігі құрылды. Бірақ олар Арал мәселесімен кешенді түрде айналысып жатқан жоқ.
Мінәжат Биманов есімді Қаратерең балық зауытының инженері, өмір бойы балық шаруашылығымен айналысқан қария тілшілерімізге берген сұхбат барысында теңіз тарихын, қасіретін және халықтың күресін баяндап берді.
Елдің соңғы үміті — Кіші Арал. Теңіз тартылып кеткен соң, үлкен Арал және Кіші Арал деп Арал екіге бөлінді.
Мінәжат атаның айтуы бойынша бұрын теңіз тауларға дейін жететін. Қазір мұнда ешқандай тіршілік иесі жоқ, халық мұны «Өлі теңіз» деп атайды. Үлкен Аралды қалпына келтіру бойынша барлық бағдарламалар сәтсіз болды. Ал адамдар тым болмаса, осы Кіші Аралды сақтау үшін күресіп жатыр. Бағдарламалар әзірленіп жатыр. Әрине, өз қиындықтары мен ерекшеліктері бар. Проблема әлі шешілмегенімен, адамдар күресіп, осы Кіші Аралды сақтап қалуға үміттеніп жүр.
Сондай-ақ Orda.kz тілшілері Арал өңірінің өткені мен бүгіні жайлы осы өңірдің тұрғыны, 1962 жылы Арал өңірінде жұмысын дәрігерлікпен бастаған Абылқазы қариямен сұхбаттасты. Қария 1962 жылдан 2007 жылға дейін ауылда дәрігер болып жұмыс істеген. Ол кеңес заманындағы денсаулық сақтау жүйесінің жауапкершілігі мен қазіргі жағдайды салыстырды.
Абылқазы ата қасіретке душар болған Арал теңізінің адам денсаулығына зиянын айтып берді. Оның айтуынша су кеткен соң, экология бұзылды. Айналаға жайылған шаң-тозаң мен тұз аралас желдердің денсаулыққа зияны тигізіп жатыр. Тыныс алу, қалқанша безі, жүрек-қан тамырлары аурулары көбейді.
Ал Жалғасбаев Жеткерген ата 35 жыл балық шаруашылығында еңбек еткен. Атамыздың айтуы бойынша экологияға байланысты және судың құрамының дұрыс болмауынан балықтардың да сапасы нашарлады.
Сонымен қатар Жеткерген Жалғасбаев есімді азамат тілшілерімізге Қытайдан әкелінетін сапасыз торлардың балық қорын жойып жатқанын айтты. Содан балық аулау кезінде торлар жыртылып, теңіз түбіне кетеді, сапасыз торларға түскен балықтар теңіз түбінде қырылып жатыр.
Теңіз тартылып, кәсіп тоқтады. Қария 2009 жылы зейнетке шыққанға дейін балық аулауды тоқтатпапты. Балық аулайтын жерге жету үшін көлікпен 18 шақырым жүру керек. Бұған көп шығын кетеді. Сондықтан балық аулаушылар саны да азайып кеткен.
Теңізді сақтап қалу үшін тәртіп керек. Арал теңізінің орнында қазір қаңыраған жер, шөлді алқап пен жел ұшырған қоқыстар ғана қалды. Біз осы өңірдің байырғы тұрғыны, балықшылықпен 25 жылдан астам айналысқан Талғат ағамен тілдестік. Оның айтуынша, теңізді сақтау үшін тек мемлекет емес, жергілікті халықтың да жауапкершілігі қажет.
Желмен бірге қоқыс та жайылып жатыр. Қазір теңіз түбі қоқыс алаңына айналған. Күшті желдің әсерінен пластик бөтелкелер мен шынылар ұшып, экологиялық ахуалды одан әрі нашарлатып тұр. Бұл мәселе жергілікті жұрттың жанайқайына айналған.
Белсенді Оспанов Оразбай айтуынша, тәртіптің жоқтығынан теңізден нәпақа табу қиынға соғып отыр. Қазір теңізді жеке кәсіпкерлер 18 учаскеге бөліп алған. Жастар солардың қолында жұмыс істейді. Бірақ зейнетақы қоры жоқ, құжаттары да дұрыс емес екендігін айтты.
Оспанов Оразбай жастардың басқа жаққа кетпей, туған жерінде қалғанын қалайды. Бірақ балықшылықтың тиімсіздігі оларды үмітсіздікке ұшыратып отыр.
Тілшілеріміз балық өсірумен айналысатын шаруашылық өкілі Сәкен Мырзағазиевпен тілдесті. Ол Қосжар балық өсіру тәлімбағы директоры.
Біз барған нысан алпысыншы жылдардан бері жұмыс істеп келе жатқан балық шаруашылығы. Мұнда жыл сайын күзге дейін 12 миллионға жуық шабақ өсіріліп, теңізге жіберіледі. Жақында бұл жерде Қызыл кітапқа енген, жойылып бара жатқан балық түрлерін көбейту жұмыстары да басталмақ.
Orda.kz тілшілері әкімдік қызметкерлерінен сұхбат алғанда Арал маңында 9 балық зауыты бар деген ақпаратты алған еді. Арал теңізін, сол ауданның ауылдарын аралап жүргенімізде бір ғимарат көзге түсті. Ауыл ақсақалдарынан ғимарат туралы сұрастырғанымызда «бұл балық зауыты» деп жауап берді.
Ғимаратқа жақындай бастағанда ішінен бір қызметкер шығып зауыттың жұмыс істемегеніне 5-6 ай болғанын әрі ғимараттың бос екенін айтты.
Біз әуелі назарларыңызға қараша халықтың уәжін ұсынуды жөн көрдік. Дегенмен айта кету керек, тілшілеріміз әуелі әкімдікке кірген еді. Әкімдікке келіп, халықтың қандай мәселелері шешіліп жатқанын сұрастырған болатын.
Әкімнің айтуынша Сонымен қатар, Аралға құятын судың сапасы да жақсарып келеді. Бұрын тұздылығы жоғары судан тек 1-2 балық түрі ғана өмір сүрсе, қазір балық түрлері көбейген.
Аралда шешімін таппай тұрған басты мәселенің бірі — маман жетіспейтіні. Әсіресе, шалғай ауылдарда дәрігерлер мен өзге де мамандардың жетіспейтіні қатты байқалады. Бұл мәселені қалай шешімін тауып жатқанын сұрағанымызда әкім жас мамандарды тарту үшін бар жағдайды жасап жатқандарын айтты.
Амалжол мырза жастардың бұрын басқа өңірлерге кеткенін, ал қазір қайта туған жеріне оралып жатқанын айтты.
Арал өңірінің тұрғындары мемлекет нақты қадамдар жасайды деп күтіп отыр. Жергілікті белсенділер мен тұрғындардың сөзінше, Кіші Аралды сақтау үшін ең бастысы су лимитін сақтау қажет.
Orda.kz редакциясы олардың Кіші Аралды сақтап қалу үшін ұсынған нақты қадамдарын жариялағалы отыр:
Orda.kz тілшілерімен мақаланы «Еститін Үкімет» назарына ұсынады. Арал мәселесі — Қазақстан мен Орталық Азияның ортақ қасіреті. Бұл апатты тоқтату үшін саяси батылдық, ғылыми негізделген шешімдер және ең бастысы — халықтың мүддесін көздеген нақты іс-қимыл керек. «Еститін Үкімет» мәселеден көз ашпай, торыққан халықтың жағдайына бейжай қарамайды деп үміттенеміз.
Айта кетейік, бұл Orda.kz редакциясының Арал мәселелерін арқалаған үшінші мақаласы. Бұған дейін Orda.kz тілшілері осы іссапарда Аралтұз басшылығы заңсыз жұмыстан шығарып жіберген қарапайым жұмысшымен тілдесіп, ондағы жағдай жайлы егжей-тегжейіне дейін сұраған еді. Orda.kz мақаласынан үміт пен күдіктің арасында өз құқығын қорғау үшін барын салған, табан ет маңдай терімен еңбек еткен, қарапайым жұмысшының күресі жайлы оқыңыз.
Тілшілеріміз осы жағдайдан кейін даудың басы болған Аралтұз кәсіпорны шындықты егжей-тегжейіне дейін анықтап қайтты. Адал еңбек, маңдай терімен нанын тауып жүрген қараша халық Аралтұз кәсіпорнына шағымданды. Еңбекақысы мардымсыз (тазалықшылар 90 мың теңге, жұмысшылар 150-160 мыңның айналасында алады), тұрмыс қажытқан жұмысшыларды және олардың қандай жағдайда жүргенін көрген тілшілеріміз жағасын ұстады. Толығырақ мақаламыздан оқыңыз.",2025-07-17T17:00:30+05:00,2025-07-17T17:00:30+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/untitled-1.png,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1752746705_photo_2025-07-17_15-00-36.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1752746706_orda7c20250624_8336_mp4_snapshot_05_37_2025_07_17_13_27_24.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1752747229_whatsapp-image-2025-07-17-at-15_39_29-4.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1752747229_whatsapp-image-2025-07-17-at-15_39_29-6.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1752747230_whatsapp-image-2025-07-17-at-15_39_29-5.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1752747256_whatsapp-image-2025-07-17-at-15_39_29-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1752747257_whatsapp-image-2025-07-17-at-15_39_29-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1752747257_whatsapp-image-2025-07-17-at-15_39_29-3.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1752747257_whatsapp-image-2025-07-17-at-15_39_29.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1752747734_whatsapp-image-2025-07-17-at-15_39_21-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1752747735_c065a9e1-6c3d-4862-b50f-5b4877d035e6.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1752747735_whatsapp-image-2025-07-17-at-15_39_21-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1752747735_whatsapp-image-2025-07-17-at-15_39_21-3.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1752747735_whatsapp-image-2025-07-17-at-15_39_21-4.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1752747735_whatsapp-image-2025-07-17-at-15_39_21.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/dji_0077_mp4_snapshot_00_17_2025_07_17_13_39_57.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/dji_0078_mp4_snapshot_00_18_2025_07_17_13_38_50.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/dji_0079_mp4_snapshot_00_59_2025_07_17_13_39_23.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/orda7c20250623_8316_mp4_snapshot_12_47_2025_07_17_13_25_35.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/orda7c20250625_8343_mp4_snapshot_05_34_2025_07_17_13_28_56.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/orda_s320200518_8622_mp4_snapshot_05_04_2025_07_17_13_32_52.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/orda_s320200518_8623_mp4_snapshot_01_01_2025_07_17_13_33_19.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/photo_2025-07-17_15-00-36-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/photo_2025-07-17_15-00-37-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/photo_2025-07-17_15-00-37.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/photo_2025-07-17_15-00-38-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/photo_2025-07-17_15-00-38.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/photo_2025-07-17_15-11-33-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/photo_2025-07-17_15-11-33.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/untitled-1.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/untitled-1.webp,
21dd185a9884d57470042cca54eb84fb,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Террористік қауіптің артуы: Сириядағы жағдай Қазақстанға қандай қауіп төндіреді?,"8 желтоқсанда Сирияда 2011 жылдан бері жалғасып келе жатқан азаматтық соғыста шешуші бетбұрыс оқиға орын алды. Соңғы 24 жыл бойы Сирияда билік жүргізген Башар Асад режимі құлады. Көтерілісшілер Дамаскті басып алса, Асад Ресейге қашып кетті. Осы оқиғалар Қазақстан экономикасына және әлеуметтік-саяси ахуалына қалай әсер етуі мүмкін екендігін Orda.kz талдап шықты.",investigations,https://kaz.orda.kz/terroristik-kauiptin-artuy-sirijadagy-zhagdaj-kazakstanga-kandaj-kauip-tondiredi-129077/,"8 желтоқсанда Сирияда 2011 жылдан бері жалғасып келе жатқан азаматтық соғыста шешуші бетбұрыс оқиға орын алды. Соңғы 24 жыл бойы Сирияда билік жүргізген Башар Асад режимі құлады. Көтерілісшілер Дамаскті басып алса, Асад Ресейге қашып кетті. Осы оқиғалар Қазақстан экономикасына және әлеуметтік-саяси ахуалына қалай әсер етуі мүмкін екендігін Orda.kz талдап шықты.
Сириядағы Асадты құлатудың бірінші және айқын факторы - мұнайдың әлемдік бағасы.
Сириядағы азаматтық соғыс 2011 жылдан бері өршіп келеді — Асад режимі күйрегенімен, соғыс әлі аяқталмады. Қақтығыс басталғаннан бері Сирия мұнай экспорттауды тоқтатты. 2011 жылға дейін ел тәулігіне шамамен 383 мың баррель өндірген, бірақ жылдар бойы оның экономикасы тек құлдырап келді. 2023 жылға қарай Сирияда мұнай өндіру тоғыз есеге, тәулігіне 40 мың баррельге дейін қысқарды. Халықаралық қатаң санкцияларға байланысты Асад режимі Ираннан жеткізілімге сүйенді (бұл шиит Иранмен келіспейтін сунниттік қарулы оппозиция жеңгеннен кейін тоқтайтыны анық).
Жаңа Сирия билігі мұнай өндіру мен экспортты қалпына келтіре ала ма, жоқ па, оны болжау қиын. Бірақ әлемдік нарықтар мұнай бағасының өсуімен Асад режимінің күйреуімен байланыстырады. Дүйсенбіде Brent маркалы мұнайдың құны Сириядағы оқиғалар аясында 69 центке көтеріліп, барреліне 71,81 долларға жетті, деп хабарлайды Newsweek.
Казақстан үшін мұнай бағасының өсуі, бір қарағанда, жақсы нәрсе сияқты көрінуі мүмкін: ел мұнай бағаларына қатты тәуелді, олар бюджет кірісін және ЖІӨ өсімін қамтамасыз етеді. Алайда, бәрі соншалықты қарапайым емес. Сирияда мұнай нарығының ірі ойыншыларының мүдделері түйісіп жатыр — ең алдымен, ОПЕК+ ұйымын бейресми басқарушы Сауд Арабиясы мен Иран. Сондықтан Қазақстанға Таяу Шығыстағы оқиғаларды мұқият бақылап отыру қажет болады.
Сириядағы соңғы оқиғалармен байланысты Қазақстанның екінші кезекте тап болуы мүмкін мәселесі — террористік қауіптің артуы. Бұл мұнай нарығындағы белгісіздіктен әлдеқайда қауіпті болуы мүмкін.
Сириядағы қақтығыс соңғы 13 жылда радикалды исламшылдар үшін «шығатын клапан» қызметін атқарғаны жасырын емес, олар Асад режиміне қарсы соғысу үшін Таяу Шығысқа баруға дайын болды. Азаматтық соғыс барысында Қазақстаннан Сирияға 300-ден астам адам кеткен. Олардың көпшілігі Қазақстан Республикасында тыйым салынған ИГИЛ* террорлық ұйымының жағында соғысқа қатысқан. Ал кейбіреулері сол кезден бері өз отанына қайта оралды.
Тіпті Қазақстан билігі ИГИЛ-дің жеңіліс тапқаннан кейін Сирияда қалған содырлардың отбасыларын елге қайтаруға көмектесті. 2019-2021 жылдар аралығында «Жусан» операциясы аясында Сириядан жалпы саны 607 қазақстандық эвакуацияланды — оның ішінде 37 ер адам келген бойда терроризмге қатысқаны үшін тұтқындалып, сотталды. Дегенмен, бұл кейбір экстремистердің түрмеде де үгіт-насихат жүргізуіне кедергі келтірмейді.
Қазіргі уақытта Асад режимі жоқ болғандықтан, Қазақстанға басқа «моджахедтер» оралуы мүмкін. Бұл радикализация деңгейінің артуына әкелуі ықтимал.
Сонымен қатар, Асадтың режимін құлатып, қазір Сирияның көп бөлігін бақылауға алған «қарулы оппозиция» — еркіндік үшін күресуші асыл жандар емес. Көтерілісшілердің түрлі топтарының арасында басым рөлді радикал-салафиттерден тұратын «Хайят Тахрир аш-Шам» ұйымы атқарады. Олардың Сириядағы діни азшылықтарға (шииттерге, алавиттерге, христиандарға, езидтерге және басқаларға) деген жеккөрініші Асадтың режиміне қарсы тұруының негізгі себебі болды, ал диктатурамен күресу тілегі емес. Бұл ұйым АҚШ, Ресей және Түркияда ресми түрде экстремистік деп танылған.
Қазақстандық дінтанушы Аль-Фараби Болатжан «Хайят Тахрир аш-Шамның» Сириядағы билікті қолға алуы — Ауғанстандағы «Талибан» билігі қайта орнағаннан кейінгі екінші қауіпті прецедент екенін атап өтті.
Дінтанушы «Хайят Тахрир аш-Шам» жауынгерлерінің арасында орыс тілінде сөйлейтіндер де бар екенін атап өтті, мысалы, Тәжікстаннан шыққан Фарух Файзиматов. Олар әлеуметтік желілер арқылы белсенді түрде үгіт-насихат жүргізуде, ал олардың мақсатты аудиториясы — бұрынғы Кеңес Одағынан шыққан мемлекеттердің тұрғындары.
Дегенмен, Қазақстанның Ұлттық қауіпсіздік комитеті сириялық радикализмнің «экспортына» жауап қатуға дайын, деп санайды саясаттанушы Ануар Бахитханов.
Сириядағы оқиғалар Қазақстан үшін туындатуы мүмкін үшінші - имидждік мәселе. Біздің еліміз Астаналық процесс аясында Сирия қақтығысын бейбіт жолмен шешу үшін айтарлықтай дипломатиялық күш-жігер жұмсады. Енді осындай әрекеттердің нәтижесіз болды деген әсер пайда болуы мүмкін, себебі Қазақстан астанасында өткен жиырмадан астам дипломатиялық кездесулер, уақытты текке өткізгендей көрінуі мүмкін.
Соңғы рет осындай кездесу қараша айында өтті. Оған 11 делегация қатысты — оның ішінде Иран, Ресей, Түркия, БҰҰ және Асад режимінің өкілдері болды. Бірақ Сириядағы жағдайды қазір әлемдік державалар емес, көптеген көтерілісшілер, радикалдар мен вигиланттар анықтап отыр, олар жоғары деңгейдегі келіссөздерге қатыспайды. Астана, Қасым-Жомарт Тоқаевтың бейбітсүйгіш саясатына толық сәйкес, көптеген жылдар бойы Сирияда гуманитарлық бастамаларды талқылау және диалог орнату үшін алаң ұсынды — алайда ол ешқандай нәтиже алмады.
Астаналық процесстің жалғасуына қатысты қазіргі таңда ҚР СІМ де сенімсіз. Министрлік оқиғалардың дамуын бақылап отыр.
Асадтың режимі жойылғанымен, Сириядағы бейбітшілік пен тыныштыққа деген үміт әлі де өте әлсіз. Сондықтан Астананың дипломатиялық күш-жігері әлі де пайдалы болуы мүмкін.
Қазақстанда экстремистік деп танылған террорлық ұйымдар: «Әл-Каида» (ҚР Жоғарғы сотының 2004 жылғы 15 қазанындағы шешімі негізінде), ИГИЛ («Ислам мемлекеті», Астана қаласы Есіл ауданы сотының 2015 жылғы 15 қазандағы шешімі).",2024-12-10T16:46:41+05:00,2024-12-10T16:46:41+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/1733830961_1733640555_3574556547567.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/1733830506_barrel-2852_1280.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/1733830580_northwestern_syria_offensive_2024_jpg.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/1733830760_mujahid-2023-11-27-05-13-30-utc.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/1733830961_1733640555_3574556547567.webp,
18b0500a3d13708ded18dde4fbbb6db8,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Тоқаев келесі үш жылға арналған бюджет туралы заңды бекітті,"Қасым-Жомарт Тоқаев «2026-2028 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы» заңға қол қойды, деп хабарлайды Orda.kz.",investigations,https://kaz.orda.kz/tokaev-kelesi-ysh-zhylga-arnalgan-bjudzhet-turaly-zandy-bekitti-136469/,"Қасым-Жомарт Тоқаев «2026-2028 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы» заңға қол қойды, деп хабарлайды Orda.kz.
Парламент қараша айының соңында бюджетті қабылдады. Онда ЖІӨ-нің орташа жылдық өсу қарқыны 5,3% деңгейінде белгіленді. Номиналды ЖІӨ өсімі 2026 жылы 183,8 трлн теңгеден 2028 жылы 229,8 трлн теңгеге дейін өсуі мүмкін деген болжам бар.
2026 жылдың 1 қаңтарынан бастап:
- ең төменгі жалақы мөлшері — 85 000 теңге; - мемлекеттік базалық зейнетақы төлемінің ең төменгі мөлшері — 35 596 теңге; - айлық есептік көрсеткіш (АЕК) 4325 теңге; - базалық төлемдерді есептеу үшін ең төменгі күнкөріс деңгейі — 50 851 теңге; - зейнетақының ең төменгі мөлшері — 69 049 теңге болады.
2025 жылы АЕК 3932 теңге болған. 2026 жыл бұл шамамен 10%-ға өседі. Демек, АЕК-ке байланысты төлемдер, айыппұлдар мен жәрдемақылардың барлығы автоматты түрде артады.
Айта кетейік, музыкант Иманбек Зейкенов «Құрмет» орденімен марапатталды.",2025-12-09T10:00:54+05:00,2025-12-09T10:00:54+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/80c6875c-7fe8-44a1-8bb6-057fd5987804.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/80c6875c-7fe8-44a1-8bb6-057fd5987804.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/80c6875c-7fe8-44a1-8bb6-057fd5987804.webp,
2594b7a18fc3dd8e4e3e6a2d166c8d70,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Тоқаев пен Сағынтаев Еуразиялық экономикалық одақтың дамуы жайлы талқылады,"Қасым-Жомарт Тоқаев Еуразиялық экономикалық комиссия алқасының төрағасы Бақытжан Сағынтаевты қабылдады, деп хабарлайды Orda.kz.",investigations,https://kaz.orda.kz/tokaev-pen-sagyntaev-eurazijalyk-jekonomikalyk-odaktyn-damuy-zhajly-talkylady-136463/,"Қасым-Жомарт Тоқаев Еуразиялық экономикалық комиссия алқасының төрағасы Бақытжан Сағынтаевпен кездесті, деп хабарлайды Orda.kz.
Кездесуде Еуразиялық экономикалық одақтың қазіргі жай-күйі мен одан әрі дамуы жайлы әңгіме өрбіді. Сонымен қатар, Қазақстанның 2026 жылы Еуразиялық экономикалық одаққа төрағалығы аясында атқаратын жұмыстары талқыланды.
Сағынтаев Тоқаевқа биыл 21 желтоқсанда Санкт-Петербург қаласында өтетін Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңес отырысына дайындық барысы туралы ақпарат берді. Айта кетейік, Ақтөбе облысында жол апатынан 5 адам көз жұмды.",2025-12-08T14:15:27+05:00,2025-12-08T14:15:27+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/d0ddb58f-3698-44f7-9147-5c578632daaa.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/d0ddb58f-3698-44f7-9147-5c578632daaa.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/d0ddb58f-3698-44f7-9147-5c578632daaa.webp,
2132dbdfbd37c5c46703fadac17a87ba,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Трамп талапты күшейте түсті: Қазақстанға екінші санкциялар қаупі бар ма?,"Дональд Трамптың әкімшілігі соңғы уақытта Қазақстанға қатысты айқын қатаң ұстанымда отыр. АҚШ-тың бұрынғы президенті алдымен Қазақстандық импортқа 25 пайыздық тариф енгізетінін жариялады, артынша 100 пайыздық кедендік баж енгізу және Ресейдің сауда серіктестеріне екінші санкциялар салу туралы мәлімдеді.",investigations,https://kaz.orda.kz/tramp-talapty-kyshejte-tysti-kazakstanga-ekinshi-sankcijalar-kaupi-bar-ma-133862/,"Дональд Трамптың әкімшілігі соңғы уақытта Қазақстанға қатысты айқын қатаң ұстанымда отыр. АҚШ-тың бұрынғы президенті алдымен Қазақстандық импортқа 25 пайыздық тариф енгізетінін жариялады, артынша 100 пайыздық кедендік баж енгізу және Ресейдің сауда серіктестеріне екінші санкциялар салу туралы мәлімдеді.
Бұл қауіп-қатер қаншалықты шынайы? Трамп блеф жасап отыр ма? Қазақстан үшін бұл қандай тәуекелдерге әкелуі мүмкін? Дәл осы жөнінде Orda.kz шолу жасады.
Трамптың Қазақстанға қарсы 25 пайыздық тариф енгізу туралы шешіміне қатысты сұрақ көп. Бір апта бұрын The New York Times газеті мақала жариялап, онда мынадай жайттар атап өтілді:
АҚШ-тың Қазақстандағы сирек кездесетін металдар мен табиғи ресурстарға қызығушылығы артқан тұста, Трамптың бұл сауда агрессиясы оғаш көрінеді. Жаңа тарифтер Қазақстаннан АҚШ-қа баратын өнімнің небәрі 5%-ына, яғни жалпы құны 100 млн доллардан аспайтын тауарларға қатысты. Мұнай мен уран шектеулерге ілінбеуі тиіс, ал мәселен, мысқа Трамп тарифті 50%-ға дейін көтеретінін айтты.
Трамптың келесі даулы мәлімдемесі — Ресейдің сауда серіктестеріне 100 пайыздық тариф пен екінші санкциялар салу туралы. Бұл шаралар Ресей мен Украина 50 күн ішінде бітімге келмесе енгізіледі деп ескертілді.
Осы мәлімдемелерден кейін теңге долларға қатысты рекордтық деңгейде әлсіреді.
АҚШ тарапынан осындай қысымдар мен қауіптер, керісінше, Қазақстанды Қытаймен сауда-экономикалық байланыстарды кеңейтуге итермелеуі мүмкін. Қазірдің өзінде Қазақстан мен Қытай арасындағы сауда айналымы АҚШ-пен салыстырғанда он есе көп.
Бұның мүмкін екі нұсқасы бар:
Қазақстанның бұл жағдайға қатысы жоқ, ал Трамп нақты мақсаты — Ресейдің ірі сауда серіктестері; Немесе Вашингтон Астананы белгілі бір мәмілеге итермелеуге тырысып отыр. Қалай болғанда да, Қазақстан АҚШ-тың саяси-экономикалық қысымына бейімделуге мәжбүр болып тұр. Бұл жағдай елдің сыртқы экономикалық стратегиясына әсер етуі мүмкін, әсіресе инвестициялық климат пен серіктестік басымдықтар тұрғысынан.
Саясаттанушы Эдуард Полетаев Қазақстанның екінші санкциялардан аман қалу мүмкіндігін жоғары бағалайды. Оның айтуынша, тарифтер әсері де аса ауқымды болмайды.
Саясаттанушы Ғазиз Әбішев те Қазақстанның бұл жағдайдан еш зиянсыз шығу ықтималдығы бар екенін айтады. Себебі Қазақстан Ресей мұнайына тәуелді емес, өз мұнайын өзі экспорттап отыр.
АҚШ билігін Ресейге салынған санкцияларды айналып өту жолдары, соның ішінде Қазақстан компанияларының қатысуымен жасалатын «сұр схемалар» көбірек алаңдатуы мүмкін. Бұл жайдан жай емес. Маусым айында АҚШ Ресейге қарсы санкцияларды айналып өтуге қарсы арнайы топ құру мүмкіндігін қарастырып жатқаны белгілі болды — ол топтың жұмысы Қазақстанға да қатысты болуы мүмкін.
Бұдан бөлек, арада бірнеше күн өткенде Ұлыбритания да Қазақстанға санкциялық шектеулерді орындау қажет екенін емеурінмен еске салды.
Демек, екінші санкциялар Қазақстанның өзі емес, Ресеймен күмәнді іскерлік байланыс орнатқан қазақстандық бизнес өкілдерін нысанаға алуы әбден мүмкін.
Қазақстан үшін Ресей — ірі сауда серіктесі. Алайда Ресей үшін Қазақстан нарығы — бірінші кезектегі басымдық емес. Сонымен қатар АҚШ-тың екінші санкцияларына шын мәнінде ұрынуы мүмкін елдер аз емес.
Қазақстан Ресейге металл прокаты, кен мен концентраттар, қара металл, химиялық өнімдер сияқты бірқатар тауарлар экспорттайды. Бірақ бұл өнімдердің ешқайсысы қос мақсаттағы (әскери және азаматтық қолданысқа жарайтын) өнімдер қатарына жатпайды.
Алайда мұнай саласының сарапшысы Олжас Байділдінов Трамптың қадамдарына алаңдаулы. Ол Қазақстанның Ресейдің тұрақты сауда серіктесі ретінде әрдайым тізімде болатынын айтып, екінші санкциялар қаупі айтарлықтай екенін ескертеді.
Бүгінде Қазақстан мен Ресей арасындағы мұнай, мұнай өнімдері және газ жеткізу бойынша қиындықтар туындап жатыр. Себебі қазақстандық банктер ЕО санкциялық тізімінде тұрған бұл тауарларға төлем жасауға жиі бас тартады. Бұл қысым, болжам бойынша, алдағы уақытта күшеюі мүмкін, ал Ресейге қарсы кең ауқымды санкциялар Қазақстанға да жанама әсер етуі мүмкін.
Бұдан шығатын ой — жаңа тарифтер мен шектеулерден кім көбірек зардап шегеді деген тақырыпта пікірталас жасау оңай, бірақ қазір бұл үшін қолайлы уақыт емес. ""Біздің мұнай мен урансыз АҚШ өмір сүре алмайды"" деу — батырсынып сөйлеу ғана. Ал шын мәнінде, Трамп қаласа, Қазақстан экономикасын күйретпесе де, шайқалтуы әбден мүмкін.
Қазақстан үшін басты қауіп — мұнай саласына қандай да бір шектеулердің енгізілуі. Елге тікелей санкция салынбаса да, Ресейге бағытталған жаңа экономикалық соққылар әлемдік нарықтағы бағаның күрт ауытқуына себеп болуы мүмкін. Бұл — Қазақстанға тиімсіз. Ең жағымсыз сценарий — қазақстандық мұнай өнеркәсібіне тікелей соққы жасалуы.
Екінші ірі қауіп — инвестицияның азаюы. Егер АҚШ екінші санкцияларды кеңінен қолданса, Қазақстанның несиелік рейтингі төмендейді, елге сыртқы капитал тарту қиындайды, экономикаға ақша салғысы келетін компаниялар азаяды.
Тағы бір күрделі мәселе — «берілетін» схема, яғни Қазақстан Ресейден Павлодар мұнай өңдеу зауытына қайта өңдеуге мұнай алады, ал оның орнына өз мұнайының бір бөлігін батыстан жеткізеді. Мұндай схеманы АҚШ Ресейден энергетикалық ресурстар сатып алу ретінде санай ма? Бұған жеңілдік беріле ме? Ал Ресейден үнемі сатып алынып жатқан жанармайға не болады?
Қазір Қазақстанда өзінің көпвекторлы дипломатиясын сынақтан өткізуге жақсы мүмкіндік бар. Ең бастысы — Трамп әкімшілігін РК-нің Ресеймен ешқандай күмәнді байланысы жоқ екеніне сендіре білу.
Соңында ең сындарлы нұсқаны да жоққа шығаруға болмайды: санкциялар туралы барлық әңгіме — бос сөз, бұл тек дипломатиялық қысым құралы және саяси спектакльдің бір бөлігі болуы мүмкін.
АҚШ президенті Украина мен Ресейге бітім шарттарын талқылауға берген 50 күннің ішінде, бұл екі ел келісімге келуі екіталай — тіпті бірнеше ай да жеткіліксіз. Украина — өз аумақтарын қайтаруды, ал Ресей — санкцияларды алып тастауды және Киевтегі билікті өзгертуді қалайды. Сондықтан биыл келіссөздерден нақты нәтиже күту қиын.
Сарапшылардың пікірінше, Трамп өз уәдесін ұмытып кетуі де мүмкін (бұндай жағдайлар бұрын болған), не болмаса сол  «атақты 50 күндік мерзім» — әлемдік көшбасшылар арасындағы жабық келісімнің бір бөлігі, яғни көзбояушылық.
Қалай болғанда да, қазіргі таңда Қазақстанға қарсы нақты екінші санкциялардың енгізілу ықтималдығы — төмен деп бағалануда. Осы аптада Fitch Ratings сарапшылары бұл жайтқа назар аударып, Қазақстанның несие рейтингін растауға дәл осы фактор себеп болғанын атап өтті.
Сондықтан оптимизмге негіз бар, бірақ көпвекторлы саясатты сақтау және барша елмен достық қатынасты жалғастыру Қазақстан үшін қазіргі геосаяси жағдайда барған сайын күрделеніп бара жатыр.",2025-07-20T16:08:48+05:00,2025-07-20T16:08:48+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/1753009081_c1f754b7-9e9b-4098-9d36-958b85484e06.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/1753009081_c1f754b7-9e9b-4098-9d36-958b85484e06.webp,
18e97df948df75bc88a7f54c9aacc1aa,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Тура биде туған жоқ» немесе «көбелек эффекті»: журналистерді қамау қоғамды қалай құлдыратады?,"Тура айтсаң туғаныңа жақпайсың деген қазақ бүгінде сол заманның кебін киді десек болады. Себебі елдегі олқылықтарды ашық айтатын, ұстанымына берік азаматтарды қамап, жатқанын өзіңіз де естіп-біліп",investigations,https://kaz.orda.kz/tura-bide-tugan-zhok-nemese-kobelek-jeffekti-zhurnalisterdi-kamau-kogamdy-kalaj-kuldyratady-136467/,"«Тура айтсаң, туғаныңа жақпайсың» деген қазақ әлі соның кебін киіп келеді. Себебі елдегі олқылықтарды ашық айтатын, ұстанымына берік азаматтарды қамап, жатқанын өзіңіз де естіп-біліп отырған шығарсыз, қадірлі оқырман. «Сын түзелмей, мін түзелмейді» деген сөз бар. Ондай адамдардың аузына қақпақ болып, түрмеге тоғытатын қоғам өз болашағына балта шауып, дамуын тежейді.
Orda.kz қаламгері Равиль Абашидзе осы жағдайды, соның ішінде бас редакторымыз Гүлнәр Бажкенованың ұсталуына қатысты қазіргі жүйенің қарқынын түсіндіреді.
Хаос жайлы теорияда үлкен апат кейде дауылдан емес, көзге көрінбейтін кішкене ғана көбелектің қанат қағуынан болатыны айтылады. Ұсақ нәрсенің салдары үлкен болуы мүмкін. Мемлекет те сондай. Егер бір журналистің өз жұмысын істеуі жеке басына қауіп төндірсе, бұл бір адамның мәселесі емес. Бұл — жүйенің бұзыла бастағанын көрсетеді.
Әлем картасына қарасақ, бір қызық жайтты байқауға болады. Дамыған елдерде көп мұнай жоқ. Дамыған елдерде «қозғалыңдар, бұл дұрыс емес» деп айта алатын адамдар көп. Ақылды, ұстанымға берік, сыни ойлай алатын адамдарды оппозиция деуге келмейді. Олар тіпті қасқайтып қойып қоятын мүсін де емес. Олар — демократияның тірегі. Ел болашағының құрылысындағы негізгі тірек. Сол тіректі алып тастасаң, болашақтағы жоспарлар, құрылымның бәрі құлай бастайды. Ол бірден емес, біртіндеп, байқалмастан үйдің тіректері шіріп бара жатқандай ақырын құлайды.
Мемлекет — тірі ағза сияқты. Оның сырқатын алдын ала сездіретін қауқары бар: журналисттер, аналитиктер, тергеушілер. Олар қай жерде ақау барын көрсетеді, қай жерде бағытты өзгерту керек екенін ескертеді. Егер сыртқатты сезінуді өшірсең, ағзаның өзі өліп бара жатқанын түсінбейсің.
Сондықтан бір журналистің құрықталуы тек бір медиаға соққы емес, бүкіл елге соққы.
Бұл тек қақтығыс емес. Бұл — кері байланысты тыңдамау. Ал кері байланысты елемеу — күрделі жүйелердің құлауына басты себеп болады. Дұшпандар да, дағдарыс та емес. Мұның бәрі жүйенің өз дабылын естімеуінен, «сырқатын» сезбеуінен болады.
Көп елдер батыстың технологиясын, қызметін қолдануға тырысады. Бұл жақсы, бірақ батыстың дамуы тек гаджеттерде емес. Ол негізгі жүйелер мен ережелерге құрылған. Қарапайым ереже: егер біреу жұртқа қарағанда ақылды әрі қабілетті болса, бәрі сол жоғары орынға таласады. Бұл — ақшаға сатып ала алмайтын, келісімге жазып қоймайтын нәрсе. Батыстың үлгісін көшіремін деп ондағы сөз бостандығы, әділетсіздікке төзбейтін қоғам жайлы ескермесек, онда бұл құмға құйған су секілді бос әуре.
Қалыпты әлеуметтік жүйе адамдарды білімі мен талантына қарай көтереді. Ал кертартпа жүйе — көнбістігіне қарай көтереді. Бұл тек метафора емес, заңдылық:
Мұндай адамдар адал, еңбекқор, тіпті батыл болуы мүмкін. Бірақ олар қолға алған ісін, не сол саланы білмейді де. Бұл құдды бір ұшаққа ұшқыш емем, жақсы ниетті, еңбекқор, адал адам келгенімен тең жағдай. Ұшақ ұшпайды, я апатқа ұшырайды.
Жоғарыда айтаққа еретін, көнбіс адамдар отырса, шындық қиялдағы көркем айналады
Сын айтатындарды елемейтін жүйенің ең қауіпті жағы — шынайы фактілердің жоғалатынында. Мысалы, зертханадан ғалымдарды қуып шығып, егеуқұйрықтардың өздері «ғылыми жетістіктері» туралы есеп жазатынындай. Егеуқұйрықтардың ынтасы бар, бәрі ретімен. Бірақ дұрыс, ақылға қонатын әдіс қолданылмайды.
Олар:
Мемлекетте сын айтатын адамдарға орын қалмаса, шындықты өзгертеді: деректер есепке сай жасалады, есептер басшылардың қалауларына сай түзетіледі, ал шындық бұрмаланады.
Ел ақша немесе ресурстарды жоғалтса, оны қайта қалпына келтіре алады. Бірақ еркін ойланатын адамдарын жоғалтса, елдің ойлау қабілеті әлсірейді.
Бір журналист кетсе, тек бір адам кетті деген сөз емес. Бұл қоғамның сыни ойлауына жасалған соққы. Ғалым кетсе, болашақта ғылымдағы жаңалықтар азаяды. Инженер кетсе, сала дамымайды. Кәсіпкер кетсе, нарық құлдырайды. Студент кетсе, үміт азаяды.
Еркін ойлы адамдар қоғамның маңызды бөлшегі. Олардың. Бір-бірімен қарым-қатынас орнатып, тура жолмен жүруі — елдің бір діңгегі. Ол діңгек құлағанда қалғанына да әсері тиеді.
Бір журналистің қамалуы — бүтін бір қоғамның әділетті қоғам құру жайлы үмітін күл-талқан етеді.
Егер ақпарат жаршысы болған, шындықты жеткізетін журналистерді бұғаулайтын болса, онда бүтін бір қоғам ауыздықталды деп айтуға толық негіз бар. Мұның соңы жақсылыққа апармайды. Себебі, бүгін сын айтылмайды, ертең қате шешімдер қабылданады, ал келер күндері салалар өз олқылықтарын білмей, кенже қалып, дамымайды. 10 жылдан кейін күніміз сыртқы елге қарап қалады.
XXI ғасырда елдер территориямен, әскерімен немесе шикізатпен емес, қоғамды алға сүйрейтін, тура болудан қорықпайтын ақылды адамдарымен ілгерілейді.
Қазақта «ауруын айтпаған — ауырмай өледі» деген сөз бар. Көбелектің кішкентай қанат қаққаны секілді қоғамдағы түрлі оқиғаларға мән бермеудің соңы үлкен апатқа ұшыратады.
Еске сала кетсек, құқық қорғаушы Галым Агелеуов «Дождь» телеарнасында Orda.kz жайлы сөз сөйледі. Ол Қазақстанда журналистерге еркіндік жоқ екенін атап өтіп, Гүлнәр Бажкеноваға қарсы қозғалған істердің саяси тапсырыс екенін ашық айтты.",2025-12-08T18:00:46+05:00,2025-12-08T18:00:46+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/1765203600_chatgpt-image-8-dek_-2025-g_-14_42_07.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/1765201534_chatgpt-image-8-dek_-2025-g_-14_45_38.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/1765202495_1765187254_rejderskij.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/1765203600_chatgpt-image-8-dek_-2025-g_-14_42_07.webp,
2640e9f60cae59b0ade0bc7a99911898,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Түркістан облысында экс-келінін ұрған ер адам сотталды,"Түркістан облысында тойханада бұрынғы келінін соққыға жыққан ер адамға қатысты сот үкімі шықты, деп хабарлайды Orda.kz.",investigations,https://kaz.orda.kz/tyrkistan-oblysynda-jeks-kelinin-urgan-er-adam-sottaldy-136468/,"Түркістан облысында тойханада бұрынғы келінін соққыға жыққан ер адамға қатысты сот үкімі шықты, деп хабарлайды Orda.kz. Төле би аудандық сотында «Бұзақылық» бабы бойынша айыпталған азаматтың ісі қаралды.
Сот материалдарына сәйкес, 2025 жылдың 31 тамызы күні шамамен 21:23-те ер адам «Зағамбар» мейрамханасында өткен тойда ән айтып тұрған экс-келінін ұрған. Келіншектің мойнында, білегінде және кеуде тұсында көгерген жарақаттар анықталды.
Сот-медициналық сараптама бұл жарақаттардың денсаулыққа зиян келтірмейтін, жеңіл деңгейдегі зақым екенін көрсетті.
Прокурор айыпталушыға 1 жылға бас бостандығынан айыру жазасын сұрады. Жәбірленуші де осы талапты қолдап, 700 мың теңге материалдық және 10 миллион теңге моральдық шығын өндіруді талап етті.
Сот ер адамға 1 жылға бас бостандығын шектеу, 800 мың теңге моральдық шығын төлеу және 700 мың теңге өкілдік шығындарды өтеу жөнінде үкім шығарды.
Айта кетейік, ҚазТАГ агенттігінің басшыларына қарсы қылмыстық іс қозғалды.",2025-12-09T09:30:47+05:00,2025-12-09T09:30:47+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/2682a88c-15be-4169-8a73-32ffeaaa9d4b.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/2682a88c-15be-4169-8a73-32ffeaaa9d4b.webp,
3b47198cda79f893f0de4af0d95989fa,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Түркістанда қомақты қаражат жымқырған бұрынғы бас дәрігер қолға түсті,"ҚМА медициналық жабдықтарды сатып алу кезінде бюджет қаражатын жымқыру фактісі бойынша тергеу жүргізіп жатыр, деп хабарлайды Orda.kz.",investigations,https://kaz.orda.kz/tyrkistanda-komakty-karazhat-zhymkyrgan-buryngy-bas-dariger-kolga-tysti-136475/,"ҚМА медициналық жабдықтарды сатып алу кезінде бюджет қаражатын жымқыру фактісі бойынша тергеу жүргізіп жатыр, деп хабарлайды Orda.kz.
Қазығұрт аудандық орталық ауруханасының бұрынғы бас дәрігері медициналық газбен жабдықтау жүйесіне арналған құрылғыларды сатып алу кезінде алаяқтыққа барған. Дәрігер ойлағанын жүзеге асыру үшін медициналық жабдықтарды жеткізу саласында тәжірибесі бар танысын осы іске тартады. Сонымен қатар, ол туыстары мен таныстарының атына тіркелген коммерциялық ұйымдарды пайдаланған.
Мемлекетке келтірілген жалпы шығын 115 млн теңге.
Бұрынғы бас дәрігерге қатысты бұлтартпау шарасы ретінде кепіл қолданылған. Ал оның сыбайласы үй қамақта отыр.
Айта кетейік, Тоқаев келесі үш жылға арналған бюджет туралы заңды бекітті.",2025-12-09T13:30:55+05:00,2025-12-09T13:30:55+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/93b9064a-9621-43a3-a613-0776e7e99236.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/93b9064a-9621-43a3-a613-0776e7e99236.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/93b9064a-9621-43a3-a613-0776e7e99236.webp,
63b1df8506f3c760c937113304d4b3d4,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Түрмедегі «ұр, тоқпақ» және қайта тәрбиелеу: Қазақстан ескі түрме жүйесін неге қиратуы қажет?","Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың айтуынша, Қазақстандағы түрмелер адамдарды қоғамнан оқшаулаумен ғана шектелмей, оларды түзеуге бағытталуы тиіс. Құқық қорғаушы Жайнагүл Төреқұл осы мақсатта жазаны",investigations,https://kaz.orda.kz/tyrmedegi-ur-tokpak-zhane-kajta-tarbieleu-kazakstan-eski-tyrme-zhyjesin-nege-kiratuy-kazhet-134268/,"Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың айтуынша, Қазақстандағы түрмелер адамдарды қоғамнан оқшаулап қана қоймай, оларды түзеуге бағытталуы тиіс. Құқық қорғаушы Жайнагүл Төреқұл осы мақсатта жазаны орындау және қайта әлеуметтендіру жөніндегі ұлттық агенттікті құруды ұсынды. Оның сөзінше бұл мекеме сотталғандарды тәрбиелеу және қоғамға бейімдеумен айналысады. Осы жайлы пікірлерді Orda.kz тілшісі сұрап, азаматтармен сұхбаттасып көрді.
2025 жылы 23 маусымда Астанада мемлекет басшысының қатысуымен құқық қорғау органдарының кеңейтілген алқасы өтті. Жиында Президент әділетті әрі қауіпсіз Қазақстан құруға мүмкіндік беретін негізгі басымдықтарды атап өтті. Сол басымдықтардың бірі – қылмыстық-атқару жүйесін (ҚАЖ) жетілдіру.
Президенттің бұл ойын Астанадағы 30 жылдық тәжірибесі бар құқық қорғаушы әрі заңгер Жайнагүл Төреқұл іліп әкетті. Ол ҚАЖ комитетін ІІМ құрамынан шығарып, дербес құқық қорғау органы етіп қайта құруды ұсынады. Жаңа құрылымға «Жазаны орындау және қайта әлеуметтендіру жөніндегі ұлттық агенттік» деген атау беруді жөн санайды.
— Жайнагүл ханым, түрме жүйесін бір құқық қорғау органынан екіншісіне өткізуге қазір не түрткі болып отыр? Неге ҚАЖ комитеті ІІМ құрамында қала алмайды деп санайсыз?
— Бұл модель еліміздің Қылмыстық кодексінде бекітілген жазаның гуманистік және түзеу мақсатына сәйкес келмейді. Полиция алдымен адамды қылмыстық жауапкершілікке тартып, уақытша қоғамнан оқшаулайды, барлық мүмкіндігін шектейді, содан кейін оны түзеуге тырысады. Бұл – бір-біріне қайшы екі ұғым. Сондықтан ІІМ-ді бұл міндеттен босатып, полицейлер тек қылмыстың алдын алу және онымен күресумен айналысуы тиіс деп санаймын. Ал жаңа агенттік қызметкерлері сотталғандар жазасын өтейтін орындарда адам құқықтары стандарттарын қатаң сақтауы қажет. Мен бұл туралы Президентке жолдаған үндеуімде де айттым.
— Егер жаңа агенттік омбудсменге тікелей бағынар болса, бәлкім, «шаш ал десе, бас алатын» түрме қызметкерлері адам құқықтарын сақтайтын еді. Бірақ қазір адамды түзеткеннен гөрі тұқыртып, жазасын бере салу орган қызметкерлерінің «оң жамбасына» келіп тұр. Мұны қалай өзгертпексіз?
— Жаңа агенттік құрамына әлеуметтік қызметкерлерді, дәрігерлерді, психологтар мен психиатрларды жұмысқа тұрғызуды ұсынамын. Олар сотталғандардың түзу жолға түсуіне, бостандыққа шыққан соң қоғамға қиындықсыз бейімделуіне көмектеседі. Біз үш ғасырға жуық қолданылып келген жазалау тәжірибесінен, яғни кек алу мен үркіту мақсатынан бас тартуымыз керек. Оның орнына еңбекті қадірлеуге және заңға құрметпен қарауға үйрететін, гуманизмді басты мақсат ететін жүйеге көшу қажет. Сотталған адамның қоғамға пайда әкелуге қабілетті тұлға екенін ұмытпауымыз керек.
— Жаңа мекемеге кім басшылық етеді? Олар кімге бағынуы тиіс?
— Агенттікке төраға жетекшілік ете алады. Бұл – Антикорда болған тәжірибе. Ал бағыныштылық жағына келсек, менің ойымша, ол тікелей Президентке бағынуы керек.
— Салық төлейтін азамат болған соң, маған қаржылық жағы да қызық. Жаңа құқық қорғау органын құруға қазынаға қанша қаражат кетпек?
— Мен экономист немесе қаржыгер емеспін. Жобалық-сметалық құжаттамамен айналысу – менің ісім емес. Мен – «Азаматтық» азаматтық платформасының құқықтық бастамашысымын, заңгермін. Мені басқа мәселе толғандырады. Егер біз қазір халықаралық стандарттарға сай, адамға бағытталған ҚАЖ-дың жаңа моделін ұсынбасақ, президент айтқан әділетті әрі қауіпсіз Қазақстанды жақын жылдары құру өте қиын болады. Ал ескі жүйені қаржыландыру – құмға су құйғанмен бірдей, түбегейлі нәтиже болмайды. Жаңа агенттіктің өз бюджеті болуы керек, ол басқа министрліктерге тәуелді болмауы тиіс. Тікелей қаржыландыру — түзету мекемелерінің қажеттіліктері мен қайта әлеуметтендіру бағдарламаларына қаржыны дұрыс бөлуге мүмкіндік береді.
— Сіз жаңа ҚАЖ моделін құқық қорғаудағы тәжірибеңізге сүйеніп ұсынып отырсыз ба?
— Иә, мен тек жеке тәжірибеме ғана емес, сотталғандарды түзеу және қайта әлеуметтендіру саласындағы халықаралық тәжірибеге сүйенемін. Айтпақшы, бұл бастамамды отандық адвокаттар мен құқық қорғаушылардың көбі қолдап отыр.
— Қазір сотталған бір азаматқа мемлекет қазынасынан жылына қанша қаражат кетеді?
— Шамамен үш миллион теңге. Салыстырып қарасақ, бір мектеп оқушысына мемлекет жылына орта есеппен 400 мың теңге бөледі. Сандардың өзі-ақ бәрін аңғартып тұр. Бір сотталған адамды асырау бюджетке сегіз оқушыны қарағанмен бірдей шығын. Енді бұл сметаны қайта қарап, түрмеде отырғандардың қоғамға пайда әкелетіндей жолын табатын кез келді.
— Жаңа агенттік атауына қарасақ, ІІМ құрамындағы пробация қызметі соның құрамына өтетін сияқты. Ал сотталғандардың медициналық қызметі мен еңбекпен қамтылуы мәселесі бұрынғысынша Денсаулық сақтау министрлігі мен «Еңбек» РМК-ға қарай ма?
— Меніңше, сотталғандарды еңбекпен қамтуды Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі «Атамекен» кәсіпкерлер палатасымен бірлесе отырып атқарса дұрыс болады. Бізге не үшін бір РМК керек? Президент өз сөзінде бизнес өкілдерін колония жанынан түрлі өндірістер ашуға шақырды. Мұндай өзара тиімді әріптестік шетелде көп қолданылады. Табыс тапқан адам бостандыққа шыққанда өз аяғынан тік тұрады. Ал алған дағдылары оған лайықты жұмыс табуға мүмкіндік береді. Медициналық қамтамасыз ету мәселесіне келсек, онымен жаңа агенттіктің өз медициналық қызметі айналысуы керек. Бірақ Денсаулық сақтау министрлігі айналыспауы керек. Өйткені менің тәжірибем көрсеткендей, ол әлі күнге дейін ҚАЖ-мен тіл табыса алмай келеді. Мысалы, ауырған сотталғандарды ауруханаға жеткізу мәселесін алайық. Біреу уақытылы ілесетін күзеттің сұранымын бермегендіктен, талай сотталған дер кезінде медициналық көмек ала алмайды. Соның кесірінен олар мүгедек болып қалады немесе өмірден өтеді, ал оған жауап беретін ешкім жоқ.
— Сіздің ойыңызша, қазір Қазақстанға жаңа колониялар мен түрмелер салу қажет пе?
— Бұл мәселеге байыппен қарау керек. Бірақ менің пікірім сол. Халықаралық стандарттарға сай, гуманистік тұрғыдан қамауға мүмкіндік беретін заманауи мекемелер салу қажет. Бұл қазіргі колониялардың жүктемесін азайтып қана қоймай, шығындарды да оңтайландыруға жол ашады. Өзіңіз есептеп көріңіз. ІІМ ҚАЖ комитетінің 2025 жылғы 1 қаңтардағы мәліметіне сүйенсек, сотталғандардың жалпы саны — 41 150 адам, ал лимит — 39 443 орын. Демек, жүйенің қазірдің өзінде әзер жұмыс істеп тұр. Бұл жай ғана статистика емес, тұрақты болатын шиеленіс пен жүйедегі тұрақсыздық қауіпінің айғағы болып тұр.
Бүгінде ҚАЖ мекемелерінің сыйымдылығы 96 %, бірақ бұл орташа көрсеткіш шын мәніндегі қиын ахуалды бүркемелеп тұр. Мысалы, Алматы облысы, Заречный ауылындағы №14 орташа қауіпсіздік мекемесінде лимит 850 орын болса, нақты адам саны — 1 025 адам. Ақтөбедегі №8 орташа қауіпсіздік мекемесінде асыра толтырғаны сонша, тіпті 135,8 %-ға жеткен. Сол сияқты Қарағанды облысы Долинка кентіндегі №31 мекемеде — 116,4 %, Өскемендегі №17 мекемеде — 117,2 %, Атыраудағы №15 мекемеде — 123,4 %, Алматыдағы №72 тергеу изоляторында — 109 %.
— Жаңа қызметкерлерді қайдан табамыз? Оларды адал және әділ қызмет етуге қалай ынталандырамыз?
— Әзірге қызметкерлерді ҚАЖ-дың зейнетке шыққан офицерлерінің арасынан алған дұрыс деп ойлаймын. Бұл — Қорғаныс министрлігі қазір қолданып жүрген тәсіл. Кейін өзіміздің кадрларды даярлау керек. Жоғары педагогикалық және заңгерлік білім болғаны абзал. Сыбайлас жемқорлық қауіпін азайту үшін жаңа қызметкерлерге лайықты жалақы төлеу қажет. Сондай-ақ арнайы шенін, жеңілдетілген еңбек өтілін, өмірі мен денсаулығын сақтандыруды және өзге құқық қорғау органдарына өту мүмкіндігін сақтаған жөн.
— Олардың үстінен кім бақылау жүргізіп, жасаған қылмысын кім тергейді?
— Бақылау жұмысы арнайы прокурорларда қалуы тиіс. Ал түрме жүйесінің өз ішіндегі заңбұзушылықтарға жедел әрекет ету үшін жаңа агенттік аясында ішкі қауіпсіздік басқармасы сияқты бөлім жұмыс істеуі керек.
— Жаңа агенттікті құру және енгізу үшін қолданыстағы заңнамаға өзгерістер қажет болады. Қандай жаңа заңдар қабылдау керек немесе қандай заңдарға түзету енгізу керек деп ойлайсыз?
— Меніңше, жаңа агенттік қызметкерлерінің мәртебесі туралы жеке заң қабылдап, Қылмыстық-атқару кодексіне, «Құқық қорғау қызметі туралы» заңға, «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» кодекске және Еңбек кодексіне өзгерістер енгізу керек. Бұл соған тұрарлық іс!
ҚАЖ комитеті бұрын да қайта ұйымдастырудан өткен. 2002 жылы оны ІІМ құрамынан шығарып, Әділет министрлігіне берді. Алайда 2011 жылы қайтадан ІІМ-ге қайтарды. Мұрағаттан 2011 жылы 2 тамызда «Время» газетінде шыққан мақаланы таптық. Онда құқық қорғаушы Жеміс Тұрмағамбетова да сол кезде ҚАЖ-ды жеке ведомство етіп құруды қолдап сөз сөйлеген.
Ол жаңа агенттікті президентке емес, үкіметке бағындыруды ұсынған:
Сөзінің соңында ол ҚАЖ-ды Әділет министрлігінен ІІМ-ге қайтару себебіне қатысты ойын да айтты:
Астаналық құқық қорғаушының ұсынысы жайлы, қазақстандық колонияларда жаза өтеп, түзелу жолына түсу дегеннің не екенін өз басынан өткерген сотталғандар не ойлайды? Осы сауалды біз Алматы облысындағы Заречный елді мекеніндегі № 57 ҚАЖ мекемесінде отырған, шілде айының ортасында (2025 ж.) бостандыққа шыққан Андрей Усиковке қойып, сұхбаттасып көрдік. Ол қазір мамандығы бойынша еңбек етіп қана қоймай, бос уақытында қоғамдық іске де араласады екен. «Әділет үшін» қоғамдық бірлестігінің мүшесі ретінде сотталғандар мен қамаудағыларға сөзбен де, іспен де көмек көрсетеді.
Сіздің ойыңызша, тікелей мемлекет басшысына бағынатын, ҚР жазаларды орындау және қайта әлеуметтендіру жөніндегі ұлттық агенттік құру қажет пе?
— Жеке мемлекеттік құрылым құрудың қисыны жоқ. Өйткені ол қазіргі ІІМ ҚАЖ комитетімен бірдей қызмет атқарады. Оның үстіне, жаңа құқық қорғау органын ұстау үшін қазынаға қосымша салмақ түседі. Меніңше, бұл қаржыны әлсіз топтарды қолдауға арналған әлеуметтік мемлекеттік бағдарламаларды жүзеге асыруға немесе ҚАЖ комитетінің өз қаржылық олқылықтарын жоюға жұмсаған жөн. Қылмыскерді түзеу мен жазалау мәселесі қоғам үшін маңызды екені рас. Бірақ соның өзінде президентке тікелей бағынатын жаңа құрылым құруға тұрарлықтай деңгейде емес. Қазір бұл – Бас прокуратура мен ҰҚК құзырындағы іс. Үшінші органның керегі жоқ.
Астаналық құқық қорғаушы жаңа агенттіктің құрамында колония қызметкерлері тарапынан болған заңбұзушылықтарға дер кезінде үн қататын жедел және тергеу бөлімдерін ашуды ұсынады. Сіз бұл пікірді қолдайсыз ба?
— Жоқ, қолдамаймын. Меніңше, одан гөрі Ресейдің Тергеу комитеті немесе бұрынғы Қазақстанның Мемлекеттік тергеу комитеті үлгісінде жаңа тергеу органын құрған тиімдірек болар еді. Сонда ғана қылмыстық істер ойдан құрастырылған себептермен жабыла бермей, көпшілігі сотқа дейін жетер еді.
Андрей, сіз аса ірі көлемде психотроптық зат сатқан деген айыппен сотталған едіңіз. Айыбыңызды мойындамадыңыз, бірақ 2025 жылдың қаңтарында ҚК-нің «нашақорлыққа» қатысты 297-бабына енгізілген өзгерістердің арқасында мерзімінен бұрын бостандыққа шықтыңыз. Өзіңіз қалай ойлайсыз? Ж аза өтеген кезде түзелдіңіз бе?
— Мені ҚК-нің 297-бабы, 3-бөлімі бойынша заңсыз соттады. Себебі мен ешқашан психотроптық зат саудалаған емеспін. Мен — қылмыскер емеспін, сондықтан темір тордың ар жағында «түзелуге» мұқтаж болмадым. Меніңше, сотталған адам өзі қаламаса, ешкім оны түзете алмайды.
Түрме қызметкерлерінің жұмысын қалай бағалайсыз? ҚАЖ жүйесінде өзгеріс керек пе?
— Қазіргі түрме қызметкерлерінің көбінің кәсіби дайындығы көңіл көншітпейді, себебі әлі де ескі тәсілмен жұмыс істейді. Тек күзетіп, колониядағы сотталғандардың өмірін қолдан қиындатады. Ал шын мәнінде, ҚАЖ-да психолог және тәрбие қызметтерінің жұмысын жолға қою қажет. Психологтар колония штатында тек қағаз жүзінде ғана тұрмай, нақты түрде әлеуметтік бейімдеу және қайта әлеуметтендірумен айналысуы керек. Олар сотталғандарға қылмыс әлемінен тыс өмірдің әлдеқайда жақсы, қызықты әрі қауіпсіз екенін санасына сіңіруі тиіс.
Сотталушы түзелуге, дұрыс жүріп, дұрыс тұруға ынтаны қайдан алады?
— Ұрлық жасамай, есірткі сатпай-ақ, адал еңбектеніп те лайықты табыс табуға болатынын адам түсінуі керек. Мәселе лагерлерде жұмыс орны жетіспейтінінде. Сотталғандар бос отырады, отбасын қаржылай қолдай алмай, жәбірленушіге келтірілген зиянды толық өтей алмай қиналады. Бұл — шартты түрде мерзімінен бұрын босауға қойылатын міндетті шарт. Оны орындамаса, бостандыққа шығу уақыты кейінге қалады. Сол себепті, егер кәсіпкерлер колониялардың өндірістік аймақтарында өз ісін жиі ашса, жақсы болар еді. Бұл жаңа жұмыс орындары болар еді ғой!
Қазір сотталғандарды еңбекпен қамтумен «Еңбек» РМК айналысады. Олар өз міндетін атқарып отыр ма?
— Меніңше, «Еңбек» РМК — елдегі ең жемқор, жоспарлы түрде зиянды жұмыс істейтін құрылымдардың бірі. Бұдан талай адам пайда көріп отыр. БАҚ жазған аймақтық бөлімшелердегі сыбайлас жемқорлық дауларын ойлаңыз. Өз басым колонияда өндіріс ашу үшін бостандықтағы кәсіпкер РМК-ға ақша беретінін білемін. Сосын ғимаратты жалға алғаны үшін тағы төлейді. Ал ол жерге жұмысқа орналасу үшін сотталғанның өзі біреуге ақша береді.
Заречныйдағы жалпы режимдегі колонияда отырғанда, сізге бәрі жеткілікті болды ма? Мысалы, тамақ, ем-дом, киім-кешек дегендер?
— Бұл сұраққа біржақты жауап беру қиын. Ресми түрде маған тиісті дүниелер берілді. Бірақ іс жүзінде өзімнің құралыммен, туыстарым жіберген және өзім сатып алған заттармен күн көрдім. Жылы төмек орын мен басқа да «лагерь жайлылығы» туралы айтар болсам, соңғы жылдары сотталғандардың тұрмысын негізінен өздері қамтамасыз етеді. Төсек орындары, мәдениет клубтарын, спортзалдарды жөндеу — бәрі олардың қалтасынан шығады. Қазір колонияда төбесі ағып тұрмайтын ғимарат табу қиын. Шемонайха, Тараз, Жаңғыз, Шымкент пен Қызылордадағы төсек орынның жағдайын көріңіз. Ал Алматы облысында ондай мәселе жоқ, өйткені бұл өңір ауқатты.
2023 жылы ІІМ министрі сотталғандар мен қамаудағылардың тамақтануы мен тұрмыс-тіршілігін қамтамасыз етудің нормаларын бекітті. Бұл тізімде жеміс-жидек, шырын, құрма, тосап, жаңа ауланған балық, түрлі ірімшік және ұнтақталған кофе бар. Лагерь асханасында осының бәрін көрдіңіз бе?
— Алманы көргенім есімде, беретін. Ал тізімдегі басқа дәмді енді естіп отырмын. Мүмкін, оларды қант диабеті бар немесе науқастарға берген болар. Бірақ біз, қарапайым сотталғандар ондайды көрмедік. РМК құрамында сотталғандарды тамақпен қамтамасыз етуге жауапты бөлім бар. Сапасы ақсап тұр. Тіпті норма бойынша берілуге тиіс нәрсе жетіспей жатса, оны басқа затпен алмастырады. Меніңше, ҚАЖ азық-түлік жеткізудің, еттің сапасын бақылауы керек. Бірақ мен ондайды көрмедім.
Соңғы екі жылда бұрынғы түрме бастықтарының парақорлық бабымен сотталғаны жайлы көп естідік. Сіздің ойыңызша, соңғы кезде шенеуніктерді неліктен жаппай қамауға ала бастады?
— Мұны мен аймақтық ҰҚКД-ның бесінші басқармаларының белсенді жұмысына қатысты деп санаймын. Олар жергілікті жерлерде жемқорлықпен және ұйымдасқан қылмыспен күреседі. Оларды мақтаймын. Иә, қылмыстық істерді соңына дейін жеткізеді. Яғни, тек түрме бастықтарынан күдіктеніп, жедел іздестіру жүргізіп қана қоймай, қолма-қол ұстайды. Тергеушілер мықты айғақ базасын жинап, соның арқасында сот айыпталушылардың кінәсін мойындатып, лайықты үкім шығарады. Ішкі ақпарат бойынша, «Антикор» қайта ұйымдастырылғаннан кейін оның бұрынғы қызметкерлерін ҰҚҚ-ға қалдыру үшін полиграфтан өткізіп жатыр Егер ҰҚК жанындағы жаңа сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет сауатты жұмыс істей бастаса, көп мемлекеттік органда тәртіп орнайды деп ойлаймын.
Қазақстанның қылмыстық-атқару жүйесін реформалау мәселесімен көптен бері «Либерти» қоғамдық қорының жетекшісі Ғалым Ағелеуов айналысып келеді. Ол 2000-жылдардың басында ҚАЖК-ны қайта құрудың жақсы-жаман жақтарын көрген, сондықтан бұл тақырыпта ойын ашық айтты.
Сіздің ойыңызша, ҚАЖК-ны 2002 жылы Әділет министрлігіне не үшін берді, ал 2011 жылы не себепті қайтадан ІІМ-ге қайтарды?
— Мақсат — қоғамдық бақылау орнату еді. Бұрын қалай еді? ІІМ қылмыскерді жазалап, артынша өзі «күзетіп», өз тәртібін орнататын. Соның салдарынан талай қылмыс жабылып, сотқа жетпей қалатын. ҚАЖК Әділет министрлігіне өткеннен кейін аздап оң өзгерістер болды, бірақ жүйелі реформаға ұласпады. Ол кезде реорганизацияны толық аяқтап, қылмыстық-атқару жүйесінің басына осы салаға жаны ашитын адамдарды қою керек еді. Бірақ бұл болмады, меніңше, жемқорлық себеп болды. Шенеуніктерді сотталғандарды түзеу емес, түзету мекемелерін қаржыландыру мәселесі көбірек қызықтырды. Сондықтан жемқорлық та, азаптау да бұрынғыша қалды.
Сіздің ойыңызша, ҚАЖК құқық қорғау органының құрамында болуы керек пе? Әлде азаматтық ведомствоның қарамағында болуы керек пе?
— ҚАЖК азаматтық ведомствоға қарауы тиіс. Ол азаматтардың құқығы мен бостандығын шын мәнінде бағалайтын құрылым болуы керек. Түзету жүйесінде тәртіп болуы шарт, сондықтан оны құқық қорғаушылар мен адам құқығын жақсы білетін шенеуніктер бірлесе қадағалауы қажет. Норвегия, Швеция, Финляндия тәжірибесіне назар аударуды ұсынамын. Бұл елдерде түрмелер әрдайым құқық қорғаушылар мен қоғамдық белсенділерге ашық.
Ал Қазақстанда колониялардың есігі құқық қорғаушыларға жабық па?
— Біз, құқық қорғаушылар, колонияларға ең «жолымыз болды» дегенде жылына бір рет барамыз. Бұл жағдайда жүйелі өзгерістер туралы айта да алмаймыз. Егер ескертусіз кіре алсақ болса, әрі өзіміздің ұялы телефондарымызбен кіруге рұқсат етілсе, мүлде басқа әңгіме болар еді. Ең дұрысы — колонияларда бейнебақылау жүйесі толық жұмыс істеп, бастықтар біздің ескертулерімізге құлақ асса, сонда ғана біздің жұмысымыздың тиімділігі мен жемісін сөз етуге болар еді. Ал қазір қалай? Біз барардың алдында барлық кемшілікті жою мен жағдайды «жақсартуға» дайындық жасалып қояды.
Мұндайда сіздердің тексерістеріңізге және сотталғандармен еркін сөйлесуге көмектесуі үшін сотталғандардың құқықтарын қорғау жөніндегі уәкілге (омбудсменге) жүгінбейсіздер ме?
— Менің ойымша, біздің омбудсмен жағдайға ықпал етіп отырған жоқ. Ол басын ала қашып отыр. Тіпті кейде шенеуніктердің, мысалы, прокурорлардың жағында болады.
Айтпақшы, колонияларда заңдылық пен тәртіптің сақталуын қадағалайтын арнайы прокурорлардың жұмысын қалай бағалайсыз?
— Олардың жұмысының тиімділігін нөлге теңеймін. Арнайы прокурорлардың колониядағы кабинеттерінде отырғанын сирек көресің. Егер сотталған адам құқықтарының бұзылуына шағымданса, олар мәселенің мән-жайына үңілмей, тек ресмилікпен жауап беріп қана қоя салады.
Егер түрме қызметкерлерінің жалақысын көтеріп, әлеуметтік қорғалуын жақсартса, бұл олардың құқықтық сауаттылығын арттырып, жемқорлық қауіпін азайта ма?
— Егер олардың көбі еліміздің заңдарын, ал адам құқығы бойынша халықаралық стандарттарды мүлде сақтамаса, жалақыны көтергеннен не пайда? Олардың өздері заң бұзбауы үшін нақты шара қабылдау қажет. Әлімжеттік пен артық «ұр, тоқпақ» болмауы тиіс. Түрме қызметкерлерінің біліктілігін тұрақты көтеріп, арнайы контингентке сезімталдықпен және түсіністікпен қарауы керек. Ең дұрысы — жоғары педагогикалық білімі болуы қажет. Сонда ғана олар қателескен адамдардың түзеліп, қоғамға қиындықсыз оралуына көмектесе алады.
Заңгер Төреқұлдың жаңа жазаны атқару агенттігін құру жөніндегі ұсынысын қолдайсыз ба?
— Дәл қазір нақты айта алмаймын. Оның қалай болатынын, кім басқаратынын, кімге бағынатынын және жаңа қызметкерлердің қандай өкілеттігі болатынын білуім керек. Егер онда қазіргі ІІМ ҚАЖК моделінен түбегейлі өзгеше ештеңе болмаса, мен реформадан мағына көре алмаймын. Өзгеріс болмаған жағдайда бұл тек артық шығын болады.
Автор: Жанар Құсанова",2025-08-11T17:00:04+05:00,2025-08-11T17:00:04+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1754895769_kollazh-reforma-kuis.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1754894234_skrinshot-1-obraschenija-torekul.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1754894717_foto-torekul.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1754897054_foto-sherengi-zjekov.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1754897123_skrinshot-2-obraschenija-torekul.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1754897190_foto-zhemis-turmagambetovoj.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1754897724_foto-andreja-usikova.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1754897799_foto-tjuremnogo-psihologa.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1754898588_foto-stolovoj-v-zone.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1754898681_foto-galym-ageleuov.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/684a26bd-9be9-4cd3-9bfa-112e5d498c1d.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1754895769_kollazh-reforma-kuis.webp,
a885a888fc19037ce39e5f12586e592a,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Түрмедегілер өздеріне қол салды: Жезқазған түрмесінің 11 қызметкері жазықсыз сотталып кетпек пе?,"Сотталғандармен жұмыс жасап, өздері солардың қатарына кіріп кеткен қызметкерлер жайлы естіп пе едіңіз?",investigations,https://kaz.orda.kz/tyrmedegiler-ozderine-kol-saldy-zhezkazgan-tyrmesinin-11-kyzmetkeri-zhazyksyz-sottalyp-ketpek-pe-130037/,"Сотталғандармен жұмыс істейтін мекемеде, өздері солардың қатарына кіріп кеткен қызметкерлер жайлы естіп пе едіңіз? Тасада жылап қалған анасы, артында күтіп отырған жары мен бала-шағасы қалған қызметкерлер расымен де кінәлі ме? Жалпы, Қазақстандағы «ең тыныш өңір» аталатын Жезқазғанда қандай шу болды? Orda.kz тілшісі осы іс жайлы баяндайды.
2023 жылдың 31 мамырынан 1 маусымға қараған түні Жезқазғанның №62 мекемесіндегі сотталушылар көтеріліс жасап, салдарынан  сот 11 қызметкерді «күш қолданды» деген айыппен бас бостандығынан айырса, жақындары оларды жай ғана өз міндетін атқарды деп ақтайды.
Үкім бойынша 31.05.2023 жылы сағат 21:25 шамасында Жезқазған қаласының өнеркәсіптік аймағында орналасқан мекеменің режимдік бөлімінің бірінші қабатында №6505 әскери бөлімнің 8-жеке атқыштар ротасының бақылаушы маманы Б.Т.Елемесов ішімдікке масаң күйдегі сотталған А.В.Ушенинді №4 қапасқа кіргізуге алып бара жатқан кезде тексеріп, одан қара түсті «Samsung» маркалы ұялы телефон тауып алады. Сотталған А.В.Ушенин қолында тұрған ұялы телефонды жерге тастай салады және қызметкерлер А.В.Ушенинді жерге жатқызып қояды. Сол күні сағат 21:29 шамасында мекеме бастығының кезекші көмекшісі А.У.Түсіпбеков жерде жатқан сотталған А.В.Ушенинді орнынан тұрғызып, оны ішкі тәртіпті өрескел бұзғаны үшін ҚАК-тің №1 тәртіптік изоляторына қамаған.
Оқиға осылай басталған. Кейін ызаға берілген сотталушылардың кейбірі дәретханаға кіріп, өз қарнын, мойнын тілгілеп, жараланып шыққан. Сот үкімінде №62 мекеме қызметкерлері сотталғандардың намысына тиетін сөз айтып, оларды жазықсыз ұрғаны туралы оқиға жазылған. Ал ол үкімге 11 қызметкер келіспейді.
Аталған қызметкерлердің бәрі осы оқиғада істі болған деп танылды. ҚР ҚК 146-бабының 3-бөлігінің 1,3-тармақтарында көзделген қылмыстық құқық бұзушылық жасағаны үшін оларға 4 жылдан 6 жылға дейінгі бас бостандығынан айыру жазасы тағайындалған. Бұған қарсы 11 қызметкердің ісін ақтайтын дәлелдері бар. Олардың айтуынша, сот бір жақты өткен.
Оқиғаның төркіні – Айдар Ахметжанов. Ол 2015 жылдан бері №62 мекемеде қызмет етеді. Міндеттеріне экстремизм үшін сотталғандарды түзеу жолына қою және радикалды идеялардың зияны туралы хабардар ету үшін теолог маманы ретінде исламды үйрету кіреді. Анасы Жанұзақова Зәурештің айтуынша, сот оны сотталған Колесников Евгенийді «жамбас тұсынан тепті» деп танып, 4 жылға бас бостандығынан айырған және де Ахметжанов болған оқиғаға тек 2-3 минут қана қатысқан.
Міне қызық, қалған қызметкерлер Айдардың 4 жыл бас бостандығынан айрылғанына т аңғалған . Сот кезінде тіпті одан ұлының не үшін сотталып жатқанын да білгісі келген. Одан кейінгі аппелляциялық сотта түрмеде шу көтерген сотталғандар «басшысы» қатысып, Ахметжановтың айыпталғандардың қатарынан көргенде, теологтың ол жерде не істеп тұрғанын сұраған және 3 күн қатарынан оны босатуын өтінген.
Анасы судьяның өзіне барып, баласының дәлелі бола тұра, оны қалай соттап жібергенін сұрағанда ештеңе деместен орнынан тұрып, кетіп қалған. Прокурорға барған кезде де ол да жылаған бойы сот кабинетінен шығып кеткен.
Сондай-ақ, Ахметжанов сияқты Бекболат Тұрғанбаевта да жәбірленуші тараптан шағым жоқ.
Ал өз сөзінде Тұрғанбаев оқиға болған күні 8:00-18:00 арасында жұмыс істегенін, 23:00 мекеме аумағына қайта келгенін айтқан және аппеляциялық сот кезінде сотталушы Колесников оған да ешқандай шағымы жоқ екені туралы қолхат жазған.
Тағы да көтеріліске толық қатыспаған – Азамат Тұрсынов. Сот үкімінің ол туралы мәлімдемесіне сүйенсек, дабыл белгісімен келген мекеме қызметкері А.К.Тұрсынов сотталғандарға қатысты лауазымды адам бола тұра, адамдар тобы болып, кемсiтуге негiзделген себеп бойынша тән зардабын немесе психикалық зардапты қасақана келтіруге бағытталған қылмыстық іс-әрекеттерін жүзеге асыра отырып, олардың ар-намысы мен қадір-қасиетін қорлап, А.В.Ушенинді қапастың ішінен қансырап жатқанына қармастан, аса қатігездікпен оны аяғынан ұстап сүйретіп, дәлізге алып шығады да, сағат 00:24:36 уақытта А.К.Тұрсынов аяғымен жәбірленушінің арқа тұсынан бір рет соққы жасайды.
Ал Азамат Тұрсынов сотта тағылған айыпты мойындамады. Оның айтуынша, Ушенин қапаста жатқан кезде, оған шығуын сұраған, алайда сотталушы түрлі балағат сөздер айтқан. Қансырап жатқан Ушенинді сыртқа шығарып, ауруханаға алып барып, кейін мекемеге қайта оралған соң, ол өзінің қызметтік міндеттеріне кіріскен. Барлық қаруды өткізіп тастаған және ешқандай да арнайы құрал қолданбаған сондай-ақ, ешкімге физикалық күш қолданбаған.
Сондай-ақ Азаматтың әкесі де аппеляциялық сотта болғанын айтты. Оның сөзінше, Азамат нәбәрі 2 минут оқиғаға қатысып, қансырап жатқан Ушенинді сыртқа шығарған.
1-инстанция сотына «Қызметтік-жауынгерлік қолдану тактикасы» кафедрасының оқытушысы, подполковник Тұранов Асхат Жақсыбайұлы осы іске араласып, әскери-жарғылық зерттеу жасаған. Сарапшының зерттеуі нәтижесіне сүйенсек, әскери қызметкерлердің (Еркебұлан Төлегенов, Дархан Балмағанбетов, Мағжан Төлеген, Александр Сиротенко) ісі – заңды.
Айыптаушы тараптың да пікірін қамтуға тырыстық. Осыған байланысты, 1-инстанция сотында төрелік еткен Тамара Королевскаяның баспасөз хатшысына хабарластық. Алайда, баспасөз хатшысы Азиза Сали бұл іс бойынша пікір білдіруден бас тартты. Сонымен қатар, Қылмыстық-атқару жүйесі комитетіне (ҚАЖК) ресми сауал жолданды.
Көріп тұрғандарыңыздай ол сот ісімен толық танысу үшін Қазақстан Республикасының Жоғарғы Сотына сілтеме жіберген. Сілтемеде әскери сот туралы ақпарат мүлдем жоқ. Ал қорғаушы тараптың келесі үміті 3-инстанция – кассациялық сотта, оның қашан болатыны әзірге белгісіз.",2025-01-19T20:14:12+05:00,2025-01-19T20:14:12+05:00,kk,Ислам Әден,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/kollazh-zona-kopija.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/2025-01-18_19-22-33.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/2025-01-19_15-10-23.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/2025-01-19_15-10-48.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/screenshot-2025-01-18-174901.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/screenshot-2025-01-19-141011.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/screenshot-2025-01-19-152141.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/kollazh-zona-kopija.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/kollazh-zona-kopija.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/whatsapp-image-2025-01-09-at-15_18_23-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/whatsapp-image-2025-01-09-at-15_18_23.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/whatsapp-image-2025-01-09-at-15_18_24-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/whatsapp-image-2025-01-09-at-15_18_24.jpg;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-01/bunt-bolganyn-rastajtyn-kagaz.jpg,
ca59e675a22afe9a4060c67e8c53582a,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"ҰҚК, «Қорғас» және адамдардың өлімі: Нұртілеу мен Гаджиев Қазақстанды қалай уысында ұстады?","Сыртқы істер министрі Мұрат Нұртілеу, кәсіпкер Гаджи Гаджиев және ҰҚК-нің бұрынғы мен қазіргі бір топ қызметкерлері ұсталды деген ресми дерек жоқ. Кеше Orda.kz жариялаған материалдан кейін мемлекеттік мекемелердің бәрі дерлік мұны жоққа шығарып, тіпті жалған ақпарат үшін қылмыстық жауапкершілік бар екенін еске салды. Алайда ресми мәлімдемелерден өзге, «Orda.kz қателесті» дегенді айғақтайтын бірде-бір сурет те, бейнематериал да шықпады. Сол себепті біздің редакция өз дегенінд қалады. Нұртілеу, Гаджиев және ҰҚК-нің үш бұрынғы қызметкері шынымен де ұсталған. Енді біз олардың не үшін қолға алынуы мүмкін екенін тарқатып айтпақпыз.",investigations,https://kaz.orda.kz/ukk-korgas-zhane-adamdardyn-olimi-nurtileu-men-gadzhiev-kazakstandy-kalaj-uysynda-ustady-134741/,"Сыртқы істер министрі Мұрат Нұртілеу, кәсіпкер Гаджи Гаджиев және ҰҚК-нің бұрынғы және қазіргі бір топ қызметкерлері ұсталды деген ресми дерек жоқ. Кеше Orda.kz жариялаған материалдан кейін мемлекеттік мекемелердің бәрі дерлік мұны жоққа шығарып, тіпті жалған ақпарат үшін қылмыстық жауапкершілік бар екенін еске салды. Алайда ресми мәлімдемелерден өзге, «Orda.kz қателесті» дегенді айғақтайтын бірде-бір сурет те, бейнематериал да шықпады. Сол себепті біздің редакция өз дегенінде қалады. Нұртілеу, Гаджиев және ҰҚК-нің үш бұрынғы қызметкері шынымен де ұсталған. Енді біз олардың не үшін құрықталуы мүмкін екенін тарқатып айтпақпыз.
Редакциямыз тек құқық қорғау органдарындағы дереккөздер жеткізген ақпаратқа сүйенеді. Сол мәлімет бойынша, Гаджиев пен Нұртілеу бірінің қолына билік, бірінің қолына бизнес тигенге дейін-ақ аралас-құралас болған. Гаджи Гаджиевтің шыққан жері Алматы облысына қарасты Шонжы ауылы. Мұрат Нұртілеудің де әулеті осы өңірден. Біздің дереккөздердің айтуынша, екеуінің достығы бала кезден басталған. Кейін бұл байланыс екеуінің де керегіне жараған.
2019 жылға дейін Мұрат Нұртілеу саясат сахнасында аса көзге түскен жоқ. Көбіне дипломатиялық қызметте жүрді, төрт жыл сенатта отырды. Әрдайым Қасым-Жомарт Тоқаевтың қарамағында еңбек етті.
Дипломатиялық қызметінде де аса бір беделді лауазым атқарған жоқ: Женевадағы Қазақстан өкілдігінде жұмыс істеді, Финляндия мен Эстонияда елші болды. Бірақ танитындар «зерек, алғыр» адам екенін айтады. Мәселен, талдау жасауға бейімі бар.
Оның жұлдызы шын мәнінде 2019 жылдан, яғни Қасым-Жомарт Тоқаев президент болғаннан кейін жанды. Әуелі президент кеңесшісі, екі жылдан соң президент әкімшілігі басшысының орынбасары болды.
2022 жылдың 5 қаңтарында Қасым-Жомарт Тоқаев оны ҰҚК төрағасының орынбасары етіп тағайындады. Бұл комитеттің басшылығы ел басына күн туған шақта президентке қарсы шыққан кез еді. Сондай жағдайда Нұртілеуді сол орынға қою — Тоқаевтың оған қаншалық сенгенін көрсетеді. Бұған тағы бір дәлел келтірсек, бір айдан кейін, ақпанда, Мұрат Нұртілеудің президент әкімшілігінің басшысы болып тағайындалды.
Ал Гаджи Гаджиев туралы не белгілі? Ұлты — лак (Дағыстандағы ұлт). Бірақ жоғарыда айтқандай, Шонжыда туған. Қазіргі Жетісу облысы. Ресми дерек бойынша, оның төрт жоғары білімі бар. Негізінен ол — құрылыс саласындағы кәсіпкер. 2010-жылдардың соңынан бастап өзі құрған SA Construction Group компаниясына иелік етеді. Бұған дейін ол олигарх Патох Шодиевке қатысы бар құрылыс компаниясының басқарушылар қатарында болған. Сонымен қатар біздің дереккөздердің айтуынша, Гаджиевтің Біріккен Араб Әмірліктерінде көлік компаниясы бар. Бизнесінің өрлеуі досы Мұрат Нұртілеудің саяси мәнсабымен қатар өрбіді.
Гаджиев спортқа да әуес. Ұлттық олимпиада комитетінің вице-президенті, 2024 жылдан бері ҚР Ауыр атлетика федерациясының президенті. Бұған дейін кунг-фу федерациясын басқарған. Сондай-ақ оған Орталық Азиядағы ең танымал Nomad MMA промоушені тиесілі.
Ал екі достың отбасына келсек, Мұрат Нұртілеудің де, Гаджи Гаджиевтің де баласы көп. Нұртілеудің төрт, Гаджиевтің бес перзенті бар. Гаджиевтің жары — белгілі медиаменеджер Раушан Қажыбаева. Ал Мұрат Нұртілеудің жары туралы мәлімет жоқ.
2022 жылы Нұртілеудің қолдауымен Гаджиев ҰҚК ішінде «қосымша құрылымды» — «жасырын ҰҚК» құрды. Дереккөздеріміздің сөзіне қарағанда, оған комитет қызметкерлері кіргенімен, олар мемлекет мүддесіне емес, Мұрат Нұртілеудің жеке басына қызмет етті. Ал ол кезде Нұртілеу 2022 жылғы 1 ақпаннан бастап президент әкімшілігін басқарды. Кейін, 2023 жылдың сәуірінде сыртқы істер министрі болды.
Қазақстан саясатына қызыққан жандар байқаған шығар, Мұрат Нұртілеу барынша жабық, көпшілікке беймәлім тұлға. Ешбір даулы жағдайға араласпаған, баспасөзбен байланысы мардымсыз болған. Тіпті бұқаралық ақпарат құралдарының өкілдері оның дәстүрлі брифингтерде бірде-бір рет көрінгенін есіне түсіре алмайды. Ал ол жиындарға әдетте барлық министрліктердің өкілдері, тіпті қорғаныс пен ішкі істер министрлері де қатысатын. Бірақ сыртқы істер министрі емес.
Оның осындай жабықтығына қарамастан, сарапшылар Нұртілеуді Қасым-Жомарт Тоқаевтан кейін келетін мұрагерлердің алдыңғы қатарына қойып келді. Неге үйтті? Себебі оның қолына шектен тыс көп билік жиналды.
2024 жылға қарай сыртқы істер министрі жай ғана дипломатиялық ведомство басшысы емес, Қазақстан саясатындағы «сұр кардиналға» айналды. Ол президентке әлі сыртқы істер министрлігі тұсынан жақын болған. 2022 жылдан бастап елдің ең құпия қызметі саналатын ҰҚК-нің кейбір қызметкерлерінен құралған дербес күш оның қол астында болды. Бұған қоса, ақпараттық ресурс та бар еді. Гаджиевтің жары жуырдаға дейін президенттің телерадиокорпорациясын басқарды, қазақстандық медианың басым бөлігін бақылауда ұстады.
Ал Гаджиев болса, Қытаймен шекараны, ең алдымен «Қорғасты» бақылауға алды. Пандемиядан кейін қайта ашылған 2023 жылы ол өзін ҚХР-мен шекараға «қараушы» ретінде жариялаудан тайсалмады. Белгілі бір қазақстандық белсенді оның Қытайға және шекараға қатысты кез келген мәселені тікелей өзіне айтуға шақырғанын әңгімелеп берді.
Кейін Гаджиев ҰҚК-мен байланысын жасырмайтын болды. Біздің дереккөздің айтуынша, 2024 жылы ол комитет басшылығы алдында «дәріс» оқып, президентке қарсы қастандық дайындалып жатқанын айтып, «бағынбайтын» саясаткерлер мен кәсіпкерлердің атын атаған.
Журналистің өліміне әуел бастан-ақ Гаджиевтің қатысы бар деген ақпарат шықты. Бұл туралы марқұмның жары Наталья Садықова мәлімдеді. Оның сөзінше, 2023 жылы ақпанда «Бәсе» арнасында Гаджи Гаджиев жайлы бейнематериал шыққан соң, ол Киевке адамдарын жіберіп, 5 мың доллар беріп, роликті өшіруге және болашақта атын мүлде атамауын сұрап, ымыраға келуге тырысқан. Ал араға жыл салып, сол Гаджиев журналистке жасалған қастандықтың орындаушыларын жалдап, қаржыландырып, бақылап отырған. Олардың арасында бұрынғы екі қазақстандық күштік құрылым өкілдері — Алтай Жақанбаев пен Мейрам Қаратаев бар. Айта кетсек, кеше оларды да, сондай-ақ 2024 жылдың қыркүйегінде қызметінен кеткен ҰҚК сыртқы барлау қызметінің бұрынғы директоры Асхат Әмірхановты да ұстады.
Әмірхановтың отставкасын былтыр, бір жыл бұрын-ақ Садықовтың қазасымен байланыстырған еді. Бірақ біздің тергеуіміз көрсеткендей, қастандықты орындаушыларға тек ол ғана емес, 2025 жылдың көктемінде қаза тапқан сыртқы барлау қызметі төрағасының орынбасары Бауыржан Алпысов және комитеттің қазіргі басшыларының бірі де көмектескен. Дәл сол басшы да кеше ұсталды.
Олар қалай көмектесті? Барлау қызметі, атап айтқанда, Айдос Садықовтың Киевтегі жүріс-тұрысын аңдуға қолдау көрсеткен. Ал бұл жерде Нұртілеудің қатысы қандай? Біздің дереккөздердің мәліметінше, журналистің өліміне түпкі бенефициар болған — қазіргі сыртқы істер министрі. Ал сыртқы барлау қызметінің кейбір қызметкерлерін «жасырын ҰҚК»-ге тарту дәл Нұртілеудің комитет төрағасының орынбасары болып аз уақыт отырған кезінде жүзеге асқан. Оған бұл не үшін қажет болды? Мұны біз алда тарқатып айтамыз.
Енді Бауыржан Алпысовтың қазасына тоқталсақ. Ресми нұсқа бойынша, ол сәуірдің бір таңында терезеден секіріп кеткен. Өз еркімен. Алайда сол кезде-ақ Orda.kz жариялаған материалдағы болжамда оның өлімі суицид емес, қастандық болуы мүмкін екені жазылған еді. Бірнеше ай өткен соң да біз сол пікірді қайталауға дайынбыз. Алпысовты 16-қабаттан жасырын ҰҚК-нің адамдары лақтырып жіберуі мүмкін. Оның өлімінің жай-жапсарын әйелі мен балалары ашып айта алар еді. Бірақ олар баспасөзбен байланысқа шықпай отыр. Демек, Алпысовтың отбасына қысым жасалғанына барлық негіз бар.
Қызығы сол, дәл осы өлім болмағанда, Нұртілеу–Гаджиев тандемі мен «жасырын ҰҚК» туралы ақпарат «жабулы қазан» күйі қалып, жан баласы бұл жайлы естімеуі мүмкін еді. «ҰҚК терезеден құлайды» атты ролик жарық көргеннен кейін үш күн ішінде Orda.kz бас редакторы Гүлнәр Бажкеноваға қысым жасалып, одан бар ресурстан бас тартуды және мүлде журналистикадан кетуді талап етті. Сол текетірес біздің зерттеуіміздің бастауы десек болады.
Осы жайлы және тағы басқа да деректерді біз YouTube-тағы шұғыл шыққан бейнематериалымызда баяндадық: «Биліктегі сұр кардинал: қастандықтарды ұйымдастыру және ҰҚК-дегі тамыр-таныстар».
Айта кетейік, бүгін СІМ Мұрат Нұртілеудің жұмыс істеп, кездесуде жүргені жайлы ақпарат шығарды. Алайда Orda.kz министрдің ол суреттерге 1 шілдеде түскенін анықтады.",2025-09-05T15:42:17+05:00,2025-09-05T15:42:17+05:00,kk,Редакция,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/1757064438_1757009467_klzh_pozaprosy.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/1757066081_img_3817.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/1757066204_1757009674_klzh_pozaprosy.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/1757064438_1757009467_klzh_pozaprosy.webp,
1f3cf78b5b2ca763b40afdd87ee57f04,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"«Ұрып-соғып, мұрнына сусын құйған»: әйелін қайтаруға полициядағы таныстарын жұмсаған","Қазақстанда тұрмыстық зорлық-зомбылықтың тағы бір шулы оқиғасы қоғам талқылап жатыр. Ақтау қаласынан күйеуі-абьюзерден қашып, үш баласымен бірге әйел бас сауғалап кеткен (тағы бір баласы күйеуінің",investigations,https://kaz.orda.kz/uryp-sogyp-murnyna-susyn-kujgan-ajelin-kajtaruga-policijadagy-tanystaryn-zhumsagan-126881/,"Қазақстанда тұрмыстағы зорлық-зомбылыққа қатысты тағы бір даулы оқиғаны қоғам талқылап жатыр. Ақтау қаласында абьюзер күйеуінен үш баласымен бірге қашқан әйел бас сауғалап жүр. Тағы бір баласы күйеуінің қолында қалыпты. Алдымен ол Астанаға, кейін Алматыға көшкен. Ресми ажырасқаннан кейін де бұрынғы күйеуі әйелге тыныштық бермеген. Оны қайтару мақсатында ер адам полицейлерді арнайы қылмыскер секілді басқа қалаға жұмсап, әйелді қайта алып кеткісі келген. Қолы «ұзын» кәсіпкердің әйелін қалай қайтаруға тырысқанын Orda.kz тілшісі анықтады. Ол оқиғаның басты кейіпкері — Арайлым Әлібаевамен кездесті.
Арай Алматыдағы бір полиция бөлімшесінде өзін азаптағаны туралы БАҚ-қа жүгінді. Оның айтуынша, Ақтау қаласының тергеу бөлімінің бастығының орынбасары Әнуар Сүлейменов пен аға уәкіл Қасымхан Ақораз оны заңсыз түрде оңтүстік астананың Бостандық аудандық полиция департаментінің бір бөлмесінде ұстаған. Айтуынша, оны бұрынғы күйеуі қозғаған қылмыстық іс бойынша жауап алуға әкелген. Бұрын ол күйеуінің ЖШС-да есепші болып жұмыс істеген кезде ақша ұрлады деп айыптаған. Астана қаласында шілде айында өткен жауап алу барысында әйел өз кінәсіздігін дәлелдейтін барлық айғақтарды ұсынған.
Арайдың мүддесін қорғап жүрген адвокат Олжас Карбозин оның қамауға алынуын заңсыз деп есептейді. Оның айтуынша, тіпті клиентіне қатысты қылмыстық іс болған жағдайда да, заң бойынша жауап алу төрт сағаттан артық үзіліссіз жалғаспауы тиіс.
Біз Алматы Полиция департаментінен түсініктеме сұрадық. Алматылық полицияның баспасөз қызметі барлық түсініктемені Ақтау қаласының полиция басқармасынан сұрауды ұсынды. Ақтауда ресми жауап дайындалып жатқанда, біз Араймен телефон арқылы сөйлесіп, онымен кездестік.
Арайлым 18 жасында Сәкен Тоқсановқа тұрмысқа шыққан. Күйеуі одан тоғыз жас үлкен және сол кезде Арайлымға дейінгі некеден бір баласы болған. Арайдың айтуынша, олардың некесіндегі ауыр кезең — ол екінші рет жүкті болғанда, яғни отау құрғаннан кейін үшінші жылы басталған. Сол кезде үлкен жанжал туындаған. Үнемі әйелін ұрып-соғу Тоқсановтардың отбасылық өмірінің алтыншы жылында басталыпты. Ол кезде Арай күйеуінің көзіне шөп салғанын алғаш рет біліп, кететінін айтқан кез еді. Сол уақытта Арай балалары үшін күйеуіне қайтып оралған. Себебі Тоқсанов балаларды алып кетемін және олармен араласуға тыйым саламын деп қорқытқан. Ол кезде Арай заңды білмейтін, ал күйеуінің қылмыстық істерді оңай «жапқанын» көріп жүрді.
Әйелдің айтуынша, оның бұрынғы күйеуінің сөзін жерге тастамайтын құқық қорғау органдарында таныстары бар. Оның әкесі ІІМ-нің бұрынғы қызметкері, подполковник дәрежесімен зейнетке шыққан. Ал Сәкен Тоқсанов бірнеше жыл Алматы ІІМ академиясында оқыған. Алайда, оқуда жетістікке жете алмай, студент қатарынан шығып қала жаздап, уақтылы басқа оқу орнына ауысқан. Соған қарамастан, Тоқсановтың айтуынша, 2013 жылы ол Ақтау полициясында бір ай жұмыс істеген.
13 жылдық некеде Арайлым күйеуінің зорлық-зомбылығынан көптеген жарақаттар алған. Бұл тек соққылар ғана емес — құйымшақтың сынуы, бірнеше рет ми шайқалу жағдайлары болған. Көптеген жарақаттар анықталмаған күйі қалған. Жарақаттан кейін күйеуі мен оның туыстары «отбасын ұятқа қалдырмау» үшін дәрігерлерге баруға тыйым салған. Тек ең ауыр жағдайларда жедел жәрдем шақырылған, ал дәрігерлерге «өзі құлады», «құбырға соғылды» деп айтқан.
Арайлымның айтуынша, әдетте  күйеуі оны жұдырығымен беттен ұрғанда, ол есінен танып қалатын.
2022 жылы кезекті қатты ұрып-соғудан кейін отбасына оны алғаш рет ауруханаға жатқызуға тура келді. Тоқсанов жаңа ғана ашылған жеке клиникамен келіскен. Ол кезде ауруханада науқастар аз болғандықтан Арайлымның ауыр халінің куәгерлері де аз болған. Әйелдің айтуынша, азаптау, соққылар мен ісіктерден кейін ол бір апта бойы көзін аша алмай, қозғала алмаған. МРТ оның миы қатты шайқалғанын көрсеткен. Арай екі айға жуық ауруханада емделіп, қалпына әрең келген.
Қазіргі уақытта Арай неврологтың бақылауында тұр. Стресстік жағдайларда оның денесі құрысып, дірілдеп, беті сал болып қалады және сөйлеуге шамасы келмей қалады.
Арайдың айтуынша, отбасындағы жанжалдар әдетте күйеуі оның кезекті көңілдесінің әлеуметтік желілер арқылы әйеліне хабарлама жібергенін білгеннен кейін басталатын. Ол телефондағы хаттарды көрсетуін талап еткен, ал егер ол бас тартса, ұра бастаған. Әйел күйеуінің көзіне шөп салғанына неке жылдарының алғашқы кезеңдерінде-ақ көндіккен. Оның осы жайлы айтқаны Тоқсановты қатты ашуландыратын.
Ақтауда Тоқсанов табысты кәсіпкер ретінде танымал. Қазір оның атына тіркелген «Тоқсанов» ЖК автомобильдерді жөндеу және қызмет көрсету орталығы бар. Сонымен қатар, ол әкесі негізін қалаған «Қалқан секьюрити» ЖШС-ін басқарады. Бұл күзет агенттігі өзінің ең табысты кезеңдерінде (2017–2021 жылдары) көптеген мемлекеттік және квазимемлекеттік нысандарды күзетумен айналысқан. ЖШС-тің жұмыс тізімінде Ақтау, Жаңаөзен әкімдіктерінің, «Қаламқасмұнайгаз» және «Жетібаймұнайгаз» мұнай кен орындарының, «Ақтау теңіз порты» АЭА-ның, «ҚазТрансГаз Аймақ» АҚ-ның, «Маңғыстаумұнайгаз» АҚ-ның және басқа да нысандар күзеті бар.
Бұл Сәкен Тоқсановтың Facebook парақшасындағы суреті.
Тоқсанов әйелін өзінің ЖШС-сына есепші ретінде тіркеген, ол кезде Арайлым жүкті болған, әрі босанғаннан кейін қомақты декреттік төлемдер алу мақсатында жасаған. Арайлымның айтуынша, ол күйеуінің күзет агенттігінде бір күн де жұмыс істемеген, ешбір құжатқа немесе шот-фактураға қол қоймаған. Компанияның бас бухгалтері оның енесі болған және барлық қаржылық мәселелерді сол басқарған.
Алайда, қазір «Қалқан секьюрити» ЖШС өз иелеріне табыс әкелмей отыр. Соңғы ірі жобалар 2021 жылы болған. Компания «Самұрық-Қазына» қорында салық борышкерлері мен адал емес қызмет көрсетушілер тізімінде тұр.
Бірақ Тоқсанов мақтан тұтатын ең табысты бизнес-жоба — Ақтауда танымал болған WOW RestoBar мейрамханасы. Алайда, бұл мейрамхананы ашқан және дамытқан Арайлым болатын, күйеуі емес. 2021 жылдың тамызында ол мейрамхананы іске қосты. Ол аз уақыт ішінде қаланың ең беделді орындарының біріне айналған. Ал күзге қарай күйеуі оны бизнестен шеттетіп, «әйел үйде отырып, үй шаруасымен айналысуы керек» деп кесіп айтқан.
Уақыт өте келе, Тоқсановтың басқаруындағы табысты бизнес шығынға ұшырап, қарыздар пайда болған. Сол кезде ол әйелін үйден шығарып, мейрамхананың табысын қалпына келтіруге мәжбүр еткен. Жұмыс жақсара бастағанда, ол тағы да әйелін жұмыстан шеттеткен. Бұл жағдай бірнеше рет қайталанған.
Арайлымның айтуынша, күйеуі барлық табыстарды және өзінің еңбегімен тапқан ақшасын алып, басқарып келген. Мейрамхана әлі күнге дейін ресми түрде Арайлымның атында, бірақ шын мәнінде оны Тоқсанов басқарады. Бұрын табысты болған бизнес те күзет агенттігі сияқты қазір салық және басқа да борышкерлер тізімінде тұр. Интернетте орналастырылған ашық мәліметтерге сәйкес, Арайлым мейрамхана бизнесін жүргізу үшін ашқан ЖК-де шамамен 15 миллион теңге қарыз бар.
29 ақпан 2024 жылы Арай күйеуінен қашып кетті. Келесі күні ол ажырасу туралы арыз беріп, балалардың тұратын жерін анықтау туралы талап қойған.
4 наурызда оның қауіпсіздігі үшін күйеуіне Араймен хабарласуға немесе қандай да бір жолмен қоңырау шалуға тыйым салынған қорғау бұйрығы шығарылды. Қорғау бұйрығы талаптарын бұзса, заң бойынша 10 күн қамалады.
Тоқсанов қорғау бұйрығының талаптарын орындамады. Ол тек қана қашып кеткен әйелді мессенджерлер мен әлеуметтік желілерде мазалаумен шектелген жоқ, сонымен қатар шабуыл жасады. Ол әйелдің автокөлігін аңдып, көлікті жолдан шығарып тоқтатуға мәжбүрлеген. Әйел көліктің есігін ашудан бас тартқан кезде, ол оның терезесін бұзған. Әйтеуір, сол сәтте Арай жалғыз болмаған, жақын досы полиция шақырған.
Адвокат Олжас Карбозиннің сөзінше, «экспертизалар жүргізілді, бірақ істі тек күйеуінің бір арызы бойынша қозғады». Оның пікірінше, тергеу процессуалдық ережелер мен процедураларды бұза отырып жүргізіліп жатыр. Маусымның басында тергеуші Қошиев Арайға мәжбүрлеп әкелу туралы қаулы жіберді. Сол кезде әйел Астанада тұрып жатқан және тергеушіден не себепті шақырғанын сұрады. Себебі Ақтауға қайтуға қорыққан.
Ақтау қалалық полиция басқармасы бөлек тапсырма жіберіп, Астанада Нұра ауданында әйелге астаналық тергеуші сұрақтар қойған.
Мамыр айында Тоқсановтың қуғынынан шаршаған Арай «НеМолчи.kz» қорына көмек сұрап жүгінді. Әлеуметтік желілер арқылы әйел бүкіл елдің құқық қорғау органдарынан қорғауды сұрады. Оның өтінішінен кейін полиция басқармасы азаптаулар туралы қылмыстық іс қозғады. Бірақ тергеу ісі өте тез жабылды.
A post shared by Фонд #НеМолчиKZ | #МыНеМолчим (@nemolchikz_official)
Тергеу кезінде Ақтау полиция қызметкерлері телефон арқылы өз басшыларына хабарласып, әйелді Ақтауға алып келетінін айтты.
Оның айтуынша, Арай Ақтауға жолға шығуға шақ қалды. Себебі адвокат уақытында келіп жетті, ақтаулық полицейлер оны үйінен заттарымен бірге шығарып жатқан кезде:
Адвокат Ақтау полиция қызметкерлеріне патрульдік полиция «Боран» экипажын шақырғанын хабарлады.
Ақтау қаласының полиция басқармасы Арай Әлібаеваға қатысты «сотқа тапсырылған бөтен мүлікті ұрлау» фактісі бойынша тергеу жүргізіліп жатқанын хабарлады. Ведомствоның баспасөз қызметі Арайдың бірнеше рет шақыруларды, SMS-хабарламаларды және тергеушінің хабарландыруларын елемегенін мәлімдеді. Бұл жағдай Ақтаудан Алматыға полиция қызметкерлерін жіберуге себеп болды.
Сакен Тоқсановқа біздің Ақтау қаласындағы тілшіміз телефон арқылы байланысқа шықты. Ер адамның айтуынша, ол үлгілі күйеу әрі мейірбан әке болған. Оның айтуынша, ол «сүйікті әйеліне» мейрамхана бизнесін ашып берген.
29 ақпанда әйелінің үйінен қашып кеткен соң, ол таныстары арқылы дрон жалдап, әйелінің машинасын қалада іздеуге кіріскен.
Ер адам әйелінің оған жала жапқанына сенімді және оған ар-намыс пен қадір-қасиетті қорғау үшін арыз берген.
Соңында ол бұрынғы әйелін көзіне шөп салды деп айыптады.
Журналист одан неге сондай әйелмен онда ажыраспағанын сұрады. Тоқсанов кешіргенін айтты:
Экс-сүйіктісінің құқық қорғау органдарында таныстары бар деген айыптауларына Тоқсанов жауап берді:
Балалар, қазір Арайдың қасында жүр. Оқу жылын 1 қыркүйекте бастамады. Себебі, Ақтаудағы мектеп құжаттарды қайтарудан бас тартып жатыр. Ата-аналары мектепке келіп, оқулықтарды алып кеткен екен. Олар қайтарылмайынша, мектеп құжаттарды бермейді. Салдарынан балалар Алматыдағы мектепке ауыспайды.
Материал дайындалып жатқан кезде, Арай Әлібаева президентке бұрынғы күйеуінің және Маңғыстау облысының құқық қорғау органдарының заңсыз әрекеттерінен қорғауды сұрап бейнеүндеу жазды.",2024-09-13T09:20:41+05:00,2024-09-13T09:20:41+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/1726201253_abjuzer-iz-aktau-kopija-2.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/1726201131_izobrazhenie-whatsapp-2024-09-10-v-15_42_17_e57a96e7.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/izobrazhenie-whatsapp-2024-09-10-v-15_42_17_ab4c665a-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/1726201253_abjuzer-iz-aktau-kopija-2.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/toksanov-fb-1.jpg,https://www.youtube.com/embed/AUe8_4sw-i4?feature=oembed
92e5faa34a22b0955e5683d7f1222917,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Ұзаққа созылған сот ісі»: 15 сағаттық азапты өлім,Соңғы 10 жылда тұрмыстағы зорлық-зомбылық күрт өсті. Соның ішінде әйел өлтіру фактілері көп.,investigations,https://kaz.orda.kz/uzakka-sozylgan-sot-isi-15-sagattyk-azapty-olim-125588/,"Соңғы 10 жылда тұрмыстағы зорлық-зомбылық күрт өсті. Соның ішінде әйел өлтіру фактілері көп. Марқұм Салтанат Нүкенованың өлімі қоғамда резонанс тудырып, 50 мың адам қол жинап осы мәселеге қатысты заң қабылданған болатын. Сол «Салтанат заңы» шыққаннан кейін осындай қылмысқа қатысты қабылданып отырған сот шешімінің бірін бақылап, Orda.kz тілшілері жәбірленуші тарапқа хабарласты.
Өткен жылдың желтоқсан айында Семейде бүкіл қаланы дүр сілкіндірген қайғылы оқиға болды. 33 жастағы Диананы жігіті көлігімен қасақана қағып өлтірді.
A post shared by Фонд #НеМолчиKZ | #МыНеМолчим (@nemolchikz_official)
Диананың ұлы анасыз қалды. Қайтыс болған әйелдің анасы «ол менің қызымды өлтіргенде мені де қоса өлтірді» деп отыр.
7 ай бойы Диананың анасы қызының өліміне айыптыны соттау ісімен күресті. Белгілі себептермен кейінге қалдырылып келе жатқан сот шешімі енді шықты. Семей қалалық сотының судьясы Л.Фидосова төрелік еткен сотта айыпкерге 9 жыл 6 айға бас бостандығынан айыру туралы үкім шығарылды.
Жақындарының сөзінше, істің бір жылға созылғаны, сондай-ақ 106 бап — «денсаулыққа қасақана зиян келтіру» айыбымен ғана сотталғалы отырғаны, оның адвокаттарының мұны жол апаты сияқты баяндауы істі тым шиеленістіріп жіберді. Ақыры, прокурор сұраған 10 жылға бас бостандығынан айыру туралы жазаны судья қабылдады. Марқұм Диананың анасы айыптыға қанша жыл берсе де аз деп отыр.
Марқұмның ауруханаға жеткен кезіндегі бейнежазбаны «НеМолчи.kz» қоры жариялаған болатын. Диана 15 сағат бойы жан сақтау бөлімінде қиналып қаза болды. Марқұмның анасы қызының ауруханада жатқаны жайлы хабар бермегенін айтты. Бейнежазбадағы қиналып жатқан Диананы қараған дәрігерлердің «салқынқандылығы» жұртты біраз шошытқан болатын.
Айыпты қасақана түрде көлікті оған қарай бар жылдамдықпен жүргізіп келе жатады да, кілт тоқтай қалады. Сосын, 1 метрдей жерде тұрған Диананы аямастан қағып өтеді. Бейнежазба сапасыз болса да, Диананың көлік «капотына» бір-ақ шыққаны, жүргізушінің тоқтамай жүре бергені байқалады. Көз жұмбас бұрын Диана 15 сағат бойы жансақтау бөлімінде азап шекті.
Диана 14 желтоқсан күні кешкісін анасымен сөйлесті. Әңгіме барысында марқұм осы айыпкер азамат Галушкин Александрға тұрмысқа шығып, «отбасы құрғысы келетінін» айтыпты.
Анасының сөзінше, айыпты еркек қылмыс болған түні Диананың кішкентай ұлын үйге қамап кеткен . Ол үйде анасының қайтып келуін күтіп отыра беріпті. Диананың анасы өзінің жиен немересінің бейхабар күйде өлім аузындағы анасын күтіп отырғанын мүлде білмегенін айтты. Диананың торт ұстап, көңілді жүрген бейнежазбасын бұған дейін «НеМолчи.kz» жариялаған болатын.
A post shared by Фонд #НеМолчиKZ | #МыНеМолчим (@nemolchikz_official)
«Тас түскен жеріне ауыр»
Сот-медициналық сараптамада ми жарақаты мен бас сүйегінің сынуынан қайтыс болды делінген. Сондай-ақ, Диананың бұған дейін де соққыға жығылғаны белгілі болды . Анасыз қалған немересінің жағдайына алаңдап, қызынан айырылған ана айыпты аппеляциялық сотқа арыз беретінін айтты.
Қазақстанда соңғы кездері зорлық-зомбылыққа қатысты, соның ішінде әйелдерге қатысты қылмыстық істер көбейіп кетті. Статистикалық деректерді назарларыңызға ұсынамыз.
Қорыта келе айтарымыз, бұл жиілеп кеткен қылмыстар бізге тұрмыстық зорлық-зомбылықпен күресудің маңызын көрсетеді. Жай ғана қол көтерудің өзі, тіпті жай тұрмыстағы жан-жалдың өзі қылмысқа ұласуы мүмкін. Құрбандарды қорғау үшін,  кінәлілерді жазалау үшін әділ шешім қабылдануы керек. Қандай жағдай болмасын сот төрелігі әділ болып, барлық азаматтардың қауіпсіздігін қамтамасыз етуі керек.",2024-07-16T18:00:53+05:00,2024-07-16T18:00:53+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-07/sizes/1440x810/photo_2024-07-16_16-40-31.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-07/7_6-kaz.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-07/photo_2024-07-16_16-53-17.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-07/sizes/1440x810/photo_2024-07-16_16-40-31.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-07/sizes/1440x810/photo_2024-07-16_16-40-31.webp,
86f9898bb0ddd8505979c765a82b992a,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Whatsapp-тағы сөз енді заңды құжат»: депутат Мұрат Әбенов жаңа өзгерістер жайлы айтты,"Тұтынушылардың құқығын қорғау туралы заң жобасына маңызды өзгеріс жасалды. Бұдан былай тауарды сатып алу, сату жайлы хат-хабарда айтылған уәде заңды күшке ие болады. Бұл туралы мәжіліс депутаты Мұрат Әбенов Instagram желісіндегі тікелей эфирде мәлімдеді, деп хабарлайды Orda.kz.",investigations,https://kaz.orda.kz/whatsapp-tagy-soz-endi-zandy-kuzhat-deputat-murat-abenov-zhana-ozgerister-zhajly-ajtty-136471/,"Тұтынушылардың құқығын қорғау туралы заң жобасына маңызды өзгеріс жасалды. Бұдан былай тауарды сатып алу, сату жайлы хат-хабарда айтылған уәде заңды күшке ие болады. Бұл туралы мәжіліс депутаты Мұрат Әбенов Instagram желісіндегі тікелей эфирде мәлімдеді, деп хабарлайды Orda.kz.
Мұрат Әбеновтің сөзінше, енді жазбаша хаттар ғана емес, аудио, бейнежазбалар да заңды күшке ие.
Оның сөзінше, кей судьялар мұндай істерді қабылдағысы келмей, мәселені кәсіпкермен өзара шешуге жібереді. Ол іс жүзінде олардың арызды қабылдауға міндетті екенін атап өтті.",2025-12-09T10:30:21+05:00,2025-12-09T10:30:21+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/abenov.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/abenov.webp,
5c554e74cf232bad794deb4bf4550ed3,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Ыдысты дұрыс жумағаным үшін қолымды күйдірді: Асыранды 10 баланың ауыр тағдыры,"Orda.kz редакциясына Салтанат Сапар есімді 10 баланы асырап алған патронаттық ана келіп, өзіне жала жабылып, аяқтан шалғанын айтып сұхбат берді.",investigations,https://kaz.orda.kz/ydysty-durys-zhumaganym-yshin-kolymdy-kyjdirdi-asyrandy-10-balanyn-auyr-tagdyry-130381/,"2024 жылы әлеуметтік желіні шулатқан Сафия есімді қыз қыстың суығында анам ұрды деп үйден қашып кеткені туралы бейнежазба тараған болатын. Сафияны 10 жасынан асырап алған Салтанат Сапар Orda.kz редакциясына  аяқтан шалып, өзіне жала жабылып жатқаны туралы, сонымен қатар білім бөлімі жетімдерді саудалайтынын айтып сұхбат берді.
Orda.kz редакциясы жалпы патронаттық аналар мен отбасы үлгісіндегі балалар үйі туралы оларға ай сайын қанша төленетінін және балаларды асырап алу үшін не істеу керектігін жан-жақты зерттеп көрді.
Салтанат Сапардың үйінің статусы отбасы үлгісіндегі балалар үйі. Оның асырауында 10 бала болған. Тіпті арасында асқазанынан мүгедектігі бар бала да болған. Салтанат Сафияны 10 жасынан асырап алды. Ақпанның 2 сі күні Сафия жеңіл киіммен далаға қашып кетеді. Салнататтың айтуы бойынша Сафия сол күні жүргізушінің ақшасын ұрлап алған екен.
Салтанаттың айтуы бойынша жетімдер үйінен балаларды ешкім асырап алғысы келмейтін көрінеді. Көбінесе отбасы үлгісіндегі балалар үйінен асырап алғысы келетіндер көп деседі.
Салтанаттың мәліметінше сәуірдің 4 - і күні түнгі сағат 00:00 де қалған 7 баланы білім бөлімінің басшысы Серғазы мен прокурор келіп үйінен алып кеткен екен.
Балалардың арасында үлкен жастағы балалар төсекке жіберіп қоятын және түрлі инфекциямен ауыратын балалар да болған. Салтанаттың айтуынша, Сафияны қанша тойдырса да қоқыстан тамақтанғады немесе ұрлап жегенді жақсы көреді екен.
Orda.kz тілшісі осы оқиғаның мән-жайын анықтап, Ұзынағаш ауылына барып зерттеу жасап келді. Облыстық білім бөлімі, Рысқұлов мектебі мен лицей, интернат сонымен қатар Салтанаттың көршілерімен тілдесті.
Жамбыл аудандық білім бөліміне барғанымызда, барлық видео құжаттарды қолымызға ұстатып, бізге өз шындықтарын айта бастады.
Осыған байланысты Салтанат бес ағайынды бауырларды өз қамқорлығына алып, өзінің балалар үйіне орналастырды. Осыдан кейін отбасын кеңейтіп, тағы үш қызды қабылдады.
Олар Салтанат айтқан бейнежазбаны көрсетті. Бейнежаздан Сафияның әбден қорыққанын және денесіндегі көгерген іздерді көрдік.
Комиссия Салтанатқа барып тексергенде, ұлдардың барлығы бір бөлмеде тұратыны анықталды. София мен Анель үшін матрацы жоқ екі ағаш төсек қана берілген. Олар тек жұқа көрпе жабылған тақтайлардың үстінде ұйықтады. Балаларды ұстау жағдайлары олардың әл-ауқаты мен қауіпсіздігіне арналған стандарттар мен негізгі талаптарға сай емес.
Ролина мен Каролинаның басқа аймаққа қалай жіберіліп, әртүрлі отбасыларға неге берілгенін сұрағанымызда қыздарды алып кеткеннен кейін оларды қайтадан балалар үйіне жібергенін айтты. Ал ол жерде оларға Түркістан облысынан жаңа патронаттық отбасын тауып үлгерді.
Orda.kz журналистері Салтанаттың балалары оқитын мектепке де барды. Анықталғандай, үш бала мен София 2023 жылдың қыркүйегінде ашылған жаңа лицей мектебінде білім алған. Балалар осы оқу орнының қабырғасында өткізген жарты жыл ішінде сынып жетекшілері де, мектеп әкімшілігі де оқушыларының күйзеліске ұшырағанын немесе күйзеліп жүргенін байқамаған. Ұлдар бастауыш мектепте оқып, жақсы баға алды. Олар әрқашан ұқыпты және сабаққа толық дайындалып келіп жүрген.
Рас, Софиямен бір жанжал болды. Қыз сынып жетекшісінің сөмкесінен ақша ұрлап кеткен.
Ол кезде білім мекемесінің әкімшілігі бұл оқиға туралы кәмелетке толмағандар ісі жөніндегі комиссияға да, білім бөлімінің қорғаншылық бөліміне де хабарламаған. Рас, София енді мұндай әрекет жасамайтынын айтқан.
Оқиғадан кейін Салтанатты мектепке шақырып, қыздың ескі ұрлық әдетінен арыла алмайтынын түсіндірді. Қамқоршы баламен салиқалы сөйлесуге, бұл жағдай енді қайталанбайтынына уәде берді. Сондай-ақ, ол бұл жағдайды қорғаншылық органдарына хабарлауды өтініп, патронаттық ана ретінде бұл балалардың болашағына кері әсер етуі мүмкін деп қорқатынын түсіндірді.
Бірақ Салтанат Сапар Әнелдің тағы бір асырап алған қызы оқитын Т.Рысқұлов атындағы мектепте олардың қамқоршы туралы пікірі басқаша және олар қыздың тұрмыстық психологиялық зорлық-зомбылыққа ұшырағанын айтты.
Мектептегілер қыздың мінез-құлқындағы өзгерістер бір жылдан кейін байқалғанын айтады. Әнел жасырынып, көзге түспеуге тырысып, қысылатын болған. Алғашқы көзгн түскен белгі – қыздың мектепке біртүрлі шаш үлгісімен келгені.
Салтанат қыздың басын бит басып, шашын қырқуға мәжбүр болғанын түсіндірді.
Бір күні Әнел мектепке екі-үш өлшемді тым үлкен жыртық етікпен келді. Оның табаны да тесілген. Бала асырап алған ана кей балаға аяқ киім алып үлгермегенін айтты. Рас, бір-екі күннен кейін қыз жаңа аяқ киіммен келген.
Қыздың достарының ата-анасы хабарласқан, Әнелдің сынып жетекшісінен мынадай ақпарат келді. Олар балалардың жазысқан хаттарын көрсетті, онда Әнел қарны аш екенін айтып,  шағымданған. Сондай-ақ, ол сыныптастарына шикі күріш тауып жегенін айтқан.
Директордың кабинетінде Салтанат баланың қиялшыл екенін, үнемі өтірік айтатынын айтып, бәрін кінәлады.
Ал бұл жолы Салтанат қыздың өтірік айтып тұрғанын, ыстық-суық су шүмегін шатастырып, абайсызда өзі күйдіріп алғанын айтып, ақталғысы келді. Айтпақшы, журналистер Сапардан қыздың қалай қолын күйдіргенін сұрағанда, ол баланың ыстық сорпа алғысы келіп, күйіп қалғанын айтты.
Ешкім бұдан кейін асырап алған ананың сылтауын тыңдағысы келмеді, оның  айқайларына шыдады. Мектеп қамқоршылық органдарынан Әнел мен оның сіңлісі Даринаны асырап алған анасынан қайтарып алуды сұрады.
Құжатта Әнелдің жиі қудалауға шағымданғаны, үнемі аш жүретіні және еденде ұйықтайтыны көрсетілген. Оңаша сөйлескенде Әнел асырап алған анасына ештеңе айтпауды өтінді, өйткені ол одан қатты қорқатын.
Олар үшін патронаттық отбасынан гөрі жетімдер үйі жақсы болды.
Orda.kz журналистері сот шешімі шыққанға дейін Әнел мен Дарина орналасқан мектеп-интернаттың басшысымен де сөйлесті. Оның айтуынша, қыздар сабырлы болған. Олардың шикі күріш немесе шикі тағамдарды жеу сияқты әдеттері болмаған.
Мұғалімдер Әнелдің мектепке барғанды ұнатқанын және интернат қызметкерлерінің сатып алған киіміне риза болғанын айтады. Ал ол балалар үйіне арналған интернаттан күлімсіреп, қуанып шықты.
Әнелі мен Дарина ұсталған соң Салтанат Сапар отбасы ерекше бақылауға алынды. Бірақ оның үйіне кіру қашан да қиын еді. Комиссия келген сайын патронаттық ананы үйінен таппайды. Олар әрқашан келетіндерін алдын ала хабарласа да ол үйінде тұрмайды.
Әнелді алып кеткеннен кейін бір-екі айдан кейін Сафия үйден қашып кетеді. Қарау кезінде баланың денесінен көгерген жерлер анықталды. Осы оқиғадан кейін қамқоршылық органдары барлық балаларды алып кеткен. Олар Бағанашылдағы №1 ықшамауданындағы облыстық балалар үйіне түсті.  Жұмагүл Батталованың айтуынша, балалар оларға ерекше қамқорлық болмаған. Үлкендері кішілерінің киімдерін жуып, бір-біріне қарайтын.
Orda.kz кәсіби дағдарыс психологы Людмила Должиковадан алдымен бір патронаттық отбасына, кейін екіншісіне орналастырылған немесе балалар үйіне қайтарылған баланың психологиялық жарақаты қаншалықты ауыр екенін сұрады.
Баланы отбасына көшіру немесе балалар үйіне қайтару бала үшін өте қиын, ауыр психологиялық жарақат. Алдымен олар оған: «Сен енді отбасының мүшесісің» деп үміттендіреді, содан кейін кенеттен олар: «Жоқ, олар қателесті» дейді.
Әрбір жаңа әрекет оның психикасына соққы. Алғашында балада үміт болады, екінші немесе үшінші қадамнан кейін ол жақсы өзгеріске сенбейді. Ол: «Олар мені бәрібір тастап кетеді» деп, ешкімге сенбейді. Мұндай балалар шамадан тыс қобалжып, үлкендерге сенімін жоғалтады, әсіресе жасөспірімдерде депрессия басталады.
Мен 10-14 жас аралығындағы балалардың қол-аяғын кесіп тастағанын немесе өз-өзіне қол жұмсау туралы қатты ойлайтынын көрдім. Олар: «Мен ешкімге керек емеспін, онда өмір сүрудің қажеті қанша?» деп ойлайды. Жасөспірімдер агрессивті немесе мүлдем немқұрайлы. Олар бүлік шығара бастайды, үйден кетіп, мұғалімдермен қақтығысады немесе, керісінше, олар суықтап, алыстай береді.
Мұндай тәжірибелерді толығымен жою мүмкін емес, бірақ балаларға кінә сезімін және басқа да жарақаттарды жеңуге көмектесуге болады. Барлығы жасына, қоршаған ортаға және психологиялық қолдау сапасына байланысты. Кіші жастағы оқушылардың өздерін кінәлі сезінуі көбінесе олардың бас тарту себептерін түсінбеуімен байланысты. Олар: «Мен жаман болдым, сондықтан мені қайтарып берді» деп ойлайды.
Үлкендердің міндеті – мәселе балада емес, жағдайда екенін түсіндіру. Мысалы: «Сен кереметсің, ересектер оны көтере алмады» дегендей. Жасөспірімдер көбінесе реніш, наразылық білдіріп,  оқшауланады. Олар: «Мені сатып кетті», «Маған бәрібір» деуі мүмкін, бірақ іс жүзінде қайғы іште қалады. Оларға өз сезімдерін білдіру үшін кеңістік беру, олардың құндылығы біреудің мінез-құлқына байланысты емес екенін түсінуге көмектесу маңызды.
Orda.kz тілшілері балаларды Салтанат Сапарға тапсырған қамқоршылық органы қызметкерлерінен олардың бөлімінде асырап алушы ата-аналарды бағалай алатын кәсіби ересек психологтар бар ма деп сұрады.
Білім және қорғаншылық бөлімдерінде әлеуетті қорғаншылардың физикалық ғана емес, психологиялық жағдайын да сапалы бағалай алатын кәсіби психологтардың жоқтығы қатты алаңдатады. Адамның жақсы тәрбиеші болу және балаға қауіпсіз, тұрақты ортамен қамтамасыз ету қабілетін жан-жақты талдаудың орнына, кейбір жағдайларда психиатриялық немесе нашақорлық диспансерінің анықтамасы жеткілікті сияқты.
Алайда, мұндай құжаттың болуы, тәжірибе көрсеткендей, адамның басқа біреудің баласын тәрбиелеу және оған күтім жасау сияқты қиын тапсырманы жеңе алатынына ешқандай кепілдік бермейді.
Баланың болашағына жауапкершілік жан-жақты бағалау мен дайындықтан басталады, жай нәрсемен шектелмейтін ұқыпты да байыпты жұмысты қажет етеді.
Келесі мақалада Orda.kz өз оқырмандарын осы оқиғаның басқа қатысушыларымен таныстырады.",2025-03-10T21:25:17+05:00,2025-03-10T21:25:17+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/1741608461_1741593698_kallazh-bila-detej.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1741606814_1741530211_anel.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1741606814_1741530219_anel-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1741606960_dok-3.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1741607137_internat-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1741607137_internat.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1741607351_psiholog.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1741607664_1741337788_foto-4.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1741607706_1741531939_foto-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1741607954_dok.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1741608024_shkola-licej.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/1741608461_1741593698_kallazh-bila-detej.webp,https://www.youtube.com/embed/7hYxWDTciWI?feature=oembed;https://www.youtube.com/embed/9sqBGglFTS4?feature=oembed
c9a167804a92c3b51acc646b48f4428c,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Жалаңаш суретіңді күйеуіңе көрсетемін»: Алматыдағы жарты жылдық секс-құлдық,"Алты ай әйел қорқынышта өмір сүрді, сексуалдық зорлық-зомбылықтың және бопсалаудың құрбаны болды. Тұтқында оны азаптаған маньяк ақыры полицияға жүгінгеннен кейін ұсталды.",investigations,https://kaz.orda.kz/zhalanash-suretindi-kyjeuine-korsetemin-almatydagy-zharty-zhyldyk-seks-kuldyk-131883/,"Алты ай жыныстық зорлық-зомбылық көрген және бопсалаудан қорыққан әйел 2025 жылдың 6 наурызында ақыры өзін азаптаған адамға арыз жазды. Полиция оны сол күні дереу ұстады. Алайда сот кепілмен бірнеше күн бұрын күдіктіні босатты. Енді жәбірленуші өз өміріне қауіп төнгенін айтып отыр.
Orda.kz тілшісі қорлық көрген әйелмен тілдесті.
(Тілшіміз күдіктіге де қоңырау шалды).
Orda.kz редакциясына жаға ұстатарлық жағдайын айтып, бір қыз хабарласты. Еркін өмір сүріп жүрген, күйеуі мен баласы бар әйел кездейсоқ өзінің танысының жыныстық қызмет көрсететін құлына айналды.
Оның айтуынша мұның бәрі әдеттегі жұмыс күні басталды. Біздің кейіпкеріміз бизнеспен айналысады. «Көк базарда» өз дүкені бар. Тауарын «Кенжехан»  көтерме базарынан алады, көпшілік сияқты таксимен жүреді. Бір күні такси жүргізушісінің бірімен әңгімелесіп қалды. Ол тұрақты түрде такси болып қызмет көрсетуге ұсыныс жасады. Әуелі бұл жақсы ұсыныс сияқты көрінді. Таксистке де жақсы, тұрақты жолаушысы болады, оған да ыңғайлы, қайта-қайта іздеп жүрмейді. Олар бір-бірінің телефон нөмірін алып, келісімге келеді.
Алайда, уақыт өте келе тауар тасымалдап жүрген бұл адам шектен тыс қылықтар көрсете бастады. Оның сөзіне қарағанда бір сапар барысында ол ерсі қылық танытып, қыздың аяғына, кеудесіне қолын жүгірткен.
Осы оқиғадан соң біраз уақыт олардың арасы үзілді. Әйел такси жүргізушісінің нөмірін бұғаттап тастады. Алайда, Алмаз басқа нөмірлерден қоңырау шала бастады, кешірім сұрап, өзін ақтауға тырысты. Ол өзінің әрекетін ақтап, Назымға деген сезімін білдіріп, жасағанына өкінетінін айтты. Уақыт өте келе, Назым оның сөздеріне сеніп, Алмаз қайтадан оның тауарын тасымалдап, жүк тиеуге және түсіруге көмектесе бастады.
Осындай жұмыс күндерінің бірінде, Алмаз оны басқа жолмен алып кетті.
Бесінші қабатқа дейін ол қорқыныш пен дәрменсіздіктен қарсылық көрсете алмаған әйелді сүйреп шығарған. Ал пәтердің ішінде Алмаз өзін толық еркін сезінді. Ол қызды соққыға жығып, зорлады. Назымның айтуынша, ойына келгенді істеген Алмаз оны жалаңаш күйінде телефонына бейнежазбаға түсіріп алған.
Назымның айтуынша осы күннен бастап Назымның өмірі үлкен үрейге толды. Бір кезде жай ғана таныс болған адам, енді оны еркінен тыс қорлап жүрген бопсалаушысына айналды. Оның Назымға деген қарым-қатынасы құрмет пен түсіністіктен ада болған. Әрбір қадамы, әрбір сөзі аңдулы, суреттері жарияланып қала ма деп қорыққан Назым енді тек оның бұйрығына бағынатын болды. Алмаз кез келген уақытта қоңырау шалып, оны дереу Панфилов ауылына шақырады. Егер оның бұйрықтарын орындамаса, Алмаз оны қорқытып, интимді бейнежазбаларын күйеуіне, енесіне, анасына жіберемін деп қорқытады. Ол қорқыныш оны буып тастаған соң қайта-қайта сол адамның уысына түсіп, қорлап, азаптайтын жерге  өз аяғымен барғанын айтты. Бірақ қорқыныш — жалғыз азап емес еді.
Назымның айтуынша Алмаз өзінің агрессиясын ашық көрсетуден ұялмады. Ол Назымды ұрып-соғып, бір рет ашу үстінде оның аяғына бұрандалы кілтті тығып алған.
Назым одан қатты қорқатын. Бірақ оның ең көп қорқатыны — ер адамның өзі емес еді. Бірінші «өлімнен ұят күшті» демекші, «осы сұмдық ашылып қала ма?» деп зәресі қалмаған. Алмаз оны тек күшпен ғана емес, айламен, қорқынышпен ашса алақанын да, жұмса жұдырығында ұстап отырды.
Әрбір қоңырау келгенде, оның жүрегі үрейден алып-ұшатын. Ол бас тартса, әртүрлі нәрсе айтып, қорқытатынын, ал келіссе жаңаша тәсілмен қорлайтынын білетін. Ол үнемі күйзеліп жүрді, назар аудартпауға тырысып, жақындарынан жасырып жүрді. Кездескен кездері Алмаз оның барлық таныстарын, қоңырауларын, хат-хабарларын тексеретін. Назымның айтуынша ол басқа еркекпен сөйлессе, тіпті ол сатып алушы немесе сатушы болса да, ол оны ұрып-соғатын.
Күйеуі немесе туыстары көгерген жерлерін байқаса, ол оңай сылтау айта салатын: «Автобусқа соғылдым», «Базарда арба басып кетті». Егер мінез-құлқы өзгерсе, «Шаршадым, көңіл-күйім жоқ» деп айтатын. Күйеуі таңнан кешке дейін жұмыс істеп, шаршап келетін, ол жай ғана оның өмірі баяу өшіп бара жатқанын байқамайтын.
Оның айтуынша, ең қорқыныштысы — ұрып-соққаны, ауыртқаны емес, айрандай ұйып отырған отбасынан айырылып қаламын деп қорыққан. Олар күйеуімен 14 жыл бірге тұрды. Сегіз жыл өткеннен кейін олар көптен күткен қыздарын дүниеге әкелді. Күйеуінің шындықты біліп, одан безініп, баланы алып кететіні туралы ой — жанына маза бермеді.
Әрбір кездесу өткен сайын Алмаз долылана түсті. Бір күні ол Назымның бірнеше жыл бұрын Жангер деген біреумен қосылып, күйеуіне опасыздық жасағанын біліп қойды. Бұл факт Назымды қорқыту мен бопсалаудың негізгі қаруына айналды. Енді ол тіпті тек соның айтқанынан шықпайтын болды. Жауап берілмеген қоңырауларға, оқылмаған хабарламаларға ол өз қиялындағы жаңа жыныстық жазалар ойлап табатын. Сондай-ақ, ұрып-соғатын. Қатты әрі ұзақ сабайтын. Бірде ұрып-соғып жатқанда оны қабырғасын сындырып жіберді.
Осы сұмдықта да Назым үндемеді, күйеуіне ештеңе айтпады. Ауырсынып, қозғала алмайтынын жасырып, ол бүйрегі немесе жүрегі аурғанын айтып ақталып жүрді. Оның үстіне бір ай бұрын ол инсульт алған еді.
Назым шынымен де бұл қатыгез адамның бопсасынан шығатын жол жоқ деп ойлады. Ол үнемі қорқынышта өмір сүріп, күйеуінің және оның туыстары әр қоңырауын, әр хатын көріп қоя ма деп қорқатын болды.
Алты айдан соң, Алмаз оған жаңа көлік сатып алғысы келетінін айтты. Жеті миллион теңгеге бір көлік таңдап қойды.
Назым ойланбастан келісе кетті. Ең бастысы оған бұл азаптың біткені қажет. Сонша ақшасы болмаған соң, екі миллион теңге несие алмақшы болды. Шешімін айтқанда Алмаз келісті, өз көлігін сату арқылы қажетті ақшаны қосатынын ойластырды.
Негізгі шарт — Назымның бүкіл бейнежазбаларын қайтарып, оның өмірі туралы мәңгіге ұмытатындығы болды.
Бұл Назымның сабырының соңғы шегі болды. Осы сәтте жүйкесі сыр берген әйел Алмазға не істесе де, қандай компроматты қайда жіберсе де, оған еш қорықпайтынын айтты.
Назым бопсалаған адам шындықты бір күні жайып салатынын, отбасында үлкен дау болатынын іштей сезген еді. Алмаздан кеткеннен кейін, оған жеңгесі қоңырау шалды. Ол зілді дауыспен бір Алмаз деген адам  Жангер туралы айтқанын хабарлады. Назым не деп жауап берерін білмей, тек: «Кешке сөйлесейік» деп жауап берді.
Таңертең Алмаздан  бірінен соң бір хабарлама келе бастады — қорқыту, жаман сөздер, тыңдау мүмкін емес даттаған сөздер. Ол жазбаның барлығы редакциямызда бар. Бірақ айқай-шу мен балағат арасында Алмаздың бопсалаған сөздері де бар еді. Ол барлық интимдік суреттерден үлкен плакаттар шығарып, оларды енесінің үйінің, қызының мектебінің, оның жұмыс орнының маңына іліп қоятынын айтты. Ол Назымнан жауап күтті. Алайда әйел бұл жолы оны елемеуге шешім қабылдады.
Кешке үйде күйеуі, жеңгесі және Назым бас қосты. Алмаз күйеуіне қоңырау шалды. Назым бәрін айтып берді. Толығымен, түк қалдырмай баяндады.
Бірақ Даурен (біздің кейіпкеріміздің күйеуі) қаншама жыл бірге тұрғандарын, оны қиын сәтте тастамайтынын айтты.
Келесі күні, 2025 жылдың 6 наурызында таңертең Назым күйеуімен бірге Алматы облысының Талғар аудандық ішкі істер бөліміне барды. Олар арыз жазды, сол күні кешке Алмаз тұтқындалды.
Бұл сәтте әйелдің басына әйтеуір азап бітті деген ой келді. Бірақ оның жұмысына да, үйіне де Алмаздың туыстары келіп, одан кешірім сұрап, ақша ұсынды. Олар күндіз де, кешке де келіп тұрды. Бірақ Назымның отбасы мен оның адвокаты соңына дейін барамыз деп шешті, кінәлі адамды жазалауға ниеттенді.
Алайда үш күн бұрын Алмаз тағы да басқа нөмірден қоңырау шалды. Оны қамаудан босатқаны белгілі болды. Енді ол күн сайын Назымға қоңырау шалатын көрінеді.
Orda.kz тілшісі таңертең Алмазға қоңырау шалып, оның айтарын тыңдамақ болды, бірақ бар болғаны тек дөрекі жауап естіді. Тілшімізге кеш бата өзі қайта қоңырау шалып, тағы да дөрекі сөйледі: «Әр адам қателік жасауы мүмкін» деп айтты.
Біз Алматы облысының Полиция департаментінен түсініктеме сұрадық.
Назымның айтуынша ол бостандыққа шыққалы оның өмірі мен денсаулығына төнетін қауіп сейілген жоқ. Өйткені оны алты айдан астам уақыт бойы азаптаған адам оның жұмысын, тұратын жерін, қызының оқитын мектебін біледі, күн сайын қоңырау шалып, кездесуге шақырады.
Orda.kz бұл оқиғаны бақылап, әрі қарай ақпарат беріп отырады.",2025-04-04T08:30:40+05:00,2025-04-04T08:30:40+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/9c68079f-34b3-4161-b736-408d1969697e.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/013485a5-ffb5-482c-b932-09f73a6afe45.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/0ae6d3bd-3af5-4d17-858b-e345cd17c5d1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/3a614673-c23a-4e9f-9085-ed1f6149360f.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/6f0049f5-3f50-4591-a03f-723fa3011791.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/dfdc0679-da2a-4093-aaba-93e103d21955.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/9c68079f-34b3-4161-b736-408d1969697e.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/9c68079f-34b3-4161-b736-408d1969697e.webp,
b9102caaf35d6ea99e9046ae695b0dce,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Жаңа Қазақстанда ештеңе өзгермейтінін ұқтым»: Суретші Рашид Нұрекеев қоғам жайлы не дейді?,"Қоғам шындығы жайлы өткір ойларды қаузап, оны қалай түйсінгенін өз шығармаларында көрсеткен ұлы суретшілер тарихта аз болмады.",investigations,https://kaz.orda.kz/zhana-kazakstanda-eshtene-ozgermejtinin-uktym-suretshi-rashid-nyrekeev-kazirgi-kogam-zhajly-ne-dejdi-126903/,"Қоғам шындығы жайлы өткір ой қаузап, оны қалай түйсінгенін өз шығармаларында көрсеткен ұлы суретшілер тарихта аз болмаған. Қай ғасырда да пропаганда, цензура, саяси әділетсіздік қылышын қайрап тұрған күннің өзінде өнер адамдары шама-шарқынша қоғамның айнасы бола білді. Қоғамдағы әділетсіздікті суретшілер өздерінше түйсініп, өздерінше сезініп бейнелей алды. Шындықты батылы жетсе, белсенді дегеннің бәрі кесіп айтады. Ал көркем өнердің көкжиегі әлдеқайда кең, тілі әлдеқайда бай.  Қазір заманауи сурет өнері Жаңа Қазақстан жайлы не толғайды, оны қалай бейнелеп жүр?
Orda.kz тілшісі осы жайлы білу үшін, белгілі суретші Рашид Нұрекеевтің шеберханасына барып, кеңесіп қайтқан болатын.
Балалық шағы кеңес заманымен тұспа-тұс келген суретшінің бұған дейінгі суреттеріне назар аудардық. Суретші социалистік реализмді, сол кездегі пропаганданы қарапайым адамдардың өмірімен салыстырып, арасы жер мен көктей екенін байқаған. Ол саяси және әлеуметтік дағдарысты сол шығармаларында бейнеледі.
Ал тәуелсіздік алғаннан кейінгі жылдары салған шығармаларына қарасақ, жас мемлекеттегі қылмыстық істер оның көңіл күйіне қатты әсер еткенін байқауға болады.
Мысалы, марқұм Заманбек Нұрқаділов жайлы осы суретке қарап, «ол атылған 3 оқ тек Заманбекті емес, Мақпалды да іштей өлтіріп кетті» деген ауыр толғаныс жатқанын байқаймыз.
Суретші Orda.kz тілшісіне алдағы көрмеге қоятын шығармаларын көрсетті.  Шеберханасына барғанда оның жаңа шығармаларындағы үмітсіздікті байқадық. Жаңа Қазақстан жайлы кейінгі шығармалары үмітсіздік пен пессимистік ауанға ауысқан.
Тілшіміз одан жаңа Қазақстанды суретшінің қалай қабылдайтынын сұрады.
Суретші бұрын саяси тақырыптарды көп көтерді. Саяси мәселелерді көрсеткен 40-қа жуық шығарма жазды. Ол бұл шығармаларын жинап, көрме өткізгенін айтты. Көрмеден соң жастардың бүгінгі күннің проблемаларына немқұрайлы қарайтынын байқағанын айтты.
Сондай-ақ ол саяси тақырыптан бәрібір айналып өте алмайтынын айтты.
Ол сол Қаңтар әсерінен жасаған эскизін көрсетті.
Саршұнақ эскизінде ол бір тордың ішінде қамауда тұр. Шығайын десе, алдын вагон жапқан. Болашаққа деген алаңдау, үрей бар эскиз «Айға қараған саршұнақ» деп аталады.
Көрмеде суретші жасыл болып жарқыраған айды жоғарыға іліп қоямын деген жоспары бар екенін айтты. Назарларыңызға алда болатын көрменің эскизін ұсынамыз.
Бұл бар қиындық пен қорқынышты бейнелейтін шығар жолды бөгеген вагонға қорғансыз тіршілік иесі  — саршұнақ жай ғана қорқынышпен қарап тұр.
Артынша суретші осындай мағынада символдаған вагонды құшақтап ұйықтап жатқан түлкінің эскиздерін көрсетті.
«Вагон мен түлкінің махаббаты» деп қалды бір сөзінде. Ол осы жұмысында «Мәселе тек Қаңтар оқиғасында емес, жалпы қазіргі қоғамда халық өзін қалай сезінеді?» деген сұрақ қойғанын айтты. Оның ойынша, қазір халық стокгольм синдромына шалдыққандай күйде. Расымен тағы жануардың вагонды жақсы көруі, оның үстіне ұйықтап жатуы психологиядағы стокгольм синдромына ұқсайды.
Стокгольм синдромы (ред. ағылшын тілінде Stockholm syndrome) — қорғану үшін бейсаналы түрде жәбірленуші мен агрессор арасында туындайтын өзара немесе біржақты жақындық. Бұл байланыс тұтқынға алу, алып қашу немесе зорлық-зомбылық сынды сәттерде болады.
Сондай-ақ суретші өзінің жинаған кітапшаларын көрсетті. Бір кітапшасын Алматыдағы бұрынғы түрмеге экскурсия барғанда тауып алғанын айтты.
Мұншама адамның қолы жиналған кітапшаға суретші пойыз жолдың таңбасын қою арқылы абақтыға тоғытылған тағдырларды көрсеткісі келген. Әйтеуір бір шығармыз деген үмітпен кеткен адамдардың қолтаңбасы бар кітапша жайлы суретші олардың арасында жазықсыз жандар кетуі мүмкін екенін және рас өкінген бірақ ғұмыры мәңгі қапаста қалған жандар болуы мүмкін екенін меңзеп, оқырманға түрлі ой салады. Бұл саяси тұтқын, бұл жазықсыз кеткен адам, болмаса қандықол қылмыскер болса да өз қылмысын ұғып, шын өкініп құсалануы мүмкін.
Біздің назарымызды Жаңаөзен оқиғасы туралы «сүйектер» топтамасы аударды. Бұл туындының идеясы суретшіге бір оқиғаны естіген соң келген.
Оны біз оның шығармаларындағы «есекке» ерекше назар аударуын байқадық. Ол есекті көрсету, бейнелеу арқылы қоғам және адам мәселесін, бұрынғы мемлекет аралық мәселелерден әлдеқайда кең тынысты, жалпы адамзаттық мәселеге көшеді.
Адамның күнделікті жұмысқа жегілуі, бас алмастан тұрмысқа байлануы оның осы концепциясында көрініс табады.
Тіпті мұны бір қараған адам «халықты есек деп тұр ма?» деуі мүмкін. Жоқ, суретші жалпы адамды, соның ішінде өзін де сол санатқа жатқызып, қазіргі халімізге қарап, бәріміз «бір-бір есекпіз» дейді.
Суретшінің бұл шығармалары Альберт Камьюдің Сизиф философиясымен үндеседі. Сизиф аңыз бойынша бір мезгіл ажал құдайы Танатосты байлап, өлімнен құтылған екен. Оған қаһарланған Oлимптің құдайлары оны қатал жазалаған. Оған берілген жаза — үлкен тасты тау басына домалатып шығару керек. Бірақ әр рет тау басына тасты домалатып жете бергенде тас етекке қарай домалап кетіп отырады. Сөйтіп Сизиф мәңгі бақи тас домалатумен болады, бірақ мақсатына мәңгі жете алмайды. Батыстық контексте sisyphean, яғни ""Сизифше тағдыр"" — еш нәтижесі жоқ іспен шексіз-шетсіз айналысуға мәжбүр болу мағынасыздығын көрсетеді.
Олимп Құдайларының ойынша, еш нәтижесі жоқ іспен айналысудан өткен жаза дүниеде жоқ көрінеді. Рашид Нұрекеевтің символ ретінде алған «жұмысқа жегілген есегінде де» сондай ой жатыр. Ол өз шығармаларында есекті тұсап қойып, емдеу түрін де көрсетпекші.
Кезінде жердің қыртысын түсіру үшін үш таған геодезиялық темірлер орнатқан. Суретші сондай темірлердің басына түлкінің басын орнатып, арт-объектіге айналдырып жүргенін айтты. Оған шетелге сондай туынды орнатып беруі үшін шақырту да келіпті.
Сондай-ақ алдағы көрмесіне есектерді әкелетін ойы бар екенін жеткізді.
Суретші өнерде ұлттық шеңберде қалып қалмау керегін, одан серпіліп шығып, жалпы адамзаттың мәселесін көтергенде ғана өз ұлтыңа рас еңбек ете алатынын айтты. Заманауи сурет өнері туралы сөз қозғалғанда, «түсініксіз» деп ат тонын ала қашатындар бар. Иә, эксперимент көп. Алайда зер салып, саралап қарасақ, әлем елдері таңдай қағып жататын шығармалардың жүгі өте ауыр. Біздің халық жатырқай қарайтын туындыларға әлем елдері тамсанып жатады. Олардың ой өресі өзгеше ме? Тек сурет өнері емес, кинода, әдебиетте жасалып жатқан өзгерістерді қабылдау үшін бәлкім бізге рухани дайындық қажет шығар? Көргенін көшіріп салатындар, болмаса идеяны тікелей ашық айтатындар өте көп. Ал осы шым-шытырық шимайға толы сурет өнерінде Рашид Нұрекеев сияқты ешкімге ұқсамайтын ізін сала алғандар аз.",2024-09-14T08:00:52+05:00,2024-09-14T08:00:52+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/img_20240913_202559_982.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/1726243915_screenshot_20240913_204014_inshot.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/akimat.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/img_20240913_202926_675.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/img_20240913_202944_043.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/img_20240913_203000_297.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/img_20240913_203011_133.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/img_20240913_203056_881.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/img_20240913_203134_394.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/img_20240913_203140_439.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/img_20240913_205311_024.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/img_20240913_205314_052.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/img_20240913_205339_533.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/img_20240913_205444_315.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/inshot_20240913_203435442.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/inshot_20240913_204220434.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/inshot_20240913_204326407.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/inshot_20240913_204705707.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/inshot_20240913_205043602.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/inshot_20240913_210806202.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/inshot_20240913_211421303.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/punishment_sisyph.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/screenshot_20240913_131244_youtube.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/img_20240913_202559_982.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/img_20240913_202559_982.webp,
19b1c73e09e79ddf40ad3293cd2f3890,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Жасөспірімдер арасындағы ерте жүктілік: Жыныстық тәрбие қаншалықты маңызды?,Елімізде жыл сайын жасөспірімдердің ерте жүктілігі туралы фактілер тіркеледі. Қазақстанда 2024 жылдың алғашқы алты айында мыңнан астам ерте жүктілік жағдайы тіркелді. 170 жағдайда жасөспірімдер түсік жасатқан.,investigations,https://kaz.orda.kz/zhasospirimder-arasyndagy-erte-zhyktilik-zhynystyk-tarbie-kanshalykty-manyzdy-128655/,"Елімізде жыл сайын жасөспірімдердің ерте жүктілігі туралы фактілер тіркеледі. Azattyq-тың хабарлауынша , Қазақстанда 2024 жылдың алғашқы алты айында мыңнан астам ерте жүктілік жағдайы тіркелді. 170 жағдайда жасөспірімдер түсік жасатқан.
Статистикаға сәйкес, мың адамға шаққанда кәмелетке толмағандар арасындағы жүктілік саны 7,9 адамға жеткен, бұл жасөспірімдер арасында мың қыздың үшеуі түсік жасатады дегенді білдіреді.
Осы тұста көңілде «неліктен» деген сұрақ туындауы мүмкін. Бұның барлығына жасөспірімдердің жыныстық сауаттылықтан мақұрым болғаны ма? Ата-ана балаға жыныстық сауаттылық туралы қалай айтса болады?
Orda.kz тілшісі осындай көпшіліктің көкейінде жүрген сұрақтарды балалар психологы — Самал Тойбазароваға қойған болатын.
— Жыныстық сауаттылық туралы баламен қай жастан бастап сөйлескен дұрыс?
— Балаға жыныстық тәрбиені қалай дұрыс беру керек?
— Бұл тақырыпта ата-ана мен бала арасындағы әңгімені қалай бастауға болады?
—      Жыныстық тәрбие мектеп өмірінде қалай қамтылуы керек?
—      Мектеп пен ата-анадан тыс бала жыныстық сауаттылық туралы тағы қайдан білсе болады?
—      Сіздің ойыңызша кәмелеттік жасқа толмай жатып жүкті болып қалу – жыныстық сауатсыздықтан ба?
— Осы тұста бала тәрбиелеп отырған отбасыға қандай бағыт берер едіңіз?
Бала тәрбиесіне келгенде «ұят» деген көбіміздің  миымызға сіңіп қалған, таптаурынды сөзді бір сәтке алып тастап, баламен ашық сөйлескен абзал, өйткені әр баланың болашақта қалай қалыптасатыны бүгінгі отбасы берген тәрбиеге байланысты.
Еліміздегі ерте жүктілік, АИТВ/ЖИТС және т.б сынды мәселелердің түбінде қазіргі қозғап жатқан балаға берілетін жыныстық тәрбие тақырыбының рөлі ауқымды.
Orda.kz тілшісі бұл тақырыпты тереңінен қаузап, уролог — Рустам Габибовпен де әңгімелесті.
Уролог маманның айтуынша жасөспірім шақта осыны миға жақсылап сіңіріп алған дұрыс. Өйткені кейбірі осы жасөспірім шақта қателік жасап, сабақ алғандар. Ондай қателіктің алдын алудың бірден бір шарты — жыныстық сауаттылық екені сөзсіз.
— Жыныстық сауаттылық деген не? Оған не кіреді?
— Жыныстық сауатты қалай арттыруға болады?
—      Спортпен шұғылданудың әсері қандай?
Сөз соңында уролог Қазақстанда жыныстық сауаттылық тұрғысынан таяз адамдардың өте көп екенін айтты. Алайда көбіне білімі жоқ, оқымаған адамдар екенін тілге тиек етіп, күніне кемінде 2 адамды осы мәселе бойынша қабылдайтынын жеткізді.
— Біздің елде жыныстық сауаты аз  адамдар көп пе?
Урологтың берген статистикасына сүйенсек, Алматыда және жалпы Қазақстанда жыныстық жолмен берілетін жұқпалы аурулардың таралу статистикасына мына аурулар кіреді:
ЖЖБИ-ге шағымданатын науқастардың көпшілігі 20 мен 40 жас аралығындағы жастар. Инфекция себептері негізінен жыныстық қатынасқа байланысты. АИТВ инфекциясына қатысты эпидемиологиялық жағдай да өзекті болып қала береді. 2024 жылы ауру деңгейі бірден көтерілген. Жағдайлардың 67%-ға жуығы жыныстық жолмен беріледі. Жастар мен жасөспірімдер ең осал топтарға жатады, бұл – жыныстық тұрғыдан хабардарлықтың деңгейі төмендіктен.
Сонымен, балалар психологы да, уролог та жасөспірімдерге жыныстық сауаттылыққа үйретуде – ата-ананың маңызды рөл атқаратынын айтты. Бұл тақырыпта балаға тіс жармай «ұят» деген табуды жамылып алуға да болады. Алайда балаңызға жыныстық сауаттылықты өзіңіз үйретіп, көңіліндегі сұрақтарды уақытында түсіндірмесеңіз, ол жауабын «көшеден тауып»,  көшедегі қиындықты үйіңізге көшіріп алып келуі мүмкін. Осындай қарапайым жыныстық сауатсыздықтан туындаған бір баланың қисық басталған өмірі, кей кезде тіпті бір отбасының шамасы жетпей, қоғам болып күресуге тура келетін салдарға соқтырып жатады. Сондықтан жыныстық сауаттылық мәселесі бұл күні ұялатын тақырып емес, керісінше ғаламтор мен көшеден емес, әр бала өз отбасынан алуға тиіс басты әрі маңызды тәрбие.",2024-11-24T15:04:01+05:00,2024-11-24T15:04:01+05:00,kk,Ислам Әден,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/photo_2024-11-25_12-14-35.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/photo_2024-11-25_12-14-35.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/photo_2024-11-25_12-14-35.webp;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2024-11/1732547058_whatsapp-image-2024-11-25-at-16_05_34.jpg;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2024-11/photo_5339434971259069714_y.jpg,
577e5266369fa43c90dd5a7f07f3e6a4,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Жастарды жемқорлыққа қалай  тартады?,"Біз өткен мақаламызда Алматыда  1 адам қаза болып, 16 адам медициналық көмекке жүгінуге мәжбүр болған 26 маусымда жол апатына себепкерінің қамау изоляторында жатқаны, нәрестені сол жерге әкеліп жүргенін жаздық. Сондай-ақ, жүргізушілер арасында сауалнама жүргіздік. Белгілі психоаналитик маман Анна Құдиярова осы оқиғаларды саралап берген болатын. Осы жолы мақаламызда жол ережесін бұзуға алып келетін «жемқорлық» тақырыбын қозғағалы отырмыз.",investigations,https://kaz.orda.kz/zhastardy-zhemkorlykka-kalaj-tartady-125256/,"Біз өткен мақаламызда Алматыда 1 адам қаза болып, 16 адам медициналық көмекке жүгінуге мәжбүр болған 26 маусымдағы жол апатына себепкер жас ананың қамау изоляторында жатқанын, ал туыстарының нәрестені сол жерге әкеліп жүргенін жаздық.
Бұл мақала жарияланған соң, іс аппеляциялық сотта қаралып, Анель Сартаева қазір нәрестесінің қасына үйқамаққа шығарылды. Сондай-ақ, мақалада жүргізушілер арасында сауалнама жүргізген болатынбыз. Белгілі психоаналитик маман Анна Құдиярова осы оқиғаларды саралап берген болатын. Осы жолы мақаламызда жол ережесін бұзуға алып келетін «жемқорлық» тақырыбын қозғағалы отырмыз.
«Балық басынан шіриді, су басынан бұзылады»
ҚР сыбайлас жемқорлыққа қарсы ұйымының 2023 жылғы баяндамасын ресми сайттардан таппадық. Orda.kz тілшілері 2022 жылғы сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы ұлттық баяндамаға зер салып, сондағы маңызды фактілерді назарларыңызға ұсынып отыр. Бұл баяндама 2023 жылы 14 шілдеде жарияланды.
Ал 2022 жылға қатысты баяндамаға зер салсақ, Қазақстан Республикасы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі жариялаған есепте Қазақстанда жалпы 725 адам жемқорлық үшін сотталды. Олардың 73-і лауазымды тұлға екені анықталды.
Сотталған 725 адамның ішінде ішкі істер органдарының қызметкерлері бар:
Сондай-ақ, сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызметкерлерден 5 адам ұсталды.
Еске сала кетейік, 2023 жылы Шымкентте «сыбайлас жемқорлыққа қатысы бар» деген күдікпен білім бөлімінің маманы ұсталды. Маман өз кінәсін мойындаған болатын. Бұл туралы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің Шымкент қаласы бойынша департаментінің басшысы Дәурен Ерғарин өзінің Facebook парақшасында жариялады. Сондай-ақ, биыл Алматы қаласында Сыбайлас жемқорлыққа қарсы агенттік «75 млн теңге көлеміндегі пара алды» деген күдікпен «Алматы Су» компаниясының басшысы Максат Жолдыбаев ұсталған болатын. Бұл Сыбайлас жемқорлыққа қарсы органдардың автомектептердегі және басқа орындардағы жемқорлықпен күрес жүргізіп жатқанын көрсетеді. Дәл солай жемқорлықтың сондай ресми орындарда болып жатқанын да көрсетеді.
Жақында кәсіпкер Арсен Оспанов әлеуметтік желіде қызына автомектеп пара ұсынғанын баяндаған бейнежазба жариялаған болатын. Orda.kz редакциясы істің мән-жайын сұрап кәсіпкердің өзіне хабарласты. Ол бейнежазбасын «Қазақстан жастарын сыбайлас жемқорлыққа қалай тартады?» деген сұрақ қойып бастайды.
A post shared by Арсен Оспанов (@arsen_ospanov_)
Кәсіпкер әзірге ол автомектептің атын атамай тұра тұруды жөн көріп отыр. Қызы ақша беруден бас тартқанын айтқан кәсіпкер енді 2 рет емтихан тапсыруға мүмкіндік бар екенін айтып отыр. Бірінші емтиханнан сүрінген қызға автомектеп тағы да «ақша бере салуды» ұсыныпты. Алайда қалған емтиханды қыз өз күшімен тапсыруға дайындалып жатыр.
Сауалнама алып жүргенде жеңіл көлік жүргізушісі де жүргізуші куәлігінің парамен алынатынын және олар ережені көп бұзатынын айтты.
Orda.kz тілшілері сауалнама алып жүргенде автобус және жеңіл көлік жүргізушілері бірін-бірі кінәлайтынын байқады. Автобус жүргізушілері жеңіл көліктер жолын қиятынын, тоқтап тұрып алатынын айтып, полиция қызметкерлерінің осы ереже көп бұзылатын жерлерді қадағалауын сұрайды. Ал жеңіл көлік жүргізушілері апатты жағдайда тоқтайтындарын айтып, бұрылатын кезде автобус жүргізушілері әдейі жол бермей қоятынына шағымданды.
Мәселенің мән жайын білген соң, Алматы қаласының полиция басқармасына хабарласып, осы жол жүру ережесін бұзатындарға қатысты сауалымызды қойдық.
Біз автобус жүргізушісімен бірге жолдағы жеңіл көліктердің 30-ға жуық ереже бұзғанына куәгер болдық. Жол бойы автобус жүргізушісі қандай ережелер үнемі бұзылатынын және жұмыста қандай қиындықтар болатынын айтып берді.
Сондай-ақ, «EcoBus» жеке автопаркінің жүргізушілері де жеңіл көліктердің автобус жолына түсіп, тұрып алатынын айтып шағымданды.
Ал сауалнамамызға жауап берген жеңіл көлік жүргізушілері автобустың бұрылуға жол бермей, дөрекілік танытатынына шағымданды.
Әрине, бір тарапты кінәлап қою дұрыс емес. Бұл — әрбір адамның мойнындағы жауапкершілік. Осы оқиғалардың ортасында жүрген соң, тілшілеріміз тікелей қызмет бабымен жүрген жоль-патрульдік полиция қызметкерлеріне сауалын қойған болатын.
Біз осы мақаланы дайындап жүргенде 28 маусым күні түнгі сағат он екі жарым шамасында Бұқар жырау Манас қиылысында болған көлік апатының куәгері болдық. Біз сол маңайда тұратын тұрғындардың шағымын тыңдадық. Осы қиылыста үнемі апат болатынын естідік. Жол апатына себеп болып отырған осы көшедегі қиылысқан екі жолдың аралығы.
Қара Hyundai көлігіне Бұқар жырау бульварымен келе жатқанда Манас көшесінен шыққан Chevrolet көлігі келіп соғылды. Нәтижесінде, қара көлік шыр айналып, тратуардың үстіне шығып кетті. Ал ақ көліктің алды түгел майырылып қалды. Ауыр зардап шеккендер болмады. Оқиға орнына дереу полиция қызметкерілері мен жедел жәрдем келді.
Соңғы уақытта болған жол апаттары тағы да жол ережесін сақтау мен жүргізушілердің жай күйіне мән беру керегін көрсетті. Сондай-ақ, автобус жүргізушілерінің айлықтан айлыққа күн көруі, күнделікті түсетін стресі, жол ережесін бұзатын жеңіл көліктер т.б. қоғамдық көлік жүргізушілерінің де, жолаушыларының да өміріне қауіп төндіреді. Сондықтан, бұл баса назар аударатын дүние. Бірінші мақаламызда психоаналитик олардың жай-күйін саралап берді. Бұл мәселелер қоғам болып жұдырықтай жұмылып, мән беретін дүние.",2024-07-03T17:29:31+05:00,2024-07-03T17:29:31+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-07/sizes/1440x810/kollazh-2.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-07/photo_2024-07-01_13-25-52.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-07/photo_2024-07-01_13-26-44.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-07/sizes/1440x810/kollazh-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-07/sizes/1440x810/kollazh-2.webp,https://www.youtube.com/embed/VQ-pDQfp6lk?feature=oembed
ef315c3d16d9921293e8dc95ad4b244d,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Жасырылған құжат: Qazaq Banki-ке ақша салған «ҚазАгро» 21 млрд қаржыдан қалай айырылды?,"2018 жылы «ҚазАгро» АҚ-ға белшеден қарыз болған, банкротқа ұшыраған Qazaq Banki Алматыдағы жалпы құны 900 миллион теңге болатын 13 элиталық пәтерді беріп есеп айырысуға тырысты. Бірақ бұл «теңізге тамған тамшыдай ғана» дүние-мүлік еді. Өйткені ұлттық агрокомпания «Qazaq Bank-ке» сенемін деп 21 млрд теңгесінен айырылған еді.",investigations,https://kaz.orda.kz/zhasyrylgan-kuzhat-qazaq-banki-ke-aksha-salgan-kazagro-21-mlrd-karzhydan-kalaj-ajyryldy-133239/,"2018 жылы «ҚазАгро» АҚ-ға белшеден қарыз болған, банкротқа ұшыраған Qazaq Banki Алматыдағы жалпы құны 900 миллион теңге болатын 13 элиталық пәтерді беріп есеп айырысуға тырысты. Бірақ бұл «теңізге тамған тамшыдай ғана» дүние-мүлік еді. Өйткені ұлттық агрокомпания «Qazaq Bank-ке» сенемін деп 21 млрд теңгесінен айырылған еді.
Оқиғаның мән-жайын Orda.kz баяндап бермек.
Банк енді ғана құрылған кезде, «ҚазАгро» шот ашып, шамамен 20 млрд теңге салды.
Дегенмен оған қарызын төлеу үшін Qazaq Banki «ҚазАгроға» активтерін берді. Олардың қатарында Алматыдағы жылжымайтын мүлік те бар.
Бұл туралы үш тарап (ҚазАгро, банк және пәтерлерге иелік еткен IBC «Таймас» құрылыс компаниясы) қол қойған және бас тарту туралы келісімде айтылған. Сатылымға шыққан әкімшілік ғимарат, бизнес-орталық, жатақхана мен сарайды ешкім ала қоймады. Қарызды жабамын деген ниеттегілердің осылайша ұзақ уақыт бойы айы оңынан туа қоймады.
Бұны лоттардың әрқайсысына бекітілген келісімдерден байқауға болады. Құжаттарды былай қойғанда, бұл жағдайды олардың жасырмақ болғанының өзі тым күлкілі... Orda.kz басылымының қырағы тілшілері, әрине бұл жағдайды байқады. Анықтау тіпті оп-оңай болды.
Ал енді қалай жасырмақ болғанына тоқталайық. PDF файлдардың бәрінде алдын ала графикалық редактор арқылы банкте жоғалған сомалар туралы барлық ескертулер өшірілген. Бірақ растрлық графиканың векторлық графикадан несімен ерекшеленетінін шенеуніктердің білуі екіталай. Көп жағдайда PDF файл терілген сөздерді мәтін етіп сақтайды. Яғни, файлда жазылған әріптер сурет емес, символ. Біз оны көшіріп, қайта қойып, айдан анық етіп көрсете аламыз.
Олар білмеген PDF «құдіреті»:
Солай еттік те, банктің есепшотында 25 млрд теңге сақталғанын анықтадық.
Банк бұл ақшаны қайтара алмады. Сондықтан жылжымайтын мүлікті беру арқылы ішінара өтеуді ұсынды.
Аударымды «Таймас» жүзеге асырды. Қарыздарды және үшінші тұлғалардың құқықтарын болдырмауды қамтамасыз етуді мойнына алды. Бір мәселе туындаған жағдайда келісім бойынша олардың мәмілелері жойылып, қарыз қайтадан шыға келетін еді. 2021 жылдан бері олардың екеуін ғана аукцион арқылы сатуға мүмкіндік туды.
Олармен қатар сатылымда болған, бірақ сатылмаған мүліктер:
«ҚазАгродағы» заңбұзушылықтар туралы бұрыннан бері түрлі басылымдар жарыса жазып келеді. Тіпті OCCRP халықаралық сайтының тергеушілері де бұл жайды жазды. Күмән тудыратын түрлі салымдар туралы мәселе 2020 жылы көтерілген екен.
Сол кезде «ҚазАгро» холдингінің еншілес ұйымы Аграрлық несие корпорациясына қатысты тергеу жүрген еді. Тергеушілер ауылдағы кәсіпкерлерге жеңілдікпен несие беретін 11 миллиард теңгені осы корпорацияның қызметкерлері алып, банктегі депозитке салғаннан кейін тергеуді бастаған. Бұл туралы сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің сол кездегі басшысы Алик Шпекбаев мәлімдеді.
Ал 2019 жылдың күзінде Аграрлық несие корпорациясының басқарушы директоры аса ірі көлемде алаяқтық жасады деген күдікке ілінгені белгілі болды. 2018 жылы корпорация басқармасы төрағасының орынбасарына қатысты тергеу жүріп жатқаны хабарланған болатын. Ол өзінің қарамағындағылардан пара алған. Дәл осы кезеңде корпорацияның Шығыс Қазақстан облысындағы филиалының басшысына қатысты іс қозғалды. Сол жылы бүкіл елді арзан өнімге бөктіріп, қамтамасыз етуге міндетті холдингке мемлекет БЖЗҚ-дан 450 млрд теңге бөлген.
Informburo.kz басылымы «ҚазАгро» холдингінің көп жылдан бері шығынға батып келе жатқанын атап өтті. Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев бұған дейін холдингтегі қаржылық жағдай әлсіз басшылықтың көрсеткіші екенін айтқан болатын.
Банк 1993 жылдан бастап жұмысын бастады. Ұзақ уақыт бойы әжептәуір дамып, өркендеп келе жатқан болатын. Бірақ 2013 жылы оны жылжымайтын мүлікпен айналысатын және құрылыс саласындағы кәсіпкерлер тобы сатып алды.
2017 жылға қарай банк қарыздарын қайтара алмай және сұраныс бойынша елеулі қиындықтарға тап болды. Халық банкі оны қарыздары үшін сотқа да берген. Сол кезде Ұлттық банк тарапынан тексеру басталды. Ал 2018 жылы банк төлеуге қабілетсіз деп танылды. Сол жылдың тамыз айында лицензиясынан айырылды.
Ақыры банк банкротқа ұшырады. Қарапайым салымшылар депозиттерге кепілдік беретін қордың арқасында ақшаларын қайтарып алғанымен, қалғандарының қаражатын қайтарып алу мәселесі оңайға соқпайтын іс болып қалды. «ҚазАгро» банктегі ірі қаржы иелерінің бірі қарыздың бір бөлігінің орнына жылжымайтын мүлікті беруге келісіп, шығынды азайтуға тырысып бақты.
Автор: Илья Астахов",2025-06-13T17:33:15+05:00,2025-06-13T17:33:15+05:00,kk,Ислам Әден,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/1749806885_kazagro_polozhil_20_jardov_v_qazaq_banki_kollazh_kopija.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1749804189_auction-get-photo-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1749804189_auction-get-photo.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1749805242_snimok-jekrana-2025-06-11-v-18_16_26.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1749805273_snimok-jekrana-2025-06-11-v-18_17_37.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1749805799_auction-get-photo-5.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1749805846_auction-get-photo-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1749805883_chatgpt-image-11-ijun_-2025-g_-18_22_44.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/1749806885_kazagro_polozhil_20_jardov_v_qazaq_banki_kollazh_kopija.webp;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1749804379_snimok-jekrana-2025-06-11-v-18_15_32.png,
4dad39477e46572254151da27aac59c5,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Жат елден бұйырған топырақ»: Назарбаевтың күйеу баласы Рахат Әлиевтің ғұмыры,"Биыл Қазақстанның қазіргі заман тарихындағы ең қайшылықты саяси тұлғаларының бірі – Рахат Әлиевтің қайтыс болғанына 10 жыл толып отыр. Бір сәтте оның өмірі триллерге ұқсады: билік шыңында отырды,",investigations,https://kaz.orda.kz/zhat-elden-bujyrgan-topyrak-nazarbaevtyn-kyjeu-balasy-rahat-alievtin-gumyry-133552/,"Биыл тәуелсіз Қазақстан тарихындағы ең атышулы саяси тұлғалардың бірі – Рахат Әлиевтің қайтыс болғанына 10 жыл болды. Бір қарасақ, оның өмірі триллерге ұқсайды. Ат төбеліндей ғана билік басында отырғандардың бірі болды, артынша аяқ асты елден қашып кетті, түрлі айыптар тағылды, үлкен дау туды, Венада ұсталып, қамалды. Ақыры сол жерде абақтыда көз жұмды.
Orda.kz сайтының Венадағы тілшісі Рахат Әлиевтің өмірі мен жүріп өткен жолын саралап көрді.
2000-жылдары Рахат Әлиев дәулетіне сәулеті сай, төрт құбыласы түгел, дүниені шайқап жүрген азамат еді. Сол кезде ол тұңғыш президенттің қызы Дариға Назарбаеваның күйеуі, генерал, ҰҚК төрағасының орынбасары, дипломат сынды түрлі қызметтерде болған еді. Қолы ұзын болғаны сонша билік басындағы «ығай» мен «сығайдың» арасында таныстары және қолында мол қаржысы болды. Не болса да оның мұртын балта шаппайтындай көрінді. Оның лауазымдары мен ықпалы, дүркіреген беделі таңғаларлық еді. Алайда дәл осы бағындырған шыңдары ақыры оны шыңыраудан бір-ақ құлатты.
2002 жылдың көктемінде Назарбаевтың күйеу баласы Австрияға Қазақстанның елшісі ретінде жіберілді. Бұған дейін де Рахат Әлиевке рейдерлік жолмен біреудің кәсібін тартып алды деген айыптар тағылған еді. Сол себепті оның сол кезде елші қызметіне тағайындалуының саяси астары бардай көрінді.
Ол 2005 жылы елге оралды. Бірақ арада екі жыл өткен соң қайтадан Венаға аттанды. Тағы да сол жақта елші қызметінде жүрді. Ал Қазақстанда бұл кезде үлкен дау тұтанып жатқан еді. Кейін бұл жанжал бұқаралық ақпарат құралдарында «Рахатгейт» деген атауға ие болды.
Әуелі оған банкирлер Айбар Хасенов пен Жолдас Темірәлиевті ұрлады деген айып тағылды. Кейін қылмыстық топ құрды деп, артынша — мемлекеттік төңкеріс жасауға әрекет етті деген айыптармен қудаланды. Әрине, шетелде жүрген Назарбаевтың күйеу баласы дипломатиялық қызметінен босатылып, сырттай сотталды. Барлық айыптардың жиынтық жазасы 40 жылдан асты. Осы кезде Дариға Назарбаевамен некесі ресми түрде бұзылды.
Сол кездері Вена көшелеріндегі кофеханалардың бірінде Назарбаевқа қарсы саяси манифест жазылуы бек мүмкін. Мүмкін дәл осы жерлерде, жап-жасыл саябақтар мен тарихи ғимараттар ішінде Рахат Әлиев «Өкіл қайын ата» атты кітабын жазды. Кітабында ол Назарбаевты саяси көзқарасына болп кісі өлтірді және жемқор деп айыптап, 2012 жылғы президенттік сайлауға кандидат болу ниеті үшін саяси қысым көргенін ашық жазды.
Рахат Әлиев атышулы осы кітабын жариялаған соң, туған еліне оралатын жолы түбегейлі жабылды.
2007 жылдан бастап Қазақстан Рахат Әлиевті экстрадициялауды талап етті. Бірақ Австрияның Жоғарғы соты екі рет Рахат Әлиевті Қазақстан билігіне беруден бас тартты.
Австрия билігі Қазақстанда әділ сот болмайды деп есептеді. Әрине, бұл көзқарас «қашқын күйеу баланы» елге қайтаруға кедергі болды.
Рахат Әлиев саяси баспана алып, «қайтатын жері жоқ адам» мәртебесіне ие болды. Осылайша Венa оның үйіне әр түрмесіне айналды.
2011 жылы Рахат Әлиевке қатысты енді Австриядағы прокуратура өз тергеуін бастады. Үш жылдан кейін Әлиев австриялық заң бойынша ұсталды. Оған темір контейнерде үстіне әк құйылған мәйіттерге қатысты іс қозғалды. Бұл мәйіттер сол банкирлерге тиесілі еді.
Қылмыстық соттың ғимаратына тілшіміз барып қайтты. Дәл осы жерде сот отырысы өтуі тиіс еді. Бірақ сот отырысы басталмай жатып, Әлиев қайтыс болды.
Қазіргі таңда ғимарат 2023 жылдың күзінен бастап 2032 жылға дейін болатын күрделі жөндеу жұмыстары жүріп жатыр. Австриялық БАҚ-тың хабарлауынша, жоба сегіз кезеңнен және 110-нан асатын іс-шаралардан тұрады. Мысалы, сот залдары, кеңселер, санитарлық бөлмелер жаңартылып, бұрынғы асхана қызмет көрсету орталығына айналады. Сонымен қатар ғимарат жылыту жүйесіне бейімделеді, фасадтары жылытылып, терезе мен шатыр ауыстырылады, күн панельдері орнатылады. Бұл тарихи ғимаратты қазіргі заманғы тұрақты сот жүйесінің талабына сәйкестендіру мақсатында жөндеу жұмыстары жатыр.
2015 жылдың 23 ақпанында Рахат Әлиев жеке камерада қайтыс болды. Ресми дерекке қарасақ, өз-өзіне қол салған. Ресми емес ақпараттарда бұл әлі анықталмаған ақпарат екені айтылып жүр.
Profil басылымы оқиғаны жан-жақты жариялады:
Түрме қызметкерлері шамамен түнде 22:00-де оның тірі екенін көрген. Таңғы 4-ке қарай қайтыс болыпты.
Камерада бейнебақылау жоқ. Бірақ дәлізде бар. Құлыптың бұзылғаны, әлдекімнің кірген іздері табылмаған. Ресми деректерге қарасақ, ішке ешкім кірмеген. Зорлық жасағанын көрсететін белгілер жоқ.
Алайда кейін марқұмның қанынан есірткі табылды. Адвокаттары басында өзін-өзі өлтірді деген болжамды мойындамады. Кейін мойындады. Шын мәнінде қандай жағдай болғаны әлі күнге дейін жұмбақ болып келеді.
Йозефштадт түрмесі бағанағы сот ғимаратына қосылған. Түрмеде де құрылыс жұмыстары жүріп жатыр. Үлкен камералар шағын камераға бөлініп, ішіне жуынатын бөлме салынады. Арнайы аурухана жаңартылады, жаңа қауіпсіздік орталығы салынады. Бұл шаралар түрме жүйесін гуманистік ұстанымға және заманға сай етуге бағытталған.
Жөндеу жұмыстары жасалмай тұрған кездің өзінде-ақ Қазақстан түрмелеріне қарағанда бұл түрмелер әлдеқайда заманауи, әрі гуманистік ұстанымға сай орын болған еді. Түрме тарихи ғимараттың және терезелерінде гүл толып тұрғын үйлердің қасында орналасқан.
Гүлдердің көрінісімен тіпті әдемі көрінеді. Дегенмен бұл орынның абақты екенін еске салатын қара сызық тіпті ең бір беделді, шайқап жүрген «дөкейлердің» де қамайтын орын екенін меңзеп тұрғандай көрінеді.
Рахат Әлиев жерленген орынның өзі бір талай нәрсені көрсетеді. Себебі Венаның орталық зираты жай қорым емес, ашық аспан астындағы музей десе артық айтқандық емес.
Әлиевтің қабірі арнайы аркамен қоршалған кешенде орналасқан. Сөзсіз қыруар қаржы төленгені анық. tor2 деген есігінен кіргенде әдемі аркалар сізді қарсы алады. Бұл қабірлердің ішінде, өнерінің құдіретімен дүниені асты-үстіне келтірген Бетховен, Моцарт пен Штраус сияқты ұлылардың қабірлері жатыр. Әрине, олардың жатқан жерін табу үшін біраз жүру керек. Тілшіміз Рахат Әлиевтің жатқан жеріне бет алды.
Рахат Әлиевтің қабірінің маңында гүлзар бар. Оған арнайы күтім жасалатыны бірден байқалды. Мұндай зиратқа күтім жасап тұратын адамға төленетін ақы арзанға түспейтіні анық. Демек, оны ұмытпаған жандар әлі де бар. Оған әлі күнге қарайласып, қабіріне күтім жасау үшін әлдекімден ақы төлейді деген сөз.
Мазардың сыртқы көрінісі де көз тартады. Ол еуропаның классикасына жататын мемориалдық сәулет үлгісінде безендірілген. Ақ мәрмәр саркофаг, бедерлі арка, періште мүсіндері мен латынша жазулар...
Композицияның жоғарғы бөлігінде – сәбиін бауырына басқан әйелдің дөңгелек бедерлі бейнесі тұр. Бұл Еуропа мәдениетіне тән, «Сәбиі бар Мадонна» ретінде танымал иконографиялық көрініс. Латын тіліндегі жазу — Aeterno amore. Requiescat in pace. Оны қазақ тіліне аударсақ: «Мәңгілік махаббатпен. Жаны жай тапсын» деген мағынадағы сөз шығады.
Дәл біздің елдің экс-шенеунігінің Қазақстандағы жерлеу рәсіміне мүлде ұқсамайтын, осындай безендірілген, сәулетті зиратта жатуы оғаш көрінуі мүмкін. Дегенмен мұның өзі метафора секілді. Себебі ол өмірінің соңғы жылдары тұрағы жоқ, қуғында болған әрі шетелде «қайтатын жері жоқ» деп танылып, отанынан «айырылған» азамат еді.
Уақыт зымырап өтіп барады. Тіпті Рахат Әлиевтің есімін мүлде естімеген, ол жайлы білмейтін жаңа ұрпақ та өсіп келеді. Дегенмен Рахат Әлиевтің дүркіреп басталған ғұмыры Венаның темір торлы терезесі бар абақтысында сөнгені әлі күнге көпке қызық, әрі жұмбақ ақпарат болып қалды.
Оның жарқ еткен ғұмыры дүниені ашса алақанында, жұмса жұдырығында ұстаған «серкелердің» өзі де өзге елден топырақ бұйырып, мәңгілік сапарға аттанатынын көрсетті.
Автор: Жадра Жулмухаметова
Еске сала кетсек, 2025 жылдың 10 қаңтарында Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев бұрынғы президенттердің және олардың отбасыларының денсаулығы мен жеке өміріне қатысты ақпаратты мемлекеттік құпияға жатқызатын заңға өзгерістер енгізді. Бұл жаңалық аясында ақпарат таратуға тыйым салынды. Бұл заң жайлы материалымыздан толығырақ оқыңыз.
Саяси тұлғалардан Рахат Әлиевтің қайын атасы Нұрсұлтан Назарбаев та біраз кітап жазды. Алайда оның  «Менің өмірім. Бодандықтан бостандыққа» деген автобиографиялық кітабы тым ерекше еді.
Тауман мен Байкен қазір 19 және 16 жаста. Олар жайлы көп мәлімет жоқ, бірақ олар Қазақстанда тұрмайды.
Нұрсұлтан Назарбаев өз ұлдарын ресми түрде таныстырып, оларды өзінің отбасы мүшелері ретінде жариялады. Осы сәттен бастап олар толыққанды отбасына және экс-президенттің мұрагерлеріне айналды. Бір жылдан кейін, Қазақстанда жаңа заңға өзгерістер енгізілді. Жоғарыда айтқан заңның осы отбасы мүшелерін қорғау үшін қабылдануы әбден мүмкін.",2025-06-30T16:47:24+05:00,2025-06-30T16:47:24+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/1751273403_5533286.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1751273552_photo_2025-06-27_19-02-25.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1751273588_photo_2025-06-27_19-02-26.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1751273626_photo_2025-06-27_19-02-29.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1751273662_photo_2025-06-27_19-02-37.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1751273696_photo_2025-06-27_19-02-34.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1751273728_photo_2025-06-27_19-02-33.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1751273766_photo_2025-06-27_19-02-36-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1751273793_photo_2025-06-27_19-02-36.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1751273895_photo_2025-06-27_19-02-49.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1751273995_photo_2025-06-27_22-56-36.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1751284882_photo_2025-06-27_19-02-47.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/screenshot_20250630_135106_chrome.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/screenshot_20250630_135705_chrome.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/1751273403_5533286.webp,
c4005526daca9fd8b8f9e7d3361707ee,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Жол жоқ – салық жоқ»: 4 әкім 12 жыл бойы 15 млрд шығынмен Алматының бір жолайрығын қалай салып жатыр?,"Orda.kz тілшісі Сейфуллин мен Жансүгіровте орналасқан көлік жолайырығына барып, 12 жыл бойы миллиардтарға салынып жатқан жоба туралы ақпарат береді.",investigations,https://kaz.orda.kz/zhol-zhok-salyk-zhok-4-akim-12-zhyl-bojy-15-mlrd-shygynmen-almatynyn-bir-zholajrygyn-kalaj-salyp-zhatyr-132671/,"Orda.kz тілшісі Сейфуллин мен Жансүгіров көшелерінің қиылысында орналасқан көлік жолайрығына барып, 12 жыл бойы миллиардтарға салынып жатқан жоба туралы ақпаратты нақтылады. Бұл құрылысқа аттай 12 жыл болды, сол кезден бері төрт бірдей әкім ауысқан. Ұзаққа созылған, тұралап жатқан құрылыс жайлы тілшіміз тарқатады.
Бұл материал кешегі Қасым-Жомарт Тоқаевтың көлік министрі Марат Қарабаевқа инфрақұрылымдық жобалардың мерзімдерін бұзғаны үшін жариялаған сөгісіне қатысты болмақ. Бірінші вице-премьер Роман Скляр екі күннің ішінде мемлекет басшысының берген тапсырмаларын орындау жоспарын құрып, жұмыстардың қалай жүріп жатқанын тексеру мақсатында аймақтарға өзі баруы керек болған. Біз осы материалда кідіріп қалған құрылыс туралы баяндаймыз.
2015 жылы бұл жоба Алматы картасында қарындашпен, кейін үзік сызықтармен пайда бола бастады. Дәлірек айтқанда, бұл жобаны сол 2015 жылы қарастыра бастады. Бірақ сол кезде олар бұндай үлкен құрылысқа ақша бөле алмады. Кейін белгілі болғандай, 2013 жылы әкім Ахметжан Есімовтың кезінде жобалық-сметалық құжаттаманы әзірлеуге қаражат бөлінген.
Жоғарғы аудит палатасының қорытындысы бойынша, бұл жобалық-сметалық құжаттама (ЖСҚ) және басқа да көптеген құжаттар қыруар қаржыға әзірленгенімен, шын мәнінде бюджетке салмақ салып қана қоймай, ешқандай пайда әкелмеген. Аудит нәтижесінде анықталғандай, «Мемлекеттік мүлік туралы» заң талаптарын бұза отырып, жалпы құны 292,3 миллиард теңге болатын жобалар есептен шығарылған және іс жүзінде пайдаланылмаған. Оған қоса, 2022 жылдың бірінші жартысында Алматы қаласының Қалалық мобильдік басқармасы жалпы сомасы 604,9 миллион теңге болатын есептен шығарылған жобалық-сметалық құжаттаманы өз бетінше бір бухгалтерлік есептен екінші есепке – өткен жылдардың шотынан аяқталмаған құрылыс шотына аударып жіберген.
Сол сапасыз жобалардың қатарында Сейфуллин мен Жансүгіров көшелерінің қиылысындағы жолайрықтың ЖСҚ да бар. Бұл құжатты дайындау туралы келісімшарт 2013 жылдың маусымында жасалған.
Cпутниктің түсіріліммен қарасақ, жол Х жобасында жазған. Алайда бұл жерде туннельдер мен жолайрық салу жоспарланған.
2017 жылдың 11 қаңтарында Сейфуллин мен Жансүгіров көшелерінің қиылысындағы көлік жолайрығын салу бойынша келісімшартқа қол қойылған. 2022 жылдың соңындағы есепке сәйкес, Алматы қаласының  мобильдік басқармасының бухгалтерлік құжаттарында аяқталмаған құрылыс нысандарына 44 миллиард теңгеден астам қаржы жұмсалғаны көрсетілген. Бір қарағанда бәрі заңды секілді. Ақша игерілген, құрылыс жүріп жатыр. Бірақ бұл құрылыс жұмыстары баяғыда-ақ аяқталуы керек болатын, алайда әлі күнге дейін бітпей келеді. Неге? Өйткені шенеуніктер қайта-қайта қосымша келісімдерге қол қойып, мерзімдерді шегереді, сметаларды қайта қарайды. Салдарынан құрылыс салу барған сайын қымбаттап бара жатыр.
Жаңа жобаны тағы да «Қазақ ПромТрансПроект» ЖШС әзірлеген. Бұл компания құрылысқа авторлық қадағалау жүргізу қызметін де атқарған. Қазіргі уақытта жобаны қайта жасау үшін 7,5 миллион теңге болатын негізгі келісімшарт бар, оған қоса 64 миллион теңгеге бірнеше қосымша келісім және тағы 57 миллион теңгеге бір белсенді келісімшарт бар.
«Қазақ ПромТрансПроект» ЖШС-ін Арнұр Аханов басқарады. Ашық дереккөздерге сүйенсек, бұл кәсіпорын нарықта 31 жылдан бері жұмыс істеп келеді. Салықтарын уақытылы төлейді, тәуекелі төмен компания ретінде тіркелген. ЖШС-нің 271 мемлекеттік келісімшарты бар — олардың көпшілігіне өзгеріс енгізілген — және 182 рет мемлекеттік сатып алуларға қатысқан.
Компанияның құрылтайшылары қатарында сегіз адам бар, бірақ олардың есімдері ашық көздерде қолжетімді емес. 2023 жылы Арнұр Аханов Orda.kz сайтына берген сұхбатында 2030 жылға қарай Алматы қандай қалаға айналуы мүмкін екенін айтқан болатын.
2017 жылы «ҚазГерСтрой» БК компаниясының басшылығымен құрылыс басталды. 8,5 млрд келісімшартқа отырып, содан кейін 2022 жылға дейін созылған бірқатар қосымша келісімдер жасалды.
Алайда, міндеттемелердің орындалмауына байланысты әкімдік компаниямен шартты бұзды.
Мердігер бұл шешіммен келіспей, сотқа жүгінуге тырысты, алайда сот әкімдіктің пайдасына шешім шығарды. Осыдан кейін жоба DSY-13 компаниясына берілді.
Ұзаққа созылған құрылысқа тек құрылыс материалдарының қымбаттауы ғана емес, болашақ жолдың бойында орналасқан тұрғын үйлер мен жер телімдері де себеп болды. Бастапқыда 259 жер телімін сатып алу керек деп есептелген, бірақ кейін олардың саны 270 екені анықталған. Бұл жобадағы ең күрделі мәселелердің бірі. Біріншіден, өтемақы қаражатына қатысты жер иелерінің келіспеушіліктері жиі кездеседі, екіншіден, мәселе мемлекеттік рәсімдер мен құжаттарға қатысты бюрократия да кездеседі.
DSY-13 бұл мәселені бұрынғы мердігерден мұра етіп алғанымен, оны сәл белсендірек әрі жылдамырақ шеше бастады. 2024 жылдың басында 9,2 миллиард теңгеге негізгі келісімшартқа қол қойылды. Бұған дейін де келісім жасау талпыныстары болған, бірақ құжатқа бірнеше рет өзгеріс енгізілген.
Ал 2024 жылдың желтоқсанында дәл сондай ақшаға тағы 9,2 миллиард теңгеге қосымша келісім жасалды.
2019 жылы Алматыда тағы да әкім ауысты — қаланың жаңа басшысы болып Бақытжан Сағынтаев тағайындалды. Ал 2022 жылы ол да қызметінен кетті, енді жобаны аяқтау міндеті Ерболат Досаевқа жүктелді.
Дегенмен  жағдай сол баяғыдай: бір нақты жобаны іске асыру үшін шамамен он жыл, төрт әкім және бірнеше миллиард теңге кетті.
Жолайрық жобасы бойынша Сейфуллин даңғылының бойында екі тоннель салу көзделген «Батыс» және «Шығыс» деп аталатын жалпы ұзындығы 690 метр. Ал Жансүгіров көшесінде көлік қозғалысы жер бетіндегі жолмен жалғасады. Жоба құрамына сонымен қатар төрт жер үсті жаяу жүргінші өткелі мен тротуарлар кіреді. Жол схемасының визуалды эскизі күрделі өрнек секілді өрілген, өзара байланысқан құрылым секілді.
2024 жылы тоннельдерге, кірберістерде асфальт төселіп, көлік қозғалысы сынақ режимінде, уақытша сызықтармен бірге күзде-ақ іске қосылған.
Ерболат Досаевтың айтуынша, құрылыс жұмыстары 2025 жылдың маусымында толық аяқталады.
Алайда бұл қаншалықты тиімді әрі қажет шешім? Өйткені жол ұзақ уақытқа жабылып, жүргізушілер айналма жолдарға үйреніп қалған. Құрылыс басталғалы сегіз жыл өтсе, жобалық-сметалық құжаттама әзірленген уақыттан есептесек тұтас 12 жыл. Осы уақыт ішінде қала халқы да артты, көлік саны да көбейді.
Осы тарихи жол бөлігін өз көзімен көру үшін біз дәл кешкі 18:00 бен 19:00 аралығындағы ең қарбалас уақытта Orda.kz тілшісі сол жерге баруды ұйғарды.
Дәл осы тарихи жол учаскесінде, кешкі сағат 18-ден 19-ға дейін, біз онда не болып жатқанын көру үшін келдік. Ал ол жерде жөндеу жұмыстары басталған.
Құрылысшылар тротуарларға әзірге аса көңіл бөліп жатқан жоқ: олардың үстіне құрылыс материалдары қойылған, кейбір шұңқырлар дөңгелекпен уақытша жабылған, айналада үйіліп жатқан құм мен сымдар көп.
Жолдың өзі дайын сияқты. Тоннельдерде көлік қозғалысы өте сирек. Кешкі уақыт болған соң көшелер кептеліске толы. Сірә, нысан толық пайдалануға берілген соң, алматылықтарға бұл бағыттың бар екенін еске салып қою керек секілді.
Жолдың ресми түрде ашылуына өте аз уақыт қалды. Сейфуллин – Жансүгіров жолайрығы бұл тек бір ғана мәселе, ал дәл осындай құрылыс нысандары қаланың басқа бөліктерінде де көптеп салынып жатыр.",2025-05-16T10:56:08+05:00,2025-05-16T10:56:08+05:00,kk,Ислам Әден,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/1747302429_dorozhnaja_razvjazka_ulica_iljasa_zhansugurova__pr_t_seifullina_kollazh-1.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1747295069_snimok-jekrana-2025-05-13-v-16_47_57.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1747295204_snimok-jekrana-2025-05-13-v-17_38_47.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1747299433_snimok-jekrana-2025-05-13-v-16_41_19.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1747299856_snimok-jekrana-2025-05-13-v-18_17_14.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1747299861_snimok-jekrana-2025-05-13-v-18_27_58.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1747300327_snimok-jekrana-2025-05-13-v-19_18_29.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1747300852_whatsapp-image-2025-01-05-at-09_35_18.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1747300853_whatsapp-image-2025-01-05-at-09_35_19-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1747300853_whatsapp-image-2025-01-05-at-09_35_19.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1747300859_whatsapp-image-2025-01-05-at-09_35_20.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1747301106_snimok-jekrana-2025-05-13-v-19_49_06.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1747301106_snimok-jekrana-2025-05-13-v-21_46_19.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1747301409_31da7fc0541d7621ea549af410175002_1280x720-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1747301812_photo_2025-05-13-21_55_55.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1747301812_photo_2025-05-13-21_55_59.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1747301812_photo_2025-05-13-21_56_12.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1747301819_photo_2025-05-13-21_57_00.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1747301941_photo_2025-05-13-21_55_12.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1747301941_photo_2025-05-13-21_55_23.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1747301941_photo_2025-05-13-21_55_46.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1747301950_photo_2025-05-13-21_56_02.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1747301950_photo_2025-05-13-21_56_32.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1747301950_photo_2025-05-13-21_56_37.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1747301950_photo_2025-05-13-21_57_02.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1747301950_photo_2025-05-13-21_57_06.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1747302196_1747155993_photo_2025-05-13-21_56_09.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1747302196_1747155993_photo_2025-05-13-21_56_41.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1747302196_1747155993_photo_2025-05-13-21_57_00.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1747302202_photo_2025-05-13-21_55_44.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/1747302429_dorozhnaja_razvjazka_ulica_iljasa_zhansugurova__pr_t_seifullina_kollazh-1.webp;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1747300548_snimok-jekrana-2025-05-13-v-19_21_31.png,
fb7f0c5dff9392d5aeef0af74bfd4e69,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Жүйе күйреткен банк: Астана әкімдігі неліктен мүлкінен бас тартып жатыр?,"Астана әкімдігінің көлік компаниясы City Transportation Systems (CTS) миллиардтаған теңгеге бағаланатын түрлі мүлікке ие болып, одан белсенді түрде құтылуға тырысуда. Orda.kz редакциясы елордалық",investigations,https://kaz.orda.kz/zhyje-kyjretken-bank-astana-akimdigi-nelikten-mylkinen-bas-tartyp-zhatyr-132488/,"Астана әкімдігінің көлік компаниясы City Transportation Systems (CTS) миллиардтаған теңгеге бағаланатын түрлі мүлікке ие болған еді. Енді аяқ асты бар мүлкін таратып, «құтылуға» асығып жатыр. Orda.kz редакциясы елордалық әкімдікке қарасты «еншілес» компанияның иелігіне ондаған жер телімі, бизнес үлестері мен коммерциялық нысандар қалай өткенін анықтады.
Мемлекеттік мүлік аукционының сайтында CTS-ке тиесілі әртүрлі активтерді сату туралы ондаған лот жарияланған. Бұл қоғамдық көлікпен айналысатын мемлекеттік компания үшін тосын жағдай.
Толық тізім осындай:
Бұл активтердің бәрінің жалпы құны шамамен 20 млрд теңге болады. Кейбір нысандар бір жылдан астам уақыт бойы сатылымда тұр, бірақ әзірге ешқайсысын сата алмаған.
Шын мәнінде, бұл бесенеден белгілі нәрсе. Бұрын City Transportation Systems компаниясы Astana LRT деп аталған. Бұл компания елордадағы көп қиындыққа тап болған жеңіл рельсті метро жобасымен айналысып келеді. Құрылысқа арналған барлық қолма-қол қаржысы (257,6 млн доллар) сол кезде атышулы болған «Астана Банкіне» салынған еді. Бірақ бәрі Нұрсұлтан Назарбаевтың банк құлдырап барады деген сөзінен кейін күрт өзгерді. Банк шынымен банкротқа ұшырады.
Енді банк өз клиенттеріне түрлі мүлікпен, жер учаскелерімен, коммерциялық нысандармен, бизнестегі үлестермен есеп айырысып жатыр.
2018 жылы «Астана Банкі» күрделі мәселелерге тап болды. Клитенттерлің сенімі жоғалды, үлкен несиелер бере бастады, сұраныс азайды.
2018 жылдың 18 сәуірінде Ұлттық банктің жұмысы бойынша өткен кеңесте Нұрсұлтан Назарбаев бірнеше қаржы ұйымын, соның ішінде «Астана Банкін» елдің алдында сынға алды. Ол кезде президент акционерлер банктерді жауапсыз басқарғанын, соның салдарынан қарыздар көбейіп, салымшылар алдындағы міндеттемелерді орындай алмай отырғанын айтты.
Назарбаевтың «қаржы секторында тәртіп орнату» және «адал емес банкирлермен қатаң күресу» туралы үндеуінен кейін «Астана Банкінің» төбесіне қара бұлт үйірілді. Салымшылар жаппай ақшаларын шешіп ала бастады, банкке сұраныс азайып, дағдарысы туындады. Біраз уақыттан кейін банктің лицензиясын уақытша тоқтатып, артынша толығымен қайтарып алды. Ресми себеп – заңнаманың бұзылуы.
2018 жылдың көктемінде Ұлттық банк банктің кейбір операцияларына шектеу қойды, ал сол жылдың қыркүйегінде «Астана Банкі» ресми түрде төлем жасауға қабілетсіз деп танылды. 2019 жылы сот шешімімен банк таратылды.
Ақыры мыңдаған салымшы өз қаражатына қол жеткізе алмай қалды, бас кеңсе қаңырап бос қалды. Ал «Астана Банкі» — билікке қажет болмай қалған кезде қалай әп-сәтте құлдыратып жіберетінінің бір мысалына айналды.
Зардап шеккендердің бірі – елорданың ірі жобасы Астана LRT желісі болды. Құрылысты қаржыландыруға арналған қаражаттың бір бөлігі банкрот болған банктің шоттарында тұрып қалды. Бұл онсыз да тұралап жатқан құрылысты бірнеше жылға кешіктірді.
Мемлекет жоғалған миллиардтарды банкті тарату рәсімі арқылы қайтаруға тырысты. Алайда қаражат нақты ақшалай қайтарылмады. Мемлекетке банкрот болған банктің активтері – негізінен жылжымайтын мүлік пен дауға толы қарыздар ғана тиді. Олардың нақты құны өз бағасынан әлдеқайда төмен, әрі оларды сату да ұзақ әрі қиын процесс.
«Баяғы жартас — бір жартас, қаңқ етер түкті байқамас». Тұралаған Астанадағы LRT әлі күнге дейін аяқталмады. Ал жүйе күйреткен «Астана Банкінен» келген миллиардтаған шығын әлі толық өтелген жоқ.
Автор: Илья Астаханов",2025-05-08T09:30:57+05:00,2025-05-08T09:30:57+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/1746438788_chatgpt-image-29-apr_-2025-g_-17_58_18.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1746438530_auction-get-photo-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1746438559_auction-get-photo-4.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1746438559_auction-get-photo-6.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1746438560_cts.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1746438603_auction-get-photo-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1746438603_auction-get-photo-5.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/auction-get-photo-3-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/1746438788_chatgpt-image-29-apr_-2025-g_-17_58_18.webp,
67cc96cfdac48e08e2f52604e103a395,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Жын немесе ауру»: Дәстүрлі сенім мен заманауи медицинаның талқысы,"Қоғамда жын кіру мен психикалық аурулардың шекарасын ажырата алмай жүргенде, кімге жүгінген дұрыс: имамға ма, әлде дәрігерге ме?",investigations,https://kaz.orda.kz/zhyn-nemese-auru-dastyrli-senim-men-zamanaui-medicinanyn-talkysy-126958/,"Қоғамда жын кірген мен психикалық ауруларды шатастырып, дұрыс ем таба алмай жүргенде кімге жүгінген жөн? Бұндай адамға ғылыми тұрғыда науқас деп қарау дұрыс па, әлде дәстүрлі түрде имамдарға жүгінген дұрыс па?
Orda.kz жынды мен психикалық аурулар арасындағы айырмашылықты, сондай-ақ дін мен медицинаның бұл мәселеге қатысты пікірлерін зерттеді.
Дін өкілі Жанәділ Райымбековтың айтуынша, психикалық ауру мен жын кіру екеуі бір нәрсе. Жанәділ мырза жын кірген адамда қандай белгілер болатынын атап өтті.
Оның айтуынша, жын кірген адам азан мен Құранды естігенде есінен танып қалады. Жын кірген деген діни түсінік рухани емдеуді қажет етеді деп есептеледі, бірақ медицина бұл жағдайды психикалық дерт деп қарастырады. Емдеу әдістері осы екі көзқарасқа байланысты өзгереді.
Жанәділ мырза жынның адам бойына кіру себебін түсіндірді: «Жын қатты қуану немесе шошу кезінде, таза жүрмесе, сондай-ақ қара дуаның әсерімен адамның бойына кіреді. Бұл жағдайда оны анықтау қиынға соғады, тек жын шығарушы анықтай алады».
Бұл жын кірген деген діни түсінік, ал медициналық тұрғыдан бұл жағдайларға басқаша көзқарас бар.
Алматы қалалық Психикалық сауықтыру орталығының директоры Сапар Рахменшеев бұл мәселеге қатысты өз пікірін білдірді.
Сапар Рахменшеев бұл аурудың кейбір жағдайларында медициналық емнің тұрақты әсер бермейтінін де айтты. Алайда, дұрыс дәрі-дәрмектерді уақтылы қолданған науқастардың жағдайы айтарлықтай жақсарады.
Жанаділ Рахымбеков рухани емді жақтағанымен, медицина сарапшысы Сапар Рахменшеев бұл ауруды психикалық ауытқу деп біледі. Екі жақтың да пікірлері маңызды, бірақ олардың емдеу жолдары түбегейлі айырмашылыққа ие.
Қоғамда жынды атанған мен психикалық аурулар жиі шатастырылады. Белгілері ұқсас болғанымен, оларды емдеу тәсілдері түбегейлі әртүрлі. Діни өкілдер бұл жағдайды рухани тұрғыдан түсіндіріп, шариғатқа сәйкес емдеуді ұсынады, ал медицина психикалық ауытқуларды дәрі-дәрмек және психотерапия арқылы емдеуді жөн көреді.
Қазіргі таңда қоғамда жынның әсері мен психикалық ауруларды емдеуде дін мен медицинаның пікірлері қарама-қайшы келіп отыр. Бұл аурулардың түп-тамырына жету қиын болғандықтан, әр саланың өз мамандарына жүгінген жөн. Әр науқастың жағдайына сәйкес емдеу әдісін таңдау – ең дұрыс шешім.
Дін мен медицинаның көзқарастары әртүрлі болғанымен, бұл екі бағыттың да мақсаты – науқастарға қолдау көрсету. Осылайша, әрбір жағдайды жеке қарастыру, науқасқа лайықты көмек көрсету маңызды.
Осылайша, дін өкілдері мен медицина мамандары арасында бұл мәселеге қатысты ортақ келісім жоқ. Бірі жынның рухани күші басым деп сенсе, екіншісі оны психикалық дерт деп таниды. Бірақ қай жолды таңдаса да, бастысы – ауруды ерте анықтап, дұрыс емдеу жолын табу. Әр науқастың жағдайына сәйкес, медициналық немесе рухани көмек көрсету арқылы қоғам бұл мәселеге тиімді шешім таба алады.",2024-09-17T10:50:55+05:00,2024-09-17T10:50:55+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/1726488293_klzh-po-zaprosu.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/b40acb88-e335-43cb-a994-063cc2c3a5f8.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/d7c4a9354f8654b1.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/1726488293_klzh-po-zaprosu.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/1726488293_klzh-po-zaprosu.webp,
7509d59930fd63ba90fdeb3c5fd03db0,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Жүздеген қазақстандықтарды кім ақшасыз қалдырды және неге бұл үшін ешкім жазаланбайды,"Кездейсоқ өтіп бара жатқан адамнан еурооблигациялар немесе фьючерстер дегеніміз не деп сұрасаңыз, сіздің сұхбаттасыңыз кәсіби қаржыгер болмаса, нақты және дұрыс жауап алуыңыз екіталай. Бірақ бұл",investigations,https://kaz.orda.kz/zhyzdegen-kazakstandyktardy-kim-akshasyz-kaldyrdy-zhane-nege-bul-yshin-eshkim-zhazalanbajdy-127922/,"Кездейсоқ өтіп бара жатқан адамнан еурооблигациялар немесе фьючерстер дегеніміз не деп сұрасаңыз, сіздің сұхбаттасыңыз кәсіби қаржыгер болмаса, нақты және дұрыс жауап алуыңыз екіталай. Бірақ бұл сөздерде сіз бәріне таныс және түсінікті нәрсені сезінесіз: үлкен ақшаның сиқырлы аурасы.
Баюға деген ұмтылыс қазақстандықтарды қауіпті қаржы құралдарына инвестиция салуға мәжбүрлейді - бұл әсерлі сөздердің артында миллиардтаған доллар пайда бар дегенге сенеді. Осындай екі сөздің талай білімді, ауқатты, қаржылық сауатты адамдарды жинақсыз қалдырғаны туралы Orda.kz хабарлайды.
2021 жылы банктердің бірінің VIP клиенттері қызықты ұсыныс алды: дерлік кепілдендірілген пайда және жоғары пайыздық мөлшерлемемен жаңа қаржы құралына инвестициялау. Брокер «First Heartland Jusan Invest» АҚ жаңа өніммен нарыққа шықты. Клиенттер, олардың ішінде табысты кәсіпкерлер, банк қызметкерлері, экономистер мен менеджерлер жаңа инвестициялық нұсқаны: құрылымдық жазбаларды белсенді түрде жарнамалауда.
Бұл ұсынысқа қызығушылық танытқандардың бірі – бірқатар ірі компанияларда жұмыс істеген бұрынғы дипломат, корпоративтік коммуникациялар жөніндегі маман Қуат Домбай. Ол өзі сол кезде банкте жұмыс істеген және VIP ұсынысы сайып келгенде оған үлкен қаржылық шығын әкеледі деп күтпеген.
First Heartland Jusan Invest-тің құрылымдық жазбаларының сипаттамасына сүйене отырып, бұл тамаша инвестициялық опция деген шешімге келуге болады. Клиенттерге бұл бағалы қағаздардың кем дегенде төрт акцияның біреуі күрт құлдыраған жағдайда іске қосылатын «құлдыраудан сақтандыру қорғанысы» жүйесіне ие екендігі айтылды. Әрбір құрылымдық жазбаның тартымды атауы болды: «Денсаулық формуласы», «Молшылық маусымы» және т.б. Акциялары пакеттерге енгізілген эмитент-компаниялар да құрметті компаниялар қатарынан болды. Ал торттағы шие нақты уақыт режимінде құрылымдық жазбалардың кірістілігін бақылауға мүмкіндік беретін мобильді қосымша болды (кем дегенде бұлай клиенттерге түсіндірген). Жалпы алғанда, менеджерлер салған түрлі-түсті сурет толығымен жағымды әсер қалдырды.
Ал 2023 жылдың мамырында құрылымдық ноталар иелері үлкен ақша табамыз деп үміттенген алтын арба бір түнде асқабаққа айналды.
2023 жылдың көктемінде, пандемия аяқталғаннан кейін, Zoom Technologies акциялары күрт төмендеді. Бұған дейін олар Zoom бейнеконференцбайланыс қызметі танымалдық толқынында болғандықтан өсті. Бірақ коронавирус пен өзін-өзі оқшаулаумен бірге корпорацияның қаржылық жетістігі де аяқталды. Оның акциялары найзағай жылдамдығымен құнсызданды - First Heartland Jusan Invest-тің құрылымдық ноталарының арасында тиімдірек, бағалы қағаздармен бірге олар да бар еді.
2023 жылдың мамыр айында мобильді қосымша белгісіз себептермен бір жарым аптаға өшіп қалды. Ал ол жұмысын қайта бастаған кезде барлық құрылымдық ноталардың құны ондаған пайызға арзандады. Жүздеген қазақстандықтардың инвестициялық қоржындары әп-сәтте бос болды.
Инвесторлар First Heartland Jusan Invest есігіне қарай жүгірді. Олар брокерге уәде етілген «құлдыраудан қорғау» туралы еске салды, бірақ олардың барлығы бірдей жауап алды: келісім-шартқа қол қойғаннан бері сіз тәуекелдер туралы хабардар болдыңыз және немен айналысып жатқаныңызды білдіңіз.
Содан кейін ғана өз жинақтарын құнсыздандырылған құрылымдық ноталарға салған ондаған адамдар кенеттен бұл ноталардың нақты құны пакеттегі ең арзан үлеске байланысты екенін білді. Қалған үш акцияның құны көтерілгенімен, Zoom акциялары бұл мәнді төмен қарай тартып тұрды. Көбісі менеджерлердің еліктіретін уәделеріне ғана сенетін инвесторлар бұған күдіктенбеді, яғни оларда сауатты инвестиция жасауға және қажет болған жағдайда тиімсіз құралдан уақытында құтылуға мүмкіндік беретін ақпарат болмады.
Заңгер Айдар Қашқарбаевтың айтуынша, құрылымдық нота – бұл «болашаққа бәс тігу» түрі, яғни тәуекелді инвестициялау нұсқасы. Дегенмен, клиенттерге бұл тәуекелдің көлемі түсіндіріліп қана қоймай, сонымен бірге инвестицияның бұл түрін сенімді және перспективалы жоғары пайыздық мөлшерлемелер деп атай отырып, агрессивті түрде жарнамалады.
Ашынған инвесторлар өз мәселесін елдің бас қаржылық реттеушісі – Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігіне жеткізді. Онда көптеген шағымдардан кейін олар «Jusan Invest» компаниясына қатысты тексеру жүргізіп, бірқатар заң бұзушылықтарды анықтады. Ең бастысы, компания қор биржасында сауда жасаудың қыр-сырын меңгермеген қарапайым клиенттерге мұндай күрделі қаржы құралдарын ұсынбауы керек еді.
Қаржы агенттігі біліктілігі жоқ инвесторларға күрделі қаржы құралдарын сатуды шектейтін қарар қабылдады. Бұл жалпы қабылданған халықаралық тәжірибеге сәйкес келеді.
Осы жанжалдан кейін 2022 жылы Қазақстан инвесторларды білікті деп тану тәртібін өзгертті. Енді мұндай мәртебені тек тиісті салада жұмыс істеген немесе тиісті дайындықтан өткен адамдар ғана ала алады. Бірақ заң қазақстандықтардың ештеңеге инвестиция салуына тыйым сала алмайды. Сондықтан, егер біліктілігі жоқ инвестор нақты қаржылық құралды шынымен сатып алғысы келсе, ол мұны өз тәуекелімен, өзінің толық жауапкершілігімен жасай алады.
Бірінші Heartland Jusan Invest әлі де құрылымдық жазбалары бар қауіпті ойындар үшін жазаланды. 2024 жылдың жазының басында Қаржы агенттігі компанияға текесру жіберіп, оқиға орнында барлығы 80-нен астам бұзушылықтарды анықтаған. Кейбір жағдайларда, аудит көрсеткендей, әлеуетті инвесторларға нарықта әлі жоқ құралдарға да инвестициялау ұсынылды. Қаржылық қызметтерді тұтынушыларға алдымен белгілі бір нота жарияланып, оған инвестициялауды сұраған, содан кейін ғана айналысқа шығарылды. Мұның бәрі заңға қайшы болып, брокерге жалпы сомасы 13,7 миллион теңге айыппұл салынды. Бұл жүздеген инвесторлардың жоғалтқан қаражатынан әлдеқайда аз.
Қуат Домбайдың айтуынша, құрылымдық ноталар бойынша қаражатын жоғалтқан көптеген инвесторлар өз проблемасын жарнамалағысы келмейді. Бірақ ол он шақты адамнан тұратын бастамашыл топты жинады, олар қазір Қаржы агенттігі және басқа мемлекеттік ведомстволар арқылы өз қаражаттарын қайтаруды талап етеді.
Инвесторлар қаржылық шығынды өтеуге тырысуда. Олар мәміле туралы толық ақпарат болмағанын алға тартады, сондықтан енді брокер олардың шығындарын өтеуі керек немесе келісім-шарттарды жарамсыз деп танып, бастапқы қаражатты қайтаруы керек.
Инвесторлардың мүддесін қорғайтын Almaty Consulting Group заңгері олардың өтемақы талап етуге толық негіз бар деп есептейді. Енді бір топ брокер клиенттері тиісті сотқа шағым түсірмек.
Бірақ, қаржы нарығының кәсіби қатысушыларының пікірінше, клиенттердің өтемақы алуға мүмкіндігі аз. Сарапшы Андрей Чеботарев атап көрсетеді: ресми түрде брокер мәмілелер жасаған кезде ештеңе бұзған жоқ.
Сарапшының пікірінше, құрылымдық ноталардағы жинақтарын жоғалтқан қазақстандықтардың ақшасын қайтарып алуы екіталай. Бірақ олардың тәжірибесі көптеген басқа әлеуетті инвесторлар үшін қайғылы сабақ болады.
Қазақстандықтар жоғалған инвестицияларын қайтаруға тырысып жатқан кезде, Қазақстанның құқық қорғау органдары БЖЗҚ-дан жоғалып кеткен бес миллиард теңгені әлі таба алмай отыр. Ол туралы жақында  оқисыздар.",2024-10-23T11:50:08+05:00,2024-10-23T11:50:08+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/1729666204_415c7153-a80c-4fac-a495-38bf82ddddc4.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/1729665847_worried-businessman-looking-at-charts-stressed-by-2023-11-27-05-00-12-utc.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/1729665909_zhusan-copy-1440x810-1-1440x810.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/1729665909_zoom_hq_downtown_san_jose.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/1729666204_415c7153-a80c-4fac-a495-38bf82ddddc4.webp,
2089dcc092234948d2500f5bdcbdef54,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"38,4 миллиардтың жарығы қайда кетті, қараңғы Алматы?","2 миллионнан аса халқы бар мегаполис Алматының «жырына» айналған – жарық. Бас-аяғы 2019-2024 жылдар аралығында 38,4 млрд бюджеттен бөлінген қаражат, уақытында жанбаған жарықтың жайы, инновациялық асфальт пен қала тазалығының мәселесі бойынша Orda.kz тілшісі өзінің зерттеуін жүргізді.",comments,https://kaz.orda.kz/384-milliardtyn-zharygy-kajda-ketti-karangy-almaty-126744/,"2 миллионнан аса халқы бар мегаполис Алматының «жырына» айналған – жарық. Бас-аяғы 2019-2024 жылдар аралығында 38,4 млрд бюджеттен бөлінген қаражат, уақытында жанбаған жарықтың жайы, инновациялық асфальт пен қала тазалығы мәселесі бойынша Orda.kz тілшісі өзінің зерттеуін жүргізді.
Қала тұрғындары кейбір орталық көшелерде қолтықтарына қолшам қысып жүретін жағдайға жетті . Алматылықтарды әбден мезі қылған бұл мәселеден Қасым-Жомарт Тоқаев та хабардар. Қала әкімі Ерболат Досаев аталмыш мәселе 2025 жылы 100 % шешіледі деп отыр. Ал биыл қала 85 % жарықпен қамтамасыз етіледі деп уәде берген болатын. Алайда, бөлінген қомақты қаражат пен уәдеге қарамастан, қала орталығы мен бірқатар аудандарда жарықтандыру әлі де жеткіліксіз. Көзді ашып-жұмғанша жыл бітуге жақын. Сонымен қатар, уақыт белдеуінің ауысуымен күздің келуіне байланысты қараңғы ертерек бататынын да ұмытпайық.
Жылдан-жылға созылып келе жатқан жарық мәселесі қай әкімнің тұсында бастау алды?
2018 жылы  Бауыржан Байбек бастаған әкімшілік  бір емес үш бірдей мердігер команиямен келісім-шартқа отырады. Атап айтар болсақ, «ABM-Building 2007» ЖШС,  «Elektroremont» және «ABM-Project» консорциумы жарықтандыруға жауапты болды. Алайда аталған компаниялар  өз міндеттерін дұрыс атқармаған. Бақытжан  Сағынтаев  кезеңінде де бюджеттен бөлінген қыруар қаржыға қарамастан мәселе өз шешімін таппады.
1 жыл бұрын Алматы қаласы бойынша экономикалық тергеу департаменті өз міндетерінің небарі 35 % ғана орындаған «ABM-Building 2007» ЖШС, «Электроремонт» ЖШС және «АБМ-Проект» ЖШС-не қатысты Алматы қаласының сыртқы жарықтандыру ж ұмыстары кезінде қаражат ұрлау фактісі бойынша сотқа дейінгі тергеу жүргізеді . 2023 жылы қала әкімшілігі сотта жеңіске жетеді. Нәтижесінде қаланы жарықтандыру жұмыс түгелімен «Алматы Қала Жарық» МКК балансына берілді . Дегенімен де дәл осы «Алматы Қала Жарықтың» жұмысына көпшіліктің көңілі толмайды. Осы орайда айта кетейік, «Алматы Қала Жарық»  Алматы қаласының сыртқы жарықтандыру электр желілеріне техникалық қызмет көрсетумен айналысады. «Алатау Жарық Компаниясы» Алматы қаласы мен Алматы облысына электр энергиясын беру мен таратуды жүзеге асыратын ірі электр энергетикалық компания.
Алматы қоғамдық кеңесінің мүшесі Әсет Наурызбаев әкімдік жеке мердігер компаниялармен жұмысты тоқтатқанымен одан шығу процесін тым ұзаққа созып жібергендігін айтады. Наурызбаевтың айтуынша, мердігер компаниямен келісім-шарт бұзылып, жарықтандыру қаланың меншігіне өткеніне 1 жыл уақыт болса да АҚЖ-тың жұмысына көңілі толмайтындар көп екен.
Қаланың қоғамдық кеңесінің тағы бір мүшесі Гүлмира Байғабұлова тұрғындар көше шамдарының тым күңгірт, яғни әлсіз болуы жарықтың мүлде жоқтығымен шатастыратындығын айтады.
Алматы қаласы әкімшілігінің сауалымызға берген жауабына сүйенсек, қалада жарықтандыру жұмыстары өз ретімен жүріп келеді екен. Ең қызығы, баспасөз қызметінің бізге берген түсіндірмесінде қаланың 85 % жарықпен қамтылған делінген.
Мәдени орталық саналатын қаланың мәселесіне көпшілік бей-жәй қарамайды. Өткен сенбіде (31-і тамызда) қала тұрғыны әрі белгілі продюсер Баян Алагөзова кезекті рет қаланың нақ орталығы болып саналатын Медеу ауданы Бөгенбай батыр мен Панифлов көшелеріндегі қиылыста жарықтың жоқтығына, ыңғайсыз бардюрлер мен жаяу жүргіншілер жүретін тротуарлардың сапасын, арықтар мен айналада бей-берекет жатқан қоқыс мәселесін өзінің instagram әлеуметтік желісінде көрсеткен болатын.
Orda.kz тілшісі продюсерге хабарласып қаланың инфрастуруктурасы туралы сұрады. Баян Мақсатқызы шаһардан жарықтың әлсіздігі мен тазалықтың көңіл көншітпейтіндігін және көлік жүргізушілеріне кедергі тудыратын мәселені күнделікті байқайтынын айтты.
Біз қала әкімшілігінің баспасөз қызметіне Алагөзова көтерген мәселені қосып сауал жіберген едік. Араға қатар 4 күн салып продюсер көтерген орталық көшелердің біріндегі жолдың қақ ортасындағы айналасы шұңқырланып кеткен люкке жөндеу жұмыстары жүргізілді. Баян Алагөзова «мені естіді» , — деп әлеуметтік желіде бөлісті.
Осындайда қарапайым ғана люктің айналасындағы шұңқырды жөндеу үшін белгілі тұлға немесе БАҚ араласу керек пе деген ой туындайды.
Сонымен қатар, Orda.kz тілшісі  қала мен ауыл-аймақтың мәселесін өзінің «Обожаю» ютуб арнасында көтеріп жүретін әріптесіміз Асхат Ниязовтың пікірін білуді жөн санады. Журналист Ниязовтың ютуб арнасында Алматы қаласының түрлі мәселесіне арналған 2 көлемді шығарлым бар . Оның айтуынша 1 жыл бұрынғы жарықсыз көшелердің тұрғындары әлі де әріптесімізге көшелеріне жарықтың сол күйі жанбағанын жазған.
Orda.kz тілшісі орталық көшелердің жарықтандыруы қандай күйде екенін әрі тұрғындардың пікірін білді. Қала тұрғындары орталық көшелердегі жарықтандыруда белгілі бір үйлесімнің жоқтығын айтады. Яғни, көшенің басы шамадан тыс жап-жарық болса, ортасы немесе аяқ жағы тас қараңғы. Тілшіміз түсірген суреттерден көшенің сол бағанындағы шамдар жанып тұрса, оң жақ бағандары жарықсыз тұрғанын көруге болады.
Сондай-ақ, тілшімізге электросамокатпен жүретін курьерлер кейде телефонның шамын қолтыққа қысып жүргенін айтты. Олардың айтуынша, көшедегі автокөлік жүретін жолға жарық түссе, жаяу әрі электронды самокатшылар жүретін жолақтардың тас қараңғы болуы жүруге кедергі тудырады.
Жергілікті бюджетен 2019 жылдан бастап 2023 жыл аралығында 28,5 млрд  теңге. Ал 2024 жылы 9,9 млрд жуық қаражат бөлінген. Жарық бойынша қызмет көрсету жөніндегі пилоттық жобасы аясында 2024 жылы қала 85 % жарықпен қамтамасыз етілді деген әкімшілктің жоғарыдағы жауабына қарамастан қаланың қақ ортасындағы көшелердің бірқатарына жарық әлі жетпегенін анықтадық. Ал 2025 жылы Алматы 100 % пайызға жарықпен жарқырайды деп уәде еткен қала әкімінің сөзі алматылықтардың жіті қадағалауында. Жалпы бюджеттен бас-аяғы айландырған 6 жылда жарықтандыруға 38,4 млрд қаражат кетті . Біз бұндай көрсеткішерді ауадан алып отырғанымыз жоқ — бұл цифрлар БАҚ бетерінде жарияланған ақпараттар. Сондай-ақ қала тұрғындарының күнделікті көріп жүргені. Ең бастысы жарық ол қаланың көркі ғана емес, ең алдымен қала тұрғындарының қауіпсіздігі екендігін ұмытпасақ екен.
Тазалыққа келер болсақ, бұл тұрғыда қала тұрғындарының да қоқысты кез-келген жерге тастап, арықтарға лақтырып кетуі мәдениетке мүлдем жатпайтындығын баса назар аударып өту керек. Сонымен қатар, қала орталықтарында қоқыс жәшігінің адым жерде жоқтығы — қоқыстың тез толып, кеш қарайған сәтке жетпей тапа-тал түсте  бей-берекет шашылып жатқанына еріксіз куәгер боламыз.
Алматы қаласы мәслихатының депутаты Тимур Елеусізов жылда төселетін асфальттың сапасы сын көтермек түгілі 1 аптаға да жетпей жататынын айтты.
Депутаттың айтуынша, бұл жерде сапасыз төселген асфальттың жауапкершілігін тек мердігер компанияға ғана итеріп қойған әкімдік те бірдей жауапты. Себебі жарық болсын, жол болсын, тіпті тазалыққа келер болсақ, біткен жұмысты қабылдайтын кім? Әрине, ол әкімдік. Сонымен қатар, Елеусізов жұмысты қабылдаудағы бармақ басты, көз қысты әрекеттер ақыр соңында қала тұрғындарының берекетін қашыратындығын айтты. « Биыл ғана төселген асфальт ойылды, мердігер компания үйтті-бүйттінің» желеумен бюджет қоржынына қайтадан келіп қол сұғу екендігін көріп отырмыз.
Иә, кез-келген қалада мәселе болады, оған ешкімнің қарсылығы жоқ. Өйткені тіршілік тыныстаған қалада мәселенің болуы заңдылық . Дегенімен де, ол мәселе құр сөзбен, шөп сүртер уәделер, сағызша созылған сапасыз жұмыс пен жемқорлықтың желеуінде кетпеуі керек. Ондай заман да емес. Қазынадан бөлінген қаражат пен қолда құрал барда кез-келген мәселені сағызша созу тұрғындарға жасалған қиянат. Өйткені, жарыққа, жолға және тазалыққа қазынадан берілген қаражат азаматтардың салығы екенін ұмытпайық! Өзің төлеген салығыңа қарапайым жарық пен тазалыққа қол жеткізе алмайтындай таршылық заман емес.",2024-09-06T13:34:24+05:00,2024-09-06T13:34:24+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/klzh-po-zaprosu-4.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/photo_2024-09-06_12-03-42.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/photo_2024-09-06_12-12-19.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/photo_2024-09-06_12-21-26.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/klzh-po-zaprosu-4.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/klzh-po-zaprosu-4.webp,https://www.youtube.com/embed/0uBxaXvcPBE?feature=oembed;https://www.youtube.com/embed/90TU-5C129A?feature=oembed;https://www.youtube.com/embed/GQFEMcG9Bqg?feature=oembed
5f6ee7d1216d86d617482dff3a54f26a,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Адам болып қалу – басты міндет»: Қарлығаш Жақиянова Сара Назарбаева туралы естелігін жариялады,"Семей және Павлодар облысының бұрынғы әкімі, кезіндегі Қазақстанның демократиялық таңдауы қозғалысының негізін қалаушылардың бірі Ғалымжан Жақияновтың жары Қарлығаш Жақиянова Сара Назарбаева туралы естелігін жазды, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/adam-bolyp-kalu-basty-mindet-karlygash-zhakijanova-sara-nazarbaeva-turaly-esteligin-zharijalady-132748/,"Семей және Павлодар облысының бұрынғы әкімі, кезіндегі Қазақстанның демократиялық таңдауы қозғалысының негізін қалаушылардың бірі Ғалымжан Жақияновтың жұбайы Қарлығаш Жақиянова Сара Назарбаева туралы естелігін жазды, деп хабарлайды Orda.kz.
Ол соңғы уақытта Сара Алпысқызына қатысты түрлі пікірлер мен алып-қашпа әңгімелер тарағанын айтып, 2003 жылы болған жеке оқиғаны еске алды. Сол жылы Жақиянова күйеуімен жолығу үшін Құсмұрын түрмесіне бара жатқан кезде, әуежайда оған бірінші болып Сара Алпысқызы қоңырау шалғанын жазады.
Оның айтуынша, бұл қысқа ғана диалог өзіне үлкен демеу болған.
Біршама уақыттан кейін Сара Алпысқызы қайта хабарласып, Өскеменге ұшатынын айтқан. «Бұл жолы менімен бірге тек ең жақын адамдарым барады. Сенің де бізбен бірге болғаныңды қалаймын» , – деген ол. Жақиянова бұл сапардың Сара Алпысқызы үшін тәуекелге толы болғанын, алайда ол осылайша қолдау білдіргісі келгенін жеткізді.
Өскеменде оларды бір кездері Ғалымжан Жақияновпен жұмыс істеген жергілікті шенеуніктер қарсы алған. Қарлығаш олардың өзін бірден танығанын, алайда шенеуніктер оған мән бермегендей болғанын айтады.
Оған жауап ретінде Сара Алпысқызы: «Өмір – әдемі, бірақ оңай емес. Адам болып қалу – басты міндет» , – деген.
Қарлығаш Жақиянова өз жазбасында Сара Алпысқызын ең қымбат әрі жақын адамы ретінде сипаттап, оның ары да, жаны да таза болғанын атап өтеді.
Айта кетейік, Нұрсұлтан Назарбаевтың жұбайы Сара Назарбаева Қаскелең маңындағы Шамалған ауылындағы Назарбаевтар әулетінің қорымына жерленген болуы мүмкін. Өйткені зиратта жаңа қабір пайда болғаны байқалды.",2025-05-18T23:36:04+05:00,2025-05-18T23:36:04+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/image_750x_6027b6abb5833.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/image_750x_6027b6abb5833.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/image_750x_6027b6abb5833.webp,
998b725de1cdcf6261e53bbb8bb6dceb,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Ақбөкендер  аштан қырыла ма? Ресейге өтіп кеткен жануарлар орала ма  — ғалымның пікірі,"2020-жылдары Қазақстанда бір дәстүр қалыптасты — әр екі жыл сайын ақбөкендер туралы қызу пікірталас басталады. 2025 жылы 2023 жылғы жағдай қайталануда — фермерлер дала жануарларын атуға шақырып отыр. Бұл жолы ауыл шаруашылығы өкілдеріне кейбір депутаттар да қосылды. Экобелсенділер болса, оларды сақтау мен көбейту үшін көп күш жұмсалғанын, оларды қайтадан қыра салуға болмайтынын айтып, қарсы уәж білдіруде. Бұл пікірталаста киіктерді ғылыми тұрғыда зерттейтін ғалымдардың үні елеусіз қалып жатады. Orda.kz осы олқылықтың орнын толтыруды ұйғарды.",comments,https://kaz.orda.kz/akbokender-ashtan-kyryla-ma-resejge-otip-ketken-zhanuarlar-orala-ma-galymnyn-pikiri-133107/,"2020-жылдары Қазақстанда бір дәстүр қалыптасты — әр екі жыл сайын ақбөкендер туралы қызу пікірталас басталады. 2025 жылы 2023 жылғы жағдай қайталануда — фермерлер дала жануарларын атуға шақырып отыр. Бұл жолы ауыл шаруашылығы өкілдеріне кейбір депутаттар да қосылды. Экобелсенділер болса, оларды сақтау мен көбейту үшін көп күш жұмсалғанын, оларды қайтадан қыра салуға болмайтынын айтып, қарсы уәж білдіруде. Бұл пікірталаста киіктерді ғылыми тұрғыда зерттейтін ғалымдардың үні елеусіз қалып жатады. Orda.kz осы олқылықтың орнын толтыруды ұйғарды.
Ақбөкен тақырыбына байланысты сарапшыны табу үшін Orda.kz тілшісі 5 маусымда өткен «Орталық Азия биоалуандылығын сақтау мәселелері мен болашағы» атты форум ұйымдастырылған Ұлттық ғылым академиясына барды. Себебі Қазақстанда киік популяциясын сақтау – биоалуандылықты сақтаудың да мысалы болады.
Біздің сұхбаттасушымыз – ҚР Зоология институтының сүтқоректілерді зерттейтін зертханасының меңгерушісі Алексей Грачёв. Бұл зертхана сайғақтарды қоса алғанда, түрлі сүтқоректілерді зерттейді.
—  Алексей, киіктердің санын реттеу керек пе, жоқ па деген дау — қазіргі күннің ең өзекті тақырыптарының бірі. Ғалым ретінде сіздің пікіріңіз қандай?
— Білесіз бе, Австралияда кенгуру — елдің символы. Бірақ олардың саны көбейіп кеткені сонша, экологиялық апатқа әкеп соқты. Сол себепті оларды атуға мәжбүр болды. Ұлыбританияда бұғылардың, Солтүстік Америкада әртүрлі жануарлардың санын реттейді. Бұл — қалыпты нәрсе. Әсіресе бұл жануар белгілі бір табыс әкелуі мүмкін болса, оның ішінде жергілікті халыққа пайдасы тисе, реттеу орынды. Киіктердің саны неге азайды? Себебі халық тіршілік ету үшін амал іздеді, әсіресе мұнай мен газ жоқ өңірлерде. Біреулер қалаға көшті, ал қалғандар браконьерлікпен айналыса бастады. Сондықтан реттеудің еш оғаштығы жоқ.
Жалпы ақбөкен  — Қазақстандағы негізгі әрі экономикалық жағынан маңызды кәсіпке пайдалануға болатын аңдардың бірі. Бұл жануар 1990-жылдарға дейін, яғни әлеуметтік-экономикалық жағдай нашарлап, қорғау әлсірегенге дейін 40 жылдан астам уақыт бойы кәсіби түрде пайдаланылған. Сол кезде браконьерлік күрт артты, өйткені ақбөкенге, нақты айтқанда оның мүйізіне сұраныс жоғары болды, бірақ қадағалау мен қорғау болмады. Ақбөкендер жойылып кетудің аз-ақ алдында тұрды. 2000-жылдардың басында мемлекет бұл мәселеге назар аударып, қорғау шараларын күшейтті. Қазір сайғақ саны бұрынғыдан бірнеше есе көп.
— Дегенмен реттеу дегеніміз — бәрін жаппай ату емес қой?
— Бір кезде Зоология институты ақбөкендерді ұтымды пайдаланудың экологиялық негіздерін әзірледі. Бұл үшін бір топ ғалым мемлекеттік сыйлық та алды. Ақбөкендерге қатысты  белгілі тарихында олар бірнеше рет жойылудың аз-ақ алдында болған. Соның бірі — ХХ ғасырдың ортасы. Бірақ сол кезде ғылым да қарқынды дамыды. Мен қазір басқарып отырған зертхананың негізін қалаған Аркадий Слуцкий ақбөкендердің көбею, мінез-құлық, таралу, көшу ерекшеліктерін зерттеді. Ол олардың санын, қай жерде және қаншасын жою керек, жынысы мен жасына қарай қалай реттеу керек — бәрін есептеп, үлгі жасаған. Сонда ақбөкендер популяциясының жыл сайынғы өсімі 20-80 %, орта есеппен 40 % болатыны анықталды. Яғни, популяциядан 20 % алып тастасаңыз да, ол өсуді жалғастырады. 20 % алып тастасаңыз — ол тағы 20 % көбейеді. Әрине, бұл қолайлы жағдайларда. Егер 10 % ғана алынса, популяция 30 % өседі. Қорғау дұрыс жүргізілсе, ақбөкендердің саны тез қалпына келеді.
Естеріңізде болса, 2015 жылы Бетпақдала популяциясы жаппай қырылып қалған. 250 мың басынан тек 20–30 мыңы ғана тірі қалған. Яғни 90 % популяция жойылды. Бірақ қазір Бетпақдаладағы сайғақтар саны 1 миллионнан асты.
– Ал қазір Қазақстанда қанша сайғақ бар? Екі жыл бұрын олардың саны екі миллион болған еді. Сол уақыттан бері көбейді ме?
– Ресми деректер әзірге жарияланған жоқ. Бірақ біз мемлекеттік есепке алуға қатыстық және олардың саны төрт миллионға дейін жетуі мүмкін деп болжадық. Әрине, егер жаппай қырылу сияқты төтенше жағдайлар болмаса. Биыл сондай қауіп болды. Көктемде Қарағанды және Ұлытау облыстарында шамамен 20 мыңға жуық ақбөкен қырылып қалды. Біз ол жаққа зерттеушілер тобын жібердік, және сараптама нәтижесінде олардың асқазанынан құм, саз, және топырақ табылды. Яғни, олардың жейтін ештеңесі болмаған. Олардың саны сонша көбейіп кеткенде жайылым жетпей қалады.  Ақбөкендерден жыл сайын тұрақты 40% төл алуға болады, енді бұл төлдер де қысты өткеруге тырысады. Бірақ егер азық жетіспесе, олар қыстан аман шықпай қалуы мүмкін.
– Яғни, келесі көктемде біз одан да көп өлекселерді көруіміз мүмкін бе?
– Иә, себебі олардың саны артады, ал ауа райы қолайлы болған күннің өзінде, мысалы, қыс жайлы болса және басқа да жақсы жағдай болса да бүкіл популяцияға азық жетпейді. Олар жай бәрібір аштан қырылады.
– Интернетте сайғақтардың шектен тыс көбеюіне олардың табиғи жаулары — қасқырлардың болмауы себеп болды деген пікір бар. Себебі қасқырлар да жаппай атылып жатыр. Қасқырлар ақбөкендер санын реттей ала ма?
– Иә, Қазақстанның жазық бөлігінде қасқырлар қатты азайып кетті. Ал олар ақбөкендермен де қоректенеді және шын мәнінде белгілі бір бөлігін реттей алады. Бірақ ол шешім емес. Олар әдетте әлсіз, жараланған немесе ауруға бейім жануарларды таңдап аулайды. Бірақ ақбөкендер саны миллиондап тұрған жағдайда қасқырлар популяцияның 20%-ын да реттей алмайды. Өйткені соншалықты қасқыр болмайды да. Олар жыртқыш қой, саны шектеулі. Бірақ қасқырлардың болмауы мәселеге шын мәнінде әсер етеді. Себебі олар ауру, соның ішінде жұқпалы дертке шалдыққан аңдарды аулап, табиғи сұрыптау қызметін атқарады. Ал популяция тығыз болғанда және жануарлар бір-бірімен жиі байланысқа түскенде, бұл жаппай өлімге әкелуі мүмкін. «Қасқыр — орман санитарлары» деп айтады ғой, бұл жағдайда олар – дала санитары.
– Қазақстанда ақбөкендерді  ату кезеңі әлі басталған жоқ, бірақ ресейлік БАҚ-та дәл осы ату салдарынан жүздеген мыңы Қазақстаннан Ресейге өтіп кетті деп жазылып жатыр. Шын мәнінде, осындай жағдай болып, олар Ресейге өтіп кетуі мүмкін бе?
– Ақбөкендердің Ресейге өтіп кеткенінде тұрған ешқандай тосын жайт жоқ. Бұл – оралдық популяция деп аталатын топ. Ол Еділ мен Жайық өзендерінің арасында орналасқан. Сондықтан оны Еділ-Жайық популяциясы деп те атайды. Егер Қазақстан картасына қарасақ, біздің шекаралар Еділге дейін жетеді. Яғни, бұл онша үлкен аумақ емес, ал ақбөкендер үшін бұл – табиғи жайылым. Жазда ақбөкендер қашан да солтүстікке қарай қозғалады. Бұрын олардың саны аз болғанда, көшу аумағы да аз болатын. Қазір көп болған соң, Ресейге өтетіндері де сондай көп болуы мүмкін. Қыс келеді, қар түседі – ақбөкендер оңтүстікке қарай «қоныс аударады». Олар тек қар болмай қалған жағдайда ғана сол жақта біразға дейін қалуы мүмкін.
Бірақ ол жақта да ауыл шаруашылығына байланысты қиындықтар жетерлік. Ресейде ақбөкендерді қорғау деңгейі бізге беймәлім. Бірақ біздің «Охотзоопром» сияқты арнайы қорғаныс қызметтері әлем бойынша саусақпен санарлық. Яғни, нақты бір түрді қорғауға маманданған құрылымдар аз. Ресейде дәл сондай жүйе бар деп ойламаймын. Сондықтан біз «біздікі» деп есептелген ақбөкендердің бәрі қайта оралмауы мүмкін. Әсіресе, Жайықтың кіші саласы — Кіші Өзенді кешіп өту кезінде жүздеген жануардың қырылғаны туралы хабарлар келіп жатыр. Сайғақтар жақсы жүзеді, бірақ мүмкін оларды біреу қуып жүрген шығар. Қалай болғанда да, ресейлік ғалымдардың бұл жағдайға қатысты кәсіби пікірін білу қызық болар еді. Себебі біз оралдық популяцияны біздің ақбөкендер деп есептейміз.",2025-06-07T15:03:26+05:00,2025-06-07T15:03:26+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/1749281467_photo_2025-05-05_09-08-56.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1749280013_grachev-a_a_-1-scaled.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/1749281467_photo_2025-05-05_09-08-56.webp,
3830ca79628024a56f2875df34e70997,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,АҚШ-тың Иранға жасаған әуе шабуылына әлемнің көзқарасы,"АҚШ әскери-әуе күштерінің Иранға жасаған шабуылынан кейін бірінен соң бірі әлем көшбасшылары, халықаралық ұйымдар мен ведомство басшылары өз пікірлерін білдірді. Orda.kz олардың ең маңыздыларын жинақтап ұсынды.",comments,https://kaz.orda.kz/aksh-tyn-iranga-zhasagan-aue-shabuylyna-alemnin-kozkarasy-133435/,"АҚШ әскери-әуе күштерінің Иранға жасаған шабуылынан кейін бірінен соң бірі әлем көшбасшылары, халықаралық ұйымдар мен ведомство басшылары өз пікірлерін білдірді. Orda.kz олардың ең маңыздыларын жинақтап ұсынды.
АҚШ-тың Ирандағы ядролық нысандарға жасаған соққыларын Куба президенті Мигель Диас-Канель айыптады.
Чили президенті Габриэль Борич те адамзаттың қолындағы билік оны ережелерді бұзып қолдануына құқық бермейтінін мәлімдеді.
АҚШ соққыларын Ирак үкіметі де айыптады. Бағдат осындай шабуылдар жалғаса берсе Таяу Шығыс елдері үшін қауіпті шиеленіске және қиын салдарға әкелуі мүмкін деп санайды, деп хабарлайды INA агенттігі.
Еуропалық Одақтың сыртқы істер жөніндегі жоғарғы өкілі Кайя Каллас та АҚШ әскери-әуе күштерінің әрекетін айыптады.
Колумбияның Сыртқы істер министрлігі де АҚШ пен Иранды «жедел түрде келіссөздер жолына оралуға» шақырды. Мексика Сыртқы істер министрлігі де дипломатиялық диалогты қолдайтынын мәлімдеді.
Йемендегі хуситтер басшылығының мүшесі АҚШ-тың Иранға жасалған соққылары үшін жауап беретінін айтып, 2025 жылдың мамырында жасалған бітімнің тоқтатылғанын мәлімдеді. The Times of Israel басылымының жазуынша, ХАМАС та АҚШ-тың шабуылдарын айыптады.
БҰҰ Бас хатшысы Антониу Гутерриш АҚШ-тың Иранға жасаған соққылары аймақ үшін қауіпті шиеленіске алып келетінін және бейбітшілікке тікелей қауіп төндіретінін мәлімдеді.
Оның пікірінше, Таяу Шығыстағы қақтығыс тез арада бақылаудан шығып, апатты салдарға әкелуі мүмкін.
АҚШ Сенатындағы аз ғана демократтар жетекшісі Чак Шумер Трампты Иранға қатысты әрекеттері үшін Конгресс алдында түсінік беруге шақырды.
Иранның Жоғарғы көшбасшысы Хаменейдің аға кеңесшісі келесідей мәлімдеді:
Ал Израиль премьер-министрі Биньямин Нетаньяху Трамптың шабуыл жасау туралы шешімін «батыл қадам» деп атап, «Трамптың көшбасшылығы Таяу Шығысты болашақтағы өркендеу мен бейбітшілікке апаратын тарихи қадам жасады» деп мәлімдеді.
22 маусым күні АҚШ әскери-әуе күштері Иран аумағындағы үш ядролық нысанға – Фордо, Натанз және Исфахан қалаларына әуе шабуылдарын жасады. Кейін Дональд Трамп халыққа үндеу жасап, операцияның сәтті өткенін мәлімдеді.
Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі АҚШ-тың Иранға қарсы әскери әрекеттері Каспий маңы мемлекеттері үшін қауіпті екенін атап өтті. Ведомство мұндай әрекет халықаралық жағдайдың күрт нашарлауына түрткі болатынын мәлімдеді.",2025-06-22T17:05:01+05:00,2025-06-22T17:05:01+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/1750589068_photo_2025-06-21_14-29-13.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/1750589068_photo_2025-06-21_14-29-13.webp,
a56ea1416d18150b70e758524a531314,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Ақшасын банк карталарында сақтаған халық қаражат жоғалтады,"Қазақстандықтар ақшаны депозитке емес, банк карталарында сақтағаны үшін қаражат жоғалтады. Ал банктер, керісінше, осы арқылы пайда табады. Мұндай пікірді экономист Ғалым Хусаинов айтты, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/akshasyn-bank-kartalarynda-saktagan-halyk-karazhat-zhogaltady-134633/,"Қазақстандықтар ақшаны депозитке емес, банк карталарында сақтағаны үшін қаражат жоғалтады. Ал банктер, керісінше, осы арқылы пайда табады. Мұндай пікірді экономист Ғалым Хусаинов айтып берді, деп хабарлайды Orda.kz.
Өзінің осындай есептеулерімен Ғалым Хусаинов авторлық Telegram-арнасында бөлісті. Оның айтуынша, карточкалық шоттарға пайыз есептелмегендіктен, әрбір клиент ай сайын орта есеппен екі-үш мың теңге жоғалтады. Бұл сома аз сияқты көрінуі мүмкін, бірақ ел ауқымында қарастырсақ, көрсеткіш мүлдем басқа деңгейге шығады.
Экономистің айтуынша, қазақстандықтардың көпшілігі күнделікті шығындарға арнап банк карталарында едәуір қаражат ұстайды. Бұл қаражатты депозитке салып, кем дегенде инфляцияның өсуін пайыздық табыспен өтеп отыруға болар еді. Бірақ клиенттердің басым бөлігі бұлай істемейді, өйткені әрбір төлем үшін ақша аударып отыру — қолайсыз.
Экономистің есептеуі бойынша, осы 2,2 триллион теңге көлеміндегі өтімділік есебінен банктер шамамен 330 миллиард теңге табыс табады, бұл — банктердің жалпы табысының шамамен 10 пайызы. Айта кетерлігі, бұл қаражаттың негізгі бөлігі төрт-бес ірі банкте шоғырланған.
Бұрыедары бұлай болмаған. 2019 жылға дейін кейбір банктер карточкалық шоттарға пайыз есептейтін, сондықтан қазақстандықтар карталарында ұстап отырған ақшадан аз да болса табыс көретін. Қазір жағдай керісінше. Және бұл үрдіс әлі де ұзақ сақталуы мүмкін, себебі Ұлттық банктің ақша-несие саясаты қаржы ұйымдарына тиімді болып отыр.
Бұған дейін біз Қазақстан Ұлттық банкі екінші деңгейлі банктерді жеке тұлғаларға емес, кәсіпкерлікке көбірек несие беруге ынталандыруға тырысып жатқанын жазған болатынбыз. Осы мақсатта елде қарыз алушыларға қойылатын талаптар күшейтіліп, қаржы ұйымдары үшін корпоративтік табыс салығын есептеу ережелері қайта қаралуда.
Шілде айында теңге ресми есеп бойынша долларға қатысты 4 пайызға арзандады. Ұлттық банк «отқа су сепкендей» 125 миллион доллар көлемінде валюта интервенциясын жасады.
Қазақстанның банк секторында биылғы жаз екі үлкен жаңалықпен есте қалады. Біріншісі – Kaspi.kz иесі Вячеслав Ким бұрынғы «Жусан» банкін сатып алып, жақында «Алатау сити банк» деп атауын өзгертті.",2025-08-31T12:07:02+05:00,2025-08-31T12:07:02+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/bak-1-e1742985365238.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/bak-1-e1742985365238.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/bak-1-e1742985365238.webp,
6e02b08c3dcafab325be0cd0aa91e5a8,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Ақтаудағы әуе апатының себебі неде?,"Ақтауда Azerbaijan Airlines әуе компаниясының Embraer-190 ұшағының апатқа ұшырауы көптеген сұрақтар туғызды. Әуелі, Бакуден Грозныйға бағыт алған ұшақтың Каспий теңізінің арғы бетінде қалай пайда болғаны таңғалдырады. Сондай-ақ, құстармен соқтығысу расында қайғылы оқиғаға әкелуі мүмкін бе? Осы сұрақтарды Orda.kz авиация саласының маманы Серік Мұхтыбаевқа қойдық.",comments,https://kaz.orda.kz/aktaudagy-aue-apatynyn-sebebi-nede-129457/,"Ақтауда Azerbaijan Airlines әуе компаниясының Embraer-190 ұшағының апатқа ұшырауы көптеген сұрақ туғызды. Әуелі, Бакуден Грозныйға бағыт алған ұшақтың Каспий теңізінің арғы бетінде қалай пайда болғаны таңғалдырады. Сондай-ақ, құстармен соқтығысу расында қайғылы оқиғаға әкелуі мүмкін бе? Осы сұрақтарды Orda.kz авиация саласының маманы Серік Мұқтыбаевқа қойды.
Серік Хамитұлы, ресми нұсқа бойынша, апатқа ұшыраған ұшақ Грозныйға тұман салдарынан қона алмаған. Егер экипаж командирі тұман туралы білсе, әдетте қандай әрекет етуі керек? Қосымша әуежай қалай таңдалады?
— Ұшудан бұрын экипаж қосымша әуежайларды алдын ала жоспарлайды. Жанармай мөлшері, метеорологиялық жағдайлар, шекараларды кесіп өту қажеттілігі және басқа да параметрлер есептеледі. Менің ойымша, қосымша әуежайлардың бірі ретінде олар Ақтауды таңдаған. Бұл тұрғыда экипаж әдеттегідей әрекет еткен сияқты. Менің түсінуімше, ауа райына байланысты Махачқалаға (ұшақ Грозныйдан осында бағытталған — авт. еск.) қону мүмкін болмаған, сондықтан командир Ақтауға қону туралы шешім қабылдаған. Бұл — ұшу қауіпсіздігін қамтамасыз ету барысындағы қалыпты тәжірибе.
Бар ақпаратқа сәйкес, ұшақ ұшудың 37-минутында радарлардан жоғалып, кейін қайта пайда болған. Бұл жағдайды Flightradar24 сайтындағы тректерден де көруге болады. Мұндай жағдай неліктен болуы мүмкін?
— Ұшақ ішіндегі видеодан мен оттегі маскаларының түскенін байқадым. Бұл қандай да бір техникалық ақау болғанын көрсетеді. Әдетте маскалар герметизацияның бұзылуы немесе жолаушыларды оттегімен қамтамасыз ету қажет болатын төтенше жағдайлар кезінде түседі.
Демек, бұған радарлардан жоғалуына да себеп болған қандай да бір техникалық ақау болуы мүмкін бе?
— Ұшақ транспондер арқылы сигнал жіберіп, оның қозғалысы бақыланады. Егер сигнал жоғалса, бұл электр қуатының өшуінен немесе басқа да бір жағдайдан болуы мүмкін. Мүмкін, пилоттар қозғалтқышты қайта іске қосуға тырысып, бүкіл ұшақты электр қуатынан ажыратқан шығар. Бұл тек болжам ғана. Бірақ мұның барлығы тергеу барысында анықталады. Қара жәшік табылғаннан кейін, олардың жағдайы бағаланып, шифрын шешуге жіберіледі.
Журналист Алексей Пивоваров, өзі ұшқыш болғандықтан, ұшақ апаты алдында ұшақтың қиралаңдап ұшқанын, яғни бірде көтеріліп, бірде қайта түскенін байқаған. Бұл неге байланысты болуы мүмкін?
— Көрініп тұр, ұшақ тұрақсыз ұшып, ұшқыштар оны түзетуге тырысты. Мұндай жағдай, олар ұшақты қону жолағына бұруға әрекеттеніп, бірақ үлкен көлденең бұрыш жасап ұшып кеткен сияқты. Бұл, ақырында, соқтығысуға әкелді. Көптеген факторлар әсер етуі мүмкін. Мысалы, техникалық проблемалардан ұшақтың басқару беттерін басқару мүмкіндігінің болмауы. Немесе ұшақты түзету арқылы жылдам қонуға деген ұмтылыс немесе отынның таусылуы. Қазір бұл туралы айту қиын.
Ұшақ апатының себебі құстармен соқтығысу болуы мүмкін деген нұсқа қаншалықты ықтимал?
— Бір уақытта екі қозғалтқышқа бірдей құстардың кіріп кетуі қиын. Ал ұшақты бір ғана қозғалтқышпен де жалғастыруға болады. Сонымен қатар, алдын ала алынған ақпаратқа сәйкес, ұшудың алғашқы сағатында экипаж техникалық мәселелер туралы хабарлаған. Ал ұшқаннан кейін бір сағаттан соң ұшақ айтарлықтай биіктікке жетеді.
Демек, физикалық тұрғыдан алғанда, құстармен соқтығысу қиын ба?
— Бұл мүмкін емес деп айтуға болмайды, бірақ негізінен құстармен соқтығысу ұшақтың көтерілуі мен қонуы кезінде болады. Жоғарғы биіктікте (биіктікке жеткеннен кейін — авт.) құстардың болуы, олардың жаппай көші-қоны кезінде ғана болуы мүмкін. Бірақ қазір бізде қыс, қандай ауысу болуы мүмкін?
Грозный мен Ақтау арасындағы қашықтық алыс, сонымен қатар Каспий теңізі де бар. Үлкен су қоймасының үстінен ұшу қосымша қауіп тудырмады ма? Немесе керісінше, суға қону адамдардың өлім қаупін төмендетер ме еді?
— Су үстіне қону — ең жағымсыз нұсқа. Егер суға жақындау бұрышы дұрыс таңдалмаса, ұшақ бірден бөлініп кетеді. 15 жыл бұрын ұшқыштың Гудзон өзеніне ұшақты қондыра алуы — тек оның шеберлігі. Ол ұшақты бөлшектемей, ешкімді батырып жібермей қондырғаны — оның біліктілігін көрсетеді (2009 жылы 15 қаңтарда АҚШ-та болған ұшақ апаты туралы айтып жатыр — авт.).
Яғни, ұшқыштар тәуекелге барғанын түсінді ме?
— Ұшқыштар камикадзе емес — олар бірінші кезекте өздерін және жолаушыларды құтқаруға тырысады. Мүмкін, қара жәшікті шифрын ашқаннан кейін бәрі түсінікті болады. Бірақ менің ойымша, олар ұшақты мүмкіндігінше қауіпсіз қондыру үшін бар күшін салды. Бірақ бәрі басқаша болды.",2024-12-26T09:55:22+05:00,2024-12-26T09:55:22+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/jekspert.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/jekspert-dva.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/jekspert.webp,https://www.youtube.com/embed/eib8PHJvrrk?feature=oembed
479f3d25f4700f6670aa39ff04caad8b,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Ақылбек Мұратов Алматыдағы тергеу абақтысынан хат жазды,"Хатында қарақалпақ белсендісі Өзбекстанда қамауға алынған құқық қорғаушыны босатуға шақырады, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/akylbek-muratov-almatydagy-tergeu-abaktysynan-hat-zhazdy-127852/,"Хатында қарақалпақ белсендісі Өзбекстанда қамауға алынған құқық қорғаушыны босатуға шақырады, деп хабарлайды Orda.kz.
Мұратов Өзбекстанда қамауға алынған тағы бір құқық қорғаушы Дәулетмұрат Тәжімұратовтың өмірі үшін қауіптенетінін жазады. Ол құқық қорғаушының орыс билігі Навальныйды өлтіргендей мерт болуы мүмкін деп санайды.
Ақылбек Мұратов 4 қазанда жолданған хатында қарақалпақ халқы өзінің қиын жағдайын әлем жұртшылығына жеткізуге тырысып жатқанын баса айтады.
Қазақстан оған баспана беруден бас тартып, Өзбекстан оны экстрадициялауды сұрап жатқанына қарамастан, ол босқын мәртебесін беруден бас тартумен күресін жалғастырып,  тырысып жатқанына сендірді.
Ол сегіз айдан бері Алматының тергеу изоляторында жатқанын, бірақ серуендеуге шығармайтыннан басқа ештеңеге шағымданбайтынын атап өтті.
Ақылбек Мұратов халықаралық құқық қорғаушылар мен демократиялық елдер үкіметтерін «Қарақалпақстан Республикасындағы адам құқықтарының бұзылуын, әсіресе Дәулетмұрат Тәжімұратовтың тағдыры туралы сұрақтарды жиі және басым көтеруге» шақырды.
Мұратовтың айтуынша, Тәжімұратовтың өлімі бүкіл Орталық Азия аймағындағы тұрақтылық пен қауіпсіздікке әсер етуі мүмкін.
Еске сала кетейік, Мұратов 15 ақпанда өзі ұзақ жылдар бойы тұрып келе жатқан Алматыда ұсталған болатын. Ол Өзбекстанның өтініші бойынша қамауға алынды. Осы жылдар бойы ол қарақалпақ халқының, оның ішінде атамекенін тастап кетуге мәжбүр болған жұрттың мәселелерін белсенді түрде көтерді.
19 наурызда прокуратура Мұратовты экстрадициялау бойынша қамауға алу мерзімін бір жылға ұзартты.
12 қыркүйекте Қазақстан Ақылбек Мұратовқа (Мұратбай) босқын мәртебесін беруден бас тартты. Қазір оның Өзбекстанға экстрадициялану ықтималдығы айтарлықтай арта түсті.",2024-10-20T15:06:04+05:00,2024-10-20T15:06:04+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/1729411397_356553634656.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/1729411397_356553634656.webp,
715dc857bfe859b57a3d41db8279a3fa,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Әлемді таңқалдырған қазақ қызы Антарктиданың суын қалай жүзіп өтті?,"Жақында Антарктиданың суын жүзіп өтіп, дүниежүзіне танымал болған Әнел Сытдықова 5 жыл бұрын да қазақстандықтардан алғаш рет 38 шақырымдық Ла-Манш бұғазынан гидрокиімсіз жүзіп өтіп елді таңқалдырған болатын. Кейін Лос-Анджелестегі ең ұзақ марафондық қашықтықтардың бірі — 34 шақырымдық Каталина бұғазынан жүзіп өтті. Қазақстанның Орал қаласында туған Әнел Сытдықова қазір Оксфорд қаласында отбасымен тұрып жатыр.",comments,https://kaz.orda.kz/alemdi-tankaldyrgan-kazak-kyzy-antarktidanyn-suyn-kalaj-zhyzip-otti-128924/,"Жақында Антарктиданың суын жүзіп өтіп, дүниежүзіне танымал болған Әнел Сытдықова 5 жыл бұрын да қазақстандықтардан алғаш рет 38 шақырымдық Ла-Манш бұғазынан гидрокиімсіз жүзіп өтіп елді таңқалдырған болатын. Кейін Лос-Анджелестегі ең ұзақ марафондық қашықтықтардың бірі — 34 шақырымдық Каталина бұғазынан жүзіп өтті. Қазақстанның Орал қаласында туған Әнел Сытдықова қазір Англияның Оксфорд қаласында отбасымен тұрып жатыр. Осы жолы ол 18.58.95 минуттың ішінде минус 1,4 градуста 750 метр қашықтықты жүзіп өтті.
Orda.kz тілшісі оған хабарласып сұхбат алды.
Әнел, сізді мұндай үлкен ұмтылыстарға не жігерлендіреді? Жүзумен қалай айналыса бастадыңыз?
— Мен жүзуді ересек болып бір-ақ бастадым. Алғаш рет Лондонда 2012 жылы құрбыларыммен бірге триатлонға қатысуға шешім қабылдадым. Сол жарыста ашық суда 1500 метр жүзу керек еді. Алайда мен сол кезде тоқтамай тек 200 метрді ғана жүзе алатынмын. 4 айлық дайындықтан кейін жаттықтырушымның көмегімен мен жүзуді үйрендім. Бассейнде 2000 метр қашықтықты жүзіп өттім. Осылайша, жарысқа дайын болдым.
Бірнеше жылдан кейін триатлонға деген қызығушылығым бәсеңдеді. Жарыстардың форматы сол күйі қайталанатын, бір сарынды болып кетті. Мысалы, триатлонда немесе марафонда қашан жарысқа қатысатының үнемі алдын ала белгілі болады. Сол күнге қарай дайындалып, жоспарыңды құрып, қатаң түрде сонымен жүріп-тұруың қажет. Бұл мен үшін тым «оңай» болып көрінді. Онда күтпеген жерден болатын қиындықтар мүлде жоқ еді.
Сол кезде мен алдыма мақсат қоя басталым. Ла-Маншты жүзіп өту идеясы менің ойыма 2015 жылы соңғы айронмен жарыстан кейін келді. Осыдан кейін мен бұл туралы ақпарат іздеп, зерттей бастадым. Бастапқыда ақпарат табу қиын болды. Өйткені Ла-Манш ағылшын тілінде «English Channel» деп аталады. Мұны білмегендіктен, іздеу жүйесіне «Ла-Манш» деп жазатынмын. Ақыры бір ай өткен соң, мен пилоттарға хат жазып, 2016 жылдың тамызында жүзуге ұсыныс алдым. Айтпақшы қазір бұлай тез жүзуге мүмкіндік алу қиын. Бұлай жүзудің кезегі 2-3 жылға созылады. Осылайша, менің суық суда марафондық жүзу жолым басталды.
Антарктида сияқты қауіпті әрі суық суларда жүзу үлкен ерік-жігерді талап етеді. Мұндай сынақтарға дайындықтың әдеттегі жаттығулардан айырмашылығы қандай?
Бұл рас. Мұзды суда жүзу қашықтықтары ереже бойынша судың температурасы 5°C-тан төмен болған жағдайда, небәрі 50 метрден 1600 метрге дейінгі аралыққа баруға болады. Бұл жердегі маңызды нәрсе — физикалық дайындықтан гөрі суыққа төзімділік болып отыр.
Маған 0°C немесе одан да төмен температурада 25-30 минут суда болу керек болды. Бұл өте қиын. Бірнеше секундтан кейін аяқ-қолыңды, денеңді сезбей қаласың. Дайындықсыз бұл қадамға бару өте қауіпті.
Мен үшін мұздай суық суда жаттығу қиын болды. Қыркүйек, қазан айларында мен жүзетін көлдің суы 11-12°C болды. Бұған қоса, мен күн сайын 30 минут бойы мұздай ваннаға түстім. Қолымнан келгеннің бәрін істедім.
A post shared by Anel Sytdykova (@sytdykova_anel)
Әрине, жарысты қыс мезгілінің соңына жоспарласа, суық суда жүзуге көбірек дайындалуға уақыт болар еді. Бірақ мен суық суда 9 жыл бойы, соның ішінде соңғы 5 жыл бойы қыста жүзіп жүрген соң өз тәжірибеме сендім. Бұл маған аздап сенімділік берді.
Сіздің триатлон мен жүзудегі жетістіктеріңіз Қазақстанда да, шетелде де көптің назарын аудартты. Халықаралық жарыстарда Қазақстанның алғашқы өкілі болуды сезінгенде қандай күй кештіңіз?
Бұл – өте үлкен құрмет әрі жауапкершілік. Қазір тобымызба Қазақстаннан екі өкіл бар. Мадина Құрманбаева мен мен. Біз бұл миссияны абыроймен атқарып жүрміз деп ойлаймын.
Жаттығулар бар, жұмыс бар және отбасыңызға қарайласу бар. Қалай үлгеріп жүрсіз? Жігеріңіз сөніп, жүзуден шаршаған кездеріңіз болды ма?
Бәрі ең алдымен мақсатқа байланысты. Қандай мақсатқа ұмтылып отырғаныңды нақты білу маңызды. Менің мақсатым – қандай қашықтықты жүзіп өткім келетіні және адам расымен соған ынта-шынтасымен берілуі қажет.
Сонда ғана барып сүйген ісіңнен шаршамайсың. Мені жаттығуға мәжбүрлеудің қажеті жоқ. Мен оны саналы түрде жасаймын. Әр жаттығудың мені мақсатыма жақындата түсетінін білемін. Мен бәріне үлгеру үшін маңызды дүниелерді дұрыс саралап таңдаймын.
Жүзгенде ең қауіпті әрі қызықты, жарқын сәттеріңіз қандай болды? Нәтижеге жеткенде нендей күй кештіңіз?
Керемет сұрақ. Сұрағыңыз маған сол сәттердегі күйді қайта сезіндіріп жіберді, рахмет. Жүзген сайын суға түспей тұрып бойымды түрлі сезім билейді. Олар жүректі атқақтатқан қорқыныштан бастап, бәрін тоқтата салғың келетін, болмаса тығылып қалғың келетін, енді болмаса көптен күткен жарысқа деген сезімдерге дейін...
Ең жарқын сәттердің бірі деп Ла-Маншты айтар едім. Ол – мен үшін ерекше. Мен жүзу үшін 3 жыл күттім. Бұл қаншама ұзақ, суық әрі қиын жаттығулардың нәтижесі болды. Франция жағалауына жеткенде мен қуаныштан жеті қат аспанға ұшып кеткендей болдым.
Қазақстанда спортпен және салауатты өмір салтымен айналысатын адамдар саны артып келеді. Сіз елімізде триатлон мен экстремалды спорт түрлерінің болашағы жайлы не дер едіңіз? Сіздің деңгейіңізге жетуді мақсат ететін жаңа спортшыларға қандай кеңес берер едіңіз?
Бұл тенденция мені қатты қуантады. Себебі бұл қоғамның жалпы әл-ауқатының жақсарып келе жатқанын көрсетеді. Адамдар өз денсаулығы мен хоббилері туралы ойланғысы келеді. Сонымен қатар оған орай таба алады. Біздің жастарымыз өте ынталы, әрі қазір ақпарат та өте көп. Менің ойымша, әуесқой спорттың болашағы сенімді қолда. Белгілі бір нақты кеңес бере алмаймын, өйткені әр адам өзіне ұнайтын мақсатты таңдап, соған қарай ұмтылуы керек.
Әнел, сіз Орал қаласында дүниеге келдіңіз. Сіздің көшуіңізге не себеп болды және туған қалаңызға деген сағыныш бар ма?
Мен Оксфордта тұрамын және бұл қаланы өте жақсы көремін. Әдемі, қауіпсіз, жасыл желекке толы қала. Балаларым осында мектепке барады. Мен үшін отбасым жанымда болса, қай жерде болсам да өзімді жайлы сезінемін. Ата-анам Орал қаласында тұрады, мен олармен WhatsApp арқылы сөйлесіп тұрамын, бұл Алматыда тұрсам да дәл солай болар еді. Біз Қазақстанға жиі барып-келеміз, әрдайым демалысты асыға күтеміз.
Англия мен Қазақстанда өмір сүрудің айырмашылығы қандай?
Мен әрдайым жақсы нәрселерді байқауға ұмтыламын және кез келген жерде кездесетін жағымсыз нәрселерге назар аудармауға тырысамын. Бұл елдің табиғаты мен мәдениетін ұнатамын. Тәртіпке, экологияға, қауіпсіздікке және әлеуметтік қорғауға риза боламын. Адамдардың әзіл-оспағын да бағалаймын. Мұнда жыл бойы ашық суда жүзуге мүмкіндік бар!
Сұхбатыңызға рахмет!",2024-12-05T15:10:36+05:00,2024-12-05T15:10:36+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/img_20241205_144227_339.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/screenshot_20241205_093611_instagram.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/screenshot_20241205_093620_instagram.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/screenshot_20241205_093627_instagram.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/screenshot_20241205_093656_instagram.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/screenshot_20241205_093721_instagram.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/screenshot_20241205_093739_instagram.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/screenshot_20241205_093747_instagram.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/img_20241205_144227_339.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/img_20241205_144227_339.webp,
549a3cf3a8930ef20e640751997341cf,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Әлеуметтік желіде шу болған Баянның сәлем салуға қатысты видеосы қайдан тарады?,"Бірнеше күн бұрын Orda.news YouTube арнасына Гүлнәр Бажкенованың подкасты шықты. Ол подкастқа белгілі продюсер Баян Алагөзова, феминист Гүлзада Сержан, актриса және блогер Дарья Александрова, сондай-ақ саясаттанушы Толғанай Үмбеталиева қатысты, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/aleumettik-zhelide-shu-bolgan-bajannyn-salem-saluga-katysty-videosy-kajdan-tarady-131423/,"Бірнеше күн бұрын Orda News YouTube арнасына Гүлнәр Бажкенованың подкасты шықты. Ол подкастқа белгілі продюсер Баян Алагөзова, феминист Гүлзада Сержан, актриса және блогер Дарья Александрова, сондай-ақ саясаттанушы Толғанай Үмбеталиева қатысты, деп хабарлайды Orda.kz.
Қоғам белсенділері көптеген маңызды тақырыптарды талқылады. Бірақ Баян Мақсатқызының айтқан сөздері Қазнетті шулатты. Алайда көптеген ақпарат агенттіктері дереккөзге сілтеме жасамады. Мысалы, Алмат Азади ақпараттың бір нұсқасын сілтемесіз ұсынған.
Сонымен қатар кейбір журналистер ақпаратты бұрмалады. Олардың көбі Баянды «сәлем салу – жабайылық» деді деп жазды. Бірақ Баян Мақсатқызының сөзіне терең үңілсек, ол сәлем салуды жабайылық деп атаған жоқ.
Яғни, продюсер бұл рәсімді жабайы деп атамаған, тек өзіне жабайы болып көрінгенін айтқан. Бұл таңғаларлық жағдай емес. Себебі Баян туып-өскен Қазақстанның батыс аймағында мұндай дәстүрлерді көрмеген және оған бұлай үйретпеген.
Orda.kz тілшісі Баяннан қоғамда дүрбелең тудырған осы мәселе бойынша пікірін сұрап білді.
Баянның бұл сөзін құптамаған экономист-сарапшы Сәбит Рысбаев әлеуметтік желідегі парақшасында былай жазды:
Ал қоғам белсенділері Баянның сәлем салуға қатысты пікіріне байланысты екіге бөлінді. Белгілі жазушы-журналист Мұхтар Түменбай сәлем салудың кей өңірлерде жойылып кетуінің салдарынан Баяндікіндей пікір қалыптасқанын айтады.
Журналист бұл жерде Баянның манипуляция жасап отырғанын айтты. Келіндер сәлем салса, мәртебесі түсіп қалмайтынын, керісінше әулеттің үлкендеріне құрметін осылай көрсететінін алға тартты.
Журналист, блогер Ербол Мәндібек продюсердің пікірін қолдады. Ол Баянның бай келіншек екенін айтып, сәлем салатындардың несиеден бастарын көтере алмай жүргенін жеткізді.
Публикация от Ербол Мәндібек (@erbolmandibek)
Ал Баян Мақсатқызының пікіріне әйелдер қауымы да үнсіз қалған жоқ. Блогер Айгүл Омарова Баянды көпшілік түсінбей қалғанын айтты.
Қанша адам болса, сонша пікір бар. Бір таңғаларлығы, қазіргі заманда басқа біреудің материалын пайдаланған кезде дереккөзге сілтеме жасау ешкімнің ойына кіріп шықпаған.",2025-03-14T17:21:34+05:00,2025-03-14T17:21:34+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/acc60f7a-b556-4d5d-8f65-9058bcaaf72b.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1741953234_whatsapp-image-2025-03-14-at-17_46_23.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1741953241_whatsapp-image-2025-03-14-at-17_46_27.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/acc60f7a-b556-4d5d-8f65-9058bcaaf72b.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/whatsapp-image-2025-03-14-at-17_46_45.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/whatsapp-image-2025-03-14-at-17_46_48.jpg,https://www.youtube.com/embed/3l_X_td5iPc?si=Q6nUwqcYkm9RHmAn
c60a8f10e64d622e1aed54b0d653b4d0,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Алматы әкімі Bazis-A иесiне сенімді ақтамай отырғанын айтты,"Алматы әкімі Дархан Сатыбалды мектеп құрылысына қатысты жағдай бойынша Bazis-A компаниясының әрекетін сынға алды, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/almaty-akimi-bazis-a-iesine-senimdi-aktamaj-otyrganyn-ajtty-133253/,"Алматы әкімі Дархан Сатыбалды мектеп құрылысына қатысты жағдай бойынша Bazis-A компаниясының әрекетін сынға алды, деп хабарлайды Orda.kz.
Әңгіме Медеу ауданында «Жайлы мектеп» жобасы аясында салынып жатқан оқу орны туралы болып отыр.
Оқу орны 2000 орынға есептелген, жобада акт залы, астыңғы қабаттағы асхана, жеке тұрақ және спорт стадионы бар үш қабатты ғимарат көзделген.
Әкімнің айтуынша, жобаны жүзеге асыру мерзімі ұзаққа созылып кеткен. Ол Bazis-A мердігерлік ұйымынан балалардың қыркүйекте сабаққа кірісуі үшін барлық жұмыстарды 2025 жылдың тамызына дейін аяқтауды талап етті.
Сонымен қатар, Дархан Сатыбалды Шығыс айналма автожолының жасыл аймақтарын тиісті күтіп ұстау үшін автоматты суару жүйесін күрделі жөндеу мәселесі көтерілген учаскесін аралап көрді. Ол «Таза Қазақстан» республикалық бағдарламасы аясында қаланы абаттандыру мәселесін жеке бақылауында ұстауға уәде берді.
Кіші Станица аумағында Дархан Сатыбалды Қабылов көшесіндегі екі жылдан астам уақыттан бері бос тұрған тоғыз ғимарат кешенімен танысты. Бұл аумақта әлеуметтік нысандар жетіспейді. Әкім осы ғимараттарды жергілікті тұрғындардың қажеттіліктерін ескере отырып, коммуналдық меншікке беру мәселесін пысықтауды тапсырды.
Естеріңізге сала кетейік, Үкімет облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың және астананың әкімдіктері үшін қарыз алудың жаңа ережелерін бекітті. Алынған қаражат инфрақұрылымдық және әлеуметтік жобаларды қаржыландыруға жұмсалады.
Бұған дейін Дархан Сатыбалды Алматыда мектептер, балабақшалар мен жолдардың құрылысын кешеуілдетіп жатқан жауапты мекемелерге қатаң сынап , жұмысты дереу аяқтауды талап еткен болатын.
Сонымен қатар Алматының жаңа әкімі Дархан Сатыбалды Алматы халқы айта-айта жалыққан бордюрлар мен асфальт тозбай жатып ауыстырылатынын өз көзімен көріп, наразы болды.
Сондай-ақ, Дархан Сатыбалды қызметіне кіріспей жатып, экологиядан бастап тозған желілерге дейінгі жұмысының басым бағыттары туралы уәде берді.
Алып шахар Алматының қордаланып қалған мәселесі бастан асады, осының бәрін қолға аламын деп уәде берген жаңа әкімнің үдеден қалай шығатынын алдағы уақытта бақылап, хабарлап отырамыз.",2025-06-14T11:01:52+05:00,2025-06-14T11:01:52+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/33b71b43-929a-4588-870a-3fc50cd2b0de.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/06ba948d-c34d-4153-b390-28433809943d.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/ba37866ed1af1c8884a6a76804304392.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/bazis.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/33b71b43-929a-4588-870a-3fc50cd2b0de.webp,
00f01ce011d661e181f1c7f5475e75fc,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Алматы облысында жол апатынан төрт адам қаза тапты,"Алматы облысында Алматы-Көкпек-Көктал-Шонжы тас жолында болған жол апатынан төрт адам көз жұмды, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/almaty-oblysynda-zhol-apatynan-tort-adam-kaza-tapty-136476/,"Алматы облысында Алматы-Көкпек-Көктал-Шонжы тас жолында болған жол апатынан төрт адам көз жұмды, деп хабарлайды Orda.kz.
Алдын-ала мәліметтер бойынша, Audi A6 жүргізушісі көлік тізгініне ие бола алмай, Nissan Cefiro-мен соқтығысқан. Екі жүргізуші мен екі жолаушы алған жарақаттарынан оқиға орнында қайтыс болды. Тағы үш жолаушы түрлі дене жарақаттарын алып, медициналық мекемеге жатқызылды.
Қылмыстық іс қозғалып, сотқа дейінгі тергеу жүргізіліп жатыр.
Айта кетейік, 7 желтоқсан күні сағат 23.10-да Алматыда жеңіл көлік пен жолаушылар автобусы соқтығысты.",2025-12-09T12:00:08+05:00,2025-12-09T12:00:08+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/4e54a5be-83fe-4d22-992f-d3e857d0c75c.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/4e54a5be-83fe-4d22-992f-d3e857d0c75c.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/4e54a5be-83fe-4d22-992f-d3e857d0c75c.webp,
42e313bc7e20053b73cc939eed5e8ae2,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Аңызға айналған Орда: Ширек ғасыр бойы сахнада жүрген топ неге тарады?,"Ширек ғасыр бойы қазақ сахнасында өнер көрсеткен, әнге өзгеше леп әкелген, жастардың үні бола алған  «Орда» тобы биыл қоштасу концертін беріп, тыңдарманымен қоштасты. Orda.kz тілшісі осы топтың әншісі, продюссер Ерболат Беделханға хабарласып, сұхбаттасты.",comments,https://kaz.orda.kz/anyzga-ajnalgan-orda-shirek-gasyr-bojy-sahnada-zhyrgen-top-nege-tarady-131335/,"Ширек ғасыр бойы қазақ сахнасында өнер көрсеткен, әнге өзгеше леп әкелген, жастардың үні бола алған «Орда» тобы биыл соңғы концертін беріп, тыңдарманымен қоштасты. Orda.kz тілшісі топтың әншісі, продюссер Ерболат Беделханға хабарласып, сұхбаттасты.
«Орда» — 2000 жылдары құрылған қазақ музыкасында заманауи жаңа бағытымен ерекшеленген топ болды. Жаңа топтың сезім жайлы, махаббат жайлы сырға толы, замауи өңделген әндері халықтың, әсіресе жастардың жүрегін жаулады. Талай жас «Орданың» әндерін тыңдап өсті, есейіп орда бұзар азамат болғандар да әншілерді сүйіп тыңдайды.
Ерболат Беделхан сол кезде Қазақстанның ішінде сұранысқа ие замауи музыканы қазақстандық әншілер өндіре алатындай жағдайға жеткізгілері келгенін айтты.
2001 жылы Рүстем Оразбеков, Жанболат Беделхан, Есболат Беделхан, Ерболат Беделхан, Дастан Оразбеков секілді жігіттер «Орда» атауын жариялап, топ құрады. 2002 жылы «Бауыржан шоудан» топ бөлініп кетіп, жеке шығармашылығын бастайды. Сол жылы бүкіл хит-парадтарда көш бастап тұрған «Кеш мені» әні дүниеге келді. Топ 2003 жылы клиптарын түсіру үшін Ташкентке жолға шықты. Сол жерден бағыттары өздеріне ұқсас «Бангор» тобының жігіттерімен танысады. Кейін осы «Бангор» тобындағы Нұрлан Әлімбеков «Орданың» құрамына қосылады.
Алғаш  «Бауыржан шоудан» бөлініп шыққан кездері жайлы «Zamandas» жобасына берген сұхбатында топ мүшелері театр құрамынан шығудың қиындығы жайлы кеңінен айтып берген болатын. Қолы ұзын Бауыржан Ибрагимовтың беделді, «дөкей» таныстарының театр құрамында болғанда қамқор болып, кететіндерін айтқанда жылы қабылдамағандарын айтты. Топты театр барынша ұстап қалуға тырысқан. Кейін топ театрдан шығып, Алуа Қонарованың қолдауына ие болады. Ол кезде Алуа Қонарова «Daus international» тобының директоры болатын. Кейін «Орда» тобына продюссерлік етіп, продюссерлік жолын бастап кетті. Ол жайлы Ерболат Беделхан Orda.kz тілшісіне былай деді:
Содан кейін «Орда» тобы әуелі Ресейге, кейін Америкаға шықты.
«Орда» болып 25 жыл жұмыс жүргізгенде арасында үзілістер болып тұрды. Расымен топ мүшелері өздерінің жеке жобаларына кірісіп, өзінше жеке дүниелер жасады. Мысалы, Дастан Оразбеков жеке әнші ретінде әндеріне бейнебаян түсіріп, дара әнші ретінде өзін көрсетті.
Сонымен қатар 2020 жылы «Почти мачо» комедиялық фильмінде басты рөлді сомдады.
Сондай-ақ Дастан Оразбеков «Қазақстан дауысы», «Егіз лебіз» секілді мега жобаларға әділқазы болып, қатысып жүр. Оның жаңа әндері, замауи стилі, өзіндік шығармашылығы қазірде көрерменнің жүрегінен орын тапқан.
A post shared by ORDA | Группа «Орда» (@ordatoby)
Нұрлан Әлімбеков қазір қырғызстандық «Элес» тобында ән салып, концерттерге шығып жүр.
A post shared by Официальная страница Группы ЭЛЕС | ELLES Band (@elles_musicband)
Ал Есболат Беделхан продакшнда қалып өз шығармашылығын жалғастырмақ.
Үзілістер жайлы айта отырып Ерболат Беделхан өзінің продюссерлік жұмыстарымен кеткенін және басқа топ мүшелері де келісіп жеке жобаларымен айналысқандарын айтты.
Өнерге өзінше өзгеріс әкелген «Орда» тобының артынан ілескен өзгеше бағыттағы әншілер бар. Өзгеріс пен дамуды басты назарға алатын Ерболат Беделхан «91» тобына продюссерлік етті. 2015 жылы оның «JUZ Entertainment» агенттігінің «Айыптама» атты синглмен дебют алған «91» тобы әуелде хейтке ұшырағанымен, өзіндік аудиториясын жинап, кеңінен танымал болып, көтерілді.
Бұл топтың 2022 жылы агенттіктен кетуіне Ерболат Беделхан қаржы мәселесі әсер еткенін айтты.
Расымен қазақ музыкасының үдерісіне өзгеріс әкелген бұл топ елге өзгеше әсер етті. Ерболат Беделхан «91» тобынан кейін осы бағыттағы топтар көбейгенімен 2-3 жылда олардың қайтадан азайғанын айтты.
Ерболат Беделхан бұл жаңа бағыттар халыққа жастардың өзіндік ойы бар, арманы бар екенін және жастарға көңіл бөлу керек екенін көрсеткенін айтты.
Продюссер Ерболат Беделхан сахнадан кеткенімен өнерден кетпейтінін және өнердің елімізді әлемге таныта алатын үлкен құрал екенін атап өтті. Ол алдағы уақытта қазақ музыкасынан кетпей, продюссерлік қызметін жалғастыратынын баяндады.
Сурет, әдебиет, кино саласы секілді музыка өнерінің даму үдерісі түрлі бағыттарда дамып, тыңдарман қауымға өзінше сыр шертеді. Бұл ширек ғасырға дейін қазақ сахнасында жастардың үні бола алған «Орда» тобы. Орда тобы сахнадан кеткенімен, «Белгісіз жан», «Кеш мені», «Тағдыр», «Жауап бер», «Ғашықсың ба?» сынды әндері халықтың жүрегінен мәңгі кетпейді.
Назарларыңызға Орда тобының соңғы бейнебаянын ұсынамыз.",2025-03-15T10:06:05+05:00,2025-03-15T10:06:05+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/3c3ab64d-8cb9-47dc-8b69-891e0082f926.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/0803546.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/481161354_18483379510030875_7519780196896486090_n.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/481219217_18483379447030875_2619840820596368371_n.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/481259324_18483379456030875_1912649759573562325_n.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/3c3ab64d-8cb9-47dc-8b69-891e0082f926.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/3c3ab64d-8cb9-47dc-8b69-891e0082f926.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/snimok-jekrana-2025-03-12-193110.png,https://www.youtube.com/embed/0WW2ghjdQz0?feature=oembed;https://www.youtube.com/embed/0d9WyD9mXcw?feature=oembed;https://www.youtube.com/embed/Rpz1ufa4Q5c?feature=oembed;https://www.youtube.com/embed/rx48sYNR-fk?feature=oembed;https://www.youtube.com/embed/zu82T0O5aog?feature=oembed
5b2e3b4a8caf27de0ad3da81e25a92e2,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Апорттың» қайта жандануына мемлекет қанша қаржы құяды,Билік «апорт алмасының» бұрынғы даңқын қайта көтермекші. Осы тұста Orda.kz бұл істің мемлекетке қаншаға  түсетінін нақтылады.,comments,https://kaz.orda.kz/aporttyn-kajta-zhandanuyna-memleket-kansha-karzhy-kujady-131776/,"Билік «апорт алмасының» бұрынғы даңқын қайта көтермекші. Осы тұста Orda.kz бұл істің мемлекетке қаншаға  түсетінін нақтылады.
Алманың танымал сортын қалпына келтіру бойынша Ұлттық аграрлық ғылыми-білім беру орталығының мамандары жұмыс істейтін болды. Биыл алғашқы ағаштарды отырғызу жоспарланған, ал жобаны іске асыру 2025-2028 жылдарға есептелген.
Ауыл шаруашылығы министрлігінің мәліметінше, 25 мың көшет отырғызылатын бақ 110 гектар болады. Қаржыландыру бекітіліп, осы мақсатқа «Астана-20» мемлекеттік қоры 162,8 млн теңге бөлді.
Егер бәрі жоспар бойынша жүрсе, сегіз жылдан кейін Алматы тұрғындары мен қонақтары алғашқы жемістің дәмін татып көре алады. Жас ағаштар 58 келіге жуық алма, ал ересек жеміс ағаштары 100 келіге дейін хош иісті жеміс беретін болады.
АШМ атап өткендей, апорт тасымалдау кезінде қалпын бұзбайтындығымен, ұзақ сақтау мерзімімен ерекшеленеді, бұл инвесторлар үшін тартымды жағдай.
Апорт бақтарының көлемі 20 есеге қысқарды - 1970-жылдары олар Қазақстанда 100 мың гектардан астам болса, қазір - 2458 гектар ғана қалды. Оның бірнеше себебі бар: бағбандар коммерциялық тұрғыдан алғанда неғұрлым тиімді сорттарды өсіре бастады. Бірақ басты себеп – кесіп тастап орнына құрылыс салу.
Алматының бұрынғы тұрғындары әл-Фараби даңғылынан биік жатқан, қазір тұрғын шағын аудандар орналасқан аумақта бір кездері алма бақтары жайқалып тұрғанын өкінішпен еске алады. Оның үстіне, алманың осы түрі жойылып бара жатыр деген алаңдаушылық өршігеннің өзінде жалғасып жатыр. Бау-бақшаларды құрылысшылар мен шенеуніктерден сақтап қалуға тырысып жүрген экобелсенділер дабыл қағып жатыр.
Айтпақшы, өткен жылы алматылық апорт қазақстандық бренд ретінде тіркеліп, оған географиялық көрсеткіш беріліп, Orda.kz бұл мәселені егжей-тегжейлі зерттеп, оңтүстік астананың символы тұралы жазды.
2024 жылы Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев FАО бас директоры Цю Дунъюмен кездесу барысында Алматы апортының жемісін көрсетті.
Былтыр ғана Тоқаев Сербия Президентіне әлемге Алматының символы ретінде танылған апорт алмасы толы сандықты мақтанышпен сыйға тартты.",2025-03-30T18:03:34+05:00,2025-03-30T18:03:34+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/1743315882_iashc.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/1743315882_iashc.webp,
647f2ba6059cf27dd09ddbb8b887a9b4,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Астанаға жаяу барамын»: Қаңтар құрбанының жесірін біреулер кері қайтарды,"Алматы тұрғыны Шапағат Қадырова – 2022 жылғы Қаңтар оқиғасы кезінде оқ тиіп қаза болған Әкімжан Бектұрғанның жесірі. 8 желтоқсанда әділдік талап ету үшін Алматыдан Астанаға жаяу жолға шыққанын айтқан. Алайда жолда біреулер көлікке отырғызып оны Алматыға қайта әкеліп тастады, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/astanaga-zhajau-baramyn-kantar-kurbanynyn-zhesirin-bireuler-keri-kajtardy-136472/,"Алматы тұрғыны Шапағат Қадырова – 2022 жылғы Қаңтар оқиғасы кезінде оқ тиіп қаза болған Әкімжан Бектұрғанның жесірі. 8 желтоқсанда әділдік талап ету үшін Алматыдан Астанаға жаяу жолға шыққанын айтқан. Алайда жолда біреулер көлікке отырғызып оны Алматыға қайта әкеліп тастады, деп хабарлайды Orda.kz.
Ол Qazaq Times тілшісіне берген сұхбатында төрт жылдан бері күйеуін атқан адамды анықтай алмай жүргенін, барлық мемлекеттік органдардың есігін тоздырғанын айтты.
Жолға қаражаты болмағандықтан, Астанаға жаяу шыққан Қадырованы тасжолда жолай кезіккен бір жүргізуші көлігіне отырғызған. Алайда ол әйелді қайтадан Алматыға алып кеткен.
Шапағат Қадырова «Астанаға енді автобуспен барамын» деген еді. Бірақ сейсенбі күні кешке оған Алматы қаласы әкімдігі хабарласып, шағымы бойынша сөйлесуге шақырған.
Ол енді қала әкімдігі қандай жауап беретініне мән бергісі келетінін айтты.",2025-12-09T11:30:13+05:00,2025-12-09T11:30:13+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/inshot_20251209_101112121.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/inshot_20251209_101112121.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/inshot_20251209_101112121.webp,
a3027a0a1158217279aaf625142d59d9,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Ат баптағандар Еуропаға кетіп қалады»: Алматының тарихи ипподромын бұзғалы жатыр,"Алматының қақ ортасындағы 42 гектар аумақты алып жатқан ипподром — қаланың ең көне спорттық нысандарының бірі. Бір кезде халықаралық жарыстар өтіп, мыңдаған көрермен жиналатын бұл орын бүгінде қирап,",comments,https://kaz.orda.kz/at-baptagandar-europaga-ketip-kalady-almatynyn-tarihi-ippodromyn-buzgaly-zhatyr-135990/,"Алматының қақ ортасындағы 42 гектар аумақты алып жатқан ипподром — қаланың ең көне спорттық нысандарының бірі. Бір кезде халықаралық жарыстар өтіп, мыңдаған көрермен жиналатын бұл орын бүгінде қирап, қараусыз қалған. Енді оның тағдыры тағы да қоғам назарында. Белсенділер мен ат спортының өкілдері баспасөз мәслихатын өткізіп, биліктен ипподромды бұзбауын және оны тарихи-мәдени ескерткіштер қатарына қосуын талап етті.
Orda.kz тілшісі баспасөз жиынына қатысып, істің мән-жайын анықтады.
Республикалық зауыттық жылқы тұқымдары палатасының төрағасы Талғат Жайсаңбаев ипподромда 25 жылға жуық еңбек еткенін айтып, бар жағдайды баяндады. Оның айтуынша, ат спортымен айналысқан балалардың көбі елден қолдау таппай, Еуропаға кетіп қалды. Бүгінде Қазақстанда бұл спортты ешкім дамытып отырған жоқ.
Оның айтуынша, Германиядағы әріптестері Алматыда animal-терапия бағдарламасын тегін енгізуге дайын, бірақ ол үшін ең әуелі ипподромның өзі сақталуы тиіс. Ипподром базасында ерекше балаларға арналған иппотерапия сабақтары өткізілетін, соңғы жағдайға байланысты бұл бағдарлама да тоқтады.
Гид және белсенді Дана Миирбекова да ипподромның қазіргі жағдайына күйініш білдірді:
Қазір ипподром «Tengri Invest» компаниясының меншігінде. Кейін оның құрылтайшылары қатарына «Everest Development» құрылыс компаниясы қосылған.
Компания бұған дейін «ипподром аумағында тұрғын немесе коммерциялық нысандар салу жоспары жоқ» деп мәлімдеген. Алайда белсенділер бұл сөзге сенбейді.",2025-11-11T14:30:34+05:00,2025-11-11T14:30:34+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1762844030_1762415452_photo_2025-11-05_12-31-51.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/5231112305465035823.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/5231112305465035824.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1762844030_1762415452_photo_2025-11-05_12-31-51.webp,
2a820460ce7b1a735d88790590c681fd,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Атбасардағы азаптау ісі»: сот үкімі ауысуы мүмкін бе?,Атбасардағы тұтқындарға жасалған азаптау ісі бойынша процестің қаншалықты саясиланғаны және ақтау үкімінің апелляцияға төтеп бере алатыны туралы Orda.kz сайтына қылмыстық істер адвокаты Жохар Үтебеков пікір білдірді.,comments,https://kaz.orda.kz/atbasardagy-azaptau-isi-sot-ykimi-auysuy-mymkin-be-130711/,"Атбасардағы тұтқындарға жасалған азаптау ісі бойынша процестің қаншалықты саясиланғаны және ақтау үкімінің апелляцияға төтеп бере алатыны туралы Orda.kz сайтына қылмыстық істер адвокаты Джохар Үтебеков пікір білдірді.
Атбасардағы колония күзетшілері ҚР Қылмыстық кодексінің 146-бабы — «Қатыгез, адамгершілікке жатпайтын немесе қадір-қасиетті қорлайтын қарым-қатынас, азаптаулар» бойынша сотталды. Кеше алқабилер соты 12 айыпталушының бәрін ақтап шықты.
Қазақстанның қылмыстық істер бойынша танымал адвокаты Джохар Үтебеков бұл іске қатысты бірнеше маңызды жайтқа назар аударды:
Сонымен қатар, адвокат алқабилер қатысқан сот үкімін айыпталушының кінәлі немесе кінәсіз екендігі тұрғысынан өзгертуге болмайтынын атап өтті. Дегенмен, үкім апелляциялық сатыда бұзылуы мүмкін, егер апелляциялық сот іс жүргізу ережелерінің бұзылғанын анықтаса.
Бұған Қарағанды облысында жергілікті қоғамдық белсенді Ғалы Бақтыбаевтың өлімі мысал бола алады. 2021 жылы алқабилер қатысқан сот екі рет ақтау үкімін шығарған, бірақ ол екі рет облыстық соттың апелляциялық алқасы арқылы күшін жойды. Үшінші рет алқабилер айыптау үкімін шығарды.
Істі мәні бойынша бағаламай, тергеу және сот процестерінің барысына қатысты пікір білдірмей, адвокат қоғамдық-саяси резонансқа назар аударды.",2025-02-14T12:19:14+05:00,2025-02-14T12:19:14+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/1739513401_pytki-zakl-skrin.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/1739513401_pytki-zakl-skrin.webp,
231b43a61d391fee6e83b288322e205d,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Атырауда балалар түнде оқып жүр: Шенеуніктер қаражатты қайта-қайта есептей береді,"Атырауда Көктем ықшам ауданының тұрғындары уәде етілген мектепті үш жылдан бері күтіп жүр. Шенеуніктер сметаларды қайта есептеп, мердігерлер қарызға жұмыс істеп жатқанда, балалар үш ауысымда оқып, қараңғы түскенде үйлеріне қайтады, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/atyrauda-balalar-tynde-okyp-zhyr-sheneunikter-karazhatty-kajta-kajta-eseptej-beredi-132210/,"Атырауда Көктем ықшам ауданының тұрғындары уәде етілген мектепті үш жылдан бері күтіп жүр. Шенеуніктер сметаларды қайта есептеп, мердігерлер қарызға жұмыс істеп жатқанда, балалар үш ауысымда оқып, қараңғы түскенде үйлеріне қайтып жүр, деп хабарлайды Orda.kz тілшісі.
Мектептің құрылысы 2021 жылы басталып, 2022 жылы аяқталады деп уәде етілген. Үш жыл өтті, бірақ ғимарат әлі дайын емес. Ата-аналардың шыдамы шегіне жетті - өйткені балалар үш ауысымда оқиды, қараңғыда үйлеріне оралады. Ата-аналар уәдеден шаршағандарын айтады.
Іс жүзінде - жұмысшылар үш жылда үш қабат салды. Шенеуніктер «сметаға түзету енгізіп» жатқанда, Көктем тұрғындары күн сайын балаларын басқа шағын аудандарға тасып, әуре болуда. Автобус жоқ, жол - батпақ, бағыт - бір, ата-аналардың жүйкесі әбден жұқарған.
Облыстық құрылыс басқармасы жобаның ескіргенін, ал бағаның өсіп кеткенін, қайта есептеу керектігін айтады. Әзірге - «жұмыс тоқтатылған жоқ».
Ал мердігер уәде етілген миллиардтардың тек 27% ғана алғанына шағымданады, қалғанын кейінірек беруге уәде берілген. Шенеуніктер оларды өздері үшін қарызға салады деп күтіп жүргендей.
Шенеуніктер жаңа оқу жылына қарай мектеп пайдалануға берілетінін хабарлады . Оған ата-аналар сенбейді. Балалар - шаршаған. Уәде созыла береді.",2025-04-20T12:04:09+05:00,2025-04-20T12:04:09+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/2022_12_18_shkoly-1024x640-1.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/2022_12_18_shkoly-1024x640-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/2022_12_18_shkoly-1024x640-1.webp,
6b9ef9c275721932599dc30f1a45b2fd,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Атырауда Яна Легкодимованың ісін ашқан тергеушіге жаңа атақ берілді,"Атырауда Яна Легкодимова ісін ашқан тергеушіге мерзімінен бұрын майор атағы берілді, деп хабарлайды Оrda.kz. Атырауда Яна Легкодимова ісін ашуға үлес қосқан тергеуші Темирхан Хажмуратовқа мерзімінен",comments,https://kaz.orda.kz/atyrauda-jana-legkodimovanyn-isin-ashkan-tergeushige-zhana-atak-berildi-136461/,"Атырауда Яна Легкодимова ісін ашқан тергеушіге мерзімінен бұрын майор атағы берілді, деп хабарлайды Оrda.kz.
Атырауда Яна Легкодимова ісін ашуға үлес қосқан тергеуші Темірхан Қажымұратовқа мерзімінен бұрын майор атағы берілді. Темірхан Қажымұратов ерекше ауыр қылмыс істеріндегі дәл және мұқият жүргізілген жұмысы үшін марапатталды. Тергеушілер сот камераларынан жүздеген жазбаны зерттеп, ауқымды іздеу жұмыстарын жүргізіп, екі күдіктіні анықтап, қылмысты толық ашқан.
Бұл жағдай тергеу жұмысындағы үздік нәтижелер мен дәлелдерге сүйенген жүйелі жұмыстың арқасында оң шешімін тапты.
Еске сала кетсек, Яна Легкодимованы қасақана өлтіріп, мәйітін Жайыққа тастаған жаншошырлық қылмысы бүкіл Қазақстанды дүр сілкіндірген болатын. Қыздың мәйіті табылмай, ақыр соңында сүйегі ғана табылған болатын. Қылмыскерлер өмір бойына сотталды.",2025-12-08T15:01:21+05:00,2025-12-08T15:01:21+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/7e23855b738456efd04403c24f58075d.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/7e23855b738456efd04403c24f58075d.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/7e23855b738456efd04403c24f58075d.webp,
89b621591985e6bc1d4b7f4efa790b2b,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,AZAL апаты: Стенограмма Ресейдің аспандағы қылмысын растай ма?,"AZAL әуе рейсінің Ақтау маңында болған апатын зерттеу жалғасуда және жаңа «ақпараттар» пайда болуда. Мәселен, ресейлік BAZA Telegram-арнасы ұшақтағы дыбыс жазу құрылғысынан алынған жазбаның",comments,https://kaz.orda.kz/azal-apaty-stenogramma-resejdin-aspandagy-kylmysyn-rastaj-ma-129980/,"AZAL әуе рейсінің Ақтау маңында болған апатын зерттеу жалғасуда және жаңа «ақпараттар» пайда болуда. Мәселен, ресейлік BAZA Telegram-арнасы ұшақтағы дыбыс жазу құрылғысынан алынған жазбаның мәтінін жариялады – бұл ұшқыштардың соңғы сәттерде жүргізген әңгімесінің стенограммасын әзірбайжандық БАҚ талдады, деп хабарлайды Orda.kz.
Minval.az мәлімдемесі бойынша бұл стенограмманың мазмұны кәсіби мамандар үшін түсінікті екенін ескерген жөн.
Стенограмма Мәскеу уақыты бойынша 7:36:57-де басталады. Ұшақ экипажы Грозный диспетчерлерімен әдеттегі жұмыс әңгімелерін жүргізіп отырған. Сағат 8:16 кезінде экипаж диспетчерге хабарлайды: «Грозный, басқару істемей қалды. Кабинада құс соғылды, содан кейін кабинадағы екі орын жарылды».
Осыдан кейін Ростов орталығымен әңгімелері жалғасады. Экипаж апатты жағдайда қону нұсқаларын талқылайды: Минералды су, Махачкала, Баку қаласына қайта оралу, қону алаңында өрт сөндіру және медициналық көмек көрсету топтарын күтіп алу қажеттілігі туралы айтады. Себебі ұшақтың гидравликалық жүйесі жұмыс істемей қалған.
Ростов әуе қозғалысын басқару орталығымен сағат 8:52:46 кезінде болған әңгімеде экипаж былай дейді:
Экипаж кабинада құстар соғылғанын және газ балоны жарылғанын алғаш рет өзі айтқандай көрінеді. Осы ақпарат негізінде ресейлік құрылымдар, соның ішінде «Росавиация», бұл нұсқаларды растайтын мәліметт таратқан.
Жазбадан белгілі болғандай, Грозныйда да, Ростовта да ешкім ұшқыштарға украиндық дрондардың шабуылы қайтарылып жатқанын, навигация мен GPS өшірілгенін, ең бастысы, әуе қорғаныс жүйесінің (ӘҚЖ) іске қаосылғанын айтпаған. Экипаж бұл туралы хабарсыз болды!
ИКАО (Халықаралық азаматтық авиация ұйымы) ережелеріне сәйкес, жердегі әуе қорғаныс жүйесі жұмыс істеген кезде жергілікті билік міндетті түрде аспанды жабуы тиіс. Алайда, Грозный мен Ростов орталықтарының диспетчерлері бұл талаптарды орындамаған.
Экипаж алғашқы минуттарда құстар мен газ балоны туралы болжам айтқанымен, азаматтық ұшқыштардың зениттік зымыранмен шабуылға ұшыраймыз деген ойға келуі мүмкін емес еді. Ал «Росавиация» қызметкерлері бұл мәліметтерді таратқан кезде, зымыран шабуылы болғанын білетін.",2025-01-16T14:26:59+05:00,2025-01-16T14:26:59+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/photo_2024-12-25_12-07-08.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/photo_2024-12-25_12-07-08.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/photo_2024-12-25_12-07-08.webp,
217aa26d94028f5bfe4c2808aa1e0f86,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Баға өсті: Бензинге жаңа акциз халықтың қалтасын қағады,4 ақпанда «Ашық НҚА» порталында қызықты құжат пайда болды. Бұл Ұлттық экономика министрлігінің бензин мен дизельге жаңа  80 пайыздық акциз енгізуді ұсынатын қаулысының жобасы.,comments,https://kaz.orda.kz/baga-osti-benzinge-zhana-akciz-halyktyn-kaltasyn-kagady-130550/,"4 ақпанда «Ашық НҚА» порталында қызықты құжат пайда болды. Бұл Ұлттық экономика министрлігінің бензин мен дизельге жаңа 80 пайыздық акциз енгізуді ұсынатын қаулысының жобасы. Бұл абстрактілі нәрсе сияқты естіледі, бірақ іс жүзінде бұл жоба барлық қазақстандықтардың қалтасына тікелей әсер етеді, деп хабарлайды Orda.kz .
ҰЭМ жобаға түсіндірме жазбада Президенттің экономиканы орталықтандыру туралы Жарлығы шеңберінде жұмыс істейтінін мәлімдейді. Шыңдығы сол, елдегі жанармайды ""еркін бағаға"" жіберуге шешім қабылданды, енді бензин сатушылары оны кез-келген бағамен сата алады. Бірақ егер (дәлірек айтқанда, қашан) қаулы қабылданса, олар бюджетке алынған пайданың 80% төлейді.
Экономист Арман Бейсембаев ҰЭМ-нің жаңа акциз енгізуге деген ұмтылысы немен байланысты, неге осы жаңашылдықтың арқасында бәріміздің қалтамыз қағылады және ең бастысы, мұндай өсімнің баламасы бар ма, деген мәселелерді Orda.kz-ке түсіндіруге тырысты.
Сарапшының айтуынша, ҰЭМ іс-әрекетін былай түсіндіруге болады: билік бензин сатушыларға кез-келген бағаны белгілеуге мүмкіндік береді, бірақ кәсіпкерлер ол үшін акциз пайызын төлейтін болады. Сондықтан жанармай құю станциялары желілеріне бағаны үш есе арттырса да ешкім тыйым салмайды — мемлекет қалай болғанда да бұл өсімнен түскен пайданың 80% алады.
Бензин 50% - ға қымбаттауы мүмкін, бұл туралы Энергетика министрі Алмасадам Сәтқалиев ескертті. Одан кәсіпкерлер логистикалық шығындарға тап болады, ал ол шығынды кәсіпкерлер тауардың өзіндік құнына міндетті түрде қосады. Нәтижесінде барлығы дерлік, ең алдымен азық-түлік қымбаттайды.
Аз қамтылған қазақстандықтарды тақыр кедейліктен құтқару үшін мемлекет оларға субсидия төлеуге мәжбүр болады. Ал ол ақшаны мемлекет жанармай сатушылардан жаңа акцизді пайдаланып алып отыратын сияқты.
80 пайыздық акциз жанармай сатушылар бағаны көтермеу үшін (немесе оны біртіндеп жасау үшін) ең сенімді құрал болып көрінуі мүмкін. Бірақ іс жүзінде бәрі керісінше болуы да мүмкін. Сарапшының ескертуінше, бағаның өсуі ҰЭМ ойлағаннан айтарлықтай жоғары болуы мүмкін.
Сондықтан ҰЭМ халықтың әлеуметтік осал топтарының одан да кедейленбеуін қамтамасыз ете отырып, бір мезгілде инфляцияны ынталандырады. Министрліктің бюджетті толықтыруға деген ұмтылысын түсінуге болады — бірақ неге билік бағаның өсуін өз қолымен жасап, әлеуметтік толқу туғызатын әрекетке баратынын түсіну қиынырақ.
Жанар-жағармай нарығындағы бағаны реттеуге мүмкіндік беретін түрлі талғампаз экономикалық механизмдер бар. Алайда біздің министрліктегілер ештеңе көргілері келмейді, не ештеңе қолданғысы келмейді.
Экономист жанар-жағармай нарығындағы бағаларды қиын болса да, теңестіру керек екенін атап көрсетті. Бірақ жанармай құны ҚҚС мөлшерлемесінің жоспарланған өсуімен бір уақытта ""еркін жүзуге"" жіберіліп жатыр. ТКШ тарифтері біртіндеп өсуде: биыл олар орта есеппен 20-30% - ға өседі. 80 пайыздық акциз ешкімге ұнамайды. Баға соққысы сөзсіз болады.
Демек, баға қазіргіден де қымбат болады.",2025-02-07T14:04:41+05:00,2025-02-07T14:04:41+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/1738913131_f30b3381-6f99-4e2f-ad52-74656be12e1b.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/1738912833_arman-bejsembaev.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/1738913131_f30b3381-6f99-4e2f-ad52-74656be12e1b.webp,
64149fc20d8f376ef8078ab0cb1932a4,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Байден «Американы құтқару» үшін әдейі «алжыды» деген күдікке ұрынды,"X әлеуметтік желісінің қолданушылары АҚШ-тың қазіргі президенті Джо Байден алжу белгілерін әдейі бейнеледі деген жаңа қастандық теориясын қызу талқылап жатыр, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/bajden-amerikany-kutkaru-yshin-adeji-alzhydy-degen-kydikke-uryndy-128336/,"X әлеуметтік желісінің қолданушылары АҚШ-тың қазіргі президенті Джо Байден алжу белгілерін әдейі бейнеледі деген жаңа қастандық теориясын қызу талқылап жатыр, деп хабарлайды Orda.kz.
Дәлел ретінде саясаткердің халыққа соңғы үндеуінің бейнежазбасы ұсынылды.
Пайдаланушылар соңғы сөзінде Байден өзін сенімді ұстағанын, дәйекті сөйлегенін, қателеспегенін және бұрынғыдай жүйесіз лағып кетпегенін талқылады. Америкалықтар да 81 жастағы мемлекет басшысының аяқ астынан аса зерек болып кеткеніне таң қалуда.
Пікір білдірушілер Байден туралы «не алжудың емін тапты немесе осы уақыт бойы жұртшылықты алдап келген» деген болжамдарын жолдады.
Тіпті біреуі Байденнің «Тақтар ойынындағы» Кішкентай саусақ кейіпкері сияқты «Америка Құрама Штаттарын құтқару» үшін өткен жылы әдейі оғаш әрекет жасағанына сенімді екенін жазды.",2024-11-10T14:02:56+05:00,2024-11-10T14:02:56+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/photo_492437_png.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/photo_492437_png.webp,https://www.youtube.com/embed/yNA903Gkm14?start=56&feature=oembed
93ff7cc029b4b6ae26457d5567b5c633,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Бала өртеген 16 жастағы жасөспірімге сот үкім шығарды,"16 жастағы жасөспірім 14 жастағы ұл баланы өртегені үшін Қарағандыда сот үкім шығарды, деп хабарлайды Orda.kz. Ол ҚР Қылмыстық кодексінің 107-бабының 2-бөлігімен — «Кәмелетке толмаған адамға",comments,https://kaz.orda.kz/bala-ortegen-16-zhastagy-zhasospirimge-sot-ykim-shygardy-136455/,"Қарағандыда  14 жастағы ұл баланы өртегені үшін 16 жастағы жасөспірімге сот үкім шығарды, деп хабарлайды Orda.kz.
Ол ҚР Қылмыстық кодексінің 107-бабы 2-бөлігі бойынша, яғни «кәмелетке толмаған адамға денсаулыққа орташа ауырлықтағы зиян келтіру» айыбы бойынша кінәлі деп танылды. Сот оған бір жарым жыл бостандығын шектеу және қосымша бір жыл пробациялық бақылау белгіледі.
Іс материалдарына қарағанда, былтыр 17 қыркүйекте Шашубай ауылында 16 жастағы жасөспірім 14 жастағы Нұрсұлтанға сіріңкені тұтандырып лақтырған. Оқиғаға дейін Нұрсұлтанның шалбарына бензин төгіліп қалған. Тергеу дерегі бойынша, олар бұған дейін бірге ойнап жүрген. Ересек жасөспірім одан бензин үшін 4 500 теңге төлеуді талап еткен. Төлемеген соң, сіріңке лақтырып, баланың киімін отқа орап жіберген.
Киім лезде тұтанып, күйген мата теріге жабысып қалған. От қойған жасөспірім жедел жәрдем шақырмаған, ересектерге хабарламаған. Керісінше, ескі шалбар әкеліп, күйікке басуды бұйырып, оқиғаны жасыруға тырысқан.
Ата-аналар полицияға жүгінген. Бірақ тергеуші істі бастапқыда «қылмыс құрамының болмауына» байланысты тоқтатқан. Адвокаттың араласуынан кейін ғана іс қайта қаралып, сотқа жетті.",2025-12-08T17:20:09+05:00,2025-12-08T17:20:09+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/5309780665920327534.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/5309780665920327534.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/5309780665920327534.webp,
2fb959c9ec34f12997f18e3e3476b11c,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Балалар бапкерінен Винисиусқа қарсы: «Бізге жеңіс керек» – Тапалов,"Чемпиондар лигасында Еуропаның ең мықты клубтарымен бақ сынап жүрген «Қайраттың» атағы қазір аспандап тұр. Клубтың Сәтпаев, Қалмырза, Анарбеков сияқты жұлдызды ойыншылары елдің басты назарында.",comments,https://kaz.orda.kz/balalar-bapkerinen-vinisiuska-karsy-bizge-zhenis-kerek-tapalov-135598/,"Чемпиондар Лигасында Еуропаның ең мықты клубтарымен бақ сынасып жүрген «Қайраттың» атағы қазір аспандап тұр. Клубтың Сәтпаев, Қалмырза және Анарбеков сияқты жұлдызға айналған ойыншылары елдің басты назарында. Бұл, әрине, қуантады. Алайда футбол тек шабуылшы мен қақпашыдан тұрмайды. Қорғаныстың мықты болуы да — жеңістің жартысы. Қорғаныс жайлы сөз қозғағанда «Қайраттың» тәжірибелі оң қапталдағы қорғаушысы Еркін Тапалов жайлы айтпау мүмкін емес.
Orda.kz тілшісі 21 қазанда Чемпиондар лигасының негізгі кезеңінде Кипрдің «Пафос» клубына қарсы өтетін маңызды матч алдында «Қайрат» командасының қорғаушысы Еркін Тапаловпен сұхбаттасты. Бір кездері жұмыссыз қалып, балаларды жаттықтырған Еркін Тапалов бүгінде «Қайраттың» басты тіректерінің бірі. Еске сала кетейік, оң қапталдағы қорғаушы Тапалов мадридтік «Реалдың» басты жұлдыздарының бірі – бразилиялық Винисиус Жуниорге қарсы ойнады.
– «Неліктен дәл менен сұхбат аламын деп шештіңіздер?», – деп таңырқай күлді Тапалов сұхбат басында. – «Неге сізден алмасқа?», – деген сауалымызға, қорғаушы байыппен: – «Біздің жұмыс көзге көріне бермейді ғой. Біз гол салмаймыз. Біздің міндетіміз – қорғаныс», – деп жауап берді.
Алайда, дәл «көзге көрінбейді» деп ойлаған еңбектің артында команданың нағыз күші жатыр.
–  Чемпиондар Лигасына өткен соң «Қайраттың» аты дүркіреп тұр. Қазір жанкүйерлер арасында клубтың қай ойыншысына болсын назар бұрынғыға қарағанда әлдеқайда басым, осының бәрін сіздер қалай қабылдап жатырсыздар?
–  Иә, қазір назар бізге екі есе ауып жатыр, көпшіліктің қызығушылығы оянды. «Реалмен» болған ойында тіпті шетелден де келіп жатқан көрермендер болды. Халықтың ықыласы туралы айтар болсақ, біз осындай адамдардың бізге деген ерекше ықыласына жігіттер, бәріміз енді-енді үйреніп жатырмыз. Қазір қай қалаға барсақ, сол қалада басты назар бізде. Өткен жолы «Реал» келгенде алматылықтар қонақүйдің алдына дейін барды ғой. Енді біздің тұрақтайтын қонақүйдің алды да жанкүйерлерге толы. Қолдау өте ерекше, тіпті атымыз аталған кезде халықтың қошеметі өте зор. Бастапқыда «Реалмен» ойнаймыз дегенде шыны керек қатты бір сезім болмады. «Реал Мадридпен» алаңға шыққан кезде ғана бір ерекше сезім пайда болды. «Шынында да армандар орындалады екен ғой» дедім іштей. Себебі «Реалмен» ойнау мәнсап жолыңда әрдайым бола бермейді.
– Соңғы ойындарда қақпашылардың аты аспандап тұр. Олар да көпшіліктің көзіне жақсы нәтижелермен ерекшеленіп түсіп жатыр. Танымал кәсіпкерлер көлік сыйлап жатыр дегендей. Енді командада жігіттер өзара әзілдесіп осыны талқылайтын шығарсыздар. Мысалы, легионерлер үшін бұл таңсық дүние. Себебі жетістікке жеткенде бірден көлік, үй сыйлау олардың менталитетінде жоқ дүние. Олар қалай қабылдап жатыр?
– Киім ауыстыратын бөлмеде бұл жайлы өзара бір әзілдесіп алатынмыз бар. Бірақ қақпашыларға көлік сыйлауға ниет танытқан кәсіпкерлердің өзі ғой. Бұл тұрғыда менің ойым, футбол – командалық ойын, барлық футболшы бірдей ойнады, еңбек бар, нәтиже де жаман емес. Алайда, кәсіпкерлердің өзінің таңдауы. Кімге не сыйлаймын десе де, біз бұған енді ештеңе дей алмаймыз, өмір ғой. Мысалы «Селиктиті» ұтқанда бірдей сыйласа, ол кезде бәлкім басқаша қабылданар ма еді...
– «Бір қақпашының өзі — жарты команда» деген түсінік бар. Осы жолы қақпашылар жарап тұр. Ақтөбемен болған ойында Анарбеков жарақат алып, орынына Қалмырза шықты. Сол кезде сіз Шерханға ерекше ағалық қамқорлық танытып барынша қорғап жүрдіңіз десек те болады. Не дегенмен 18 жаста болған соң қобалжудан қашып құтыла алмайсың, сіздер оны қалай жігерлендіріп отырдыңыздар?
– Иә, біз барынша қолдадық. Ақылымызды айтып отырдық. Тек ғана біз емес өзінің бапкері Илья Юров та мотивациясын берді. Менің ойымша соңғы ойындарда өнер көрсету оған бұйырды. Шерхан өз жасына сай жақсы ойын көрсетті. Жақсы сейвтері де болды, одан да жақсы нәтиже көрсету керек еді деген сәттер де бар. Не дегенмен бұның бәрі оған жақсы тәжірибе болды. Ол жас әрі оның бұдан да жақсы нәтиже көрсететін сәттері әлі алда деп есептеймін.
– Осы орайда «Қайраттың» жас футболшылары жақсы бір ойын өрнегін көрсетіп жатыр. Солардың бірі Сәтпаев, Тұяқбаев, Анарбеков. Осы ойыншылармен бірге жаттығып жүрсіз. Жалпы олардың көпшіліктің көзайымына айналып, тез нәтиже беруінің сыры неде?
– Мен осы суперкубок алдында баспасөз мәслихатына қатысқаным бар еді. Сол кезде журналистер жастарға қатысты сұрақ қойды. Мен сол кезде сіз атап кеткен ойыншылардың атын атаған едім. «Осы жігіттер осы жылы жақсы нәтиже береді» деп. Айтқаным келіп, сол жігіттердің аты шығып жатыр. Біз бірге жаттығамыз, барынша қолдап отырамыз. Олар үшін «Қайраттың» базасында барлық жағдай жасалған. Ал Дастан Сәтпаевқа келер болсақ, ол бөлек бір әңгіме. Оны жаттығу бітсе де, жасыл алаңмен  жаттығу залынан қуып шығу мүмкін емес. Себебі ол барлығын артығымен жасайды, мен оны команда кетіп қалған кезде де осы базада қалып өзімен-өзі жаттығып жатқанын талай рет көргенмін. Ол жаттығуға тоймайтын бала. Сондықтан да Дастан осындай жақсы нәтиже көрсетіп жатыр. Дисциплина, еңбекқорлық, мінез бар Дастанда.
Бірде әдеттегі жаттығулардан соң Дастан екеуміз оңаша қалдық. Сол кезде мен қақпаға бес рет доп соқтым да ары қарай жуынып, басқа да процедура жасауға кетіп қалдым. Арада біраз уақыт өтті, залға келсем, Дастан қайтпаған қақпаға доптың бәрін салып тастап, жаттығуын әлі істеп жүр. Мен сонда оның қайтпас мінезіне таң қалғаным бар. Сол үшін де оның қақпаға соққан әр голы дәл түседі.
–  Ал енді «Реалмен» өткен ойынға бір тоқталып өтейік. Олардың ойын жүйесіне қарап, өзіңіз қандай қорытынды жасадыңыз? Нені жақсарту керек деп ойладыңыз? Себебі бәрінің екі қол екі аяғы болғанымен, олар — Еуропада Чемпиондар Лигасында сан мәрте ойнап үйреніп қалған команда ғой. Әрі деңгей бөлек.
–  Футболда қарқындылық деген түсінік бар. Алаңда «Реалдың» ойыншыларынан соны қатты байқадым. Біз сол қарқындылыққа 35–40 минут шыдадық, одан кейін бізде жылдамдық азайды. Сол жағы бізге қатты сезілді. Олардың ойыны алаңда көбіне доппен болды. Ал біз допсыз ойнадық. Физикалық тұрғыда соны сездім. Олардың деңгейі басқа екенін ұмытпаған дұрыс, оның үстіне Чемпиондар лигасында ойнап үйреніп қалған команданың қарқыны да, жылдамдығы да, алаңда тез шешім қабылдай алу қабілеті де анағұрлым биігірек болады. Сол үшін бізге осындай деңгейдегі клубтармен ойнап дәрежеміз бен тәжірибемізді көтеру керек. Өз басыма ойын барысында Мбаппе мен Куртуаның ойыны ерекше әсер қалдырды. Енді Мбапеннің голдары түсінікті ғой. Ал Куртуада мүлдем қобалжу болмады, бірқалыпты сонысы маған ұнады.
– Алдағы «Пафоспен» болатын матчта қандай тактикалық ерекшеліктерге мән бересіздер? Команда ішінде бұл ойынға дайындық қандай көңіл күйде өтіп жатыр? Себебі жанкүйерлердің көбі: «осы жолы бір жақсы голдар болады, осы жолы жеңіс болады» деп сеніп күтіп отыр.
– Бізде Петропавлдың «Қызылжарымен» қиын ойын болды. Қазір жігіттер қалпына келіп жатыр. «Пафосқа» қарсы теория, физика тұрғысында дайындыққа кірісеміз. Жалпы жігіттердің көңіл-күйі жақсы. Осы жолы да үйде ойнаймыз. Чемпиондар Лигасында күнде ойнап жатқан жоқпыз, осы жолы жеңіс керек. 3 ұпайымызды алып, «Пафоспен» тарих жасаймыз деген сенім бар. Біздің жанкүйерлерге айтарымыз: «бізге қолдау керек». Үйде осындай клубтармен ойнағанда ол қолдау екі есе қажет деп есептеймін. Жалпы іштей бір сенім бар, «Пафоспен» ойнауға болады. Дегенмен қарсыласты бағаламау деген түсінік жоқ бізде. Шабуыл жасап, прессингпен жақсы ойын болды деп ойлаймын.
– Соңғы кезде ұлттық құрамада да өзгерістер болып жатыр. Соңғы болған Әлем чемпионатына іріктеу кезеңіндегі Лихтенштейн мен Солтүстік Македонияға қарсы ойындарда ұлттық құраманың уақытша бас бапкері Талғат Байсуфинов енгізіген тактикалық өзгерістерді жанкүйерлер жарыса талықлауда. Ұлттық құрама қорғанысқа ғана назар аудармай, айқын шабуылға шыққаны көрініп тұр. Сіз өзіңіз де құрама сапында ойнадыңыз осы жайлы пікіріңіз қандай?
– Жасыратын несі бар бұрын біздің футбол қорғаныстан басталып сол қорғаныста аяқталып жататын. Қазір енді төрт қорғаушымен ойынға көшті, оның үстіне бізде жақсы шабуылда ойнайтын футболшылар бар әрі оларға көбірек кеңістік керек. Менің ойымша, осы тактикада шабуылшыларға оңайырақ болады деп ойлаймын. Мен де соңғы ойынды қарадым, маған өте қатты ұнады. Жігіттердің көзінде от болды. Алаңда мінез көрсете білді әрі соңғы секундқа дейін берілмей жақсы ойын көрсетті.
– Сіздің футболдағы мәнсабыңызда қызық бір ақпарат бар. Оралда «Ақжайықта» жүргенде балалар футболында жаттықтырушы болғансыз, тіпті қазір сол жаттықтырған балалармен алаңға бірге шығып жүр екенсіз.
– Иә, ол кездер мен үшін қиын әрі қызық кезең болды. 2014-2015 жылы бірінші лигада ойнап жүргенде «Ақжайықта» маусым ортасында бапкер ауысып кетті. Содан жаңадан келген бапкер мені шығарып жіберді. Басқа командаға барайын десем, мауысымның қақ ортасы болған соң трансфер уақыты әлдеқашан біткен еді. Сол кезде басшылық маған келіп: «кішкентай балаларға бапкер болсың ба?» деп ұсыныс жасады. Мен жұмыссыз қалған соң келістім. Мен ол жерде балалар бапкері болып үш ай ғана істедім.
Әлі есімде қыс мезгілі еді. Жасыл алаңның арғы бетінде менімен командада бірге ойнаған жігіттер жүргіріп жаттығу жасап жатыр. Ал мен алаңның бергі бетінде жас балаларды жаттықтырып тұрдым. Сол сәт әлі есімнен кетпейді. «Неге мен емес? Неге мен ана жерде жүгіріп жүрген жоқпын?» деген сұрақтар ішімді өртеп жіберіді. Содан шыдай алмай, жаңадан келген бапкерге жүгіріп барып, мені қайтадан командаға алуын өтіндім. Бір мүмкіндік беруін сұрадым: «қайтсем де өзімді дәлелдеймін» деп уәде бердім. Ол келісті, мен қайтадан өз ортама оралдым. Негізі сол кезең мен үшін сынақ әрі бір өтпелі кезең болды. Егер мен бапкерге барып сөйлеспегенімде қазір қайда боларым белгісіз еді.
Қазір ол кезеңді күліп еске аламын. Себебі жасыл алаңда кезінде жаттықтырған балаларды кездестіріп қаламын, кейде ол жігіттер қарсылас команданың мүшесі болады.
– «Реал» келіп, Чемпиондар Лигасында ойнап жүрген соң болар, футболға деген қызығушылық күрт өсіп кетті. Бірақ сонымен қатар, футболдың мәселесі де бір ауыздан айтылып жатыр. Ол негізінен инфраструктураға қатысты. Яғни, «жаңа стадиондар мен балаларды тәрбиелейтін футбол академиялары көптеп ашылу керек» деген мәселе. Сіз футболға кеше келген жоқсыз, тәжірибелі көпті көрген футболшы ретінде осы жайлы пікіріңіз қандай?
– Ойлап қарасаңыз, «Астана» осыдан он жыл бұрын Чемпиондар Лигасында ойнады. Араға тағы он жыл салып «Қайрат» ойнап жатыр. Егер біз жыл сайын осындай еуропалық клубтармен Чемпиондар лигасында ойнайтын болсақ, көптің көзқарасы да басқаша болар еді. Ол кезде сұраныс та басқаша деңгейге өсіп, академия да, стадиондар да салынар еді. Кәсіпкерлер де ақшасын осы салаға салуға өздері де талпынып тұрады деп ойлаймын. Енді біз осыған келе жатырмыз. «Қайраттың» Чемпиондар Лигасында ойнауы — басқа да клубтарға, жас балаларға мотивация болары сөзсіз.
— Сұхбатыңызға рахмет!
Сонымен қатар, «Қайрат» пен «Реал Мадрид» арасындағы тарихи ойынды толығырақ мына материалдан оқи аласыздар.",2025-10-20T12:14:21+05:00,2025-10-20T12:14:21+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/klzh_fb_pafos_kairat.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1760944246_5453871093505979550.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/blobid2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/klzh_fb_pafos_kairat.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/klzh_fb_pafos_kairat.webp,
c0a40509f5ae5cc78593def2b64108e5,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Балалар суицидтеріне қатысты министр: «Кінәлілерді іздеудің қажеті жоқ»,"Мәжіліс алаңында Білім министрі Ғани Бейсембаев балалар суицидіне қатысты жағдайға қатысты пікір білдірді, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/balalar-suicidterine-katysty-ministr-kinalilerdi-izdeudin-kazheti-zhok-127834/,"Мәжіліс алаңында Білім министрі Ғани Бейсембаев балалар суицидіне қатысты жағдайға қатысты пікір білдірді, деп хабарлайды Orda.kz.
Министр сала мамандарын жинап, жұмысты жандандырып жатқанын мәлімдеді. Нақты қандай мамандармен жұмыс істеп жатқанын Ғани Бейсембаев нақтылаған жоқ. Бірақ ол БАҚ қызметкерлерін «Вертер әсері» туралы айтуға асықты.
Сонымен бірге, ведомство елдегі балалар суициді себептерін ауқымды анықтамаған сияқты. Бұл жағдайға Білім министрі Денсаулық сақтау министрлігіне сілтеме жасады.
Ол мектептерде ата-аналарға қолдау көрсету орталықтары ашылғанын айтты. Ғани Бейсембаевтың айтуынша, ата-аналардың 60 пайызға жуығы осыған мұқтаж.
Балалардың суицид жасауы қоғамды дүр сілкіндірген қорқынышты мәселе. Ең көп талқыланған оқиға 16 қыркүйекте болды – алматылық екі оқушы қыз көпқабатты үйдің шатырынан секіріп кетті. Бірнеше күннен кейін тағы бір қыз осындай жағдайда қайтыс болды. Бірден бұл қайғылы оқиғалар бір-бірімен байланысты және оған «Қызыл дельфин» деп аталатын жұмбақ «насихат тобы» себеп болды деген қауесеттер тарады.",2024-10-19T12:01:00+05:00,2024-10-19T12:01:00+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/1729319192_photo_2024-10-14_15-47-22.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/1729319192_photo_2024-10-14_15-47-22.webp,
f13672266fbcb6336a7aa1e394366dd2,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Балалар тіл түсінбей жылайды»: Петропавлда қазақ балалары орыс топтарға баруға мәжбүр,Петропавлда қазақ балаларын қабылдайтын балабақшалар саусақпен санарлық. Орын тапшылығы салдарынан олар орыс тілінде тәрбие беретін топтарға баруға мәжбүр.,comments,https://kaz.orda.kz/balalar-til-tysinbej-zhylajdy-petropavlda-kazak-balalary-orys-toptarga-baruga-mazhbyr-135982/,"Петропавлда қазақ балаларын қабылдайтын балабақшалар саусақпен санарлық. Орын тапшылығы салдарынан олар орыс тілінде тәрбие беретін топтарға баруға мәжбүр. Баласының болашағына алаңдаған ата-аналар ақылы білім беретін орталықтарға жүгінеді немесе баласын мектепке дайындайтын жеке орталықтарға тасиды.
Orda.kz тілшісі баласына бақша таңдауда қиындық көріп отырған ата-аналармен сөйлесті.
Қалалық статистика бойынша, Петропавлда бақшаға баратын 7 мың баланың тек 2 мыңы қазақ тобында тәлім алады. Ата-аналар қазақ тілді топтардың аздығына шағымданып, орын жетпей қалатынына наразылық білдірді.
Алайда Петропавл қаласының білім бөлімі бұл ақпаратты теріске шығарды. Бөлімнің хабарлауынша, Индиго ақпараттық жүйесінде қазір 1122 бос орын бар, оның ішінде қаланың әртүрлі аудандарында мемлекеттік тілде оқытылатын 200-ден астам орын бар.
Келесі айда «Жас өркен» шағын ауданында 280 орындық балабақша ашылады деп жоспарлануда, оның жұмысын толық мемлекеттік тілде жүргізу жоспарланып отыр.
Дегенмен, Рабочий поселок шағын ауданында үш балабақша болса да, қазақ топтарының жоқтығы тұрғындарды алаңдатып отыр.
Тағы бір тұрғын балабақша басшылығымен сөйлескенін айтты, бірақ «қазақ тобын ашуға бала саны жетпейді» деген жауап алған. Айнұр есімді келіншек баласын орыс тобына беруге мәжбүр болғанын, бірақ «жылда келесі жылы ашамыз» деп үміттендіретінін жеткізді.
Мәжіліс депутаты Асхат Аймағамбетов қазақ тілі үшін жасалатын цифрлық платформаның маңызын түсіндірді.",2025-11-10T17:37:54+05:00,2025-11-10T17:37:54+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/c548438c-5026-4c07-b6f3-7a0197883e8f.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/c548438c-5026-4c07-b6f3-7a0197883e8f.webp,
8673200ad8086d709dcaa46e7ea1ccbe,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Балалардың денсаулығы басты назарда емес пе?» — атыраулықтар облыстық балалар ауруханасындағы ұзын-сонар кезекке шағымданды,"Атырау облыстық балалар ауруханасында кезекті дүрліккен кезектер байқалуда. Балаларымен қабылдауға келген ата-аналар ұзақ күтуге мәжбүр екенін айтып шағымдануда, деп хабарлайды Orda.kz тілшісі.",comments,https://kaz.orda.kz/balalardyn-densaulygy-basty-nazarda-emes-pe-atyraulyktar-oblystyk-balalar-auruhanasyndagy-uzyn-sonar-kezekke-shagymdandy-133389/,"Атырау облыстық балалар ауруханасында тағы да дүрліккен кезек байқалды. Жас балаларымен қабылдауға келген ата-аналар ұзақ күтуге мәжбүр екенін айтып шағымдануда, деп хабарлайды Orda.kz тілшісі.
Бұл жағдай қоғамда да қызу пікірталас тудырды. Атыраулық блогер және белсенді Рүстем Баязиев те осы мәселеге қатысты өз пікірін білдірді.
Облыстық балалар ауруханасы жағдайға қатысты түсініктеме берді:
Дегенмен көптеген ата-аналар тек бұл әрекет жеткіліксіз деп санайды, мұнда  қабылдаудың нақты ұйымдастырылғаны, уақтылы хабардар ету және адами көзқарас қажет. Кейбіреулер кезекті тек қағаз жүзінде ғана емес, мобильді қосымшалар арқылы да алдын ала жазылу мүмкіндігін енгізуді ұсынады, бұл кезек пен дүрмекті болдырмас еді.
A post shared by Рустем  Баязиев (@rustembayaziev)
Атыраудағы балалар ауруханасында дәрігерлердің жетіспеушілігі мен дәліздердің лық толы болатынын біз қыста да жазған едік. Бұл мәселе әзірге шешімін таппай отыр. Ата-аналар тым кеш болып кетпей тұрғанда, дәл қазір оларға құлақ асады деп үміттенеді.
20 маусымда Әл-Фараби даңғылында полицейлер балаларды қала сыртындағы  Алматы облысында орналасқан лагерьге апара жатқан мас жүргізуші тізгіндеген Mercedes шағын автобусын тоқтатты.",2025-06-21T11:01:47+05:00,2025-06-21T11:01:47+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/1750441794_00db064d-929b-4104-ab1e-f6e720beebe7.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/1750441794_00db064d-929b-4104-ab1e-f6e720beebe7.webp,
4384fef650533c222846e4bbb7030fc4,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Бәрі террорист емес»: Әміржан Қосанов Тоқаевты сынап ашық хат жолдады,"Белгілі саясаткер Әміржан Қосанов өз Facebook парақшасында Қасым-Жомарт Тоқаевқа ашық хат жариялады, деп хабарлайды Orda.kz. Хатта Қосанов 2019 жылғы президент сайлауында ресми түрде екінші орын",comments,https://kaz.orda.kz/bari-terrorist-emes-amirzhan-kosanov-tokaevty-synap-ashyk-hat-zholdady-136294/,"Белгілі саясаткер Әміржан Қосанов өз Facebook парақшасында Қасым-Жомарт Тоқаевқа ашық хат жариялады, деп хабарлайды Orda.kz.
Хатта Қосанов 2019 жылғы президент сайлауында ресми түрде екінші орын алған азамат ретінде бес маңызды мәселе бойынша пікірін білдірген. Саясаткер хатында ел мүддесі мен азаматтық қоғамның пікір білдіру құқығының маңыздылығын ерекше атап көрсеткен. Ол министрлер мен әкімдерге тым сенбеуге кеңес береді, өйткені олардың бәрі бірдей таза ниетті және іскер деп айтуға болмайтынын ескертеді.
Қосанов мемлекеттің қаржылық ресурстарын ішкі саясат пен рухани салаға дұрыс бағыттау қажеттігін атап өтті.
Сонымен қатар ол билік айналасындағы кландық және касталық ұғымдардың күшейіп бара жатқанын да атап көрсеткен. Ол президенттің айналасындағы кейбір адамдардың билік үшін таласып, бір-бірін «түтіп, жеп қоюға» дейін баруы мүмкін екенін ескертіп, мұндай жағдайдың елдің амандығы мен жер тұтастығына қауіп төндіруі мүмкін екенін ескертеді. Қосанов қазіргі кадрлық саясат пен электораттық мәселелерді де сынайды:
Ол 2029 жылғы президент сайлауын ашық, әділ және қазақ ұлтының біртұтастығын қамтамасыз ететін форматта өткізуге шақырған.
Хатта Қосанов жеке кездесуге шақырмайтынын, бірақ қоғам мүддесі үшін ой-пікірін ашық жеткізу қажеттігін де атап көрсеткен. Ол Президенттің «Алуан түрлі пікір – біртұтас ұлт» қағидатына сәйкес өз ойларын жеткізгенін және Қазақстанның әділетті, ашық қоғамға көшуін қолдайтынын мәлімдеген.
Айта кетейік, 2019 жылы ҚР президентін сайлауда оппозиция өкілі ретінде танылған Әміржан Қосанов қазіргі кезде Жазушылар одағының штаттан тыс кеңесшісі болып отыр. Мереке Құлкенов Қазақстан Жазушылар одағының төрағасы болып сайланған соң, мінберде тұрып «Ешқашан біздің жазушылар оппозиция болмайды деп есептеймін. Болмауы керек деп есептеймін. Өйткені оппозиция деген сөз – мемлекеттің басшысына қарсы болу деген сөз. Мен оған келісе алмаймын» деді. Бұл жайлы толығырақ материалымыздан оқыңыз.",2025-11-27T13:30:46+05:00,2025-11-27T13:30:46+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/589089725_25220460914261954_9052016010856491308_n.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/589089725_25220460914261954_9052016010856491308_n.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/589089725_25220460914261954_9052016010856491308_n.webp,
030702dd495a863ce5bd3f180642b625,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Барлау жүйесін іштен бұзу»: Трамп командасы АҚШ арнайы қызметтерінің хаттамаларына қол жеткізбек,"АҚШ-та барлау саласындағы құпия мәліметтерге қатысты жаңа дау туындады. Дональд Трамптың командасы АҚШ-тың Орталық барлау басқармасы (CIA), Ұлттық қауіпсіздік агенттігі (NSA) және әскери барлау қызметінің ішкі хат алмасуларына қол жеткізуді талап етуде.",comments,https://kaz.orda.kz/barlau-zhyjesin-ishten-buzu-tramp-komandasy-aksh-arnajy-kyzmetterinin-hattamalaryna-kol-zhetkizbek-133745/,"АҚШ-та барлау саласындағы құпия мәліметтерге қатысты жаңа дау туындады. Дональд Трамптың командасы АҚШ-тың Орталық барлау басқармасы (CIA), Ұлттық қауіпсіздік агенттігі (NSA) және әскери барлау қызметінің ішкі хат алмасуларына қол жеткізуді талап етуде, деп хабарлайды Orda.kz The Washington Post басылымына сілтеме жасап.
Ұлттық барлау директоры қызметін атқарып отырған Тулси Габбард бастауымен өзі құған құрған Director’s Initiative Group (DIG) тобы арнайы қызметтердің ішкі деректерін жасанды интеллект арқылы саралап, саяси астар немесе партиялар арасындағы алалаушылық белгілерін анықтамақ.
Дональд Трамп бастаған жаңа әкімшілік мемлекеттік органдарды «тазартуға» кірісті. Оның пікірінше, барлау құрылымдары соңғы жылдары саяси құралға айналып, бұрынғы қызметіне кедергі келтірген. Енді бұл құрылымдардың ішкі байланыстарын тексеру үшін DIG тобы олардың құпия хаттамаларын, чаттарын, тіпті агенттік қызметкерлерінің жоғары деңгейдегі құпия жүйелерге жазған хабарламаларын сұратқан.
Бұл деректердің көпшілігі JWICS деп аталатын арнайы қорғалған желіде сақталады. JWICS — АҚШ барлау құрылымдары қолданатын аса құпия жүйе.
The Washington Post мәліметінше, бұл бастамаға барлау қауымдастығының ішінде алаңдаушылық туындап отыр. Орталық барлау басқармасы (CIA) мен Ұлттық қауіпсіздік агенттігіндегі (NSA) жоғары шенді офицерлер бұл әрекетті ақпараттық қауіпсіздікке төнген қауіп деп бағалап отыр. Бір дереккөз «бұл мәліметтер — кез келген шетелдік барлау үшін таптырмас қазына» деп сипаттады.
Тулси Габбард — бұрынғы демократ, кейін Трампты қолдаған саясаткер. Қазір ол АҚШ-тағы барлық барлау құрылымдарын үйлестіруші қызмет атқарады. Бұған дейін ол барлау агенттіктерін «саяси бейтараптықтан айрылды» деп сынаған болатын. Енді, сол құрылымдарға жетекшілік етіп отырған кезде, олардың қызметін түбегейлі өзгертуді қолға алып отыр.
Габбард мынаны уәде етті:
Director’s Initiative Group (DIG) — 2025 жылдың көктемінде құрылған, құрамы әртүрлі ведомстволардан жиналған қызметкерлерден тұрады. Топты бұрынғы әскери барлау офицері Пол МакНамара басқарады. DIG бұған дейін барлау қызметкерлерінің ішкі чаттарындағы «құпия емес, бірақ орынсыз» жазбаларды тергеген. Соның нәтижесінде 100-ден астам қызметкер жұмыстан шығарылған.
Енді бұл топ агенттіктердің бүкіл хат-хабарларын толық әкімшілік қолжетімділікпен алуды талап етіп отыр.
Конгресстегі демократтар бұл бастаманы барлау құрылымдарының тәуелсіздігіне төнген қауіп деп бағалап отыр. Олардың пікірінше, егер DIG бүкіл мәліметтерге қол жеткізсе, барлау агенттіктері бір партияның мүддесіне қызмет етуге мәжбүр болады.
Ал республикалықтар, керісінше, Трамп пен Габбардты қолдап, «бюрократиялық машинаға тәртіп орнатады» деп сенім білдіріп отыр.
Қазіргі таңда бірде-бір барлау агенттігі DIG тобына сұратылған мәліметтерді берген жоқ. Алайда сарапшылардың пайымдауынша, бұл тек бастамасы. Бұл текетірес АҚШ барлау жүйесінің болашақ бағытын анықтауы мүмкін.",2025-07-13T14:28:28+05:00,2025-07-13T14:28:28+05:00,kk,Ильдар Адильченов,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/1752395001_29852148_0-180-3072-1908_1920x0_80_0_0_ce269727adec2c5a0321702d3fe2c475.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/1752395001_29852148_0-180-3072-1908_1920x0_80_0_0_ce269727adec2c5a0321702d3fe2c475.webp,
56294535d8692ae10dc2e3715b03fdae,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Бектенов өңірді дамыту бойынша артта қалған Абай облысының әкімі Берік Уәлиге талап қойды,"2025 жылдың тоғыз айының қорытындысы бойынша Қазақстанның ЖІӨ өсімі 6,3 % болды. 11 өңірде оң динамика байқалса, Абай, Ұлытау және Атырау облыстары артта қалып отыр, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/bektenov-onirdi-damytu-bojynsha-artta-kalgan-abaj-oblysynyn-akimi-berik-ualige-talap-kojdy-135584/,"2025 жылдың тоғыз айының қорытындысы бойынша Қазақстанның ЖІӨ өсімі 6,3 % болды. 11 өңірде оң динамика байқалса, Абай, Ұлытау және Атырау облыстары артта қалып отыр, деп хабарлайды Orda.kz.
Осы жайында үкімет басшысы Олжас Бектенов сөз қозғап, талап қойды.
Бектенов әкімдерге экономикалық өсімге жету үшін базалық салаларды — өнеркәсіп, құрылыс, сауда және көлік салаларын дамыту қажет екенін еске салды.
Жыл соңына дейін халық наразалығын тудырған коммуналдық қызмет тарифтерін өзгерту болмайды.
Инвестиция тарту мәселесіне Бектенов ерекше назар аударды. Тоғыз айдың қорытындысы бойынша жоспар 93,3 %-ға орындалды, алайда тоғыз өңір мақсатты көрсеткіштерге жете алмаған.
Бектенов атап өткендей, инфрақұрылымдық жобаларды іске асыруды жеделдету, транзиттік тасымалды арттыру, сондай-ақ ауыл шаруашылығы мен ішкі сауданың әлеуетін белсендірек пайдалану қажет.
Наурыз айының ортасында «Мемлекетке жалған есеп бергізбеймін» деген  Берік Уәли екі шенеунікті қызметінен босатып, бірнешеуіне сөгіс берген болатын.
Сонымен қатар биылғы Абайдың мерейтойында өздерін еріктілерге қоршатып жүрген Мәулен Әшімбаев пен Берік Уәли сынға қалған еді.",2025-10-19T12:03:20+05:00,2025-10-19T12:03:20+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/72dc29202905f4e86d9a95c9bdb5c860_resize_w_830_h_465.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/72dc29202905f4e86d9a95c9bdb5c860_resize_w_830_h_465.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/72dc29202905f4e86d9a95c9bdb5c860_resize_w_830_h_465.webp,
953375b16d20b4c805786cf310159640,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Бектенов теңгені құрдымға кетірді ме? Неліктен доллар бағамы Қазақстанда рекорд жаңартты,"17 шілде күні Қазақстанда тарихи жағдай болды: Ұлттық банктің ресми мәліметіне сәйкес, АҚШ долларының бағамы 532,7 теңгеге жетіп, жаңа рекорд орнатты. Ұлттық валюта ешқашан мұндай деңгейде әлсіреген емес. Теңгеге не болды, доллар қаншаға дейін қымбаттайды және бұл жағдайға премьер-министр Олжас Бектеновтің қандай қатысы бар екенін Orda.kz сайтына экономист Арман Бейсембаев айтып берді.",comments,https://kaz.orda.kz/bektenov-tengeni-kurdymga-ketirdi-me-nelikten-dollar-bagamy-kazakstanda-rekord-zhanartty-133833/,"17 шілде күні Қазақстанда тарихи жағдай болды: Ұлттық банктің ресми мәліметіне сәйкес, АҚШ долларының бағамы 532,7 теңгеге жетіп, жаңа рекорд орнатты. Ұлттық валюта ешқашан мұндай деңгейде әлсіреген емес. Теңгеге не болды, доллар қаншаға дейін қымбаттайды және бұл жағдайға премьер-министр Олжас Бектеновтің қандай қатысы бар екенін Orda.kz сайтына экономист Арман Бейсембаев айтып берді.
Көпшілік бұл күрт өсімді Дональд Трамптың Ресеймен сауда қатынасындағы әріптестерге ескерту жасағанымен байланыстырып отыр. Алайда Арман Бейсембаев бұл жолғы мәселенің Трампқа еш қатысы жоқ екенін айтады.
Ұлттық валюта бағамына әрқашан екі фактор әсер етеді: сыртқы және ішкі. Сыртқы әсер әртүрлі болуы мүмкін, бірақ ішкі жағдай жиі өзгермейді. Сондықтан теңгенің әлсіреуін тек сыртқы қысыммен түсіндіру жеткіліксіз.
Соңғы айларда доллардың күшеюін Трамптың қайтадан билікке келуімен, сауда соғыстары мен Ресей мен Украина арасындағы әскери қақтығыспен байланыстырды. Бірақ қазіргі тарихи рекорд Трамптың санкциялар туралы мәлімдемесінен кейін болып жатыр.
Сонымен, сыртқы жағдайлар көп өзгерген жоқ. Оның үстіне, доллардың жаһандық индексі төмендеуде. Яғни теңге әлсіреген доллар жағдайында да арзандап барады.
Рубльдің бағамы ма? Жоқ, ол да салыстырмалы түрде тұрақты — 78–80 рубль аралығында. Мұнай бағасы ма? Жоқ, ол да 68–70 доллар аралығында сақталып тұр.
Сонымен қатар, ресейлік компаниялар Қазақстан арқылы доллармен операция жасап, ақшаны Ресейге аударуы да ықтимал. Бұл ірі көлемде емес, бірақ мұндай ағынның бар екенін жоққа шығаруға болмайды.
Ұлттық банк төрағасы Тимур Сүлейменов тағы бір себепті атаған: жазғы демалыс маусымы. Бір қарағанда, туристер курсты құлата алмайтындай көрінеді. Бірақ шетелге шығатын қазақстандықтар саны — жүздеген мыңнан асады.
Ең соңында — «шыршадағы жұлдыз» іспеттес, бір саясаткердің мәлімдемесі болды. Бұл жолы америкалық емес, қазақстандық саясаткер — премьер-министр Олжас Бектенов. Ол алғашқы баспасөз мәслихатында келесі жылдың бюджеті доллар бағамы 540 теңге болады деген есеппен жасалатынын ашық айтты.
Бұл — экономистер айтатын «вербалды интервенция». Яғни, үкімет басшысының сөзі нарыққа белгі беріп, нарық сол бағытта әрекет ете бастады.
Олжас Бектеновті теңгенің әлсіреуіне кінәлау дұрыс па? Экономистің айтуынша, бұл асыра сілтеу болар еді — бұл үрдіс бұрыннан жүріп келе жатқан. Премьер тек шындықты айтты, ал нарық — сол мәлімдемені қабылдап, сәйкес әрекет етті.",2025-07-19T11:02:09+05:00,2025-07-19T11:02:09+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/1752903657_4d9b4511-1a12-4ac4-b0ac-497d89708af0.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/1752903657_4d9b4511-1a12-4ac4-b0ac-497d89708af0.webp,
970b3fae8dfdecd5031afa5c2470032d,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Берденовтің бұрынғы көмекшісі: Парламентті заң шығарушы орган деп қалай айтуға болады?,"Экс-депутат Руслан Берденовтің бұрынғы көмекшісі Асхат Қыстаубаев заң жобаларының көпшілігін парламенттің қатысуынсыз заң шығару жұмыстары жоспарын дербес қалыптастырып,  үкімет өзі әзірлейтінін мәлімдеді, деп хабарлады PRESS.KZ.",comments,https://kaz.orda.kz/berdenovtin-buryngy-komekshisi-parlamentti-zan-shygarushy-organ-dep-kalaj-ajtuga-bolady-135448/,"Экс-депутат Руслан Берденовтің бұрынғы көмекшісі Асхат Қыстаубаев заң жобаларының көпшілігін парламенттің қатысуынсыз заң шығару жұмыстары жоспарын дербес қалыптастырып,  үкімет өзі әзірлейтінін мәлімдеді, деп хабарлады PRESS.KZ.
Ол сондай-ақ, егер депутаттар белгілі бір түзетулермен келіспесе, оларды алдын ала үкіметпен келісу қажет екенін де айтып берді.
Осы материал жарияланған соң Orda.kz редакциясы «Республика» партиясына:
«Республика» партиясының депутаты Олжас Құсбековтен төмендегідей жауап келді. Біз жауапты қаз-қалпында жариялағанды жөн көрдік.
Сәуір айында депутат неке бұзу үшін төленетін мемлекеттік баж салығын 20 есе көтеруді ұсынды.",2025-10-11T16:17:36+05:00,2025-10-11T16:17:36+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/_gluster_2020_11_11_174b6cdf21a89cb36fba699f52e84957_1280x720.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/_gluster_2020_11_11_174b6cdf21a89cb36fba699f52e84957_1280x720.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/_gluster_2020_11_11_174b6cdf21a89cb36fba699f52e84957_1280x720.webp,
c594376dc2aed9200b4b7ae9cb5f9a99,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Бес күннен кейін 100 жылдығы тойланатын Нұрғиса Тілендиевтің ескерткіші қандай күйде?,"Ұлы композитор Нұрғиса Тілендиев 1 сәуірде 100 жасқа толады. Orda.kz талдықорғандық шенеуніктердің оның ескерткішінің айналасын реттеу, дайындау, бес күн ішінде қалпына келтіре алатын-алмайтынын зерттеп көрді.",comments,https://kaz.orda.kz/bes-kynnen-kejin-100-zhyldygy-tojlanatyn-nurgisa-tilendievtin-eskertkishi-kandaj-kyjde-131657/,"Ұлы композитор Нұрғиса Тілендиев 1 сәуірде 100 жасқа толады. Orda.kz талдықорғандық шенеуніктердің оның ескерткішінің айналасын реттеу, дайындау, бес күн ішінде қалпына келтіре алатын-алмайтынын зерделеуге тырысты.
Тілендиев – қазақ музыкасында өлшеусіз із қалдырған дара тұлға, 500-ден астам шығарманың авторы, дирижер, композитор, күйші. Оның есімі қазақтың алтын мұралары тарихынан ойып орын алып, еңбектері халық жүрегінде сақталатыны сөзсіз.
Бірақ оның ескерткішіне барған аймақтық тілшіміз еш дайындық байқамады. Ескерткіш орнында тұр, бірақ оның айналасындағы көрініс көңіл құлазытады. Гранит тақтайшалары құлап, кейбір жерлері үңірейіп ашылып қалған. Шамдары сынған, орындықтар қираған, қоқыс жәшіктері аузы-мұрнынан шығып, қоқысқа толып жатыр. Жақсы сақталған мемориалды көрудің орнына көптен бері ешкім ретке келтірмеген қараусыз қалған жерді көрдік.
Бүгін наурыздың 25-і. Дәл бес күннен кейін Тілендиевтің туған күні аталып өтуі тиіс. Қалай ойлайсыз, шенеуніктер бұл жерді ретке келтіріп үлгере ме, әлде көзбояушылықпен бейнежазба түсіру үшін ескерткіш алдында гүл шоқтарын қойып, әдеттегі мақтау сөздерін арнаумен шектеле ме?
2023 жылы Әзірбайжанда өткен ТҮРКСОЙ-ға мүше мемлекеттердің мәдениет министрлері Тұрақты кеңесінің 40-шы отырысының қорытындысы бойынша, 2025 жыл ұлы композитордың 100 жылдық мерейтойына орай ТҮРКСОЙ ұйымы аясында Нұрғиса Тілендиевті еске алу жылы болып жарияланды.
2025 жылғы 3 наурызда Анкарада Нұрғиса Тілендиевтің 100 жылдық мерейтойына орай ТҮРКСОЙ ұйымы аясындағы еске алу жылының ашылу рәсімі өтті.
Жақында Халық Қаһарманы Нұрғиса Тілендиевтің туғанына 100 жыл толуына орай Алматы облысы әкімдігінің қолдауымен Қонаев қалалық мәдениет үйінде өнер тарланының ғасыртойына арналған салтанатты шара өтті.
Сол кезде облыс әкімі Марат Сұлтанғазиев ЮНЕСКО көлемінде аталатын өнер қайраткерінің жүз жылдығы аясында іргесі жаңадан қаланған руханият ошақтарына Нұрғиса Тілендиев есімі берілетінін айтқан болатын.
Сол себепті де қазақ халқының жүрегін әсем әуенмен тербеген, музыка тарихында ғасырдан ғасырға жетер күй қалдырған қазақ халқының біртуар ұлы –  Нұрғиса Тілендиевтің 100 жылдығын өз елі шетелдіктерден асырып атап өтеді деген үміттеміз.",2025-03-25T14:10:10+05:00,2025-03-25T14:10:10+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/1742894585_whatsapp-image-2025-03-25-at-10_59_52_a1352cb1.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/2025_02_19_tilendiev.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/2025_02_19_tilendiev1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/2025_02_19_tilendiev2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/1742894585_whatsapp-image-2025-03-25-at-10_59_52_a1352cb1.webp,https://www.youtube.com/embed/51sFFMB1SPA?feature=oembed
9b589253163b3212244f165199178c23,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Біреуі ұстады, екіншісі ұрды: Қостанайда фельдшер шабуылдың егжей-тегжейін айтты","Костанайдан келген жедел жәрдем фельдшері Анель Баймурзина шақырту кезінде, қатыгез шабуылдың құрбаны болды. Зейнеткерді жандандыруға сәтсіз әрекет жасағаннан кейін екі әйел медбикеге қол жұмсап, оған ауыр жарақаттар салған. Orda.kz тілшісі зардап шеккен адаммен әңгімелесіп, дәрігерлердің күн сайын өз өмірлерін қауіпке тігетін жұмыс жағдайындағы қауіпсіздік мәселесін талқылады.",comments,https://kaz.orda.kz/bireui-ustady-ekinshisi-urdy-kostanajda-feldsher-shabuyldyn-egzhej-tegzhejin-ajtty-129276/,"Костанайдан келген жедел жәрдем фельдшері Анель Баймурзина шақырту кезінде, қатыгез шабуыл құрбаны болды. Зейнеткерді жандандыруға сәтсіз әрекет жасағаннан кейін екі әйел медбикеге қол жұмсап, оған ауыр жарақаттар салған. Orda.kz тілшісі зардап шеккен адаммен әңгімелесіп, дәрігерлердің күн сайын өз өмірлерін қауіпке тігетін жұмыс жағдайындағы қауіпсіздік мәселесін талқылады.
Анель, сізге шабуыл жасалған түнде не болды?
— Бұл кәдімгі түнгі ауысым болды. Бізге әйелдің демі жетпей жатыр, жүрек мәселесі бар деген шақырту келді. Оқиға орнына жеткенде бізді ашумен қарсы алды. Мен алғашқы көмек көрсетуге кірістім, бірақ пациенттің қыздары бізге жұмыс істеуге мүмкіндік бермей, егер бірдеңе дұрыс істемесек, бізді қарғаймыз немесе түрмеге қамаймыз деп қорқытты.
Бір сәтте зейнеткердің демі мен жүрегі тоқтап қалды. Біз дереу жансақтандыруға кірістік. 30 минут бойы оның өмірі үшін күрестік, бірақ, өкінішке қарай, оны құтқару мүмкін болмады. Мен бұл туралы хабарлап, көңіл айтқанымда, әйелдер маған лап қойып — ұрып, теуіп, шашымды жұлды.
Сіздің әріптестеріңіз сізді қорғауға тырысты ма?
- Иә, менің серіктесім мен жүргізушім мені қорғауға тырысты, бірақ әйелдер тым агрессивті болды. Мен көмекке шақырғанымда, жүргізуші полиция шақыру үшін көршілерге жүгірді. Осы уақыт ішінде мені шашымнан жұлып, басымнан және ішімнен ұрды. Шуды естіген көршім мені құтқарып, шабуылдаушылардың қолынан алып шықты.
Қандай жарақат алдыңыз?
— Менің миым шайқалып, ішім көгеріп, басымда гематома және бетімде сызаттар бар. Бірақ физикалық ауырсынудан бөлек, психологиялық тұрғыдан бұл әлдеқайда қиын.
Сіз жедел жәрдемде қанша уақыт жұмыс істедіңіз және бұрын осындай жағдайларға тап болдыңыз ба?
— Мен фельдшер болып үш жыл жұмыс істеп жүрмін. Қиындықтарға қарамастан өз жұмысымды жақсы көремін. Бірақ сол түні болған оқиға менің есімде мәңгі қалады. Бұрын мұндай агрессияға тап болмадым. Біз дәрігерлер қорлауға, қорқытуға төтеп беруге дағдыланғанбыз, бірақ ""ұрып соғу"" бұл шектен шыққандық.
Шақыртуларда мамандар агрессияға қаншалықты жиі ұшырайды?
— Өте жиі. Бізді балағаттайды, итереді, міндетімізге кірмейтін нәрселерді талап етеді. Біз жедел жәрдем фельдшерлеріміз, такси жүргізушісі немесе соққыға жығу мақсатындағы нысан емеспіз. Адамдар біз не істеп жатқанымызды түсінуі керек, біз барымызды салып көмек көрсетуге тырысамыз, бірақ кейде адамды құтқару мүмкін емес.
Бұл оқиғадан кейін қоғамға не айтқыңыз келеді?
— Мен адамдардың бізді түсінгенін қалаймын: біз де бәріңіз сияқты адамбыз. Біз тек өз жұмысымызды орындап, үйімізге аман-есен қайтуды қалаймыз. Әрбір шақыртуда біз өз қауіпсіздігімізбен тәуекел етеміз, бірақ осы қауіп көбінесе еленбейді. Біз әрқашан көмек көрсетуге тырысамыз, бірақ кей жағдайлар біздің қолымызда емес. Мен полицияға арыз жаздым, енді сотты күтемін. Осы оқиға басқа дәрігерлерді қорғайтын және ойлануға мәжбүр ететін шара болар деп үміттенемін.
Қостанай облысы Полиция департаменті мәліметінше, «Алғашқы медициналық көмек көрсету кезінде пациенттің туыстары мен дәрігерлер арасында жанжал болған. Нәтижесінде 41 және 51 жастағы әйелдер фельдшерге дене жарақаттарын салған. Оқиға бойынша «Денсаулыққа қасақана жеңіл зиян келтіру» бабымен тергеу жүргізілуде, сот-медициналық сараптама жасалуда».",2024-12-19T11:55:48+05:00,2024-12-19T11:55:48+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/1734591120_img_20241219_093316_947.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/1734591120_img_20241219_093316_947.webp,
acf328f8a3e060b514571191d25ae39e,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Бірнеше онжылдық бойы шешілмей келе жатқан мәселе: елдегі мүгедектік алу процесі жеңілдейді,"Аяқ-қолы жоқ және ауыр созылмалы аурулары бар қазақстандықтар мүгедектігін анықтау үшін әлі де жыл сайын медициналық-әлеуметтік сараптамадан өтуге мәжбүр. Ұзақ жылдар болмаған аяқ-қолының «қайта өспейтінін» дәлелдеуге мәжбүр болғандардың наразылығы енді ғана Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің құлағын жеткен көрінеді, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/birneshe-onzhyldyk-bojy-sheshilmej-kele-zhatkan-masele-eldegi-mygedektik-alu-procesi-zhenildejdi-128163/,"Аяқ-қолы жоқ және ауыр созылмалы аурулары бар қазақстандықтар мүгедектігін анықтау үшін әлі де жыл сайын медициналық-әлеуметтік сараптамадан өтуге мәжбүр. Ұзақ жылдар болмаған аяқ-қолының «қайта өспейтінін» дәлелдеуге мәжбүр болғандардың наразылығы енді ғана Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің құлағын жеткен көрінеді, деп хабарлайды Orda.kz.
Басқарма басшысы Светлана Жақыпова медициналық-әлеуметтік сараптамадағы жаңалықтарға тоқталды.
Жалғыз шарт – ол адамның басқа аурулары болмауы керек. Негізі ауру аса қиын болған кезде аяқ-қолды ампутациялау көрсеткіштері бар. Мысалы, қант диабеті. Бұл аурумен ампутацияланған аяқпен мүгедектікті тұрақты түрде белгілеу мүмкін емес, өйткені мүгедектік қант диабетіне қатысты.",2024-11-02T16:02:40+05:00,2024-11-02T16:02:40+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/1730534885_photo_2024-10-14_14-21-17.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/1730534885_photo_2024-10-14_14-21-17.webp,
1b2690572109b85482400aca9c2a649f,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Бишімбаев түрмеде шахмат пен саксофонды ермек етіп отыр,"Өткен аптада БАҚ-да Қуандық Бишімбаевқа түрмеден қашып кетіпті деген әңгіме тараған болатын.  Алайда, Orda.kz тілшісі бұл ақпаратты тексеріп, сотталушының шынымен де Степногорск қаласындағы №5 мекемеде жазасын өтеп жатқанын және Бишімбаевтың қазір қандай жағдайда отырғанын анықтап қайтты.",comments,https://kaz.orda.kz/bishimbaev-tyrmede-shahmat-pen-saksofondy-ermek-etip-otyr-128412/,"Өткен аптада БАҚ-да Қуандық Бишімбаевқа түрмеден қашып кетіпті деген әңгіме тараған болатын.  Алайда, Orda.kz тілшісі бұл ақпаратты тексеріп, сотталушының шынымен де Степногорск қаласындағы №5 мекемеде жазасын өтеп жатқанын және Бишімбаевтың қазір қандай жағдайда отырғанын анықтап қайтты.
«Біз азаптауға қарсымыз» қоғамдық қозғалысының мүшесі әрі құқық қорғаушы Бауыржан Мусин бұл мекеме бұрын «№90 мекеме» деп аталғанын айтты. Онда әрдайым ерекше қатаң тәртіп сақталып келген, бәрі қатаң режимге сәйкес жүргізіледі. Мусиннің айтуынша, ешкімге артықшылықтар берілмеген.
Түрме осы күнге дейін Тимур Сәдуақасовтың басшылығымен жұмыс істеп келген. Қазіргі уақытта ол қызметінен кетіп, Батыс Қазақстан облысында жаңа қызметке тағайындалыпты.
Оның айтуынша, №5 мекеме типтік ғимарат әрі ескі. Мысалы, 20 жыл бұрын мұнда Мұхтар Әбіләзов та жазасын өтеген екен. Кейбір бөлмелер жабылған, яғни олар сотталғандарды ұстауға жарамсыз деп танылған.
Біз Бауыржан Мусиннен Қуандық Бишімбаевқа рұқсат етілген кездесу жиілігі туралы сұрадық. Ол максималды қауіпсіздік режиміндегі барлық мекемелерде туыстармен кездесулер саны бірдей, бірақ сотталған адамның мінез-құлқы мен тәртібіне қарай өзгеруі мүмкін екенін айтты.
Бишімбаев, осы жолы кем дегенде бір қысқа кездесуін туыстарымен өткізді. Оған ата-анасы мен адвокаты Ерлан Қазымжанов келген. Егер экс-министр алдағы уақытта ережелерді бұзбайтын болса, онда оған сәлемдемелер санын және кездесу мүмкіндігін арттыру түріндегі ынталандырулар беріледі екен. Стандартты жағдайда, жылына төрт сәлемдеме жіберуге рұқсат етіледі.
Қоңырауларға келер болсақ, аптасына бір рет рұқсат етілген. Әр адамға жақындарымен таксофон арқылы 15 минут сөйлесуге уақыт беріледі. Степногорск түрмесінде сотталғандар аптасына бір рет дүкенге барып, 3 АЕК-ке дейін (11 076 теңге) азық-түлік сатып ала алады.
Қуандық Бишімбаев әлі күнге дейін жұмысқа орналастырылмапты. Алайда, құқық қорғаушының айтуынша, бұл ерекше жағдай емес. Қазақстанда тек 30–40% сотталғандар ғана табыс табады. Бұл түрменің қауіпсіздік деңгейіне және оның аумағында немесе жанында өндірістің бар-жоғына байланысты. Мысалы, егер минималды қауіпсіздік режиміндегі колония болса, жағдай жеңілдеу болады. Сотталғандар түрлі мамандықтар бойынша оқудан өтіп, біліктілік ала алады.",2024-11-13T12:44:57+05:00,2024-11-13T12:44:57+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/1731480264_1731430675_bcb0b6eb-0712-485e-98a1-f84338106fe8.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/1731482805_62e33a57d11e17c568c3a8488df91f59_1280x720.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/aaaaa.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/1731480264_1731430675_bcb0b6eb-0712-485e-98a1-f84338106fe8.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/tjurmaaa.jpg,
88aee5d03d2d6ac3dbebf3acc3879080,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Біз де қарапайым халықпыз»: жедел жәрдем қызметкерлері президентке видео үндеу жасады,"Емханалардағы фельдшерлер, диспетчерлер мен жедел жәрдем бригадаларының жүргізушілері Денсаулық сақтау министрлігінің жедел медициналық көмек көрсету қағидаларына өзгерістер енгізу туралы бұйрығына енгізілген түзетуден бас тартуды талап етеді, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/biz-de-karapajym-halykpyz-zhedel-zhardem-kyzmetkerleri-prezidentke-video-yndeu-zhasady-128645/,"Емханалардағы фельдшерлер, диспетчерлер мен жедел жәрдем бригадаларының жүргізушілері Денсаулық сақтау министрлігінің жедел медициналық көмек көрсету қағидаларына өзгерістер енгізу туралы бұйрығына енгізілген түзетуден бас тартуды талап етеді, деп хабарлайды Orda.kz.
Естеріңізге сала кетейік, енгізілген түзету бойынша түнгі және демалыс күндері жедел жәрдем қызметін көрсету үшін шақыртуларға бару тоқтайды.
Петропавлдық фельдшер видеода:
Түзету бойынша емханалардағы жедел жәрдем бригадалары жұмыс күндері әрі жұмыс уақытында ғана жұмыс істейтін болады.
Емханалардың жедел жәрдем бригадалары тек 4-ші жедел топтың шақыруларына жауап береді. Яғни, қан қысымы жоғары, бронхиалды демікпесі және басқа да өмірге қауіп төндірмейтін созылмалы аурулары бар науқастарға арналған.
Бұған дейін Денсаулық сақтау министрлігі жедел жәрдем бригадалары мұндай науқастарға түнде және демалыс күндері келетінін түсіндірді.
Дегенмен, бұл бұйрықтан туындайтын әлеуметтік мәселе де бар: жедел медициналық көмек көрсету топтарындағы көптеген қызметкерлер жұмыссыз қалады.
Бейнехабарлама кейіпкерлерінің айтуынша, видео жарияланғаннан кейін басшылық оларға қысым көрсетіп жатқан көрінеді.
Денсаулық сақтау министрлігі жедел медициналық көмек жүйесі жай ғана 2020 жылға дейін жұмыс істеген режимге қайта оралғанын, дегенмен тәжірибе өзін ақтамағанын айтады.
Фельдшерлерге жедел жәрдемдегі жұмысқа көшуді ұсынылды, бірақ бұл қиын болғандықтан олар қаламайды. Ал 2 жыл бұрын оншақты Астана емханасы пилоттық жоба бойынша түнгі жедел жәрдемді қабылдаудан бас тартты. Бригадалар тек таңғы 8-ден кешкі 8-ге дейін жұмыс істеді.
Медициналық кадрлардың тапшылығы үнемі байқалады. Жұмыссыз қалған фельдшерлер мен жүргізушілерге жедел жәрдемде немесе емханалардан жұмыс ұсынылады екен.",2024-11-23T13:02:28+05:00,2024-11-23T13:02:28+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/8e28b6e1193b2e8c8d43270603d95791_original_49787.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/8e28b6e1193b2e8c8d43270603d95791_original_49787.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/8e28b6e1193b2e8c8d43270603d95791_original_49787.webp,
2fd9c30fe6c091e37a62fb1ef4c0b231,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Біз үшін жұмбақ»: Алматыда үстіне  кран құлап қайтыс болған марқұмның туыстары наразылық білдірді,"3 маусым күні Алматыда құрылыс алаңында жұмысшының үстіне кран құлап, салдарынан құрылысшы сол жерде мерт болды. Бүгін сол құрылысшының туыстары оқиға болған жерге барып, БАҚ өкілдеріне сұхбат берді. Orda.kz тілшісі де бұл жағдайдан қапы қалмай, оқиға орнына барып, ақпарат біліп қайтты.",comments,https://kaz.orda.kz/biz-yshin-zhumbak-almatyda-ystine-kran-kulap-kajtys-bolgan-markumnyn-tuystary-narazylyk-bildirdi-133065/,"3 маусым күні Алматыда құрылыс алаңында жұмысшының үстіне кран құлап,  құрылысшы сол жерде мерт болды. Марқұмның туыстарының айтуынша, құрылыста қауіпсіздік шаралары сақталмаған. Олар құзырлы органдар істі жылы жауып тастай ма деп алаңдайды. Бүгін сол құрылысшының туыстары оқиға болған жерге барып, БАҚ өкілдеріне сұхбат берді. Orda.kz тілшісі оқиға орнына барып, мән-жайды біліп қайтты.
Күзет бөлімінің басшысы Аслан Жазайыровтың айтуынша, тергеу амалдары жүріп жатыр.
Сондай-ақ, Асланның сөзінше, құрылыс нысанының өзінде де дәрігерлер бар және олар бірінші болып алғашқы көмек көрсеткен. Ал жедел жәрдемнің өзі шамамен 5-7 минут аралығында келді. Асланның сөзіне қарасақ, оларда барлық қауіпсіздік техникасы жіті сақталған.
Ал марқұм құрылысшының туысының сөзінше, кранға демонтаж жасау керек болған. Ал марқұмның демонтаж жасау кезінде не үшін үстіне шыққаны белгісіз. Оның неліктен олай істегені және оған үстіне шығуға кім рұқсат бергені де беймәлім.
Оның сөзінше, осы оқиғадан кейін жоғарыдан диспетчер келген. Ал кеше краншылар келді. Басшылықтан әлі ешкім келген де жоқ. Алпысбай Белековтің айтуынша, оның бұл қызметте жүргеніне 15 жылдан асып кеткен.
Алпысбайдың сөзінше, оған қасындағы жұмыскерлер мәйіттің кранның астында 4 сағаттан астам уақыт бойы жатып қалғанын айтқан.
Еске сала кетейік, бұған дейін «Next Level» атты ағылшын курсының басшыларының ұстаздарды айлықсыз қалдырып, шетелде жүргені туралы жазған болатынбыз.",2025-06-04T16:57:11+05:00,2025-06-04T16:57:11+05:00,kk,Ислам Әден,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/crane-4116733_1280.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/crane-4116733_1280.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/crane-4116733_1280.webp,
55adee048b549197bcc486a66efedb05,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Бомба жайлы хабардан соң, Алматыдағы MEGA-дан халық үдере сыртқа шықты","9 желтоқсан күні таңертең Алматыдағы MEGA сауда орталығының келушілерін шұғыл түрде сыртқа шығара бастады. Алғашында жұрт оқу-жаттығу шығар деп ойлады. Дегенмен полицияға «жарылғыш зат» жайлы ақпарат түскен, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/bomba-zhajly-habardan-son-almatydagy-mega-dan-halyk-ydere-syrtka-shykty-136473/,"9 желтоқсан күні таңертең Алматыдағы MEGA сауда орталығының келушілерін шұғыл түрде сыртқа шығарды. Алғашында жұрт оқу-жаттығу шығар деп ойлады. Дегенмен полицияға «жарылғыш зат» жайлы ақпарат түскен. Алайда ғимарат аумағынан жарылғыш зат табылмады, деп хабарлайды Orda.kz.
Өйткені біраз уақыттан кейін орталықтың ресми Instagram парақшасында мынадай хабарлама пайда болды:
Біз Алматы қалалық полиция департаментіне хабарластық.
Артынша жарылғыш зат табылмағанын айтты. Енді олар жалған ақпарат айтып, телефон шалған адамды анықтап жатыр.
Orda.kz тілшісі оқиға орнында істің мән-жайын анықтап жатыр. Қазір жалға алушы қызметкерлерге ғимаратқа кіруге рұқсат етті.",2025-12-09T10:41:30+05:00,2025-12-09T10:41:30+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/img_20251209_104623_281.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/img_20251209_104629_456.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/img_20251209_104630_015.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/img_20251209_104623_281.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/img_20251209_104623_281.webp,
a879bf6bced4f5d4f59cbae00ba5dcc1,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Бораттың малшыларынан ұтылдық»: «Қайрат» пен «Селтик» жаттықтырушылары сұхбат берді,"Тарихи сәттен кейін «Қайрат» пен «Селтик» жаттықтырушылары сүхбат берді. Алдымен «Селтик» бапкері Брендан Роджерс БАҚ өкілдеріне өз жауабын берді.
Orda.kz тілшісі баспасөз-мәслихатына қатысып, қос тараптың пікірлерін назарларыңызға ұсынбақ.",comments,https://kaz.orda.kz/borattyn-malshylarynan-utyldyk-kajrat-pen-seltik-zhattyktyrushylary-suhbat-berdi-134559/,"Тарихи сәттен кейін «Қайрат» пен «Селтик» жаттықтырушылары сұхбат берді. Алдымен «Селтик» бапкері Брендан Роджерс БАҚ өкілдеріне өз жауабын берді.
Orda.kz тілшісі баспасөз-мәслихатына қатысып, қос тараптың пікірлерін назарларыңызға ұсынады.
Брендан Роджерс өз ойыншыларының ойынына көңілі толмағанын жасырмады.
Кейін БАҚ өкілдеріне Рафаэль Уразабахтин келген кезде барлық тілшілер орнынан тұрып, қол шапалақтап, қолдау білдірді.
БАҚ өкілдері Уразбахтиннен Чемпиондар лигасында қандай мықты клубтармен ойнағысы келгенін сұрады.
Өз сөзінде Уразбахтин «Селтиктің» алаңындай алаң Қазақстанда да болса жақсы болатынын айтты. Осы ойыннан кейін Рафаэль Уразбахтинді Ұлттық құраманың жаттықтырушысы ретінде алу керек деген ой әлеуметтік желіде қызу талқыға түскен болатын.
Goal.kz-тегі әріптестеріміздің мәліметінше, «Селтик» жанкүйерлері командаларының ойындарына разы емес. Біреуі жеңілістің себебі команданың нашар ойынында десе, біреуі «Қайрат» секілді командадан ұтылу «Селтик» үшін ұят деп есептеді.
Кей жанкүйерлер Қазақстанды Боратпен ұштастыратынын да жасырмады.
Сондай-ақ Чемпиондар лигасының топтық кезеңінде «Қайрат» соңғы орында болатынын айтты.
Ал кей жанкүйерлер «Қайратқа» Чемпиондар лигасына сәттілік тілеп, олардың жеңіске лайық болғанын да атап өтті.
Айта кетейік, УЕФА рейтингінде «Қайрат» жеңістен кейін 203-ші орыннан бірден 156-шы орынға көтеріліп, қостанайлық «Тобылды» артта қалдырды.
Чемпиондар лигасына өткен «Қайратпен» кез келген мықты клубтар ойнап қалуы ықтимал.
Дереккөздердің мәліметінше, алматылық «Қайрат» жалпы Чемпиондар лигасының іріктеу кезеңінен 11,6 млрд теңге қаржы тапқан.
Еске сала кетейік, Алматы қаласында алғаш рет Чемпиондар лигасының әнұраны шырқалды.",2025-08-27T11:19:18+05:00,2025-08-27T11:19:18+05:00,kk,Ислам Әден,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/photo_5292036051482834443_y.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/photo_5292036051482834444_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/photo_5292036051482834443_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/photo_5292036051482834443_y.webp,
bee29b143987ae1cdc198f5e36483c0d,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Бұл мерекеден еш қорқыныш жоқ: Валентин әулие ме, әуре ме?",Бүгінде Валентин мерекесін бүкіл жастар тойлап жүргеніне көзі ашық пенденің бәрі куә. Дүйім жастар «ғашықтар мерекесі» деп думандатып жүрген әулие Валентин күнінің тәуелсіз Қазақстандағы орны туралы Orda.kz тілшісі саралады.,comments,https://kaz.orda.kz/bul-merekeden-esh-korkynysh-zhok-valentin-aulie-me-aure-me-130703/,"Бүгінде Валентин мерекесін бүкіл жастар тойлап жүргеніне көзі ашық пенденің бәрі куә. Дүйім жастар «ғашықтар мерекесі» деп думандатып жүрген әулие Валентин күнінің тәуелсіз Қазақстандағы орны туралы Orda.kz тілшісі саралады.
Алдымен бұл мерекенің тарихы қайда жатқанын айтатын болсақ, кей деректерде Христиан діндарлары бұның үш нұсқасын айтады. Біріншісі Рим Императоры Юрий Клавдийдің сарбаздарға үйленуге тыйым салған заңы бола тұра, некелескені үшін өлім жазасына кесілген адам. Осы оқиғадан 2 ғасыр өткен соң 496 жылы Геласиустың шешімімен 14 ақпан «Әулие Валентин» күні болып белгіленген. Екінші деректе Валентиннің дін қызметкері екендігі айтылады. Христиандарға көмектескені үшін абақтыға қамалып, сол жақта түрме қызметкеріне ғашық болғаны және сол үшін өлім жазасына кесілгені туралы айтылады. Ал үшінші деректе Валентин ешкімге ғашық болмағаны және оның дін қызметкері болғаны, оның өлімінен кейін «әулие» атанғаны туралы жазылған.
Atlas Оbscura туристік дереккөздің мәліметінше, бұл бас сүйек нақты Валентиндікі ме, жоқ па белгісіз.
Сондай-ақ, бұл бастың тұрғанына шамамен 1500 жылдай болған.
Бұл мереке жастар арасында да белең алып тұр. Мәселен жатақхана дәлізінде осы мереке қарсаңына сырты әрленген қорап қойылады. Оның ішінде бір-біріне сезімін айта алмай жүрген қыз жігіттер қағазға өз сезімі мен сыртына атын және бөлмесін жазып, оны қорапқа салады. Ал жатақханада тұратын университет белсенділері сол күні кешке хатты иелеріне таратып береді.
Мектептің аумағы да осындай, дәл сол жүйе бойынша мектеп дәлізіне қорап қойылады.
2011 жылы қазақ жастары Алматы қаласында дәл осы әулие Валентинге қарсылық танытып, өздерінің наразылығын білдірген болатын. Қазіргі мәжіліс парламентінің депутаты Елнұр Бейсенбаев та сол жылдары наразылықтың басы-қасында жүрді.
Мәдениеттанушы Бердалы Оспанның сөзінше, бұл мереке КСРО кезінде тойланбайтын, ал Валентиннен қорқудың қажеті жоқ, ол 1 күн болады да кетеді.
Оның ойынша, 14 ақпан Валентин күні болса, 13 ақпан Қозы Көрпеш – Баян сұлу күні болуы керек.
Тақырыпты тереңінен қаузау үшін имамнан да осы тақырып аясында пікір алған болатынбыз. Біз бұл мереке бойынша ислам дінінде не дейтіні туралы, әлеуметтік желіде танымал болған Нұрлан имамнан сұрадық.
Имамның айтуынша, бұл күн мұсылман елінде болмаған оқиғадан бастау алады. Ғашық жандарға жанын қиған Валентин деген айдаладағы біреудің бізге әулие болуы қисынсыз дүние.
Оның сөзінше, діни мейрамымыз бен мемлекетіміздің айрықша атап өтетін ресми мерекелері жеткілікті деңгейде. Сондықтан, сол мерейлі күндердің аясында шама - шарқымызша өмір кешкеніміз дұрыс.
Сондай-ақ сөз соңында имам жоғарыда айтқандай мұсылман үшін мерекелеуге болмайтынын, алайда Қазақстан көп ұлтты, көп конфессиялы мемлекет болғандықтан, соған қарай барлық діндердің қасиетті кітаптарына, киелі жазбаларына, діни сенім-нанымынан құралатын киелі дүниелеріне құрметпен қарауымыз керектігін жеткізді.
Қазақстан Республикасы – зайырлы мемлекеттердің қатарында. Дәлірек айтқанда біздің еліміз дін мәселелерінде ресми түрде бейтараптық позиция ұстанатын немесе бейтараптық танытатын, дінді де, дінсіздікті де қолдамайтын мемлекет. Бұл туралы Қасым-Жомарт Кемелұлы республикалық педагогтер съезінде де мәлімдеме жасаған болатын.
Ал Валентин күнінен бөлек, Қазақстанда сол күнмен тұспа-тұс келіп тұрған «кітап сыйлау» мерекесі бар. Егер өмірде жүрегінің жартысын таппаған жандар болса, еш алаңдамастан өз жақындарына кітап сыйласа да болады.",2025-02-14T15:22:56+05:00,2025-02-14T15:22:56+05:00,kk,Ислам Әден,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/rozovyj_flag_kazahstana_kollazh_kopija-1.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/rozovyj_flag_kazahstana_kollazh_kopija-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/rozovyj_flag_kazahstana_kollazh_kopija-1.webp;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-02/st-valentine-2.jpg,
6036153b9c6dea7fe504406cb44ef9af,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"«Бұзақылық па, әлде топтасып өлтіру ме?»: Айтбек Амангелді мен оның тобы жауап берді","Шерзат Полат ісі бойынша резонансты сот аяқталғаннан кейін құқық қорғаушы Айтбек Амангелді мен оның адвокаттар тобына кәсіби біліксіздік жөнінде айыптар тағылып, қоғам тарапынан нақты жауаптар талап",comments,https://kaz.orda.kz/buzakylyk-pa-alde-toptasyp-oltiru-me-ajtbek-amangeldi-men-onyn-toby-zhauap-berdi-133221/,"Шерзат Полаттың ісі бойынша атышулы сот аяқталғаннан кейін құқық қорғаушы Айтбек Амангелді мен оның адвокаттар тобына кәсіби біліксіздік жөнінде айып тағылды. Осы жағдайға қатысты қоғам олардың жауап беруін талап етті. Айтбек Амангелді Instagram парақшасында бейнеүндеу жариялап, қоғамды алаңдатқан барлық сұрақтарға ашық жауап беруге дайын екенін мәлімдеді, деп хабарлайды Orda.kz.
Ақыры журналист Назымгүл Күміспаеваның YouTube-арнасында Шерзаттың мүддесін сотқа дейін қорғаған бес адвокат пен құқық қорғаушы Айтбек Амангелдінің берген сұхбаты жарық көрді.
Наурыз айында Шерзаттың отбасы Айтым (Айтбек Амангелді) мен оның адвокаттар тобымен жұмыс істеуді тоқтатты. Сотқа он-ақ күн қалғанда істі жаңа қорғаушы Мейірман Шекеев пен оның тобы қолға алды.
Адвокаттар алғашында күдіктілердің көбіне «бұзақылық» бабы қолданылғанын сот алдында ғана білгендерін айтты. Алайда кейінірек, 2024 жылдың қарашасында жүргізілген сот-медициналық сараптаманың нәтижесі белгілі болғаннан кейін бұл туралы білгендерін және Қаржаубай Нұрымовтың да мұны біліп, тиісті құжаттарға қол қойғанын мойындады.
Топ өкілдері тергеу құпиялығын еске салып, толық мәлімет бере алмағандарын айтты. Алайда неліктен бұл ақпараттың жалпы сипатта да жарияланбағаны түсініксіз қалды.
Асылбек Әбдірайымов адвокаттардың тек негізгі қылмыстық іспен ғана емес, марқұм Шерзаттың отбасының әкімшілік істерімен де айналысқанын атап өтті. Нұрғанаттың жерлеу рәсімінде Қаржаубай Нұрымов 15 тәулікке қамауға алынған.
Журналист бірнеше мәрте Айтбек пен адвокаттардың не себепті Нұрғанат Ғайыпбаевтың өліміне қатысты тергеудің «өзіне қол жұмсау» нұсқасын бірден құптағанын сұрады. Себебі, Қаржаубай әу баста бұл нұсқамен келіспей, оқиға орнында қара Kia көлігі болғанын және белгісіз іздер туралы нақты уәж айтқан еді.
Кейін Айтбектің адвокаттар тобы бірнеше ресми өтініш бергеннен кейін, іс қайта сараланып, «өзіне қол жұмсау» бабы «өзін-өзі өлтіруге итермелеу» деп өзгертілді.
Бұған жауап ретінде бұрынғы адвокаттар заңды рәсім сақталуы тиіс болғанын алға тартты.
Ерлан Адаев болса, материалдарды беру үшін жеке өтініш беру керек болғанын айтты.
Сот барысында істің ішіндегі маңызды бейнежазба, күдіктілердің тергеу изоляторындағы әңгімесі жазылған диск, жоғалып кеткені анықталды. Айыптау тарапының айтуынша, онда Шерзаттың өлімі болған түнге қатысты маңызды мәліметтер болған.
Шерзат Полат қайтыс болған түні айыпталушылармен бірге болған екі қыздың әрекеті қоғамда ерекше наразылық тудырды.
Адвокат Карина Көшербаева қорғау тарапы тергеудің басынан бастап олардың әрекеттерін мұқият тексеруді талап еткенін айтады. Бұл жөнінде прокуратураға да, Бас прокуратураға да бірнеше рет жүгінген.
Прокуратура олардың іс-әрекетінен қылмыстық құрам таппады. Алайда сот процесінің соңында жағдай өзгерді. Судья Ержан Жанұзақов жеке қаулы шығарып, бұл куәгер қыздарға қатысты қосымша тексеру жүргізу қажет деп шешті.
Адвокаттар, Қаржаубай өздерінен бас тартқанына қарамастан, сотқа дейін Шерзаттың отбасына көмектесуді жалғастырғандарын мәлімдеді.
Еске сала кетейік, Талғарда қаза тапқан 16 жасар Шерзат Полаттың ісі бойынша үкім жарияланғаннан кейін адвокат Мейірман Шекеев Orda.kz сұхбат берді. Заңгер сот барысы мен қорытындысы туралы, сондай-ақ өртенген үй және Нұрғанат Ғайыпбаевтың өліміне қатысты істердің қазіргі жағдайы туралы пікірін ашық айтқан еді.",2025-06-13T13:05:28+05:00,2025-06-13T13:05:28+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/5357060168422125219.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/5357060168422125219.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/5357060168422125219.webp,
4fa707cb15352f1af98e98de05d7207f,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,БЖЗҚ нарықты шайқады: жарты триллион теңгеге жуық аударым баспана бағасын шарықтатып жіберді,"Сарапшылардың айтуынша, нарықтық емес ақша ағыны сұранысты қолдап, пәтердің қолжетімділігін төмендетіп, бағаны өсіріп жіберді, деп хабарлайды",comments,https://kaz.orda.kz/bzhzk-narykty-shajkady-zharty-trillion-tengege-zhuyk-audarym-baspana-bagasyn-sharyktatyp-zhiberdi-136420/,"Сарапшылардың айтуынша, нарықтық емес ақша ағыны сұранысты қолдап, пәтердің қолжетімділігін төмендетіп, бағаны өсіріп жіберді, деп хабарлайды Orda.kz.
2025 жылдың тоғыз айында БЖЗҚ-дан тұрғын үй жағдайын жақсартуға арналған аударымдар 449,7 млрд теңгеге дейін өсті. Қазақстан қаржыгерлері қауымдастығы сарапшыларының мәліметінше, бұл көлем бірден 81 %-ға ұлғайып, жылжымайтын мүлік нарығындағы белсенділікті күшейткен негізгі факторлардың бастысы, соның салдарынан баға да халықтың қолы жетпейтін деңгейге өсіп кетті.
Негізгі драйвер тағы да «Отбасы банк» болды. Ол берілген несиелер көлемін 37 %-ға, яғни 844 млрд теңгеден 1,2 трлн теңгеге дейін көбейтті. Қаражат көлемі өссе де, халықтың ипотекалық қарыз жүктемесі төмендеді: төлемдер енді табыстың 36 %-ын құрайды (бір жыл бұрын — 38,7 %). Алайда мақұлданған өтінімдердің үлесі 25,2 %-ға дейін азайды. Қарыз жүктемесіне қойылған қатаң талаптар мен ЖТСМ-ді төмендету талпыныстары қолайлы қарыз алушылар санын шектеп отыр.
Сатып алу-сату мәмілелерінің саны 314,2 мыңға өсті. Алайда ипотека үлесі азайды: ол бұрынғы 91 %-дан 62 %-ға түсті. Көптеген сатып алушылар өз қаражатын, оның ішінде БЖЗҚ аударымдарын қолдана бастады.
Сарапшылардың пікірінше, осындай нарықтық емес өтімділік ағыны бағаларды қолдап, жаңа сатып алушылар үшін баспананың қолжетімділігін нашарлатып отыр.
Тоғыз айдың қорытындысы бойынша нарық негізгі көрсеткіштер бойынша екі таңбалы өсім көрсетсе де, мемлекеттік қолдауға тәуелділігі арта түсті. Жеңілдетілген ипотека енді жаңа берілген несиелердің үштен екі бөлігін құрайды. Коммерциялық ипотека қысқаруда.
Бұған дейін біз «Ұлттық қор — балаларға» бағдарламасы аясында БЖЗҚ сегіз миллион доллардан астам қаражат төлегенін жазған болатынбыз. Өтінімдердің басым бөлігі тұрғын үй жағдайын жақсартуға бағытталған. Қатысушылар қаражатты тұрғын үй құрылыс жинақтарына, алғашқы жарналарға және пәтер сатып алуға есеп айырысу үшін пайдаланған. Қалған аударымдар Қазақстанда және шетелде оқу ақысын төлеуге жұмсалды.
Экономист Ғалым Хусаиновтың айтуынша, ҚҚС мөлшерлемесінің 16 %-ға дейін өсуі құрылыс саласына соққы болып, баспана бағасының қымбаттауына әкеледі. Оның пікірінше, бір шаршы метрдің өзіндік құны өсіп, көптеген компаниялар шығынға батуы мүмкін. Сарапшының сөзінше, нүктелік жеңілдіктерсіз Қазақстан урбанизацияның баяулауы мен жобалардың тоқтап қалу қаупіне тап болуы ықтимал.
Өзінің осындай есептеулерімен үнемі бөлісіп отыратын Ғалым Хусаинов авторлық Telegram-арнасында карточкалық шоттарға пайыз есептелмегендіктен, әрбір клиент ай сайын орта есеппен екі-үш мың теңге жоғалтатынын да айтты. Бұл сома аз сияқты көрінуі мүмкін, бірақ ел ауқымында қарастырсақ, көрсеткіш мүлдем басқа деңгейге шығады.",2025-12-06T14:07:07+05:00,2025-12-06T14:07:07+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/_gluster_2022_4_22_4c7603ea724f32a7f723e4847740e888_1280x720.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/_gluster_2022_4_22_4c7603ea724f32a7f723e4847740e888_1280x720.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/_gluster_2022_4_22_4c7603ea724f32a7f723e4847740e888_1280x720.webp,
0763bff0461bb2360d235c04d2f9b500,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Черчесовте мотивация мен дисциплина жоқ»: ҚФФ президенттігіне кім келеді?,"Футболдан Қазақстан Ұлттық құрамасының жыр болған бас бапкері Станислав Черчесов қызметінен кете ме, кетпей ме? Федерацияның жаңа президенті кім болады?  УЕФА Ұлттар Лигасының В дивизионының топтық кезеңінде команда оның басшылығымен сәтсіз өнер көрсетіп, 0:15  доп айырмашылығымен Адиевтің кезеңінде жарқ еткен сенімді су сепкендей өшірді.",comments,https://kaz.orda.kz/cherchesovte-motivacija-men-disciplina-zhok-kff-prezidenttigine-kim-keledi-128609/,"Футболдан Қазақстан ұлттық құрамасының жыр болған бас бапкері Станислав Черчесов қызметінен кете ме, кетпей ме? Федерацияның жаңа президенті кім болады?  УЕФА Ұлттар Лигасының В дивизионының топтық кезеңінде команда Черчесовтің басшылығымен сәтсіз өнер көрсетіп, 0:15  доп айырмашылығымен Адиевтің кезінде жарқ еткен сенімді су сепкендей өшірді.
Жалпы футбол федерациясы қашан да сынның астында болатын. Дегенмен, бұл жолғы сын мен айтылған пікір негізсіз емес. Мәжіліс пен сенат депутаттары федерацияны тексеру жайлы сауал жолдаған болатын. Orda.kz тілшісі тілді мазақ еткені үшін айыппұл төлеген Черчесовтің соншалықты құпия саналған жалақысы қай жақтан төленетіні мен ол туралы пікірлерді талдады. Сонымен қатар, федерацияның экс-президенті Әділет Бәрменқұловтың 2 жылдан астам уақыттағы қызметі мен БАҚ бетеріндегі ол туралы мәліметтерді саралап шықты.
Еске сала кетейік, Черчесов 2024 жылдың 3 маусымынан бастап Қазақстан ұлттық құрамасының бас бапкері болды. Содан бері жарты жылдан аса уақыт өтті.  Жақында ғана Черчесовтың «Спорт день за днем» сайтына берген сұхбатында журналистің «Ойында жіберілген қателіктермен қалай жұмыс істеп жатырсыз», – деген сұрағына «қателіктермен жұмыс жасалады, не дегенмен, құраманың жігіттерімен енді-енді танысып жатырмыз», – деп жауап берген екен. Жарты жылдан асса да құрамаға шақырылатын айналдырған 23-ке жетер жетпес жігіттің аяқ алысымен олар жіберетін қателіктермен танысып бітпейтіндей тағы қанша уақыт керек деге сұрақ туындайды.
Сонымен қатар, Черчесов ұлттар лигасында өнер көрсеткеннен кейін Қазақстан футбол федерациясының ұлттық құраманы жеткілікті қолдамағанына өкініш білдіріп, өзіне дейінгі құраманы «қараусыз» қалғандай әсер қалдырды деп пікір білдірген болатын. Ал құраманың бұрынғы бапкері Магомед Адиев «РИА Новости Спорт» агенттігіне берген сұхбатында қазіргі бапкер Станислав Черчесовтің « құрама маған дейін қараусыз қалған», – деген пікіріне көңілі толмағанын айтты.
Сондай-ақ, Адиевтің айтуынша, Черчесовтің бұлай сөйлеуі оның және федерацияның құрамамен бұған дейінгі бүкіл жұмысын жоққа шығарады.
Жалпы әр жеңілістең соң жанкүйерлердің делебесін қоздырған қақпаға кірген голдар ғана емес, Черчесовтің қазақ тілін бір емес екі рет мазақ еткені де көпшіліктің көңіліне қонбағаны тағы бар. Ақырында, Черчесовке 738 400 теңге (200 АЕК) айыппұл салынған еді. Әлеуметтік желіде Черчесов пен жігіттердің ойынына қарша бораған сыни пікірлердің көбісі жаттықтырушы қызметінен кетсін дегенді бір ауыздан жазып жатыр. Ал жанкүйерлердің ендігі бір тобы Адиевті қайтадан құрамаға қайтарсын деп жазуда.
Бұған дейін Orda.kz Қазақстан құрамасының бас бапкері Станислав Черчесов мерзімінен бұрын қызметінен босатылған жағдайда - елімізге салынатын айыппұл мөлшері 1 миллион еуроға бағаланды, деген хабары да халыққа жайсыз тиген еді.
Осы орайда, спорт шолушысы Нұрсұлтан Құрман Адиев пен Черчесовтің айырмашылығын айтып берді.
ҚФФ президентінің кеңесшісі Ермұхамед Мәуленнің айтуынша, қос бапкердің баптауында айтарлықтай айырмашылық бар.
Сондай-ақ, Ермұхамед Мәулен Черчесовтің жаттықтыруына ешкімнің көңілі толмайтынын анық айтты. Әу баста, оны 2025 жылы іріктеу ойындарына дайындап, әлем чемпионатына шығу деген мақсатпен құраманың бас бапкерлік қызметіне шақырылған болатын.
Осы орайда, оның бас бапкерліктен кететінін Ресей құрамасының бұрынғы футболшысы Александр Мостовой да айтқан болатын.
Ермұхамед Мәуленнен біз соңғы кездері жыр болған Черчесовтің жалақысы мен жалпы, ҚФФ-ны қаржыландыру көзі жайында да сұрастырдық.
Ал енді федерацияның экс-президенті Әділет Бәрменқұлов жайлы соңғы уақытта БАҚ беттерінде УЕФА тергеу жүргізіп жатыр деген ақпарат шыққан болатын. Inside The Games басылымының хабарлауынша, Бәрменқұловты УЕФА ол басқарып отырған лигада келісілген матчтар ұйымдастырды деген күдікпен тергеу жүргізуде делінген болатын.
Сонымен қатар, ҚФФ-ның Қарағандының «Шахтер» футбол клубының жаттықтырушыларын оқыту бойынша 9 миллион теңгеден асатын тендерді жеңіп алғаны белгілі болды. Айта кету керек, бұған дейін Бәрменқұлов «Шахтер» директорлар кеңесінің төрағасы қызметін атқарған болатын. Бұған қатысты ҚФФ-ның мұндай сатып алуларға қатысуы ғана емес, олардың жеңіске жетуі де қоғамда көп сұрақ туғызды.
Сондай-ақ, 2022 жылы әу баста, бұл қызметке келген кезде-ақ, «Қазақмыс» корпорациясы» ЖШС басқарма төрағасының орынбасары және Kazakhmys Smelting бас директоры қызметін атқарған Бәрменқұловтың тонау фактісі бойынша қылмыстық іске қатысы бар екендігі туралы ақпарат тараған болатын.
ҚФФ президентінің кеңесшісі қызметіндегі Ермұхамед Мәулен Бәрменқұлов келгелі салынған жасыл алаң мен футболға ағылған фанаттардың қатары көбейді деп қысқаша қайырды.
Бәрменқұловтың бастамаларының бірі - 2023 жылдан бастап елдегі футбол алаңдарын жаңарту бағдарламасы іске қосылып, бас-аяғы 15 алаң жөнделген. Легионерлерге шектеуді алып тастауға бағытталған қадамы күткен нәтиже бермеді. Қазақстандық футболшылардың алаңға шығу мүмкіндігі азайды. Сонымен қатар, футболда әділетсіз төрешілік пен келісілген матчтарға қатысты сын жиі айтылды.
Жалпы, Әділет Бәрменқұлов қызметінен кеткеннен кейін, оған қатысты сынның көбі футбол инфрақұрылымын жақсарту бойынша нақты шаралардың жеткіліксіздігі мен ішкі футболдағы әділетсіздіктерге қатысты болды.
Енді футбол федерациясының жаңа президенті 20 желтоқсанда дауыс беру арқылы сайланады. Мәуленнің айтуынша, мықты менеджер және қаржылық қиындықтар болған сәтте  - қаражат құя алатын ірі кәсіпкер келсе, оң нәтиже береді.",2024-11-21T14:26:56+05:00,2024-11-21T14:26:56+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/1732188608_unknown-3.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/1732182596_nursultan-kurman.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/1732183000_adik-barmenkulov.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/1732185494_maulen.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/adiev.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/cherchesov.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/kfff.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/1732188608_unknown-3.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/1732188608_unknown-3.webp,
631167f2458bb6102da37dc236fccfda,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Пікірлер,22.12.2020 жылы берілген №KZ05VPY00030397 мерзімді баспасөз басылым және ақпараттық агенттік тіркеу туралы куәлік.,comments,https://kaz.orda.kz/comments-2/,22.12.2020 жылы берілген №KZ05VPY00030397 мерзімді баспасөз басылым және ақпараттық агенттік тіркеу туралы куәлік.,Кеше 18:00,Кеше 18:00,kk,Редакция,,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/720x405/1762844030_1762415452_photo_2025-11-05_12-31-51.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/720x405/1762945118_kompani-erg-kopija.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/720x405/1763114819_1762971681_kz8_3960_2.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/720x405/1763451002_sadyr_zhaparov-1440x810.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/720x405/1764067282_klzh_kazakhmus-2.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/720x405/1764315265_photo_474524_jpeg.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/720x405/2024_02_19_snimok-ekrana-2024-02-19-230959.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/720x405/589089725_25220460914261954_9052016010856491308_n.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/720x405/c548438c-5026-4c07-b6f3-7a0197883e8f.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/720x405/zhasandy-intellekt-696x464.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/720x405/1765203600_chatgpt-image-8-dek_-2025-g_-14_42_07.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/720x405/_gluster_2022_4_22_4c7603ea724f32a7f723e4847740e888_1280x720.webp,
295fd55f3faf29488df93d63006cdf40,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Демилитарландырылған аймақ және Украинадағы соғыстың соңы: Маск Трамптың жоспарларына түсініктеме берді,"Америкалық миллиардер және SpaceX негізін қалаушы Илон Маск Украинадағы соғыс жақын арада аяқталады деп болжайды, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/demilitarlandyrylgan-ajmak-zhane-ukrainadagy-sogystyn-sony-mask-tramptyn-zhosparlaryna-tysinikteme-berdi-128321/,"Америкалық миллиардер және SpaceX негізін қалаушы Илон Маск Украинадағы соғыс жақын арада аяқталады деп болжайды, деп хабарлайды Orda.kz.
Бұл туралы Илон Маск X әлеуметтік желісінде жазды.
Маск Nesweek Дональд Трамп командасының Украина мен Ресей арасындағы майдан сызығында ұзындығы 1,3 мың шақырымға жуық қарусыздандырылған аймақ құруды жоспарлап отырғаны туралы есебін осылай деп түсіндірді.
АҚШ-тың сайланған президенті кеңесшілерінің жоспары бойынша онда британдық және еуропалық әскерлер орналасады. Бұған дейін Axios порталы Масктың Трамп пен Владимир Зеленскийдің телефон арқылы әңгімесіне қатысқаны туралы хабарлаған.",2024-11-09T11:19:55+05:00,2024-11-09T11:19:55+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/1731133399_1731131111_54632354657567.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/1731133311_656545154.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/1731133399_1731131111_54632354657567.webp,
97de88b762fcfc4f778af4a557beb17a,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Демократияшыл Ақ үй сөзін сөйлемеген Associated Press-ке шектеу қойды,"Associated Press ақпарат агенттігінің журналистеріне Мексика шығанағын америкалық деп атаудан бас тартқанына байланысты Ақ үйдің сопақ кабинетіне кіруге тыйым салынды, - деп хабарлайды Orda.kz DW басылымына сілтеме жасап.",comments,https://kaz.orda.kz/demokratijashyl-ak-yj-sozin-sojlemegen-associated-press-ke-shekteu-kojdy-130752/,"Associated Press ақпарат агенттігінің журналистеріне Мексика шығанағын америкалық деп атаудан бас тартқанына байланысты Ақ үйдің сопақ кабинетіне кіруге рұқсат етілмеді, - деп хабарлайды Orda.kz DW басылымына сілтеме жасап.
Сонымен қатар, агенттік қызметкерлеріне президенттің баспасөзге сұхбат беретін Air Force One ұшағына мінулеріне де тыйым салынды.
Associated Press атқарушы редакторы Джули Пейс шектеулерді «миға қонбайды» деп атады және АҚШ президенті Дональд Трамптың әкімшілігін Конституцияны бұзды деп айыптады.
Бұған дейін Мексика шығанағының географиялық атауы Google Maps карта жасау қызметі арқылы Америка Құрама Штаттарындағы пайдаланушылар үшін америкалық болып өзгертілді. АҚШ Геологиялық қызметі барлық жердегі жазбаларда шығанақтың атауын ерінбей-жалықпай өзгертіп шықты.
Дональд Трамп президенттік қызметке кіріскеннен кейін бірден Америка Құрама Штаттары Мексика шығанағының атауын Америка шығанағы деп өзгерту туралы жариялады.
Бұған дейін АҚШ президентінің баспасөз хатшысы енді қандай БАҚ өкілдеріне Ақ үйде брифинг өткізуге рұқсат берілетінін жариялаған болатын.
Ол тізім бойынша Ақ үйдің ақ дегенін – алғыс, қара дегенін – қарғыс деп отырмайтын Associated Press сияқты еркін басылымдарға көп жерде жол жабылған.
Демократияшыл Ақ үйдің бұл шешімі әлемдік БАҚ-тарда қызу талқыланып жатыр.",2025-02-16T12:03:07+05:00,2025-02-16T12:03:07+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/1581190667_0_52_3071_1779_768x0_80_0_0_08246bd3b17cb0f27303f9bc44d565c8_jpg.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/1581190667_0_52_3071_1779_768x0_80_0_0_08246bd3b17cb0f27303f9bc44d565c8_jpg.webp,
1ce97701f182e0f9aa83c9615a6d88da,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Депутаттар есірткі саудасына қатысқан шенеуніктерді өмір бойына бас бостандығынан айыруды ұсынды,"Мәжіліс депутаты Асхат Аймағамбетов өзінің Telegram-арнасында есірткі бизнесіне қатысы бар шенеуніктерді өмір бойына жазалау туралы жазба қалдырды, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/deputattar-esirtki-saudasyna-katyskan-sheneunikterdi-omir-bojyna-bas-bostandygynan-ajyrudy-usyndy-128652/,"Мәжіліс депутаты Асхат Аймағамбетов өзінің Telegram-арнасында есірткі бизнесіне қатысы бар шенеуніктерді өмір бойына жазалау туралы жазба қалдырды, деп хабарлайды Orda.kz.
22 қарашада Мәжілістегі «Аманат» партиясы фракциясы отырысында депутаттар есірткі құралдарының, психотроптық заттардың және олардың прекурсорларының заңсыз айналымына қарсы күрес мәселелерін қараған болатын.
Талқылаудың негізгі тақырыбы есірткінің заңсыз айналымын ұйымдастырушыларға жазаны қатайту бөлігінде осы саладағы заңнаманы қайта қарау болды.
Ол ел Президенті есірткі бизнесі мен есірткі бизнесіне қарсы ымырасыз және дәйекті күрес жүргізіп жатқанын айтты.
Orda.kz бұған дейін оңай табыс іздеген жастарымыздың амалсыздықтан есірткі таратушыға айналып бара жатқандығы туралы зерттеу мақала жариялаған болатын.",2024-11-23T15:00:55+05:00,2024-11-23T15:00:55+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/1604041406_02-3_12.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/1604041406_02-3_12.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/1604041406_02-3_12.webp,
9e8568aff07ba66e3d96cba22518bce8,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Димаш Құдайберген БҰҰ-ның ізгілік елшісі болып тағайындалды,"8 желтоқсанда Женевада өткен Халықаралық көші-қон ұйымының жыл сайынғы жиынында қазақстандық әнші Димаш Құдайберген БҰҰ-ның жаһандық ізгілік елшісі атанды, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/dimash-kudajbergen-buu-nyn-izgilik-elshisi-bolyp-tagajyndaldy-136470/,"8 желтоқсанда Женевада өткен Халықаралық көші-қон ұйымының жыл сайынғы жиынында қазақстандық әнші Димаш Құдайберген БҰҰ-ның жаһандық ізгілік елшісі атанды, деп хабарлайды Orda.kz.
Димаш Құдайбергеннің ресми сайтында бұл тағайындау ынтымақтастықтың жалғасы болғаны айтылды. 2024 жылы Димаш осы ұйымның аймақтық елшісі болып, мигранттар мәселесін көтеріп, олардың қоғамға бейімделуіне көмектескен. Қайырымдылық жобаларына да үнемі қатысып отырған.
ХКҰ-ның айтуынша, 2025 жылы әнші ұйыммен бірге көптеген жұмыстарды бастап, бірнеше маңызды шараларға атсалысқан. Рамазан айында өткен арнайы жиынға қатысып, бүкіл тыңдармандарына мейірім мен жанашырлық туралы үндеу жолдады. Сонымен қатар адам саудасына қарсы күрестің маңызын және қауіп-қатерге тап болған адамдарды қорғау қажеттігін қоғамға қайта еске салды.
Әлемдік Stranger туры барысында Димаш концерттерінде бірлік пен қамқорлық идеясын дәріптеп, көрермендерді ХКҰ-ның гуманитарлық жұмысына қолдау көрсетуге шақырды. Бұл концерттер арқылы ол 100 мыңнан астам адамға үн қатты, ұйымның жұмысы туралы ақпараттың таралуына ықпал етті.
Айта кетейік, ҚазТАГ агенттігінің басшыларына қарсы қылмыстық іс қозғалғаны туралы жазғанбыз. Ал 1 желтоқсан күні «Орда» редакциясының бас редакторы Гүлнәр Бажкенованы үйқамаққа қамап, пәтері мен кеңселеріне тінту жүргізілді. Қазіргі жүйенің еркін адамдарды қамап, бұғауда ұстауы жалпы қоғамды қалай құлдырататыны жайлы материалымыздан оқыңыз.",2025-12-09T11:00:43+05:00,2025-12-09T11:00:43+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/img_20251209_094451_204.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/img_20251209_094451_204.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/img_20251209_094451_204.webp,
bd92c063711bef9d524fc2fcbd685e43,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Дина Таңсәрі «НеМолчи» қорының донаттарын жымқырды»: Өзі бұл туралы не деді?,"Бірнеше күн бұрын «НеМолчи» қорының есепшоттарына бұғатталу қаупі төніп тұрғаны жайлы ақпарат тараған болатын. Ақпаратқа сәйкес, бұл жағдай қордың негізін қалаушы Дина Таңсәрі алаяқтық жасады деген",comments,https://kaz.orda.kz/dina-tansari-nemolchi-korynyn-donattaryn-zhymkyrdy-ozi-bul-turaly-ne-dedi-128922/,"Бірнеше күн бұрын «НеМолчи» қорының есепшоттарына бұғатталу қаупі төніп тұрғаны жайлы ақпарат тараған болатын. Ақпаратқа сәйкес, бұл жағдай қордың негізін қалаушы Дина Таңсәрі алаяқтық жасады деген айыптардан туындаған. Orda.kz ІІМ-ге Таңсәріге қандай айып тағылғанын анықтау үшін сұрау жолдады. Бүгін біз жауап алдық және бұл мәселеге қатысты «НеМолчи» қоры басшысының пікірін сұрадық. Orda.kz полиция мен қоғам белсендісі арасындағы пікірлерді тыңдады.
ІІМ жауабында алдымен Дина Таңсаріге қатысты 6 қылмыстық іс қозғалғанын, оның 2-і алаяқтық бойынша екенін еске салды. Бұл айыптауларды растау үшін құқық қорғау органдары бірнеше фактілерді келтірді. Бірінші факт бойынша министірлік былай жауап берді.
Orda.kz тілшісімен әңгімесінде Дина Таңсәрі өзіне қатысты қозғалған істерді тағы да заңсыз деп санайтынын айтты. Оның айтуынша, Қазақстан Черногориядан Дина Смайылованы экстрадициялауды сұраған, бірақ Балқан республикасы қоғам белсендісінің кінәсін растайтын дәлелдерді талап еткен. Алайда, Қазақстан полициясы мұндай дәлелдер ұсына алмаған. Сонымен қатар, Таңсәрі ІІМ жауабында «Смайылованың азаматтық жұбайы» дегенге қатысты Алмат Мұхамеджанов азаматтық емес, заңды күйеуі екенін айтты.
Екінші талап — Дина Таңсәрінің «НеМолчи» қорында аудит жүргізбеуіне қатысты.
Таңсәрі болса «НеМолчи» қоры ұйымдарының аудит жүргізуге міндетті еместігін айтады, өйткені олар ешқандай мемлекеттік қолдау алмайды.
Сондай-ақ оның айтуынша, олардың қоры мемлекеттің көмегінен толыққанды бас тартады, себебі олар тәуелсіз ұйым болып қалуды көздейді. Сондықтан қаржыландыру ретінде олар донаттарды пайдаланады. Ал Дина Таңсәрінің пікірінше, олар Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексінің 516-бабына сәйкес «Қайырымдылық» ретінде қарастырылады.
Сонымен қатар, Таңсәрінің пікірінше, оларды қайырымдылық қорларымен қатар қойып жатыр, бірақ бұның дұрыс емес.
Таңсәрінің айтуынша, аудит тексеруін тапсыру шамамен 5 миллион теңге тұрады, ал қордың мұндай мүмкіндігі жоқ.
Құқық қорғау органдарының жауабына оралатын болсақ, онда тергеу барысында «НеМолчи» қорына аудиттік тексеруі тағайындалғаны айтылған.
Таңсәрінің айтуынша, бірінші кезекте полиция өзінің функциясына жатпайтын аудитті жүргізіп отыр. Екіншіден, оның сөздері бойынша, жиналған қаражат олар тек адвокаттардың қызметіне емес, қордың жұмысын қолдау үшін басқа да мақсаттарға жұмсалады. 2023 жылғы есепті мысалға келтіре отырып, ол қордың шығындары 65,9 миллион теңге болғанын атап өтті. Онда адвокаттардың қызметінен бөлек, зардап шеккендерге көмек, қызметкерлердің жалақысы, кеңсені жалға алу, баспасөз конференцияларын өткізу, интернет төлемдері және басқа да шығындар көрсетілген. Сондай-ақ, 5,3 миллион теңге Дина Таңсәрінің емделуіне, Черногорияға көшуіне және тұрғын үй жалдауға жұмсалған.",2024-12-04T21:18:40+05:00,2024-12-04T21:18:40+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/dinachka.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/dinachka.webp,
b169e3f2d7dda659441675879c251749,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Динара Құлыбаева ҚБТУ-дың мемлекетке берілуіне қарсы шықпақ,4 наурызда Қазақстан-Британ техникалық университеті (ҚБТУ) мемлекет меншігіне өтті. Ол «Қайтарылған активтерді басқару компаниясының» (ҚАБК) балансына берілді.,comments,https://kaz.orda.kz/dinara-kulybaeva-kbtu-dyn-memleketke-beriluine-karsy-shykpak-131208/,"4 наурызда Қазақстан-Британ техникалық университеті (ҚБТУ) мемлекет меншігіне өтті. Ол «Қайтарылған активтерді басқару компаниясының» (ҚАБК) балансына берілді. Келесі күні 2018 жылдан бері университетке иелік еткен NNEF қоғамдық қоры (бенефициары – Динара Құлыбаева) Orda.kz -тің сауалына жауап беріп, оқу орнының тағдырына қатысты мәлімдеме жасады.
Қордың айтуынша, 27 ақпаннан бастап ҚБТУ-дың 100% акциясы ҚАБК-ға тиесілі. Бұл сот шешімі негізінде қабылданған, яғни қордың еркінен тыс жүзеге асқан. Алайда NNEF университетті заңды түрде иеленгенін мәлімдеді.
Қор өкілдері КБТУ-ды дағдарыс жағдайында қабылдағанын атап өтті. Сол кезде университеттің шығыны – 2,7 млрд теңге, студент саны 1,9 мыңға жетпейтін. Оқытушылардың көпшілігі қосымша жұмыс істеуге мәжбүр болды. ЖОО-да барлығы 16 білім беру бағдарламасы ғана болып, олардың кейбірі (соның ішінде Қазақстандық теңіз академиясы мен Лондон экономика мектебі) жабылу алдында тұрған.
Университетті осындай жағдайда қабылдаған қор оны дағдарыстан шығару жоспарын әзірледі. Қысқа уақыт ішінде КБТУ сапалық жаңа деңгейге көтерілді. Студенттер саны 7,6 мыңға жетті, білім беру бағдарламаларының саны 68-ге дейін артты, екі жаңа факультет ашылды. Шамамен 600 түлек Қазақстанның және әлемнің жетекші компанияларында беделді жұмысқа орналасты. Университет бірнеше халықаралық агенттіктің аккредитациясын алып, онда бірқатар маңызды жобалар іске қосылды.
- Smart Field Airankol оқу онлайн-платформасы «Каспий Нефть» АҚ-мен бірлесіп іске қосылды; - Орталық Азиядағы алғашқы оқу кен орны Smart Field Airankol полигонының базасында құрылды; - Инновациялық ғылыми жобаларға арналған 35 зертхана ашылды; - Алматы әкімдігімен бірлесіп, Қазақстандағы алғашқы Smart City зертханасы іске қосылды.
Қазіргі уақытта КБТУ Ұлыбританияның беделді жоғары оқу орындарымен серіктестік орнатып, ірі кәсіпорындар мен шетелдік компаниялармен (соның ішінде Chevron, Schlumberger, «Яндекс» және басқа да ұйымдармен) бірлескен зертханалар ашты.
Қор өкілдері акционерлердің басты мақсаты пайда табу емес екенін атап өтті – олар ешқашан дивиденд алмаған, ал университет кірісін толықтай жаңғырту мен жөндеуге қайта инвестициялаған. Соңғы жеті жылда NNEF университет инфрақұрылымына 11 млрд теңгеден астам қаржы құйды, ал студенттердің әлеуметтік жағдайын жақсартуға тағы 7 млрд теңге бөлді. Жалпы, қор Қазақстанның білім беру жүйесіне 250 миллион доллардан астам инвестиция салды.
NNEF КБТУ-дың мемлекет меншігіне беру туралы сот шешімін заң аясында даулауға ниетті екенін мәлімдеді.",2025-03-06T15:53:42+05:00,2025-03-06T15:53:42+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/araarra.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/araarra.webp,
c12741232c0404bbdfe52b3c8a76e102,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Дипломатиялық сәтсіздік пе? Қазақстанның АҚШ-тағы елшісінің отставкасының астарында не жатыр,"Нью-Йорктен оралғаннан кейін президент Қасым-Жомарт Тоқаев күтпеген жерден Ержан Ашықбаевты АҚШ-тағы Қазақстан елшісі қызметінен кері шақырып алды. Дипломат Вашингтонда төрт жылдан астам уақыт жұмыс істеді. Бұл — жай ғана жоспарлы ротация ма, әлде президент сапарының нәтижелеріне көңілі толмауы ма? Orda.kz сарапшылардың пікірін жинады.",comments,https://kaz.orda.kz/diplomatijalyk-satsizdik-pe-kazakstannyn-aksh-tagy-elshisinin-otstavkasynyn-astarynda-ne-zhatyr-135167/,"Нью-Йорктен оралғаннан кейін президент Қасым-Жомарт Тоқаев күтпеген жерден Ержан Ашықбаевты АҚШ-тағы Қазақстан елшісі қызметінен кері шақырып алды. Дипломат Вашингтонда төрт жылдан астам уақыт жұмыс істеді. Бұл — жай ғана жоспарлы ротация ма, әлде президент сапарының нәтижелеріне көңілі толмағаны ма? Orda.kz сарапшылардың пікірін жинады.
Нью-Йоркте БҰҰ Бас Ассамблеясы аясында Қасым-Жомарт Тоқаев пен Дональд Трамптың толыққанды кездесуі болған жоқ. Ресми қабылдау өткізілмеді, тек қысқа әңгімемен шектелді. Ал АҚШ президенті өз кезегінде өзбекстандық көшбасшы Шавкат Мирзиеевке уақыт бөлді.
Бұрынғы дипломат Қазбек Бейсебаев елші жұмысының бағалануының маңызды критерийлерінің бірі — мемлекет басшысының кездесулерін ұйымдастыру екенін еске салды:
Мүмкін, Трамп ең алдымен бизнесмен ретінде әрекет еткен болар. Вашингтон Ташкенттен көлемі сегіз миллиард доллар болатын ондаған Boeing 787 сатып алуға арналған ірі келісім алды. Ал Қазақстан Нью-Йоркте соған тең инвестициялық қызығушылық таныта алмады.
Қазбек Бейсебаевтың пікірінше, дәл осы жағдай себеп болуы мүмкін. Айта кетейік, ҚТЖ Wabtec компаниясымен төрт миллиард долларлық келісімшартқа қол қойды.
Дегенмен, Бейсебаев елші қызметінің мерзімін де еске салады. Мүмкін, уақыты келген болар.
Бейсебаевтың пікірінше, Нью-Йоркке жасалған сапардың ұйымдастырылуының өзі де мәселе болған. Қазақстан делегациясының құрамында бизнесмендер аз болды.
Ашықбаевтың жұмысына баға бере отырып, сарапшы АҚШ-тағы миссияның өте күрделі болғанын атап өтеді. Мұндай жұмыс көзге көрінбейді, бірақ ол өте маңызды.Президенттің көңілі толмады ма?
Саясаттанушы Дос Көшім дипломаттың отставкасын экономикалық келісімдермен тікелей байланыстырудың қажеті жоқ деп есептейді. Бірақ оның ойында неге президент Ашықбаевты Нью-Йорктен оралған бойда кері шақырды деген сұрақ қалған.
Біз Көшім мырзадан Трамптың неге Тоқаевқа көңіл бөлмегенін сұрадық. Саясаттанушы мұны соңғы жылдары АҚШ-тың Орталық Азиядағы қызығушылығының Өзбекстанға қарай ауысқанымен түсіндіреді.
Жалпы, саясаттанушының айтуынша, Орталық Азия Вашингтонның басым бағыттарының қатарына кірмейді. АҚШ бұл өңірге ерекше қызығушылық танытып отырған жоқ, тек соғыс аясында санкциялардың сақталуын бақылап отыр.
Осы уақытта Астанадағы АҚШ елшісінің орны да бос тұр. Дэниел Розенблюм кеткеннен кейін Джули Стаффтың кандидатурасын Ақ үй әлі ресми түрде бекіткен жоқ. Сондықтан қазіргі таңда Қазақстан мен АҚШ арасында дипломатиялық үзіліс орын алды.
Айтпақшы, Ержан Ашықбаевтың отставкасы тағы бір резонансты отставкамен тұспа-тұс келді. Сыртқы істер министрі Мұрат Нұртілеу де орнын босатты. Оның орнына Ермек Көшербаев тағайындалды.
Авторы: Зарина Файзулина",2025-09-27T13:14:58+05:00,2025-09-27T13:14:58+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/1758957667_1758904832_klzh_orda_zapros.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/1758957667_1758904832_klzh_orda_zapros.webp,
85a7c501954acddb6bcc64cd542be51b,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Думан Мұхаммедкәрім мен Марат Жыланбаевтың аштық жариялауының себебі неде?,2024 жылдың 19 желтоқсанында Қазақстанның адам құқықтары бюросының баспасөз орталығында түрмедегі тұтқындардың аштық жариялауы туралы баспасөз конференциясы өтті.,comments,https://kaz.orda.kz/duman-muhammedkarim-men-marat-zhylanbaevtyn-ashtyk-zharijalauynyn-sebebi-nede-129288/,"2024 жылдың 19 желтоқсанында Қазақстанның адам құқықтары бюросының баспасөз орталығында түрмедегі тұтқындардың аштық жариялауы туралы баспасөз конференциясы өтті. Конференция тақырыбына нақтырақ тоқталсақ, журналист Думан Мұхаммедкәрім мен тіркелмеген «Алға, Қазақстан!» партиясының жетекшісі, марафоншы Марат Жыланбаевтың аштық жариялауы туралы болды. Orda.kz олардың аштық жариялауының себептерін баяндайды.
Журналист Думан Мұхаммедкәрім осы жылдың тамыз айында «Экстремистік ұйымды қаржыландыру» бабы бойынша сотталды. Сот үкіміне себеп болған жағдай — Мұхтар Әбіләзовтің қорғаушыларына қаржы жинау. Қараша айында оның ісі бойынша апелляция қаралып, үкім өзгеріссіз қалды. Адвокат Ғалым Нұрпейісовтің айтуынша, осыдан кейін Мұхаммедкәрімді Заречныйдағы колонияға ауыстыруы керек еді. Алайда ол әлі күнге дейін жүзеге аспаған.
Нұрпейісовтің сөзінше, Мұхаммедкәрім тергеу изоляторында болғанда, оны тергеу изоляторына ауыстыру қажет екені түсіндірілген. Ол бұл ұсынысқа келісіп, тергеу изоляторына ауыстырылған.
Сонымен қатар ол қорғауындағы адамның бүйрек ауруы бар екенін атап өтті. Ақырында Мұхаммедкәрім жариялаған аштық оның құқықтарының бұзылуына назар аударудың тәсілі болды. Оның ішінде- заңда көзделген тергеу изоляторынан колонияға ауысуға қол жеткізу әрекеті. Сол үшін Ғалым Нұрпейісов түсіндіргендей, Мұхаметкәрім қолын, ішін және мойнын кескен. Адвокат оның қорғаушысы өзін-өзі өлтіруге тырыспағанын атап өтті. Бірақ адвокатқа Думанның тергеу изоляторынан неге жіберілмейтінін нақты түсіндіре алмады.
Мұхаммедкәрім аштықты тоқтатты. Ал Марат Жыланбаев 13 қарашадан бастап әлі жалғастыруда. Ол «Алға, Қазақстан!», 2023 жылдың соңында экстремистік ұйымға, атап айтқанда, тыйым салынған «Қазақстанның демократиялық таңдауына» қатысу және қаржыландыру туралы бап бойынша сотталған.
«Алға, Қазақстан!» Сергей Измайлов пен Жыланбаевтың адвокаты Мейіржан Досқараев, сотталған марафоншыны ұстау шарттарына наразылық білдіруде. Ол Степногорск колониясында отыр және қазір тәртіптік изоляторда. Измайлов пен Досқараевтың айтуынша, тәртіп изоляторында камералардың жағдайы қорқынышты - егеуқұйрықтар мен қатты ылғалдық.
Алайда аштық жариялаудың бастапқы себебі — жақындарымен байланыстың болмауы. Марат Жыланбаев туыстарымен байланыс орнату үшін Skype-ке қосылуды сұраған, бірақ оған жауап ретінде мессенджерлерді ҚАЖД-де орнатуға тыйым салынғаны айтылды. Сергей Измайловтың айтуынша, қазір Марат сыртқы әлеммен байланыстан айырылған.
Мейіржан Досқараев сондай-ақ, Степногорск колониясының қазіргі басшысы Қазбек Байқадамов екенін атап өтті. 2023 жылы ол Атбасар колониясын басқарған кезде онда тұтқындарды ұрып-соғу оқиғалары болған. Бұл оқиға бойынша жақында сот процесі басталды.",2024-12-19T16:47:33+05:00,2024-12-19T16:47:33+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/1734608731_5413492564063021565.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/1734608731_5413492564063021565.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/1734608731_5413492564063021565.webp,
a5f73601c3da3fda83edd03087a84cd1,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Дуров суға батып кетті»: ЖИ неге басқа тілден қазақ тіліне қате аударады?,"Кей кезде Instagram, Facebook, Threads жалпы Meta компаниясының иелігіндегі желілерде ағылшын немесе басқа тілдегі жазбаларды оқығымыз келсе, «See Translation» батырмасын басып, орыс немесе қазақ тілінде оқи аламыз. Алайда соңғы кездері ЖИ-дің кейбір посттарды ақылға қонымсыз етіп аударып жататынын дүйім қазақ елі байқады. Бұл қалай болғаны? ЖИ жүйесі желілерде қалай жұмыс істейді?
Orda.kz тілшісі саралап көрді.",comments,https://kaz.orda.kz/durov-suga-batyp-ketti-zhi-nege-baska-tilden-kazak-tiline-kate-audarady-135564/,"Instagram, Facebook, Threads жалпы Meta компаниясы желілеріндегі ағылшын немесе басқа тілдегі жазбаларды «See Translation» батырмасы арқылы орыс немесе қазақ тілінде оқи аламыз. Алайда соңғы кездері жасанды зерденің аудармалары тіпті ақылға қонбай кетті . Жасанды зерде қалайша «бүйректен сирақ шығарып» жүр? ЖИ жүйесі желілерде қалай жұмыс істейді?
Orda.kz тілшісі саралап көрді.
10 қазан күні Дональд Трамп өз немересі Кай Мэдисонмен бірге гольф ойнағанын Instagram желісінде жариялады. Жазбаның астында: «Президент Трамп пен оның немересі Кай – жеңімпаздар» деп жазылған.
30 қыркүйек күні алматылық «Қайрат» чемпиондар лигасы аясында өз алаңында испаниялық клуб «Реал Мадридті» қабылдап, ойын 0:5 есебімен аяқталған болатын. Осы тұста тағы да Meta AI Испаниядан келген клубтың ресми парақшасының жазбаларын басқаша аударып, қазақстандықтардың назарын аудартты.
Сондай-ақ, бір емес, бірнеше рет ЖИ бұл парақшаның жазбаларын дұрыс аудармаған. Назарыңызға тағы матч алдындағы ресми парақшаның салған жазбасын ұсынамыз.
«Реал Мадрид» Қазақстанға келгенінен кеткеніне дейін ресми парақшасындағы жазбаларды ЖИ қате аударды.
Тағы бір назар аударған адам — Павел Дуров. Ол 2 қазан күні Астана қаласында «Digital Bridge 2025» халықаралық технологиялық форумында сөз сөйледі. Кейін Telegram мессенджерінің негізін қалаушы Қазақстандағы «Көлсай» көліне, яғни мемлекеттік ұлттық табиғи саябағында суға түсті.
Orda тілшісі бұл туралы аударма машинасының дәлдігі туралы зерттеу жұмыстарын жасаған Владислав Карюкинмен сұхбаттасты.
Владиславтың сөзінше, моделдер мәтінде контексті түсінуге тырысады өйткені сөзбе-сөз аударма оларға тиімсіз.
Сондай-ақ, Владислав деректер екі тілдегі бірдей мәтіндерден жинақталғанын айтты. Мұны «параллель корпус» деп атайды екен. Сол мәліметтердің негізінде трансформер үлгісіндегі күрделі нейрондық желілер үйретіледі. Қазір мұндай модельдер GPT секілді ірі тілдік жүйелер деңгейінде дайындалады. Үйрету аяқталған соң, олар нақты әрі дайын нәтижелер бере алады.
Оның сөзінше, құрылым аяқталып, нақты нәтиже бергенше мәтіндер міндетті түрде алдын ала өңделеді: қажетсіз белгілер мен қателер жойылып, ретке келтіріледі. Тек содан кейін ғана олар модельге енгізіледі.
Владиславтың сөзінше, әлеуметтік желіде әлі талай қателер болады. Әсіресе, қазақшада қалыптан тыс, әдеби болмаса диалект сияқты құрмалас сөйлемдер кездескенде қате аударманың болары анық. Егер белгілі бір сөздер немесе тіркестер оқыту корпусында болмаған болса, модель оларды бұрмалап немесе қате аудара салады. Карюкиннің айтуынша, бұның барлығы үйрету кезіндегі құрылымға да байланысты. Егер модель дұрыс құралып, сапалы мәтіндер енгізілсе, жақсы нәтижесін береді.
Orda тілшісі осы тақырып бойынша «Жасанды интеллект және цифрлық даму» министрі Жасұлан Мәдиевке де сауал жолдаған еді. Алайда жауап ҚР Мәдениет және ақпарат министрлігінен келді. Министрліктің берген жауабында олар интернет желісіне және онлайн-платформаларға тұрақты түрде мониторинг жүргізіп отырады.
Сондай-ақ министрлік әлеуметтік желі қолданушыларды автоматты аудармада қате немесе дұрыс емес мазмұн байқаса, ол туралы платформаның әкімшілігіне шағым түсіре алатынын айтты.",2025-10-22T12:00:56+05:00,2025-10-22T12:00:56+05:00,kk,Ислам Әден,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/iskusstvennyj_intellekt_perevodit_anglijskie_slova_kollazh_kopija-2.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1760697774_photo_5433705440367217702_y-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/photo_5418174430602984090_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/screenshot-2025-10-17-155324.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/screenshot-2025-10-17-155346.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/screenshot-2025-10-17-160038.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/screenshot-2025-10-17-160050.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/iskusstvennyj_intellekt_perevodit_anglijskie_slova_kollazh_kopija-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/iskusstvennyj_intellekt_perevodit_anglijskie_slova_kollazh_kopija-2.webp;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-10/photo_5445266959752100995_y.jpg,
949bfe27dae2c77de3ab61a3b12a27b8,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Елімізде банктер бірін-бірі жұтып жатыр, оның салдары қандай болады?","Қазақстанның банк секторында биылғы жаз екі үлкен жаңалықпен есте қалады. Біріншісі – Kaspi.kz иесі Вячеслав Ким бұрынғы «Жусан» банкін сатып алып, жақында «Алатау сити банк» деп атауын өзгертті. Екіншісі, Хоум Кредиттің қазақстандық бөлімі Болат Өтемұратовқа тиесілі Forte Bank-ті сатып алмақшы болды.",comments,https://kaz.orda.kz/elimizde-bankter-birin-biri-zhutyp-zhatyr-onyn-saldary-kandaj-bolady-133957/,"Қазақстанның банк секторында биылғы жаз екі үлкен жаңалықпен есте қалады. Біріншісі – Kaspi.kz иесі Вячеслав Ким бұрынғы «Жусан» банкін сатып алып, жақында «Алатау сити банк» деп атауын өзгертті. Екіншісі, Хоум Кредиттің қазақстандық бөлімі Болат Өтемұратовқа тиесілі Forte Bank-ті сатып алмақшы болды. Мұны тренд деп санауға бола ма және бұл мәмілелерден қандай салдар күтуге болады? Бұл сұрақтарды Orda.kz қаржы сарапшылары Расул Рысмамбетов пен Андрей Чеботаревқа қойды.
Вячеслав Кимнің бұрынғы «Жусан» банкін сатып алуына қатысты Расул Рысмамбетов бұл мәміле көптен бері болжанған деп есептейді.
2023 жылы Вячеслав Кимнің өзі Orda.kz сайтына берген түсініктемесінде Жусан банкті сатып алған Ғалымжан Есеновке ғана кеңесші болғанын және ол кезде мәмілеге қатысушы болмағанын айтқан.
Расул Рысмамбетов «Алатау сити банкі» жаңа атауын тегін алған жоқ, банктің Алатау сити құрылысына қатысы бар деп болжайды.
Естеріңізге сала кетейік, Вячеслав Кимнің негізгі активі Kaspi.kz ипотекалық несие бермейді.  Хоум Кредит банкін сатып алған жағдайда Расул Рысмамбетовтың айтуынша, жағдай басқаша болмақ:
Сарапшының айтуынша, қазір Forte Bank-те корпоративтік банк жетіспейді және ол басқа банкті сатып алу туралы мәміле жасауы мүмкін. Сонымен қатар, оның пікірінше, Қазақстанда ірі банктердің шағын банктерді сатып алатын үлкен толқыны болмайды.
Андрей Чеботаревтің айтуынша, Өтемұратовтың банкінің Хоум Кредитті сатып алуының себептері біршама басқаша. Бұл Home Credit Bank бас компаниясының мәжбүрлі шешімі.
Бірақ Kaspi.kz-тің тең иесінің бұрынғы Жусанды сатып алуынан Чеботарев Қазақстанның банк секторының шоғырлану тенденциясын көреді.
Чеботаревтің айтуынша, Қазақстанда шағын банктер бірігіп, сатылып кетеді деп күтуге болады. Мұны олар үшін даму жолы деп атайды. Ал ол алдағы уақытта алғашқы ондыққа кіретін тағы бір банктің сатылатынын болжайды.",2025-07-26T13:03:54+05:00,2025-07-26T13:03:54+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/1753517696_kommentarij_pro_banki_kollazh_kopija-2.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1753517589_511197850_9762794317181069_4919846257471321334_n.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1753518020_487129859_10161481147778789_6775250607627848585_n.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/1753517696_kommentarij_pro_banki_kollazh_kopija-2.webp,
74bb1deefc897af41520c24f0d9aaa26,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Елімізде қытай тілін оқыта ма? Си Цзиньпинге Қазақстан не үшін қажет және АҚШ-қа бұл не себепті ұнамайды?,"Қытай Халық Республикасының төрағасы Си Цзиньпин Астанаға алғашқылардың бірі болып келіп, «Қытай — Орталық Азия» іскерлік кеңесінің екінші отырысына қатысты. Бұл оның 2025 жылдың басынан бері біздің",comments,https://kaz.orda.kz/elimizde-kytaj-tilin-okyta-ma-si-czinpinge-kazakstan-ne-yshin-kazhet-zhane-aksh-ka-bul-ne-sebepti-unamajdy-133329/,"Қытай Халық Республикасының төрағасы Си Цзиньпин Астанада өтіп жатқан «Орталық Азия – Қытай» атты іскерлік кеңестің екінші отырысына қатысты. Бұл оның 2025 жылдың басынан бері біздің елге жасаған үшінші ресми сапары. Orda.kz осы саммиттің астарында не жатқанын саралап көрді. Неге Қытай Қазақстанға ерекше мән беріп отыр? Жақын арада мектептерде қытай тілі оқытыла бастауы мүмкін бе? Тілшіміз осы сұрақтарға жауап іздеп көрді.
Соңғы уақытта Қазақстан халықаралық саяси кездесулер өтетін алаңға айналып келеді. Жуырда ғана елге Италияның премьер-министрі Джорджа Мелони келіп қайтты. Былтыр Германия канцлері Олаф Шольц ресми сапармен келген еді.
Тағы бір қызық жайт — Қазақстан мен АҚШ арасындағы жоғары деңгейдегі кездесулер көбіне біздің аумақта емес, өзге елде өтеді. Мәселен, саммитке дейін АҚШ-тың мемлекеттік хатшысы Марко Рубио Қазақстанның сыртқы істер министрімен Вашингтонда кездесті. Құрама Штаттарды Қазақстанның ресурстарына қолжетімділік пен әріптестік мәселелері қызықтырғаны анық. Дегенмен әңгіме тек сол жайлы ғана емес, басқа да саяси тақырыптарда өрбуі мүмкін.
Қытай Орталық Азиядағы ықпалын арттырған соң, АҚШ-пен экономикалық қатынасы үзіліп қалуы мүмкін. Бәлкім Қытай төрағасы осы өзгеше жағдайға дайындалып жатуы мүмкін.
Орталық Азия елдерінің ішінде Қазақстанның Қытай мен АҚШ үшін айырықша мәнге ие екені байқалады.
Алдағы іскерлік кеңестен сенсациялық мәлімдеме күтуге бола ма, әлде бәрі ресми хаттама шеңберінде ғана айтыла ма? Бұл жайлы сарапшы:
Алайда мұндай кездесулер Қазақстанның Қытайды қалай қабылдайтынына сөзсіз әсер етеді.
Қытай Қазақстан экономикасында елеулі орынға ие. Дипломаттың айтуынша, қазіргі уақытта LRT жобасын қытайлық серіктестер аяқтап жатыр. Сондай-ақ Қазақстан мұнайының бір бөлігі Қытайдың қолында. Осы жайттар Қытайдың Қазақстанға деген мүддесін көрсетеді. Қазақстан да мұндай әріптестікті пайдалы санайды. Дегенмен, таяқтың екі ұшы болатыны секілді, бір жағы Қытайдың ықпалының артатынын ұмытпау керек.
Қазақстан бірнеше АЭС салу үшін қытайлық CNNC компаниясын таңдады. Алғашқы атом электр станциясын «Росатом» салады. Бірақ одан кейінгі жобаларды негізінен Қытай жүзеге асырады.
Ресей мен Қытай – АЭС құрылысында сөзсіз көшбасшы бола алған елдер. Ал алғашқы жобаның Ресейге берілуі тарихи тығыз байланыстар мен ұзын шекараға, құрылыс материалдарын жеткізудегі жеңілдіктерге және орысша көбі білген соң, тілдескенде кедергінің болмауына байланысты болуы мүмкін.
Бүгін Астанада Си Цзиньпин мен Қасым-Жомарт Тоқаев Орталық Азия елдері басшыларымен кездесу өткізді.
Екінші «Орталық Азия – Қытай» саммитінде ҚХР Төрағасы Си Цзиньпин, Қырғызстан Президенті Садыр Жапаров, Тәжікстан Президенті Эмомали Рахмон, Түрікменстан Президенті Сердар Бердімұхамедов және Өзбекстан Президенті Шавкат Мирзиёев сөз сөйледі.
Автор: Александра Мохирева",2025-06-18T08:30:42+05:00,2025-06-18T08:30:42+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/1750170525_tokaev_si_tramp_klzh.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1750171687_photo_2025-06-17-16_07_53.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1750172198_photo_2025-06-17-16_07_30.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1750172533_photo_2025-06-17-16_07_43.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1750172690_photo_2025-06-17-16_07_25.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1750172729_photo_2025-06-17-16_07_57.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/1750170525_tokaev_si_tramp_klzh.webp,
b35a8bdc918b51fbd1669d8e9bbc34b4,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Елімізде жұмыссыздық бойынша жәрдемақы бар ма?,"Қазақстанда «жұмыссыздық бойынша жәрдемақы» деген ұғым жоқ, бірақ әлеуметтік төлемдер бар. Адам ресурстарын дамыту орталығының президенті Дәулет Арғандықов осы екі ұғымның ерекшелігін түсіндірді, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/elimizde-zhumyssyzdyk-bojynsha-zhardemaky-bar-ma-128158/,"Қазақстанда «жұмыссыздық бойынша жәрдемақы» деген ұғым жоқ, бірақ әлеуметтік төлемдер бар. Адам ресурстарын дамыту орталығының президенті Дәулет Арғандықов осы екі ұғымның айрмашылығын түсіндірді, деп хабарлайды Orda.kz.
Жұмыссыз азаматтың алатын әлеуметтік төлемдері жұмысынан айырылғанына байланысты мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорынан төленеді. Көбінесе адамдар бұндай төлемдерді ала отырып, бейресми жұмыс істей алады.
Әлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатысушылар үшін Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорынан төлем қарастырылған. Яғни, жұмыс беруші жұмыс істейтін азаматтар үшін әлеуметтік сақтандыру қорына аударым жасаған. Содан кейін жоғалған табыстың 40% дейін осы ақшадан төленеді. Бірақ тек алты айға дейін. Ал табысы төменгі күнкөріс деңгейінен аз азаматтарға АӘК беріледі.",2024-11-02T11:08:06+05:00,2024-11-02T11:08:06+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/zhumyssyzdyk.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/zhumyssyzdyk.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/zhumyssyzdyk.webp,
dfb90f02b40dfd4d71c75b7b47d4b198,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Еліміздегі көліктердің жартысынан көбі несиеге алынған,2025 жылдың алғашқы жартыжылдығында Қазақстанда несиеге алынған көліктердің үлесі 36 пайыздан 59 пайызға дейін өскенін Orda.kz хабарлайды.,comments,https://kaz.orda.kz/elimizdegi-kolikterdin-zhartysynan-kobi-nesiege-alyngan-134624/,"2025 жылдың алғашқы жартыжылдығында Қазақстанда несиеге алынған көліктердің үлесі 36 пайыздан 59 пайызға дейін өскенін Orda.kz хабарлайды.
Қазақстан қаржыгерлер қауымдастығының шолуына сәйкес, қаңтар-маусым аралығында автонесиелеу басқа несие түрлерімен салыстырғанда ең жылдам өскен. Банктердің жалпы несие қоржынындағы автонесиелердің үлесі 15,4 пайызға жеткен.
Қазақстандықтар көлік алу үшін жиі несие рәсімдейтін болған. Бұған автосалондардың маркетингтік науқандары, жеңілдік бағдарламалары, несие рәсімдеудегі цифрландыру үдерісінің жеделдеуі және қарыз жүктемесі коэффициентін есептеудің ерекше тәртібі әсер еткен.
Алты ай ішінде Қазақстан банктері 1,2 трлн теңгеге автонесие берген. Жеке тұлғаларға берілген жаңа несиелер ішіндегі олардың үлесі 13,2 пайыз болған. Осы кезеңде автонесиенің орташа пайыздық мөлшерлемесі 14,6 пайыздан 15,8 пайызға дейін өскен. Несие сомасының орташа мөлшері 6,3 млн теңгеден 6,7 млн теңгеге дейін артқан. Несие мақұлданған өтінімдердің үлесі 17,6 пайызға жеткен.
Тұрғындар көбіне 5 миллионнан 20 миллион теңгеге дейінгі көліктерді несиеге алады. Сарапшылар автонесиелерге деген жоғары сұраныс сақталады деп болжайды, бірақ несие мөлшерлемесі нақты банкке байланысты.
2025 жылдың 1 қаңтарынан бастап онлайн шағын несие алуға өтініш берген кезде  биометриялық сәйкестендіруді де, электрондық цифрлық қолтаңбаны да (ЭЦҚ) міндетті түрде бір мезгілде қолдану енгізілді.
Бұған дейін біз Қазақстан Республикасы Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі қазақстандықтар несие бойынша төлемді уақытында төлей алмаған жағдайда қандай қадамдар жасайтынын жазғанбыз.
Ұлттық банк жариялаған есепте  2023 жылы жеке азаматтарға, бизнеске берілген несие 34,6 трлн теңге болған. Жақында Шымкентте 280 миллион теңгеге үй мен көлік алған тағы бір зергерлік қаржы пирамидасы әшкереленді.",2025-08-30T16:02:48+05:00,2025-08-30T16:02:48+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/2022_04_25_crop-53_11_1355x2160_avtokredit-24-04.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/2022_04_25_crop-53_11_1355x2160_avtokredit-24-04.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/2022_04_25_crop-53_11_1355x2160_avtokredit-24-04.webp,
a799a3ff9187830db48b3af4394c380b,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Еліміздегі сары түсті автонөмірлер жойылады:  шетелдіктер отандық тасымалдаушыларға арналған жеңілдіктер мен квоталарды пайдаланып келген,"Қазақстанда сары түсті автокөлік нөмірлерін алып тастау қарастырылатын болады, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/elimizdegi-sary-tysti-avtonomirler-zhojylady-sheteldikter-otandyk-tasymaldaushylarga-arnalgan-zhenildikter-men-kvotalardy-pajdalanyp-kelgen-133536/,"Қазақстанда сары түсті автокөлік нөмірлерін алып тастау қарастырылатын болады, деп хабарлайды Orda.kz.
Үкімет басшысының түсіндіруінше, «Автомобиль көлігі туралы» заңға сәйкес, аталған саладағы мемлекеттік реттеудің негізгі міндеттері – нарыққа тең қолжетімділікті қамтамасыз ету, бәсекелестік ортаны дамыту, экономика мен халықтың сапалы және қолжетімді көлік қызметтеріне деген қажеттілігін қанағаттандыру.
Оның айтуынша, Кәсіпкерлік кодекске сәйкес, Қазақстанда тіркелген барлық заңды тұлғалар құрылтайшылар құрамына қарамастан кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыруда тең құқықтар мен мүмкіндіктерге ие.
Бектеневтің айтуынша, Қазақстанда тіркелген 3558 тасымалдаушының ішінен 145 заңды тұлғаның құрылтайшылары арасында шетел азаматтары бар.
Оның пікірінше, Қазақстан аумағында тіркелген, шетелдік инвесторлар қатысатын кәсіпорындарға шектеу қою олардың көршілес елдерге қоныс аударуына әкелуі мүмкін.
Сондай-ақ, ол халықаралық автотасымал нарығын дамыту адал бәсекелестікті, рәсімдердің ашықтығын және елдің транзиттік-логистикалық әлеуетін тиімді пайдалануды қамтамасыз ету тұрғысынан жалғасатынын айтты.
Бұған дейін депутаттар Қазақстанның орталық географиялық орналасуы оны халықаралық транзиттік тасымал үшін стратегиялық маңызды етеді деп атап өткен болатын. Соңғы жылдары бұл нарықтағы қазақстандық компаниялардың үлесі 30%-дан 51%-ға дейін өскен.
Алайда мәжілісмендердің пікірінше, 2022 жылдан бастап шетелдік көлік компаниялары елде жаппай тіркеліп, отандық тасымалдаушыларға арналған жеңілдіктер мен квоталарға қол жеткізіп жатыр. Бұл компаниялар шетелдік капиталды, персоналды және автопаркті пайдаланса да, үкіметтік жеңілдіктерді иеленіп, қазақстандық кәсіпкерлерді нарықтан ығыстырып жатыр.
Олардың үлесі 25%-дан төмен түсіп кеткен. Депутаттар мұндай компаниялардың қызметін шұғыл тексеруді, реттеуді қатаңдатуды және ұлттық мүдделені қорғауды талап етті.",2025-06-29T18:00:28+05:00,2025-06-29T18:00:28+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/zheltye-inostrannye-nomera.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/zheltye-inostrannye-nomera.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/zheltye-inostrannye-nomera.webp,
759ea71160f8072ba64a4f8cce7fd4c1,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Еліміздің фермерлеріне 2025 жылдан бастап субсидия берілмейді,Премьер-министрдің орынбасары Серік Жұманғарин келесі жылы ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілерге қаржылық субсидия беру тоқтағанын айтты. Ол жылдық 5 пайыздық несиеге ауыстырылады..,comments,https://kaz.orda.kz/elimizdin-fermerlerine-2025-zhyldan-bastap-subsidija-berilmejdi-128664/,"Премьер-министрдің орынбасары Серік Жұманғарин келесі жылы ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілерге қаржылық субсидия беру тоқтағанын айтты. Оның орнына 5 пайыздық несие беріледі. Диқандар субсидия орнына әкімдіктердің аударымдары арқылы көмекке сенетін болады.
Ол биылғы жылы субсидиялауға бюджеттен 1 миллиард доллар бөлінгенін баса айтты.
Сонымен қатар, министр астықтың шіріп кетуі мен элеваторларда кезектің туындауы қоғам үшін жиі және ауыр жағдай екенін, бірақ оларды шешуге болатынын атап өтті.
Сондай-ақ Серік Жұманғарин жаңа элеваторлар салу қажеттілігіне тоқталып, Қазақстанда 30 миллион тонна астық сақтайтын орын бар екенін, барлық шаруа қожалықтары өз өнімдерін сақтау үшін элеваторларды пайдаланбайтынын айтты.
Вице-премьер Үкіметтің Азық-түлік корпорациясына қолдау көрсету мәселесін талқылауға дайындалып жатқанын атап өтті.",2024-11-24T17:12:01+05:00,2024-11-24T17:12:01+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/12ec26524292028f128ddbf20a68ce7a_original_367294.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/12ec26524292028f128ddbf20a68ce7a_original_367294.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/12ec26524292028f128ddbf20a68ce7a_original_367294.webp,
c6d32e0f680a6cd9cc7d3fc22b35f22a,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Ер адамның жыныс мүшесін ұстау сауап»: Азаматша медреседегі ұстаз жайлы сұмдық оқиғаны айтты,"Хиджабын шешіп, дінге қатысты батыл көзқарасын ашық айтып жүрген Фатима Байбақты бір сұхбатында медреседегі сұмдық жағдайды айтты. Оның айтуынша, медреседе 70-жастағы ер адам «ер адамның жыныс",comments,https://kaz.orda.kz/er-adamnyn-zhynys-myshesin-ustau-sauap-azamatsha-medresedegi-ustaz-zhajly-sumdyk-okigany-ajtty-136479/,"Хиджабын шешіп, дінге қатысты батыл көзқарасын ашық айтып жүрген Фатима Байбақты бір сұхбатында медреседегі сұмдық жағдайды айтты. Оның айтуынша, медреседе 70-жастағы ер адам «ер адамның жыныс мүшесін ұстау сауап екенін» айтқан. Сонымен қатар ол медреседе тоқал болуды құптап, қыздарды жақсы әйел болуға, мойынсұнуға үйрететінін де айтты, деп хабарлайды Orda.kz.
Фатима Байбақты өзінің діни отбасында дүниеге келгенін, солардың қысымымен хиджаб кигенін., қазіргі көзқарасына отбасының қарсы екенін ашық айтып берді. Күйеуінің осы көзқарасына бола қол көтергенін, содан маңдайы жарылғанын да баяндап берді. Ол жол бойы күйеуінің түрлі манипуляция жасап, полицияға арыз жазбауға көндіргенін, бір жағы 9 баласы болған соң, аурухана келгенде «өзім құладым» деп айтқанын да жасырмады.
Оның сөзінше, медреседегі 70 жастан асқан, сабақ беретін «ұстаз» оған ер адамның жыныс мүшесін ұстау сауап екенін айтқан.
Фатима «ұстаз» болған ер адамның сондай сыйлы азамат екенін, қасындағы қыздар сол кезде оның айтқанына сенбегенін де атап өтті.
Ол 4 сынып қана оқып, 12 жасынан бастап хиджаб киген. Ал медресеге оқуға келгенде тек арғы дүние жайлы айтылғанын, тозақпен қорқытып, түрлі дәрістер оқытылғанын айтты. Алайда сұхбатында ол қай қаладағы медресе екенін ашып айтпады.
Еске сала кетсек, биыл сәуір айында Ақтауда хиджаб киген қызды зорламақ болған жігіт ұсталып, халық оның «жазасын» берген еді.",2025-12-09T14:27:52+05:00,2025-12-09T14:27:52+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/f5e71abf-75bb-4301-9a53-c273db079975.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/f5e71abf-75bb-4301-9a53-c273db079975.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/f5e71abf-75bb-4301-9a53-c273db079975.webp,
518badc4b00d9edda2049082b58a8b4a,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,ERG сатыла ма? Миллиардер Ибрагимов активтер үшін талас-тартыс барын меңзеді,"Компанияның негізін қалаушылардың бірі Александр Машкевичтің қайтыс болуынан кейін акционерлер арасында дау туып, бұл мәселе бірнеше рет БАҚ-та жарияланды. Кейін бұл дау активтерді басқару құқығы",comments,https://kaz.orda.kz/erg-satyla-ma-milliarder-ibragimov-aktivter-yshin-talas-tartys-baryn-menzedi-136023/,"Компанияның негізін қалаушылардың бірі Александр Машкевич қайтыс болғаннан кейін акционерлер арасында дау туып, бұл мәселе бірнеше рет БАҚ-та жарияланды. Кейін бұл дау активтерді басқару құқығы үшін  күреске ұласты. Шухрат Ибрагимов акционерлер арасындағы даулар туралы айтып, компания активтерін сату жайлы қауесеттерге қатысты жауап берді, деп хабарлайды Orda.kz.
Қыркүйек айында миллиардер Шухрат Ибрагимов ERG-тің басқа акционерлеріне қарсы сотты жеңіп шықты. Алматыдағы экономикалық сот компанияның үшінші бөлігін иеленетін акционер Патох Шодиевтің талап арызын толықтай қанағаттандырмады . Сот шешімі бойынша компания 2025 жылғы 2 маусым және 30 шілдеде директорлар кеңесінің қабылдаған қаулыларын орындауға міндетті болып саналды. Сонымен қатар, «Еуразиялық банк» үшін жаңа директорлар кеңесін қалыптастыру заңды деп танылды.
Бұл корпоративтік дауға үш ірі тұлға қатысқан: 72 жастағы Патох Шодиев, оның қызы Муниса Шодиева және Шухрат Ибрагимов. Соттағы жеңіс Ибрагимовтің позициясын күшейтіп, оның қаржылық империядағы ықпалы мен бәсінің жоғары екенін көрсетті.
Интернетте түрлі қауесет тарады. АҚШ-тан келген белгісіз инвестор, акцияларды сату жөніндегі келіссөздер және т.б. Бірақ ERG басшысы Шухрат Ибрагимов активтерді сатып алу туралы сұраққа қысқа әрі салмақты: «Уақыт көрсетеді» деп жауап берді. Бұл сөз, бір жағынан, процестің жүріп жатқанын, бірақ барлық ақпарат жария етілмейтінін меңзейді.
Ибрагимов былай деді:
Активтерді сату жөніндегі қауесеттерге қатысты Ибрагимов былай деді:
Кәсіпкер алғаш рет акционерлер арасындағы ішкі дау туралы айтты. Патох Шодиев пен оның қызы Мунисаның да осы дауға қатысы бар.
Оның сөзінің жаны бар. Расымен соңғы жылдары ERG Қазақстанға салынған инвестициясын 40%-ға арттырды.
Жаңа ірі жобалар қатарында:
ERG мен оның активтерін сату жоспарланып отырған жоқ. Ибрагимов компанияны дамытуға бел буып отыр. Оның «уақыт көрсетеді» деген сөзі ERG империясын алғысы келгендерді қызықтыру үшін айтылған сөз секілді.
Бұған дейін Eurasian Resources Group Шухрат Ибрагимовтің басшылығымен швейцариялық Mercuria Energy Group-пен үш жылдық келісімге отырған. Келісім бойынша, Африкадағы ERG активтерін дамыту үшін 100 млн долларға дейін инвестиция тарту көзделген. Қаржы өндіріс қуатын арттыруға және жаңа жобаларды іске қосуға бағытталады.
Автор: Алина Пак",2025-11-12T16:01:09+05:00,2025-11-12T16:01:09+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1762945118_kompani-erg-kopija.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1762945118_kompani-erg-kopija.webp,
894926f94c7f707675c65bef7a2934f3,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Есірткі курьерлеріне жаза жеңілдейді: бұл полицейлер жұмысына және сот үкімдеріне қалай әсер етеді?,Есірткі қылмысы үшін сотталған адамдар жаңа түзетулер туралы не ойлайды және олар құқық қорғау органдары жұмысын қалай бағалайтыны туралы Orda.kz тарқатады. .,comments,https://kaz.orda.kz/esirtki-kurerlerine-zhaza-zhenildejdi-bul-policejler-zhumysyna-zhane-sot-ykimderine-kalaj-aser-etedi-129389/,"Есірткі қылмысы үшін сотталған адамдар жаңа түзетулер туралы не ойлайды және олар құқық қорғау органдары жұмысын қалай бағалайтыны туралы Orda.kz тарқатады.
2024 жылғы 19 желтоқсанда Сенат депутаттары пленарлық отырыста есірткі, психотроптық заттар мен оларға ұқсас заттардың заңсыз айналымына қарсы іс-қимыл мәселелері бойынша заңнамаға түзетулерді мақұлдады. Бұдан былай қатардағы курьерлер мен есірткі бизнесін ұйымдастырушылар үшін жаза сараланатын болады: біріншісіне жеңілдетіліп, екіншісіне қатаңдатылады.
Естеріңізге сала кетейік, соңғы уақытқа дейін есірткі нарығының ойыншыларында нақты жіктелу болған жоқ: соттар аз мөлшерде есірткі сатқан кезде ұсталған курьерлерге де, олардың мефедронды немесе экстазиді ірі партиялармен әкеткен рекрутингтік кураторлары мен есірткі зертханаларының иелеріне де бірдей мерзім берді.
2025 жылдан бастап бәрі өзгеруі керек, өйткені түзетулер ҚР ҚК-нің кінәлілер жиі сотталатын 297-бабына қатысты. Егер бұрын курьерлер есірткі тасымалдап, сақтағанны үшін 10 жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасын алған болса, қазір оларға 8 жылға дейін бас бостандығынан айыру қарастырылады. Ірі партияны өткізу үшін бұрынғы 15 жылдың орнына 12 жыл түрмеде отыру мерзімі белгіленеді.
Алайда, жаза жеңілдеді деп қуанудың қажеті жоқ, өйткені мүлікті тәркілеу түрінде қосымша жаза енгізілді. Бұл ҚР ҚК 297-бабының барлық бөліктеріне қатысты. Егер бұрын сотталушының мүлкі сотта оның Қылмыстық жолмен сатып алынғандығы дәлелденсе ғана алынуы мүмкін болса, қазір ол автоматты түрде алынады.
Orda.kz журналистері тұтқындармен сөйлесіп, 2025 жылы ""есірткі сатушылардың"" колониялардан жаппай шартты түрде мерзімінен бұрын босатылуын күту керек пе деп,  жаңа түзетулер полицейлердің жұмысына қалай әсер ететінін сұрады.
Біздің алғашқы сұхбаттасушымыз Оспан болды. Ол 2021 жылдан бастап кептірілген марихуананың үлкен партиясын сатқаны үшін қатаң режимдегі колонияда жазасын өтеп келеді. Сотталған кінәні мойындамайды, ол өз ісін ойдан шығарылған деп атайды. Сот тағайындаған 11 жылдың Оспан төрт жылын өтеді. Оның өтініші бойынша біз оның тегін және жазасын өтеу орнын атамаймыз.
Сіз жаңа заң жобасына ризасыз ба?
Сіз сотқа өтініш беруді қашан жоспарлап отырсыз және сіз бұдан не күтесіз?
— Мен 2025 жылдың наурыз айында сотқа жүгінетін шығармын, өйткені жаңа заң күшіне енуі үшін 60 күн күту керек. Мен ҚР ҚК 6 — бабының 2-бөлігі - ""қылмыстық заңның кері күші"" тәртібімен өтініш беремін. Онда ""егер жаңа қылмыстық заң адам жазасын өтеп жатқан әрекеттердің жазалануын жеңілдетсе, онда тағайындалған жаза жаңадан шығарылған қылмыстық заңның санкциясы шегінде қысқартылуға жатады"" деген норма нақты жазылған. Сот алдымен менің жазамды қысқартуы керек, содан кейін мені шартты түрде мерзімінен бұрын босату немесе қалған мерзімін өтеу үшін жеңілдетілген колонияға ауыстыру туралы шешім қабылдауы керек.
297-ші бабтың ескі және жаңа редакциясында сізге не ұнамайды? Сіздің ойыңызша, заң шығарушылар нені қарастырмаған?
— «Сату мақсатында сақтау, тасымалдау немесе жөнелту» тұжырымдамасының белгісіздігі — бұл мені қанағаттандырмайды. Сату-бұл ҚІЖК-нің 113-бабына сәйкес міндетті түрде дәлелдеуге жататын нақты әрекет. Іс жүзінде, құқық қорғау органдарының қайсысы болса да, күдіктінің кінәсін дәлелдеуге  алаңдамайды. Полицейлер, комитет өкілдері, прокурорлар мен судьялар қандай да бір себептермен, егер адам үйінде есірткі сақтаған болса, онда ол оларды сатуға дайындалып жатыр деп санайды. Басқа жол жоқ, сондықтан біз көбінесе біреудің ой мен болжамы үшін сотталамыз. Сократ айтқан: «егер олар ой үшін соттаса, мен ең үлкен қылмыскер болар едім!» Ежелгі Рим құқығы оған ешкім өз ойы үшін жаза алмайды деп сендіреді.
Шын мәнінде, еліміздегі құқық та осы қағидатқа негізделген. Бізде кінәсі дәлелденген қылмыс үшін ғана сотталуда.
-О, Сіз қатты қателесесіз! Бізде біреудің болжамы үшін сотталуда және бұл қатыгез тәжірибе ҚР Қылмыстық кодексінің жаңа редакциясы күшіне енген 2014 жылдан бері жалғасып келеді. Содан кейін құқық қорғау органдары 297-ші бабқа қажетті өзгерістерді өз қолдарын босатып, айыптауларды ыстық нан сияқты тарату үшін, тіпті одан пайда табу үшін алдын-ала ойластырды. Заң шығарушылардың ешқайсысы бұл түзетулер ҚР Конституциясының 77-бабының 3-бөлігіне тікелей қайшы келетіндігіне ұялған жоқ. Ал ол жерде, «ешкім өзінің кінәсіздігін дәлелдеуге міндетті емес» және «күдіктінің, айыпталушының немесе сотталушының кінәсіне деген күмән олардың пайдасына түсіндіріледі». Есірткінің заңсыз айналымына байланысты қылмыстық істерді тергеу кезінде құқық қорғау органдары заң нормаларын өз жолымен түсіндірді. Прокурорлар мен судьялар оларды қолдады, сондықтан күдіктілерге адвокаттармен бірге сотта күресу өте қиын болды.
Сіз «заң не дейді: ол қайда бұрылса, сонда шықты» деген сөзді айтып отырсыз ба?
- Өте дұрыс. Құқық қорғау органдары есірткі ұстаған күдіктілерге айып тағудың әртүрлі баптарын аса үлкен мөлшерде қолданды. Олардың біреулері ҚР ҚК-нің 296-бабы бойынша есірткіні өткізу мақсатынсыз сатып алғаны, сақтағаны және тасымалдағаны үшін қылмыстық жауапкершілікке тартылды, содан кейін олар 200 АЕК мөлшерінде айыппұлмен аяқталды. Ал басқаларын ҚР ҚК-нің 297-бабы бойынша тарату үшін жауапкершілікке тартқан, ал сот соңғыларын нақты мерзімге соттаған. Неліктен әртүрлі шешім қабылданды, менің ойымша, болжау қиын емес. Қалай болғанда да, құқық қорғау органдары олжасыз қалмады: біреудің материалдық пайдасы болды, ал біреудің жақсы қызметтік көрсеткіштері болды.
Көптеген сотталған есірткі сатушылар құқық қорғау органдарының арандатушылықтарының құрбаны болды деп мәлімдейді. Оларды героин немесе экстази сатып алуға алдап көндіріп немесе есірткіні байқатпай салып жіберіп, содан кейін өздері айыптау куәгері мәртебесінде іс бойынша жүрді. Сіздің ойыңызша, жаңа түзетулер енгізілгенде, мұндай алмастырулар аз бола ма?
— Менің ойымша, мұндай арандатулар аз болмайды, өйткені құқық қорғау органдары есірткі қылмыстарын ашу статистикасын арттыру үшін күрестің кез келген тәсілін қолданады. Егер сіз байқасаңыз, сотталғандардың негізгі бөлігі — бұл есірткі бизнесімен күрес органдарының жұмыс көрінісін жасау үшін шығын материалы. Бұл бизнеспен айналысатындар-бұл органдардың өздері, яғни ""байланыста"" жүрген ерікті көмекшілер. Олардың көпшілігі нашақорлар, олар негізінен ірі есірткі партияларын сатумен айналысады және басқаларды көрсеткіш үшін сатып жібереді.
Сіздің ойыңызша арандатушылықпен және ойда жоқта сатып жіберумен қалай күресуге болады?
- Заңның кейбір ережелерін, атап айтқанда ҚІЖК өзгерту қажет. Алдымен сіз тергеумен айналысуыңыз керек, әйтпесе бізде есірткі істерін комитеттер де, полицейлер де тексереді. Егер ІІМ-де есірткі бизнесіне қарсы күрес жөніндегі комитет болса, неге ҰҚК-ге осындай функция беру керек? Комитет өздерінің тікелей міндеттерімен айналыссын — террористерді, экстремистерді және тыңшыларды ұстасын!
Оспан, сіздің қылмыстық ісіңізді ҰҚКД қызметкерлері зерттеді, сондықтан сіз оларға тіс қайрап отырған жоқсыз ба?
- Жоқ, олай емес. Мен мұнда немқұрайлы комитеттер ойлап тапқан іс бойынша жалғыз отырған жоқпын, ондай адамдар жеткілікті. Біз бәріміз арандатушылықтың құрбаны болдық. Біздің қиыншылығымыз-соттар айыптау жағын қабылдайды, сондықтан біз ештеңе істей алмадық. Жалпы, есірткі бизнесімен күресу үлкен ақша саласы екенін түсіну керек. Ол шын мәнінде есірткі синдикаттарына қарсы тұратын адал, әдепті құқық қорғаушыларды ғана емес, сонымен қатар таза емес қызметшілерді де тартады. Сол комитеттер ІІМ-нің есірткі бизнесіне қарсы күрес жөніндегі аумақтық бөлімшелерінің қызметкерлерін анда-санда сыбайлас жемқорлықпен ұстайды. Ал олардың өздерін бұндай әрекет үшін отырғызу туралы айтпағанда, оларды заң бұзу әрекетімен ұстау өте қиын.
Біздің елдегі марихуананы заңдастыру туралы дауларда өз уақытында көп найзаның ұшы сынған. 2020 жылы кептірілген марихуананың үлкен партиясын сақтағаныңызға қарағанда, Сіз, әрине, оның жақтаушысысыз.
- Мен сіздің сарказмыңызды түсіндім, жалғастырмасаңыз болады. 2020 жылдың 2 желтоқсанында БҰҰ 1961 жылғы ""Есірткі туралы бірыңғай конвенция"" тізімінен марихуананы алып тастады. Қазақстан бұл Конвенцияға 1998 жылы қол қойды, демек, оның ережелерін қатаң сақтау керек. Алайда, біздің елде марихуана әлі күнге дейін қауіпті есірткілер тізімінен шығарылған жоқ, сондықтан ол үшін нақты жаза тағайындалады. Менің ойымша, біз марихуана ресми түрде қылмыссыздандырылған және заңдастырылған әлем елдерінен үлгі алуымыз керек еді. Бұл бізде қарасора өндірісінің бүкіл саласын, соның ішінде дәрі-дәрмектерді, материалдарды, маталарды және қағаздарды жасауға мүмкіндік береді. Қарасора қағазын өндіру ағаштан 400 есе арзан екенін білесіз бе? Неліктен біз экологиялық таза және арзан өндіріс әдісіне ауыспаймыз?
Біздің екінші сұхбаттасушымыз Алматы облысы ҚАЖД № 57 мекемесінің сотталушысы Андрей Усиков болды. Біз оның 2018 жылы экстази сату туралы даулы қылмыстық ісі туралы және оның Заречныйдағы жалпы режим колониясында болған кезде құқық қорғау блогындағы озбырлық пен сыбайлас жемқорлықпен қалай күрескені туралы жазған болатынбыз. Бірінші спикерден айырмашылығы, Андрей ашық сөйлесуге келісті.
Сізге жаңа заңда не ұнады?
- Маған алғаш рет есірткі бизнесіндегі рөлдерді ақылға қонымды саралау туралы шешім қабылданғаны ұнады. Бұл бірнеше шарттарды сақтай отырып, Қазақстандағы есірткі қылмысына қарсы күреске оң әсер етуі мүмкін. Олардың бірін ІІМ басшылығы түсінуі керек: полицейлердің есірткі қылмыстарын ашуының артуы олардың есірткі бизнесіне қарсы нәтижелі жұмысының көрсеткіші емес. Өзіңіз бағалаңыз: 2023 жылы Қазақстанда барлығы 2635 есірткі қылмысы анықталды. 2024 жылдың наурызына қарай бұл көрсеткіш 2000 қылмыстан асып түсті. Егер сіз бұл полицейлердің сәтті жұмысы туралы айтады деп ойласаңыз, онда сіз қателесесіз. Керісінше, бұл Қазақстанда есірткі бизнесі құқық қорғау органдарының онымен күресуге қарағанда әлдеқайда жылдам дамып келе жатқанын көрсетеді.
Есірткі қылмыстарына қарсы іс-қимыл бөлімдері жедел қызметкерлері жұмысының тиімділігі туралы қашан айтуға болады?
- Қылмыстар саны азайып, есірткі айналымына тартылған халықтың үлесі азайған кезде. Есірткі бизнесіне қарсы іс-қимыл бөлімшелері жедел қызметкерлерінің жұмысын объективті бағалау үшін олардың жұмысының тиімділігін анықтаудың негізгі индикаторларын енгізу қажет. Олар қарапайым курьерлер мен сатушыларды емес, ұйымдастырушылар мен өндірушілерді іздеуге ынталандырылуы керек. Тек осы жағдайда тергеу озбырлығы, есірткі салып кету және айыптаудың дәлелді базасын бұрмалау тоқтатылады.
Неліктен біздің құқық қорғау органдары колумбиялық есірткі бизнесінің иесі Пабло Эскобар сияқты ірі есірткі синдикаттарының жетекшілерін ұстай алмады деп ойлайсыз?
— Менің ойымша, басты мәселе есірткі бизнесіне қарсы күрес басқармасы қызметкерлері көбінесе есірткіні ұйымдастырушылар мен өндірушілерден гөрі кездейсоқ курьерлерді ұстайды. Тәжірибе көрсеткендей, олар статистика үшін жазықсыз адамдарды 297-бабына сәйкес тергеді, ал өздерінің үлкен есірткі сатушыларын қылмыстық жауапкершіліктен жалтаруға мүмкіндік берді.
Мүмкін, кейбір жоғары лауазымды офицерлер есірткі барондарына өздері қолдау берген шығар, сондықтан олар ұзақ уақыт бойы қолы жетпей отыр ма?
- Сізбен келісемін. Мысалы, Алматы қаласы полиция департаментінің есірткі қылмысына қарсы іс-қимыл басқармасының бұрынғы бастығы подполковник Д. - ның жақында болған жанжалды ұсталуын алайық, менің білуімше, ол есірткі зертханаларында синтетикалық есірткі өндіруге көмектескен деген күдікке ілінді. Подполковник есірткі қылмысымен күресу кезінде қанша тағдырды құртуы мүмкін екенін елестетіп көріңізші? Жұмыс істеген жылдары оның қарамағындағылар бірнеше рет есірткі зертханалары мен сату тізбектерінің ізіне түскен шығар, бірақ оларды әрдайым бастық бұрып жіберіп отырған. Тек біздің қылмыстық-атқару мекемесінде Д. - ның көмегінмен сотталған бірнеше адам бар, олардың барлығы ұзақ жазасын өтейді және өздеріне есірткіні салып кеткенін айтады. Олардың кейбіреулері үшін тіпті рұқсат етілмеген тергеу әдістері де қолданылды.
Андрей, сіз тергеудің заңсыз әдістерінің кем дегенде бір құрбанының тегі мен атын ашық айта аласыз ба?
- Әрине. ҚР ҚК 297-бабы бойынша сотталған Максим Кайханиди айта аламын. Ол жақында біздің мекемеден азаптау фактісі бойынша және қылмыстық іс бойынша дәлелдемелерді бұрмалау фактісі бойынша тергеу шараларын жүргізу үшін шығарылды. Егер оның батыр әйелі Татьяна болмаса, онда Алматы қалалық прокуратурасы оның бірінші басшысы бастаған Серік Кәріпбеков, прокурорлық ден қою актілеріне негіз таба алмас еді.
Сотталғанның әйелінің шағымдарына Бас прокуратура қала прокурорының әрекетсіздігіне реакция жасады ма?
-Иә, оның шағымына ғана емес. Соңғы бірнеше айда Бас прокуратура Кәрәпбековтің жаңадан ашылған мән-жайлар бойынша қылмыстық істерді қараудан бас тартқан екі қаулысының күшін жойды. Олардың бірі - Максим Кайханидидің ісі, екіншісі — менің жақын досым Михаил Островский, ол да бізбен бірге жазасын өтеп жатыр. Бас прокуратураның жеке қауіпсіздік қызметінің орнында болсам, мен Кәрәпбековтің азаматтардың өтініштеріне бас тартуларын тексеріп, ұзақ уақыт аудит жүргізер едім. Осындай өтініштерді қарау кезінде сол подполковник Д. - ның мүдделері үшін нақты лоббизм болды деп күдіктенемін.
Есірткі салып кетіп қамалған лагерьде бірге отырғандардың қылмыстық істерін бұрмалауға мысалдар келтіре аласыз ба?
-Ешқандай проблема жоқ. Бұл сотталған ағайынды Далель мен Ескендір Мамаевтар. Олардың ісінде жедел-тергеу тобының жедел қызметкерлерінің бірі түсірген бейнежазба бар, онда подполковник Д. - ның тікелей басқаруымен оның қарамағындағылар Мамаевтардың көлігіне есірткі пакетін лақтырғаны анық көрінеді. Ағайындылар бұл туралы қала прокурорына жазды, бірақ түсініксіз себептермен қадағалау органының қызметкерлері бейнежазбаны объективті түрде зерттей алмады. Мен де Карипбеков мырзаға 2018 жылы менің ісімді жүргізген ҰҚКД қызметкерлерінің заңсыз әрекеттеріне шағымдармен жүгіндім. Өкінішке қарай, нәтиже жоқ: прокурор көмекшілерінің ешқайсысы мен көрсеткен дәлелдемелер базасын бұрмалау фактілерін тексеру үшін менің ісімнің материалдарын сұрауға да алаңдамады.
Ұсталғандардың барлығы дерлік қылмыс жасауға итермелеген күрделі өмірлік жағдайлар мен қаржылық мәселелерге сілтеме жасайды. Біздің қатал шындықты осы жағымен қалай қарауға болады?
- Бұл мәселені Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі басшылығына жолдаған дұрыс, өйткені ол қазақстандықтардың әл-ауқатына жауап береді. Жасыратыны жоқ, курьерлер негізінен ақшаға мұқтаж аз қамтылған отбасылардан шыққан адамдар. Өкінішке қарай, Еңбек министрлігінің шенеуніктері халықтың әлеуметтік осал топтарын шынымен тиімді әлеуметтік қолдау бағдарламаларын құруды және оларды ақылы еңбекпен қамтамасыз етуді үйрене алмайды.
Есірткі қылмысының алдын алу туралы не айтасыз? Өскелең ұрпақты қылмыстық әрекетке тартудан қалай қорғауға болады?
— Менің ойымша, біздің елімізде есірткіге қарсы сауатты насихат жүргізілмейді және бұл ҚР Білім Министрлігінің айқын кемшілігі. Осыған байланысты көптеген жігіттер мен қыздар есірткі курьеріне айналу арқылы жалдаушылардың айла-амалдарына оңай бой алдырады және ақырында ақысын бостандықпен төлейді. Мен мектептің оқу бағдарламасына есірткі қылмысының алдын алу бойынша сабақтарды енгізуді ұсынамын және сирек факультатив пәндермен шектелмеймін. Орта сынып оқушылары есірткі мен психотроптық препараттардың қандай қауіп төндіретінін, олардың таралуына қандай жауапкершілік жүктелетінін және оларды тарату мен сатумен айналысу ұсынылса, не істеу керектігін қол жетімді түсінікті тілде түсіндіруі керек. Жасөспірімдердің жаңа білімді қабылдау процесін жеңілдету үшін оларға қысқа тақырыптық бейнелерді көрсету керек. Егер сіз есірткі бизнесімен тек ІІМ немесе ҰҚК күштерімен күресетін болсаңыз, онда ештеңе шықпайтынын түсіну маңызды. Кешенді тәсіл қажет, ҚР Білім министрлігі мен ата-аналар дені сау жас ұрпақты тәрбиелеуге қатысуға міндетті.",2024-12-24T16:30:08+05:00,2024-12-24T16:30:08+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/kollazh-narkotiki-i-dknb.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/1735032666_foto-andreja-usikova.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/1735032666_foto-nadziratelja.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/1735032666_foto-zjekov.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/kollazh-narkotiki-i-dknb.webp,
6d2c270b86cb8e71593ae459a13869e9,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Фермерлер ақбөкендерді апатқа себепкер деп санайды: Экология министрлігі олардың саны реттелетінін мәлімдеді,Фермерлер сайгактарды апатқа себепкер деп санайды: Экология министрлігі олардың санын реттеу туралы мәлімдеді. Экология және табиғи ресурстар министрі Ерлан Нысанбаев Батыс Қазақстан облысының,comments,https://kaz.orda.kz/fermerler-akbokenderdi-apatka-sebepker-dep-sanajdy-jekologija-ministrligi-olardyn-sany-retteletinin-malimdedi-133518/,"Экология және табиғи ресурстар министрі Ерлан Нысанбаев Батыс Қазақстан облысының фермерлерімен кездесті. Олар ақбөкендердің кесірінен туындаған апатты жағдай туралы айтып берді, деп хабарлайды Orda.kz.
Батыс Қазақстан облысының шаруалары дабыл қағуда: ақбөкендер егістік алқаптарын таптап, мал жайылымсыз қалуда, жануарлар санының шектен тыс өсуі аграрлық қызметті тоқтату қаупін тудырып отыр. Диқандардың айтуынша, бұл — жай ғана табиғи құбылыс емес, бұл — жүйелі дағдарыс. Кейбір аудандарда тапталған өнім мен жайылымнан келген залал жүздеген миллион теңгеге жеткен. Фермерлер салған қаржысынан, мал азығынан, малдан және өңірдің азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету мүмкіндігінен айырылуда.
ECO Club ЖШС директоры Бекжан Сабанов бұл мәселені кейінге қалдыруға болмайтынын айтты:
Осыған байланысты Ерлан Нысанбаев ақбөкендер саны реттелетінін мәлімдеді. Экология министрлігінің хабарлауынша, бұл шешім ҚР Ғылым және жоғары білім министрлігіне қарасты Зоология институты ғалымдарының биологиялық негіздемесіне сүйене отырып қабылданған. Сондай-ақ Аустралия, Финляндия, Канада, АҚШ, ОАР және басқа елдердің жабайы жануарлар популяциясын тұрақты басқару тәжірибесі ескерілген.
Ғылыми ұстанымын биология ғылымдарының докторы, Жәңгір хан атындағы БҚАТУ проректоры Әлжан Шамшидин түсіндірді:
2025 жылғы есеп бойынша, Қазақстанда ақбөкендер саны 3,9 миллион басқа жетті. Бұл 1974 жылы тіркелген тарихи шектен (1,2 млн) үш есе жоғары. Тек Батыс Қазақстан облысының өзінде 2,3 миллионнан астам ақбөкен бар.
Экология және табиғи ресурстар министрлігі ақбөкендерді іріктеп реттеу жүргізуді жоспарлап отыр. Бұл жұмысты «Охотзоопром» РМКК жүзеге асырады. Жануарларды іріктеу халықаралық табиғатты қорғау келісімдеріне сай ғылыми негізге сүйене отырып жүргізіледі.
Зардап шеккен өңірлердің әкімдіктері ауыл шаруашылығы және экология министрліктерімен бірлесіп, эпизоотиялық мониторинг, қабылдау және өңдеу пункттерінің дайындығын, сондай-ақ ветеринарлық-санитарлық талаптарды сақтай отырып қосымша шараларды қамтамасыз етеді.
Батыс Қазақстан облысының Қазталов ауданында Сарыөзен өзенінен өлі киіктердің денелерін тазарту жұмыстары жүргізілгені туралы  бұған дейін жазғанбыз.
«Киіктерді қырғандар босатылады да Мәсімов пен есірткі жасырғыштар — шықпайды: жаппай амнистия кімдерге қатысты?» атты тілшіміздің зерттеу мақаласын мына жерден оқи аласыз.",2025-06-28T14:03:33+05:00,2025-06-28T14:03:33+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/1751100408_1751091567_img_1527.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/1751100408_1751091567_img_1527.webp,
a8a45d939d216ca86931ad9703571d98,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Forbes тізімі өзгереді: «Қазақмыс» пен «Қазмырыш» басқа адамдардың қолына өтеді,Қазақстанда ірі мәмілелерге дайындық жүріп жатыр. Екі ең үлкен шикізат активі — «Қазақмыс» пен «Қазцинк» жаңа иелеріне өтеді.,comments,https://kaz.orda.kz/forbes-tizimi-ozgeredi-kazakmys-pen-kazmyrysh-baska-adamdardyn-kolyna-otedi-136248/,"Қазақстанда ірі мәмілелерге дайындық жүріп жатыр. Екі ең үлкен шикізат активі — «Қазақмыс» пен «Қазмырыш» басқа адамдардың қолына өтеді.
Orda.kz деректеріне бойынша, бұл келіссөздер ұзақ уақыттан бері жүргізіліп келе жатыр.
Нарықтағы ақпаратқа қарағанда, «Қазақмысқа» қатысты келісімнің басым бөлігі аяқталуға жақын, шамамен 80 пайызы дайын. Ал «Қазмырышқа» келгенде жағдай күрделірек. Себебі оның акциялары екі америкалық компанияның – The Vanguard Group пен Capital Group Companies қолында. Бұл екеуі швейцариялық Glencore компаниясын құрғандардың қатарында саналады. Ал Glencore «Қазмырыштың» негізгі үлесін ұстап отыр.
Сондықтан келіссөздерге шетелдік алпауыттардың араласуы жұмысты қиындатып тұр. Тіпті іс халықаралық арбитражға дейін баруы да мүмкін.
Сонымен бірге «Қазақмыс» пен «Қазмырыш» төңірегінде жаңа ықпал ететін топтар көріне бастады. Солардың бірі — Qazaq Stroy компаниясының иелері. Белгілер тек нарықтан ғана емес, биліктің жоғарғы қабатынан да байқалады.
4 қарашада президент Қасым-Жомарт Тоқаев Qazaq Stroy құрылтайшысы Нұрлан Артықбаевпен кездесті. 21 қарашада — Integra Construction KZ компаниясының бенефициары Шахмұрат Мүтәліппен кездесті.
Сарапшылардың айтуынша, президент әдетте әкімдермен немесе құқық қорғау органдарының басшыларымен кездеседі. Ал қазір ірі бизнесмендермен, соңғы жылдары активтерін қарқынды жинаған тұлғалармен жолығып жүр. Әшімбаев Андрей Лаврентьевтің басына туған күн басқаларға да тууы мүмкін екенін айтып отыр. Лаврентьевтің компаниясы тез өсті, билікке жақын болды. Алайда кейін кәсіпкерді қаржылық қылмысқа қатысы бар деген күдікпен қамады да, мүлкінің біраз бөлігін мемлекет алған еді.
Qazaq Stroy компаниясы қазір «ұлттық ірі холдингке» айналып келе жатыр деген пікірлер бар. Мысалы, қаржы сарапшысы Расул Рысмамбетов Qazaq Stroy пен «Қазақмыс» арасындағы мыс саласындағы акцияларды сатып алу келіссөздерін атап өткен.
Сарапшының айтуынша, Qazaq Stroy бұған дейін калий кенін игеруге лицензия алған. Яғни, бұл компания енді тек мектептер мен ғылыми мекемелерді жөндейтін құрылыс фирмасы ғана емес, экономикадағы басқа да маңызды салаларға кіріп келе жатқан алпауытқа айналып отыр.
Яғни, Артықбаевтың компаниясы біртіндеп көпсалалы корпорацияға айналып, құрылыс, телекоммуникация, кен өндіру, енді мүмкін мыс секторы салаларын да қолға алған жетекші компания атануы мүмкін. Тағы бір сарапшы Нұрлан Жұмағұловтың пікірінше, Qazaq Stroy компаниясының «Қазақмысқа» кіруі тек уақыттың еншісінде. Дегенмен бұл — KAZ Minerals сияқты жоғары табысты жобалар емес, «Қазақмыс» компаниясының ескі активтері.
Айта кетейік, бұрын «Қазақмыс» ашық нарыққа шыққан, корпорацияның акциялары Лондон қор биржасында сатылып келген, тек 2014 жылы KAZ Minerals Plc бөлініп шыққан.
Қаржы сарапшысы Расул Рысмамбетовтің айтуынша, келіссөздердің басты мақсаты – кен орындарын жергілікті компаниялардың бақылауына беру.
Сонымен қатар, кәсіпорын қоршаған ортаны қорғауға ақша салмаған, нәтижесінде Шығыс Қазақстан облысында ауа ластанған.
Өткен жылы компанияның таза табысы 216 млрд теңге болды. Жұмағұлов екі жыл бұрын Glencore өз үлесін 1,2–1,5 млрд долларға Қытай инвесторына сатуды қарастырғанын еске салды.
Егер мәмілелер жүзеге асса, ірі активтер басқа адамдардың қолына өтеді. Бұл жағдай нарыққа жаңа серпін береді. Иелері ауысқаннан кейін Forbes-тың миллиардерлер туралы рейтиң тізімі де жаңаруы мүмкін.
Автор: Зарина Файзулина",2025-11-25T20:00:21+05:00,2025-11-25T20:00:21+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1764067282_klzh_kazakhmus-2.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1764067282_klzh_kazakhmus-2.webp,
9fe1a4b5f2d7954359e484067c5cbe98,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,G7 елдері Ресейге бұдан да қатаң санкциялар салуға уәде берді,"«Үлкен жетілік» елдері Украинадағы соғыс үшін Ресейге бұдан да қатаң санкциялар салуға уәде берді, - деп хабарлайды Orda.kz «Америка дауысына» сілтеме жасап.",comments,https://kaz.orda.kz/g7-elderi-resejge-budan-da-katan-sankcijalar-saluga-uade-berdi-128517/,"«Үлкен жетілік» елдері Украинадағы соғыс үшін Ресейге бұдан да қатаң санкциялар салуға уәде берді, - деп хабарлайды Orda.kz «Америка дауысына» сілтеме жасап.
«Жетілік» тобының (G7) жетекші демократиялық елдер көшбасшылары сенбі күні Украинаға басып кіруіне байланысты Ресейге қатаң санкциялар, экспорттық бақылау және басқа да шара қолдануды жалғастыруға, Киевті қажетінше қолдауға уәде берді.
2024 жылы G7-ге Италия төрағалық етеді, оған АҚШ, Канада, Жапония, Франция, Германия және Ұлыбритания кіреді.
Атап өтілгендей, биыл «Үлкен жетілік» елдері Украинаға Ресейдің шетелдік активтерінен түсетін кіріс кепілімен шамамен 50 миллиард доллар көлемінде несие беруге келісті. Украина бұл ақшаны елдің экономикасын қолдауға, қорғаныс пен қайта құруға жұмсауды жоспарлап отыр.",2024-11-17T16:03:38+05:00,2024-11-17T16:03:38+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/1731831768_download.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/1731831768_download.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/1731831768_download.webp,
b034ea0a26f392200d6b01834d8cc8da,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Гаджиевтің адамдары: бизнесмен Қайрат Реимов «Гиперборейге» оның компаниясына кім араласқанын айтты,Алматыда 11 метро станциясын салған «Алматықұрылыс» АҚ-ның басшысы Қайрат Реимов «Гиперборей» арнасына Гаджи Гаджиевтің адамдарының оның бизнесін қалай тартып алғысы келгені жайлы сұхбат берді. Кейін қыркүйек айының басындағы оқиғадан соң олар бірден жоқ болып кетті.,comments,https://kaz.orda.kz/gadzhievtin-adamdary-biznesmen-kajrat-reimov-giperborejge-onyn-kompanijasyna-kim-aralaskanyn-ajtty-135375/,"Алматыда 11 метро станциясын салған «Алматықұрылыс» АҚ-ның басшысы Қайрат Реимов « Гиперборей » арнасына Гаджи Гаджиевтің адамдарының оның бизнесін қалай тартып алғысы келгені жайлы сұхбат берді. Кейін қыркүйек айының басындағы оқиғадан соң олар бірден жоқ болып кетті.
Қыркүйек айының басында Orda редакциясы экс-сыртқы істер министрі Мұрат Нұртілеу , бизнесмен Гаджи Гаджиев және ҰҚК-нің жоғары лауазымды қызметкерлері қамауға алынғаны және тергеу әрекеттері жүргізілгені туралы жазған болатын.
Билік аталған тұлғалардың ұсталғанын жоққа шығарып, редакцияға көптеген шабуылдар мен арандатушылық жасады. Кейін мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Мұрат Нұртілеуді сыртқы істер министрі қызметінен алып тастады , бірақ Гаджи Гаджиевке не болғаны туралы ешкім ештеңе білмеді.
Қайрат Реимов Гүлнәр Бажкенова батылдық танытып, «Орда» олар туралы материал жазбағанда, ол бұндай сұхбатқа батылы бармайтынын мойындады.
Гаджи Гаджиевпен байланыс Алматы метросын салатын компанияны таңдау конкурстары барысында пайда болған.
Ол «Интегра» метро салумен айналыспағанын және мұндай жобада тәжірибе өте маңызды екенін айтты. Дегенмен, Әлеуетті инвестор ретінде ірі қытайлық компания қарастырылып жатқанда жаңа метро құрылысшылары жобаны алу үшін табандылықпен әрекет етті.
Кәсіпкердің сөзінше, оның кеңсесіне Гаджиевтің спорттық көріністі, сақалды адамдар келген. Олар Қайрат Реимовқа бәрін жоғалтпау үшін басқа компаниялармен бірігуге тура келетінін ескертті.
Бірақ «Орда» басылымында қыркүйек басында жарияланғаннан кейін «Алматыметрокұрылыс» компаниясын конкурстан ығыстыру науқаны тез тоқтады.
Алматыдағы жаңа метро станцияларын салушыны таңдау конкурсы қараша айына жоспарланған. Бизнесмен үміттенеді, «жоғарыдағы» өзгерістер толқыны оңтүстік мегаполиске де жетіп, конкурсқа қатысушылар тізімі өзгеретін шығар.
Ал Қазақстанда « көлеңкелі ҰҚК » және «көлеңкелі мемлекет» жасалуы туралы теорияларға келетін болсақ, кәсіпкер мұның бәрі шындыққа айналуы мүмкін деп болжады. Сондай-ақ, Гаджиев пен Нұртілеудің адамдар тобы президенттің айналасындағы команданы құруға қатысты мәселелерді шешкен болуы мүмкін.",2025-10-08T12:06:58+05:00,2025-10-08T12:06:58+05:00,kk,Ислам Әден,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1759902557_gadzhiev.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1759902557_gadzhiev.webp,
53a15886741eb1b3d6b36d414747b404,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Гарри Поттер де өйтпеген»: НЗМ оқушысының оқудан шығуына кім кінәлі?,"Қазақстанда мұғалімді боқтап, емтихан ережесін бұзған оқушының оқиғасы көбін елең еткізді. Бұл оқиғада қоғамның пікірі де екі бөлінді. Бірі мұғалімді жақтаса, екіншісі оқушыға мейірімділік танытуымыз керегін айтты.",comments,https://kaz.orda.kz/garri-potter-de-ojtpegen-nzm-okushysynyn-okudan-shyguyna-kim-kinali-132915/,"Қазақстанда мұғалімді балағаттап, емтихан ережесін бұзған оқушының оқиғасы елдің көбін елең еткізді. Бұл оқиғада қоғамның пікірі де екіге бөлінді. Бірі мұғалімді жақтаса, екіншісі оқушыға мейірімділік танытуымыз керек дейді. Бұл жағдайға депутаттар, қоғам белсенділері және білім министрлігі де араласып үлгерді. Саясаттанушы Ғазиз Әбішев кімнің дұрыс екенін және оқудан шығарылған жасөспірімді қорғау керек пе, жоқ па, тоқетерін айтты, деп хабарлайды Orda.kz.
Ғазиз Әбішев бұл туралы өзінің телеграм-арнасында жазды. 11-сынып оқушысы маңызды емтихандардың біріне телефон алып кірген, оны көрген педагог қолындағы гаджетті алып қойған. Салдарынан оқушы мұғалімге дөрекі сөздер айтқан. Осы жағдайдан кейін оқушыны мектеп оқудан шығарып жіберген, ал оқу жылының аяқталуына санаулы күндер қалған еді.
Оның сөзінше, 16-17 жастағы жасөспірім өз сөзі мен іс-әрекетінің салдары неге әкелетінін біледі. Әсіресе бұл элиталық мектептің оқушысы болса, бала алды-артын барлай алуы қажет. Оның уайымы әрине түсінікті дүние. Бірақ ол өзін ұстауы тиіс еді.
Оқудан шығарылған оқушының жағдайына депутаттар да, білім министрлігі де араласып үлгерді. Бірақ кімді аяу керек? Жасөспірімді ме, әлде оқушыдан боқтық сөз естіген мұғалімді ме? Бірақ оқушы емтиханға телефон әкелуге болмайтынын және оны бақылап жүрген педагогке әбестік танытпау керектігін білді ғой.
Ол: «осы оқиға басқа елде болса, қандай жағдай болар еді?» деген сұрақ қойды. Мысалы, Ұлыбританиядағы беделді мектепте немесе Қытайдағы математикалық лицейде немесе Оңтүстік Кореядағы, не Үндістандағы дәл сондай лицейде болса оның ойынша жағдай мүлде басқаша арнаға ауысатын еді.
Мұндай жағдайда британдықтар, не қытайлар қандай шара қолданар еді? Ішіңіз білсін. Әрине, оларда мұғалімнің мәртебесі өте жоғары.
Ғазиз Әбішевтің сөзінше, сондықтан НЗМ-дегі ойланбай әрекет еткен оқушыға берілген жаза толықтай орынды болып көрінеді.
Неге дәл Назарбаев зияткерлік мектебіндегі оқиға қоғам назарын аударды? Өңірлердің түпкір-түпкірінде мұғалімнің абыройын төгіп қана қоймай, түрлі қылмыс істеп, істі болған оқушылар бар ғой. Элита оқитын мектепте де мұндай жағдайлардың болатыны жұртты таңқалдырған болуы қажет. Бұл жерде баланың білім алуы, мектептегі этика мәселелері қозғалды. Оқушыны оқудан шығару арқылы қазақ қоғамының қандай құндылықтарды басым көретінін байқадық.",2025-05-28T10:41:53+05:00,2025-05-28T10:41:53+05:00,kk,Ислам Әден,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/1748350400_photo_2025-01-13-16_30_16.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/1748350400_photo_2025-01-13-16_30_16.webp,
a35ad44ff0cf6d57dd3b666b653f6665,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Гүлнар Бажкенова: «Ордадағы» ахуал, Ақордадағы жанжал және Нью-Йорктегі «қосалқы алаң» туралы","Orda.kz басылымы мен оның бас редакторына қатысты жағдай ушығып тұрған шақта, әріптес журналистер Гүлнар Бажкеновадан сұхбат алуға ниет білдіріп жатыр.",comments,https://kaz.orda.kz/gylnar-bazhkenova-ordadagy-ahual-akordadagy-zhanzhal-zhane-nju-jorktegi-kosalky-alan-turaly-133747/,"Orda.kz басылымы мен оның бас редакторына қатысты жағдай ушығып тұрған шақта, әріптес журналистер Гүлнар Бажкеновадан сұхбат алуға ниет білдіріп жатыр. Бірі жай ғана қызығушылықпен, енді бірі жағдайдың мән-жайын түсініп, қолдау көрсету ниетімен.
Бұл жолы ол Вадим Дергачёв жүргізетін бағдарламаға қатысып, өз пікірін білдірді. Жүргізушінің сөзінше, Гүлнар Бажкенова — Қазақстан медиасаласындағы ең танымал әрі кейде қарама-қайшы пікір тудырып жүрген тұлғалардың бірі. Алайда қазіргі жағдайда ол қолдауға мұқтаж. Сол себепті оны студияға шақырғанын айтты.
Сұхбат барысында Бажкенова «Ордаға» ұсынылған бір миллион доллар, басылымды күшпен иемденуге тырысқан әрекет, билікпен арадағы қатынастар, Ақордадағы атышулы «пышақтасу», Дмитрий Шишкинмен арадағы плагиат ісі және Нью-Йорктегі «қосалқы ұшу алаңы» жайлы айтты.
Бағдарламада көтерілген басты мәселе — Қазақстанда сөз бостандығының бар-жоғы.
Анықтама:
2025 жылдың басында Гүлнар Бажкеноваға «Орда» басылымын «Сана» орталығына қосу жөнінде ұсыныс жасалған. Бірақ ол бұл ұсыныстан бас тартқан. Осыдан кейін редакцияға қысым күшейе түскен. Жағдай, әсіресе, ҰҚК қызметкерінің өз-өзіне қол жұмсауы туралы мақала жарық көргеннен соң күрделене түсті.
YouTube-тағы «Орда» шығарылымында Бажкенова соңғы айларда болған оқиғалар туралы ашық айтты . Ол жеке басына және редакция ұжымына көрсетілген қысым, бопсалау, жеке аккаунттарының бұзылуы мен қауіп-қатерлер туралы егжей-тегжейлі баяндады.
Гүлнар Бажкенова бірнеше халықаралық ұйым мен шетелдік дипломаттардың қолдауына ие екенін де атап өтті. Қазір Нью-Йоркте сот процесіне дайындық жүріп жатыр, себебі рейдерлік әрекетке қатысы бар компания АҚШ аумағында тіркелген.",2025-07-13T15:00:00+05:00,2025-07-13T15:00:00+05:00,kk,Ильдар Адильченов,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/photo_2025-07-13_14-40-24.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/photo_2025-07-13_14-40-24.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/photo_2025-07-13_14-40-24.webp,
da96c27cd7ac35e07ae5554acde34592,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Халық бес жылдан бері табысының жартысынан көбін тамаққа жұмсап отыр,"Сарапшылар Қазақстан халқының кірістері мен шығыстары жөніндегі статистиканы зерттеп, елімізде азық-түлікке жұмсалатын шығын үлесі әлем бойынша ең жоғары деңгейде екенін анықтады, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/halyk-bes-zhyldan-beri-tabysynyn-zhartysynan-kobin-tamakka-zhumsap-otyr-133417/,"Сарапшылар Қазақстан халқының кірістері мен шығыстары жөніндегі статистиканы зерттеп, елімізде азық-түлікке жұмсалатын шығын үлесі әлем бойынша ең жоғары деңгейде екенін анықтады, деп хабарлайды Orda.kz.
Halyk Finance талдау орталығының мәліметінше, 2025 жылдың бірінші тоқсанында қазақстандықтардың номиналды табысы 10,1 %-ға, ал шығыстары 10,4 %-ға өсті. Бұл – аз көрсеткіш емес, әрине. Алайда 9,4 %-дық инфляцияны ескерсек, бұл өсім аса мәнді болып көрінбейді.
Бірінші тоқсанда қазақстандықтардың жан басына шаққандағы орташа табысы 350,3 мың теңге болды. Ең көп өсім Ақмола, Жамбыл және Қарағанды облыстарында, сондай-ақ Шымкентте тіркелді. Жалғыз табысы төмендеген өңір – Түркістан облысы. Сонымен қатар Астана мен Түркістан облысының табыс деңгейіндегі айырмашылық екі еседен асады: елордада орташа табыс – 494 мың теңге болса, Түркістан облысында – 223 мың теңге.
Жан басына шаққандағы орташа шығыстар 312,7 мың теңге болды. Қазақстандықтар салыққа (жылдық өсім +38,6 %), ақылы қызметтерге (+14,3 %), несиелерді өтеуге (+13,2 %) және азық-түлікке (+10,9 %) көбірек қаржы жұмсайды. Алайда жалпы шығыстар құрылымында салықтың үлесі небәрі 0,3 %. Ең көп шығынданатындар – алматылықтар (олар айына орта есеппен 403,9 мың теңге жұмсайды), ал ең үнемшілдер – Түркістан облысының тұрғындары (219,3 мың теңге).
Сарапшылардың айтуынша, Қазақстан – азық-түлікке жұмсалатын шығыстың үлесі бойынша әлемдегі алдыңғы қатарлы елдердің бірі . Бұл экономикалық заңдылықтарға қайшы келеді және елдегі өмір сүру деңгейі статистика көрсеткендей жоғары емес екенін аңғартады.
Сонымен қатар соңғы бес жылда қазақстандықтардың азық-түлікке жұмсайтын шығындарының үлесі 50 %-дан төмен түскен емес. Қазақстан — азаматтарының азық-түлікке жұмсайтын шығындарының үлесі бойынша әлемде алтыншы орында.
Неліктен бұл жағдай жылдан жылға өзгермей отыр?
Себеп қымбат азық-түлікте ме, қазақстандықтардың тәбеті артуында ма, әлде жоғары инфляцияда ма?
Бұл жағдай шынымен өзгеруі үшін тек инфляцияны төмендету мен импорт үлесін азайту жеткіліксіз. Халықтың табысын айтарлықтай арттыру қажет — әйтпесе қазақстандықтар табысының басым бөлігін тамаққа жұмсап, берекесі кетеді, деп қорытындылады қаржыгер.
Бұған дейін біз қазақстандықтардың азық-түлік тұтыну рационы қалай өзгергені туралы жазған болатынбыз.
2024 жылдың басындағы Numbeo деректері бойынша Алматы Орталық Азиядағы ең қымбат қалалар рейтингінде көш бастады.
Оның үстіне диқандар былтырдан бері субсидия орнына әкімдіктердің аударымдары арқылы көмекке сенетін болды.",2025-06-22T13:02:17+05:00,2025-06-22T13:02:17+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/2023_01_26_qymbatshylyq.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/2023_01_26_qymbatshylyq.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/2023_01_26_qymbatshylyq.webp,
74ca4e4fc3d1181de06d78c76a4e24df,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Халық сүйсінген 93 жастағы зейнеткер-ұстаз кім?,"Әлеуметтік желіде бұрынғы оқушыларына сабақ беріп жатқан 93 жастағы әжейдің видеоысын көрмеген жан қалмаған шығар, сірә. Жүректі жылытар, адам бойындағы сүйіспеншілікті оятқан зейнеткер кім?
Orda.kz осы кісі туралы ақпараттарды алдарыңызға ұсынбақ.",comments,https://kaz.orda.kz/halyk-syjsingen-93-zhastagy-zejnetker-ustaz-kim-129923/,"Әлеуметтік желіде бұрынғы оқушыларына сабақ беріп жатқан 93 жастағы әжейдің бейнежазбасын көрмеген жан қалмаған шығар, сірә. Жүректі жылытар, адам бойындағы сүйіспеншілікті оятқан зейнеткер кім?
Orda.kz осы кісі туралы ақпараттарды ұсынады.
Нәбия Ғұбайдоллақызы – Батыс Қазақстан облысы, Жаңақала ауданы, Мәштексай ауылының тұрғыны. С. Меңдешев атындағы орта білім беретін мектепте қызмет етіп, зейнетке шыққан. Зейнеткер Ұлы Отан соғысы кезінде қызмет атқарып, «Тыл ардагері» атанған. 9 баланы дүниеге әкелген «Алтын алқа» иегері, көпбалалы ана. «Ардагерлер қоғамынан» алған «Халық құрметі» төсбелгісі бар тұлға.
Оқушыларының айтуынша, әлі де берілетін «Жаңақала ауданының құрметті азаматы» төсбелгісі бар. Ол туралы ауылдық әкімдік және аудандық мәслихат депуттатарымен мақұлданған.
A post shared by гульзада (@gulzadabuketova)
Нәбия Ғұбайдоллақызынан тәлім алған оқушыларының бірі Гүлзада Бисақаева әлеуметтік желіде көпшіліктің көзайымы болған зейнеткер туралы айтты.
– Өз ұстазыңыз жайлы қандай қызықты деректерді білесіз? Ұстазыңыздың видеосы әлеуметтік желіге таралып кеткенінде қандай сезімде болдыңыз?
– Біз Нәбия Ғұбайдоллақызының оқушыларымыз. Ол бізге 4-5-6-7 сыныптарда жетекшілік етті. Біз ұстазымыздың ең кенже сыныбымыз. Әр сөзінде: «баланың кенжесі деген тәтті болады ғой» деп айтып отыратын. Бізді ерекше жақсы көрді. Былтыр 25 мамырда біз 40 жылдық кездесу жасадық. Ұстазымыздың көзі тірі болған соң, оны ауылға, өзіміз оқыған орта мектепке алып бардық. Ол әлі де тың. Есту қабілеті мен есте сақтау қабілеті өте керемет. Өзіміздің естелікке толы сыныбымызға барған соң, әркім өзінің көршісімен отырып, сабақ өттік. Мына әлеуметтік желіге тараған видеоны негізі қызық ретінде түсіріп, естелік ретінде жүктедім. Нәбия апай бізге біраз нәрсе үйретті. Бірінші өзіміздің ата-анамыздан, екінші осы кісіден тәлім-тәрбие алдық. Бізге адал еңбек етуді, жақсы азамат болуды насихаттады. Нәтижесінде көбі үлкен қалаларда еңбек етіп, қалғанымыз Орал қаласындамыз. Ол кісінің көп те марапаты жоқ, сол себептен еңбегі еленсе екен, жұрт таныса екен деген оймен Instagram-ға салған болатынмын. Кеңінен таралып кеткеніне өте қуаныштымын.
– Ол кісінің отбасылық жағдайы қазір қалай және қандай нақыл сөзі есіңізде қалды?
– Нәбия апайымыз 9 баланы дүниеге әкелген ана. Қазір әр баласы ЖОО-ны бітіріп, өздерінің еңбек жолында жүр. Ол кісі өз балаларымен қатар, жетекшілік еткен оқушыларын да бірдей көретін. Біз ойлаймыз, осы кісінің еңбегі БАҚ өкілдеріне еленіп, көбірек мақала жазылып, көбірек теледидар бетіне шықса екен деп. Сол арқылы көпшілікке тәрбие болса екен дейміз. Бірақ өзі әр кездескен сайын  «Менің марапатым – сендер, менің марапатым – шәкірттерім» деп айтып отырады.
Ұстаз – ұлағатты есім. Ғылымның иесі ғалымнан бастап, мал баққан қойшыға дейін оның алдында бас июі керек. Ұстаздың еңбегі – өмір бойы бағаланатын, болашақ ұрпақтың жақсы азамат болып қалыптасуына негіз болатын маңызды және қасиетті жол. Нәбия Ғұбайдоллақызы да осы ұстаздық жолында біраз тер төгіп, қазір оқушыларының жемісін көріп отырған тұлғалардың бірі.",2025-01-15T09:01:06+05:00,2025-01-15T09:01:06+05:00,kk,Ислам Әден,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/photo_5202201123950291733_y.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/photo_5202201123950291733_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/photo_5202201123950291733_y.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/whatsapp-image-2025-01-14-at-14_59_53-1.jpg;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1736851723_whatsapp-image-2025-01-14-at-14_59_53.jpg;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1736851939_whatsapp-image-2025-01-14-at-14_59_54-1.jpg;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1736851949_whatsapp-image-2025-01-14-at-14_59_54.jpg;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-01/whatsapp-image-2025-01-14-at-14_59_53-2.jpg;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-01/whatsapp-image-2025-01-14-at-14_59_57.jpg;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-01/whatsapp-image-2025-01-14-at-14_59_58.jpg,
5eb47ec9ca41563833dea0e331de1305,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Халыққа көрінбейтін министр»: Мырзабосынов қайда жүр?,"Туризм және спорт министрі Ербол Мырзабосынов тағайындалғаннан бері бір де бір рет халықтың алдына шыққан жоқ. 30 қазанда Мәжілісте барлық мемлекеттік ведомстволардың басшылары жиналған кезде Мырзабосынов тағы да көрінбеді. Журналистер, оның қайда жүргенін анықтауға тырысып бақты, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/halykka-korinbejtin-ministr-myrzabosynov-kajda-zhyr-128074/,"Туризм және спорт министрі Ербол Мырзабосынов тағайындалғаннан бері бір де бір рет халықтың алдына шыққан жоқ. 30 қазанда Мәжілісте барлық мемлекеттік ведомстволардың басшылары жиналған кезде Мырзабосынов тағы да көрінбеді. Журналистер, оның қайда жүргенін анықтауға тырысып бақты, деп хабарлайды Orda.kz.
Журналистер вице-министр Серік Жарасбаевқа Олимпиада нәтижелері туралы кеңес өткізілгеннен кейін министр мен оның жұмысы туралы ешқандай ақпарат шықпағанын еске салды. Бұдан бөлек, бұл отырысқа БАҚ өкілдері шақырылмаған еді.
Вице-министр министрлік жұмысының құпия жағдайда жүргізіліп жатқанын түсіндіруге мәжбүр болды.
Журналистер жауап ретінде министрліктің пресс-қызметі тек жеті мемлекеттік БАҚ-ты таңдап шақырғанын, ал қалған басылымдардың еленбегенін айтты. Сонымен қатар, вице-министрден Ербол Мырзабосыновтың 30 қазанда Мәжіліске неге келмегені сұралды.
Ербол Мырзабосыновты спорт және туризм министрі ретінде қыркүйектің басында тағайындады. Ол 2023 жылдың 2 қыркүйегінде Қасым-Жомарт Тоқаевтың жарлығымен Ермек Маржықпаев отставкаға кеткен соң тағайындалған еді. Ербол Мырзабосынов 1984 жылы Шығыс Қазақстан облысында дүниеге келген.
Кейінгі екі жыл бойы ол Петропавл қаласындағы «Қызылжар арландары» спорт клубында жұмыс істеді. Ал 2020 жылдан бастап оның мансабы өрлей бастады. Себебі ол Qazaq kuresi ассоциациясының басқарушы директоры болып тағайындалды (үш жылдан кейін президенті болды). 2021 жылы Мырзабосынов денешынықтыру  мәдениеті және спорт академиясының ректоры болды.
2023 жылдың ақпанында ол спорт және денешынықтыру  мәдениеті мәселелері комитетінің төрағасы ретінде үкіметке келді. Сол кезде бұл мәдениет және спорт министрлігінде істеп жүрген. Ол министр болғанға дейін осы лауазымда қызмет атқарды.
Спорт шенеунігі сол уақытта өзіне қойылған талаптарға қатысты ештеңе демеді. Комитет ешқандай шағым түскен жоқ деп ресми түрде хабарлады.
Осы жазда Ербол Мырзабосынов ведомстволық интернат мектептерде спорт сабақтарын оптимизациялау жоспары туралы жариялады. Бұл олардың спорттық базасына негізделеді. Шенеуніктің пікірінше, бұл дайындау сапасын арттырады.
Мырзабосынов сонымен қатар Ұлттық Олимпиада комитетінің вице-президенті еді. Ақпан айында басшылық ауысқаннан кейін осы қызметті атқарды. Ол сонымен қатар МТИС спорт комитетінің төрағасы болып қала берді. Министрдің Ұлттық олимпиада комитетіндегі орнын қашан босататыны белгісіз. Ол министр болып тағайындалғалы бұрынғы қызметтеріне басқа адамдардың келгені жайлы ресми ақпарат әлі шықпады.",2024-10-30T11:11:44+05:00,2024-10-30T11:11:44+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/1725287680_448017772_314727985022899_6047890466549188923_n.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/1725287680_448017772_314727985022899_6047890466549188923_n.webp,
df360d5e1b1b5a2ac022f07daa273158,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Ходорковский LIVE арнасы Ресейдің Қазақстанды қалай жаулап алатыны туралы бейнеролик жариялады,"Досье қаласының орталығында Ходорковский LIVE арнасы Ресей Қазақстанды қалай жаулап алатыны туралы подкаст жариялады. Материалдар ГРУ-дың Қазақстандағы ықпалын күшейту жоспарына нұсқайды-мыс. Orda.kz негізгі тезистерді қысқаша баяндап, сарапшылардың кейбір пікірлерін баяндайды. Тілге тиек етейік, пікір бергендердің арасында редакциямызды бас редакторы Гүлнәр Бәжкенова да бар.",comments,https://kaz.orda.kz/hodorkovskij-live-arnasy-resejdin-kazakstandy-kalaj-zhaulap-alatyny-turaly-bejnerolik-zharijalady-134338/,"Досье қаласының орталығындағы Ходорковскийдің LIVE арнасы Ресей Қазақстанды қалай жаулап алатыны туралы подкаст жариялады. Материалдар барлау басқармасының (ГРУ-дың) Қазақстандағы ықпалын күшейту жоспарына нұсқайды екен-мыс.
Orda.kz негізгі тезистерді қысқаша баяндап, кейбір сарапшылардың пікірін береді. Пікір айтқандар арасында редакциямыздың бас редакторы Гүлнәр Бажкенова да бар.
Ресейдің әскери барлау қызметі Қазақстанды өз ықпалы жүру үшін ашса алақанын да, жұмса жұдырығында ұстай аламыз деп қарастырады. Жарияланған құпия құжаттарға қарасақ, бұл мақсатқа жету үшін олар бар күшін салмақ. Тәуелді медиалардан бастап, саясаткерлерді сатып алуға дейін баруы мүмкін. Бас барлау басқармасы (ГРУ) жоспарында Кремльге тиімді тарихи көзқарасты насихаттау, саяси тұлғаларды қаржыландыру, спорт пен мәдениетті «жұмсақ күш» ретінде пайдалану, сондай-ақ бірлескен жобалар мен заңсыз сауда схемалары арқылы экономиканы пайдалану да бар.
Бағдарламада айтылған деректерге қарасақ, Украинаға басып кіргеннен кейін барлау басқармасында арнайы диверсиялық, ақпараттық шабуылдар және жеке әскери компаниялармен жұмыс істейтін бөлім құрылды. Ал оны Қазақстанды барлау қызметінің ардагері полковник Денис Смолянинов басқарады.
2023 жылы ол Астанада Ресейдің жағымды бейнесін қалыптастыруға және этносаралық қақтығыстар туралы хабарламаларды дискредитациялауға, кінәні Украина мен Батысқа аударуға арналған қоғамдық бірлестік пен БАҚ құру жоспарын алды.
Құжатта тағы ресейлік жоғарғы оқу орындарының қатысуымен Қазақстанда этнологиялық зерттеулер ғылыми орталығын құру жайлы бар. Оның міндеттері жергілікті сарапшылық ортаға ықпал ету, Кремльге тиімді тарихи түсінікті ілгерілету және отарсыздану процестерін тежеу жайлы тапсырмалар да бар. Сараптама нәтижесінде Қазақстан ғалымдары элитаға қол жеткізе алатын «төмен жалақы алатын, бірақ өте білімді адамдар» деп жазылған.
Құрылымды «Росатом» мен Сергей Кириенконың айналасындағылар қаржыландырады:
Барлау басқармасы Ресейдің Қазақстанға ықпалын күшейту жөніндегі ұсыныстарының қатарында «Жасампаздық экожүйе» жобасы бар. Оның авторы жазушы және идеолог Александр Кашанский. Оның тұжырымдамасында «русофобияға қарсы күрес», «әлемдік басқаруды денцентрализациялау», «Ресейдің рухани миссиясы» айтылады.
Сондай-ақ, тарап кеткен құжат бойынша барлау басқармасының жоспарында қазақстандық элиталарды ақшамен сатып алатыны жазылған. Мысалы, Украинаға басып кіруді қолдаған бұрынғы кәсіподақ қайраткері, коммунист Айнұр Құрманов. Оған айына 5 мың еуро бөлу ұсынылды.
Журналист Лұқпан Ахмедияровтың пікірінше, Құрманов қазірдің өзінде көптің есінде жоқ маргинал.
РФ ықпалын жүргізу бойынша басқа бастамалар арасында Алматыдағы құпия америкалық биозертханалар тақырыбын жандандыру және самбо мен кір тасын көтеру спортын «Ресей әлемін» ілгерілету ретінде пайдаланады. Олардың дамуы Ресеуге оң көзқараспен қарайтын адамдардың санының артуына көмектеседі.
Дегенмен, біздің мамандардың пікірінше, спорттық жобаларды саясиландыру кері әсерін береді.
Барлау басқармасының құжаттарында Қазақстанның соғысқа араласуы екі талай екені айтылған. Көптеген жобалар ескірген немесе тиімсіз болып көрінеді. Бірақ агентураның мұндай жұмысы да дағдарыс сәтінде рөл атқарып кетуі мүмкін. Ондағы басты мақсат жасырын қысым арқылы Қазақстанды Ресейдің ықпалында ұстау.
Еске сала кетейік, Қазақстанның Украинадағы елшілігінде әскери атташенің көмекшісі қызметін атқарған, Польшада «тыңшылық жасады» деген күдікпен қамауға алынған адамның есімін Orda.kz анықтады.
Автор: Наталья Овчинникова",2025-08-15T11:38:04+05:00,2025-08-15T11:38:04+05:00,kk,Ислам Әден,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1755164992_kazahstan_blizhajshij_sosed_rossii_kollazh_kopija.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755161584_risunok3.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755163073_1755096211_risunok1.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755164788_1755096373_risunok2.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1755164992_kazahstan_blizhajshij_sosed_rossii_kollazh_kopija.webp,
be05b7b66fbbf0a49af7c41ea3d2440d,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,ХОК басы даудан арылмаған алжирлік боксшыға қатысты мәлімдеме жасады,"Халықаралық Олимпиада комитеті Олимпиада чемпионы атанған алжирлік боксшы Иман Хелифке қатысты соңғы тараған ақпаратқа түсініктеме бермейтінін айтты, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/hok-basy-daudan-arylmagan-alzhirlik-boksshyga-katysty-malimdeme-zhasady-128292/,"Халықаралық Олимпиада комитеті Олимпиада чемпионы атанған алжирлік боксшы Иман Хелифке қатысты соңғы тараған ақпаратқа түсініктеме бермейтінін айтты, деп хабарлайды Orda.kz.
Бұған дейін франциялық журналист Джаффар Айт Аудиа алжирлік Иман Хелифке қатысты даулы ақпарат таратты. Яғни бұл спортшының биологиялық ер адам екенін дәлелдейтін құжаттар пайда болған.
SkySports басылымының мәліметінше, Халықаралық Олимпиадалық комитеттің баспасөз қызметі бұл ақпаратқа түсініктеме бермейтіндерін мәлімдеді.",2024-11-07T18:20:30+05:00,2024-11-07T18:20:30+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/97898998-c952-4be0-9f32-5e2017eb5192.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/97898998-c952-4be0-9f32-5e2017eb5192.webp,
bcddaf5d99e6d082229450bdaceaad92,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Хуторлықтар мен биліктегі көлеңкелі күштер: Қылмыстық топ туралы жаңа деректер мәлім болды,"Талғар ауданында болған Шерзат Полаттың өлімі үлкен резонанс туғызды. Журналист Асхат Ниязов марқұмның отбасына жақын досымен сұхбат жүргізіп, ауылдағы жағдай туралы ашық деректер жинады.",comments,https://kaz.orda.kz/hutorlyktar-men-biliktegi-kolenkeli-kyshter-kylmystyk-top-turaly-zhana-derekter-malim-boldy-127854/,"Талғар ауданында болған Шерзат Полаттың өлімі үлкен резонанс туғызды. Журналист Асхат Ниязов марқұмның отбасына жақын досымен сұхбат жүргізіп, ауылдағы жағдай туралы ашық деректер жинады . Еркен есімді ауыл тұрғыны, осы оқиғалардың ортасында жүргенін айтып, өз көзқарасын білдірді, деп хабарлайды Orda.kz .
Оның айтуынша, «Хуторлықтар» деп аталатын қылмыстық топ ұзақ уақыттан бері ауылда өз билігін жүргізіп келеді. Олар тек Шерзаттың өліміне ғана емес, бұрын да бірнеше қылмысқа қатысы бар деп күдікке ілінген.
Еркеннің айтуынша, ауылдағы қылмыстық топтың ықпалы көп жерде сезіледі.
Сонымен қатар, «Хуторлықтар» ауылдағы жастарды өз қатарларына тартып, оларды қылмыс жасауға итермелеуде. 2016 жылы әлеуметтік желілерде жарияланған суреттер де олардың әрекеттерін дәлелдей түседі.
Осы оқиғаларға байланысты куәгер ауыл тұрғындарының құқық қорғау органдарына сенімінің азайғанын жеткізді.
Оның айтуынша, жергілікті билік өкілдері мен құқық қорғау органдары да бұл топқа қарсы әрекет жасамай отырған секілді.
Еркен ауылдағы басқа да қылмыстар туралы айтып берді. Бірнеше жыл бұрын дәл осы топ ауыл тұрғынын ұрып-соғып, нәтижесінде ол адам қайтыс болған. Тергеу кезінде бұл жағдай «эпилепсия» деп қорытындыланып, іс жабылған. Мұндай оқиғалар ауыл тұрғындарының құқықтық жүйеге деген сенімін түсіріп, «Хуторлықтардың» бақылауында екенін көрсетеді.
Еркеннің айтуынша, ауылда бұрын мұндай қылмыстық топтар болған емес.
Еркен осы мәселелерді шешу үшін билікке жүгінгенімен, қорқыныштың ауыл тұрғындарын тежеп отырғанын айтты.
Еске сала кетейік, 4 қазанға қараған түні Талғарда жаппай төбелес орын алып, сол оқиға кезінде 16 жастағы Шерзат Полат пышақ жарақатынан қайтыс болды, тағы екі адам дене жарақатын алды. Кейіннен марқұмның туыстары барлық кінәлілерді тауып, әділ жаза беруді сұрады. 8 қазанда кісі өлтіру дерегі бойынша қылмыстық іс қозғалды.
12 қазанға қараған түні марқұм болған жасөспірімнің отбасының үйі өртеніп кетті. Осы оқиғадан кейін жедел штаб құрылып, отбасы қорғауға алынды. Сол күні Талғарға Ішкі істер министрінің бірінші орынбасары Бауржан Аленов пен Алматы облысының прокуроры Берік Адамов келді.
Шерзат Болатты өлтіру ісі бойынша күдіктілер саны 11 адамға дейін өскені белгілі болды.
Талғар ауданында әрекет ететін «Хуторлықтар» атты ұйымдастан қылмыстық топтың бар екенін жергілікті тұрғындар растаса да, полицияның бұл топтың бар екенін мойындамай отырғаны туралы хабарланған болатын. Қылмыстық топтың ықтимал жетекшісі Хасан Қасымбаев деп аталып отыр. Алайда, бұл мәселенің түпкі себебі жергілікті құқық қорғау органдарының өзінен де болуы мүмкін.
Шерзат Полат ісі аясында Талғар ауданында бірқатар кадрлық өзгерістер болды. Алматы облысы полиция департаментіне жаңа басшы — Мейрам Әбікев тағайындалды, ал Талғар ауданы полиция басқармасының басшысы Нұржан Күнтүнов және басқа да басқарма жетекшілері қызметтерінен босатылды. Сонымен қатар, Талғар ауданының әкімі және аудандық әкімдік аппаратының басшысы, Хуторлық топтың болжамды жетекшісі Хасан Қасымбаевтың ағасы деп танылған тұлға да отставкаға кетті. ІІМ басшысы Ержан Саденов жедел тергеу тобының жұмысын тыңдап, нақты тапсырмалар берді.",2024-10-20T21:33:28+05:00,2024-10-20T21:33:28+05:00,kk,Ильдар Адильченов,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/13525471_1131192960286396_1885629165_n-1.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/13525471_1131192960286396_1885629165_n-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/13525471_1131192960286396_1885629165_n-1.webp,https://www.youtube.com/embed/xFA5pzBBNgM?feature=oembed
31565bdf77e3a8d8e90ee47ba50fd5eb,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Хуторлықтарды танымаймын»: Сенатор Жақып Асанов пікір білдірді,"Бұрынғы бас прокурор және Жоғарғы соттың төрағасы, қазіргі сенатор Жақып Асанов Қасымбаевтармен, олардың бірі Хасан – полиция мойындамаған ұйымдасқан қылмыстық топтың (ҰҚТ) «Хуторлықтар» жетекшісі",comments,https://kaz.orda.kz/hutorlyktardy-tanymajmyn-senator-zhakyp-asanov-pikir-bildirdi-127791/,"Бұрынғы бас прокурор және Жоғарғы соттың төрағасы, қазіргі сенатор Жақып Асанов Қасымбаевтармен, олардың бірі Хасан – полиция мойындамаған ұйымдасқан қылмыстық топтың (ҰҚТ) «Хуторлықтар» жетекшісі делінген азаматпен туыстығы жайлы қауесеттерді үзілді-кесілді жоққа шығарды, деп хабарлайды Orda.kz ҚазТАГ-қа сілтеме беріп.
Ол Талғарда туыстарының бар екенін жоққа шығарып, бұл қауесеттердің еш негізі жоқ екенін айтты.
«Хуторлықтар» ҰҚТ туралы қауесет жасөспірім Шерзат Болаттың өліміне және Талғар ауданындағы полицияның әрекетсіздігіне қатысты жергілікті тұрғындардың көптеген шағымдарына байланысты тараған. БАҚ өкілдері қойған сұрақтарға жауап берген ҚР ІІМ өкілдері 2017 жылы жария болған топты мойындаудан бас тартты.
Күні бойы күзетте отырған марқұмның әкесі Қаржаубай Нұрымовтың көгерген жерлері жайлы айтқанын мына сілтемеден оқыңыз.
Шерзаттың үйі өртенген түні болған бар оқиғаны мына сілтемеден оқыңыз.",2024-10-17T18:25:15+05:00,2024-10-17T18:25:15+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/photo_420007.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/photo_420007.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/photo_420007.webp,
f5eea1087183c6e5259320b7f5a4aaa1,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Империяның құлдырауы: Тимур Құлыбаев мұнай-газ саласындағы үлестерін сата ма?,"Тамыз айының соңында кейбір БАҚ өз дереккөздеріне сүйеніп, Қазақстанның ең дәулетті адамдарының бірі Тимур Құлыбаев мұнай-газ саласынан кетіп, активтерін сатуы мүмкін деп жазды. Бұл шындыққа жанасады?",comments,https://kaz.orda.kz/imperijanyn-kuldyrauy-timur-kulybaev-munaj-gaz-salasyndagy-ylesterin-sata-ma-134698/,"Тамыз айының соңында кейбір БАҚ өз дереккөздеріне сүйеніп, Қазақстанның ең дәулетті адамдарының бірі Тимур Құлыбаев мұнай-газ саласынан кетіп, активтерін сатуы мүмкін деп жазды. Бұл қаншалықты шындыққа жанасады?
Orda.kz тілшісі саралап көрді.
Жеке басылымдардың хабарлауынша, Тимур Құлыбаев ең алдымен Атырау облысындағы Айранкөл кен орнын игеріп отырған «Каспий мұнай» акционерлік қоғамын сатуды қарастырады. Алпауыттардың ішінде екінші орында тұрған ықпалды кәсіпкердің мұнай-газ саласымен қош айтысуы туралы қауесеттің шыққан себебі — Joint Resources холдингінің қаржылық жағдайымен байланыстырып отыр. Құлыбаев осы холдинг арқылы көмір, геобарлау, энергетика және мұнай өндірісі саласындағы активтерге иелік етеді. Олардың қатарында «Каспий мұнай» мен «Кристалл менеджмент» бар.
2024 жылғы Joint Resources жұмысының қорытындысы онша мәз емес. Активтері 352,8 млрд теңге, жалпы міндеттемелері 41,1 млрд теңге болып, пайда әкелмеді. 2025 жылғы 1 шілдеге қарай холдингтің міндеттемелері 89,3 млрд теңгеге дейін өсіп, соның ішінде дебиторлық берешек 51,9 млрд-қа жеткен. Ал таза шығын көлемі үш жарым миллиард теңге болады.
«Каспий мұнайдың» өзі 2024 жылы 38 млрд теңге қарызға батқан. Таза табысы 33,5 млрд теңге болды. Сол жылы компания топ-менеджерлерге 159,4 млн теңге төлеген, яғни айына орта есеппен 13,3 млн теңгеден. Ал акционерлерге дивиденд төлеу екінші жыл қатарынан кейінге қалдырылды.
«Кристалл менеджменттің» көрсеткіштері тіпті төмен: 2024 жылғы табысы 11,4 млрд теңге, таза шығыны жарты миллиард теңгеден асты.
Шындығында, «Каспий мұнайдың» елдегі мұнай өндіру көлеміндегі үлесі аса үлкен емес. Жұрт компанияның өндірістік жетістіктерінен гөрі қожайынының кім екеніне қарайды. Мысалы, 2024 жылы экологиялық заң бұзушылық үшін салынған айыппұлдары ел есінде . Дегенмен, Тимур Құлыбаевтың есімі мұнай-газ саласында салмақты рөл атқарады. Тұңғыш президенттің күйеу баласы ұзақ жылдар бойы Kazenergy қауымдастығын басқарды, мұнай сервисіндегі («ҚазҚұрылысСервис» секілді) активтері де мол. Ендеше, Құлыбаев расымен мұнайдан қол үзе ме?
Біз сөйлескен кейбір мамандар мұндай болжамға сенбейді. Олардың айтуынша, мұнай-газ активтері оның негізгі тірегі. Онсыз қолындағы Halyk Bank-і де әлсірейді. Өйткені банк саланың кәсіпорындарын несиемен қамтамасыз етіп отыр. Олигарх не үшін бұрыннан үйренген жылы орнынан кетуі керек?
Бірақ жағдайды жіті қарасаңыз, «Каспий мұнайды» сатады деген әңгіме бос қауесет болса да, оның астарында одан да үлкен мән жатқанын аңғаруға болады.
Energy Analytics телеграм-арнасының авторы, сала сарапшысы Абзал Нарымбетовтің айтуынша, Тимур Құлыбаевтың мұнай-газ саласындағы үш негізгі активі бар: «Каспий мұнай», «Алмэкс Плюс» және «Кристалл менеджмент». Төртіншісі деп Crystal Management Turbine компаниясын да атауға болады. Ол Қызылорда облысындағы Ақшабұлақ кен орнында газтурбиналық электр станциясын басқарады.
«Каспий мұнай» Айранкөл кен орнын игеріп отыр. «Алмэкс Плюс» Атырау облысы Жылыой ауданындағы Аңсаған учаскесінде барлау жүргізеді. 2023 жылғы жоба бойынша Аңсаған-5 ұңғымасын 5800 метр тереңдікте бұрғылау көзделген. Ал Қызылорда облысындағы Сұлутабан кен орнында («А» блогы) «Кристалл менеджмент» тағы үш жаңа ұңғыма қазуды жоспарлап отыр. Яғни, Құлыбаевтың басты активтері қағаз жүзінде жұмыс істеп жатыр. Алда ұзақ уақытқа жоспарлаған жобалары бар. Бірақ олар пайда әкеліп отыр ма?
Егер Құлыбаев шығын әкелген активтерден құтылғысы келсе, сатуға ең әуелі «Каспий мұнай» емес, «Кристалл менеджмент» компаниясы лайық болуы мүмкін. «А» блогындағы учаскелердің ішінде әлеуеті бар жалғыз жер – Сұлутабан . Бірақ ол кен орны әлі өндірістің белсенді кезеңіне өткен жоқ. Ресми өндірілген мұнай – (барлау ұңғымаларынан шыққан) небәрі жылына шамамен 10 мың тонна.
«Алмэкс Плюс» компаниясының да пайдасы күмәнді. Аңсағандағы барлау жұмыстарына кеткен шығын келуі мүмкін табыстан әлдеқайда жоғары, әрі ол шығындар қалпына келеді деу қиын.
Сарапшының айтуынша, Аңсағандағы сәтсіздік Қазақстандағы мұнай кен орындарын игерудің жоспарсыз тәсілінің қандай болатынын көрсетті. Кәсіпкерлер әуелі экономикалық есеп жүргізіп, алдағы пайданы шығынмен салыстырудың орнына, нақты бағасы анықталмаған учаскелерге жармасады. Соның салдарынан мұнай саласындағы инвестициялар тиімсіз болып шығады. Мұндай жағдайдан Тимур Құлыбаевтың өзі де жалыққан болуы мүмкін.
Тимур Құлыбаев бұрын да шығынға батқан компанияларынан құтылып отырған. Өткен жылы, 2024 жылдың қыркүйегінде ол «Шұбаркөл премиум» АҚ-дағы үлесін сатып, Forbes тізіміндегі үзеңгілестері — Кеңес Рақышевқа және Шухрат Ибрагимовқа оп-оңай өткізіп жіберген. Теория жүзінде «Каспий мұнай» да келесі кезекте тұрған компания болуы ғажап емес.
Сарапшы Абзал Нарымбетовтың айтуынша, Құлыбаев активтерін сатуы мүмкін деген әңгімелер бұған дейін де болған. Бірақ аталған компаниялардың ішінде бизнес тұрғысынан даму әлеуеті бар жалғыз нысан – «Каспий мұнай».
Компанияны сатуға түрткі болатын тағы бір себеп – мұндағы мұнай өндірудің жоғары табысы жылына шамамен бір миллион тоннаға дейін жетеді. Бизнесмен үшін қазір сенімді түрде сатып алушы табуға болатын жалғыз актив осы.
Жалпы алғанда, кез келген «мұнай-газ империясының» тиімділігі оған салынған қаржыдан гөрі, оны басқаратын команданың біліктілігіне байланысты. Тәжірибелі топ-менеджерлер шығынды азайтып, табысты көбейтуге мән береді. Құлыбаевтың активтерінде мұндай жақсы жұмыс орындалмады. Мәселе нәтижеге жетуден гөрі қаржыны игеру төңірегінде болғандай. Соның салдарынан миллиардердің активтері артық бағаланып, ақыры салмақты жүкке айналды.
Ал Құлыбаев басқа салаларға қойған басқарушылар әлдеқайда жоғары менеджмент мәдениетін көрсетті. Мәселен, қаржы секторында немесе мұнай қызметінде.
Сондықтан аяқ астынан үлкен мәмілелер жасалғанына таңқалып отырмас үшін мұнай саласындағы кадрлық ауыс-түйістерді қадағалаған жөн.
Айта кетейік, Тимур Құлыбаев бұған дейін де мүліктерін сатқан болатын. 2024 жылы мамырда Тимур Құлыбаев Лондонның Аппер-Гросвенор-стритіндегі үйін 35 миллион фунт стерлингке сатқаны белгілі болды.
Еске сала кетсек, Orda.kz 30 жылда Назарбаев қалыптастырған жүйенің қазіргі қоғамға әсері жайлы саралап көрді. 2022 жылы Қаңтар оқиғасы кезінде 30 жыл бойы өнер туындылары, әдеби шығармалар, одалар, мақалалар, мадақтар арналған елбасы ықпалының іргетасы шайқалды. Назарбаев билігінің шыңырауы жайлы материалымыздан оқыңыз.
Автор: Никита Дробны",2025-09-03T15:37:08+05:00,2025-09-03T15:37:08+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/img_20250903_163059_880.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/img_20250903_163059_880.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/img_20250903_163059_880.webp,
904dc0ef66fae6b4ed052337cd563c7f,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Ит құрлы көрмейді»: Думан Мұхамедкәрім мен Әйгерім Тілеужанның жағдайы нашарлады,"Бүгін Алматыда журналист Думан Мұхамедкәрім мен азаматтық белсенді Айгерім Тілеужанның ісіне арналған баспасөз маслихаты өтті. Жиынға құқық қорғаушы Бақытжан Төреғожина, Думанның қорғаушысы Ғалым",comments,https://kaz.orda.kz/it-kurly-kormejdi-duman-muhamedkarim-men-ajgerim-tileuzhannyn-zhagdajy-nasharlady-135673/,"Бүгін Алматыда журналист Думан Мұхамедкәрім мен қоғам белсендісі Әйгерім Тілеужанның ісіне арналған баспасөз мәслихаты өтті. Жиынға құқық қорғаушы Бақытжан Төреғожина, Думанның қорғаушысы Ғалым Нұрпейісов, әкесі Алмас Тілепов және Айгерімнің адвокаты Айнара Айдарханова қатысты. Олар қамауда отырған екі саяси тұтқынның денсаулығының нашарлағанын, медициналық көмектің жетіспегенін және құқықтарының тапталып жатқанын мәлімдеді.
Orda.kz тілшісі жиынға қатысушылардың уәжін тыңдап қайтты.
Құқық қорғаушы Бақытжан Төреғожина журналист Думан Мұхамедкәрімнің жағдайы өте алаңдатарлық екенін мәлімдеді.
Төреғожинаның айтуынша, Мұхамедкәрім шұғыл медициналық көмекке мұқтаж. Бірақ түрме әкімшілігі оны ауруханаға жатқызуды «қауіпсіздік қызметкерлері жетіспейді» деген сылтаумен кейінге қалдырып келеді.
Бақытжан Төреғожина сонымен қатар белсенді Әйгерім Тілеужанның да жағдайы қиын екенін айтты.
Адвокат Ғалым Нұрпейісов өткен аптада Думан Мұхамедкәріммен кездескенін айтты. Нұрпейісовтің айтуынша, түрме әкімшілігі қоғамды шатастырып, «Думанның денсаулығы жақсы» деген жалған ақпарат таратқан.
Оның сөзінше, Мұхамедкәрім жазған хаттардың төртеуі мүлде жоғалып кеткен. Олардың арасында Бас прокуратураға, Президент әкімшілігіне және адвокаттың өзіне жолданған хаттар бар.
Думан Мұхамедкәрім өз кінәсін мойындамайды және осы себепті түрме формасын кимейтінін жеткізген. Осы әрекеті үшін оған 13 тәртіптік жаза берілген, бірақ ол тек біреуін – форма кимегенін ғана мойындайды.
Думан Мұхамедкәрімнің денсаулығының нашарлығына қарамастан, құқықтарының бұзылуына наразылық ретінде әр айдың 30-ында аштық жариялауды жалғастырады. Бұл өзіне назар аудартудың және заңсыздыққа қарсы тұрудың жалғыз тәсілі. Аштық 7-10 күнге созылып, ай сайын қайталанбақ.
Сонымен қатар адвокат Ғалым Нұрпейісов өз құқықтарының да жиі бұзылатынын атап өтті.
Тәуелсіз журналист Думан Мұхамедкәрімнің әкесі Алмас Тілепов ұлының шағымдарына байланысты әділ тергеу жүргізілмей отырғанына наразы. Думан түрме қызметкерлерінің үстінен бірнеше рет арыз жазған. Алайда сол шағымдарды дәл сол қызметкерлердің өздері қарайды. Тілепов түрмеде парламенттік тексеріс жүргізуді талап етті.
Әйгерім Тілеужанның қорғаушысы Айнара Айдарханова оның жеті айдан бері созылмалы аурудан зардап шегіп жүргенін, бірақ тиісті ем қабылдамағанын айтты.
Оның айтуынша, адвокаттар бірнеше рет Денсаулық сақтау министрлігіне және Алматы облыстық денсаулық сақтау басқармасына шағым түсіргенімен, «қолданылып жатқан ем жеткілікті» деген біржақты жауап қана алған.
23 қазан күні Әйгерімді жеке емханаға апарып, тәуелсіз дәрігердің тексеруіне қою жоспарланған.
Адвокаттың сөзінше, түрме ішінде қарапайым дәрі-дәрмек те жоқ.
Айта кетейік, журналист Думан Мұхаммедкәрімнің Қызылордада отырғанына 10 ай болды. Құқық қорғаушылар Қызылордаға барып Думан Мұхаммедкәрімнің жағдайын білді. Бұған дейін оның жақтастары арнайы баспасөз мәслихатын ұйымдастырып, Мұхаммедкәрімнің жазған хатын оқыған болатын.",2025-10-23T13:14:34+05:00,2025-10-23T13:14:34+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/5463285069113328582.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/5463285069113328582.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/5463285069113328582.webp;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-10/5463285069113328576.jpg,
c6b096356992692787a48ca6e578356b,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Қайрат» өз алаңында «Реал Мадридке» қиындық тудыруы мүмкін — Хаби Алонсо,"«Реал Мадридтің» бас бапкері Хаби Алонсо алматылық «Қайратты» жеке ойыншылар тұрғысынан да, команда ретінде де бағалап, олардың өз алаңында сенімді ойыны испандықтар үшін сынақ болуы мүмкін екнін айтты, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/kajrat-oz-alanynda-real-madridke-kiyndyk-tudyruy-mymkin-habi-alonso-135213/,"«Реал Мадридтің» бас бапкері Хаби Алонсо алматылық «Қайратты» жеке ойыншылар тұрғысынан да, команда ретінде де бағалап, олардың өз алаңында сенімді ойыны испандықтар үшін сынақ болуы мүмкін екенін айтты, деп хабарлайды Orda.kz.
Баспасөз мәслихатында «Реал Мадридтің» жартылай қорғаушысы Федерико Вальверде мен бас бапкер Хаби Алонсо журналистердің сұрақтарына жауап берді. Вальверденің айтуынша, «Атлетикодан» жеңілу команда үшін ауыр болған.
Еске сала кетейік, Реал Мадридті Атлетико 5:2 есебімен ойсырата жеңген еді.
Сонымен қатар, журналистер кеше түнде әуежай мен қонақүйде қарсы алған алматылықтар жайлы пікірін сұрады.
«Реал Мадриттің» бас бапкері испандық Хаби Алонсо баспасөз мәслихатында: «қандай ел, қандай қарсылас болса да ертеңгі мақсатымыз айқын» деп айтты.
Сонымен қатар, Алонсо «Қайратты» бағаламауға болмайтынын атап өтті. Испан маманының пікірінше, алматылық команданың ойыны жақсы құрылғанын айтып, қарқынды ойынды алғашқы минуттан-ақ бастайтынын жеткізді.
Сондай-ақ, Алонсо «Қайраттың» жеке ойыншылар тұрғысынан да, команда ретінде де талқылап, ойындарында оларды алаңдататын тұстар бар екенін, әрі олар өз алаңдарында сенімді ойнайтынын айтып, «Реал Мадрид» үшін бұл сынақ болғалы тұрғанын жеткізді.
Баспасөз мәслихатынан соң «Реал Мадрид» ойыншылары жасыл алаңда БАҚ өкілдеріне арналған ойын алды ашық жаттығуларына кірісіп кетті.
Еске сала кетейік, Қазақстандық және испандық клубтар Чемпиондар лигасының жалпы кезеңінің екінші туры аясында кездеседі. Матч 30 қыркүйекте Алматының Орталық стадионында 21:45-те өтеді.",2025-09-29T19:07:48+05:00,2025-09-29T19:07:48+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/5391253846174594632.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/1759155668_5391253846174594680.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/5391253846174594681.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/5391253846174594632.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/5391253846174594632.webp,
cb75f94e0d3a80700a20b84d343050f0,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Қайрат» пен «Селтик»: Алматыда алғаш рет Чемпиондар лигасының әнұраны шырқалады,Алматылық «Қайрат» Чемпиондар лигасы іріктеуінің плей-офф кезеңінде «Селтикке» қарсы матч алдында баспасөз мәслихатын өткізді.,comments,https://kaz.orda.kz/kajrat-pen-seltik-almatyda-algash-ret-chempiondar-ligasynyn-anurany-shyrkalady-134522/,"Алматылық «Қайрат» Чемпиондар лигасы іріктеуінің плей-офф кезеңінде «Селтикке» қарсы матч алдында баспасөз мәслихатын өткізді, деп хабарлайды Orda.kz .
Жиынға бас бапкер Рафаэль Уразбахтин мен жартылай қорғаушы, команда капитаны Әділет Садыбеков қатысты.
Ертең тарихи сәт болғалы тұр: алғаш рет Алматыда Чемпиондар лигасының әнұраны шырқалады. Бұл жергілікті футбол үшін және жанкүйерлер үшін маңызды оқиға.
Журналистер бас бапкерден командадағы кадрлық мәселелерді қалай шешкенін сұрады.
Сонымен қатар, бұл ойында команданың жас жұлдызы  Дастан Сәтпаев алаңға шықпайды. Бұған байланысты оның көңіл-күйін білдік. Еске сала кетейік, өткен ойында Сәтпаев сары қағаз алып, бір ойынға шеттетілген еді.
Сонымен қатар, Уразбахтин өткен ойында «Селтик» «Қайратты» бағаламағанын атап өтті.
Еске салсақ, алматылық «Қайрат» Глазгода шотландиялық «Селтикпен» плей-офф матчында 0:0 тең есеппен ойнап, сенсация жасады. Ойын «Селтик Парк» стадионында өтті. Жауапты ойыны 26 тамызда Алматыда өтеді.",2025-08-25T14:41:39+05:00,2025-08-25T14:41:39+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/5287646586316388671.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/5287646586316388671.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/5287646586316388671.webp,
9a8b2f8c6751bc478f4f0667a50278ad,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қара «Герань»: Ресейдің дроны Қазақстанға қалай тап болды?,18 наурыз күні Батыс Қазақстан облысына әскери дрон құлады. Алдымен дрон жергілікті тұрғындар тапты және оны ұшқышсыз ұшық аппараты деп ойлаған. Бірақ қазір оны ресейлік «Герань» дроны деп сенімді түрде айта аламыз. Қазақстанда ресейлік дрон не істеп жүр? Orda.kz айтады.,comments,https://kaz.orda.kz/kara-geran-resejdin-drony-kazakstanga-kalaj-tap-boldy-131541/,"18 наурыз күні Батыс Қазақстан облысына әскери дрон құлады. Алдымен дронды жергілікті тұрғындар тапты және оны ұшқышсыз ұшық аппараты деп ойлаған. Бірақ қазір оның ресейлік «Герань» дроны екені анықталды. Қазақстанға ресейлік дрон қайдан келген? Orda.kz зерттеді.
Батыс Қазақстан облысының полиция департаменті дронға қатысты былай деп мәлімдеді:
Сыртқы келбетіне қарасақ, құлаған нысан ирандық «Шахед-136» дронының ресейлік нұсқасы – «Герань-2»-ге ұқсас. Бірақ бұл тек болжам емес – дрондағы «Герань» деген жазу мен 18358 нөмірі анық көрінеді. «ҚазАқпарат» басылымы оқиға орнынан түсірілген фото мен видеоларды жариялады.
Бұның «Герань-2» модификациясы екені көлемінен де байқалады. Видеоны түсіріп тұрған оператор «Үш метр» деп бірнеше рет қайталайды. Бұл ресейлік Life.ru басылымында көрсетілген 3х2 метрлік «Герань-2»-мен сәйкес келеді.  Сонымен қатар дрон көзге түспеу үшін қара түске боялған. Бұған дейін жүздеген «Герандардың» суреттерін «Российская газета» жариялаған болатын.
«Шахед» камикадзе-дрондары – Ресейдің Украинаға қарсы соққыларында қолданатын негізгі қарулардың бірі. Сонымен қатар, «Герань-2» (яғни Шахед-136) шамамен 50 келілік жарылғыш заттар тасымалдайды. Украинадағы көпқабатты үйлердің қирауына және басқа да бүлінулерге осы дрондардың тікелей қатысы бар.
Бірақ ресейлік дрон Қазақстанға қалай жетті? Әскери сарапшы Дәулет Жұмабеков бұл жағдайды кездейсоқтық деп санайды:
Сарапшының айтуынша, «Шахедтердің» ресейлік нұсқаларында арзан GPS-навигация жүйесі қолданылады.
Бұл – биыл Қазақстанға құлаған екінші әскери дрон. Бұған дейін, 19 ақпанда, ҚР шекарасын барлау дроны кесіп өткен болатын. Оның нақты кімге тиесілі екені әлі белгісіз. Сыртқы келбетіне қарағанда, ол француздық «Crecerelle» дронына ұқсайды, ал оны Украина қолданады. Алайда, украиндық сарапшылар оның ресейлік «Орлан-10» болуы мүмкін екенін айтты.
Бұл жағдайда екі сұрақ туындайды:
Қазақстанның әуе қорғанысы дрондарды атып түсіре алды ма? Шекаралық бақылау жүйесі дронның өтіп кетуіне жол берді ме?
Сарапшы Дәулет Жұмабеков Қазақстанның әскери дрондарды ұшыру немесе оларды қондыру мүмкіндігі шектеулі екенін айтады. «Шахедтер» өте үлкен қашықтыққа ұша алады – шамамен 1000 шақырым. Ал бұл дрон Ресей Федерациясының Саратов облысына жақын маңда құлаған.
Қазақстан шекарасындағы Әуе қорғанысы туралы сарапшы былай дейді:",2025-03-19T18:52:25+05:00,2025-03-19T18:52:25+05:00,kk,Ислам Әден,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/1742384140_bespilot-3-1.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/1742384140_bespilot-3-1.webp;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742380267_c57c396b-735d-4714-b8d6-607a4e246e75.webp;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742383915_photo_2023-06-19_18-11-13-2.jpg,
7fea98aecb5b2c40b6b26336e1759d2c,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қара халықтың «қанын қайнатқан» қолжетпес тариф кімнің қалтасын қампайтып жатыр?,"Экономист Рахымбек Әбдірахманов соңғы айларда Қазақстандағы тариф бағасы жай өсіп қана қоймай, «ғарышқа ұшып кеткені» туралы пікір білдірді. Сарапшының айтуынша, бұл жағдайдан нақты пайда көріп отырғандар бар. Orda.kz олардың кім екенін баяндайды.",comments,https://kaz.orda.kz/kara-halyktyn-kanyn-kajnatkan-kolzhetpes-tarif-kimnin-kaltasyn-kampajtyp-zhatyr-135583/,"Экономист Рахымбек Әбдірахманов соңғы айларда Қазақстандағы тариф бағасы жай өсіп қана қоймай, «ғарыштап кеткені» туралы пікір білдірді. Сарапшының айтуынша, бұл жағдайдан нақты пайда көріп отырғандар бар. Orda.kz олардың кім екенін нақтылады.
Оның пікірінше, бұл жағдайдан ең алдымен пайда көріп отырғандар – бірнеше миллионер басқаратын Қазақстанның энергетикалық холдингтері.
(Рахымбек Әбдірахманов. Фото Facebook-профилінен алынған)
Экономистің айтуынша, егер мемлекет бұл саланы тиімді басқара алса, аталған компаниялар артық табысты инфрақұрылымды жаңғыртуға бағыттайтын еді. Бірақ оның орнына ақша дивиденд төлеуге немесе мүлде шетелге шығаруға жұмсалады.
Бұл – үкіметтің инфляциялық күтулерді бақылай алмай отырғанының дәлелі.
Елде ірі энергетикалық холдингтердің қаражатына бақылау жоқ, алайда саланы басқаруда жүйелі сәтсіздіктер бар:
Рахымбек Әбдірахмановтың пікірінше, бүкіл осы жағдай Қазақстанда мемлекеттің шешім қабылдауда бірнеше монополияға тәуелділігінің күшеюіне әкелді. Олар халық есебінен артық табыс табуда.
16 қазанда үкіметте Президенттің тапсырмасымен жасалған дағдарысқа қарсы жоспар жарияланды. Жоспар аясында АИ-92 бензині мен дизель отынына бағаның өсуіне мораторий, сондай-ақ 2026 жылдың наурызының соңына дейін коммуналдық тарифтерді уақытша тоқтату қарастырылған.",2025-10-19T15:02:49+05:00,2025-10-19T15:02:49+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1760860690_chatgpt-image-18-okt_-2025-g_-13_10_44.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1760860765_528558209_10161887209556325_56958029871019043_n.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1760860690_chatgpt-image-18-okt_-2025-g_-13_10_44.webp,
e31ac4acf66ba8e1445a344a5351b43b,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Кәсіпкер Қайрат Реимов Қорғастағы Гаджиев жайлы айтып, Тоқаевқа кеңес берді","«Алматыметроқұрылыс» АҚ басқармасының төрағасы, бизнесмен Қайрат Реимов Orda.kz басылымының бас редакторы Гүлнәр Бажкеноваға берген сұхбатында Қытай мен еліміздің шекарасында қалайша салық жинайтын топ құрылғанын, және олар қалай кеден есептерінде миллиардтаған доллар болатын қаражатты қалтаға басқанын айтып берді. Толық бейнежазбаны біздің ORDA News YouTube арнамыздан көре аласыз, ал мәтінді ықшамдап назарларыңызға ұсынамыз.",comments,https://kaz.orda.kz/kasipker-kajrat-reimov-korgastagy-gadzhiev-zhajly-ajtyp-tokaevka-kenes-berdi-135504/,"«Алматыметроқұрылыс» АҚ басқармасының төрағасы, кәсіпкер Қайрат Реимов Orda.kz басылымының бас редакторы Гүлнәр Бажкеноваға берген сұхбатында Қытай мен еліміздің шекарасында салық жинайтын топтың қалай құрылғанын баяндады. Сонымен қатар, қалтасын қампайтқан олар миллиардтаған доллардың орнын кеден есебінде қалай үңірейтіп кеткенін айтты.
Бейнежазбаның толық нұсқасын біздің ORDA News YouTube арнамыздан көре аласыз, ал мәтінді ықшамдап назарларыңызға ұсынамыз.
«Алматыметроқұрылыс» АҚ директорлар кеңесінің төрағасы, кәсіпкер Қайрат Реимов бір сұхбатында Гаджи Гаджиевтің адамдары «Орда» басылымының 4 қыркүйектегі хабарламасынан кейін толық ықпалынан айырылғанын айтқан еді. Онда біз бұрынғы сыртқы істер министрі Мұрат Нұртілеу, Гаджиев және ҰҚК жоғары лауазымды қызметкерлерінің ұсталғаны жайлы хабарладық. Ол Гаджиевті өз адамдарымен бірге Қазақстанның Қытаймен шекарадағы кеденінен біржола кетті деп топшылайды.
Қайрат Реимовтің айтуынша, Гаджи Гаджиев кеден төңірегін ашса алақанында, жұмса жұдырығында ұстаған. Байланыс өте берік. Оның сөзі бәріне өтімді.
Ол Гаджиевтің адамдары кеденнен кеткен бойда келесі күні бәрі сақадай сай жұмыс істеп кете береді деп ойлау жаңсақ пікір екенін атап өтті. Сондықтан құқық қорғау органдары Гаджиевтің кеденде қалған адамдарына өз істерін ретке келтіруге уақыт беруі мүмкін.
Бүгінде кедендегі тексерулер – күрделі іс, онда жүктерді тасымалдаушылар, жөнелтушілер мен алушылар кеден брокері немесе экспедитор арқылы жұмыс істейді. Өтініш сол арқылы беріледі, брокер немесе экспедитор кеден жұмыстары мен тексерулерді жүргізуге көмектеседі. Сондай-ақ барлық қажетті процедураларды қамтамасыз етеді. Бұл жүйе ұзақ уақыт бойы бір топтың бақылауында болды. Енді бәрін қайта құрып, жаңадан ұйымдастыру қажет.
Қайрат Реимов кедендегі жұмыстарда қазір ілгерілеу бар екенін, бірақ ол үшін терең «ордан» шығу керектігін айтты.
«Орда» деректеріне зер салсақ, Қытаймен шекарада автомобиль өткізу үшін төленетін 70% қаражат, яғни кедендік бөлімшелерге төленетін жарна, тасымалдаушылардан брокерлерге беріліп, олар контрабандалық топқа жететін қаражат тізбегіне қосылған. Бір көлік үшін 25–36 мың доллар төлеу қажет болған. Ал мемлекет осы рәсім үшін тек 25 мың теңге алған. Осылайша Қытай мен Қазақстан арасындағы сауда статистикасында миллиардтаған доллардың орны ойсырап тұр.
Тауарды түсіріп-тасымалдау кезінде бірдеңе бүлінеді, бірдеңе сынып кетеді. Бірақ ең үлкен шығын – зымырап бара жатқан уақыт.
Тауарды уақытында және сапасына сын келмейтіндей етіп жеткізу — кәсіпкерлердің міндеті. Тапсырыс берушіге «кеденде қиындықтар болды» деп түсіндіру мүмкін емес. Айлар бойы шекарада тұрған жүгін сарылып күткенді ешкімнің суқаны сүймесі анық. Сондықтан мұндай жүйе бизнеске ерекше қысым түсіреді. Қысым дейтініміз — ол жерде еш таңдау да жоқ.
Оның айтуынша, бұл мәселе қазір өте өзекті. Өйткені мемлекет салықтан түсетін ақшаның аздығына алаңдап, мөлшерлемелерді көтеріп, барлық қаржылай айналымдарды, тіпті ақша аударымдарын да толық бақылауға алып жатыр.
Реимовтың айтуынша, салық базасын кеңейтудің ең тиімді жолы – мөлшерлемелер мен рәсімдерді азайту, әсіресе шағын және орта бизнеске жеңілдік жасау.
Оның айтуынша, үйінің жанында шағын дүкендер бар, базарда сауда қылатын әжелер, жеке қожалықтар – бұлардың бәрі жеңілдетілген тәртіппен салық төлей алады.
Кәсіпкердің пікірінше, мемлекет қазір халықты кәсіпке тартуға күш салуы керек.
Реимовтың пікірінше, салық реформасы мен өзге де өзгерістер елде тым кеш жүріп жатыр:
Сондай-ақ ол елде жастарға көбірек мүмкіндік беру керек деп есептейді. Бізде экономиканы да, саясатты да түсінетін, бастамашыл, алғыр жастар көп. Бірақ солардың дауысы естілмейді. Ал биліктің ұшар басында ат төбеліндей ғана адамдар айналып жүр.
Қазақстан мен Қытай шекарасындағы кеден бекетінде қалайша қылмыстық топтар пайда болғанын бұрынғы көлік прокуроры, бұрынғы қаржы полициясының басшысы Қайрат Қожамжаров ісі бойынша айыпталып жүрген, шетелге қашқан лауазымды тұлға Мақсат Дүйсенов баяндаған. Ол YouTube арқылы «Қорғас ісі» жөнінде мәлімдеме жасаған.
Кәсіпкер Қайрат Реимов кедендегі контрабанданың қалай басталғанына өз көзқарасын айтты. Оның сөзінше, бәрі қарапайым деңгейдегі қызметкерлер мен орта буын басшыларының өз бетінше ақша жинауынан басталған. Жүргізушілерден «тез өтуі үшін» аздаған ақша талап еткен.
Бұл құбылыс 2000-жылдардың басында басталған. Уақыт өте келе кедендегі заңсыз схемалар біртіндеп ұйымдасқан жүйеге айналды. Кейін мұнай бағасының өзгеруіне байланысты дағдарыс туындады.
Билікте отырған, молшылыққа үйренген адамдар жаңа «кіріс көзін» іздей бастады. Сол кезде олардың «Қорғасқа» назары ауды. Бұл шекара арқылы күн сайын қомақты ақша өтіп жатты, тіпті мұнай саласына қарағанда оңайырақ пайда көруге болатын. Тек өз «бөгетіңді» қою жеткілікті еді.
Қаңтар оқиғасынан кейін Назарбаевтар отбасы мен оларға жақын олигархтар байлық көздерінен, соның ішінде «Қорғастан» да шеттетілді. Бірақ олардың орнын басқа адамдар басты. Елде бәрі өзгереді, заң үстемдік құрады деген үміт болды. Алайда жаңа келгендер ескі тәсілдерді қайта тірілтті.
Бірақ бір айырмашылық бар екенін айта кету керек. Әлгі талап етілетін қаражаттар еселеп өсті. «Ескі Қазақстанның» кезінде ешкім қатты шағымданған жоқ. Кедендегі пара көлемі шектен аспайтын. Жаңа команданың қалтасы қампая берді, осылайша бизнеске қысым қатты түсті.
Реимовтың айтуынша, Гаджиевтің тобының асығыстық танытуының тағы бір себебі бар. Президент Тоқаевтың өкілеттігі 2029 жылға дейін шектелген. Демек, «темірді қызған кезінде соғып» үлгеруі қажет.
«Алматыметроқұрылыс» компаниясының басшысы Гаджи Гаджиевті таниды екен. Олар алғаш рет 2024 жылы кездескен. Алайда екеуінің арасында арқа-жарқа әңгіме болмаған. Негізінен әңгіме Алматы метросының құрылысы жайлы өрбіген. Кейін кәсіпкерге әкімдіктен компаниясының жаңа метро станцияларының құрылысына арналған тендерлерге қатыспайтыны, әрі бұдан былай барлық мәселелерді «Интегра» компаниясы арқылы шешуі керектігі айтылған. Ал бұл компанияның бейресми түрде Гаджиевке тиесілі екені белгілі болды.
Уақыт өте келе Гаджиевтің мінез-құлқы да өзгерген.
Реимовтың айтуынша, олар соңғы рет тілдескенде сөзге келіп қала жаздаған. Кәсіпкер өз компаниясын метро құрылысына қатыстырмай жатқандарына наразылығын білдірген. Оның айтуынша, компанияның тәжірибесі де, біліктілігі де, барлық құжаты да талапқа сай болған.
Ол бұл істің артында заңсыз, арам пиғылды схема тұрғанын, тіпті оған құқық қорғау органдарының араласа бастағанын байқаған. Ал егер мұндай іске күштік құрылымдар тартылса, онда заңның күші қалмайды.
Гүлнәр Бажкеноваға берген сұхбатында Қайрат Реимов Қазақстандағы Кәсіби бокс федерациясының жұмысы, Гаджи Гаджиев пен оның адамдарын әртүрлі спорт ұйымдарынан қалай көргені, Алматы метросы мен астаналық LRT арасындағы ұқсастықтар туралы айтты. Сондай-ақ, ол президент Қасым-Жомарт Тоқаевқа өз кеңесін де жеткізді.
Жуырда Реимов «Гиперборей» арнасында сұхбат беріп, «Орда» 4 қыркүйекте жариялаған материалдардан кейін Гаджиевтің адамдары оның компаниясында көрінбей кеткенін айтты. Бұған дейін «Орда» редакциясы бұрынғы сыртқы істер министрі Мұрат Нұртілеу мен Гаджи Гаджиевке қатысты тергеу шаралары жүргізілгенін, ҰҚК-нің жоғары лауазымды қызметкерлері ұсталғанын хабарлаған еді. Ресми БАҚ пен мемлекеттік органдар бұл ақпаратты жоққа шығарды. Ал ақпаратты жария еткен «Орда» редакциясына қысым мен қоқан-лоқы көрсетілді.
Кейін президент Мұрат Нұртілеуді сыртқы істер министрі қызметінен босатты. Ал қазіргі уақытта Гаджиевтің аты Украинадағы «Миротворец» базасына енгізілгені белгілі. Онда ол қазақстандық оппозиционер Айдос Садықовты өлтіруге қатысы бар және Ресейдің түрленген агрессиясымен байланысты тұлға ретінде көрсетілген.",2025-10-15T17:34:00+05:00,2025-10-15T17:34:00+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/857818f6-4c2e-4397-9a60-b740069a5056.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/857818f6-4c2e-4397-9a60-b740069a5056.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/857818f6-4c2e-4397-9a60-b740069a5056.webp,
063e81b2e1f616206968c8694df0d808,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қазақ әйелдерін адастырып жүрген қашқын сәләфиттің әйелі кім?,"Қазақстанда теріс ағымдағы діндердің желілер арқылы таралуы қазіргі таңда қауіпті мәселелердің бірі болып отыр. Бұған дейін Orda.kz әлеуметтік желілер арқылы уағыз айтып жүрген Дарын Мүбаров жайлы жазған болатын. Жақында белгілі дінтанушы Әл-Фараби Болатжан ғаламтор арқылы исламның радикалды, теріс бағытын таратушылардың қаупі жайлы тағы жазба жариялады.",comments,https://kaz.orda.kz/kazak-ajelderin-adastyryp-zhyrgen-kashkyn-salafittin-ajeli-kim-127960/,"Қазақстанда теріс ағымдағы діндердің желілер арқылы таралуы қазіргі таңда қауіпті мәселелердің бірі болып отыр. Бұған дейін Orda.kz әлеуметтік желілер арқылы уағыз айтып жүрген Дарын Мүбаров жайлы жазған болатын. Жақында белгілі дінтанушы Әл-Фараби Болатжан ғаламтор арқылы исламның радикалды, теріс бағытын таратушылардың тағы бір қаупі жайлы баяндады .
Мұндай бағытта жүргендердің арасында Ресейден қашып кеткен сәләфит және оның қазақтан алған тоқалы бар.
Дінтанушы ақпарат ағымына шектеу жоғын айтып, оның белгілі бір сүзгіден өтпейтінін атап өтті. Бұл жағдай діни экстремизмнің белең алуына түрткі болып отыр.
Абу Умар Саситлинский лақап атымен танымал Исраил Ахмеднабиевтің уағыздарының Қазақстанда да бейнежазбалары таралған.
Дағыстанда туып, Ресейде террористік қызметті насихаттағаны үшін қудалауға ұшыраған ол Түркияда тұрып, интернет арқылы өз экстремистік идеологиясын жүргізіп жатыр.
Ең қауіптісі, оның жақтастарының арасында қазақстандықтар да бар. Дінтанушы Әл-Фараби Болатжанның айтуынша Саситлинскийдің төрт әйелінің бірі Қазақстан азаматшасы, Әсел Мелік.
Оның қазіргі таңда Youtube арнасында 8 мыңнан аса жазылушы бар.
Ол өзінің блогы мен подкастары арқылы қазақ әйелдерін теріс ағымға тартып жатыр.
A post shared by ЖЕНСКИЙ ЦЕНТР (@pearl.womencenter)
Бұл жағдай Қазақстанда діни алауыздықты өршітуі мүмкін.
Дінтанушының сөзінше мұндай уағызшылар жанға жылы сөздерді айтып, өз насихаттарын бүркемелеп, аудиторияны тартады. Алайда олардың мақсаты – экстремистік әрекеттерге шақыру.
Мүфтияттың Дарын Мүбаров жайлы жауабын мына сілтемеден оқыңыз.",2024-10-25T17:24:17+05:00,2024-10-25T17:24:17+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/d9dc51fa-a49d-4e1f-b7e7-3774f21df53f.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/1729773643_abu_umar_sasitlinskij_israil_ahmednabiev_jpg.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/screenshot_20241024_174221_youtube.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/screenshot_20241024_174240_youtube.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/d9dc51fa-a49d-4e1f-b7e7-3774f21df53f.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/d9dc51fa-a49d-4e1f-b7e7-3774f21df53f.webp,
e0d4651068ed1b11009ed1b68b85d84a,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Қазақ мектептері, оқулықтар мен әдебиет туралы Рауан Кенжеханұлының сұхбаты","Қазақ мектептеріндегі білім Қазақ мектептеріндегі білім сапасы, мұғалімдердің жетіспеушілігі және қазақ тіліндегі кітаптарға сұраныс туралы Orda.kz бас редакторы Гүлнар Бәжкенова Халықаралық қазақ тілі қорының президенті және Bilim Media Group негізін қалаушы Рауан Кенжеханұлымен әңгімелесті. Толық сұхбатты мына жерден көруге болады, ал ең өзекті дүниелерді ықшамдап назарларыңызға ұсынамыз.",comments,https://kaz.orda.kz/kazak-mektepteri-okulyktar-men-adebiet-turaly-rauan-kenzhehanulynyn-suhbaty-129119/,"Қазақ мектептеріндегі білім сапасы, мұғалімдердің жетіспеушілігі және қазақ тіліндегі кітаптарға сұраныс туралы Orda.kz бас редакторы Гүлнәр Бәжкенова Халықаралық қазақ тілі қорының президенті және Bilim Media Group негізін қалаушы Рауан Кенжеханұлымен әңгімелесті. Толық сұхбатты мына жерден көруге болады, ал біз ең өзекті дүниелерді ықшамдап назарларыңызға ұсынамыз.
Рауан Кенжеханұлының пікірінше, Түркістан, Маңғыстау және Атырау облыстарында білім беру саласында айтарлықтай мәселелер бар. Бұл өңірлерде қазақ мектептері көп, ал олар үш ауысымда жұмыс істейді.
Кенжеханұлының айтуынша, елімізде небәрі 40 мың бала толыққанды білім күні қарастырылған арнайы мектептерде оқиды. Егер сол мектептердің әдістемесі мен материалдары басқа оқушыларға да қолжетімді болса, олардың да қабілеті ашылатынын айтты.
PISA халықаралық тестінің нәтижелері қазақ сыныптарындағы оқушылардың үлгерімі орыс сыныптарындағыдан төмен екенін көрсетті. Бұл тест үш негізгі бағыт бойынша оқушылардың сауаттылығын анықтайды. Оқу сауаттылығы, математикалық сауаттылық және жаратылыстану ғылымдарының сауаттылығы. Кенжеханұлының сөзіне қарасақ, дәл осы бағыттар халықаралық стандарттар бойынша білім сапасының негізі болады.
Оның пікірінше, бұрын мектепті нашар тәмамдаған түлектер педагогикалық мамандықтарға түсетін. Алайда қазір педагогикалық жоғары оқу орындарына қойылатын талаптар күшейіп, мұғалімдердің жалақысы да артты.
Оның пікірінше, бір сарапшының пікірі жеткіліксіз, және оқулықтарды сараптау бірнеше деңгейде, қоғамның қатысумен жүргізілуі тиіс.
Сонымен қатар, ол Қазақстанда оқулық авторларын даярлайтын мектептің жоқ екенін және мұндай тәжірибе әлемде бар екенін атап өтті.
Қазақтілді оқырмандардың белсенділігі туралы сұраққа Рауан қызығушылықтың артып келе жатқанын айтты. Ең көп сұранысқа ие кітаптар – Абайдың шығармаларынан бастап Стивен Кови секілді әлемдік бестселлерлерге дейінгі классикалық еңбектер.
Сонымен қатар, Кенжеханұлы жаратылыстану және басқа ғылымдар бойынша оқулықтардың жетіспейтінін айтты. Ал гуманитарлық ғылымдар бойынша мұндай мәселе жоқ екенін атап өтті.",2024-12-12T10:15:45+05:00,2024-12-12T10:15:45+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/1733981415_e0c6048e-394e-4f6a-a554-27e9492c31db.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/1733981415_e0c6048e-394e-4f6a-a554-27e9492c31db.webp,https://www.youtube.com/embed/fjZH-piYwy4?feature=oembed
9183e0c04fe40ec38a0b6c8ce66935a4,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қазақ мұнайын өндірген америкалықтардың бұрынғы шенеуніктерге берген парасы кешіріле ме?,"Сарапшылар Дональд Трамптың АҚШ азаматтарының шетел шенеуніктеріне пара беруіне тыйымды алып тастаған шешімі америкалық компаниялардың Қазақстандағы жұмысына қалай әсер ететінін саралады, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/kazak-munajyn-ondirgen-amerikalyktardyn-buryngy-sheneunikterge-bergen-parasy-keshirile-me-130733/,"Сарапшылар Дональд Трамптың АҚШ азаматтарының шетел шенеуніктеріне пара беруіне тыйымды алып тастаған шешімі америкалық компаниялардың Қазақстандағы жұмысына қалай әсер ететінін саралады, деп хабарлайды Orda.kz.
Трамптың сыбайлас жемқорлыққа қарсы заңдардың бірін жою туралы шешімін Астанада өткен «Каспий қайраңда You. Sea. Problem» конференциясының қатысушылары да еске алды.
12 ақпанда АҚШ президентінің жарлығымен АҚШ-та 1977 жылдан бері қолданылып келе жатқан Шетелдік сыбайлас жемқорлық әрекеттері туралы заң (FCPA) тоқтады. Конференцияға қатысқандар бұл Каспийдегі мұнай кен орындарында жұмыс істейтін америкалық компаниялардың «қолын байламайды» деген болжам жасады. Шетелдік инвесторлар бұған дейін де жергілікті шенеуніктердің ашкөздігін пайдаланған.
«Save the Caspian Sea» қозғалысының негізін қалаушы, халықаралық экологиялық құқық бойынша сарапшы Вадим Нидің айтуынша, Трамптың шешімі шетелдік компанияларды бұрынғы сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтары үшін жауапкершіліктен босатады.
Ескі келісім-шарттар бойынша сыбайлас жемқорлық бұзушылықтарды анықтау және дәлелдеу мүмкін болса, еуропалық және тәуелсіз америкалық БАҚ-тарға өз тергеуін жүргізуге және осы істерді көрсетуге ештеңе кедергі келтірмейді.
Мұнай және газ саласының сарапшысы, ҚР Энергетика министрлігі қоғамдық кеңесінің мүшесі Олжас Байділдинов шетелдік инвесторлардың сыбайлас жемқорлықпен күресудің өзіндік стандарттары бар екенін еске салды.
Бір күн бұрын Мұнай өндірушілер мен экспорттаушылар қауымдастығы (ОПЕК) АҚШ президентінің сауда саясаты әлемдік нарықтарда құбылмалылық тудыруы мүмкін екенін ескерткен болатын.",2025-02-15T10:07:52+05:00,2025-02-15T10:07:52+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/1739562004_oilfield-643836_1280.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/1739562004_oilfield-643836_1280.webp,
8563ddbff669fb8602d8cbb1ef124835,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қазақ тілін менсінбейтін Черчесов мерзімінен бұрын жұмыстан кетсе - қазақ елі оған 1 миллион еуро төлейді,"Қазақстан құрамасының бас бапкері Станислав Черчесов мерзімінен бұрын қызметінен босатылған жағдайда - елімізге салынатын айыппұл мөлшері 1 миллион еуроға бағаланады, деп хабарлайды Orda.kz сайты Legalbet сілтеме жасап.",comments,https://kaz.orda.kz/kazak-tilin-mensinbejtin-cherchesov-merziminen-buryn-zhumystan-ketse-kazak-eli-ogan-1-million-euro-tolejdi-128334/,"Қазақстан құрамасының бас бапкері Станислав Черчесов мерзімінен бұрын қызметінен босатылған жағдайда - елімізге салынатын айыппұл мөлшері 1 миллион еуроға бағаланады, деп хабарлайды Orda.kz сайты Legalbet сілтеме жасап.
Футболдан Қазақстан ұлттық құрамасының бас бапкері Станислав Черчесов Қазақстан футбол федерациясы (ҚФФ) басшылығындағы ықтимал өзгерістер мен президент Әділет Бәрменқұловтың отставкаға кетуі мүмкін екендігі туралы келісім-шартқа 2024 жылдың жазында қол қоймас бұрын алдын ала «өз жағдайын шешіп» а лған.
Legalbet айтуынша, Черчесов өзінің жаттықтырушылар құрамына жергілікті мамандарды, оның ішінде Қазақстан жастар құрамасының бас бапкерін тартуды талап еткен.
Еске салайық, бұған дейін Черчесов қазақстандық журналистің мемлекеттік тілде қойған сауалына: «Сіз французша сөйлеп тұрсыз ба?» деген кекесінді сұрақпен жауап беріп, жергілікті халықтың тілін менсінбейтінін ашық көрсеткен болатын.
Ресейлік «маманның» мәлімдемесі Қазақстан халқының ашу-ызасын тудырды. Сонымен қатар, оның мұндай «кеудемсоқ» мәлімдемесі бірнеше рет қайталанды. 15 қазанда Туризм және спорт министрлігі ҚФФ-дан Черчесовтің қазақ тіліндегі сұраққа қатысты мәлімдемесіне қатысты түсініктеме талап етті.
Айта кетейік, сонау маусым айында Черчесов Қазақстан футбол құрамасының жаттықтырушысы болып тағайындалғаннан кейін ҚФФ атқару комитетінен бірден сегіз адам кетті.
Бүгінге дейін Черчесовтің жетекшілігімен Қазақстан УЕФА Ұлттар лигасы аясында төрт ресми матч өткізсе де әлі күнге дейін есепті «түзеткен» жоқ. Ол келгелі еліміз «0»-ден басқаны көрген жоқ,  әзірге тебемізге «тыштырып» отырған Черчесовтің жетекшілігімен Қазақстан құрамасы көктеп-көгеріп кете қойған жоқ.
16 қазанда Мәжіліс депутаты Ермұрат Бәпи Станислав Черчесовке тілді құрметтеп, ұжымға құрметпен қарау жолын нұсқады. Футболдан Қазақстан ұлттық құрамасының бапкері Станислав Черчесовке қазақтілді журналистпен болған оқиғадан кейін айыппұл салынды.
Ол Қазақстан құрамасына келе салып: «Қазақстан - орыстілді мемлекет» деп айды аспанға шығарды.
Сонымен қатар Сенат отырысында депутат Дархан Қыдырәлі  Черчесовтің басшылығымен құрама қарсыластарына бірде-бір гол салмай антирекорд орнатқанын көпшілікке жариялаған болатын.",2024-11-10T10:01:03+05:00,2024-11-10T10:01:03+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/7344de19bcbae8b8080f95a1496455db.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/7344de19bcbae8b8080f95a1496455db.webp,
f2f3ce92cec7cc71ed38805f1f49a243,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Қазақфильм» қазақ тілді режиссерлерді неге жетімсіретті?,"Қазақ киносының қара шаңырағы «Қазақфильм» киностудиясында жақында басшылық пен аниматорлар және режиссерлер арасында дау туып, «Қазақанимацияны» астыртын Астанаға көшіру жайлы, «Қазақфильм» аумағындағы жерлерді сату жайлы сыбыс тарады.",comments,https://kaz.orda.kz/kazakfilm-kazak-tildi-rezhisserlerdi-nege-zhetimsiretti-131292/,"«Қазақфильм» киностудиясында «Қазақанимацияны» астыртын Астанаға көшіру жайлы дау туып, «Қазақфильм» аумағындағы жерлерді сату жайлы сыбыс тарады. Кейбір режиссерлер мен актерлер киностудия аумағына аттап баса алмады.
Мәселенің анық-қанығын білу үшін Orda.kz «Қазақфильм» аумағына кіре алмаған, халықаралық Азия кинофестивалінен үш бірдей жүлдемен оралған авторлық «Әбіл» фильмінің режиссері Елзат Ескендірге хабарласты.
Белгілі режиссер Елзат Ескендір «Қазақфильм» аумағына кіре алмай жүргенін, бұл мәселенің түп-тамыры киностудия басшылығының қазақ тілді режиссерлерге деген көзқарасында жатқанын мәлімдеді.
— Елзат мырза, жақында сіздердің «Қазақфильм» аумағына кіре алмағандарыңыз жайлы естідік. Оған не себеп болды деп ойлайсыз?
— Оған басты себеп – ең алдымен, Айдар Омаровтың (ред. «Қазақфильм» вице-президенті) қазақ тілді режиссерлерді ұнатпауы, қазақ тілді режиссерлердің шығармашылық дамуын көре алмауы, қазақ танымының  дамуына қолынан келгенінше қарсылық жасауы, сол арқылы «Қазақфильм» киностудиясына жақындатқысы келмей, түрлі жергілікті және халықаралық шаралар кезінде қолдау білдірмей, керісінше бізге қарсы дискриминацияға дейін баруы. Омаров тарапынан бұндай әрекеттер ол киностудияның вице-президенті болып тағайындалғалы бері сезіліп тұратын. Яғни, 2023 жылдың тамызында Азамат Сатыбалды киностудияға президент болып келгенде ол апта өтпей вице-президент болды.
— Бұл жағдай қай уақытта басталды?
— Оның ең бірінші амал-әрекеті, менің «Әбіл» фильмімнің екінші жылға қалған, яғни бірінші жылы министірліктен ақшаның кешіктіріліп берілуі мен Ұлттық киноны қолдау орталығының сол кездегі басшысы Есетжан Қосыбаевтың және оның әкімшілік-шығармашылық ұжымының киногерлерге қарсы, әдейі жасалған құйтұрқы әрекетінің салдарынан, кешігіп түскен ақшаны одан ары кешіктіруімен және киностудия тарапынан тағайындалған продюсердің өндірісті дұрыс жүргізбеуі себебінен, түсірілім уақыты екі жылға созылған фильмнің, өздері басшылыққа келген 2023 жылы, яғни сол жылдың күз айына жоспарланған менің фильмімнің өткен жылдан қалған бөлігінің түсірілуіне аса құлықты болмай, бар іске түрлі себеп-сылтау іздеп, түсірілім жалғаспай, фильм орта жолдан аяқсыз қалып, оған дейін бір жарым жылғы еткен еңбек, төккен тер мен оған жұмсалған мемлекет қаржысы далаға кетуіне мүдделі сынды, қарсы әрекет етіп, дұшпандық ниет танытқан.
Одан соң да біз ұзақ уақыт «Әбілдің» болашағы жарқын екенін Ұлттық кино орталығының басшыларына дейін дәлелдей жүріп, кішігірім қосымша қаржы тауып, ол жетпегеннен кейін фильмнің продюсері боп келген Серік Әбішев өз қалтасынан қаржы салып, мен бүкіл режиссерлік гонарарымды осы түсірілімге жұмсап, ақыры екінші жылы фильмнің түсірілімін жалғастырып, оны сәтті аяқтағанбыз. Ал жоғарыда аты аталған азаматтардың «Әбілдің» түсірілімі жалғасу керек екендігі жайындағы пікірлері түгелдей дерлік  протоколға түскен, документ ретінде қолымда тұр.
Егер Айдар Омаров сынды вицелердің ырқына көнсең, оған фильмнің маңызы мен сапасы, оғанға дейін түсірілген материалдың құны, оның болашағы, оған кеткен қаржының нәтижесі – бәр-бәрі бір тиын еді. Міне, уақыт көрсеткендей «Әбіл» халықаралық деңгейде өз көрермендерін тауып, дүниежүзілік фестивалдерде өте жақсы баға алып жатыр.
— Киностудия аумағына кіргізетін рұқсат қағазыңыз не болды?
— 2023 жылдың соңында менің «Қазақфильм» киностудиясы аумағына кіріп-шығу рұқсат қағазымның уақыты аяқталған еді. Алайда, жаңа жылдан кейін менің киностудия аймағында «Әбіл» фильмінің пост-продакшн кезеңдеріне қатысты жұмыстарым жалғасып жатса да, рұқсат қағаз уақытын ұзартып, киностудия аймағына емін-еркін кіріп шығуыма мүмкіндік жасамай қойды. Сол кездің өзінде әр күні кірген сайын есік алдындағы күзет қарауылдарына бірнеше минут бойы не үшін, қандай мақсатта келгеніңді дәлелдеп тұруың керек еді. Бұл сол киностудияда жұмыс жасап жатқан режиссер үшін өте ауыр болатын.
— Бұл жағдайды киностудиядағы басқа бөлімдерге айттыңыздар ма?
— Мен бұл мәселені өзім де, продюсерім Серік Әбіш те жеке Айдарға және киностудия өндіріс бөлімі басшылығына да бірнеше рет айттық. Бірақ, олар біздің сөзімізге құлақ аспады. Фильмнің пост-продакшны аяқталған соң да туынды үлкен экранға шыққанға дейін оның техникалық тұрғыдан түрлі жұмыстары болып тұрады. Фильмді «Қазақфильм» киностудиясында түсіргендіктен сенің режиссер ретіндегі ол жердегі жұмысың жалғаса бермек. Ал фильмнің қосымша жұмыстарымен және осы фильмге қатысты түрлі мәселермен киностудияға кіріп-шығайын десең, кіре берістегі шлагбаумнан бастап алдыңнан түрлі күзет кедергілері шығады. Және сен осында жиі келіп жүрсең де, олардың бәріне жеке-жеке не үшін келгендігіңді дәлелдеп шығуың қажет. Бұл жүйкеге тиіп, адамды шаршатып, тіпті, кейбір әрекеттерімен этикалық әрекеттерден асып кететін.
— «Қазақ анимацияны» Астанаға көшіру жайлы шешім не болды? Алматыда істейтін анимация өкілдері қазір осы жағдайға байланысты жауап ала алды ма?
— Менің анимацияға қатысым жоқ. Бұл сұрақты Ерлан Төлеутайға қойғандарыңыз дұрыс. Жалпы киногер ретінде менің пікірім, анимация орталығы осы Алматы болуы керек. Себебі аниматорлардың басым көбі осы Алматыда тұрады.
— Қазіргі басшылық сіздермен жеке кездесетіндерін, жүлде алған «Әбіл» фильміне қатысты құттықтайтындарын айтқан еді. Сонымен хабарласты ма?
— Бұл Айдар Омаровтың кезекті өтірігі ғой. Егер олар сіздерге де солай деп айтса, онда олар суайттың суайты екен. Яғни, Айдар Омаров – қазақ тілі мен қазақ мәдениетінен мақұрым ғана емес, қарапайым этикадан жұрдай өтірікші болғаны. Әрине, хабарласқан да жоқ, кездесуге шақырмады да.
Екіншіден, «әр айдың соңында жеңімпаздарды құттықтайтындай» «Қазақфильмнің» фильмдері ай сайын халықаралық фестивалдерден жүлделі болып жатқан жоқ. Ай түгілі бір фильм бір фестивалден үш бірдей жүлдені алатын бұндай  жағдай жылына болмайды. Мүмкін, бірнеше жылда бір рет болса болар. Тіпті қазақ киносының халықаралық фестивалдерде назарға ілігіп, жүлде алуы, «Қазақфильм» түгілі Мәдениет министірілігі арқылы қаржыланатын фильмдердің өзінде ай сайын емес, жылына сирек болып жататын жағдай. Сондықтан, Айдар Омаровтың бұл сөзі «ұялған тек тұрмастың» кебі әрі «ұялмайтын бетке талмайтын жақ» бередінің сыйқы. Бұл адамда сөз бен сертке тоқтау деген мүлде жоқ. Тек сол сәттегі қысылтаяң жағдайдан сол мезетте сытылып шығып кетсе болғаны. «Ертең мына сөзімнің өтірігі шығып қалады-ау, ертең мұны біреу салық бетіме басады-ау» деген ұғым-түсінік оның санасына мүлде қонбаған.
Үшіншіден, олар мені жеке шақырып құттықтамақ түгілі, әншейінде жылт еткенді қағып алып, түкке татымас нәрселерін бөлісіп, сол сәтте-ақ жарияға жар салып отыратын киностудияның әлеуметтік желідегі ресми парақшасының өзінде біздің жеңімпаз болған жаңалығымызбен бөліспеген екен. Мен оны Қазақстан Киногерлер Одағының басшысы Адай Әбілдиновтың ФБ-парақшасында жазған постынан білдім. Тек содан кейін ғана, ертесі күні түс ауа өздеріні ресми парақшасына біздің фильм жайындағы жаңалықты салыпты. Бұл жаңалық Ұлттық киноны қолдау орталығының мамандарының да есіне  Адайдың жазбасынан кейін түскен екен. Бірақ олар сәл этикадан аттамапты. Ақпараттарында фильмнің атауы мен оның авторы ресми түрде толық әрі нақты жазылған.
Ал «Қазақфильмнің» парақшасындағы ақпаратта фильмнің атауы мен оны өндіруші компания, министірлік жайында ақпарат болғанымен, оны түсірген режиссердің есім-сойы мүлде көрсетілмеген. Сонда ол фильмді кімнің түсіргендігі, режиссерінің кім екендігі оларға бәрібір ме?! Яғни, осыдан-ақ бүгінгі Айдар Омаровқа шығармашылық өкіліне деген қарым-қатынастың құны көк тиын екендігі белгілі ғой?! Өзіңіз ойлаңызшы, осындай адам «Қазақфильм» деген өнер ордасын басқаруға қаншалықты лайықты?! Тіпті, оны уақытша болса да басқарып кетуге оның моральдық-этикалық деңгейі сай ма?! Ал өздері тағы осы даулы мәселеге байланысты сұрау салған журналистерге «біз оларды қабылдағалы жатырмыз, біздің шығармашылық өкілдеріне деген құрметіміз зор» деп беттері бүлк етпей өтірік айтуға әзір.
Сондықтан, мен бұл адамды бұрыннан білгендіктен, одан және ол басқарып отырған басшылық тарапынан әу бастан-ақ жылы лебіз күтпеген едім. Бұлардан бірдеңе күтудің өзі — маған сын. Тек сіз сұрағаннан кейін, жағдайды түсіндіру үшін бәрін бүге-шігесіне дейін айтып отырмын.
A post shared by Elzat ЕSKENDIR (@elzat_eskendir)
— «Әбіл» фильмін түсіргенде қандай қиындықтар болды? Естуімізше шетелге шығуға қаржы табу да қиын болған...
— «Әбіл» — өндіріске жіберілген уақыттан бастап қиындыққа ұшыраған фильм. Ол ең алдымен «Қазақфильмнің» сол кезегі басшысы Ақан Сатаев пен оның мәжбүрлі түрде менің фильміме продюсер ретінде тағайындаған Светлана Нам тарапынан үлкен кедергі, қиыншылыққа ұшырады. Олардың ең басты кемшілігі – «Әбіл» фильмінің түсірілу бағыты – авторлық кино деген дүниені түсінбеуі еді. Олар маған «Әбілді» сериал түсіргендей жылдамдықпен түсіруге мәжбүрлемекші болды. Мен, бірақ, олардың айтқанына көніп, айдағанына жүрген жоқпын.
Мен «Әбілді» өзім қалаған көркемдік сапада түсіру үшін, барлық жұмысты ұқыпты әрі тыңғылықты, әр дүниеге мән бере отырып жүргізуге тырыстым. Себебі, мендегі мақсат — халықаралық деңгейге шығаратын, көркемдік сапасы жоғары, айтар ойы бар, салмақты әрі сапалы кинотуындыны дүниеге алып келу еді. Күрес қиын болды, дегенмен сол мақсатыма жеттім. Мен сол үшін де жобаға халықаралық мамандарды шақырдым. Олардың бірі, біздің фильмнің қоюшы операторы, әлемдік кинода есім-сойы белгілі, европа киносының ірі өкілі, орыс режсисері Сергей Дворцевойдың «Тюльпан», «Айка» фильмдерін түсірген, Польшалық Йоланта Дылевска болды. Йола менің фильміме орасан зор еңбек сіңірді. Және түсірілім кезіндегі қиын, сын сәттерде де мені қолдап, қорғаған еді.
Дәл сол сәтте ол ренішпен «мені қайда шақырғансыңдар» деп, теріс бұрылып, кино алаңын тастап, кері Польшаға кетіп қалуына болар еді. Бірақ, ол менің көзімдегі киноға, осы жобаға деген махаббаты көріп, «Елзат, біз әлі жақсы кино түсіреміз» деп, мені қолдап, жұмысты ары қарай жалғастырып кетті. Соны құрметіне, сол қиын күндердегі зор қолдауыма алғыс ретінде мен Йоланта Дылевсканы, түсірілім аяқталған соң, сол жылы дүниегі келеген қызым Айшешек-Бегімге кіндік шеше қылдым. Ол бұл ұсынысыма қатты толқып, зор ілтипатпен қабыл алды. Ал, сол күндері мына жақта маған қарсы түрлі әрекеттер ұйымдастырлып жатты.
Олар, әсіресе, Светлана Нам өзінің айтқаны бола қоймаған соң, маған қарсы түрлі құйтұрқы әрекеттерге барды. Түсірілім басталған соң да түсірілімді қажетті мамандармен қамтамассыз етпеді, керекті техниканы кажеті уақытта жеткізбеді, негізгі декорацияны уақтылы салып, түсірілімнің бір ізді болуын қадағаламады, т.б. Соның бәріне айтатын сылтауы «Ақша жоқ! Ақша жетпейді!» деген жалғыз ауыз сөз. Әйтпесе, «Әбіл» фильмінің жалпы бюджеті 320 миллион тенге. Ал оқиға екі күннің аясында, арасы 1,5 шақырымнан аспайтын 2 локацияда өтеді. Оқиғаның ауқымы шағын, көп адам жоқ. Қиын қойылымдар жоқ, камерлық оқиғаға құрылған сценарий. Осының өзіне Светлана Нам «ақша жоқ!» деп түрлі сылтаулармен қиындата берді.
— Ақан Сатаев бірнеше фильм түсірген, аты белгілі, тәжірибелі режиссер ғой. Ол авторлық фильмге неге қырын қарады?
— Сатаев криминалды, тарихи бағыттағы фильмдер түсіріп, тәжірибелі болғанымен, авторлық фильм бағытында фильм түсіріп көрмеген немесе бұл бағытта табысқа жетпеген режиссер деп айтуға болады. Авторлық фильмнің басқа бағыттағы фильмдерден қарағанда өзінің түсірілу әдісі болады. Оны сіз басқа фильмдерді түсіргендегідей күніне мынанша минут, мынанша сахна деген жоспармен, конвейр ретінде түсіре алмаймыз.
Егер олай түсірсеңіз фильміңіздің бірден сапасы нашарлайды. Себебі, мында әрбір деталь, әрбір мизанцена, әрбір актердің халі, олардың дайындығы, ауа райы, күннің әрбір мезеті аса маңызды. Сіз осылардың бәрін есептеп, мұқият дайындалып қана жұмыс жасайсыз. Әсіресе, актерлердің халі, дайындығы аса маңызды. Егер бір дүние дұрыс болмай қала ертесі күні қайыра сол сахнаны түсіруге тура келеді. Ал Сатаев та, Нам да бұны мүлде түсінбейтін адамдар еді.
Содан кейін, Ұлттық киноны қолдау орталығының сол кездегі басшысы Есетжан Қосыбаев және оның қарамағындағы қызметкерлердің министірліктен өзі де кешігіп түскен ақшаны одан ары кешіктіріп, жобаны тапсыруға бір ай уақыт қалғанда алғашқы траншты беруі болды.
Соның кесірінен де біз бірінші жылы түсірілімді аяқтай алмай қалып, келесі 2023 жылы жалғастыруымызға тура келді. Алайда, бұл кезде, бұл кезде деймін-ау, бұдан да ерте, түсірілімге бірінші транштың артын ала екінші транш ақша түсе салысымен Светлана Нам өзінің міндетін атқармай, жұмысты бел ортасына тастап кетіп қалды. Нәтижесінде, оның жүргізген бүкіл жұмысы үшін «Қазақфильмнің» сол кездегі вице-президенті Серік Әбішев түгел есеп-қисапты өзі өткізді. Жоғарыда айтып өткенімдей, келер жылы қосымша ақша тауып, онда да Айдар Омаровтар тарапынан түрлі кедергіге ұшырай жүріп, ең бастысы күрестің нәтижесінде фильмді аяқтап шықтым.
A post shared by Elzat ЕSKENDIR (@elzat_eskendir)
— Нәтижесі қандай болды?
— «Әбіл» әлемдік премьерасы 29-Бусан халықаралық кинофестивальінде, еуропалық премьерасы Скандинавия өңірінің бас кинофестивалі 48-Готеборг халықаралық кинофестивалінде, азиялық премьерасы 21-Гонконг Азия халықаралық кинофестивалінде, француз премьерасы 31-Везуль Азия халықаралық кинофестивалінде өтіп, Везульден үш бірдей сыйлыққа ие болды. Және алдағы уақытта да бірнеше фестивалге барады деп жоспарланып отыр. Ең бастысы фильмді көрген халықаралық көрермендер мен киносыншылар жоғарғы бағасын беріп жатыр.
— Осы фильмге түскен Ерлан Төлеутай және тағы басқа ұжымдағы адамдарды қалай бағалайсыз? Оларды қандай ерекшеліктеріне қарап таңдап алдыңыз?
— Менің Ерлан Төлеутайды және одан басқа да актерлерді рөлдерге таңдауымның ең басты шарты – ол адам ең алдымен өзінің кейіпкеріне болмыстық тұрғыдан ұқсауы керек. Және мендегі әр актердің түр-сипаты, энергиясы мен суреттеп отырған кезеңмен сәйкесуі тиіс. Сондықтан мен массовкаға таңдалатын актерлерге дейін өзім араластым. Кастинг тобымен бірге ауылдарға барып, массовкаға қатысатын адамдарға дейін өзім таңдадым. Себебі, массовканың өзінде кателік кетпеуі керек. Ал басты рөлдерге түсетін актерлердің оның кәсіби не кәсіби емес болуы маңызды емес. Ең бастысы кейіпкеріне ұқсас ішкі энергиясы болуы керек. Мен шын өмірдегі «Әбілді» іздедім.
2015 жылы сценарий жазылды. Мен сол энергиялық тұтастықты Ерлан Төлеутайдан көрдім. Себебі Ерлан Төлеутай ауылда өскен қазақ. Көп қазақтар ауылдан қалаға келгенде кішкене ауылдық бітімін жоғалтып алып жатады. Орта, қала адамға өз энергиясын сіңіреді. Ал Ерлан Төлеутайда далалық сипат, далалық рең болмысында, мимикасында, бет-әлпетінде, қимыл-қозғалысында сақтап қалған. Мен ол кісіні 2010 жылдан бері танимын. «Қазақфильмде» жұмыс істедік. Сол кезде оның өзіндік қасиеттерін байқайтынмын. Бірақ, кейін «Әбілді» жазып болған соң, арада көп уақыт салмай, Ерлан Төлеутайдан «Әбілді» көрдім.
— «Әбіл» қандай жүлделермен оралды? Елге келгеннен кейін қандай өзгерістер болды?
— Везульден үш сыйлық алдық. Jury Grand Prize, Critical Jury Prize және NETPAC Prize. Бұл жерде Гран   приді негізгі конкурстық бағдарламаның қазылар алқасынан алдық. Екіншісі — француз сыншылары беретін сыйлық. Ал үшіншісі — Азия киносын насихаттап, тарату үшін берілетін жүлде. Бұл жерде бас жүлдені беруде қазылар алқасының төрағасы болып отырған, әлемдік кинодағы танымал есімдердің бірі, әр жаңа фильмі әлем көрерменінің жіті назарында болатын, Венеция кинофестивалінің бас жүлдесі «Алтын жолбарыс» иегері, Канның тұрақты режиссері, менің де режиссер болып қалыптасуыма үлкен үлесін қосқан қытайлық режиссер Цзя Чжанкэнің бағалауы мен үшін үлкен мәртебе болды.
A post shared by Elzat ЕSKENDIR (@elzat_eskendir)
Елге келгеннен бәлендей өзгеріс болады дегенді мен о бастан-ақ күтпегенмін. Өйткені, елдегі шенеуніктер мен шенеуніксымақтардың деңгейі белгілі ғой. Олардың талғамы – осы қоғамдағы Масс-мәдениеттің тұтынушыларының талғамымен бірдей. Олардың өзіне бір-бір талғамды шенеунік керек. Осындайда Ілияс Омаровар мен Өзбекәлі Жәнібековтардың орны үңірейіп көрініп тұрады. Біздің мәдениет министірлігі мен «Қазақфильмнің» айналасында өнерді түсінетін, оның бағасын білетін адам қалмаған сияқты. Бәріне үкіметтің алдында берілетін есеп дұрыс болса болды, қалғаны, сол ақшадан қандай мәдени өнім жарық көрді, оның қоғамға берер пайдасы қандай, халықаралық деңгейде қалай бағаланып жатыр деген сұрақтар оларды бәлендей мазаламайтын сияқты.
— Авторлық, көркем фильмдердің біздің елде аз шығуына не себеп деп ойлайсыз?
— Қазіргі таңда елде көркемдік сапасы төмен фильмдер көптеп жарыққа шығып, елді рухани деградацияға ұшыратуда деген пікірлер жиі айтылады. Соған ең бірінші – осы мәдениет министірлігі кінәлі. Оның ең басты кінәсі мемлекеттің мәдени саласына жауапты министрлік ретінде сол өнімдерге қарсы, көркемдік сапасы жоғары фильмдерді көптеп өндіріп және сол үшін, біз сияқты көркемдікке жұмыс істейтін авторларлар мен осындай көркемдігі жоғары фильмдерді халыққа түсіндіріп, насихаттап отыратын кинотанушылар мен сыншыларды қолдауы тиіс еді. Себебі, кинотанушылар мен киносыншылар көп болмайынша, және олар үздікіз жазып, көркемдік деген ұғымның қыр-сырын елге сіңірмейінше көрерменнің талғам-таразысы түзелмейді. Көркемдік талғам-таразысы жоқ халық діни надандыққа ұрынғыш келеді. Ал діни надандыққа ұрынған халық өз елінің түбіне өзі жетеді. Оған алыс-жақын шетелдерден мысал келтіруге болады.
Мәдениет министірлігінің кино саласындағы ең басты жұмысы – киноинститутын ашып, оған кино тақырыбында жазатын ғалымдар мен зерттеушілерді, сыншыларды жұмысқа алып, әлемдік және отандық кинодағы көркемдік деңгейі жоғары туындыларды саралап, сараптап жазғызып, насихаттап, көрерменнің талғамын өсіруге іс қылу керек. Көрерменнің талғамы көтерілген кезде – ол қай фильмге бару керек екендігін өзі-ақ шешіп алады. Мысалы, терең әдеби талғамы қалыптасқан оқырманға «бульварный» шығарма мен интеллектуалдық шығарманың қайсысын оқу керек екендігін түіндіріп жатудың қажеті шамалы ғой.
—  «Жошы» фильмін түсіріп жатқандарын естідік. Алайда қазақ режиссерлерге емес, шетелдік мамандарға түсіртіп жатыр деген сыбыс бар. Сондықтан «Қазақфильм» аумағына қазақстандық режиссерлерді кіргізбейді дейді. Бұл қаншалықты рас? Бұл жайлы білесіз бе?
—  Үлкен тарихи жобаларға шетелдік режиссерлерді шақыру қазақ шенеуніктернің қалыпты жағдайы ғой. Егер сол режиссерлерге берген қары мен жағдайды бізге жасаса біз де сол сапада түсірер едік. Ал «Әбіл»-ді түсіргенде маған қарсы жағдайдың қалай болғанын айтым. Сондықтан қаржымен бірге жағдай мен қарым-қатынастың дұрыс болғаны да игі. Сапалы дүние салиқалы шығармашлық ортада туады.
— Сұхбатыңызға алғысымыз шексіз!
Еске сала кетсек, бұған дейін «Қазақфильм» басшылығы осы дауға қатысты жауап беріп, жер сатылуы жайлы сөздерді бұрмаланған ақпарат деп жоққа шығарды. Ал анимация студиясын Астанаға көшіру жайлы сол кездегі жетекшісі Айбике Рахымжановамен кездесу өткенін айтты. Ал халықаралық кинофестивальдерде оқ бойы озық шыққан қазақстандық «Әбіл» фильмінің авторларымен  «Қазақфильм» басшылығы ай соңында кездесіп, құттықтайтындарын мәлімдеген еді. Осы мәселе бойынша Orda.kz киностудияға арнайы сауал жолдады.",2025-03-12T13:33:33+05:00,2025-03-12T13:33:33+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/img_20250311_180144_562.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/06313da2-7a98-4816-be9a-2ea7c78540b0.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/4dc8dd5c-c18f-46b4-a173-b6f2da5532d2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/8dae8c79-4a54-49f3-aacf-31c2c44d4c6f.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/94f70763-a645-4557-8e2e-c331e1a60460.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/9e45cd1f-d993-47a5-8a5f-17ccde4ab9f3.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/a60bd32b-6c61-4a11-a784-a1ee128ca6fe.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/fdcabaa0-ddf1-4069-ae65-636620996d92.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/img_20250311_180144_562.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/img_20250311_180144_562.webp,https://www.youtube.com/embed/G5PTtR_M6kM?feature=oembed
8519dd471bfb2ff7e525b81602a9d545,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қазақстан алғаш рет олигархтардың шетелдегі активтері туралы мәлімет сұрады,"Қазақстанның Бас прокуратурасы алғаш рет заңсыз сатып алынған активтерді іздеу және қайтару үшін Интерполдың жаңа құралын пайдаланады, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/kazakstan-algash-ret-oligarhtardyn-sheteldegi-aktivteri-turaly-malimet-surady-134497/,"Қазақстанның Бас прокуратурасы алғаш рет заңсыз сатып алынған активтерді іздеу және қайтару үшін Интерполдың жаңа құралын пайдаланады, деп хабарлайды Orda.kz.
Мұндай іздеу «күміс ескерту» деп аталады. Ол қара тізімге кіргендердің шетелдегі мүліктері туралы білуге мүмкіндік береді (оған активтері мемлекетке қайтарылатын олигархтар кіреді).
Әңгіме жылжымалы және жылжымайтын мүлік туралы ғана емес, заңсыз жолмен алынуы мүмкін ақша туралы да болып отыр. Егер бұрын Интерпол негізінен адамдарды іздеумен айналысса, енді түрлі елдердің шешімі бойынша тыйым салынуы немесе иесіне қайтарылуы мүмкін активтерге де назар аударылады. Ал Қазақстанның 196 елден ақпарат сұратуға құқығы бар.
2022 жылдан бастап Бас прокуратура мен басқа да күштік құрылымдар ірі бизнес пен бұрынғы элита өкілдеріне тиесілі, шетелге заңсыз әкетілген активтерді қайтарумен белсенді айналысып жатыр.
Күштік құрылымдардың назарына Қайрат Боранбаев пен Қайрат Сатыбалды сияқты танымал тұлғалар ілінді. Оларға қатысты мемлекет барынша қатал әрекет етті - егжей-тегжейлі деректер ашылып, үлкен істер қозғалды.
Алайда басқа олигархтардың көпшілігі бұрынғыдай көлеңкеде бұғып қалды. Мұндай жағдайда ресми органдар тек цифрлармен шектеледі - қайтарылған қаражат немесе активтер ғана аталады, бірақ иелерінің аты-жөндері ашылмайды.
Қазақстан ішіндегі жылжымайтын мүлік немесе бизнес нысандарына қатысты ерекшеліктер бар.  Мұндай жағдайларда журналистер активтердің кімге тиесілі екенін өз бетінше анықтайды, себебі билік олардың есімдерін жарияламағанды жөн көреді.
Баспасөз конференциясында премьер-министр Олжас Бектенов қазақстандықтардың қайтарылған активтері туралы журналистердің қойған сұрақтарына бұрынғы олигархтардың қайсысы қаражатты бюджетке қайтарғаны туралы толық білмейтінін айтып құтылды.
Билік нақты есімдерді жариялау қазақстандық бизнеске, оның ішінде шетелдік серіктестері бар ірі компанияларға зиян келтіруі мүмкін деп есептейді.
Жарты жыл бұрын экс-президенттің күйеу баласы Тимур Құлыбаевтың Қазақстан үкіметімен келісім жасағаны белгілі болды. Олигарх үкіметтік тергеу аясындағы шағымдарды болдырмау үшін мемлекетке миллиард долларға жуық ақша мен инвестиция төлеуге келісті.
2023 жылдың шілдесінде Қазақстанда заңсыз иеленген активтерді мемлекетке қайтару туралы заң күшіне енді. Сол кезден бастап біз бірнеше даулы оқиғаның куәсі болдық. Осы жайлы журналистің зерттеу мақаласын мына жерден оқыңыз.
Қайрат Сатыбалды мен өзге де олигархтар елден ұрлаған миллиардтарын балалар игілігіне жұмсауға мәжбүр болды.",2025-08-24T11:01:35+05:00,2025-08-24T11:01:35+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1737959071_glavnaja-vozvrat_aktivov_kollazh.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1737959071_glavnaja-vozvrat_aktivov_kollazh.webp,
1efc9517a1c51e55709859f4e598d31e,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қазақстан боксшылары неге өзбектерден әлсіз?,"Тайландтың Чиангмай қаласында бокстан Азия чемпионаты аяқталды. Қазақстан құрамасы қоржынында 20 медаль — ерлерде 10, әйелдерде 10. Алайда Олимпиада ойындарынан кейін қазақстандық боксшыларға сұрақтар туындады. Оның ішінде, ерлер құрамасына.",comments,https://kaz.orda.kz/kazakstan-boksshylary-nege-ozbekterden-alsiz-129121/,"Тайландтың Чиангмай қаласында бокстан Азия чемпионаты аяқталды. Қазақстан құрамасы қоржынында 20 медаль — ерлерде 10, әйелдерде 10. Алайда Олимпиада ойындарынан кейін қазақстандық боксшыларға сұрақтар туындады. Оның ішінде, ерлер құрамасына, деп хабарлайды Orda.kz.
Бастапқыда бокстан Азия чемпионаты Ташкентте өтуі керек еді. Ө ткен жылы Өзбекстан астанасы әлем чемпионатын өткізгенін еске саламыз. Бірақ қараша айының басында күтпеген жерден континентальды турнир кейінге қалдырылды деген жаңалық келді. Чемпионаттың жаңа өту орны Тайландтың Чиангмай қаласы болды.
Осыған қарамастан Өзбекстан спортшылары чемпионаттың медальдық есебін жеңіп алды. Бірінші кезекте ерлер есебінен. Біздің көршілеріміз сегіз алтын медаль жеңіп алды. Бірақ біз үшін шайқаста олар кімді жеңгені маңызды.
Қазақстан ерлер құрамасының 13 өкілінің ішінен біздің өкілдеріміз тоғыз салмақ дәрежесінде Азия чемпионатының финалына жетті! Төрт шайқаста алтын алды. Махмұд Сабырхан, Бекзат Нұрдәулетов, Сағындық Тоғамбай және құрама капитаны Айбек Оралбай чемпион болып оралды.
Соңғы екеуі Тәжікстан мен Қытайдан келген спортшыларға қарсы күрессе, Сабырхан мен Бекзат Өзбекстаннан келген спортшыларды жеңе алған жеті боксшының екеуі болды. Көршілеріміз қазақстандықтармен жекпе-жекте сегіз алтын медальдың бесеуін алды.
Париж Олимпиадасында жағдай едәуір нашар еді, ол кезде бірде-бір алтын медаль ала алмадық. Бірақ Олимпиада ойындарынан кейін жарты жыл өтсе, бокс федерациясы басшысының ауысқанына да бір жылға жуық уақыт өтті . Осы уақыт ішінде өзгеріс неге аз?
Біз бұл сұрақты Қазақстан тарихындағы ең табысты бокс жаттықтырушысы Тұрсынғали Еділовке қойдық. Оның пікірінше, біріншіден, федерация басшылығы ауысқаннан бері бір ғана жыл өтті, бұл өзгеріс күтетіндей көп уақыт емес.
Екіншіден, жаттықтырушының пікірінше, мәселе психологияда.
Сондай-ақ, Еділов қазақстандық боксшылардың әуесқойлардан кәсіпқойларға, содан кейін кері ауысатындарды түсінбейді:
Чиангмайда ер адамдардан бір күн бұрын әйелдер финалы өтті. Егер сіз медальдар санына қарасаңыз, онда ерлермен бірдей — барлығы 12 қатысушы болды, олардың 10-ы марапаттарға ие болды. Оның үстіне бесеуі қола, ал финалға тек бес боксшы шықты. Еркектерде екі есе көп болғанымен,  қыздар барлық бес жекпе-жекте де жеңіске жетті: Виктория Графеева, Аида Әбікеева, Наталья Богданова, Гүлсая Ержан, Елдана Тәліпова.
Тұрсынғали Еділовтың пікірінше, бір жағынан, қазақстандықтардың табысқа жетуінің ықтимал кепілі мықты спортшылардың құрлықтық чемпионаттарға жиналмауы болуы мүмкін. Бірақ, екінші жағынан, ол әйелдер құрамасында болған өзгерістерді де атап өтті.
Еске сала кетейік, Orda.kz тілшісі боксшылармен Лепсі ауданындағы халықпен жүздесуіне қатысып қайтқан болатын. Олар осы Азия чемпионатына дайындалып жатқанын және үмітті ақтайтындарын айтқан болатын.",2024-12-12T11:03:35+05:00,2024-12-12T11:03:35+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/1733982754_img_7877.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/1733982985_photo_2024-12-11_16-11-16.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/1733982754_img_7877.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/1733982754_img_7877.webp,
3b0678f60fcd3853724478cd8c63e5ae,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қазақстан ғана емес Еуроодақ та уақыт ауыстырудан бас тартуды ұсынды,Еуропарламенттің 66 депутаты Еурокомиссия басшысы Урсула фон дер Ляйенге кезекті уақыт өзгертуден бас тарту туралы шешімді орындау туралы талап жолдады,comments,https://kaz.orda.kz/kazakstan-gana-emes-euroodak-ta-uakyt-auystyrudan-bas-tartudy-usyndy-127992/,"Еуропарламенттің 66 депутаты Еурокомиссия басшысы Урсула фон дер Ляйенге кезекті уақыт өзгертуден бас тарту туралы шешімді орындау туралы талап жолдады, деп хабарлайды Orda.kz BILD басылымына сілтеме жасап.
2018 жылы парламент жылына екі рет ауысатын сағаттан арылуға дауыс берген. Бұл ЕО-ның 4,6 миллион азаматы арасында жүргізілген сауалнама оның күшін жоюды қолдайтынын көрсеткеннен кейін ұсынылды.
Содан кейін бұл шешімнің орындалуына пандемия және ұлттық үкімет деңгейіндегі бюрократтардың баяулығы кедергі болды. Бүгінде уақыт өзгерту мәселесі тағы да өзекті болып отыр, онымен көлік министрлері айналысатын болады.
Ал Қазақстанның бірнеше өңірінде уақытты екі сағатқа алға жылжыту ұсынылып отыр. E-Petition.kz порталында Энергетика министрлігіне тиісті петиция жарияланды. Бұл тәжірибені Орталық және Шығыс Қазақстанда, соның ішінде Астана, Алматы және Шымкентте енгізу ұсынылды. Естеріңізге сала кетейік, 1 наурызда Қазақстанда 13 облыс пен республикалық маңызы бар үш қала уақытты бір сағатқа артқа жылжытты.
Билік мұндай өзгеріс қазақстандықтарға пайда әкелетініне сендірді. Бұл бизнес-процестердің тұрақтылығын арттырады, тәуліктік ырғақтарды тұрақтандырады деген уәждер айтылды. Көп ұзамай бұл шешімнің күшін жоюды талап еткен петиция пайда болды, бірақ Энергетика министрлігі оны қолдамады.",2024-10-26T15:06:10+05:00,2024-10-26T15:06:10+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/1729928381_time-2840178_1280.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/1729928381_time-2840178_1280.webp,
e71423c39c756cae3f0e6dd77e4bc887,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қазақстан экономикасы Ресей мен Қытайдан озды. Онда неге жұрт байып кеткен жоқ?,Өткен аптада Халықаралық валюта қоры (ХВҚ) жұртты елең еткізген болжамын жариялады: 2025 жылы Қазақстан жан басына шаққандағы ЖІӨ бойынша Ресей мен Қытайды және өзге көршілерін басып озады. Алайда бұл қазақстандықтар ресейліктер мен қытайлықтардан байып кетті дегенді білдіре ме?,comments,https://kaz.orda.kz/kazakstan-jekonomikasy-resej-men-kytajdan-ozdy-onda-nege-zhurt-bajyp-ketken-zhok-134485/,"Өткен аптада Халықаралық валюта қоры (ХВҚ) жұртты елең еткізген болжамын жариялады: 2025 жылы Қазақстан жан басына шаққандағы ЖІӨ бойынша Ресей мен Қытайды және өзге көршілерін басып озады. Алайда бұл қазақстандықтар ресейліктер мен қытайлықтардан байып кетті дегенді білдіре ме?
Дәл осылай экономика өсіп кетсе, қарапайым халықтың қалтасы неге қампаймайды?
Бұл туралы Orda.kz сайтына берген сұхбатында қаржы сарапшысы Андрей Чеботарёв айтып берді.
ХВҚ деректеріне сүйенсек, 2025 жылы Қазақстанда жан басына шаққандағы ЖІӨ 14,77 мың АҚШ долларына жетеді. Бұл Ресейдегіден (14,26 мың) және Қытайдағыдан (13,69 мың) көп. Қазақстанның Ресей мен Қытайдан озып кеткені туралы жаңалық үлкен резонанс тудырды — тіпті ресейлік олигарх Дерипаска пікір білдіріп, ал әлеуметтік желілердегі қазақстандықтар ешқандай экономикалық өсімді байқамағандарына наразы болды.
Алдымен нақтылап алайық: жан басына шаққандағы ЖІӨ мен халықтың сатып алу қабілетімен есептелетін табысы арасында қандай айырмашылық бар? Нақты өсіп жатқан не — ЖІӨ ме, әлде халық табысы ма?
— Жан басына шаққандағы ЖІӨ — бұл экономика орта есеппен бір адамға қанша өнім шығаратынын көрсететін көрсеткіш, бағалар сатып алу қабілетінің паритеті арқылы теңестірілген. Бұл көрсеткіштің құрамына бәрі кіреді: компаниялардың табысы (адамдарға төленбеген болса да), мемлекеттік шығындар, инвестициялар, амортизация, ел ішіндегі шетелдіктердің табысы.
Ал халықтың жан басына шаққандағы табысы — бұл адамдардың нақты алатын ақшасы, әдетте бұл үй шаруашылықтарының қолда бар табысы: жалақы, зейнетақы, жәрдемақы, пайыздық кірістер, дивидендтер (салықтар мен жарналарды шегергеннен кейін). Мұнда бөлінбеген корпоративтік табыстар мен «мемлекеттік» өнім көлемінің бір бөлігі кірмейді.
Бірінші көрсеткіш — мінсіз теңгерілген экономикада адамдар қанша табыс алуы керек деген өлшем. Екінші — шынайы өмірдегі жағдай. Бай мен кедей, еңбекқор мен жалқау, жолы болғыш пен жолы болмағанның айырмашылығы осы сандар арқылы көрінеді. ЖІӨ жан басына шаққанда — бұл орташа, бәріне бірдей. Ал нақты табыс — өмірдің шындығы.
Қазақстанның көршілерінен жан басына шаққандағы ЖІӨ бойынша озып шығуы барлық қазақстандықтардың ресейліктер мен қытайлықтардан байып кеткенін білдірмейді.
ХВҚ болжамы өте жоғары. Бірақ бұл тек болжам ғана. 2025 жылдың екінші жартысында Қазақстан экономикасының өсу қарқыны бәсеңдеп, ЖІӨ жан басына шаққанда төмендеп кетуі мүмкін бе? Яғни, бәрі қайта кері кетпей ме?
— ХВҚ болжамында айтылғандар — өзге бағалаулар бойынша, қазірдің өзінде жүзеге асқан факт. Біз жан басына шаққандағы ЖІӨ бойынша Балтық елдерінен басқа ТМД елдерінің барлығын басып оздық. Енді бұл болжамның орындалмауына әкелетіндей ештеңе болмайды.
Әрине, егер Үшінші дүниежүзілік соғыс басталса, Қытай Тайваньға шабуыл жасаса немесе тағы бір күтпеген  оқиға бола қалса — онда бәрі өзгеруі мүмкін, бірақ ондайда бәріне қиын болады, бізге де ЖІӨ-ді ойлайтын уақыт болмайды. Ал өзге ықтимал сценарийлер жоқтың қасы. Тіпті Украинадағы соғыс толығымен тоқтап, Ресейге салынған санкциялар алынып, оның экономикасы күрт көтеріліп кетсе де — бұл шындыққа аса жанаспайды.
Үкімет жиі еске салып отыратын ЖІӨ-нің рекордтық өсуі негізінен екі-үш саладағы инфрақұрылымдық жобаларға бюджет қаражатының құйылуынан болды. Бұл экономикалық өсімді ынталандырудың сапалы тәсілі ме?
— Иә, біздің экономика өсімі көбінесе жеке сектордан гөрі мемлекеттік сектор есебінен қамтамасыз етілген. Бізде сол сияқты «мемлекеттік капитализм» бар, яғни экономиканың 50 пайыздан астамы мемлекетке тиесілі. Бұл біздің экономикамызды «мемлекеттік-нарықтық» экономика етеді.
Бұны — сапасыз өсім деп айтуға келмейді, себебі мемлекет қазіргі кезде жеке сектор жұмыс істей алмайтын салаларды өзі қолға алып отыр. Мысалы, құрылыс саласындағы ірі инфрақұрылымдық жобаларды іске асыру. Әлемде бұл туралы көптеген пікірталас бар: үлкен инфрақұрылымдарды жеке бизнес салуы керек пе, әлде бұл — үкіметтің міндеті ме? Мұндай модель де қалыпты жағдай. Қытай экономикасы жыл сайын дәлелдеп отыр — мемлекеттік капитализммен де тұрақты әрі ұзақ мерзімді өсімге қол жеткізуге болады.
Көптеген қазақстандықтар: егер экономика өсіп жатса, бәрі тамаша болса, онда неге халық мұны сезінбейді? Қысқаша айтқанда — экономика өссе, неге Токиодағыдай өмір сүрмейміз, тым болмаса Мәскеудегідей?
— Егер табыстар мен кірістер біркелкі бөлінбесе, онда жан басына шаққандағы ЖІӨ халықтың нақты табысымен сәйкес келмейді. Бірақ бұған бола қатты уайымдаудың қажеті жоқ, себебі бұл бүкіл әлемде солай.
Кез келген елде бай мен кедей (немесе жалқау мен еңбекқор) арасындағы айырмашылық едәуір жоғары. Әлемде толықтай теңдік орнаған, жан басына шаққандағы ЖІӨ-ні әр адам теңдей алатын қоғам жоқ. Себебі ЖІӨ тек шағын және орта бизнес арқылы ғана емес, сонымен қатар ірі бизнес арқылы қалыптасады. Ал ірі бизнестің игілігін көретіндер — аз ғана бенефициар топ. Мұндай жағдай әлемнің барлық елдерінде бар, бұны капитализм деп атайды және бұл — табиғи құбылыс.
Біздің мақсатымыз — бай мен кедей арасындағы алшақтықты азайту, жалқау мен еңбекқор арасындағы теңсіздікті жою және халықтың нақты табысының жан басына шаққандағы ЖІӨ-ге жақындауын қамтамасыз ету.
Қаржы министрлігі, Экономика министрлігі және басқа да мемлекеттік органдар енді біз Ресей мен Қытайды басып оздық деп мақтанады. Бұл үкіметтің жетістігі ме?
— Бұл — тікелей үкіметтің жетістігі, себебі бізде мемлекеттік капитал бар және мемлекет экономиканың өсуіне орасан зор қаражат жұмсап отыр. Бірақ капиталдың басқа да түрлері бар. Қазіргі уақытта президенттің нарықтық экономиканы либерализациялау, яғни мемлекет үлесін азайту туралы жарлығы бар.
Бірақ мынаны ұмытпауымыз керек: мұндай қаржы жұмсаудың екінші жағы да бар — ол инфляция деп аталады. Ал инфляция бізде негізінен фискалдық импульс арқылы өсіп жатыр: яғни, үкімет экономиканы өсіру үшін бөліп отырған сол қаражат арқылы. Иә, экономика өсіп жатыр — бірақ онымен бірге инфляция да қатар өсуде.
Авторы: Никита Дробны",2025-08-23T17:09:13+05:00,2025-08-23T17:09:13+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/2023_05_16_ca31tg-thumbs-b-c-66fc25ad0e3e8b8a0cbd7d93d5f72722-1.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/2023_05_16_ca31tg-thumbs-b-c-66fc25ad0e3e8b8a0cbd7d93d5f72722-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/2023_05_16_ca31tg-thumbs-b-c-66fc25ad0e3e8b8a0cbd7d93d5f72722-1.webp,
2145d12c0616c427ba2d50869d6b72f1,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Қазақстан – кедей де емес, бай да емес ел: Halyk Finance сарапшылары экономиканың әлсіз тұстарын атады","Қазақстан – кедей емес, бірақ бай да емес ел: Halyk Finance сарапшылары экономиканың әлсіз тұстарын атады. Қазақстан – табыс деңгейі ортадан жоғары, Орталық Азиядағы ең ірі экономика, ЖІӨ тұрақты",comments,https://kaz.orda.kz/kazakstan-kedej-de-emes-baj-da-emes-el-halyk-finance-sarapshylary-jekonomikanyn-alsiz-tustaryn-atady-132982/,"Қазақстан – табыс деңгейі ортадан жоғары, Орталық Азиядағы ең ірі экономика, ЖІӨ тұрақты өсіп келе жатқан мемлекет. Бірақ сонымен бірге елді бай деп те айту да қиын: нақты жалақы төмен, Ұлттық қор таусылуға жақын, ал инфляция болжамдары барған сайын алаңдатып отыр. Қазақстан экономикасында не дұрыс емес және оған қалай көмектесуге болады деген сұрақтарды Halyk Finance сарапшылары талдады, деп хабарлайды Orda.kz.
Halyk Finance макроэкономикалық сарапшысы Санжар Қалдаровтың айтуынша, Қазақстанның «орта табыс тұзағына» түскені туралы пікір жиі айтылады. Бұл – ел экономикасы арзан жұмыс күші, шикізат экспорты және инфрақұрылымға салынған инвестициялар есебінен өскеннен кейін тоқырап, инновациялық даму деңгейіне өте алмайтын жағдайда.
Дүниежүзілік банктің мәліметі бойынша, әлемде осындай «орта деңгейде тұрып қалған» елдер саны – 108. Ал табыс деңгейін жоғары сатыға көтере алған мемлекеттер – небәрі 34.
Сарапшының айтуынша, басты мәселе – байымай қойғанымыз емес, ескі өсу модельдеріне арқа сүйеуді жалғастырып отырғанымызда. Тәуелсіздіктің алғашқы жылдары Қазақстан экономикасы шикізат экспорты, инфрақұрылымға инвестициялар және нарықтық реформалар арқылы өсті. Алайда соңғы 10–15 жылда ЖІӨ өсімінің қарқыны бәсеңдеп, шикізаттық табысқа тәуелділік сақталып отыр.
– 2024 жылғы деректерге сәйкес, экспорттық табыстың шамамен 83%-ы шикізатқа тиесілі;
– Өндіріс саласындағы өңдеу деңгейі мен қосылған құн көлемі төмен деңгейде қалып отыр;
– Соңғы 15 жылда еңбек өнімділігінің өсімі өте баяу;
– Шикізат секторы мен өңдеу өнеркәсібі арасындағы алшақтық артып барады;
– Ғылыми зерттеулер мен инновацияларға салынатын инвестиция ЖІӨ-нің небәрі 0,2%-ын құрайды (ОЭСР елдерінде бұл көрсеткіш – 3%);
– Жоғары технологиялы экспорт тауарларының көлемі артып отырған жоқ;
– Бизнестің инновациялық белсенділігі төмен күйінен көтерілер емес.
– Мемлекеттің экономикадағы үлесі әлі де жоғары;
– Экономиканы қаржыландырудағы көптеген жеңілдіктер нарық заңдылықтарын бұрмалап отыр;
– Адами капитал толық пайдаланылмайды: жоғары білімді мамандар көп, бірақ олардың білімі еңбек нарығындағы сұраныса сай келмейді.
Бүкіләлемдік банк орта табыс тұзағынан шығу үшін үш бағытқа назар аударуды ұсынады: инвестиция, инновация және инклюзивтік даму. Қазақстан үшін осы реформалар қажет деген сөз.
Сарапшының пікірінше, мемлекет тек экономика салаларын бақылап қана қоймай, ақылмен инфрақұрылымға, жеке бизнесті қолдауға, жоғары технологияларға, ғылымға және адами капиталға инвестиция салуы тиіс.
Санжар Қалдаровтың пікірінше, Қазақстан дамудың жаңа сатысына көшуі үшін мынадай қадамдар қажет:
Halyk Finance сарапшысы Қазақстанның шынайы проблемасы «орта табыс тұзағы» емес, одан да күрделі құбылыс – «ресурсқа тәуелділік» екенін атап өтті.
Алайда Қазақстанның табиғи байлықтары шексіз емес. Мұнай мен уран бұрынғыдай табыс әкелмей бастады. Иә, еліміздің жер қойнауында сирек кездесетін пайдалы қазбалар көп, бірақ оларға ғана арқа сүйеп отыра беруге болмайды.
Енді Қазақстан көпжылдық «ресурстық қарғысты» еңсеріп, алыс болашақты көздейтін жаңа экономикалық модель құруы керек.",2025-05-31T17:05:31+05:00,2025-05-31T17:05:31+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/887164db0efd03d76.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/887164db0efd03d76.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/887164db0efd03d76.webp,
d3f1597e4b67b3eb31be904ebe96bb6f,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қазақстан күрес федерациясын Тұрлыхановтың орнына кім басқарады?,"Енді Қазақстанның грек-рим, еркін және әйелдер күресі федерациясын Еркін Оқасов басқарады, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/kazakstan-kyres-federacijasyn-turlyhanovtyn-ornyna-kim-baskarady-136464/,"Енді Қазақстанның грек-рим, еркін және әйелдер күресі федерациясын Еркін Оқасов басқарады, деп хабарлайды Orda.kz.
Бұл туралы күрес федерациясының баспасөз қызметі мәлімдеді.
Батыс Қазақстан облысының тумасы Еркін Оқасов — кәсіпкер, «ВД Строй-Инжиниринг» ЖШС бақылау кеңесінің төрағасы. Ол осы уақытқа дейін Qazaq kuresi қауымдастығының вице-президенті қызметін атқарған.
Оқасов бұған дейін федерация президенті қызметін атқарған Дәулет Болатұлына алғыс айтты.
Айта кетейік, 6 желтоқсан күні Дәулет Тұрлыханов бұл қызметтен кеткен еді.",2025-12-08T15:30:38+05:00,2025-12-08T15:30:38+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/3db92418-ae22-4a83-9e9a-8d0d678ff4db.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/3db92418-ae22-4a83-9e9a-8d0d678ff4db.webp,
cf95033d241fcbc2f68f2d97d7b82174,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қазақстан-Қытай шекарасында кептеліс: Қаржы министрлігі тасымалдаушылар шағымдарына жауап берді,"Тасымалдаушылар Қытаймен шекарадан өту үшін электронды кезекке тұру мүмкін еместігіне шағымдануда. Қаржы министрлігі делдалдарды кінәлап отыр, деп хабарлайды Orda.kz МКК сайтына сілтеме жасап.",comments,https://kaz.orda.kz/kazakstan-kytaj-shekarasynda-keptelis-karzhy-ministrligi-tasymaldaushylar-shagymdaryna-zhauap-berdi-127647/,"Тасымалдаушылар Қытаймен шекарадан өту үшін электронды кезекке тұру мүмкін еместігіне шағымдануда. Қаржы министрлігі делдалдарды кінәлап отыр, деп хабарлайды Orda.kz МКК сайтына сілтеме жасап.
«CarGoRuqsat» электронды брондау қызметінде ең танымал «Достық-Авто» және «Нұр жолы» өткізу бекеттерінде кезек 2-3 апта бұрын жасалады.
Үндеу авторларының айтуынша, тегін слоттардың көпшілігін ресейлік тасымалдаушылар брондап алады, бірақ кейін олар өз кезегінен оп-оңай бас тарта салады, нәтижесінде нүкте «бос» қалады, ал басқа адал тасымалдаушылар апталап күтуге мәжбүр.
Авторлар өз үндеуінде CarGoRuqsat сервисінің техникалық қолдауының телеграмм чаттарында босатылған кезектер 100 АҚШ долларына немесе одан да қымбатқа қайта сатылады деп мәлімдейді. Бұл жағдайда бос кезекті секундта алып үлгеретін робот бағдарламалары (боттар) пайдаланылады деп болжануда.
Тасымалдаушы компаниялар мемлекеттік органдарға үш күннен астам мерзімге электронды брондауды алдын ала беруді тоқтатуды сұрап жүгінді.
Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Мемлекеттік кірістер комитеті ағымдағы деректер бойынша брондау бір ай бұрын қолжетімді болатынын хабарлады.
МКК сарапшыларының пікірінше, «тірі кезекке» қайта оралу, тіпті ең проблемалы аймақта, мысалы, Қытай бағытында - мәселені шешпейді. Олар «адам факторы» бар ескі сыбайлас жемқорлық схемаларына жол берілмейтінін және енді ондай «тірі кезекке» қайта оралмайтынын атап өтті.
Цифрлық шешімдердің енгізілгеніне қарамастан, физикалық тұрғыда пункттердің мүмкіндігі шектеулі, деп атап өтті Қаржы министрлігі.
Сондықтан Қытаймен шекарадағы өткізу қабілетін арттыру туралы айтатын болсақ, онда өткізу пункттерінің өткізу қабілетін физикалық тұрғыдан ұлғайтып, инфрақұрылымын кеңейту туралы сөз қозғау керек», деп мәлімдеді ведомство өкілдері.",2024-10-12T13:19:09+05:00,2024-10-12T13:19:09+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/20240609211859868_big.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/20240609211859868_big.webp,
1247b8dbf1ce70ae5c2af75c0b774cb7,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қазақстан не үшін орыс тілін дамытқалы отыр?,2024 жылдың қараша айында Қазақстан парламенті орыс тілін қолдау мен дамыту мақсатында құрылған Халықаралық ұйым туралы келісімді қолдады. Қазақстан қоғамы бұл қадамды қызу талқылап жатыр. Негізгі сұрақтардың бірі – орыс тіліне қандай қауіп төнеді? Расымен оны қолдауға күш салу керек пе?,comments,https://kaz.orda.kz/kazakstan-ne-yshin-orys-tilin-damytkaly-otyr-128736/,"2024 жылдың қараша айында Қазақстан парламенті орыс тілін қолдау мен дамыту мақсатында құрылған Халықаралық ұйым туралы келісімді қолдады. Қазақстан қоғамы бұл қадамды қызу талқылап жатыр. Негізгі сұрақтардың бірі – орыс тілі жойылып бара ма? Расымен оны қолдауға күш салу керек пе?
Осы сұрақтарды Orda.kz тілшісі саралап көрді.
Ұйым 2023 жылдың қазан айында Бішкекте өткен ТМД саммитінде құрылды. Оның құрылуына Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев бастамашы болды. Ресей Президенті Владимир Путин ұйымның штаб-пәтерін Сочиде орналастыруды ұсынды. Штаб-пәтер сол қалада орналасты.
Жаңа құрылымның мақсаты – орыс тілінің мемлекетаралық қатынас пен халықтар арасындағы коммуникация құралы ретінде позициясын нығайту. Орыс тілінің мәртебесін халықаралық ұйымдарда, мысалы, БҰҰ, ТМД, ҰҚШҰ, ЕАЭО және ШЫҰ сияқты ұйымдарда көтеру, сондай-ақ орыс тілін және мәдениетін таратуға көмек көрсету сияқты мақсаттарды көздейді.
Қазіргі уақытта ұйымдық құрылым әлі қалыптаса қоймады. Ол толық іске қосылғанға дейін хатшылық жұмыстарын Ресей Федерациясының сыртқы істер министрлігі уақытша атқарып жатыр. Практикалық қызметі 2024 жылдың күзінде басталады деп жоспарланды.
Ұйымның негізгі міндеттері:
Саясаттанушы Ғазиз Әбішев ұйымды құру бастамасын Ресей мен Украина арасындағы соғысқа қатысты деп түсіндірді. Путиннің саясаты үшін орыс тілі – «жұмсақ күш» құралы болып тұр. Ал оның дамуы Ресей үшін халықаралық аренадағы дәрежесін сақтауы үшін маңызды.
Сарапшы Қазақстан әрдайым континенттегі күштер теңгерімін салқынқандылықпен бағалап, қай жерде қаталдық, ал қай жерде икемділік көрсету қажеттігін ұғатынын атап өтті. Оның сөзінше, Украина қатты кеткен.
Сарапшы орыс тілінің Қазақстанда өз құрылымын сақтап отырғанын, бірақ мемлекет тарапынан басымдық мемлекеттік тілдің дамуына берілетінін атап өтті. Бұл, ең алдымен, демографияға қатысты. Қазақстанға көрші аймақтардан қандастар белсенді қоныс аударып жатыр, ал орыс тілінде сөйлейтін халықтың саны азайып барады.
Ол сонымен қатар ұйым құруды саясаттан гөрі дипломатиялық қадам ретінде бағалады.
Еске сала кетейік, бір жыл бұрын Ресей Үкіметі төрағасының орынбасары Алексей Оверчук Қазақстан мен Ресей арасындағы шекара маңы ынтымақтастығының XIX өңіраралық форумы аясында Қостанайда өткен іс-шараға қатысқан болатын. Өз сөзінде ол Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевқа орыс тілін қолдау жөніндегі халықаралық ұйым құру бастамасы үшін алғыс білдіріп, екі ел арасындағы білім беру саласындағы ынтымақтастық жоспарын да жариялады. Атап айтқанда, ол Қазақстанның оңтүстігінде үш орыс мектебін салу жоспарын мәлімдеді.
Бүгін Астанада Путиннің арнайы сапарына қызу дайындық жүріп жатыр.
Еске сала кетсек, Orda.kz Путиннің екінші дүниежүзілік соғыстың 80 жылдығына Тоқаев пен Қазақстандықтарды шақырғаны жайлы жазған болатын.
Сонымен қатар мемлекет басшысы Astana Think Tank форумының қорытынды отырысында «Ресейдің Украинамен соғыста жеңілмейтінін » айтқан болатын.",2024-11-27T09:53:07+05:00,2024-11-27T09:53:07+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/1732683155_photo_2024-11-26_13-07-27.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/1732683155_photo_2024-11-26_13-07-27.webp,
d289ac9e18a4d73f995b6331d9b47523,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Қазақстан неге БРИКС-ке қосылуға асықпайды»: Саясаттанушының пікірі,"23-24 қазан күндері Қазан қаласында БРИКС саммиті өтеді, оған президент Қасым-Жомарт Тоқаев шақырылды. Саяси шолушы Ғазиз Әбішев Orda.kz-ке берген пікірінде Қазақстанның бұл ұйымға кіруді жоспарламайтыны туралы ойымен бөлісті.",comments,https://kaz.orda.kz/kazakstan-nege-briks-ke-kosyluga-asykpajdy-sajasattanushynyn-pikiri-127761/,"23-24 қазан күндері Қазан қаласында БРИКС саммиті өтеді. Оған президент Қасым-Жомарт Тоқаев шақырылды. Саясаттанушы Ғазиз Әбішев Orda.kz-ке берген пікірінде Қазақстанның бұл ұйымға кіруді жоспарламайтыны туралы ойын айтты.
Саммитке БРИКС-ке мүше елдердің басшылары, сондай-ақ ұйымға қосылғалы жатқан мемлекеттердің және бақылаушы елдердің өкілдері қатысады. Әбішевтің пікірінше, Қазақстан жақын арада БРИКС-ке мүше бола қоюы екіталай. Өйткені бұған аса қажеттілік жоқ. Ел Ресеймен тығыз қарым-қатынастарды ТМД, ҰҚШҰ және ЕАЭО сияқты басқа ұйымдар арқылы-ақ қолдап отыр.
Сонымен қатар сарапшы атап өткендей, Қазақстан Қытаймен де экономикалық салада «Бір белдеу, бір жол» бастамасы арқылы, сондай-ақ қорғаныс және қауіпсіздік мәселелерінде байланыстар орнатқан. Сондай-ақ Қазақстан БРИКС-ке мүше елдер — Ресей, Қытай, Үндістан және Иранмен Шанхай ынтымақтастық ұйымы (ШЫҰ) аясында ынтымақтасып келеді.
Әбішевтің айтуынша, БРИКС көбінесе батыс елдеріне қарсы ұйым ретінде көрінеді. Егер қосылып жатсақ, бұл Қазақстанның бейтарап саясатына күмән келтіруі мүмкін.
Сонымен бірге Қазақстан БҰҰ-ны халықаралық мәселелерді шешудің негізгі алаңы ретінде қолдайды және осы позицияға қайшы келуі мүмкін жобаларға назар аударғысы келмейді.
Бұған дейін ҚР президентінің баспасөз хатшысы Берік Уәли Tengrinews-ке Қазақстан БРИКС-ке кіруге ұсыныс түскенін, бірақ жақын арада өтініш беруді жоспарланбағанын хабарлаған. Президент 24 қазан күні саммитте «аутрич» форматында сөз сөйлейді.
Дегенмен, 2023 жылдың тамызында Йоханнесбургте өткен БРИКС саммитінде Тоқаев Қазақстанның бұл ұйымға кіргісі келетінін ашық білдірген болатын.
Осы жылдың тамыз айының соңында Әзірбайжан БРИКС-ке мүше болуға өтініш берді. Ал қыркүйек айының басында Түркия да өтініш жолдады.",2024-10-16T17:53:42+05:00,2024-10-16T17:53:42+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/kz2-8768-2_mediumthumb-1.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/kz2-8768-2_mediumthumb-1.webp,
176efbb1ab93ffb983ff61264f4dd157,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қазақстан өнеркәсібі неден зардап шекті,"Қазақстан өнеркәсібінде бәрі ойдағыдай емес: тамыз айында S&P деректері бойынша бұл сектордағы іскерлік белсенділік индексі теріс мәндер аймағына өтті. Қазақстандағы өндірісте не дұрыс емес екенін және неге ел көрші мемлекеттерден қалып қойып жатқанын Орталық Азия бойынша шетелдік сарапшы Стивен Блэнд айтып берді, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/kazakstan-onerkasibi-neden-zardap-shekti-134875/,"Қазақстан өнеркәсібіндегі жағдай мәз емес: тамыз айында S&P деректері бойынша бұл сектордағы іскерлік белсенділік индексі теріс мән аймағына өтті. Қазақстан өндірісінде не дұрыс емес екенін және неге ел көрші мемлекеттерден қалып келе жатқанын Орталық Азия бойынша шетелдік сарапшы Стивен Блэнд айтып берді, деп хабарлайды Orda.kz.
The Times of Central Asia газетіне жазған мақаласында Стивен Блэнд өндіріс саласындағы іскерлік белсенділік индексі маусым айынан бері 50 бірліктен төмен деңгейде тұрғанын атап өтеді. Бұл – іс жүзінде теріс аймаққа түсу дегенді білдіреді (50-ден төмен – құлдырау, 50-ден жоғары – өсу). Оның үстіне бұл көрсеткіш 2022 жылғы наурыз айынан бері ең төмен деңгейге дейін жетті.
Алайда 2025 жылы бұл жетістікті қайталау мүмкін болмады, өсім құлдырауға алмасты. Ендеше, Қазақстан өнеркәсібінде не дұрыс емес? Экономикалық керемет неге жүзеге аспады?
Сарапшының айтуынша, тамыз айында қазақстандық өнімге деген сұраныс сыртқы нарықтарда да, ішкі нарықта да төмендеді. Бұл соңғы он тоғыз ай ішінде алғашқы жағдай. Сұраныстың төмендеуі салдарынан кәсіпорындар шикізат сатып алуды және жұмыс орындарын қысқартуға мәжбүр болды. Ал шығындар өсті – бұған әлсіз теңге бағамы мен жанармай бағасының өсуі сияқты факторлар әсер етті. Жабдық пен шикізатты импорттау қымбаттап, логистика күрделене түсті, сол себепті кәсіпорындар өнім бағасын жоспарлағаннан тезірек көтеруге мәжбүр болды.
Оған қоса, қазақстандық өнеркәсіптің төбесінде салықтардың ауыр салмағы қара бұлттай үйірілді. Жаңа Салық кодексі 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап күшіне енгенімен, бизнес өкілдерінің еңсесі қазірдің өзінде түсіп кеткен.
Тамыз айындағы зерттеулер көрсеткендей, қазіргі таңда қазақстандық бизнес 2021 жылдан бері болашағына деген сенімді ең төмен деңгейде көрсетіп отыр. Бұл көңілсіздіктің өз себептері бар, оптимизмнің жоқтығы түсінікті жағдай.
Сарапшының айтуынша, үкіметтің индустрия саласында болашағы бар жаңа жобалары бар – мысалы, Түркістан облысында қытайлық серіктестермен бірге 200 миллиард теңгеге тоқыма кластерін салу. Жеңіл өнеркәсіп саласы тіпті өсім көрсетуде, бұл химия өнеркәсібі мен құрылыс материалдарын өндіру салаларымен қатар жүріп жатыр.
Қазақстанның көрші елдері мұндай мәселелерге тап болып отырған жоқ. Өзбекстан 2025 жылдың алғашқы тоқсанында өнеркәсіп көлемінің 6,5 пайызға өскенін хабарлады, ал шілде айында елдегі іскерлік белсенділік индексі 15,9 пайызға, тамызда тағы 2,9 пайызға өсті. Қырғызстанда бұл көрсеткіш өнеркәсіп секторында 60,9 бірлікке жетті. Бұл жағдай Қазақстандағы көрініспен қатты қарама-қайшылықта тұр.
Блэндтің айтуынша, мұның себебі – Қазақстан өндірісінің металлургия мен ауыр өнеркәсіпке сүйенуі. Бұл сала әлемдік баға құбылыстары мен салық жүктемесінің артуына өте осал. Сонымен қатар, Қазақстан экономикасы көп жағдайда шикізатқа негізделген. Ал Өзбекстан мен Қырғызстанның өнеркәсіптік құрылымы әлдеқайда әртүрлі, бұл олардың өнеркәсіп саласын сыртқы күйзелістерге анағұрлым төзімді етеді.
Халықаралық валюта қорының болжауынша, 2025 жылы Қазақстан экономикасы 4,9 пайызға өседі – бұл өсімге тау-кен өндірісі мен өңдеу өнеркәсібі ықпал етеді. Үкімет осы жылы бір жарым триллион теңгеге 190 жаңа өндірісті іске қосып, 23 мың тұрақты жұмыс орнын құруды жоспарлап отыр. Бұл өнеркәсіп секторын ынталандырып, іскерлік белсенділіктің төмендеу үрдісін кері бағытқа бұруы мүмкін.
Қазақстан өнеркәсібіне қосымша қолдау көрсету үшін теңге бағамының нығаюы және Қытай мен Ресей тарапынан сұраныстың қайта қалпына келуі ықтимал. Алайда елеулі қауіптер сақталып отыр: жоғары инфляция инвестициялар ағынын шектеуі мүмкін, ал саланы қалпына келтіру мүмкіндіктері макроэкономикалық үдерістерге тікелей байланысты болады.
Стивен М. Блэнд – журналист және жазушы, Орталық Азия бойынша сарапшы. BBC және HBO арналарымен жұмыс істеген. Аймақтағы елдерге саяхат туралы танымал кітаптың авторы.
Бұған дейін Halyk Finance сарапшылары тау-кен өндірісі мен құрылыс сияқты екі негізгі салада іскерлік белсенділік индексінің күрт төмендегеніне назар аударған болатын. Өндіріс бойынша статистика біркелкі емес, бірақ жалпы деректер жүйелік экономикалық мәселелердің бар екеніне ишара етуі мүмкін.",2025-09-13T14:06:40+05:00,2025-09-13T14:06:40+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/_gluster_2023_2_16_33831cc788bbde4e73b3d6846b6fbb05_1280x720.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/_gluster_2023_2_16_33831cc788bbde4e73b3d6846b6fbb05_1280x720.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/_gluster_2023_2_16_33831cc788bbde4e73b3d6846b6fbb05_1280x720.webp,
6f5380ef8826e824aefda4bac33a0d65,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қазақстан үкіметі инвесторлардың көзін қалай «құртады?» Дорин Бару мұнай саласы жайлы,"Қазақстан мұнай нарығындағы сыбайлас жемқорлықты ынталандыруға арналған ережелер туралы, Orda.kz-ке АҚШ азаматы, шетелдік инвестор Дорин Бару айтып берді.",comments,https://kaz.orda.kz/kazakstan-ykimeti-investorlardyn-kozin-kalaj-kurtady-dorin-baru-munaj-salasy-zhajly-128474/,"Қазақстан мұнай нарығындағы сыбайлас жемқорлықты өршітетін ережелер туралы Orda.kz-ке АҚШ азаматы, шетелдік инвестор Дорин Бару айтып берді. Ол 2006 жылдан 2022-2023 жылдарға дейін, осы саладан аз уақытқа ғана қол үзіп, артынша мұнай компаниясының басқарушы директоры болып жұмыс істеді. Бастапқыда шетелдік құрылтайшылармен, ал 2020 жылдан бастап қазақстандық құрылтайшылармен қызметтес болған адам. Бару мырза Orda.kz веб-сайтындағы және YouTube арнасында мұнай саласына қатысты жүргізілген зерттеулерді оқып, көріп, бізге хабарласты.
Бару мырза, Қазақстанда қанша жыл жұмыс істедіңіз және мұнайды сату нарығының ақсап тұрғанын қашан ұқтыңыз?
— Мен Қазақстанға 2006 жылдың басында Petrom* компаниясына басқарушы директор болып келдім. Бұл компания 1998 жылы Қазақстан нарығына шыққан. Бастапқыда Тасболат кен орнында жұмыс істей бастады. Ал үш-төрт жылдан кейін «Комсомол» кен орны бойынша үкіметпен келісімшарт жасасты. Мен келген кезде бізде екі мұнай келісімшарты, төрт кен орны болды.
Біз барлық кен орындарынан тәулігіне 800-900 тонна мұнай өндіретінбіз. Келісімшарт бойынша оны экспортқа және ішкі нарыққа саттық. «Комсомолда» 80% экспортқа, 20% ішкі нарыққа кететін. Ал «Тасболатта» 85% және 15% нарыққа шықты. Экспорттық келісімшарт Vitol компаниясымен жасалды. Басқа мүмкіндігіміз мүлде болмады. Бірақ мәселе тек Vitol-да емес. Мәселе сіздердің жүйелеріңізде, мен сіздерге бұл туралы толық мәлімет ұсынармын.
Қазір Vitol компаниясында, COVID-19-дан кейін, жағдай әлдеқайда ушығып кетті. Олар монополия бар болған соң, тіпті артығымен пайда таба бастады. Бұл туралы Қазақстандағы әрбір адам біледі.
Бұл монополия қалай қалыптасты? Нарық қатысушысы ретінде, кәсіпкер ретінде неге тек бір компанияға мұнай сатуға мәжбүр екеніңізді сұрамадыңыз?
— Жақсы сұрақ. Бірақ оны «ҚазМұнайГазға» немесе Энергетика министрлігіне қою керек.
Біз ғой сұрау саламыз, жауап қайтармайды.
— Сіздер сауал жолдайсыздар. Алайда олар мардымсыз, делғұлының жауабын қайтарады. Өйткені бұл жайдың бір сыры бар. Бәріне айдан анық көрінетіні Vitol мұнай алу үшін «ҚазМұнайГазға» алдын ала миллиардтаған төлем жасады. Бұл бір.
Біз мұнайды басқа 3-4 компания секілді өзіміз сатып көрмек болдық. Бірақ мұның тіпті мүмкін емес екеніне көзіміз жетті. Себебі Vitol бізді іс жүзіне мүлде кіргізбейді. Мысалы Қазақстан мұнайына барар жолды Vitol бүкіл бағыттар бойынша жабады. Біз және басқа компаниялар қанша тыраштанғанымызбен, ештеңе істей алмадық. Бірақ мұндағы басты мәселе — Vitol емес. Басты мәселе Қазақстанда.
Ал олар басқа компанияларды қалай «кіргізбейді»? Басқа трейдерлерден де мұндай жағдайды көп естіп жатамыз. Олар қалай кесе көлденең болады?
— Мұнда тек Vitol ғана емес, бұл процеске қатысатын министрлік те бар, олар осының бәріне келісім беруі керек. Ол оңай шаруа емес. Қазір кіші және ірі компаниялар: Қашаган, Теңіз, Қарашығанақ сияқты алыптардан басқалары бүкілі Vitol арқылы мұнайды экспортқа сатуы тиіс.
Біз теңіз арқылы сатуға тырыстық, кейін Бакуде сатуға тырыстық, бірақ онда да мүмкін емес. Сондықтан жалғыз жол — Vitol арқылы сату. Ал қазір олар комиссия ретінде үш-төрт доллар емес, жеті-сегіз доллар алады. Ал оны Қазақстанда мойындамайды. Әрине, Ресейге санкциялар бар. Біз ол жағдайды түсінеміз... Бірақ Қазақстан мұнайы санкцияға ұшырамаған, ол құбыр арқылы өтеді. Біз оларға Қазақстан мұнайы екенін растайтын сертификат береміз. Соның өзінде олар өз комиссиясына нарықтық нормадан үш-төрт-бес доллар артық алады. Өйткені олар біздің және басқа компаниялардың басқа барар жері жоқ екенін біледі. Бұл монополия. Енді бұл қалай және не себептен болып отыр десек... Мұнда тек Vitol ғана емес, Қазақстандағы түрлі құрылымдар да бар. Олар септеседі, қатысады. Мен оны жемқорлық деп атаймын. Сіздерде қалай атайтынын білмедім.
Бізде де жемқорлық деп атайды. Қазақстанның мұнай трейдерлері де дәл солай айтады, бірақ ашық айтуға сескенеді.
— Мен олардың қорқатынын білемін, бірақ мен қорықпаймын.
Олар да 2022 жылдан кейін мұнай нарығындағы жағдай нашарлап кетті деп отыр.
— Білмедім. Мүмкін, бұрынырақта Vitol-мен жұмыс істегенде олардың мұртын балта шаппаған болған шығар. Цирк 2022 жылдың қаңтарынан бұрын басталды. Әлі аяқталған жоқ. Бұрын монополиясы бар олар басқа таңдауы жоқ компаниялардан үш-төрт доллар комиссия алса, қазір сегізден он бір долларға дейін алады. Менің оларға Лондон арқылы шыққан кездерім болған. Сонда да олар бағаның ө суін — құбыр Ресей арқылы өтетін болған соң деп түсіндіреді . Ал Ресейде санкциялар бар, үлкен мұнай өңдеуші зауыттар ресейлік құбырмен өтетін мұнайды алғысы келмейді дейді. Сонда мен оларға: «Жақсы, дәлелдей аласыздар ма? Маған ол қай жерде сатылғанын көрсететін қағаз беріңіз мұнай өңдеуші зауыттан» деп айттым. Олар маған бұл комбинациялы түрде мүмкін емес деп және т. б. мардымсыз жауаптарын қайтарды. Алайда сол күйі ешқандай құжат көрсетпеді. Өйткені Қазақстан мұнайын барлық жерде қуана-қуана қабылдайды!
Олардың табыстары өте қомақты. Vitol — үлкен компания болғанымен, осы табыстың көп бөлігі Қазақстаннан кетеді. Ал Қазақстан не қалады?
Мұнайшылар арасында оларды «king of the kazakhstan oil», яғни «Қазақстан мұнайының патшалары» деп атайды. Расында солай болып тұр ғой?
— Көп мұнайшылар дәл солай айтады. Әрине, олар сіздердің патшаларыңыз. Міне, егер сен «Теңізде» немесе NCOC-та болсаң, сонда ғана басқа құбыр арқылы мұнай өткізесің. Қалғандары құрақ ұшып, артық төлейді. 10–11 пайыз деген комиссия емес, салық.
Дорин, сіз тек қана Vitol Қазақстанға алдын ала төлем төлейді деп айттыңыз. Лауазымды тұлғалар екеуара, жеке әңгімелерінде алдын ала төлем жасап жұмыс істеу тиімді деп кеңесіп жатады. Бұл расында тиімді ме?
— Біз мұнда «ҚазМұнайГаз» туралы айтып отырмыз. Қазақстаннан келетін мұнайдың көп бөлігі Vitol-ға «ҚазМұнайГаз» бақылауындағы кен орындарынан келеді. Сіздердің ұлттық компанияңызға алдын ала миллиардтаған төлем жасалды. Бұл тегіннен тегін емес! Егер алдын ала төлем жасаса, жеңілдік алады. Міне оны жалпы бағалау өте қиын. Егер оны есептесең, онда... алдын ала миллиардтаған төлем алсаң, онда қалған төлейтіні қанша қаражат болмақ? Тағы да миллиардтар ма? Міне содан барып оларға монополия жасау құқығын берудің қажеті болмай қалады. Себебі әр компания алдын ала төлем жасауға дайын. Өйткені олардың түсіп тұрған қолма-қол ақшасы жетерлік.
Олар бізге де осындай шарттарды ұсынған. Бірақ біз келіспедік, бізге алдын ала төлем қажет емес. Бізге мұнайды алу керек, содан кейін оған төлемді әділ түрде төлеу керек. Бір бөлігін ғана 8, 10 болмаса 11 долларға аз беріп емес.
Қазақстан шынымен де экономикалық мәселелерге тап болды. Әсіресе ҚМГ ұлттық компаниясында қиындықтар бар. Олардың қанша төлейтінін, УЗН және басқа да шығындарды ескерсек, олардың табысын мен көп деп ойламаймын. Мұны сіз менен де жақсы білесіз.
Ал экономикалық мәселелер қалай пайда болады? Жемқор саясаттың нәтижесінде пайда болады. Біз жеке бизнес өкілдері осындай жағдайларға ешқашан бармас едік. сол себепті бұл тиімді ме, әлде жоқ па деп саралап көріңіздер.
Vitol-де қазақстандық құрылтайшылар бар ма?
— Қазақстаннан біреу бар сияқты. Қазір Vitol әлемдегі ең үлкен трейдер компанияларының бірі. Олар Англия, Швейцария және басқа елдерде жұмыс істейді.
1990-жылдары Vitol Қазақстанда жұмыс істей бастағанда шағын трейдер болатын. Ал қазір Bloomberg журналистерінің жазғанына қарасақ, компанияны «Қазақстан мұнайының патшасы» деп атайды. Сіз мұнай нарығында талай жыл жүрген адам ретінде бұл жайлы не дейсіз?
— Бұл пара деп аталады! Жемқорлық! Таңқалатын жағдай емес. Мұндай жемқорлық жиі болады. Өйткені өте қомақты, ірі-ірі қаражат айналымда жатыр. Кімді болса да сатып алуға болады. Көз қызықтырып әкетеді. Сол үшін орайын тауып сатып алады, сатады.
АҚШ-та Vitol-дың жоғары лауазымды менеджерлерін Латын Америкасындағы шенеуніктерді парамен сатып алды және жемқорлық жасады деп айыптады. Міне олардың кәсібіне осы жемқорлық негіз болды.
— Ондай жемқорлық Қазақстанда да жасалып отыр. Мен мұны дәлелдей алмаймын. Мұны ағылшынша circumstance (ред. болған жағдай) дейді.
Сонда қандай жағдайлар? Vitol да солай жұмыс істей ме?
— Иә, әрине, солай жұмыс істейді. Оңтүстік Америкада солай істеп отырғанда, Қазақстанда «киелі Мария» анадай ақ бола қала ма?
Ал Vitol-ға қатысты Еуропада жүргізілген тергеуде Қазақстанға қатысты не айтылғаны жайлы айтып бере аласыз ба?
— Не айтарымды білмеймін. Қазақстанда қорқады. Оның үстіне Қазақстанның мәселесі бұл тек Vitol емес. олар қорқып отыр. Онысызда ұғынықты нәр,е.
Кім қорқады?
— Қорқатындар... сол ережелерден зардап шегетіндер де, солай жалғастыруға мүмкіндігі барлар да.
Сіз бірнеше рет бұл тек Vitol-ға байланысты емес, Қазақстандағы мұнай сату және экспорттау жүйесіне байланысты деп айттыңыз. Айтып беріңізші, қалай ұйымдастырылған? Негізі қалай болуы керек?
— Жақсы, мен сіздерге бірнеше мысалды айтайын. Біріншісі Энергетика министрлігі.
Оған әртүрлі себептер табады. Бірақ бұлай іс алға баспайды! Әрине, шартты сақтап іске кірісуге болмаса ойларына келгенін істеуіне болады. Бірақ бір анық нәрсе — бұдан іс алға баспайды, іс жүрмейді. Бұл бұрынғы келісімшарттардың бірінде болған оқиға.
Жаңа келісімшарттар туралы айтқанда, кеніш пайдаланушысының келісімшартына қараңыз, олар «модельдік» немесе «типтік» келісімшарт деп атайтын нәрсе бар. Енді бұл адамның басына келетін ең үлкен абсурд шығар. Бұл келісімшартсыз келісімшарт. Онымен жұмысқа кірісіп, істей бастағанда, сізге: «ішкі нарыққа сату үшін осындай квотаңыз бар» деп айтады. Сіз шешім қабылдайсыз, келісімшартқа қол қою керек пе, жоқ па, жоспарлайсыз, түсінесіз.
Егер ішкі және экспорттық бағалар арасындағы айырма аз болса, келісуге болар ма еді... бірақ ол да дұрыс емес. Бірақ айырма өте үлкен болғанда, мұндай келісімшартқа қол қойған кезде, сіз шарттардан бейхабар боласыз. Ештеңе қол қоймағаныңыз жөн, келісімшартсыз жұмыс істеген дұрыс. Міне, Қазақстанда осындай жағдайлар болып жатыр.
Мысалы, менде төрт келісімшарт болды және үшіншісін ұзарттым. Ол типтік емес келісімшарт еді. Алайда олар оны бұзды. Келісім деген оларға ештеңе емес, қағаз ғана! Олар: «Бізде ішкі нарыққа жеткілікті мұнай жоқ» деп айтып жатады. Сенің ішкі нарығыңда жеткілікті мұнай бар бола ма, әлде жетпей ме маған бәрібір. Егер жеткіліксіз екенін сезсең, онда мұндай келісімшартқа қол қойма. Алдымен, қанша мұнай қажет екенін ойлан.
Инвестор ақша қойған кезде, ол экспортқа 80% мұнай аламыз деп есептейді.
Біз мұнай бағасының белгісіздігімен үлкен тәуекелге басымызды тігіп жұмыс істеп жатырмыз. Ал сен тіпті министрлік не айтарын білмеген кезде... және ең бастысы, бұл халықтың мүддесі үшін жасалып жатқан жоқ!
Мен Қазақстан үкіметіне хат жаздым, соңғы сәтте біршама жұмсартып жаздым, өйткені басында қаттырақ жазған едім.
Қандай хат?
— Мен осы айтып жатқан мәселелердің бәрін баяндадым. Типтік келісімшарт мәселесін қайталауға рұқсат етіңіздер: экспорттық квота алдын ала белгіленбейді оны ай сайын Энергетика министрлігі тағайындайды. Бұл негізінен ақымақтық, өйткені келісімшарттың шарттары нақты анықталмаған және қосымша жемқорлықты тудырады. Өйткені қосымша квоталар пара беру арқылы берілуі мүмкін. Қазақстанда эндемиялық «дәстүрлі» жемқорлық элементтері болғандықтан, үкімет заңсыз нәрсенің бәрін құрту үшін бәрін жасауы керек.
Дорин, қазақстандық мұнайшылар антимонополиялық органға хат жолдап, экспортқа және ішкі нарыққа мұнай сату шарттарының теңсіз және ашық ақпарат бермей отырғанын айтып шағымданды. Кейбір компаниялар қажетті жерлерге чемоданмен ақша апарып, тиімді шарттар алады, ал басқаларын үйде көп мөлшерде сатуға мәжбүрлейді. Типтік келісімшарттар мен осы ашық ақпарат бермейтін құрылымдар мұнай саласын «жалпағынан басып» отырғандар үшін арнайы жасалған деп айтуға бола ма?
— Жүзде-жүз келісемін. Бұл типтік келісімшарт жемқорлыққа көп септеседі. Өйткені егер сен нақты шарттарды білмейтін болсаң және әр айдың басында екі апта бұрын саудаға шығаруға локацияның 28 немесе 50 екенін айтса, сен шешім қабылдайтын адамға тәуелдісің.
Тіпті менің итім де мұндай жағдайларда не болып жатқанын ұғатын шығар. Тағы да қайталап айтамын: мәселе сіздің қойған сұрағыңыздп емес. Мәселе тек бір компания пара беріп, көп ақша тауып жатқанында емес.
Жақсы, бір компания көп ақша табады, ал екіншісі — аз. Алайда қазіргі таңда өте қомақты ақша табатын ешкім жоқ. Тек пара алғандардың қалтасы қалың. Мәселе келісімшарттарға деген қарым-қатынаста! Заңды сақтау мәдениеті жоқ, қол қойылған келісімдер орындалмайды! Егер сен жаман келісімшартқа қол қойсаң, сол келісіммен өмір сүре бересің; егер дұрыс келісімшартқа қол қойсаң — тек оның шарттарын бұзба. Министрліктің келісімшарт шарттарын бұзуға құқығы жоқ. Бірақ сіздердің Энергетика министрлігі келісімшарттарды бұзады.
Қаржы министрлігі де басқа мәселелер бойынша қиындық туғызып отыр. ҚҚС-ты қайтармайды, трансферттік баға қалыптастырумен алдау әдетке айналды т.б. Көптеген мысалдар бар. Иә, мысалы инвестор ақшасын салады, ал кейін оны қайтарып ала алмайды. Ал соңында кім ұтады? Тек жемқорлар ұтады.
Байқайсыздар ма, батыстың жаңа компаниялары өте аз келеді. Мен қытайлықтар туралы айтпай-ақ қояйын. Батыс компанияларының келгенінен кетіп жатқандары көп. Артта тек арнайы келісімшарттары бар үндістер қалды. Оларды мүлдем қозғауға болмайды. Қалғандары тек үлкен мәселелермен кездеседі.
Қазір қарапайым кен орындары жоқ, бәрі қиындап барады. Мұнай өндірісі мен пайдалану әлдеқайда қымбаттады. Бұл оңай емес. Бұл ақырында Қазақстан біраз нәрсе жоғалтады.
Қазақстан бірінші кезекте қай нәрсені жоғалтады? Инвестиция тартуды ма?
— Инвестициялар енді келмейді. Алматыдан 30 шақырым жүріп, өндірісі орасан зор елдегі адамдардың қандай жағдайда өмір сүріп жатқанын көріңіз. Қазба байлықтары да бар. Халық өте аз, жер үлкен, бірақ агрегаттар жоқ, өйткені ештеңе жасалмайды. Шеврон Теңіздегі мұнайды өндіруден алынған ВВП-ның 20 пайыздан астамын ғана қамтамасыз етеді. Қалғаны жоқ. Кіші және орта компаниялар дамуға қабілетсіз. Егер жергілікті компаниялар парасыз дамып жатпаса басқа тасы өрлегені жоқ. Ал батыс компаниялары енді келмейді.
Сіздерге типтік келісімшарттар ұсынды деп айтып едіңіз,  шарттары көрсетілмеген...
— Мені типтік келісімшартқа қол қоюға мәжбүрлеуге тырысты. Бірақ мен екінші күні-ақ компанияны жабамын деп айттым да, қол қойған жоқпын. Басында қалыпты келісімшарттар болды, келіссөздер жүргізілді. Бүкіл келісімшарттарға қол қойылды. Кейін олар шарттарды бұза бастады, содан кейін мүлдем шартсыз қол қоюды ұсынды.
Сіз өзіңіздің экспорттық үлесіңізді және ішкі үлестеріңізді қалай қорғадыңыз? Шенеуніктермен келіссөздер қалай өтті? Сіз сияқты шетелдік компанияларға пара беруге астарлап болсын «ұсыныс» жасай ма?
— Келісімшартқа қол қойған кезде, пайдалануға арналған 10-15 өте маңызды шартты қарау қажет. Онда әртүрлі нәрселер бар. Мысалы, салықтар, сосын әрине, ішкі экспорт. Келіссөздер кезінде біз Комсомольск кен орны бойынша (сол уақытта ең маңызды жеріміз) 80%-ын экспортқа жіберуге келісімге келдік. Шамамен 2020 жылға дейін шарттарды бұзбадық, бір айда аздап көп, екінші айда аздап аз. Бірақ жылдың соңында 80-20% шамасында шығатынбыз.
Компаниялар бар ақшасынан айырылды.
Сіз Энергетика министрлігінің шенеуніктерімен келіссөздер жүргізуге тырыстыңыз ба?
— Әрине, әр ай сайын бардым. Астанада өкіліміз болды. Өзім Ақтауда жұмыс істедім. Жиі келіп тұрдым, бізге Қазақстанда мұнай жоқ деп айтқан. Құрылтайшылар, жергілікті адамдар күресуге қорықты. Алайда шетелдік компания жұмыс істегенде қазақтар қорықты.
Егер олар жергілікті адамдар болса, неге... шенеуніктерге ақша берген? Сұрағымды тікесінен қояйын.
— Мен шенеуніктерге көк тиын да берген жоқпын!
Ал олар сұрады ма?
— Менен сұрамады, өйткені сескенді.
Ал кімдерден сұраған?
— Бәрінен сұрады, менен сұрамады. Өйткені білетін... Шетелдік мұнай компаниясында 40 жыл жұмыс істеген кезде, сұрамайды, қорқады. Олар ештеңе ала алмайтынын біліп, жүрексінді. Бұл анық. Ал басқа құрылтайшылар не істегенін білмеймін. Олар Қазақстанда жұмыс істейді, түсінікті. Ал шетелдік компаниялар болса, мен сіздерге 100 пайыз кепілдіа беріп айта аламын, бір тиын да төлемедік. Қайтып келіп, екі жыл қазақстандық құрылтайшылармен жұмыс істегенде де бір тиын да бермедім. Менен тікелей сұрауға батылдары жетпеді.
Сіз Қазақстаннан басқа Орталық Азия елдерінде жұмыс істедіңіз бе?
— Мен Бакуде жұмыс істедім, Ашхабадта жұмыс істедім, аймақтарда жұмыс істедім.
Әзірбайжан, Түрікменстан қызық болып тұр. Онда қалай жұмыс істейді? Жұмыс істеу шарттары әділ әрі ашық па? Қай ел көп пайда табады?
— Әзірбайжанда Қазақстанға қарағанда бәрі біршама басқаша. Онда 90–95% мұнай екі консорциум арқылы өтеді. Оларды British Petroleum басқарады. «Сокар» (Әзірбайжанның ұлттық компаниясы) тек қатысады. Бірақ «Сокар» оператор емес. Осы тұрғыдан алғанда жағдай сәл жақсырақ.
Әзірбайжандағы мұнай нарығындағы жемқорлық Қазақстанға қарағанда азырақ па?
— 100 пайыз солай
Неге?
— Өйткені мұнайдың көбі шетелдік компаниялар арқылы өтеді. Біз шетелдік компания болғанда бір тиын да берген жоқпыз. Сондықтан ондай нәрсе жүрмеді.
Онда егер пайдалы болса, қол қоямын, егер пайдалы болмаса, қол қоймаймын.
Егер осы мәселелерді қоя тұрып, салыстырсақ қай ел өз мұнай байлығын тиімдірек басқарады — Қазақстан ба, әлде Әзірбайжан ба?
— Осы мәселелерді қалай қоя тұруға болады? Олар бизнесіңнің тиімділігін анықтайды ғой! Әзербайжан жақсы басқарады. Әзірбайжанның операторы мен «ҚазМұнайГаздың» операторы арасында үлкен айырмашылық бар.
Қазақстанда сенімен келісімшарт жасасып, кейін оны бұзатын болса, сен ештеңе істей алмайтын болсаң... бұл бәріне жұмыс істемейді. Міне, бір мысал. Сіздер ҒЗТКЖ (НИОКР) дегенді білесіздер ме? Естідіңіздер ме?
(ҒЗТКЖ  — ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстар — ред.).
1% табысыңнан — бұл үлкен ақша. Бірақ олар шарттардың жағдайын 1% -ға жай ғана нашарлатты.
Ал зерттеулер Қазақстанға қажет пе?
— Ал қажет болды делік... Жақсы. Онда егер қажет болса, шарттарды өзгертпеңіздер. Күлкілі ғой! Себебі, ҒЗТКЖ бойынша өткізіп жатқанның бәрі де ғылыми зерттеу емес. Ол жер жалпы бомба қойылған жер. Әлі жарылуы мүмкін. Бұл Қазақстандағы ең үлкен мәселелердің бірі — осы ҒЗТКЖ. Кешіріңіздер, бірақ біз де ҒЗТКЖ үшін кәдімгі гидравликалық жарылыс жасадық. Бұл зерттеу емес. Бүкіл компаниялар, ақша берген-бермегені белгісіз әйтеу зерттеулер жасауға құқық алған. Бірақ онысы зерттеу болған жоқ.
Яғни, бұл мұнай компанияларының зерттеулерге төлейтін пайызы да жемқорлықтың көзі ме?
— Әрине, басқа қалай болуы мүмкін? Сенде келісімшарт бар, сонда сен белгілі бір мөлшерде төлейсің, сондай мөлшерде аласың, салық төлейсің, мұнай сатасың және тағы басқа. Ал содан кейін бір күні көктен түскендей «сен осы зерттеу үшін тағы бір пайыз төлеуің керек» деп шығады. Ал зерттеу бірнеше компанияларға бөлінеді. Соларға лицензия берілген. Ал олардың сол лицензияны қалай алғаны — ол басқа әңгіме.
Қандай компаниялар ғылыми зерттеулер жүргізуге құқық алды? Бүкіл мұнай компанияларының пайызының бір пайызын алады деп ойлайсыз ба?
— Бұл сервис компаниялары, мұнай компаниялары емес. Сен олармен келісімшарт жасайсың.
Сіздермен гидрорұқсатты кім жасады?
— Бір кішкентай компания гидрорұқсатты жасады. Себебі біз ғылыми зерттеулер жүргізуіміз керек еді. Жақсылап жасады. Оның зерттеулермен ешқандай қатысы жоқ.
Шарттар өзгеріп мен бұзылғанынан кейін соттасып көрмедіңіздер ме?
— Ондай жағдайларға мысал ретінде көрсете алатыным бар. Компаниялар 5-7 жыл бойы соттасты. Бірақ сонша жыл соттасып жүруге тұрарлыш па? Сен жұмыс істеуге, мұнай өндіруге келдің. Мүлде соттасуға келмедің. Содан соң келісімге келу керек, не істеу керек? Олар мұны өте жақсы біледі. Әрине, егер сен үлкен компания болсаң, мысалы «Шеврон» немесе «Тоталь», соттасуға болады.
Ал Түрікменстандағы жағдай Қазақстанмен салыстырғанда қандай?
— Ең қиын жағдай Түрікменстанда. Онда әкімшілік өте күрделі, ешкім ештеңе істей алмайды, мың долларлық келісімшарт жасау үшін президентке немесе жақын біреуге баруың керек. Мұндай жағдайда бизнестің өмір сүруі қиын. Сонымен қатар, олар тек сервистік келісімшарттарды алғысы келеді, мұнай келісімшарттарын керек қылмайды. Түрікменстанда мұнай келісімшарттарына тек қытайлықтар ие. Ал ол үлкен газ кен орны.
Дорин, Қазақстанда, Орталық Азияда және ашық нарықта жұмыс істеген тәжірибесі бар адам ретінде кеңес беріңізші, мұнай саласы Қазақстанда тиімді болуы үшін не істеу қажет? Қазіргі жағдайға қарағанда, «Қазмұнайгаз» факті бойынша дотациялық компанияға айналды. Біз мұнай бізді асырайды деп үміттендік. Бірақ керісінше «Қазмұнайгаз» Ұлттық қордан ақша алады.
— Нарық нарық болуы керек. Қалыпты түрде төлеу керек, осы дағдарыстар сияқты, мысалы, елдің батыс аймақтарында үнемі ереуілдер болып жатыр. Дегенмен, сол аймақтарда жалақы басқа Қазақстан аймақтарымен салыстырғанда өте көп емес.
Мен мұның өте қиын екенін ұғамын. Бірақ бұдан басқа жол жоқ. Себебі қазір мұнай бизнесі күрделене түсті. Кен орындары азайып, тереңдеп барады. Жақсы кен орнын әр күні таба алмайсың. Ол заман өтті. Кен орындары қартайып барады, біз де қартайып барамыз, дәрілер көбірек керек және олар қымбаттайды. 20-30 жыл бойы өнім беріп келе жатқан кен орнын қолдау, жас кен орнымен салыстырғанда, әлдеқайда көп қаражатты жұмсау керек етеді.
* PETROM S.A. компаниясы 1998 жылғы 8 қаңтардан бастап Қазақстанда Жусалы мұнай кен орнын бағалау, барлау және игеру мақсатында филиалын тіркеді (2010 жыл қаңтардың 1-інен бастап компания OMV PETRO S.A. деп аталды). 1998 жылғы 16 қыркүйекте компания Қазақстан Республикасының аумағында жер қойнауын пайдалану құқығын алуға лицензия алды. 1999 жылғы наурызда Қазақстан Республикасының Энергетика және минералдық ресурстар министрлігінде көмірсутектерді барлау және өндіру бойынша келісімшарт тіркелді (25 жылға, 2023 жылғы 16 қыркүйекке дейін). Кейін 2010 жылы жер қойнауын пайдалану құқығы «S ARMAN TRADE SYSTEM» ЖШС-не берілді.",2024-11-15T11:14:04+05:00,2024-11-15T11:14:04+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/1731651259_photo_2024-11-14_14-01-39.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/1731649941_whatsapp-image-2024-11-13-at-09_02_12_84d28d2a.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/1731651259_photo_2024-11-14_14-01-39.webp,
3bea2cc6c9d3be330f452db585b6b911,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қазақстанда елдімекен атын өзгерту мәселесі тағы талқыланып жатыр,"Мамандар сенатор Нұртөре Жүсіптің елді мекендердің атауларын өзгерту, кеңестік атауларды жою және қалалар мен аудандарға тарихи атауларын қайтару ережелерін өзгерту ұсынысына қатысты өз ойларымен бөлісті,",comments,https://kaz.orda.kz/kazakstanda-eldimeken-atyn-ozgertu-maselesi-tagy-talkylanyp-zhatyr-128115/,"Мамандар сенатор Нұртөре Жүсіптің елді мекендердің атауларын өзгерту, кеңестік атауларды жою және қалалар мен аудандарға тарихи атауларын қайтару ережелерін өзгерту ұсынысына қатысты өз ойларымен бөлісті, деп хабарлайды Orda.kz .
«Ұлттық ономастика: ізденіс пен тәжірибе» атты семинарда сенатор жергілікті тұрғындардың пікірін ескеру қажеттігін және бұл ономастикалық комиссия үшін өзекті мәселе екенін атап өтті.
Халықтың сөзін тыңдап, үнімен санасса, атау өзгерту мәселесі ешқашан шешілмейді деп санайды саясаткер. Сондықтан, ол үкіметке дәстүрлі және тарихи атауларды қайтару туралы қаулы қабылдап, оның ережелерін біркелкі етіп, белгілі бір қала, аудан, ауыл тұрғындарынан сұрамай-ақ өзгерту мүмкіндігін ұсынды.
Сенатордың бұл ұсынысын мәжіліс депутаты, тарих ғылымдарының докторы, профессор Еркін Әбіл қолдады. Ол Қазақстандағы тарихи топонимиканы қалпына келтіруді қажет және ономастиканың саяси айла-шарғы жасау нысанына айналуына байланысты атауларды өзгертуде мәселелері туындайды деп есептейді.
Қазіргі қалалардағы кеңес кезеңінің қалдықтары халықтың ашу-ызасын туғызады деп есептейді депутат. Кейбір аймақтарда КСРО-ның Қазақстанмен ешқандай байланысы жоқ немесе саяси қуғын-сүргінге белсенді ықпал еткен саяси қайраткерлерімен байланысты топонимдер сақталған.
Дегенмен, мәжілісмен сенаторға қарағанда радикалды емес: қалалар мен ауылдардың атауларын тұрғындармен талқылауға болады, дейді. Оның пікірінше, тек форматты өзгерту керек.
Жер-су атауларын кеңестік іздерден тазарту және тарихи атауларды қайтару туралы сөз болғанда, бұл процеске байланысты тұзақ жайында ойланатындар аз. Кей жерлерде алғашқы атауларға қайта оралу көбінесе сыбайлас жемқорлыққа, ал тарихи жад немқұрайлы манипуляцияға ұшырауда.
Тарихи атауларға тоқталған ол Қазақстанның барлық қалаларында мұндай атаулар болмағанын атап өтті. Кейде «негіздерге оралу» орынды сылтаумен құжаттарды жай түзетуге айналады.
Әшімбаевтың айтуынша, есімдерге әділетті көзқарас ел тарихында болған барлық этностардың рөлін жоққа шығармауы керек.
Тағы бір маңызды фактор – экономикалық мақсатқа сай болуы. Сарапшы атауды өзгерту құжаттарды қайта ресімдеумен, белгілерді, бланкілерді, мөрлерді өзгертумен қатар жүретінін еске салды. Ең үлкен шығынды жеке кәсіпкерлер көтереді, ал жергілікті әкімшілік бюджеттен өз бетінше жол белгілеріндегі атауларды өзгертеді. Көптеген бюрократиялық процедуралар ресурстарды, уақыт пен күш-жігерді талап етеді. Осының барлығын қаланы көркейтуге, тұрғындар мәселелерін шешуге жұмсаған дұрыс емес пе?
Қазақстанда атау өзгерту тақырыбы мезгіл-мезгіл көтеріледі. Бір жыл бұрын мамандар картаға кейбір атауларды қосып, басқаларын алып тастау мәселесін сараптап жатқан болатын. Ал 2023 жылдың шілдесінде қала атауын өзгерту туралы тұрғындардың пікірін сұрамау ұсынысы ашық құқықтық актілер алаңында пайда болды.
Әйтеуір, Қазақстанда атау өзгерту жүріп жатыр, ономастика бірте-бірте «советизмдерден» арыла бастады. Қыркүйек айында Алматы облысы картасынан Коммунистік Жастар Одағы мен Қазақ КСР Орталық Атқару Комитетіне сілтемелер алынып тасталды. КазЦИК пен Комсомол ауылдары қазір Асқар Тоқпанов пен Жайнақ есімдерімен аталады.
Ең атышулы оқиғаның бірі  - Павлодар облысындағы Ленин кентінің атауын Атамекен деп өзгерткенде болды. Рэпер Скриптониттің туған ауылы 2024 жылы 21 қаңтарда – Владимир Лениннің қайтыс болғанына тура жүз жыл толған күні ресми түрде атауын өзгертті.",2024-10-31T12:52:13+05:00,2024-10-31T12:52:13+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/1730361129_whatsapp-image-2024-10-30-at-11_04_26.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/1730358929_ashimbaev.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/1730358929_erkin-abil-dep.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/1730361129_whatsapp-image-2024-10-30-at-11_04_26.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/1730361129_whatsapp-image-2024-10-30-at-11_04_26.webp,
897f28a12f04da090e74a1acb7e31d2e,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қазақстанда көлік апатының көбеюі ескі көліктердің кесірі ме?,Қазақстанда ескі көлік саны азаймай тұр. Соңғы бес жылда бірнеше рет көтерілген бұл мәселе әлі күнге шешімін таппады.,comments,https://kaz.orda.kz/kazakstanda-kolik-apatynyn-kobejui-eski-kolikterdin-kesiri-me-131142/,"Қазақстанда ескі көлік саны азаймай тұр. Соңғы бес жылда бірнеше рет көтерілген бұл мәселе әлі күнге шешімін таппады. Қазақстанда ескі көлік саны қазір қанша, қандай жаңа ережелер қабылданды, Orda.kz тілшісі бұл мәселенің мән жайын талқылап көрді.
Жаңа көлік міну әркімнің арманы, бірақ бұйыра бермейтін бақыт. Арзан бағаға шетелден көлік әкеліп мінгісі келетіндерге кедергі көп. Ат арытып алып келген шетелдік көлігін Қазақстанға әкеліп заңдастырғанда сол екі есе бағаны төлейді. Рахатынан гөрі машақаты көп болғандықтан құрлық асып барып, көлік тізгіндеп келуге тәуекел ете қоятындар аз. Шетелдің жаңа көліктері Қырғызстанға көп әкелінген, қазақстандықтар да сол көліктерді жаппай алды деген ақпарат бар, бірақ нақты қанша көлік қазақ жеріне өткені белгісіз. Сондай-ақ қырғыздың бюджеті де қаншалықты қоңданды, ол жағы да жария етілмеген.
Ұлттық статистика бюросының мәліметінше, қазіргі уақытта Қазақстанда 5 млн 744 мың автокөлік тіркелген. Оның ішінде 88,1% – жеңіл автомобильдер, 9,9% – жүк автомобильдері және 2% – автобустар.
Ал жылдарына келсек, 2,5 млн көліктің шығу тарихы 20 жылдан асады.
-  10-20 жыл жүрілген көліктер саны – 1 млн 360 мың. -  7-10 жыл – 652,2 мың автокөлік -  3-7 жыл – 838,8 мың автокөлік
6  миллионға жуық көліктің небәрі 362 мыңы ғана үш жылдан аз жүрілген, яғни жаңа.
Көлік саны артқан сайын көрсетілетін қызмет саласының да көбейетіні мәлім. Осы орайда, көліктерге қызмет көрсететін сервистердің жұмысын қадағалау мәселесі үкіметте бірнеше рет айтылды. Қазақстан нарқында 14 жылдан бері қызмет етіп келе жатқан  GT oil servis мамандарының айтуынша, бұл жерге келіп қызмет алатын жаңа көлік иелері – көбіне қытайдың көлігін мінгендер.
Оның айтуынша, ескі көліктерінің өзін жаңадан арман күтіп ұстап, әлпештейтіндер көп. Ескі көлік мәселесін шешу үшін, көліктердің жылдарын ғана есептеп қоймай, оларға қызмет көрсететін автосервистердің жұмысын жақсарту керек.
Былтыр Қазақстанға шетелден 2,2 млрд долларға 150 600 көлік әкелінген. Соның басым көпшілігі Қытай, АҚШ, Корея, Жапония және Ресей мемлекеттерінен алынған.
Ал салық мәселесіне келсек, жеке тұлғалардың былтырғы көлік салығын төлеу мерзімі бір айдан соң, яғни 1 сәуірде аяқталады.
Ескі көлік мәселесі қазірше салыққа өзгеріс енгізу арқылы шешілмек.
Яғни, шығарылған жылы 20 жылдан асқан жеңіл автокөліктер үшін салық сомасы 2 есеге азайтылады.",2025-03-09T09:00:35+05:00,2025-03-09T09:00:35+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/1550491460_kolik.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/knrv.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/rgd.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/1550491460_kolik.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/1550491460_kolik.webp,
efd20db052f91fc38254723400d9933f,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Қазақстанда жасалған» атымен жалған өндіріс: Бектенов жосықсыз компанияларды тізімдейді,"Премьер-министр Олжас Бектенов үкіметтен мемлекеттік қолдау алған, бірақ  өндіріспен нақты айналыспай отырған компаниялармен қалай күресуді жоспарлап отырғанын айтты",comments,https://kaz.orda.kz/kazakstanda-zhasalgan-atymen-zhalgan-ondiris-bektenov-zhosyksyz-kompanijalardy-tizimdejdi-128330/,"Премьер-министр Олжас Бектенов үкіметтен мемлекеттік қолдау алған, бірақ  өндіріспен нақты айналыспай отырған компаниялармен қалай күресуді жоспарлап отырғанын айтты, деп хабарлайды Orda.kz.
Бұл туралы министрлер кабинетінің басшысы шағын және орта бизнес форумында айтты.
Мәселені шешу үшін үкімет отандық тауар өндірушілердің бірыңғай тізілімін әзірлеуде. Мақсат – сыбайлас жемқорлық тәуекелдері мен адам факторын жою. Бұдан былай  компаниялар қызметіне ашық талдау жасау және нақты өндірушілерді анықтау қолға алынады.
Сонымен қатар, Бектенов 10 триллион теңгеден астам инвестиция тартуды көздейтін энергетика және коммуналдық секторды жаңғыртудың жаңа ұлттық жобасын жариялады.
Премьер-Министрдің айтуынша, бұл отандық тауар өндірушілерге үлкен мүмкіндік ашып, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық саласындағы жұмыс істеп тұрған кәсіпорындарды барынша пайдалануды қамтамасыз етеді.
Бұған дейін Президент Тоқаев Қазақстан – Германия бизнес-форумында «Неміс сапасымен Қазақстанда жасалған!» жобасы туралы айтқан болатын.",2024-11-10T15:03:50+05:00,2024-11-10T15:03:50+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/9613fe4b5e873e3e4cab7b8a46961cdd_original_97769.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/9613fe4b5e873e3e4cab7b8a46961cdd_original_97769.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/9613fe4b5e873e3e4cab7b8a46961cdd_original_97769.webp,
9f3f6fe6c4c078bd42e843736189ff59,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қазақстандағы көмір қоры шамамен 300 жылға жетеді,"Қазақстан көмір өндіру бойынша әлемдегі жетекші елдердің бірі ретінде өз орнын сақтап отыр. Елдегі көмір қоры 25–33 миллиард тонна шамасында, бұл алдағы 200–300 жылға ресурстардың жеткілікті. Бұл туралы «Каспий» тауар биржасының көмір саласының қазіргі жағдайы мен даму перспективаларына арналған жаңа сараптамалық есебінде айтылған, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/kazakstandagy-komir-kory-shamamen-300-zhylga-zhetedi-134252/,"Қазақстан көмір өндіру бойынша әлемдегі жетекші елдердің бірі ретінде өз орнын сақтап отыр. Елдегі көмір қоры 25–33 миллиард тонна шамасында, бұл алдағы 200–300 жылға ресурстардың жеткілікті. Бұл туралы «Каспий» тауар биржасының көмір саласының қазіргі жағдайы мен даму перспективаларына арналған жаңа сараптамалық есебінде айтылған, деп хабарлайды Orda.kz.
Көмір Қазақстанның энергетикалық теңгерімінің негізі болып қала береді. Ол бастапқы энергия тұтынудың шамамен 50%-ын және жылу энергиясының 80%-ын қамтамасыз етеді, деп хабарлайды OilGazK арнасының сарапшылары. Көмір саласының елдің ЖІӨ-дегі үлесі 0,7–1,1% болса, жұмыспен қамтудағы үлесі – шамамен 0,5%, бұл 33 мың жұмыс орнына сәйкес келеді. Қайта жаңартылатын энергия көздері (ҚЖЭ) мен көмір химиясының біртіндеп дамуына қарамастан, көмір алдағы 15–20 жылда маңыздылығын сақтап қалады.
Халықаралық энергетика агенттігінің (ХЭА) деректеріне сәйкес, 2024 жылы әлемдік көмір өндіру көлемі рекордтық 9,15 миллиард тоннаға жетті. 2022 жылғы бағаның шарықтауынан кейін жаһандық нарық тұрақтанып келеді: Дүниежүзілік банктің болжамы бойынша, 2025 жылы көмір бағасы 27%-ға төмендеп, тоннасы $100 болады, ал 2026 жылы тағы 5%-ға төмендеп, $95 болады.
Қазақстанда 2024 жылдың қыркүйегінде энергетикаға арналған көмір бағасы өткен жылмен салыстырғанда 9,8%-ға өсіп, тоннасы 17 676 теңгеге жетті. Халық үшін көмірдің бағасы өңірге байланысты 8 мыңнан 26 мың теңгеге дейін ауытқиды. Коммуналдық-тұрмыстық көмір (КТК) әлеуметтік маңызы бар тауар ретінде мемлекеттің ерекше бақылауында тұр.
КТК-ны биржалық сату баға ашықтығын қамтамасыз ететін маңызды механизм болып қалуда. 2025 жылдың алғашқы жартыжылдығында көмірге сұраныс 1,095 миллион тоннаны құраса, ұсыныс – 543 мың тонна, ал жасалған мәмілелер көлемі 290 мың тоннадан асты. Ең жоғары белсенділік қаңтар және сәуір айларында байқалды. Сұраныс (652 мың тонна) пен ұсыныс (252 мың тонна) арасындағы айтарлықтай айырмашылыққа қарамастан, биржалық тетіктер нарық қатысушыларының сеніміне ие болып отыр.
Саланы әрі қарай дамыту үшін КТК көлеміне бақылауды күшейту, сауда механизмдерін жетілдіру және алгоритмдік сауда роботтарына қарсы күресті күшейту қажет. Бұл шаралар нарықты тұрақтандыруға және халық үшін көмірдің қолжетімділігін қамтамасыз етуге септігін тигізеді.",2025-08-10T15:01:19+05:00,2025-08-10T15:01:19+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/_gluster_2023_11_6_321a23488b7a856c09498befcff0e933_1280x720.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/_gluster_2023_11_6_321a23488b7a856c09498befcff0e933_1280x720.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/_gluster_2023_11_6_321a23488b7a856c09498befcff0e933_1280x720.webp,
252df6c748983a05d9a5157038bb5000,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Қазақстандағы мерзімінен бұрын парламент сайлауы — жай ғана қауесет пе, әлде шындық па?","Бұл туралы бұрынғы дипломат, қазіргі танымал алматылық қоғам қайраткері Қазбек Бейсебаев өз ойымен бөлісті. Оның пікірінше, елімізде Парламент сайлауларының бәрі дерлік Конституцияда көрсетілген мерзімде өткен емес, сондықтан қазақстандықтар үшін мерзімінен бұрын сайлау — таңсық емес.",comments,https://kaz.orda.kz/kazakstandagy-merziminen-buryn-parlament-sajlauy-zhaj-gana-kaueset-pe-alde-shyndyk-pa-133270/,"Бұл туралы бұрынғы дипломат, қазіргі танымал алматылық қоғам қайраткері Қазбек Бейсебаев өз ойымен бөлісті. Оның пікірінше, елімізде Парламент сайлауларының бәрі дерлік Конституцияда көрсетілген мерзімде өткен емес, сондықтан қазақстандықтар үшін мерзімінен бұрын сайлау — таңсық емес. Orda.kz қоғам қайраткерінің Facebook-тегі жазбасындағы пікірін келтіреді.
Бізде 2007, 2012, 2016 және 2023 жылдары мерзімінен бұрын сайлаулар өтті. Тәжірибе көрсеткендей, Парламенттің кезектен тыс сайлауы — әрдайым басқа бір саяси оқиғаның алғышарты.
Заң бойынша Парламент сайлауы 2028 жылы, ал Президент сайлауы 2029 жылы өтуі тиіс. Қазір бірпалаталы Парламент құрылады деген әңгіме бар, яғни Сенат болмайды. Егер бұл рас болса, онда алдымен Конституцияға өзгерістер енгізу қажет.
Бұл дегеніміз — алдымен Конституцияға өзгерістер енгізу жөнінде референдум өткізу немесе осы өзгерістерді қазіргі Парламент құрамының өзі қабылдау керек деген сөз. Қалай болғанда да, бұл — тез бітетін жұмыс емес. Демек, сайлау биыл өтеді деу қиын.
Қазақстанның шындығын ескерсек, Конституцияға өзгерістер енгізуді билеуші AMANAT партиясы немесе басқа да парламенттік фракциялар, не олардың бәрі бірігіп бастамашы болуы тиіс. Бірақ олар мұны тек демалыстан кейін жасай алады. Сондықтан, кезектен тыс сайлау өтеді деу әзірге ерте әрі беймәлім.
Дегенмен, қоғамда бірпалаталы Парламент мәселесі алғаш рет көтеріліп отырған жоқ. Қазақстан сияқты унитарлы мемлекетке Сенаттың қажеті жоқ деген пікірлер де бар.
Өз ойымды айтайын. Иә, мемлекетіміз унитарлы, бірақ әр өңірдің өз ерекшелігі бар. Әр аймақтың өзіндік сипаттары бар. Бұл этникалық және ру құрамына да қатысты, ал бұл біздің жағдайда аса маңызды.
Қазір Мәжілістің бір бөлігі бірмандатты округтер бойынша сайланады, бірақ ондай депутаттар саны — 29 ғана. Ал 69 депутат партиялық тізім бойынша сайланады. Сенатта 50 депутат бар: оның 40-ы облыстық мәслихаттар арқылы сайланады. Президент 10 сенаторды тағайындайды, оның бесеуі — Қазақстан халқы Ассамблеясының ұсынысы бойынша, этностардың өкілдігін қамтамасыз ету үшін.
Егер Сенат таратылса, бұл Парламенттегі өңірлердің өкілдігіне әсер етеді. Ал бұл Қазақстан үшін, аймақтық және басқа ерекшеліктерді ескерсек, дұрыс болмас еді. Әрине, бірмандатты округтер санын көбейтуге болады, бірақ бұл жағдайда да аймақтық өкілдік мәселесін сақтау керек.
Менің бір хабардар «досым» биылғы бюджетте сайлау науқанына арналған шығындар қарастырылған деп жазды. Егер бұл рас болса, Парламент сайлауы, ең болмағанда, келесі жылдың басында өтуі мүмкін.
Кейбір сарапшылардың айтуынша, Парламент реформаланады. Сенат таратылып, Мәжіліс кеңейтіледі, нәтижесінде Парламент бірпалаталы болады. Ондай жағдайда Конституция мен сайлау туралы заңға өзгерістер енгізу қажет. Мұны қазіргі Парламент қабылдап, содан кейін өзін таратуы мүмкін. Тек содан кейін жаңа ережелер бойынша сайлау өткізіледі.
Екінші нұсқа — сайлау қазіргі заңнамаға сәйкес өтеді, жаңа Парламент құрамы сайланады. Содан кейін олар Конституцияға өзгерістер енгізіп, қайтадан сайлау жариялайды.
Басқа жол жоқ. Парламентті реформалау үшін алдымен Конституцияға өзгерістер енгізу керек , ал мұны тек Парламент немесе жалпыхалықтық референдум арқылы жасауға болады. Сондықтан да, бұл үшін арнайы кезектен тыс сайлау өткізу қажет пе, әлде қазіргі құрам өзгерістерді қабылдап, өз өкілеттігінің соңына дейін жұмыс істей бере ме — бұл үлкен сұрақ.
Үшінші нұсқа. Белгілі бір себептермен біреулерге Парламент құрамын өзгерту керек болды. Бірақ бұл билікке керек деп ойламаймын… Қазіргі Парламент құрамы билікке толық адал, мұны уақыт белдеуі мәселесіндегі жағдай көрсетті. Депутаттар әуелде бұл мәселеге мүлдем үн қатпады, тіпті басқа елде тұратын сияқты көрінді. Кейін кейбіреулері бірдеңе дей берді де, бірден ауыздарын жаба қойды. ШҚО-дан шыққан тағы бір депутат та уақыт үшін күресемін деп уәде берді, бірақ нәтижесіз қалды.
Кейбір деректер бойынша, біздің Парламентте депутаттар жоғарыдан рұқсатсыз сөз сөйлеуге де батпайды екен. Осындай депутаттар … Басқасы жоқ.
Ендеше, биліктің өзіне ыңғайлы Парламентті таратуының мәні қандай?
Шамасы, Парламентті өз мүддесіне сай жаңартқысы келетін басқа күштер бар сияқты. Мұндай жағдай билік үшін күрес кезеңі таяғанда болуы мүмкін.",2025-06-15T11:08:37+05:00,2025-06-15T11:08:37+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/1749925057_bejsebaev.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/1749925057_bejsebaev.webp,
da2a45d32b3750ef9b5303cfae39e600,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қазақстанды қандай идеология дамытады? Ерлан Қарин мақаласында нені меңзеді?,"Мемлекеттік кеңесші Ерлан Карин Қазақстанға ішкі саясатқа қатысты жаңа құжат не үшін қажет болғанын түсіндірді. Бұл – президент 5 қарашада қол қойған құжат, онда елдің ішкі саясатының негізгі",comments,https://kaz.orda.kz/kazakstandy-kandaj-ideologija-damytady-erlan-karin-makalasynda-neni-menzedi-136309/,"Мемлекеттік кеңесші Ерлан Қарин Қазақстанға ішкі саясатқа қатысты жаңа құжат не үшін қажет болғанын түсіндірді. Президент 5 қарашада қол қойған құжатта елдің ішкі саясатының негізгі принциптері мен құндылықтары белгіленген.
Orda.kz Ерлан Қариннің мақаласын талдап көрді.
Мақала «Казахстанская правда» газетінде «Саналы саясат» деген тақырыппен жарияланған. Кариннің айтуынша, бұрын ішкі саясат әртүрлі құжаттар мен бағдарламаларда берілетін, кейде бір-біріне сәйкес келмейтін. Ал енді бәрі бір жүйеге қойылды, нақты әрі түсінікті болды.
Құжатты жасауға көптеген сарапшылар қатысты, талқылаулар өткізілді, соңғы нұсқасы пісіп-жетілді. Барлығы алты айдан астам уақытты алды.
Неге бұл құжат қажет болды? Жаңа идеология жасау үшін емес екенін Ерлан Қарин ашық айтты. Мемлекет тек «көпшілік келісетін» негізгі принциптерді жинақтады.
Мемлекеттік кеңесшінің сөзінен түсінгеніміздей, енді даңғаза бағдарламалар болмайды. Қазір басты назар – нақты өзгерістерде болады. Оның қаншалықты алға басатыны енді уақыт еншісінде.
Қарин әр принципке тоқталып өткен. Біз бәрін тізбелей бермейміз, тек қызық жерлерін ықшамдап, назарларыңызға ұсынамыз.
Мысалы, дәстүрлі құндылықтарды қорғау. Билік басқа мәдени үлгілердің әсеріне алаңдап отыр.
Кейбір адамдар сандық этика ережелерін сақтамайды. Фейктер мен «инфорэкет» дегенді мемлекеттік кеңесші жаңа қауіп деп санайды. Ол жанжал тудырып, кейін жазбаны ақшаға өшіруді ұсынатын блогерлерді қатаң сынға алады. Бұны ол биліктің қолдауында болған «қиратып жіберуші элементтер» дәуірімен байланыстырады. Қариннің айтуынша, ол кезең аяқталды, енді мемлекет мұндай әрекеттерді қолдамайды.
Ерлан Қарин жеке тоқталып, «cancel culture» – яғни, «қоғам болып теріс айналу мәдениеті» туралы да қатты пікір айтты. Ол оны адамдарға қысым жасау құралы деп санайды.
Ол этникалық, тілдік, діни және сыртқы саясат мәселелерін талқылағанда сақ болу керек екенін баса айта кетті. Бұл цензура емес, қоғамға эмоциямен «өрт шығарма» деп ескерту.
Сонымен, Қарин не айтқысы келді? Барынша пафос аз, көбірек нақты жұмыс сөз болды. Ендігі жерде идеология – бұл байыппен әрі жүйелі жүргізілетін ішкі саясат.
«Саналы саясат» қазірдің өзінде жұмыс істеп жатыр. Мысалы, елде «ЛГБТ-насихатына» тыйым салу. Мәжіліс заңды қабылдады. Егер бұл іске асса, «ЛГБТ-насихаты» деп танылған кез келген ақпарат үшін айыппұл немесе қамау қарастырылатын болады.
Бұл тұқыртып жіберетін заңның қаншалықты зор екені қазірдің өзінде көріне бастады. Жақында Қазақ-Британ Халықаралық Менеджмент және Экономика (КИМЭП) университетінде «Феминита» ұйымының жетекшілерінің бірі Жанар Секербаеваның сөзі тоқтатылды. Белсенді бұл жағдайды жаңа заңға енгізілген түзетулермен байланыстырады.
«Инфорэкетке» қарсы күрес те белсенді жүріп жатыр. Күніге блогерлер мен журналистерді ұстап, жауапқа тартады. Мысалы, кеше полиция бұрынғы «Дат» редакторы Нұртаза Қадырниязовты жалған ақпарат үшін «сұхбатқа шақырды». Qaznews24 сатирикалық парақшасы авторының оқиғасы да аяқталған жоқ. Темірлан Еңсебек «ұлтаралық мәселе» бойынша сотталды, енді оны жаңа іс бойынша қайта шақырып жатыр.
Ал Қарин сақ болуға шақырса да, елдің оңтүстігінде қытайға қарсы наразылық тоқтаған жоқ. Жақында Ұйғыр ауданында ҚХР жетекшісінің портретін өртеп жіберді. Бұл Қытайда ұсталған Қазақстан азаматы Әлімнұр Тұрғанбайдың жағдайына байланысты өткен наразылық. Кейін Ақсай тұрғындары жер телімдерін Қытай компаниясына уақытша беру жоспарына қарсы шықты.
Бір жағы «Cancel culture» мәдениетіне қарсы болуы түсінікті секілді. Қоғам болып әділетсіздікке төзбеу, жалпы қарсылықты білдіріп бойкот жариялау — күндердің бір күні ағат іс жіберсе жоғарыда отырған шенеуніктердің басына да төнуі мүмкін жағдай.
Міне, шын мәнінде «байыппен шешім қабылдайтын саналы саясат» осылай іске асып жатыр.
Автор: Зарина Файзулина",2025-11-28T12:30:49+05:00,2025-11-28T12:30:49+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1764315265_photo_474524_jpeg.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1764315265_photo_474524_jpeg.webp,
5b5494be45c44c2d46d99b15a4807a56,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қазақстандық рестораторлар жаңа Салық кодексі олардың бизнесін құртатынына шағымданды,"Президент жаңа Салық кодексіне қол қойғаннан кейін вице-премьер Серік Жұманғарин өзгерістерді талқылау үшін бизнес өкілдерімен кездесті. Рестораторлар ерекше алаңдаушылық білдірді, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/kazakstandyk-restoratorlar-zhana-salyk-kodeksi-olardyn-biznesin-kurtatynyna-shagymdandy-133834/,"Президент жаңа Салық кодексіне қол қойғаннан кейін вице-премьер Серік Жұманғарин өзгерістерді талқылау үшін бизнес өкілдерімен кездесті. Рестораторлар ерекше алаңдаушылық білдірді, деп хабарлайды Orda.kz.
Өзін-өзі реттейтін қоғамдық тамақтандыру ұйымының төрайымы Вероника Дауғалиеваның айтуынша, егер Астанадағы мәслихаттар бөлшек сауда салығын алты пайыздық мөлшерлемемен енгізсе, бұл премиум мейрамханалардың нарықтан кетуіне алып келуі мүмкін.
Дауғалиеваның айтуынша, жоғары мөлшерлемелер пайасы аз сегментті өлтіреді.
Ол аудандардағы түрлі мөлшерлемелер кезінде бизнес көше бастауы мүмкін екенін ескертті.
Серік Жұманғарин ең жоғарғы алты пайыздық мөлшерлеме жаппай болмайды деп мәлімдеді.",2025-07-19T12:03:10+05:00,2025-07-19T12:03:10+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/14ce465856f8438703f69eb32711b965_1522x570-q-85.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/14ce465856f8438703f69eb32711b965_1522x570-q-85.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/14ce465856f8438703f69eb32711b965_1522x570-q-85.webp,
bb859da5abdc7d0251ddd2135c7a3a17,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Қазақстанға үш бірдей АЭС салу көптік ете ме, әлде аздық ете ме?","Алдағы уақытта Қазақстанда алғашқы толыққанды атом электр станциясының іргетасы ресми түрде қаланады. Билік үш бірдей АЭС салуды жоспарлап отыр – біреуі «Росатомның» қатысуымен, қалған екеуі Қытайдың",comments,https://kaz.orda.kz/kazakstanga-ysh-birdej-ajes-salu-koptik-ete-me-alde-azdyk-ete-me-134187/,"Алдағы уақытта Қазақстанда алғашқы атом электр станциясының іргетасы ресми түрде қаланады. Билік үш бірдей АЭС салуды жоспарлап отыр. Біреуі «Росатомның» қатысуымен, қалған екеуі Қытайдың CNNC компаниясының көмегімен жүзеге аспақ. Сонда елге бірден үш атом электр станциясы қажет пе? Ал атом энергетикасы қарапайым қазақстандықтарға тым қымбатқа түспей ме?
Осы мәселелер төңірегінде Orda.kz тілшісі Қазақстандағы энергиямен жабдықтаушы ұйымдар қауымдастығының төрағасы Сергей Агафоновпен сұхбаттасты.
Қазір АЭС өндіретін электр энергиясының құнына қатысты сыни пікірлер айтылып жүр. Кейбір сарапшылардың айтуынша, атом энергиясы көмірмен немесе баламалы көздермен салыстырғанда әлдеқайда қымбат болады. Ал өндіріс көлемі жағынан АЭС көмір станцияларынан да, жаңартылатын көздерден де төмен болмақ. Мұндай болжамдар қаншалықты рас?
— Бұл жерде нақты сандарға қарап, деректерге сүйеніп сөйлейік. 2025 жылдың маусым айында еліміздің көтерме нарығындағы электр энергиясының бағасы сағатына бір киловатт үшін бес центтен асып, 2024 жылғы медианалық деңгеймен салыстырғанда 50 пайызға өсті. Ал 2035 жылға дейін, яғни екі АЭС іске қосылғанға дейін бұл үрдісті өзгерте алатындай айтарлықтай фактор көріп тұрғаным жоқ. Әрине, баға жыл сайын екі еселене бермейді. Бірақ алдағы бес-жеті жылда жылына 20 пайызға дейін өсуі мүмкін.
Бірден ескерте кетейін, бұл әкімшілік жолмен тарифтерді тежеуді есепке алмағандағы болжамым ғана. Біз бұрын ондай тәжірибенің зардабын көрдік қой.
Яғни, Қазақстанда электр энергиясы қалай болғанда да қымбаттай бере ме? Ал жаңартылатын энергия көздерінен (ЖЭК) алынатын арзан қуат туралы болжамдар қайда қалады?
— Жаңартылатын энергия көздері (ЖЭК) бұл бағаның өсуін айтарлықтай тежей алмайды. 2035 жылға дейін олар еліміздің жалпы энергетикалық балансында 20 пайыздан аспайды. ЖЭК-ті жаппай іске қосуды да күтудің қажеті жоқ. Өйткені жүйелік оператор бұл мәселеге әбден сақтықпен қарайды. Оның үстіне, ЖЭК-тің өз бағасы да аса арзан емес. 2025 жылғы аукцион нәтижелері бойынша орташа есеппен бір киловатт сағатқа 2,5 цент көлемінде баға қалыптасты. Бұл — энергия сақтау жүйелерін (ЭСЖ) есепке алмағандағы баға. Егер энергия сақтау жүйелерімен бірге қарастырсақ, желден алынатын қуаттың құны 3,5–4 центке, ал күн көзінен өндірілетін энергия – сақтауға қойылатын талаптар екі есе жоғары болғандықтан – 4–5 центке жетеді.
Жаңартылған энергия көздерінің тағы осал тұсы сол — бұған дейін іске қосылған жобаларды әлі ақтауға уақыт кетіп жатыр. Бұл кезең алдағы жеті-сегіз жылға дейін жалғаспақ. Мысалы, 2025 жылы Қаржылық есеп айырысу орталығы жел энергетикасы бойынша жұмыс істейтін бір станциядан электр қуатын 99,1 теңге, яғни 18,5 цент бағасымен сатып алуға міндетті. Бұл міндеттеме алдағы жылдары да күшінде қала береді.
Ал көмір туралы не айтасыз? Көмір станциялары арзан емес пе?
— Көмірден өндірілетін энергияның бағасына келсек, «ескі» станциялар, энергетикалық баланстағы үлесі жоғары болғанымен, одан әрі ескіруден әрі қымбаттаудан аса алмайды. Ал «жаңа» көмір станциялары заманауи технологиялармен жабдықталғанымен, олардың құрылысы аса қымбат. Яғни, бұл да арзан қуат көзі бола алмайды.
Енді мынаны анықтап алсақ, егер қазір АЭС салсақ, одан өндірілетін энергияның «кіріс» бағасы қандай болады?
— АЭС пайдалануға берілген кезде, көтерме нарықтағы баға бір киловатт сағат үшін 10–12 цент көлемінде болады деп болжаймын. Бұл біздің атом электр станцияларымыздың өзін-өзі ақтау кезеңіне белгіленетін бағамен салыстыруға келеді. Мәселен, Түркиядағы «Аккую» АЭС-іне қойылған талап бойынша, алғашқы екі энергоблоктың 70 пайызы үшін 15 жыл бойы 12,5 центтен төленеді. Осыған сүйенсек, Қазақстандағы АЭС те нарыққа «кіріс» бағасымен оңай бейімделеді деп сенемін.
«Қуырдақтың көкесін түйе сойғанда көресің» дейді ғой. АЭС өзін-өзі ақтаған соң не болады?
Нағыз қызық АЭС-тер өзін-өзі ақтап болған соң басталады. Менің болжауымша, 2050 жылдан кейін еліміздегі атом электр станциялары толық нарықтық қатынасқа өтіп, қуаттылықты барынша арттыру үшін өздерінің басты артықшылығын, яғни отын құрамының өте төмен болуын пайдаланып, бағаны әдейі түсіруге (демпинг жасауға) көшеді.
Сонда баға қаншалықты төмендеуі мүмкін?
— Халықаралық тәжірибеге, әсіресе АҚШ-тың үлгілеріне сүйенсек, бір киловатт сағат үшін баға бір центке дейін түсуі ықтимал. Қазіргі таңда бұл көрсеткішке жететін бірде-бір генерация жоқ. Жаңартылған энергия көздері де, көмір де жетпейді! Оның үстіне, бұл демпинг бір ғасырдың соңына дейін жалғасуы мүмкін. Себебі АЭС-тің «ғұмыры» өзге барлық генерация түрлерімен салыстырғанда әлдеқайда ұзақ. Алғашқы 15 жылда электр энергиясының бағасы нарықпен тең болады. Ал одан кейінгі 50–60 жылда бұл энергия ең арзан болып есептелсе, оны қымбат деп айтуға бола ма?
Жақсы, баға мәселесі түсінікті. Бірақ бірден үш АЭС салу Қазақстан үшін тым артық емес пе? Жаңартылған энергия көздері мен атом энергетикасы арасында тепе-теңдікті қалай сақтау керек?
— Мен бұған дейін де бірнеше рет айтқанмын. Еліміз үшін мінсіз энергетикалық баланстың кемінде 50 пайызы жаңартылған энергия көздерінде, ал АЭС үлесі — дүниежүзілік орташа деңгейден кем болмауы тиіс. 2040 жылға қарай бұл көрсеткіш 12 пайызға жетуі керек. Иә, жаңартылатын энергия көздері еліміздің энергетикалық жүйесінде негізгі орын алуы тиіс. Бірақ бұл бірден емес, біртіндеп, гигаватттық ірі жобалармен қатар таралған қуат көздерін де дамыта отырып, жүйені икемді әрі басқарылатын ету қажет.
Егер ірі көлемдегі жаңартылған энергия көздері мен «жасыл» шағын генерация арасындағы баланс бұзылса, Испаниядағы сияқты үнемі апат болады, яғни блэкаут қаупі туындайды.
АЭС-ке келер болсақ, бұл — бір мезетте әрі «жасыл», әрі инерциялық сипатқа ие жалғыз генерация көзі. Мұны тек шағын СЭС-пен салыстыруға болады. Алайда олардың энергетикалық жүйеге ықпалы АЭС-пен салыстыруға келмейді.
Ал үш АЭС қандай үлесті қамтамасыз ете алады?
— Есептеп көрейік. Жоспар бойынша, 2035 жылға қарай еліміздің жалпы орнатылған қуаты (ескі қуаттың шығарылуын және жаңа қуаттың қосылуын ескере отырып) бір АЭС болған жағдайда — 40 ГВт, екі АЭС — 42,4 ГВт болады. Ал әрқайсысы 1,2 ГВт болатын төрт энергоблок жалпы қуаттың бар-жоғы 11 пайызын алады.
Кейбіреулер АЭС-тің ҚОҚПК-ы (қондырғының орнатылған қуатын пайдалану коэффициенті) жоғары екенін алға тартып, олардың үлесі бұдан да басым болады дейді. Бұл рас. Бірақ АЭС-тің бір блоктық қуаты өте үлкен екенін де ұмытпауымыз керек. Жөндеу немесе профилактика кезінде кейде тек бір блок жұмыс істейтін болады. Бұл жағдай қондырғының орнатылған қуатын пайдалану коэффициентін төмендетеді.
Үшінші АЭС іске қосылған кезде, еліміздің бүкіл энергетикалық жүйесінің жалпы қуаты да артады. Сөйтіп, үш АЭС-тің үлесі жалпы энергетикалық баланста 15 пайыздан аспайды. Бұл көп пе? Мен әрқашан салыстырып қарауды ұсынамын. Қазіргі кезде елімізде көмір генерациясының үлесі — 70 пайыз, ал біз 2060 жылға қарай одан толықтай бас тартуымыз қажет.
АЭС-тен келетін қандай қауіптер бар? Бұл қауіптер өзге елдердегі осындай жобалармен салыстырғанда қаншалықты жоғары немесе төмен?
— Қауіп кез келген жобада болады және кез келген менеджер шешім қабылдарда сол қауіп пен пайданың арасын таразылай алуы тиіс. Айта кету керек, Қазақстандағы толыққанды ядролық кластер құру мүмкіндігін қарасақ, басқа қауіптерді салыстыруға келмейді.
Қазақстанда АЭС-ке қарсы белсенділер аз емес. Олар АЭС-тің тым қымбат әрі экологияға қауіпті екенін айтады. Дегенмен ЖЭК те аз шығынды талап етпейді. Мәселен, бір АЭС-ке тең қуат беретін жел генераторларының алаңын салу үшін қажет бетон өндірісі табиғатқа дәл сондай зиян келтірмей ме?
— Иә, салыстырып жүріп әлденені төмендетпей-ақ, биіктеуге болады. Әрбір генерация түрінің, мысалы ЖЭК пен АЭС-тің өз артықшылығы мен осал тұстары бар. Бірақ екеуі де — адамзаттың баламасыз болашағы. Себебі олар бір-бірін өте жақсы толықтырады.
Біз қазір бүкіл әлемде энергетикалық жүйелердің түбегейлі өзгеріп, қалыптасып жатқан кезеңінде өмір сүріп жатырмыз. Мыңдаған жылдар бойы адамзат от жағып келген. Үңгірдегі жағылған алаудан бастап, заманауи көмір мен газ қазандықтарына дейін дамып, органикалық отынды жағуға негізделген технологиялар жаңаша энергия көздеріне жол ашып жатыр. Бұл — жаңартылатын энергия көздері мен АЭС. Ал термоядролық синтез адамзаттың асқақ арманы ғой. Бәлкім, оның да ауылы алыс емес!
Сұхбаттасқан: Никита Дробны",2025-08-08T08:30:15+05:00,2025-08-08T08:30:15+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1754563540_41be4992-30dd-4dab-bbc4-09cb2f6bf8aa.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1754569854_ajes-1-envato.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1754563540_41be4992-30dd-4dab-bbc4-09cb2f6bf8aa.webp,
f6ec7b926a518a6761975a3a19215993,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қазақстанның бір өңірінде екі АЭС салу қажеттілік пе?,"Қазан айының басында Қазақстан екінші атом электр стансасын салатын орынды таңдады. Ол біріншісінің АЭС-тің дәл қасында — Алматы облысы Үлкен ауылы маңында салынатын болды. Мұндай шешім біраз сұрақ тудырды,  осы материалда Orda.kz энергетика саласы сарапшыларымен бірге сол сұрақтарға жауап іздейді.",comments,https://kaz.orda.kz/kazakstannyn-bir-onirinde-eki-ajes-salu-kazhettilik-pe-135585/,"Қазан айының басында Қазақстан екінші атом электр стансасын салатын орынды таңдады. Ол біріншісінің АЭС-тің дәл қасында — Алматы облысы Үлкен ауылы маңында салынатын болды. Мұндай шешім біраз сұрақ тудырды,  осы материалда Orda.kz энергетика саласы сарапшыларымен бірге сол сұрақтарға жауап іздейді.
Алматы облысы — елдің энергетикалық қауіпсіздігі тұрғысынан стратегиялық маңызды өңір. Мұнда Алматы қаласы, яғни  елдің экономикалық күре тамыры өте жақын орналасқан. Жанында сондай-ақ, Түркістан мен Шымкент қалалары бар,  мұнда халық саны үнемі өсуде, арнайы экономикалық аймақтар бар. Болашақта, «Алатау» қаласы бой көтерсе, елдің оңтүстігінде тағы бір халық пен бизнес шоғырланатын орталық пайда болады. Ал бұл  электр энергиясына сұраныс артады деген сөз, ал қазір ондай сұраныс қанағаттандырылмай тұр.
Осы орайды энергетика саласының сарапшысы Еркебұлан Қошмамбет өз ойын білдірді.
Кеңестік кезеңде солтүстік пен оңтүстікті жоғары кернеулі желілермен байланыстырып қойған — бұл оңтүстік өңірлерді энергиямен қамтамасыз етуге мүмкіндік берді. Бірақ әр жыл сайын жүйеге түсетін жүктеме артып келеді. Сондықтан қазір Алматы облысы бірдей екі АЭС салу үшін ең логикалық орын болып көрінеді.
Бір жағынан, екінші АЭС елдің батысында да салынуы мүмкін еді. Ол себепсіз емес, 1999 жылға дейін Ақтауда әлемдегі алғашқы тәжірибелік‑өндірістік реактор БН‑350 жұмыс істеді. Екінші жағынан, Каспийде су мәселесі бар — теңіз тартылып барады. Балқаш көлі бұл тұрғыдан сенімдірек: есептер көрсетіп отырғандай, АЭС салу көлдің жай-күйіне зиян келтірмейді.
Оңтүстік өңірлердің энергиямен қамтамасыз етілуі ауқымды, сондықтан Алматы облысын Қазақстанның «атомдық жүрегі» ретінде таңдау мүлде орынды көрінеді. Оның үстіне, АЭС көмірмен жұмыс істейтін ескірген стансаларды алмастырады, оларды біртіндеп пайдаланудан шығару қажет.
Енді бір сұрақ: неге екеуі салынады? Балқашта  жай ғана төрт реакторлы бір АЭС салса болмай ма?
Парламент Сенаты жанынағы эксперттер клубының мүшесі Тельман Шуриев мұнда ешқандай жасырын ой жоқ екеніне сенімді. Қазақстан билігі саналы түрде екі АЭС — әр түрлі мердігерлермен  жасауға шешім қабылдады.
Сонымен қатар, бірінші толыққанды атом электр стансасының жобасы — өте икемді. Мысалға, орта жолда мердігерлердің бірі жұмыс істей алмаса, реактор саны артуы мүмкін.
Қазақстанның стратегиясы — болашақта үш АЭС орнына тіпті төртеуін салу мүмкіндігі бар және олар көбінесе шағын, екі реакторлы болмақ. Бірақ бұл мердігерлерді әртараптандыруға мүмкіндік береді.
Қазақстанда екінші толыққанды АЭС‑ті да Алматы облысына салу жоспарланғаны туралы жаңалық билік бір ірі жобаны екіге бөлу үшін ыңғайлы сылтау іздеп жүр ме? Конспирология тұрғысынан қызықты, бірақ қазіргі қолдағы деректер оған сәйкес емес..
Шуриев «Аккую» жобасын мысалға келтіреді,   Ресейдің «Росатомы» да осындай жобаны жүзеге асырып жатыр. Бұл дәл төрт реакторлы ірі АЭС. Биыл «Аккуюда»  мердігерлерде жалақы кешігуіне байланысты наразылықтар басталды.
«Росатом» бұл қаржыландыру мәселелеріне «достық емес елдер әрекеттері» себеп дейді. Қазақстан билігі үшін мұндай жағдай — ескерту белгісі. Логистика және жергілікті мердігерлермен есеп айырысу тұрғысынан «Росатомға»  Қазақстанда жұмыс істеу Түркияға қарағанда жеңіл болуы мүмкін, бірақ бұл санкциялық ықтималдықтар мен жалпы геосаяси шиеленістерге жол бермейді.
Бұл Қазақстан билігіне  анық дабыл болды: «Росатомға» бірден екі жобаны  бере салу ақыл‑ойға сай келмейді.
Сонымен, екі АЭС-те Қазақстанда бірнеше жылдан кейін ғана пайда болады. Ең бастысы  билік қазірден бастап тәуекелдерді дұрыс бағалап, қаражатты әртүрлі себетке орналастырғаны маңызды.
Биылғы маусым айының ортасында Қазақстанның Атом энергиясы жөніндегі агенттігі елдегі алғашқы ірі АЭС құрылысына кімнің бас мердігер болатынын ресми түрде жариялады. Таңдау «Росатом» компаниясына түсті.
Еліміздегі алғашқы АЭС атауына жарияланған байқау 25 қыркүйекте eGov Mobile мобильдік қосымшасы арқылы басталып, 10 қазанға дейін жалғасты.
Біздің үкімет АЭС құрылысы 10 мың жұмыс орнын ашып, инженерлерге сұранысты арттырады деп үміттеніп отыр.",2025-10-19T14:03:12+05:00,2025-10-19T14:03:12+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1760857140_b6867183-ad38-47d4-96ab-381e8757ec78.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1760857140_b6867183-ad38-47d4-96ab-381e8757ec78.webp,
0dec22815ee7e9aada09ae431730bfd7,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қазақстанның сыбайлас жемқорлыққа қарсы заңнамасына үш жаңа бап енгізіледі,"2025 жылғы 12 қыркүйекте Астанада өткен форумда «Самұрық-Қазына» АҚ комплаенс қызметінің аға менеджері Мирас Қарғабай Қазақстанның сыбайлас жемқорлыққа қарсы заңнамасында қандай өзгерістер болуы мүмкін екенін айтты, деп хабарлайды Orda.kz тілшісі.",comments,https://kaz.orda.kz/kazakstannyn-sybajlas-zhemkorlykka-karsy-zannamasyna-ysh-zhana-bap-engiziledi-134881/,"2025 жылғы 12 қыркүйекте Астанада өткен форумда «Самұрық-Қазына» АҚ комплаенс қызметінің аға менеджері Мирас Қарғабай Қазақстанның сыбайлас жемқорлыққа қарсы заңнамасында қандай өзгерістер болуы мүмкін екенін айтты, деп хабарлайды Orda.kz тілшісі.
Мирас Қарғабай «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы» заңдағы «мүдделер қақтығысы» ұғымын кеңейту жоспарланып жатқанын атап өтті.
Оның айтуынша, мүдделер қақтығысын реттеу кезінде «байланысты тұлғалар» арқылы жақын туыстардың тізімі кеңеюі мүмкін.
Сонымен қатар ол елдің сыбайлас жемқорлыққа қарсы заңнамасына жаңа үш бап енгізу жоспарланып отырғанын атап өтті:
17-6-бап – «Жеке мүдделерді декларациялау»; 17-4-бап – «Мүдделер қақтығысын реттеу».
Сонымен бірге, уақтылы декларацияланған мүдделер қақтығысы жауапкершіліктен босатады.
17-5-бап – «Мүдделер қақтығысының құқықтық салдары»: Бұл бап келесі жағдайлар үшін әкімшілік жауапкершілік енгізуді көздейді:
Басшылықтың өз бағыныштыларына қатысты мүдделер қақтығысын реттеу және алдын алу шараларын қабылдамауы; Қызметкердің мүдделер қақтығысы бола тұра қызметтік өкілеттігін жүзеге асыруы.
Айта кетейік, 2025 жылғы 2 тамызда ҚР ҰҚК-нің Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызметінде алғашқы айдың жұмысы қорытындыланған болатын. Тергеу нәтижесінде мемлекетке 113,6 млн теңге қайтарылғаны хабарланды.
2023 жылы Тоқаев «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес және мемлекет қорғауындағы адамдардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету туралы» заңға қол қойды.
Қасым-Жомарт Тоқаевтың Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызметті қайта ұйымдастырғанынан кейін бір ай ішінде Ұлттық қауіпсіздік комитетінде (ҰҚК) 17 сыбайлас жемқорлыққа қатысты қылмыстық іс тіркелді.
Жыл басында Қазақстан сыбайлас жемқорлық индексінің қабылдауында мүмкін болған 100 балдың 39-на ие болып,  2024 жылғы жемқорлық бойынша 88-орынға тұрақтады.",2025-09-14T10:11:26+05:00,2025-09-14T10:11:26+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/_gluster_2023_6_19_c9b58467fda2ec29987e2032f1f2f5c7_1280x720.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/_gluster_2023_6_19_c9b58467fda2ec29987e2032f1f2f5c7_1280x720.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/_gluster_2023_6_19_c9b58467fda2ec29987e2032f1f2f5c7_1280x720.webp,
c680097b9bb17feb71e3e643156643c5,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Қазақтар футболды түсінеді»: Тигран Барсегян мен Владимир Вайсс сұхбат берді,"Чемпиондар лигасының іріктеу кезеңінің 3-кезеңіне алматылық Қайрат өткен болатын. Ал 6 шілде күні Қайрат словакиялық Слованмен ойын өткізеді. Ойын алдында 1 күн бұрын Қайраттың бұрынғы жаттықтырушысы Владимир Вайсс пен Астана футбол клубының бұрынғы ойыншысы Тигран Барсегян БАҚ өкілдеріне сұхбат берді.
Қазақстанды жатсынбаған екі тұлға БАҚ өкілдеріне не дейді? Orda.kz тілшісі пресс-конференцияға барып қайтты.",comments,https://kaz.orda.kz/kazaktar-futboldy-tysinedi-tigran-barsegjan-men-vladimir-vajss-suhbat-berdi-134148/,"«КУПС» құрамасын жеңген алматылық «Қайрат» Чемпиондар лигасының іріктеуінің 3-кезеңіне өткен болатын. Ал 6 тамыз, яғни бүгін «Қайрат» словакиялық «Слованмен» ойын өткізеді. Ойын алдында 1 күн бұрын «Қайраттың» бұрынғы жаттықтырушысы Владимир Вайсс пен «Астана» футбол клубының бұрынғы ойыншысы Тигран Барсегян БАҚ өкілдеріне сұхбат берді.
Қазақстандық футбол сүйер қауымға танымал екі тұлға БАҚ өкілдеріне не дейді? Orda.kz тілшісі баспасөз-мәслихатына барып қайтты.
«Слованның» жартылай қорғаушысы Тигран Барсегян өздеріне былтырмен салыстырғанда біршама сенімді екендерін айтты. Оның ойынша, олар биыл тағы да Чемпиондар лигасына шыға алады.
2021 жылы Астана сапында өнер көрсетіп жүрген кезінде «Қайрат» жанкүйерлеріне ерсі қылық көрсетіп, кейін ойыншы жазаланған болатын. Бұл ісінен кейін 4 жыл өткен соң да Тигран «Қайрат» жанкүйерлерінен ешқандай жылулық күтпейтінін айтты.
Бірақ бұл қателіктен кейін де Қазақстан оны жақсы көретінін және ол да барлығын сыйлайтынын айтты.
Тигран Барсегянның сөзінше, оның ҚПЛ-да ойнап жүрген кезіндегі «Қайрат» пен қазіргі «Қайратта» айырмашылық бар. Оның айтуынша, қазіргі Қайратта агрессивті ойын стилі қалыптасқан.
Футболшының ойынша, Қайраттан басқа командаларда жергілікті қазақ футболшылары өте көп. Бұл да Қазақстан футболының дамуына әсер етеді.
Тигранның айтуынша, қазақта жас талантты футболшылар көп. Тек психикалық тұрғыдан мықты болуы керек.
«Слован» футбол клубының жаттықтырушысы Алматыға келіп, көптеген ескі таныстарымен қауышқанын айтты. Тіпті Қайрат Боранбаевпен де кездескенін тілге тиек етті.
Сондай-ақ, жаттықтырушы қазіргі Қайратпен қос тарап арасынан кімнің мықты екенін дөп басып айту қиын екенін мәлімдеді.
Еске сала кетейік, бұған дейін тілшіміз Астана мен Челси арасындағы ойынға барып, ойынның қалай өткені жайлы жазған болатын.",2025-08-05T22:57:52+05:00,2025-08-05T22:57:52+05:00,kk,Ислам Әден,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/photo_5228714751637452957_y.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/photo_5228714751637453033_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/photo_5228714751637452957_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/photo_5228714751637452957_y.webp,
9532a20e1599f6020b8f440b8bfe2584,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Қазақтың еті, шапаны және жабылатын көшелер: Қазақстан Джей Ло-ның келуіне қалай дайындалып жатыр","Қазақстандағы алдағы концерттер туралы жаңа мәліметтермен «Астана концерт» продюсері Малик Хасенов пен First Media Group басшысы Альфия Нұрғұмарова бөлісті, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/kazaktyn-eti-shapany-zhane-zhabylatyn-kosheler-kazakstan-dzhej-lo-nyn-keluine-kalaj-dajyndalyp-zhatyr-133251/,"Қазақстандағы алдағы концерттер туралы жаңа мәліметтермен «Астана концерт» продюсері Малик Хасенов пен First Media Group басшысы Альфия Нұрғұмарова бөлісті, деп хабарлайды Orda.kz.
Әлемдік деңгейдегі жұлдыздың концерті 1 тамызда Астанада, 10 тамызда Алматыда өтеді. Ұйымдастырушылар билет бағасы қымбаттатылмағанын айтады. Астанада билеттер үш сағат ішінде сатылып кеткен, тіпті сатылым сайты келушілердің көптігіне шыдамаған. Алматыда алғашқы алты сағатта барлық отыратын орындар сатылып кеткен.
Билет бағалары 40 мыңнан 180 мың теңгеге дейін болды.
Джей Ло-ның Алматыдағы концерті өтетін Орталық стадионда жеңіл жөндеу жұмыстары жүргізіледі, алайда ауқымды қайта құру жоспары жоқ.
Дженнифер Лопеспен бірге оның 100-ден астам адамнан тұратын командасы келеді. Олар үшін сахна артында арнайы «жылдам грим бөлмесі» дайындалады – әр екі нөмірден кейін костюм ауыстырылады. Альфия Нұрғұмарованың айтуынша, шоуды ұйымдастыруды Джей Ло командасы өз қолына алады.
«Астана концерт» продюсері әншіге Астана мен Алматыдағы мәдени орындардың тізімін ұсынғанын айтты. Қазір ұйымдастырушылар оның жауабын күтіп отыр. Лопес бірнеше көрікті жерді көргісі келетінін білдірген, бірақ бұл оның келу күніндегі жағдайына байланысты болады. Бұл концерт оның 17-ші туры болады.
Концерт күні Алматыда бірден үш көше – Байтұрсынов, Сәтбаев және Абай даңғылы жабылады.
Альфия Нұрғұмарова әнші мен оның командасы қала орталығынан алыс, аты әйгілі қонақ үйде тоқтайтынын айтты. Жұлдыздың райдері туралы толық ақпарат жарияланбады.
Бұған дейін Джей Ло концерті Алматыға қанша пайда әкелетіні белгілі болған еді. Ticketon қызмет көрсету орталығы Дженнифер Лопестің концертіне билет сатқанда сайт істемей , техникалық ақау болды. Осы үшін компания азаматтарға билет ақысын қайтарып, қосымша өтемақы төлеуге уәде беріп, шығынға батты.",2025-06-14T13:03:25+05:00,2025-06-14T13:03:25+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/whatsapp-image-2025-04-15-at-10_15_18-1536x864.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/whatsapp-image-2025-04-15-at-10_15_18-1536x864.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/whatsapp-image-2025-04-15-at-10_15_18-1536x864.webp,
dd97bcf52abc9c6d9b6b3e215eb49b4a,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,ҚазТАГ агенттігінің басшыларына қарсы қылмыстық іс қозғалды,ҚазТАГ редакциясы агенттікке қарсы қылмыстық іс қозғалғанын хабарлады.,comments,https://kaz.orda.kz/kaztag-agenttiginin-basshylaryna-karsy-kylmystyk-is-kozgaldy-136466/,"ҚазТАГ редакциясы агенттікке қарсы қылмыстық іс қозғалғанын хабарлады, деп жазады Orda.kz.
Журналистердің айтуынша, іс ақпараттық агенттіктің басшылығына қатысты тіркелген. Freedom Finance мәлімдемесіне сәйкес, бас директор Әсет Матаев пен бас редактор Әміре Қасенов күдікті деп танылған.
Редакция қылмыстық іс туралы 20 қарашада ғана басқа ақпарат құралдарынан білген. Іс тамыздың 18-інде қозғалған.
Журналистердің айтуынша, полиция бірнеше ай бойы істі редакциядан жасырған және «редакцияны хабардар етпей, белгіленген рәсімдерді бұзып бірнеше сараптама жүргізген».
Айта кетейік, адвокат Мұрат Адамның айтуынша, «Орда» сайтының негізін қалаған Гүлнәр Бажкенованы үйқамаққа қамау туралы үкім оның сотта өз мүддесін қорғауына кедергі келтіріп отыр.
Еске сала кетсек, құқық қорғаушы Галым Агелеуов «Дождь» телеарнасында Orda.kz жайлы сөз сөйледі. Ол Қазақстанда журналистерге еркіндік жоқ екенін атап өтіп, Гүлнәр Бажкеноваға қарсы қозғалған істердің саяси тапсырыс екенін ашық айтты.",2025-12-08T17:25:13+05:00,2025-12-08T17:25:13+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/kaztag.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/kaztag.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/kaztag.webp,
56294464f56dc5753421e5dc6489f518,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Келінімізді араластырмаңыздар»: Руслан Берденовті атқан Ернар Жиенбайдың әкесі мәлімдеме жасады,"Шымкент қаласы әкімінің орынбасары Руслан Берденовке қарулы шабуыл жасаған күдікті Ернар Жиембайдың әкесі мәлімдеме жасады, деп хабарлайды Orda.kz. Ернар Жиенбайдың әкесі Жиембай Пралиев Orda.kz",comments,https://kaz.orda.kz/kelinimizdi-aralastyrmanyzdar-ruslan-berdenovti-atkan-ernar-zhienbajdyn-akesi-malimdeme-zhasady-132293/,"Шымкент қаласы әкімінің орынбасары Руслан Берденовке қарулы шабуыл жасаған күдікті Ернар Жиенбайдың әкесі мәлімдеме жасады.
Ернар Жиенбайдың әкесі Жиенбай Пірәлиев Orda.kz тілшісіне 21 сәуір күні болған оқиғаға қатысты мәлімдеме берді.
Оқиғаға қатысты жаңа деректер мен күдіктінің кім екені жайлы тың мәліметтер шықты. Пірәлиевтің сөзіне қарасақ, ұлының ісіне әлі де сене алмай отыр. Әрі болған оқиғаға өкінетінін де жасырмады.
Сонымен қатар, Пірәлиев тергеудің жан-жақты қаралатынына сенім артып отырғанын, әрі бұл оқиғаға келіндерінің еш қатысы жоқ екенін мәлімдеді.
Еске салсақ, Шымкент қаласы әкімінің орынбасары Руслан Берденовке қарулы шабуыл жасалды. Оқиға 21 сәуір күні кешкі сағат 20:30 шамасында қалалық әкімдік ғимаратының жанында болды.
Бастапқыда, Берденов оққа ұшты деген мәлімет пайда болғанда көптеген ақпарат көздерінде күдікті туралы оның бұрын қарамағында жұмыс істегені жайлы жазылды. Бұған дейін тараған полиция мәліметінде шабуыл жасауына «жұбайына тиіскені» себеп болды деген нұсқа да айтылды.
Сонымен қатар, Respublica партиясының тең төрағасы Бейбіт Әлібековтің айтуынша, оқиға Шымкенттегі құрылыс саласындағы тәртіп орнату әрекетімен байланысты болуы мүмкін. Сонымен қатар, Берденовке оқиға болар күні қоқан-лоққы көрсетілген.
Қазіргі уақытта, қарулы шабуыл жасалуына байланысты полиция кісі өлтіруге оқталу фактісі бойынша қылмыстық іс қозғады.
Сондай-ақ, мәжіліс депутаты Айдарбек Қожаназаров Шымкент әкімінің орынбасары Руслан Берденовке жасалған қастандыққа қатысты пікір білдірген еді.",2025-04-25T18:30:45+05:00,2025-04-25T18:30:45+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/5215305146479801108.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/5215305146479801108.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/5215305146479801108.webp,
61a931fe3bf4226ec7b52c85873cfeb0,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Киік еті қауіпсіз емес пе? Ауыл шаруашылығы министрлігі не дейді,"Telegram-арнасында «Қазақтың чувашы» парақшасының авторы Кирилл Павлов киік етін тұтынудың қаупі туралы жазба жариялады. Бұл ақпаратқа Ауыл шаруашылығы министрлігі пікір білдірді, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/kiik-eti-kauipsiz-emes-pe-auyl-sharuashylygy-ministrligi-ne-dejdi-133852/,"Telegram-арнадағы «Қазақтың чувашы» парақшасының авторы Кирилл Павлов киік етін тұтынудың қаупі туралы жазба жариялады. Бұл ақпаратқа Ауыл шаруашылығы министрлігі пікір білдірді, деп хабарлайды Orda.kz.
Блогер киіктер көшіп жүретін ластанған аймақтардың карталарын ұсынған болатын.
Павловтың айтуынша, киіктер осындай қауіпті аймақтардан өту кезінде сібір жарасы, эхинококкоз, туляремия, оба және басқа да ауруларға шалдығуы мүмкін. Сонымен қатар, киікті далалық жағдайда соятын болса, оның еті ауру ма, жоқ па – анықтау өте қиын. Себебі ол жерде талдау, ветеринарлық бақылау, зертханасы жоқ.
Министрліктің мәлімдеуінше, алаңдауға негіз жоқ – жағдай бақылауда.
Киік санын «Охотзоопром» мамандары реттейді. Ату аяқталғаннан кейін, жануарлардың сойылатын денесі рефрижераторлармен арнайы орындарға жеткізіледі. Онда ветеринарлар етті қарап, түрлі ауруларға, паразиттерге және радиация деңгейіне тексеріс жүргізеді.
Қазіргі таңда ел бойынша 6 облыста 24 арнайы пункт жұмыс істейді. Барлық нысандар санитарлық талаптарға сай — мұздатқыш камералар, су, союға арналған бөлмелер бар.
Бүгінде Қазақстанда киікті сою және қалдықтарын жою ережелері бекітілген, сонымен қатар, консервіленген және жартылай бөлінген киік етіне ұлттық стандарттар енгізілген.
Ветеринарлық бақылау комитеті киік етін тек арнайы орындардан сатып алып, оның барлық құжаттарын мұқият тексеруге кеңес береді.
Биылғы мамыр айының басында егінді жайпап жатыр деп шағымданған  БҚО шаруалары киіктердің санын реттеуді сұрады. Маусым айының басында Батыс Қазақстан облысының Қазталов ауданында Сарыөзен өзенінен қырылып қалған киіктердің денелерін тазарту жұмыстары жүргізілді.
Осыған орай біздің тілшілеріміз «Ақбөкендер аштан қырыла ма? Ресейге өтіп кеткен жануарлар орала ма?» деген тақырыпта ғалымның пікірін берген болатын.",2025-07-20T11:01:51+05:00,2025-07-20T11:01:51+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/1752989788_snimok-jekrana-2025-07-19-v-19_48_45.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/1752989788_snimok-jekrana-2025-07-19-v-19_48_45.webp,
f94f8e734db4b8fbf2187f3a16d299e3,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Кішкентай әсіреұлтшылдар өсіп келеді»: Қазақша сөйлеген балаға тіл тигізген сатушыға қатысты шара қолданылады,"Астанада қазақша сөйлеген алты жасар балаға қоқан-лоқы көрсеткен дүкенде тексеріліс жүргізілді, деп хабарлайды Orda.kz. Астанада қазақша сөйлеген алты жасар балаға сатушы қоқан-лоқы көрсеткені жайлы",comments,https://kaz.orda.kz/kishkentaj-asireultshyldar-osip-keledi-kazaksha-sojlegen-balaga-til-tigizgen-satushyga-katysty-shara-koldanylady-132450/,"Астанада қазақша сөйлеген алты жасар балаға қоқан-лоқы көрсеткен дүкенде тексеріліс жүргізілді, деп хабарлайды Orda.kz.
Астанада қазақша сөйлеген алты жасар балаға сатушы қоқан-лоқы көрсеткені жайлы журналист Кәмшат Тасболат Facebook-парақшасында жазды. Журналист пен алты жасар қызы Астанадағы Envy дүкеніне велосипед іздеп барған. Қыз сатушыдан велосипед бағасын қазақша айтуды сұраған. Сатушы қазақша сұраған балаға дөрекі жауап қайтарып, «кішкентай әсіреұлтшылдар өсіп келеді» деп сөйлеген.
Кейін Facebook парақшасынан жазба жойылып, журналист «Мен бұлардан түңілдім» деген хабарлама қалдырады. Оқырманның «жазбаны неге өшірдіңіз?» деген сұрағына Кәмшат Тасболат «цензура» деп жауап қалдырды.
Астана қалалық Тіл Басқармасының басшысы Сәкен Есіркеп журналиске хабарласып, заң бұзған дүкенге қандай шаралар қолданғанын жеткізді.
Тіл басқармасының айыппұл салуға құзыреті болмағандықтан, айыппұл салынбады. Дөрекілік танытқан сатушы кінәсін мойындап, кешірім сұрағысы келген.
Еске сала кетейік, қазақта мемлекет болмаған деп Өзбекстандық тарихшы қазақ тарихын жоққа шығарғаны жайлы жазған едік.",2025-05-02T14:12:39+05:00,2025-05-02T14:12:39+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/1725440175_izobrazhenie-whatsapp-2024-09-03-v-19_30_08_c127de0c.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/5229042951563374943.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/screenshot_125.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/1725440175_izobrazhenie-whatsapp-2024-09-03-v-19_30_08_c127de0c.webp,
b546ab01ac1a529c7a0157e7ddd0be60,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Қол-аяғы дірілдеп кетті»: Шерзаттың сотындағы сұмдықтар жайлы Мейірман Шекеев ашық айтты,"Қоғамды дүр сілкіндіріп, жұрттың назарын аударған, тоғыз ай елдің аузынан түспеген Талғарда кісі қолынан қаза тапқан 16 жасар Шерзат Полаттың екі айға созылған ісі көпшілікке сабақ болды.",comments,https://kaz.orda.kz/kol-ajagy-dirildep-ketti-sherzattyn-sotyndagy-sumdyktar-zhajly-mejirman-shekeev-ashyk-ajtty-133193/,"2024 жылы 4 қазанда Талғарда кісі қолынан қаза болған 16 жасар Шерзаттың соты қоғамды дүр сілкіндіріп, жұрттың назарын аударды. Екі ай елдің аузынан түспеген Талдықорғандағы ашық сот несімен есте қалды? Неліктен Қаржаубай Нұрымов азаматтық-талап арыздан түскен қаражатты қайырымдылыққа жұмсауға бел буып отыр? Үкім шықса да, елдің көкейіндегі сұрақ әлі толастай қоймады.
Orda.kz Қазақстан сотындағы ашықтық пен әділеттілік принциптері қаншалықты сақталғаны жайлы жәбірленуші тараптың адвокаты Мейірман Шекеевтің пікірін сұрады.
Осыншама адам бей-жәй қарамаған бұл соттың үкімі шыққанда сотталғандардың туыстары үкіммен келіспей, наразылық білдірді. Сот залында сотталғандар тұрған жерлерінде терезені ұрып, шу шығарды.
Жәбірленуші Қаржаубай Нұрымовтың қарындасы Перизат Нұрымова соттан соң, жалпы үкімге қанағат ететінін айтты. Алайда, олар әу баста топтасып істеген қылмыс айыбымен емес, жеке-жеке бұзақылық баптарымен кеткеніне осы істі әуелде қолға алған құқық қорғаушы Айтым Амангелді бастаған қорғаушылар тобы кінәлі деп ашық айтқан еді.
Осы орайда істі соттың басталуына небары 10 күн қалғанда қолға алған заңгер Мейірман Шекеевтен сот үкімімен қаншалықты келісетіні жайлы сұрадық.
– Жалпы сот шығарған үкіммен келісеміз. Алайда, Қаржаубай Нұрқияс Ілиясовқа қатысты жазаның бір жерімен келіспейтінін айтты. Мүмкін осы бойынша апелляциялық шағым түсіріп те қалармыз. Ал қалған сотталғандарға берілген үкімнің бөліктеріне толық келісіп тұрмыз десек те болады.
– Қазіргі таңда, үкім шыққан соң әлеуметтік желіде оларға кесілген үкімнен де ертерек босап шығуы әбден мүмкін деген пікірлер жүр. Мысалы сотталғандар осы уақытқа дейін отырған уақытша ұстау изоляторындағы тоғыз ай, яғни әрбір күнінің 1,5 күн деп есептелетіні бар. Оған қоса егер жазаның үштен екі бөлігін өтеген соң, шартты түрде мерзімінен бұрын босап шығу мүмкіндігін қосқанда үкімнің жылдары азайып шыға келеді деген пікірлер де бар. Осы жайлы не айтасыз?
– Бұл шындыққа сәйкес келмейді. Себебі бұл аса ауыр қылмыс, біріншіден үштен екісін отыруы керек. Екіншіден азаматтық талап арызды сот ішнара қанағаттандырғанын тағы ұмытпайық, оның жалпы сомасы 120 млн теңге. Қаржаубай негізінен олардан бір тиын да алғысы келмеді. Бірақ біздің мақсат — олардың сол шартты жазадан ертерек шығып кетпеуі болды. Яғни, қазір Абзал Шынасыл 60 млн қарыз. Жәбірленушілерге ол соны толық төлемейінше шыға алмайды. Оған қоса шарты түрде мерзімінен бұрын шығарар кезде кәдімгідей сот болады. Ол жерде жәбірленуші тарап қатысады және олардың пікірі міндетті түрде ескеріледі. Сондықтан мен заңды тұрғыда жақын арада шығады деп ойламаймын. Ал бұзақылық бабымен сотталғандарға мен азаматтық талап қойғанда бәрінен ортақ бір үлестен алып беруі керек деп сұрадым. Яғни, олар шығуы үшін барлығы бірдей қаражатты төлеуі тиіс. Демек оларды бір-бірімен байланыстырдық, егер жеке-жеке төлейтін болса, шартты түрде мерзімінен бұрын шығаруға арыз бере алмайды. Оның үстіне бұл іс резонанс тудырған сот болған соң оңайлықпен бостандыққа шығады деп ойлаймын.
– Енді үкім шыққан күнге оралсақ. Иә, бәріміз сотталушы тараптың үкімге наразы боларын білдік. Бірақ дәл 5 маусым күні болған реакцияны ешкім күтпеді. Сотталғандардың өзі сот залында тұрып сіздерге қолмен қорқытатын ишара көрсетіп, қоқан-лоқы болатын сөздер айтты. Терезені сындыруға әрекет жасап, сіздерге қарай ұмытылғанда не сезіндіңіздер?
– Сол үкім шығаратын күні Талдықорғанға барар жолда әріптесім Бағдагүл Әжіғалиевамен сөйлестік. Шыны керек, жүрегімізде бір қиналыс болды. Өйткені сотталғандар жарыссөз бен соңғы сөздерінде кешірім сұрап, өкінетінін айтып жатты. Әрине, іс барысында салқынқандылық сақтағанмен біз де адамбыз. «Мейірман, қалай болар екен, шынымен де жазықсыз біреуі кетіп қалмай ма екен?» деп бір сөйлесіп алған едік. Алайда, үкім оқылған кезде олардың шынай бет-бейнесін көрдік. Бізге қарай ұмтылған кезде әйнек бері қарай шығып кете жаздады. Қасымда тұрған Бағдагүл ханымның аяқ-қолы дірілдеп кетті. Қаншама күзет, халық тұр сол жерде соған қарамастан бізге қоқан-лоқы көрсетіп тұрса, демек ол оқиға болған түні де өздерін дәл солай ұстады деген сөз. Сот залында олардың әрекеттерін көргенде шынымызды айтсақ, иығымыздан жүк түскендей болды. Себебі сол әрекеттен қылмыскердің шынайы бет-бейнесін көрдік.
– Енді сот процесінде көпшілікке ұнаған тактикаңыз — көліктің бейнетіркегішіндегі жазбасын қолданғаныңыз болды. Дәл осы жазбаны сотталғандар мен куәлер жауап беріп болған соң, сотқа ұсыну әу баста жоспарыңызда болды ма? Себебі көп жерде сөздері кереғар болған куәгерлер мен сотталғандардың сөздерін теріске шығарған, шындықты ашып көрсеткен осы бейнетіркегіштегі жазба болды ғой.
– Мен әрбір істе стратегия құрамын. Яғни, айғақтарды соңына қалдыруға тырысамын. Бастапқы жағында сұрақтар қойдым. Өздері мойындауларына да мүмкіндік бердік. Сонымен қатар, айыптауды мемлекеттік айыптаушылар прокурор бірінші жасайды. Біз бақылап отырдық: «мүмкін осылар ұсынып қалар сол дискіні» деп. Бірақ олар сол жерді аттап өтіп кетті. Сол кезде біз өзіміз іштей қуанып қалдық. Соңында ол бейнетіркегіштің жазбасын ұсынып, стеноргаммасын жарияладық. Ол жазбада былапыт пен боқауыз көп. Біз оны жариялағанда бір «бомба» жарылғандай әсер болды. Себебі дәл сол жазбада кімнің қандай әрекет жасағаны, кімнің қалай сөйлеп, қандай әсерде болғаны, бәрі тайға таңба басқандай көрініп тұр. Ешкімнің де шок әсерінде болмағанын да дәлелдеп бердік. Сол бейнежазбаны жариялаған соң ғана екі куә қызға қатысты талап-өтінішті оқып бердім. Содан соң соттың күмәні болмады деп санаймын. Артынша куә қыздарға қатысты жеке қаулы шықты.
— Бәрінің көкейін тескен сұрақтардың бірі де дәл осы Дана Жақсыкелді мен Эльмира Нұрбековаға қатысты болды. Сотта Абзал Шынасыл маған пышақты жууға Дана көмектесті деп айтты. Оны Жақсыкелдінің өзі де жауабында растады. Неліктен қылмыс жасаған қаруды жуғандарын екеуі де мойындап тұрса да, Дана Жақсыкелді куә болып шыға келді? Мұны тергеудің салғырттығы деп ойламайсыз ба?
– Шыны керек, бұл сұрақ бізді әу баста-ақ толғандырды. Бұған қатысты болжамымыз бар. Енді ол нақты дәлелденбеген соң дәл осындай деп айту қиын. Бастапқыда барлығының әрекеттері 99-баптың 2-тармағымен сараланған. Кейінірек Қазыкенов пен Розбакиев та қорғануға құқығы бар куә ретінде жауапқа тартылған. Бірақ артынша олар жәй куә болып шыға келеді. Олардың қасында сотталған кәмелеттік жасқа толған Думан Ысқақтың іс-әрекеті «баланың ойыны» болып қалады. Себебі ол жеке көлікте отырған. Ал мына төртеуі барлығы оқиғада бастан-аяқ бір көлікте отырған. Олар қандай қылмыс болғанын бірге талқылайды әрі бәрінен хабардар еді. Менің ойымша бұл тергеудің салғырттығы деп ойлаймын. Ал Элмира Нұрбековаға келер болсақ, ол сотта қазақша білмеймін деп айтқанынан қайтпай тұрып алды. Алайда бейнетіркегіште қазақшасы судай екенін әрі оның ешқандай да шок жағдайында болмағанын, қалыпты күйде көліктің ішінде бәрін тайға таңба басқандай сайрап, оқиғаны баяндап отырғанына бәріміз куә болдық.
– Сотталушылар соңына дейін мойындамады. Сіз бір сөзіңізде егер олар істеген қылмыстарын мойындағанда мүмкін алған жазасына қарағанда жеңіл жаза тағайындалар еді дегендей пікір айттыңыз. Аз дегенде қанша жыл берілер еді?
– Қылмыстық кодекстің 53 және 54-баптарына сәйкес жазаны жеңілдететін және ауырлататын мән-жайлар бар. Яғни, адамның өзінің қылмысты мойындап тергеумен бірге әрекет жасауы жазаны жеңілдететін мән-жайларға жатады. Сот оның шынай өкінгенін әрі мойындағанын есепке ала отырып жазасын төмендетеді. Әрине, түптеп келгенде ол соттың қарауында. Менің ойымша олар мойындаса, екі-үш жыл азайтар еді.
– Көпшіліктің көкейінде жүрген бір сұрақ бар. Ол оқиға орнына мылтықты кімнің әкелгені жайлы. Тергеу бойынша оны белгісіз тұлға әкелді делінген. Алайда сот барысында нақты кімнің әкелгені сол күйі анықталмады. Енді бұл сұрақ жауапсыз қала ма?
– Соттың қазір қарар бөлігі жарияланды. Алда толық нұсқасы шыққанда мүмкін соның ішінде мылтық жайлы дерекке құқықтық баға беріп кетер. Бірақ тергеуде оны белгісіз тұлға әкелді деген нұсқамен де сот шектелуі мүмкін. Себебі сот барысында ол мылтық кімге тиесілі екені анық нақтыланбады. Иә, сотталғандардың көбісі Нұрғанат Ғайыпбаевты көрсетті. Бірақ олардың сотталушылар екенін ұмытпайық. Менің ойымша мылтықты кім әкелгені қатты маңызды емес. Себебі дәл сол қарудан ешкім зардап шеккен жоқ. Оған қоса ол қылмыстың басты нысаны емес.
– Енді сол үкім шыққан күні де одан кейін де өзіңіз естіп жатқан боларсыз. Сотталғандардың тарабы Қаржаубай да қамалсын деп ұрандатып жатты. Яғни, ол осы төбелеске итермеледі, арандату жасады дегендей пікірлер айтып жатыр. Тіпті сотталғандардың туыстары жиналып Қаржаубай Нұрымовтың іс-әрекеті саралансын деп президент пен бас прокуратураға үндеу жолдапты. Бұған қатысты не дейсіз?
– ТикТок-та доктор деген лақап атымен танымал Бауыржан Әбдірахман атты азамат қазіргі таңда, тіпті сот процесі өтіп жатқанда да Қаржаубайға неше түрлі жала жапты. Біз оны назардан шығармадық. Иә, ол оқиға болған түні пышақ алып шықты. Оны ешкім жоққа шығармайды. Бірақ пышақпен ол ешкімге не шабуыл, не соққы жасаған жоқ. Ол пышақты тек қорғану мақсатында алып шықты. Сотта сотталушылардан да сұрадық: «сол пышақтан біреуі зәбір көрді ме?» деп. Ешкім Қаржаубайдың пышағынан зиян шекпегенін айтты. Оның үстіне бір топ адам келіп тұрса, қорғану мақсатында пышақ түгілі мылтықпен де қорғануға құқығы бар. Себебі ол өз шекарасында тұрды. Ойлап қарасақ, ол жерге көлікпен келген жігіттер бөтен жерге біреудің шекарасына келіп тұр. Ал Қаржаубай тек қорғанды. Енді қазір ол тараптың айтып жүргенін қалыпты жағдай деп қабылдайық. Басқа айтар ештеңе жоқ болған соң, сол Қаржаубайды сылтауратып жүр.
– Ал енді Қаржаубайдың өртенген үйіне «жылу» жинай ма? Өртке қатысты қылмыстық іс қай деңгейде? Оған қоса Еңбекшіқазақ ауданы әкімдігі үй салып бермейтіні жайлы ақпарат тарады. Сонымен үйді кім салып береді?
– Бұл істі біз кейінге шегеріп қойдық. Бастапқыда өртке қатысты іс қысқартылып кейіннен қайтадан жанданды. Қазіргі таңда үйге қатысты тергеу жүріп жатыр. Сонымен қатар, біздің құқық қорғау органдары Ресейге жер серікпен сол сәтте үйдің айналасында кісілер болғаны жайлы ақпаратты қарауын сұрадық. Мен жақында тергеушімен сөйлескенде әлі ешқандай хабар жоқ деді. Енді үйге қатысты айтар болсақ, иә, бастапқыда әкімдік салып береді деген ақпаратты мен де естідім. Бірақ әлі күнге дейін салынбады. Ал Қаржаубайдың ұстанымын тікелей оның өкілі ретінде айтарым Қаржаубай ешқандай ақша көздеп отырған жоқ. Ол тек әділдік іздеген адам. Ал үйге «жылу» жинау туралы Қаржаубайдың туыстары көтергені рас. Алайда Қаржаубай әзірге оған келісім берген жоқ. Осы орайда айта кетейін, басында Айтым Амангелді айтқан «меценаттар көмектеседі, үй алып береміз» деген ақпарат болды. Артынша білгенім, Астананың шет жағында бір түпкірден 44 шаршы метрлік үйді ұсынған. Алайда ол жаққа бару тиімсіз әрі 44 шаршы метрге бала-шағамен кім сыяды?
–  Нұрғанат Ғайыпбаевтың ісі қандай деңгейде?
– Оған қатысты іс те бір жабылып, қайтадан жанданды. Қазір болжап айта алмаймыз. Нұрғанаттың өлімі бойынша да Абзал Құспанға айттым. Ресейден жер серік арқылы білейік деп. Өлген кезде қасында кімдер болды дегендей... Енді бұл істің де деңгейі жайлы тергеу әлі де жүріп жатыр деп айта аламыз. (Нұрғанат Ғайыпбаевтың өлімі жайлы толық мәліметті мына репортаждан оқи аласыздар ).
– Ал Қаржаубай Нұрымовқа келер болсақ, Нұрымов інісі қайтыс болғанда жаназада Талғарда елді митингке шақырды, бүлік жасады әрі полиция қызметкерінің көлігіне зиян келтірді деп 15 тәулік отырып шықты. Бұл іске де қатысты сот отырысы бола ма? Істі неге Антикор қарап жатыр?
– Иә, Қаржаубай әкімшілік тәртіп бойынша жазаға тартылып, 15 тәулік отырып шықты. Одан бөлек «бөгденің мүлкін қасақана бүлдірді» деген қылмыстық іс қозғалған еді. Соңғы рет осы іске сұрау салғанымда маған прокуратура істі Антикор алды деп жауап берді. Себебі бүлінген мүлік полицияға тиесілі болған соң, олар өздерінің қызметін пайдаланып істі бұрмалауы мүмкін деген мақсатта алып кеткен. Ал істің нақты қандай деңгейде екенін қазір айта алмаймын. Себебі бар назарым Шерзаттың ісінде болды.
– Жалпы бұл ашық сотты 42 елдің тұрғындары көрген. Жас аралығы 25 пен 34 жас. Тіпті 13–17 жас аралығындағы көрген адамдар 1,5% болған. Яғни, басым көпшілігі жастар. Бұл ашық сот қоғамға қаншалықты сабақ бола алды деп ойлайсыз?
— Мен осы сотты елге сабақ болды дегенге толықтай келісемін. Біздің азаматтар сенуден қалған. Яғни, біреудің жасаған қателігінен сабақ алу, ондай істерден аяқ тартып жүру деген түсінік қалыптаспаған. Мысалы, Тайландқа жұмысқа барып, құлдыққа қамалған қазақ жастары сондай құрықтың бар екенін теледидардан көріп тұрып, сондай істерге ұрынып жатты. Сонда олардан: «әлеуметтік желіден әрі теледидардан көрмедіңдер ме?» десем, олар: «көрдік, бірақ бәрін шоу деп ойладық» дейді. Ал мынау Шерзат ісі таза өмірдің оқиғасы болды. Кеше ғана бір келіншек маған баласына осы істі көрсеткенін айтты. Ол баласын екі ай бойы отырғызып, сабақ болсын деген мақсатта сот отырысын қосып берген.
— Бұл соттан ата-ана да, бала да сабақ алуы тиіс. Сотта көрдіңіздер, сотталғандардың ата-анасы қалай шырылдап қалғандарын. Сол үшін тәрбиені дұрыс беру керек. Жағдайды ушықтырып, болары болған соң шырылдамай. Әйтпесе, ол кезде бәрі тым кеш болуы мүмкін.  Шынымды айтсам, әлі күнге дейін түсінбейтін бір сәт бар. Мен де жас болдым. Иә, көше заңы деген түсінік бар. Бірақ, 90-жылдардағы бандит сымақтардың өзі жерде дараланып жатқан жас баланы жабылып теппеген. Оның үстіне қасында шырылдап жанұшыра айқайлаған анасы барда... Не болса да, кішкентай балаға жабылу ешқандай санаға сыймайтын әрекет.
Екі айға созылып, қоғам назарын аударған сот процесін Orda.kz Талдықорғаннан тікелей бақылап, оқырманға ақпарат таратып отырды. Бұл сұхбат – үкімнен кейін көпшіліктің көкейінде жүрген сауалдарға жауап бере алды деп үміттенеміз.
Шерзат Полаттың әкесі Қаржаубай Нұрымовқа қатысты өзге істер де алдағы уақытта редакция назарынан тыс қалмайды.",2025-06-11T16:47:25+05:00,2025-06-11T16:47:25+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/sherzat_klzh.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/sherzat_klzh.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/sherzat_klzh.webp,
d8d1ed5786c46f1f06f79159d1dc38ee,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қол жетпес Қайрат Қожамжаров: күдікке іліккен көлеңкелер,"Қайрат Қожамжаров – бір кездері елдегі ең ықпалды құқық қорғау құрылымдарының тізгінін ұстаған тұлға. Қаржы полициясын, Бас прокуратураны, Сыбайлас жемқорлыққа қарсы агенттікті басқарды. Ал бүгінде оның бұрынғы серіктері мен сенімді адамдары тергеуге ілініп отыр.",comments,https://kaz.orda.kz/kol-zhetpes-kajrat-kozhamzharov-kydikke-ilikken-kolenkeler-133666/,"Қайрат Қожамжаров – бір кездері елдегі ең ықпалды құқық қорғау құрылымдарының тізгінін ұстаған тұлға. Қаржы полициясын, Бас прокуратураны, Сыбайлас жемқорлыққа қарсы агенттікті басқарды. Ал бүгінде оның бұрынғы серіктері мен сенімді адамдары тергеуге ілініп отыр.
Олар – Антикордың бұрынғы басшысы Талғат Татубаев, арнайы прокурорлар қызметінің экс-басшысы Олеся Кексель және бейресми ақпарат бойынша, Қаржы полициясының тергеу департаментін басқарған Бауыржан Мужиков.
Бұл мәселені Orda.kz зерделеп көрді.
Талғат Татубаев . 48 жаста. Қарағандыда туған. Қызметтік жолын сол өңірде тергеуші болып бастап, басқарма басшысының орынбасарына дейін көтерілген. 2005 жылдан бастап елордаға ауысып, қаржы полициясында жоғары лауазымдарды атқарды. Сарапшылардың пікірінше, оның мансаптағы секірісі Қайрат Қожамжаровтың ықпалымен тікелей байланысты. Татубаев – «Қожамжаров тобының мүшесі» деген атауға ие болған.
Олеся Кексель – атышулы тұлға. Wikipedia мен Zakon.kz-те дерек болмаса да, Centrasia.org мәліметінше, 20 жасында Қаржы полициясы академиясын үздік бітіріп, тергеушіден бастап арнайы прокурорлар қызметінің басшысына дейін өскен. Ахметов, Досқалиев, Бишімбаев сынды саясаткерлерге қатысты істерді тергеген. Ел есінде – күмәнді тергеу амалдары мен күдіктілерге қысым жасалғаны туралы жиі айтылған оқиғалармен қалған .
2019 жылы оған қарсы «азаптау» бабымен іс қозғалған. Кәсіпкер Ерлан Нәбиев оған және әріптестеріне қысым көрсеткенін мәлімдеген. Алайда бұл істі Қожамжаровтың өзі жоққа шығарды. «Қылмыс құрамы болмағандықтан, іс жабылды», – деді ол сол кезде Сенаттың дәлізінде.
Бауыржан Мужиков – көпшілікке белгісіз тұлға. Алайда Orda.kz дереккөздері оның да тергеуге алынғанын айтады. Бұрынғы істерде оның аты Татьяна Пактың 2018 жылы Назарбаевқа жолдаған ашық хатында кездеседі. Сол хатта «Алма ТВ», RBK банкі және Жомарт Ертаев аты аталған.
Elmedia Қожамжаровқа жақын саналатын Талғат Махатовтың сотталғанын хабарлады. Ол соңғы бір жыл ішінде үшінші рет сотталып отыр: бұл жолы алаяқтық, заңсыз қару сақтау және билік өкілдеріне қысым көрсету баптары бойынша 11 жылға кесілген. Махатовты да Қожамжаровтың «сенімді адамы» деп санайды.
2023 жылдың қарашасында елордада Болат Назарбаевтың жаназасына қатысқан. Сол күні оны Нұртай Абыкаев, Қайрат Мами, Тимур Құлыбаев секілді элитаның серкелерімен бірге көрген. Жақын туыс болмаса да, ол ортаға енді. Кей деректерге қарағанда, Қожамжаров Елбасы әулетіне енуге бар күшін салған. Ал оны Нұрсұлтан Назарбаевпен кезінде Кәрім Мәсімов таныстырған дейді білетіндер.
Оның «қол тигізбейтін» адам екені көптен бері айтылып келеді. «Қорғас ісі» кезінде де, басқа да күмәнді жағдайларда аман шықты. Telegram-дағы ҰҚК-ге жақын «Нұрсұлтанский соловей» арнасы Қожамжаровтың элитаға қатысты деректер жинап, сол арқылы өзіне иммунитет жасап алғанын жазған. Бұл – Рахат Әлиевтің де қолынан келмеген әрекет.
Тағы бір нұсқа – Қожамжаровқа Ресей ықпалы. Ленинград университетінде заң факультетінде бірге оқыған курстасы – Ресейдің экс-президенті мен қазіргі Қауіпсіздік кеңесі төрағасының орынбасары Дмитрий Медведев. Бұл достық Қожамжаровқа халықаралық деңгейде де қалқан болуы мүмкін.
Бүгінде тергеу органдары Қожамжаровтың маңындағы адамдар арқылы өзіне жақындауға тырысуда. Бұл әрекеттің нәтижелі боларын – алда келе жатқан уақыттың таразысы көрсетеді. Әйткенмен, ең бастысы – құқық қорғау жүйесі баяғының бұралаң соқпағына түсіп кетпей, азап пен зорлықты қайта тірілтіп алмауы керек.",2025-07-08T10:45:44+05:00,2025-07-08T10:45:44+05:00,kk,Ильдар Адильченов,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/1751952861_kozhamzharov-inbiznes.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1751952891_talgat-tatubaev-24_kz.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1751953009_olesja-keksel-skrinshot-video-novoe.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/1751952861_kozhamzharov-inbiznes.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/1751952861_kozhamzharov-inbiznes.webp,
a0df5a07ce3e75b5bd4ecabbb511cae5,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Көлеңкелі пайдамен күрес: Қаржыгерлер билікке декларациялауды қатаңдатуды ұсынды,"Қазақстанда бақыланбайтын экономиканың көлемі 136,7 триллион теңгеге  жетті,  бұл елдің жалпы ішкі өнімінің шамамен алтыдан бір бөлігі, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/kolenkeli-pajdamen-kyres-karzhygerler-bilikke-deklaracijalaudy-katandatudy-usyndy-134632/,"Қазақстанда бақыланбайтын экономиканың көлемі 136,7 триллион теңгеге  жетті,  бұл елдің жалпы ішкі өнімінің шамамен алтыдан бір бөлігі, деп хабарлайды Orda.kz.
Halyk Finance сарапшылары өздерінің жаңа шолуында түсіндіргендей, бақыланбайтын экономика дегеніміз — ресми есептерде қамтылмайтын барлық өндірістік қызмет түрлері. Бұл көлеңкелі бизнестің бір бөлігі — тікелей заңсыз қызмет болса, қалғаны — бейресми қызмет. Мысалы, кәсіпкерлер кірістерінің бір бөлігін декларацияламай, қызметкерлерді ресми тіркемей жұмысқа қабылдайды немесе тиісті лицензия алмай-ақ қызмет бастайды. Мұның барлығы «көлеңкелі аймақтың» бір бөлігі екені рас.
Сарапшылардың айтуынша, Қазақстанда бақыланбайтын экономиканың үлесі төмендеп келеді. 2024 жылы ол 0,87 пайызға қысқарған. Алайда заңсыз бөлігінің үлесі 1,12 пайыздан 1,18 пайызға дейін өскен. Көлеңкелі экономиканың ең үлкен бөлігі сауда саласында — жалпы ішкі өнімнің 2,97 пайызы.
Одан кейін құрылыс саласы — 2,07 пайыз, денсаулық сақтау — 2 пайыз және ауыл шаруашылығы — 1,73 пайыз. Заңсыз экономика ауыл шаруашылығында, өңдеуші өнеркәсіпте, сауда және қызмет көрсету салаларында кездеседі.
Елдегі ең көлеңкелі аймақтар — Алматы қаласы (мұнда экономиканың 3,92 пайызы көлеңкелі секторда), Астана қаласы (2,07 пайыз) және Қарағанды облысы (1,05 пайыз). Бұған себеп — мегаполистерде ішкі сауда қатты шоғырланған. Сонымен қатар құрылыс жобалары көп, демек, оларға қатысты заңбұзушылықтар да жиі кездеседі.
Halyk Finance сарапшыларының айтуынша, елдегі бақыланбайтын экономика жағдайы жақсарып келеді, бірақ бизнесті көлеңкеден шығару үшін батыл әрі кешенді шаралар қажет. Сарапшылардың пікірінше, ең алдымен жаппай декларациялауға қатысты реформаны соңына дейін жеткізу керек.
Қаржыгерлер ұсынған басқа шаралар қатарында барлық қызметтер мен төлемдерді толық цифрландыру, шағын бизнеске банктік эквайрингті жаппай енгізу және мемлекеттік сатып алу саласында цифрлық теңгені қолдану бар.
Бұған дейін де басқа сарапшылар Қазақстандағы көлеңкелі экономиканың айтарлықтай үлесіне назар аударған болатын. Елдегі көптеген мәмілелердің «көлеңкеде» қалатынын банкоматтар арқылы ақша шешу көлемінің жоғары болуымен де байланыстырады.
Еске сала кетсек, біз қазақстандықтар ақшаны депозитке емес, банк карталарында сақтағаны үшін қаражат жоғалтып, ал банктер, керісінше, осы арқылы пайда табатыны туралы экономист Ғалым Хусаиновтың пікірін бердік.
Қазақстандықтар 2024 жылдың басынан салық органдарына (250.00 нысаны) декларация тапсыру қажеттігі туралы SMS-хабарламалар ала бастады. 2024 жылдан бері  декларацияны заңды тұлғалардың (ЖШС, АҚ және т.б.) басшылары, құрылтайшылары (қатысушылары) және жеке кәсіпкер болған жеке тұлғалар, сондай-ақ олардың жұбайлары тапсыруы тиіс.
Еске салсақ, 2021 жылдың 1 қаңтарынан бастап Қазақстанда кезең-кезеңімен жалпыға бірдей декларациялау енгізілді.
Бірінші кезең бойынша 2021 жылдың 1 қаңтарынан бастап 580 мыңға жуық мемлекеттік қызметкерлер және оларға теңестірілген адамдар, сондай-ақ олардың жұбайлары «кіру»  декларациясын тапсырды.
Екінші кезеңде, 2023 жылдың 1 қаңтарынан бастап декларацияны мемлекеттік мекемелер мен квазимемлекеттік сектордың шамамен 2,1 млн. қызметкері, сондай-ақ олардың жұбайлары табыс етті.
Үшінші кезеңде, 2024 жылдың 1 қаңтарынан бастап декларацияны шамамен 3,9 млн. жеке тұлғалар тапсырады  – олар заңды тұлғалардың басшылары мен құрылтайшылары (қатысушылары), дара кәсіпкерлер, сондай-ақ олардың жұбайлары.
Төртінші кезеңде, 2025 жылдың 1 қаңтарынан бастап азаматтардың қалған санаттары табыс етеді  (мысалы, жеке құрылымдардың қызметкерлері, зейнеткерлер, үй шаруасындағы әйелдер, студенттер және басқалар).  Жалпы 6,4 млн жеке тұлға қамтылады деп жоспарлануда.
Жалпыға бірдей декларациялау жүйесіне шамамен 13 млн. адам енеді деп күтілуде.",2025-08-31T15:08:59+05:00,2025-08-31T15:08:59+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/_gluster_2024_4_24_f6733dc63bbea32fda197b8a3424ac08_1280x720.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/_gluster_2024_4_24_f6733dc63bbea32fda197b8a3424ac08_1280x720.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/_gluster_2024_4_24_f6733dc63bbea32fda197b8a3424ac08_1280x720.webp,
0681e2941800f61ac5666bf2a47d5bec,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қолы шайнатылған жұмысшы әділдік іздеп отыр,"Алматы қаласының  «МТЛ Эксперт» ЖШС қызметкері Жәнібек Тұяқбаевтың қолы жұмыс барысында бұрғылау станогында шайнатылып кетті, екі жыл бұрын мүгедекке айналып әділдікке жете алмай отырған Тұяқбаев еңбек инспекциясына арыз жазбақ.",comments,https://kaz.orda.kz/koly-shajnatylgan-zhumysshy-adildik-izdep-otyr-131203/,"Алматыдағы «МТЛ Эксперт» ЖШС қызметкері Жәнібек Тұяқбаев жұмыс барысында бұрғылау станогына қысылып, ауыр жарақат алды. Екі жыл бұрын мүгедек болып қалған Тұяқбаев әділдікке жете алмай жүр. Ол еңбек инспекциясына арыз жазбақ. Orda.kz тілшісі баспасөз мәслихатында айтылғандарды тыңдап қайтты.
2023 жылдың 23 қыркүйегінде Жәнібектің киімінің жеңі бұрғылау станогына ілініп, сол қолы ауыр зақымданды.
Қылмыстық іс арыздан кейін тек 3 ай өткен соң ғана қозғалған. Сотта жұмыс беруші Давузовтың кінәсі толық дәлелденіп, оған бір жыл жұмыстан шеттету және мемлекетке айыппұл төлеу жазасы тағайындалды.
Заңгердің айтуынша, Жәнібек тек денсаулығынан ғана емес, екі жыл ішінде табысынан да айырылған. Моральдық шығынды 1 миллион теңгемен өлшеу мүмкін емес.
Жәнібек Тұяқбаевтың құқығын қалпына келтіру үшін еңбек инспекциясына арызданбақшы.
Алматы тұрғыны Жәнібек Тұяқбаев жұмыс берушінің кесірінен мүгедек болды. Ауыр жарақат алған қызметкерге жедел жәрдем шақыруға тыйым салынған. Кәсіпорын заң бұзушылықтарға толы. 80 мың теңге айлықтың 8 тиыны да жұмыскердің шотына түспеген. Бұл салықтан жалтару ма?
Қауіпсіздік талаптарын сақтамаған бұл өндіріс орны 20 жылдан бері қалайша еш тексерусіз жұмыс істеп келеді? Orda.kz тілшісі тек Жәнібек қана емес, басқа да қол-аяғы құрылғыға шайнатылып, тоққа түсіп қалған жұмыскерлер туралы зерттеу жүргізді.",2025-03-06T17:37:08+05:00,2025-03-06T17:37:08+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/kollazh-stanok-muzhchina-po-zaprosu.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1-3-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/5211079182128375226.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/5211079182128375227.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/kollazh-stanok-muzhchina-po-zaprosu.webp,
c878c8f02fdc93f55f9f45773dc23b7f,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Көрпеге қарай көсілетін кез келді – ҚҚС мөлшермесінің артуы қазақстандықтарға не береді?,"2025 жылға дейін ҚҚС мөлшерлемесін арттыру жөніндегі екі әрекет сәтсіз аяқталды. Бірақ қазір салық реформасы шешілген мәселе ретінде қарастырылып жатыр. Қазақстандықтар ҚҚС-тың өсуінен не күтеді және кімге көрпеге қарай көсілуге тура келеді: шенеуніктерге ме, әлде қара халыққа ма? Бұл сұрақтарға жауапты Orda.kz материалында таба аласыз.",comments,https://kaz.orda.kz/korpege-karaj-kosiletin-kez-keldi-kks-molshermesinin-artuy-kazakstandyktarga-ne-beredi-130323/,"2025 жылға дейін ҚҚС мөлшерлемесін арттыру жөніндегі екі әрекет сәтсіз аяқталды. Бірақ қазір салық реформасы шешілген мәселе ретінде қарастырылып жатыр. Қазақстандықтар ҚҚС-тың өсуінен не күтеді және кімдерге көрпеге қарай көсілуге тура келеді: шенеуніктерге ме, әлде қара халыққа ма? Бұл сұрақтарға жауапты Orda.kz материалынан таба аласыз.
Қазақстанда ҚҚС мөлшерлемесін арттыру жоспарланып жатқаны үкіметтің кеңейтілген отырысында президент Тоқаевтың қатысуымен өткен 28 қаңтардағы жиында белгілі болды. Премьер-министр Олжас Бектенов пен жаңа ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин салық мөлшерлемесін көтеру қажеттілігі туралы айтты.
Өткен жолы ҚҚС-ты көтеруге талпынған Қазақстан үкіметі отставкаға кеткен еді, алайды бұл жолы Тоқаев премьер-министрдің ұсынысын қолдап отыр. Демек, бюджет жағдайы тым қиын, сондықтан үкімет пен президент басқа балама көрмей отыр.
Бюджет тапшылығы — бүгін пайда болған проблема емес, бұл мәселе кемінде он жылдан бері бар. Бірақ қазір оның ауқымы қауіпті деңгейге жетті. Қарапайым үнемдеу жеткіліксіз болады.
Экономика және қаржы сарапшысы Расул Рысмамбетов те дәл осындай пікірде. Оның айтуынша, бюджеттің коммуналдық инфрақұрылымды күтіп ұстауға және жолдарды жөндеуге бөлінген қаржысы тым аз.
Алайда, қандай ҚҚС мөлшері оңтайлы болады? Экономикасы тұрақты елдердің көпшілігінде салық мөлшерлемесі төмен: Канадалықтар мен БАӘ-де 5%, Таиландта 7%, Қытайда 13%. Ресей, Франция және Ұлыбританияда салық ставкасы дәл Бектенов қалағандай — 20%. Ал Венгрияда, 27% . Сондықтан көп нәрсе экономикалық жағдайларға байланысты. Бірақ Қазақстандықтар 12%-дық ҚҚС-қа үйреніп қалғандықтан, салықтың 20%-ға дейін бірден көтерілуі халықты есеңгіретіп тастауы мүмкін.
Экономистер бір ауыздан ҚҚС-тың көтерілуінен кейін бағалар міндетті түрде өсетінін айтады. Бизнес көбірек төлеуге мәжбүр болады, кәсіпкерлер шығындарды тауарлар мен қызметтердің өзіндік құнына енгізетін болады. Бюджеттің жыртығын Қазақстан азаматтары өз ақшасымен жамамақшы.
Бюджет тапшылығы проблемасы әлі де бар. Биыл билік жеті–сегіз триллион теңге тапшылығын күтіп отыр. ҚҚС-ты жоспарланған 20%-ға көтеру арқылы дәл сонша қаражат табуға болады. Үкімет бюджеттің жыртығын жабуы үшін азаматтардың қалталарынан ақша іздеп отыр.
Қаржы сарапшысы Расул Рысмамбетов билікке азық-түлік бағасының күрт өсуін болдырмау қиынға соғатынын мойындайды. Бірақ әлі де болса, салықты көтерудің нақты шарттарын талқылау үшін уақыт бар, бұл экономикалық шокты болдырмауға көмектеседі.
Ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин үкімет нақты ҚҚС мөлшерлемесі әлі анықтамағанын, бірақ көтерілу диапазоны 16%-дан 20%-ға дейін болатынын хабарлады. Үкімет нақты шешімді ақпан айында қабылдайды.
Кәсіпкерлер ҚҚС-тың төменгі мөлшерлемесі үшін айқын күрес жүргізеді және бұл оларды экономистер де қолдайды. Бизнестің жағында Ұлттық банк те болуы мүмкін, өйткені ол экономикалық дүрбелеңнен қашқақтайды.
Басқа нұсқалар да болуы мүмкін: ҚҚС-тың кезең-кезеңімен көтерілуі немесе тіпті дифференциалды салық мөлшерін енгізу. Нақты ұсыныстар кәсіпкерлер мен шенеуніктердің келіссөздеріне байланысты болады.
Қазақстандық кәсіпкерлер салық салу шегін 78 миллион теңгеден 15 миллион теңгеге төмендету жоспарына теріс пікір білдірді. Мұндай радикалды шара арқылы салық салынатын база күрт өседі, бірақ көптеген шағын кәсіпорындар күйреуі мүмкін.
Қаржылық сарапшы Андрей Чеботарев ешбір кәсіпкердің әлемнің ешбір елінде салық төлеуді ұнатпайтынын айтады. Бірақ қазіргі уақытта Қазақстанда Орталық Азия елдері арасында ҚҚС бойынша ең төменгі салық ставкасы мен ең жоғары салық салу шегі бар. Шегін төмендету нарықтан салықтан жалтару үшін арнайы құрылған мыңдаған фирмаларды жоюы мүмкін.
Бизнестің реакциясы салық органдарының қысымы қаншалықты күшті болатынына байланысты болады. Егер Қаржы министрлігі шектен шықса, бұл шағын компаниялардың жаппай жабылуына, көлеңкелі экономиканың өсуіне немесе кәсіпкерлердің елден кетуіне әкелуі мүмкін.
Қазір елді толыққанды экономикалық апаттан құтқарып отырған салыстырмалы түрде жоғары мұнай бағалары. Ал егер ҚҚС көтерілгеннен кейін олар төмендесе не болады?
Бұл жағдай жұмыссыздықтың өсуіне, бірнеше банктің банкрот болуына және бизнестің елден кетуіне әкелуі мүмкін. Сонымен қатар, ҚҚС көтерілгеннен кейін, бюджет дағдарысынан кейін қандай жолмен өмір сүретінімізді ойлау керек.
ҚҚС-тың көтерілуін теңестіру үшін үкімет алдамшы қадам жасады: әлеуметтік салықты және міндетті зейнетақы жарналарын (МЗЖ) алып тастау. Қазір бұл жарналарды Қазақстандық жұмыс берушілер өз қызметкерлері үшін төлейді. Бұл жарналар компанияның қаражатынан алынып, бюджетке (әлеуметтік салық бойынша) немесе зейнетақы қорына (МЗЖ бойынша) аударылады.
Бір қолымен үкімет физикалық тұлғалар мен бизнестің салық жүктемесін арттырып отыр, ал екінші қолымен — сәл төмендетіп жатқандай әсер қалдырады. Бірақ бұл теңгерімсіз алмастыру: ҚҚС-тың көтерілуі бюджеттің ұтылысына қарағанда әлдеқайда көп қаражат әкеледі.
Қазақстандықтар міндетті зейнетақы жарналарын мүлдем сезінбейді. Көптеген жалдамалы жұмысшыларға МЗЖ төленбейді де. Сол сияқты әлеуметтік салықтың алып тасталуы жұмыс берушілер үшін жағымды бонус болса да, ол қарапайым азаматтардың ҚҚС-тың көтерілуінен болатын шығындарын өтемейді.
Егер ҚҚС-тың көтерілуі бюджеттің 8 триллион теңгеге дейін қаражат әкелсе, әлеуметтік салықтың түсімдері әлдеқайда аз. Үкімет үшін бұл қаржыға еш қиындық жоқ. Мүмкін, әлеуметтік салықтың алып тасталуы Қазақстандықтарға өткен жылы үкімет бюджет дағдарысын байқамағанын ұмыттыруға көмектесе ме?
Дегенмен, әлеуметтік салықты алып тастау әлі де шешілмеді. Президент осы мәселе бойынша баламаларды қарастыруға шақырды.
Үкіметтің кеңейтілген отырысында Қасым-Жомарт Тоқаев министрлерге көрпеге қарай көсіліп, қарызға өмір сүрмеуді, бюджетті үнемдеуді бастау керек екенін тағы да ескертті.",2025-01-29T16:06:41+05:00,2025-01-29T16:06:41+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/1738151627_dd6e1f44-a3aa-404f-97da-75af0a35d9f3.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/1738151627_dd6e1f44-a3aa-404f-97da-75af0a35d9f3.webp,
a5e3f7ec465f3877a683783c7e4c7ac7,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Көшеде оқылған намаз: неге Орталық мешітке адам көп келеді?,"Өткен жұмада Алматы орталық мешітіне келген жамағат – көлік жүретін бөлігінде жұма намазын оқып, Мәметова көшесіндегі көлік қозғалысын тоқтатқан болатын.",comments,https://kaz.orda.kz/koshede-okylgan-namaz-nege-ortalyk-meshitke-adam-kop-keledi-129164/,"Өткен жұмада Алматы орталық мешітіне келген жамағат – көлік жүретін бөлігінде жұма намазын оқып, Мәметова көшесіндегі көлік қозғалысын тоқтатқан болатын.
Orda.kz тілшісі дәл сол мешітке барып, мән-жайды біліп қайтты.
Мешіт маңайында қайыр сұрағандардың көптігін байқауға болады. Әлеуметтік желіде тарап кеткен видео бойынша мәселенің анық-қанығын жұртшылықтан сұрастырды.
Тағы бір қайыр сұраушы жол ылғи да жабыла бермейтінін жеткізді. Оның сөзіне сүйенсек, ондай жағдайлардың анда-санда болып тұратынын, дәлірек айтқанда барлығы адам санына байланысты.
Жұма намазға келген жамағаттардың пікірінше – жолды жауып тастау мүмкін емес. Сондай-ақ, ол жағдайдың болуы жай ғана мешіттің аз болуынан.
Ернар атты жұма намазға келуші бұны жай ғана сәйкестік болуы мүмкін екенін, намазға үлгермей қалған бір адамның жол бойында оқып тұрғанын өзге де жамағат соның жанына барып құлшылық еткенінен сондай жағдай тууы мүмкін екенін айтты. Оның ойынша оқиға солай басталып, кейін құлшылық етушілер жолға дейін шығып кеткен.
Ернар мешіттен алыс тұратын құлшылық етушілер де дәл осы мешітке неліктен келетінін айтты. Ернар да мешіттің аз екенін алға тартып, бұл болмаса Ақсай мешітіне немесе Жандосов көшесінің бойында орналасқан Байкен мешітіне баруға тура келетінін айтты. Сондай-ақ Ернар Алматыда мешіт салуға ниетті адамдардың бар екенін айтты. Оның сөзінше оларға әкімдік кедергі келтіреді.
Сондай-ақ ол адамның сыймауынан мәселе туып жатса, полиция қызметкерлері не үшін мешіттің айналасын торуылдап жүргенін айтты. Оның сөзінше, мешітке келетін адамдардың бәрі де білімді емес, діни сауаты аз адамдардың да ниеттеніп келетінін, сол тұста жолды жаппауын қадағалайтындардың керек екенін айтты. Оның пікірінше, әлеуметтік желіге салынған видео ислам дінін қаралау үшін салынған.
Мешітке келген жамағаттан бөлек, жабылған көшенің бойында тұрған кафенің қызметкері де пікір білдірді. Ол тек сол күні ғана сондай оқиға болғанын жеткізді. Барлығы жолай кафеге кіріп, жолдың жабылғанын және адамның көптігі тек жұма намаз оқылатын кезде ғана болатынын, қалған күндері адам саны мүлдем азайып қалатынын айтты.
Сондай-ақ мешіттің күзетшісі де кассирдің сөзін растағандай болды. Оның пікірінше кейде адамдар көп болады, кейде аз болады. Күзетші көбінің жұма намазға кешіккеннен кейін, мешіт маңайында тоқтаған жерінен құлшылық ете салатындардың барын жасырмады.
Алихан есімді құлшылық етуге келген тұлға әр жұма сайын мешітке барғанымен алдыңғы аптада жолдың жабылғанын көрмегенін айтты. Өйткені ол кезде ол мешіттің ішінде құлшылық еткен. Оның сөзінше, адам санының көптігінен троутардың жабылып қалатын кездері болады. Сондай-ақ ол күннің тым ыстық болған кезде және жаңбырлы, салқын ауа райы болған кезде жұмаға келетіндердің саны азайып, жылы күндері жамағаттың көп болатынын жеткізді.
Айта кетейік, Қазақстан Мұсылмандар Діни Басқармасы (ҚМДБ) мұсылмандардың намазды арнайы орындарда оқу керек екенін ескерткен болатын. Оның ішінде жол бойында намаз оқуға болмайды. ҚМДБ-ның берген мәліметіне сәйкес, жолды жабу – төтенше жағдайлар қызметінің, яғни жедел жәрдем, өрт сөндіру көлігі немесе өз жұмысына асыққан адамдардың қозғалысына кедергі жасайды.",2024-12-14T09:00:00+05:00,2024-12-14T09:00:00+05:00,kk,Ислам Әден,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/photo_5395377122152937052_y.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/1734096643_photo_5395820538871540857_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/photo_5395377122152936943_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/photo_5395377122152937052_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/photo_5395377122152937052_y.webp;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2024-12/photo_5395377122152936888_y.jpg;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2024-12/photo_5395377122152936889_y.jpg,
46fb011cee599ff007740a89f7e8ab72,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,ҚР ІІМ: Бір шапалаққа бола балаңызды тартып алмайды,"ҚР ІІМ орынбасары Игорь Лепёха балаға қатігездік көрсетіліп, әлеуметтік қорғауға мұқтаж болған жағдайда ғана отбасынан алынатынын айтты, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/kr-iim-bir-shapalakka-bola-balanyzdy-tartyp-almajdy-128246/,"ҚР ІІМ орынбасары Игорь Лепёха балаға қатігездік көрсетіліп, әлеуметтік қорғауға мұқтаж болған жағдайда ғана отбасынан алынатынын айтты, деп хабарлайды Orda.kz.
Игорь Лепёханың айтуынша, балаларына бір шапалақ салғаны  үшін жанұясынан тартып алып балалар үйіне жібереді деп алаңдаудың қажеті жоқ.
Сонымен қатар, осы нұсқалар бойынша баланы кәсіби түрде қабылдайтын отбасыларға беру мүмкіндігі де пайда болды.
Айта кетейік, осыдан біраз уақыт бұрын «Қазақстан ата-аналар одағы» отбасыдан балаларды тартып алады деген көп ата-ананың алаңдаушылығы туралы айтқан болатын. Сол сәтте, тұрмыстық зорлық-зомбылық туралы заңға қарсы петиция пайда болды.",2024-11-06T13:00:41+05:00,2024-11-06T13:00:41+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/magan.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/magan.webp,
6f547434af957c18bcac0bf3fcfa0fc1,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Құқық қорғау органдарына реформа жасау маңызды»: Аймағамбетов Талғардағы оқиғаға қатысты пікір жазды,"Мәжіліс депутаты Асхат Аймағамбетов Талғар ауданында орын алған қайғылы оқиғаға өз пікірін білдірді. Онда 16 жасар Шерзат Болат бұзақылардың қолынан қаза тапқан болатын. Ал бүгін түнде оның отбасының үйі өртке оранды, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/kukyk-korgau-organdaryna-reforma-zhasau-manyzdy-ajmagambetov-talgardagy-okigaga-katysty-pikir-zhazdy-127649/,"Мәжіліс депутаты Асхат Аймағамбетов Талғар ауданында болған қайғылы оқиғаға қатысты instagram парақшасында жазба қалдырды. Онда 16 жасар Шерзат Болат бұзақылардың қолынан қаза тапқан болатын. Ал бүгін түнде оның отбасының үйі өртке оранды, деп хабарлайды Orda.kz.
Сондай-ақ ол өз жазбасында құқық қорғау органдарында терең, жүйелі реформалар жасау үшін бірігудің маңызды екенін атап өтті.",2024-10-12T14:28:39+05:00,2024-10-12T14:28:39+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/screenshot_20241012_142837_instagram.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/screenshot_20241012_142837_instagram.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/screenshot_20241012_142837_instagram.webp,
feaa2e04a9e0e38763b13e717c2a3240,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Құлдықта болған Мұқан ісі: Полиция жауап берді,Азия чемпионатының жүлдегерінің отбасысында құлдықта болдым деп жариялаған Мұқан Негматовтың ісі бойынша Солтүстік Қазақстан облысының полиция департаменті Orda.kz редакциясының сауалына жауап берді.,comments,https://kaz.orda.kz/kuldykta-bolgan-mukan-isi-policija-zhauap-berdi-128118/,"Азия чемпионатының жүлдегерінің отбасысында құлдықта болдым деп жариялаған Мұқан Негматовтың ісі бойынша Солтүстік Қазақстан облысының полиция департаменті Orda.kz редакциясының сауалына жауап берді.
Мұқан есімді 23 жасар жігіт еркін күрестен Азия чемпионатының күміс жүлдегері Айша Уәлишан мен оның күйеуі Әлфарабидің оны 10 айдан астам уақыт бойы еркінен тыс құлдықта ұстағанын және қорқытып келгенін айтты.
Полиция департаментінің мәліметінше, аталған факті бойынша қылмыстық іс қозғалды.",2024-10-31T13:45:55+05:00,2024-10-31T13:45:55+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/human-trafficking-2023-11-27-05-15-10-utc.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/human-trafficking-2023-11-27-05-15-10-utc.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/human-trafficking-2023-11-27-05-15-10-utc.webp,
369da730dfefb4fa6bd07382961b5ac8,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Құпия кеңес және әлемге ашылған жалғыз «терезе»: Тоқаевтың Мәскеуге сапарының астарында не жатыр?,"Қазақстан президентінің Ресейге жасаған екі күндік сапары осы аптаның ең көп айтылған оқиға шығар. Себебі бұл сапарда құпия да, орындалмай қалған үміт те жатыр.",comments,https://kaz.orda.kz/kupija-kenes-zhane-alemge-ashylgan-zhalgyz-tereze-tokaevtyn-maskeuge-saparynyn-astarynda-ne-zhatyr-136062/,"Қазақстан президентінің Ресейге жасаған екі күндік сапары осы аптаның ең көп айтылған оқиға шығар. Себебі бұл сапарда құпия да, орындалмай қалған үміт те жатыр.
Orda.kz сарапшылар пікірін жинақтап, сапардың мән-маңызын тарқатып көрді.
Тұңғыш көзге түскен жайт — Қасым-Жомарт Тоқаевтың Мәскеуге жасаған сапарындағы даңғазалық. Бұрын байқала бермейтін сән-салтанат бірден көзге түсті. Өткен жылғы біздің елдегі «жоғары мәртебелі президент» деген қошеметке экран арқылы жауап қайтарылған сәттен бастап, кездесулер өткен залға дейін ерекше әспеттелген.
Кездесулердің өзі де барынша жаймашуақ, бейресми сипатта өтті. Бұған 2025 жылғы 11 қарашада Владимир Путин айтқан:
Сөйтіп екі президент үш сағатқа жуық екеу ара әңгімелесті. Осы ұзақ оңаша отырыс — сапарды расында жалпақ жұрт үшін жұмбақ етті. «Олар қандай құпия мәселені талқылады?» деген сауал талайдың көкейін тескені анық.
Орталық Азия бойынша белгілі сарапшы Аркадий Дубнов былай деді:
Тоқаевтың Путин мен Трамптың арасындағы емес, жалпы Ресей мен Батыс арасындағы байланыста да делдал ретінде рөл атқара алатынын көрсететін тағы екі жайт бар.
Біріншісі — The New York Times басылымына берген сұхбатында Тоқаевтың Қазақстан Ресей мен Украина арасындағы келіссөздер жүргізетін алаң болуға дайын екенін тағы да айтуы. Екіншісі — Тоқаевтың сапарынан кейін жария болған ақпарат. Келесі аптада Астанаға Эстония президенті Алар Карис келмек. Эстония — парламенттік республика, елдің шынайы атқарушы билігі премьер-министрдің қолында. Бірақ әңгіме делдалдық миссия туралы болса, бұл айырмашылықтың шешуші маңызы қалмайды.
Ал орындалмаған үміттерге келсек, кей сарапшылар сапар барысында Қазақстан «Росатоммен» АЭС салу туралы келісімге қол қояды деп болжаған еді. Бірақ ондай құжат болған жоқ. Оның орнына тараптар Амур жолбарыстарының төртеуін Қазақстанға әкелу жөнінде уағдаласты.
Ядролық тақырып мүлде қозғалған жоқ деуге болмайды. Қазақстанның атом энергетикасы агенттігі «Ростехнадзор» ұйымымен меморандумға қол қойды. Ол болашақ АЭС-ке де, ТМД аумағында радиоактивті қалдықтарды тасымалдау жөніндегі жаңадан бекітілген ережелерге де қатысы болуы мүмкін. Өкінішке қарай, меморандум мәтіні әзірге ашық жарияланбады.
Өткен кездесуде Тоқаев пен Путин талқылаған ең басты мәселе – көлік қатынасы болды. Бұл тақырыпты қос президенттің өзі де ерекше атап өтті. Orda.kz журналисінің жеке пікірінше, Қазақстан мен Ресей арасындағы стратегиялық әріптестік жөніндегі Декларация мәтінінде нақтылығы ең айқын көрінетін тұс – дәл осы көлік саласы. Екі ел қабылдаған құжаттардың басым бөлігі де осы салаға бағытталған.
Мысалы, «Қазақстан темір жолы» мен Ресейдің РЖД компаниясы қол қойған келісім жөнінде ҚТЖ былай деп хабарлады:
Министрлік те жаңа транзиттік келісімнің мәнін қысқаша түсіндірді:
АҚШ-тың Ресейге қарсы санкцияларын күшейткені және ЕО-ның да жаңа шектеу қоюы мүмкін екенін ескерсек, еріксіз бір сұрақ туады: транзитке қатысты құжаттар бұрыннан әзірленген бе, жоқ әлде жаңа шектеулерге байланысты тез арада жасалды ма?
Экономист Айдар Әлібаев бұл сауалға былай жауап береді:
Сарапшының айтуынша, Ресейдің жағдайы нашарлаған сайын Қазақстан арқылы өтетін жолдардың да маңызы күшейе береді:
Автокөлік өткелдерін дамыту жоспары туралы министрлік те қысқаша мәлімет берді:
Теміржолға қатысты келісімдер санкцияларға жауап тәрізді көрінуі мүмкін. Ал автомобиль тасымалы жөніндегі жоспарды бірнеше ай бойы бітпей тұрған шекарадағы ұзақ кептелістерге берілген реакция деуге болады. Дегенмен, Путиннің жуырдағы Қазақстанмен шекара арқылы жүктерді декларациясыз өткізуді рұқсат ететін жарлығын ескерсек, бұл жерде де санкция мәселесі еріксіз ойға оралады. Әлде бұл бұрыннан жоспарланып келген бастама ма, тек жүзеге асырудың сәті енді түсті ме? Қалай десек те, Қазақстан мен Ресей арасындағы құрлықтағы шекара – әлемдегі ең ұзын шекара. Ал онда ірі өткізу бекеттері тым аз.
Экономист Әлібаев бұл жерде екі себеп қатар тұрғанын айтады:
Сонымен бірге сарапшы Тоқаевтың Мәскеуге сапары кезінде мүлде көтерілмеген бір мәселеге назар аударады. Қарашаның басында Ресей Қазақстаннан баратын жүк көліктерінің жүргізушілеріне өз аумағында болуға рұқсат етілетін мерзімді қысқартқаны белгілі болды. Бұрын олар жылына 180 күнге – әр алты айға 90 күннен қала алатын. Ал жақында бұл мерзім жылына 90 күнге дейін қысқарды.
9 қарашада осы мәселе Қазақстан мен Ресей үкіметаралық комиссиясының отырысында талқыланды. Жиынның қорытынды хабарламасында былай деп жазылған:
Алайда «жедел шешуге қолдау көрсетуге дайынбыз» деп мәлімдеу – бұрынғы мерзімнің міндетті түрде қайтарылатынын білдірмейді.
Айдар Әлібаевтың айтуынша, бір жағынан көлік саласындағы әріптестіктің дамуы туралы сөз қозғалса, екінші жағынан жүргізушілер үшін болу мерзімін қысқарту – түсініксіз қайшылық.
Бәлкім, бұл мәселені де Тоқаев пен Путин жеке, жұрт көзінен тасада отырып талқылаған шығар. Екі елдің басшысының не жайлы талқылағаны әлі беймәлім.
Автор: Игорь Улитин",2025-11-15T14:03:20+05:00,2025-11-15T14:03:20+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1763114819_1762971681_kz8_3960_2.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1763112344_photo_2025-11-12_19-43-55.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1763115373_500201391_30775686472030391_570572696600014435_n.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1763114819_1762971681_kz8_3960_2.webp,
edc9e8d86f09503b32c5a0d78b733c29,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қылмыс әлемінің серкесі Серік Голова ауыр халде ме?: Туыстары оны босатуды сұрайды,Қылмыс әлемінің серкесі Серік Голова деген лақап атпен танымал Серік Жаманаевтың туыстары оның ауыр жағдайына дәрігерлердің немқұрайлы қарағанына шағымданды.,comments,https://kaz.orda.kz/kylmys-aleminin-serkesi-serik-golova-auyr-halde-me-tuystary-ony-bosatudy-surajdy-131089/,"Қылмыс әлемінің серкесі Серік Голова деген лақап атпен танымал Серік Жаманаевтың туыстары оның ауыр жағдайына дәрігерлердің немқұрайлы қарағанына шағымданды. Мәселенің анық-қанығын Orda.kz зерттеді.
Әлеуметтік желілерде Серік Жаманаевтың қызы Жанель Ахмулаева түсірген бейнебаян тарады. 16 жастағы Жанель Ахмулаева бас прокурор Берік Асыловқа бауыр обырымен ауырған әкесін емдеуге көмектесуді сұрап жүгінді. Қыздың айтуынша, олардың отбасы түрлі мекемелерге шағымданғанымен, барлық жерде жаттанды жауап қана алған.
Orda.kz тілшісі сотталған Серік Жаманаевтың жұбайы Камилла Ахмулаевамен сөйлесті. Ол күйеуінің бауыр обырының үшінші кезеңімен ауыратынын  растады және медициналық құжаттардың суреттерін дәлел ретінде жіберді.
Серік Голова қазіргі уақытта Петропавл қаласындағы ҚАЖД-ның №66 мекемесінде жазасын өтеп жатыр. 12-13 ақпан күндері оның әйелі ұзақ мерзімді кездесуге барған. Серік жақсы көңіл күйде болды, бірақ оған дәрілік химиотерапия өте қиынға соғып жатқанын мойындады. Сондықтан кері жолда Камилла жергілікті емханаға барып, дәрігерлерден Серіктің тұру жағдайын жақсартуға көмек сұраған, бірақ мақсатына жете алмады:
Камилланың айтуынша, Серік шұғыл түрде бауыр трансплантациясын және одан кейінгі емдеуді қажет етеді. Бұл тек ол босатылған жағдайда ғана қолжетімді болады. Бірақ алдымен оны білікті медициналық көмекпен қамтамасыз ету керек, ал сотталушыға бұл мәселеде үлкен қиындықтар бар. Серіктің әпкесі Қаламқас Бас прокурорға, денсаулық сақтау министріне және ішкі істер министріне бейне хабарлама жазды. Сол сәтте Серік Қостанай қаласының № 76 тергеу изоляторында болды және өзін нашар сезінді. Алайда Қостанайдың № 2 емханасының дәрігерлері Қаламқастың айтуынша, оған медициналық-әлеуметтік сараптамадан өтудің қажеті жоқ деп есептеген.
Біз Камилладан күйеуінің адвокаттары оның жазасын жеңілдету туралы сотқа өтініш берген-бермегенін сұрадық. Өйткені, ҚР ҚК 75-бабы «Ауруына байланысты жазадан босату немесе жазаны өтеуді кейінге қалдыру» осындай құқықты көздейді.
Камилла жарты жыл сайын колонияға кездесуге барады, ал аптасына бір рет түрме таксофонынан Серік қоңырау шалады. Жақында Серік онымен бірге жазасын өтеп жатқан туысының бақилық болғанын білді. Ер адам мекемеде ауруының асқынғанынан қайтыс болды, ауруына байланысты жазадан босатуға қол жеткізе алмады.
Біз оның әйелінен түсініктеме алып жатқанда, СҚО бойынша ҚАЖД жауабы келді:
Серік Жаманаев 1965 жылы 21 қаңтарда Алматы облысы Жамбыл ауданы Фабричный ауылында (қазіргі Карғалы) дүниеге келген. Алғашқы жазасын 1982 жылы ұрлық жасағаны үшін алған. Үш жыл түрмеде отырып, бостандыққа шыққан соң, қарулы шабуыл жасап, ауыр дене жарақаттарын салған. Осы қылмысы үшін 1986 жылы 10 жылға бас бостандығынан айырылған. Сол кезде ол кез келген жағдайдан шығу жолын тез табатын қабілетінің арқасында ""Голова"" деген лақап атқа ие болған.
1996 жылы 26 мамырда Сочиде ТМД елдерінен 40 қылмыскердің бас қосуында қылмыс серкелері ""тәж кигізді"" . Баспасөзде Голова Қазақстандағы барлық есірткі тасымалын бақылап отырғаны, ал түрмеде отырып, еліміздегі барлық абақты мен колонияларды жанама түрде басқарғаны жазылған. Серік Жаманаев тоғыз рет сотталып, қауіпті рецидивист деп танылған.
Соңғы сот үкімі 2022 жылы шықты, ол қылмыстық топ құрып, денсаулыққа ауыр зиян келтіріп, абайсызда бір кәсіпкердің өліміне себеп болғаны үшін 19 жылға бас бостандығынан айырылды. Ол Алматы қалалық сотының апелляциялық алқасының шешімін тергеу изоляторында күтіп отырған кезде, БАҚ-да оның 15 жыл бұрынғы журналистің ұрланып, өлтірілгеніне қатысы барын мойындағаны туралы ақпарат шыққан. Алайда осы оқиғаға қатысты берген эксклюзивті сұхбатында оның жары Камилла бұл ақпаратты жоққа шығарды. Серік сол кезде бұл іс бойынша күдікті емес, куәгер болған. Оның айтуынша, ол журналистке қарсы бірінші болып жалған ақпарат бергені үшін сотқа беруді ойлаған, бірақ күйеуі оны талап арыз бергізбеген.",2025-03-01T21:51:28+05:00,2025-03-01T21:51:28+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/1740838528_risunok2.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/foto-kamilly.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/1740838528_risunok2.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/skrinshot-diagnoza.jpg,https://www.youtube.com/embed/tKFPaRH8wmI?feature=oembed
5ea2f6538d8ba9580b8fff4e75ef0619,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қырғызстанның бұрынғы президенті Атамбаев Жапаровты «елді құртты» деп айыптады,"Қырғызстанның бұрынғы президенті Алмазбек Атамбаев елде сөз бостандығының күйреуі, қарыздардың өсуі және сыбайлас жемқорлық үшін Қырғызстан басшысын айыптады, деп хабарлайды Orda.kz. .",comments,https://kaz.orda.kz/kyrgyzstannyn-buryngy-prezidenti-atambaev-zhaparovty-eldi-kurtty-dep-ajyptady-136124/,"Қырғызстанның бұрынғы президенті Алмазбек Атамбаев елдегі сөз бостандығының құрығаны, қарыздың шектен тыс өскеніне және сыбайлас жемқорлық жайлағанына қазіргі билікті айыптады, деп хабарлайды Orda.kz.
Атамбаев бұл үндеуін Instagram парақшасында жариялады. Оның айтуынша, Садыр Жапаров энергетикалық дағдарысқа байланысты экс-президентті кінәлап сөйлеген соң, бұл хатты жазуға мәжбүр болған. Атамбаев Жапаровтың сөзін «жала» деп атап, мемлекеттің басшысы өз уақытында Қамбарата-2-де жұмыс істеген майнинг-фермалармен байланысын көпшіліктің алдында мойындағанын еске салды. Атамбаевтың пікірінше, бұл майнинг-фермалар Максим Бакиев пен Александр Ширишевтің ықпалды ортасына қызмет еткен.
Ол сондай-ақ алғашқы ірі энергетикалық дағдарыс Бакиев билікте отырғанда болғанын еске салды. Сол уақытта да энергетика саласын бүгінгі билікте отырған адамдар басқарған. Ол кезде жарық күніне 8–10 сағатқа дейін сөндірілетін. Атамбаевтың айтуынша, энергетика жүйесін қалпына келтіру – инженерлердің еңбегі, ал гимн мен туды ауыстыру секілді «реформалардың» бұл салаға еш қатысы жоқ.
Атамбаевтың айтуынша, Қырғызстан биліктің жақын тобының мүддесіне қызмет ететін аппаратқа айналды. Соңғы бес жылда елдің баспасөз еркіндігі индексі 89-орыннан 144-орынға құлдыраған. Уганда мен Анголадан да төмен көрсеткішке жеткен.
Еске салсақ, Атамбаев 2024 жылдың ақпанында үкім қайта қаралғаннан кейін бостандыққа шыққан. Одан соң ол ем қабылдау үшін Испанияға кеткен. Сол кезде Садыр Жапаров «мейірімді болу қажет» деп мәлімдеген, тіпті Атамбаев өзінің билігі кезінде Жапаровты оның 1291 күн түрмеде отырғанына қарамастан айыптаған. Саясаттанушылар Атамбаевтың саясаттан толық кетуі неғайбыл екенін, оның қайта оралуға дайындалып жатқанын айтады.",2025-11-18T14:07:55+05:00,2025-11-18T14:07:55+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1763451002_sadyr_zhaparov-1440x810.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1763451002_sadyr_zhaparov-1440x810.webp,
1ad505b2c4715dcb3d8c958bf7763121,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Лукашенко жаңа президенттік мерзімге кандидатурасын ұсынбайды, ұлын да мұрагер етпейді","Беларусь президенті Александр Лукашенко келесі президенттік сайлауға қатысу ниеті жоқ екенін айтты. Бұл туралы ол Time журналына берген сұхбатында мәлімдеді, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/lukashenko-zhana-prezidenttik-merzimge-kandidaturasyn-usynbajdy-ulyn-da-murager-etpejdi-134235/,"Беларусь президенті Александр Лукашенко келесі президенттік сайлауға қатысу ниеті жоқ екенін айтты. Бұл туралы ол Time журналына берген сұхбатында мәлімдеді, деп хабарлайды Orda.kz.
Журналистің алдағы сайлауға қатысуы туралы сұрағына Лукашенко былай деп жауап берді:
Сондай-ақ ол 2025 жылдың қаңтарында өткен сайлауға да қатысқысы келмегенін, бірақ «қашып кететін сатқын» болып көрінбеу үшін баруға мәжбүр болғанын айтты.
Сонымен қатар ол болашақ мұрагер туралы пікірімен де бөлісті.
Сұхбат барысында журналист Лукашенконың кіші ұлы — 20 жастағы Николай Лукашенконы болашақ мұрагер ретінде атаған пікірлерге де тоқталды.
Алайда президент бұл пікірді жоққа шығарды:
Ол Николайды «оппозицияға жақын, бірақ шектен тыс емес» деп сипаттады.
Александр Лукашенко болашақта Беларусь президенті бола алатын адам жайлы да пікір білдіріп, оның «саясатты аздап өзгертетін» тұлға болуы мүмкін екенін айтты.
Александр Лукашенко 1994 жылдан бері Беларусь президенті қызметін атқарып келеді. Ол соңғы рет 2025 жылдың қаңтарында жетінші мерзімге сайланды. Беларусьте президент әр бес жыл сайын сайланады.
Жақында Беларусь Президенті Александр Лукашенко кеңесте шенеуніктерді ашыналарына бюджет қаражатын емес, өз ақшасын жұмсауға шақырған болатын.",2025-08-09T13:16:35+05:00,2025-08-09T13:16:35+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/669c1fc1cff1863000c28780307f6abf.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/669c1fc1cff1863000c28780307f6abf.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/669c1fc1cff1863000c28780307f6abf.webp,
4b26c7be9db60410e793461b85f3874e,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Мемлекеттік тілдің тұғыры биіктей береді – сарапшы ойы,"Жақында Ресейдегі елші Дәурен Абаев ел халқының 95% орыс тілінде сөйлейтінін мәлімдеп, оны артықшылық деп атады. Алайда, саясаттанушы Ғазиз Әбішевтің пікірінше, нақты жағдай біршама басқаша көрінеді, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/memlekettik-tildin-tugyry-biiktej-beredi-sarapshy-ojy-134775/,"Жақында Ресейдегі елші Дәурен Абаев ел халқының 95% орыс тілінде сөйлейтінін мәлімдеп, оны артықшылық деп атады. Алайда, саясаттанушы Ғазиз Әбішевтің пікірінше, нақты жағдай біршама басқаша көрінеді, деп хабарлайды Orda.kz.
Қазақстандағы орыс тілінің рөлі мен Абаевтың сөздері туралы сарапшы өзінің телеграм-арнасында талқылады. Әбішевтің пікірінше, елшінің сөзінде көрші елге адалдық пен екі тілділікті ұстану көрінісі байқалады.
Сонымен қатар сарапшы елшімен екі тезисте келіседі. Біріншіден, мемлекеттік тіл - қазақ тілі және ол басым қолдауға ие болуы тиіс.
Екіншіден, әзірше орыс тілі шынымен де кейбір ортада бәсекеге қабілеттіліктің белгісі болып саналады.
Швейцарияның, Израильдің және Сингапурдың мысалдары көптілділік - қазіргі заманғы мемлекет үшін қалыпты әрі тұрақты үлгі екенін көрсетеді, деп санайды Ғазиз Әбішев.
Бұл ретте ол тілдік пікірталастардағы радикалды ұстанымдарды сынға алды.
Әбішевтің пікірінше, тіл ортасын дамыту алдағы 15-20 жылда барлық белсенді азаматтардың қазақ тілін жоғары деңгейде меңгеруіне әкеледі. Бұл ретте қоғам екі негізгі топқа бөлінеді - тек қазақ тілінде сөйлейтіндер және қазақ, орыс және/немесе ағылшын тілдерін білетіндер.
Жақында Orda.kz редакциясының қарауына орыс тілі мүлдем аталмаған «Жаңа Конституция» жобасы келіп түсті. Құжат сондай-ақ елдің атын Қазақстан деп өзгертуді, президенттік мерзімді бес жылға дейін қысқартуды және сенатты таратуды көздейді.",2025-09-07T16:08:20+05:00,2025-09-07T16:08:20+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/_gluster_2024_1_25_a6e9dee8fd8778e8b033cac66a8b3fe9_1280x720.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/_gluster_2024_1_25_a6e9dee8fd8778e8b033cac66a8b3fe9_1280x720.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/_gluster_2024_1_25_a6e9dee8fd8778e8b033cac66a8b3fe9_1280x720.webp,
65616dfe54e0610ffdbd94c14f004bf3,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Мен қателесіппін» - Тимур Турлов «Қазақтелекомға» асығыс айып таққаны үшін кешірім сұрады,"Freedom Holding Corp басшысы Тимур Турлов интернет байланысы мен мемлекеттік қызметтерге әсер еткен ауқымды ақауға қатысты «Қазақтелекомның» жұмысын көпшілік алдында сынға алды. Бір сағаттан кейін ол сөзін қайтарып алуға мәжбүр болды, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/men-katelesippin-timur-turlov-kazaktelekomga-asygys-ajyp-takkany-yshin-keshirim-surady-130197/,"Freedom Holding Corp басшысы Тимур Турлов интернет байланысы мен мемлекеттік қызметтерге әсер еткен ауқымды ақауға қатысты «Қазақтелекомның» жұмысын көпшілік алдында сынға алды. Бір сағаттан кейін ол сөзін қайтарып алуға мәжбүр болды, деп хабарлайды Orda.kz.
Threads әлеуметтік желісіндегі алғашқы мәлімдемесінде Турлов «Қазақтелекомды» интернет байланысы мен өңдеудегі ақаулар үшін айыптаған болатын.
Алайда бір сағаттан кейін Турлов өз сөзінен бас тартып, ол асығыс әрі негізсіз айтылған сөз екенін мойындап, кешірім сұрады. Ол сәтсіздікке Freedom Holding корпорациясының инфрақұрылымы себеп болуы мүмкін екенін атап өтті.
«Қазақтелеком» басшысы Бағдат Мусин өзінің тelegram-арнасында жағдайға қатысты пікір білдірді. Ол мемлекеттік қызметтердің дұрыс жұмыс істемегені компания қызметіне қатысты емес екенін атап айтты.",2025-01-25T12:08:36+05:00,2025-01-25T12:08:36+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/turlov.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/turlov.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/turlov.webp,
0ee463a38187cf5a2711138f5b96fcd5,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Мен оны теледидардан көріп өстім»: депутаттар Сара Назарбаева туралы не дейді?,Сары Алпысқызының қазасы жайлы ақпарат шыққаннан кейін кейбір саясаткерлер көңіл айта бастады. Алайда Нұрсұлтан Назарбаевтың баспасөз хатшысы Айдос Үкібай оның қайтыс болғаны туралы ақпаратты жоққа шығарды.,comments,https://kaz.orda.kz/men-ony-teledidardan-korip-ostim-deputattar-sara-nazarbaeva-turaly-ne-dejdi-132660/,"Сара Алпысқызының қазасы жайлы ақпарат шыққаннан кейін кейбір саясаткерлер көңіл айта бастады. Алайда Нұрсұлтан Назарбаевтың баспасөз хатшысы Айдос Үкібай оның қайтыс болғаны туралы ақпаратты жоққа шығарған соң, бұл жазбалар әлеуметтік желіден өшірілді. Orda.kz тілшілері мәжіліс депутаттарынан Сара Алпысқызы жайлы қандай пікірде екенін сұрап көрді.
Мәжіліс депутаты Дәулет Мұқаев Instagram парақшасында көңіл айтқан еді. Алайда көп ұзамай бұл жазбаны өшірді. Мәжіліс дәлізінде ол болған жағдайға түсініктеме беріп, кешірім сұрады:
Сара Назарбаеваға қатысты пікір білдірген Мұқаев оны ең алдымен елбасының жары ретінде танитынын айтты:
Бұрынғы білім және ғылым министрі Асхат Аймағамбетов Сара Алпысқызымен таныс болғанын айтты:
Аймағамбетов саясат пен жеке өмірді ажырата білу қажет екенін атап өтті:
Заңгер әрі мәжіліс депутаты Бақытжан Базарбек әуелде Сара Алпысқызын Назарбаевтың «бұрынғы әйелі» деп атады. Журналистер жұптың ресми түрде ажырасқан-ажыраспағанын нақтылаған кезде, ол бұл туралы білмейтінін айтты:
Ол Сара Алпысқызын өзі ұзақ жылдар бойы зерттеп келе жатқан жер мәселесіне қатысты күмәнді істерден көрмегенін атап өтті:
Сондай-ақ депутаттан Сара Назарбаева пантеонға жерленуі керек пе деп сұралды:
Базарбектің пікірінше, пантеонда «елге адал қызмет еткен, саясатта, экономикада, мәдениетте, өнерде, спортта із қалдырған, халықтың мүддесі үшін өмір сүрген» адамдар ғана жерленуі тиіс. Назарбаевтар отбасы пантеонға лайық па деген сұраққа ол:
Сара Назарбаева — 1962 жылдан бастап Нұрсұлтан Назарбаевтың жары болды. Бұл некеден үш қыз туды: Дариға, Динара және Әлия. Кейін жұптың ажырасқаны, Сара Алпысқызы қыз кезіндегі тегі — Қонақаеваны қайтарғаны хабарланған. 2023 жылы жарық көрген естелік кітабында Нұрсұлтан Назарбаев алғаш рет өзінің екінші жары — Әсел Исабаева туралы айтып, 1999 жылы шариғат бойынша некелескенін мойындаған еді.
Еске сала кетсек, 2025 жылдың 10 қаңтарында Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев бұрынғы президенттердің және олардың отбасыларының денсаулығы мен жеке өміріне қатысты ақпаратты мемлекеттік құпияға жатқызатын заңға өзгерістер енгізді. Бұл жаңалық аясында ақпарат таратуға тыйым салынды. Біз зерттеу мақаламызда Назарбаевтың Әсел Исабаеваны неге ресми түрде «жарым» деп атап жария еткені жайлы жазған едік. Ондағы мақсат осы некедегі ұлдардың дүние-мүлікке ресми түрде ие болуы үшін жасалған болуы мүмкін деп топшыладық.",2025-05-15T08:37:10+05:00,2025-05-15T08:37:10+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/1747238869_1747229633_471248696_3827097984270509_6544796124810749807_n.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1738041364_photo_2023-11-29_19-47-15.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/1747238869_1747229633_471248696_3827097984270509_6544796124810749807_n.webp,
1908e17a6c0db9bcc02a57c5d4252c6a,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"«Мен ұры емеспін, мен кісі өлтірмедім»: Сотта Тұрлыхановтың ұлы не деді?",Депутат Дәулет Тұрлыхановтың ұлы Нұрасыл Болаттың бас бостандығын шектеуді бас бостандығынан айыру жазасына ауыстыру мәселесі бүгін Алматы қаласы Медеу ауданының №2 аудандық сотында қайта қаралды,comments,https://kaz.orda.kz/men-ury-emespin-men-kisi-oltirmedim-sotta-turlyhanovtyn-uly-ne-dedi-127878/,"Депутат Дәулет Тұрлыхановтың ұлы Нұрасыл Болаттың бас бостандығын шектеуді бас бостандығынан айыру жазасына ауыстыру мәселесі бүгін Алматы қаласы Медеу ауданының №2 аудандық сотында қайта қаралды, деп хабарлайды Оrda.kz.
Сот процесі бастала салысымен Нұрасыл Болаттың қорғаушысы Назкен Құсайынова істің бұқаралық ақпарат құралдарының қатысуынсыз өтуін сұрады. Бірақ Анна Чернова бұл істі жабық түрде қарауға еш негіз жоқ екенін жеткізді. Судья кеңесу бөлмесінен шыққаннан кейін істің журналистердің қатысуымен өтетінін хабарлады.
Депутаттың ұлына екі ереже бұзу бойынша айып тағылуда. Алғашқысы 2024 жылдың 11 қазанында тіркелді. Ол күні Нұрасыл Болат «Elegant Hall» түнгі клубында болды, бұл көңіл көтеру орындарына баруға тыйым салу ережесін бұзу болып есептелді. Екінші ереже бұзу фактісі 12 қазанда орын алды, ол кезде оның «Queen» караоке-барда болғаны анықталды.
Нұрасыл Болаттың қорғаушысы Назкен Құсайынованың айтуынша, Нұрасыл Болат пробациялық қызмет тарапынан заң бұзушылықтар болғанын айтып отыр. Сонымен қатар, электронды бақылау құралының 2-3 сағат сайын өшіп, қуаттауды талап етуі оған үлкен қолайсыздық тудырған.
Сондай-ақ, депутаттың ұлы сотта судья оған сөз бермесе де: «Мен ұры емеспін, мен кісі өлтірген жоқпын, неге мені бас бостандығымнан айыру керек?» — деп айтып қалды.
Сотта прокурор Нұрасыл Болаттың 5 ай бойы пробациялық қызметтің қысымында болғанын жоққа шығарды.
Анна Чернова прокурордың айтқанымен толықтай қосылатынын жеткізді.
Сотталушы мен оның адвокаты Назкен Құсайынова жазаны өзгертпеуді сұрап, тек бір ғана ереже бұзылғанын алға тартты.
Сот шешімі ертең 22 қазанда жарияланады.",2024-10-21T18:15:51+05:00,2024-10-21T18:15:51+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/photo_2024-08-26_16-38-58.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/photo_2024-08-26_16-38-58.webp,
80fba9ca8ea82962e2c6af3b382e8bae,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Метродағы адам өлімі: Алматыға трамвайлар қайта орала ма?,Желтоқсанның 18-і Алматы қаласының әкімі Ерболат Досаев қаланың әлеуметтік-экономикалық дамуына арналған баспасөз мәслихатын өткізді. Мәслихатта көлік қозғалысына қатысты сұрақтар туындады. Orda.kz нақты не болғанын мәлімдейді.,comments,https://kaz.orda.kz/metrodagy-adam-olimi-almatyga-tramvajlar-kajta-orala-ma-129265/,"Желтоқсанның 18-і Алматы қаласының әкімі Ерболат Досаев қаланың әлеуметтік-экономикалық дамуына арналған баспасөз мәслихатын өткізді. Мәслихатта көлік қозғалысына қатысты сұрақтар туындады. Orda.kz нақты не болғанын мәлімдейді.
Метро туралы не дейді?
Қала әкімі биыл метрополитеннің жаңа желілері құрылысын жандандыру жоспары туралы бір емес, бірнеше рет айтты. Метро жолы қала аумағынан шығып, «Жібек жолы» стансасынан әуежайға дейін, ал екінші жағы – «Бауыржан Момышұлы» стансасынан «Барлық» базарына дейін, яғни «Алтын Орда» базары орналасқан жолдың қарсы жағына дейін болуы керек.
Әкім бұған дейін қала басшылығы аталған желі құрылысына инвестиция салатын демеуші іздеп жатқанын айтқан болатын. Қорытынды баспасөз мәслихатында Досаев метро құрылысын қаржыландыру туралы толығырақ айтып берді.
Әкімнің айтуынша, Алматы метросы құрылысын жалғастыру үшін ақша бөлетін нақты қолдаушы инвестор әлі анықталған жоқ.
Бұл тұста әкім қаржылық донорлар консорциумын құру мүмкіндігін де жоққа шығармады.
Әкімдік жаңа желіні бұрынғы стансаларға қарағанда тезірек салуды күтіп отыр. Сарыарқа мен Бауыржан Момышұлы стансаларының құрылысы үш жарым жылдан жеті жылға дейін созылды. Сонымен қатар, өткен аптада Абай стансасында болған қайғылы жағдайға ұқсас оқыс оқиғалардың алдын алу үшін жаңа бекеттерді толықтай мүмкіндігі шектеулі жандарға арналған құрылғылармен жабдықтау жоспарланып отыр. Адам өлімінің алдын алу үшін 2025 жылдың басында қолданыстағы стансаларда турникеттер орнату жоспары да бар екен.
Осы арада инвестор табумен қатар әкімдік жер мәселесін де шешіп жатқандарын жеткізді. Досаев метро құрылысына қажет болатын учаскелерді сатып алу жұмыстары жүргізіліп жатқанын да айтты.
Алматы бюджетінде жер телімдерін сатып алуға ақша бөлініп қойған. Досаевтың айтуынша, осы күнге дейін ешқашан жер иелері билік ұсынған бағаға бірден келісе кетпеген.
БРТ және ЛРТ туралы мәслихатта не айтылды?
Досаев LRT-тің Алматыда пайда болуы мүмкін екенін бұрын айтқан, бірақ 18 желтоқсанда ол нақты қай жерде болатыны айылды. Әкімнен Бауыржан Байбек тұсында жойылған трамвайды Алматы көшелеріне қайтару жоспары туралы сұралды.
Бірақ Бауыржан Момышұлы – Төле би – Абылай хан – Райымбек бағыты бойынша 26 шақырым LRT төсеу жобасы бар. Олар Райымбекте 17,2 шақырым, Желтоқсан көшесінде 4,6 шақырым LRT құруды жоспарлап отыр. Тіпті Райымбектің өзінде олар биылғы жылы БРТ құрылысының бірінші кезеңін бастауға дайын. Бұл жоба бойынша Пушкин мен Охрименко көшелерінің арасы жұмыс жүргізіледі.
Көктемде Желтоқсандағы BRT құрылысы басталады. Бұл ретте көліктерге арналған жолақтар тарылып, басқасын қоғамдық көліктерге бөлу қарастырылады. Ол үшін Досаев бұл нені білдіретінін айтпай-ақ, жаңа тарифтік мәзір жариялады.
Сайрандағы автобекет
Сондай-ақ Ерболат Досаевтан өте қайғылы жағдайдағы «Сайран» автобекетінің жайы сұралды.
Бекет 2000-шы жылдардың басында жекешелендірілді, содан бері тек 2010-жылдардың аяғында базалық жаңғырту жүргізілді. Досаевтың айтуынша, мәселені иесімен шешу әрекеті болған. Алматы үшін көлік торабы ретінде маңызды екеніне қарамастан, бекет иесімен әңгіменің түйіні шешелмей қалған.
«Сайранның» иесі ресми түрде –Күләш Мұқұжанова болып тіркелген.
Әкімнің айтуынша, ең дұрысы олар автовокзалдың Сайран көлінің жағалауы бар біртұтас кешеннің бір бөлігі болғанын қалайды, қазір қайта жөндеу жұмыстары аяқталуға сәл қалды. Бірақ «Сайран» қалаға қайтарылса, оны қалпына келтіру жұмыстары 2026 жылға жетпей басталып кетуі мүмкін.",2024-12-19T12:12:07+05:00,2024-12-19T12:12:07+05:00,kk,Ислам Әден,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/1734530043_svmiaptrboju45465.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/1734530043_svmiaptrboju45465.webp,
f98f88d2799a2f6210fa805a232b71dd,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Музыкант Иманбек Зейкенов «Құрмет» орденімен марапатталды,"«Грэмми» жүлдесін алған тұңғыш қазақстандық музыкант Иманбек Зейкенов «Құрмет» орденімен марапатталды, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/muzykant-imanbek-zejkenov-kurmet-ordenimen-marapattaldy-136465/,"«Грэмми» жүлдесін алған тұңғыш қазақстандық музыкант Иманбек Зейкенов «Құрмет» орденімен марапатталды, деп хабарлайды Orda.kz.
Мәдениет және ақпарат министрі Аида Балаева музыкант Иманбек Зейкеновке мемлекеттік марапатты салтанатты түрде табыстады.
Сонымен қатар, мемлекет басшысының Жарлығымен Республика күніне орай елдің экономикалық және қоғамдық өмірінің түрлі салаларын дамытуға елеулі үлес қосқан бірқатар азамат марапатталды.
Айта кетейік, Атырауда Яна Легкодимованың ісін ашқан тергеушіге жаңа атақ берілді.",2025-12-08T16:00:04+05:00,2025-12-08T16:00:04+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/1d1571ad-fbc6-42ce-bb77-73ed3a32c985.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/1d1571ad-fbc6-42ce-bb77-73ed3a32c985.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/1d1571ad-fbc6-42ce-bb77-73ed3a32c985.webp,
03baf7ed2641d9f6cac9e81bd2b3e03a,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Неліктен Қазақстанда мұнай өндірісі азайтып жатыр?,Қазақстанның ОПЕК+ келісімі аясында өндірісті азайту туралы шешімі ел экономикасына әсер етуі мүмкін. Сарапшылар мұнай бағасының төмендеуін және Қазақстанның міндеттемелеріне қатысты мәселелерге  байланысты түрлі сценарийлерді қарастырады. Толығырақ Orda.kz материалында.,comments,https://kaz.orda.kz/nelikten-kazakstanda-munaj-ondirisi-azajtyp-zhatyr-131317/,"Қазақстанның ОПЕК+ келісімі аясында өндірісті азайту туралы шешімі ел экономикасына әсер етуі мүмкін. Сарапшылар мұнай бағасының төмендеуіне және Қазақстанның міндеттемелеріне қатысты мәселелерге байланысты түрлі сценарийлерді қарастырады. Толығырақ Orda.kz материалында.
Наурыз айының басында Энергетика министрі Алмасадам Сәтқалиев Қазақстан ОПЕК белгілеген квоталарды орындауға дайын екенін, бірақ бұл ел экономикасына зиян тигізбеуі керек екенін айтты. Ал «ҚазМұнайГаз» басшысы Асхат Хасенов елдің картель алдында ешқандай міндеттемесі жоқ екенін меңзеп, Қазақстанның ОПЕК+ ұйымына ресми түрде мүше емес екенін атап өтті. Сонымен қатар, ОПЕК+ қатысушылары мұнай өндіруді арттыру туралы келісімге келіп, сәуір айынан бастап шектеулерді біртіндеп жеңілдетуге кіріседі.
ОПЕК+ пен Қазақстан арасындағы қатынастар әлдеқашан шиеленіскен. Бұған елдің өндіріс квоталарын жиі асырып жіберуі себеп. Теңіздегі жаңа жоба іске қосылғаннан кейін Қазақстан мұнай өндіру бойынша рекорд орнатып, ақпан айында тәулігіне 2,12 млн баррель өндірді.
Осы жағдай аясында Энергетика министрлігі Қазақстан тәулігіне 1,5 млн баррельге дейін өндірісті азайтатынын растады. Ведомство Теңіз бен Қашағандағы шетелдік инвесторлармен келіссөз жүргізіп, оларды «өнімділікті төмендетуге» көндірді. Бірақ бұл техникалық жағынан мүмкін бе және  Қазақстан картельдің талабына көнем деп өзіне зиян тигізбей ме?
Energy Monitor қоғамдық қорының директоры, мұнай-газ саласының сарапшысы Нұрлан Жұмағұлов Қазақстанның мұнай өндіруді азайтуға келісімі «қара алтын» бағасының үш жылдық минимумға түсуімен байланысты екенін айтады. Алайда ОПЕК+ талаптарына бағынбау Қазақстанды Теңіз кеңейту жобасын толыққанды іске қосуды кейінге қалдыруға мәжбүр етуі мүмкін.
Сарапшылар Қазақстанның ОПЕК талаптарын орындауға міндетті емес екенін атап өтті. Бірақ ҚМГ басшылығы бұл келісімді елемей, өз бетінше әрекет ете алмайды. ОПЕК картелін негізінен Сауд Арабиясы басқарады, ал бұл ел әлемдік мұнай бағасын жедел көтеріп немесе құлатып, Қазақстан экономикасына айтарлықтай әсер етуі мүмкін.
ОПЕК квоталарын орындау үшін Қазақстан КТК арқылы мұнай тасымалдауды 70%-ға азайтады деген сыбыстар шындыққа жанаспайды. Шын мәнінде, мұнай өндіру көлемін қысқарту экспортқа уақытша әсер етуі мүмкін.
Қарағанды облысындағы «Кропоткинская» КТК станциясына 17 ақпанда украиналық дрондар шабуыл жасағаннан кейін де айтарлықтай зақым болмаған. Қазақстан мұнайының экспорты төмендеген жоқ.
Нұрлан Жұмағұловтың айтуынша, «Кропоткинская» станциясына шабуылдан кейін КТК арқылы мұнай тасымалдау қоспалар арқылы қамтамасыз етілуде. Осыған байланысты Теңіздегі мұнай өндіру артып келеді. Бірақ жұмыс істеп тұрған құбырлар рекордтық көлемді тасымалдауға жеткіліксіз болуы мүмкін.
Артур Шахназарянның пікірінше, Қазақстанға ОПЕК квоталарын орындап отырғанын көрсету үшін қолайлы мүмкіндік туып отыр. Бірақ Теңіз кеңейту жобасының іске қосылуымен елдің міндеттемелерді орындамауы ықтимал.
Қазақстанның ОПЕК алдындағы қазіргі ұстанымы – дипломатиялық қадам әрі сыпайылықтың белгісі. Ел бюджеті мұнай табысына тәуелді болғандықтан, мұнай өндіру және экспорт көлемін арттыруға ұмтылатыны анық.",2025-03-11T16:14:49+05:00,2025-03-11T16:14:49+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/pump-jack-silhouette-2025-03-07-18-33-23-utc.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/pump-jack-silhouette-2025-03-07-18-33-23-utc.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/pump-jack-silhouette-2025-03-07-18-33-23-utc.webp,
73f3e3fe24511d0364ce2ed8e8c8a851,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Неліктен Қазақстандағы алғашқы АЭС-ті Ресей салады?,Қазақстанның Атом энергиясы жөніндегі агенттігі елдегі алғашқы ірі АЭС құрылысына кімнің бас мердігер болатынын ресми түрде жариялады. Таңдау «Росатом» компаниясына түсті. Orda.kz энергетика саласындағы сарапшылармен бірге осындай маңызды жобаға неге ресейлік компания таңдалғанын және бұл шешімнің артықшылықтары мен кемшіліктерін талдап көрді.,comments,https://kaz.orda.kz/nelikten-kazakstandagy-algashky-ajes-ti-resej-salady-133267/,"Қазақстанның Атом энергиясы жөніндегі агенттігі елдегі алғашқы ірі АЭС құрылысына кімнің бас мердігер болатынын ресми түрде жариялады. Таңдау «Росатом» компаниясына түсті. Orda.kz энергетика саласындағы сарапшылармен бірге осындай маңызды жобаға неге ресейлік компания таңдалғанын және бұл шешімнің артықшылықтары мен кемшіліктерін талдап көрді.
Қазақстандағы алғашқы толыққанды АЭС-ті салу құқығына Ресей, Қытай, Франция және Оңтүстік Корея таласқан болатын. Барлық үміткерлердің қажетті технологиялары бар – айқын аутсайдерлер болмады. Бірақ соңғы апталарда басты таңдау ретінде ресейлік «Росатом» мен қытайлық CNNC аталып жүрді.
Ядролық физик,  «Қазақстан Республикасы Ұлттық ядролық орталығының» РМК бас директоры Ерлан Батырбековтің айтуынша, бас мердігер болуға үміткер барлық компаниялардың қажетті технологиялары бар. Бірақ «Росатом» мен CNNC компанияларының атом станцияларын салуда тәжірибесі молырақ.
«Байдилдинов. Мұнай» Telegram-арнасының авторы, сарапшы Олжас Байдилдинов Орталық Азияда 2030 жылға қарай электр энергиясының тапшылығы 9 ГВт-қа жететінін айтады. Бұл тапшылықты жабу үшін атом энергетикасы ауадай қажет. Қазақстан – осы жолды таңдаған аймақтағы жалғыз ел емес.
Ресейлік компания Қырғызстан мен Өзбекстанда да АЭС салуға келісім жасаған. Қазақстанның энергетикалық жүйесі бұл елдермен және Ресеймен тығыз байланысты. Сондықтан «Росатомды» мердігер ретінде таңдау – бұл аймақтың бірыңғай энергетикалық болашағының шарты. Енді Орталық Азияның басты экономикасы ретінде Қазақстан үшін бастаманы қолға алу және атом энергетикасы саласындағы көшбасшыға айналу маңызды.
«Energy Monitor» қоғамдық қорының басшысы Нұрлан Жұмағұлов «Росатомды» бас мердігер ретінде таңдауды болжалды шешім деп санайды: логистика, экономикалық себептер және тіпті тілдік кедергі сияқты қарапайым мәселелер шешуші рөл атқарған.
Қазақстан мен Ресей арасында жолға қойылған логистикалық байланыстар бар, сондықтан құрылыс материалдарын, қосалқы бөлшектерді және атом станциясының құрылысына қажетті басқа да компоненттерді жеткізу Франция немесе Оңтүстік Кореядан тапсырыс беруден әлдеқайда жеңіл әрі жедел болмақ. Қаржылық шығындар мен қажетті технологиялардың болуы арасындағы тепе-теңдік те шешуші фактор болған сыңайлы.
«Росатом» шетелдік басқа компаниялармен (CNNC болуы ықтимал) консорциум құрамында жұмыс істейтін болады. Әзірге станцияның кімге тиесілі болатыны және Қазақстан атом энергиясының осы көзін қашан толық бақылауға алатыны белгісіз. Бұл жобаның нақты қалай жүзеге асатыны да түсініксіз. Бірақ РФ мен Қытай – консорциум үшін жақсы таңдау деген пікір бар.
Дегенмен бұл шешімнің «қасық шайқалтар» тұсы да бар – санкциялық тәуекелдер. «Росатом» басшылығы мен кейбір еншілес компаниялары АҚШ-тың SDN санкциялық тізіміне енгізілген. Бұл – айқын минус, және Ресейге қарсы санкциялардың Қазақстандағы АЭС құрылысына қалай әсер ететіні туралы нақты жауап әзірге жоқ.
Дегенмен бұл тәуекелдің өзін дұрыс пайдаланса, кәдеге жаратуға болады.
Нұрлан Жұмағұловтың пікірінше, Қазақстан үшін ең өзекті мәселе – санкциялық тәуекелдер емес, «Росатом» белгілейтін электр энергиясының тарифі.
Айтпақшы, техникалық тұрғыдан алғанда, Қазақстандағы болашақ АЭС алғашқысы болмайды. Алматыда қуаты 5 МВт атом реакторы жұмыс істеп тұр, ал Ақтауда 1973 жылдан 1999 жылға дейін БН-350 реакторы жұмыс істеді (қазір консервацияда). Демек, Қазақстанда атом энергетикасы саласында аз да болса тәжірибе бар. Енді оны дұрыс пайдаланып, дамыту маңызды.
Алда Қазақстан мен «Росатомды» үлкен жұмыс күтіп тұр. Уран өндіру және экспорттау бойынша әлемдік көшбасшылардың бірі үшін өзінің АЭС-і – өмірлік маңызды жоба. Сонымен қатар «Росатом» Қазақстанның Орталық Азиядағы «атом орталығына» айналуына көмектесуі тиіс.",2025-06-15T12:09:15+05:00,2025-06-15T12:09:15+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/1749926349_nuclear-reactor-power-plant-2025-01-25-23-57-17-utc.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/1749926349_nuclear-reactor-power-plant-2025-01-25-23-57-17-utc.webp,
622f169cb89aa14a51fb9849afb71057,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Олар миллиардтап алады, бізге бір тиын жоқ: Айқын Қазақстан авторлар қоғамын сынға алды",Әнші Айқын Төлепберген «Қазақ авторлар қоғамының» әртістердің шығармашылығынан мол табыс тауып жатқанына наразы.,comments,https://kaz.orda.kz/olar-milliardtap-alady-bizge-bir-tiyn-zhok-ajkyn-kazakstan-avtorlar-kogamyn-synga-aldy-129061/,"Әнші Айқын Төлепберген «Қазақ авторлар қоғамының» әртістердің шығармашылығынан мол табыс тауып жатқанына наразы, деп хабарлайды Orda.kz .
Өткен айдан бері Instagram әлеуметтік желісі қазақстандық орындаушылардың әндерін пайдалануға тыйым салды. Себебі, Мета мен авторлық құқық иелерінің мүддесін қорғайтын «Қазақстан авторлық құқық қоғамы» (KazAK) республикалық қоғамдық бірлестігінің ынтымақтастығы тоқтатылды.
Төлепберген Қанат Бейсекеевтің подкастында мәселеге қатысты пікір білдіре отырып, ҚазАҚ жұмысының бұлыңғыр екенін айтты:
Оның айтуынша, Батыс елдерінде әртістер тұрақты сыйақы алса, Қазақстанда әртістерге бір тиын да төленбейді.
Жақында ҚазАҚ бас директоры Айнұр Есендікова ұйымның Метамен келісім-шарт талаптарын қайта қарау туралы келіссөз жүргізіп жатқанын, бірақ корпорация төлемдерді көбейтуден бас тартқанын мәлімдеді:
Оның айтуынша, Метамен келіссөз жалғасады. Есендікова тараптардың жақын арада ортақ мәмілеге келетініне және телекоммуникация желілеріндегі зияткерлік меншікті қорғау туралы отандық заң Метаға қазақстандық авторлық құқық иелеріне әділетті қарауға мүмкіндік беретініне сенімді.
Қараша айының ортасында сарапшы Темірлан Төлегенов авторлық құқық пен шығармашылық адамдарының қауқарсыздығын талқылады.
Бұған дейін Шәмші Қалдаяқовтың мұрагерлері оның музыкасын пайдаланғаны үшін 22 мың теңге алатыны туралы шағымданған болатын.",2024-12-10T11:45:50+05:00,2024-12-10T11:45:50+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/photo_2024-12-10_11-44-11.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/photo_2024-12-10_11-44-11.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/photo_2024-12-10_11-44-11.webp,
3e7e8f31e5cd4b9fa722495fc384a117,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Олигархтардан қайтарылған активтерден «Отбасы банкке» 50 млрд теңге бөлінбейтін болды,"Кабмин олигархтардан қайтарылған активтерден «Отбасы банкке» 50 млрд теңге бөлуден бас тартты. Үкімет олигархтардан қайтарылған активтерден «Отбасы банкке» 50 млрд теңге бөлуден бас тартты, деп",comments,https://kaz.orda.kz/oligarhtardan-kajtarylgan-aktivterden-otbasy-bankke-50-mlrd-tenge-bolinbejtin-boldy-133254/,"Үкімет олигархтардан қайтарылған активтерден «Отбасы банкке» 50 млрд теңге бөлуден бас тартты,  деп хабарлайды Orda.kz.
Осыған байланысты «Отбасы банк» АҚ-ға қор қаражаты есебінен қосымша қаржыландыру бөлу мүмкін болмай қалды.
Сонымен бірге, оның айтуынша, 2023–2029 жылдарға арналған тұрғын үй-коммуналдық инфрақұрылымды дамыту тұжырымдамасы аясында халықты қолдаудың негізгі шараларының бірі болып саналатын – белгілі санаттағы азаматтарға мемлекеттік бағдарламалар арқылы жеңілдетілген ипотекалық қарыз беру. Мұндай бағдарламалар қатарына «2-10-20» (жылдық 2%, бастапқы жарна 10%, мерзімі 20 жыл) және «5-10-20» (жылдық 5%, бастапқы жарна 10%, мерзімі 20 жыл) кіреді.
Оның айтуынша, 2020–2025 жылдар аралығында аталған бағдарламаларды қаржыландыру үшін мемлекет 490,6 млрд теңге бөлген, оның ішінде республикалық бюджеттен бюджеттік кредиттер ретінде 300,6 млрд теңге, Ұлттық банктің облигациялық қарызы есебінен 190 млрд теңге бөлінген.
Бұған дейін мәжілісмендер Қазақстандағы әлеуметтік осал топтарды тұрғын үймен қамтамасыз ету мәселесін көтеріп, активтерді қайтару комитеті арқылы қайтарылған қаражаттан «Отбасы банкке» 50 млрд теңге бөлуді ұсынған болатын.",2025-06-14T15:03:52+05:00,2025-06-14T15:03:52+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/1200xauto_guo8wmfnfwn6hqg8noolqaietncn04qpvogihab5_jpg.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/1200xauto_guo8wmfnfwn6hqg8noolqaietncn04qpvogihab5_jpg.webp,
4001dc5f2de4ad080ee937b1eefa493d,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Олимпиада жүлдегері Дәулет Шабанбайды әскери қызметкерлерге шабуыл жасады деп айыптап жатыр,"Олимпиада ойындарының қола жүлдегері, еркін күресші Даулет Шабанбайды билік өкілдеріне шабуыл жасады деп айыптауда. Іс қазір сотқа жолданды, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/olimpiada-zhyldegeri-daulet-shabanbajdy-askeri-kyzmetkerlerge-shabuyl-zhasady-dep-ajyptap-zhatyr-136460/,"Олимпиада ойындарының қола жүлдегері, еркін күрес балуаны Дәулет Шабанбайға билік өкілдеріне шабуыл жасады деген айып тағылды. Іс қазір сотқа жолданды, деп хабарлайды Orda.kz.
Іс материалдарына сәйкес, спортшыға қатысты іс 12 қарашада басталып, алғашқы сот отырысы 1 желтоқсанда өтті. Ол ҚР Қылмыстық кодексінің 380-бабының 4-бөлігінің 1-тармағы бойынша (билік өкілдеріне қатысты күш қолдану, екі немесе одан да көп адамға) сотталуда. Жаза мерзімі — үш жылдан жеті жылға дейін бостандықты шектеу немесе сол мерзімге бас бостандығынан айыру.
Павлодар облысының полиция департаментінің тілшілерге берген мәліметіне сәйкес, спортшыны әскерилерге шабуыл жасағаны үшін айыптап отыр.
Дәулет Шабанбай — Қазақстанның еркін күрес шебері. 2012 жылы Олимпиада ойындарында қола медаль жеңіп алды. 2016 жылы Азия чемпионатында күміс медаль еншіледі. Сондай-ақ, ол 96 келі және 125 келі салмақ дәрежесінде Азия чемпионатында төрт рет қола медаль алған.",2025-12-08T14:30:08+05:00,2025-12-08T14:30:08+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/lo.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/lo.webp,
982fdce31b1e94299ab861775a1a4f16,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Өлімші етіп сабаған»: Алматы колледжінде төбелескен қыз бен жігіт полицияға жеткізілді,"Әлеуметтік желілерде Алматыдағы Қазақстан-Ресей медициналық колледжінде бірінші курс студенттерінің арасындағы жанжал туып, жігіт студент қызды «өлімші етіп сабаған». Ал колледж әкімшілігі оқиғаны",comments,https://kaz.orda.kz/olimshi-etip-sabagan-almaty-kolledzhinde-tobelesken-kyz-ben-zhigit-policijaga-zhetkizildi-135286/,"Әлеуметтік желілерде Алматыдағы Қазақстан — Ресей медициналық колледжінде бірінші курс студенттері арасында жанжал туып, жігіт студент қызды «өлімші етіп сабады», ал колледж әкімшілігі оқиғаны жасырып, бейнежазбаларды өшіріп тастады деген ақпарат тарады.
Orda.kz тілшілері колледжге барып, оқу орнының басшылығымен сөйлесті.
Ақпаратты threads-ке @555_0707 қолданушысы тарата бастады. Біздің білуімізше, ол колледж студенті де емес.
Алайда оқу мекемесінің меңгерушісі бұл ақпаратты жоққа шығарды:
Әкімшілік өкілдерінің айтуынша, жанжалға қатысқан жас жігіт — топ старостасы. Мұғалімдердің айтуынша, «өте сабырлы бала».
Бұл оқиғаға байланысты жас жігіттің анасы да пікір білдірді:
Бүгін, 3 қазан күні, соққы астында қалған қыз колледжге келіп, оқуын жалғастырды.
Еске сала кетсек, бұған дейін Қарағанды облысындағы 15 жастағы қыздың әкесі Бас прокуратура мен Ішкі істер министрлігіне жүгінді. Ер адам кәмелетке толмаған қызын «шариғат бойынша» 38 жастағы досына тұрмысқа берген анасы мен өгей әкесін қылмыстық жауапкершілікке тартуды талап етті.",2025-10-03T17:28:43+05:00,2025-10-03T17:28:43+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/5404714088996665723.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/5402233753973160714-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/5404714088996665723.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/5404714088996665723.webp,
1d99c1580f79a6f27b6dfd8059c72cf0,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Оппозиционерді» кеңесші етіп алған Жазушылар одағы енді не дейді?,"2019 жылы ҚР президентін сайлау кезінде оппозиция өкілі ретінде танылған Әміржан Қосанов қазіргі кезде Жазушылар одағының штаттан тыс кеңесшісі болып отыр. Алайда Мереке Құлкенов Қазақстан Жазушылар одағының төрағасы болып сайланған соң, мінберде тұрып «Ешқашан біздің жазушылар оппозиция болмайды деп есептеймін. Болмауы керек деп есептеймін. Өйткені оппозиция деген сөз – мемлекеттің басшысына қарсы болу деген сөз. Мен оған келісе алмаймын» деді.
Осы ретте бір заңды сұрақ туады: Әміржан Қосанов өз позициясын өзгертті ме? Әлде одақ төрағасы  пікірін өзгертті ме?",comments,https://kaz.orda.kz/oppozicionerdi-kenesshi-etip-algan-zhazushylar-odagy-endi-ne-dejdi-126420/,"2019 жылы ҚР президентін сайлауда оппозиция өкілі ретінде танылған Әміржан Қосанов қазіргі кезде Жазушылар одағының штаттан тыс кеңесшісі болып отыр. Мереке Құлкенов Қазақстан Жазушылар одағының төрағасы болып сайланған соң, мінберде тұрып «Ешқашан біздің жазушылар оппозиция болмайды деп есептеймін. Болмауы керек деп есептеймін. Өйткені оппозиция деген сөз – мемлекеттің басшысына қарсы болу деген сөз. Мен оған келісе алмаймын» деді.
Осы ретте бір заңды сұрақ туады: Әміржан Қосанов өз позициясын өзгертті ме? Әлде одақ төрағасы пікірін өзгертті ме?
Orda.kz елдің бүтін бір руханиятының ошағы болып отырған Жазушылар одағындағы әрбір шешімі маңызды болған соң, осы мәселенің мән-жайын сұрастырды.
Біз Әміржан Қосановқа, Жазушылар одағының төрағасы Мереке Құлкеновке, сондай-ақ оппозиция ретінде пікір білдіріп, қоғам шындығын өз шығармаларында көрсетіп жүрген бірқатар жазушыларға хабарластық.
ҚЖО Басқарма Төрағасының орынбасары Ғалым Қалибек «жазушы оппозиционер болмауы керек» деген сөзді дұрыс түсіну керегін айтты. Оның сөзінше көбі оппозиция сөзіне тек саяси тұрғыдан қарайды.
Жазушылар одағы басқарма төрағасының кеңесшісі болып жүрген Әміржан Қосановтың көзқарасы жайлы сұрағанымызда Ғалым Қалибек оны қазіргі кезде оппозиция бағытында көрмей жүргенін айтты.
Сондай-ақ, одақтан шығып кеткен, мистикалық жанрда кітап шығарып, сол жанрда шығармаларын жариялап жүрген жазушы Қойшыбек Мүбарак осы мәселе жайында өз пікірін айтты.
Жазушылар одағы оның сөзінше, әуелде халық үшін құрылмаған. Ол кезінде одақта ұлы тұлғалар жүргенін соң, қастерлеп мүше болғанын айтты.
Еске сала кетсек, былтыр одақ төрағасы сайланған Мереке Құлкенов жазушылардың XVI құрылтайында: «жазушылар оппозиция болмайды» деген еді. Оған бірқатар жазушылар қарсы болып, әлеуметтік желілерінде пікір жазды.
Қойшыбек Мүбарак facebook парақшасындағы осы жазбасынан кейін, билетін тапсырып одақтан шығып кетті. Бірқатар жазушылар пікір білдіргенімен артынша жазбаларын өшіріп тастады.
Қойшыбек Мүбарактан одақтан неліктен шығып кеткенін сұрағанымызда, одақ төрағасының оның азамат ретінде жеке позициясына қол сұғуына мүмкіндік бермеу үшін деп жауап берді. Сондай-ақ, ол Жазушылар одағының төрағасын бұрыннан сыйлайтынын, оның Жаңаөзен оқиғасы жайлы ашық пікірін айтқаны үшін сырттай құрметтейтінін айтты.
Жазушы Қойшыбек Мүбарактан одақтан не себепті кетіп қалғанын сұрадық. Ол өзін оппозиционер емес, азаматтық қоғамның мүшесі деп атады. Сондай-ақ, оппозиционер болу болмауды өзі шешуі керек екенін айтты.
Жазушы Қойшыбек Мүбарак Әміржан Қосановтың 2019 жылы оппозиционермін деп сайлауға қатысқан кезде оны қолдағанын айтты.
Біз одақтың төрағасынан осы даулы мәселеге қатысты пікірін сұрадық. Мереке Құлкенов қазір мемлекетпен стратегиялық әріптес болып жұмыс істеп жатқанын айтты.
Төрағадан кеңесшісі Әміржан Қосанов жайлы сұрағанымызда, «оппозициялық көзқарасы қазіргі кезде мүлде өзгерген сияқты» деп жауап берді.
Ал «билетін тапсырып, одақтан шығып кеткен жазушының әрекетін қалай қабылдадыңыз?», — деген сұрағымызға, байсалды түрде қабылдағанын айтып жауап берді.
Orda.kz Әміржан Қосановқа көзқарасын сұрап хабарласты. 17 тамыз қоңырау шалғанымызда жауапты жазып жіберетінін айтты. Артынша қоңырау көтермеген соң, жауабын ала алмадық. Ал кейбір одақтың жазушылары пікір білдіруден бас тартты.",2024-08-21T18:00:28+05:00,2024-08-21T18:00:28+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/klzh-po-zaprosu-2.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-21_16-51-44.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-21_17-03-58.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/klzh-po-zaprosu-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/klzh-po-zaprosu-2.webp,
c7beb40a4c78189494d84692046b35bc,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Orda.kz редакциясы «орыстар» тізімінің жариялануына қатысты тергеу жүргізуді талап етеді,"Біздің көзқарасымызды білдіретін осы редакциялық бағанда көңіл кірін кетірмесе де, кірбіңін білдіретін ішкі толқу бар. Бірақ біздің ойымызша, бұл орынды. Orda.kz өз ұстанымы мен түбейгейлі көзқарасынан ешқашан тайқыған емес. Оған ешкім әсер ете де алмайды.",comments,https://kaz.orda.kz/ordakz-redakcijasy-orystar-tiziminin-zharijalanuyna-katysty-tergeu-zhyrgizudi-talap-etedi-135303/,"Біздің көзқарасымызды білдіретін осы редакциялық бағанда көңіл кірін кетірмесе де, кірбіңін білдіретін ішкі толқу бар. Бірақ біздің ойымызша, бұл орынды. Orda.kz өз ұстанымы мен түбейгейлі көзқарасынан ешқашан тайқыған емес. Оған ешкім әсер ете де алмайды.
«Жаптым жала – жақтым күйе» деп Орда ашылғалы бері қызмет істеп келе жатқан қазақ журналистерінің еңбегін еш етуге ешкімнің де морольдық құқығы жоқ!
Әлеуметтік желіде Orda.kz редакциясы журналистерінің «тізімі» жарияланды. Ол тізім журналистердің кәсіби біліктілігі мен талантын немесе керісінше, дарынсыздығын қозғаса мейлі дер едік. Олардың салмақты зерттеу мақалаларын талдап,  тергеу ісінің түбіне жеткенше қаза жазатын қаламының қарымын сөз қылса не  керісінше күрделі тақырыпқа тым жеңіл қарап, оймақтай ой айта білмепті деп сөксе  - көкейге қонар еді. Өкініштісі сол бұл тізім тек ұлтаралық араздық тудыру үшін жасалғандай, журналистердің тек ұлтын майшаммен қарап, тізіп шыққан ...
Иә, тізімде көрсетілген тілшілердің барлығы қазақ емес. Олардың аттары мен тектері ақ қағазға қара сиямен жазғандай анық тізіліп жазылған. Алдымен әйелдер, кейін ер азаматтарға санақ жүргізгенімен, санадан өткізбеген. Тіпті қазақ редакциясы бар ма, олар не жазып жатыр екен деп көз жүгіртіп өтуге болатын еді. Өкініштісі сол сайттың мемлекеттік тілдегі бетін ашып, қазақ тіліндегі мақаланы оқымаса да, жаңалықтарды шолып шықса болар еді. Оны да істемеген, соған қарағанда қазақтың «намысын жыртпақшы» болған адам, қазақша бетті де қарамаған. Мақсатты түрде ұлты орыс тілшілерді тіміскілеген.
Бұны әдейі істелген қысастық демеске амал жоқ. Мемлекеттік тілдегі бетті ашса талай қазақтың аты алдынан атып шығар еді. Әлде оның айтпағы орыс тілді тілшілер ішінде ұлты қазақ адам жоқ деген шығар дейін десең де қисынға келмейді. Осылай «тисе – терекке, тимесе – бұтаққа» деп сілтей беруге бола ма екен?
Бұндай тізімнің адамзат тарихында не үшін жасалғанын жақсы білесіздер... Ашаршылық жылдары осындай тізімнің арқасында жарты қазақ атылып, жақсыларымыз жапанда қалмап па еді?! Бұра тартып, бөлінгеннен кімнің төбесі көкке жетіп еді? Талай тағдырды шайқап, миллиондаған адамдарды қырғынға ұшыратқан екінші дүниежүзілік соғыс осындай тізімнен басталған.
Сонымен не істеу керек? Жұмысқа тыйым салу қажет пе? Төлқұжатқа арнайы баған ашып, әрқайсының тегі мен руын, жеті атасын тізіп жазу керек пе? Мүмкін әркімге әрқалай киім кигізіп, ерекше белгілермен таңбалау керек шығар?
Жоқ, біз бұған жол бере алмаймыз. Дәл осы жағдайда әрекетсіз қалу – қылмыспен тең.  Түтін иісі шыққан жердің ертең бықситыны, одан арғы күні от тұтанып жалындап жанатыны белгілі. Сондықтан ертең жалынға оранбас үшін бүгінгі қоламтаны басу керек.
Орыс тілді «Орда» журналистерінің тізімі – моральдық тұрғыдан  дұрыс  еместігін былай қойғанда, нақтылық жағынан да қате. Қасақана тек орыстардың аты-жөнін тізіп жазған.
Ал көзі қарақты Орданы оқып отыратын Жолымбет Мәкіш сияқты сауатты журналистер әлеуметтік желідегі парақшасында ұлты қазақ журналистердің де, қазақ редакциясының да бар екенін ашық жазды.
Тізім түзгіштердің ойы сонда ұлтаралық негізде тізеге салып, арандату ма, әлде талай сынға төтеп беріп, айрандай ұйып отырған ұжымды екіге бөліп, бір-біріне қарсы қою ма? Неге тізімде тек орыс ұлтының өкілдері ғана бар? Орда ашылғалы еңбек етіп келе жатқан, жарыса жазып, талай даулы істің басында жүрген, талай шулы оқиғаларды зерттеген қазақ журналистері адам емес пе, сонда?! Ұлттың намысын жыртқыш болса, алдымен  мемлекеттік тілдегі сайтты ашпай ма? Әлде бұл ұлты қазақ журналистердің еңбегін еш етіп, сендер көзге көрінбейсіңдер дегендік пе? Олай болса, арандатушылық пен ұлт араздық отын осы тізім арқылы тізім түзгіштер өздері бастап отырған жоқ па?!
Неге қазақ редакциясының еңбегін  олар әдейі іске алғысыз етіп тастап  отыр? Әрине, біз бұны қасақана арандату, араға от салып, айдақтау деп білеміз!
Тіпті, редакцияда көптен бері жұмыс істемейтіндердің аты-жөнін тізімге кіргізіп қойғанына қарағанда айтаққа еріп сайтты ашып та қарамаған, бір қарап шықса да болар еді.  Арандатуға жол бермес үшін материалдардың қай күні жазылғанына қарай салса, бұрын істеп кеткен адамдар екенін, тіпті соңғы кезде ол авторлардың жазбалары жоқ екенін көрер еді, жоқ оны да тексеруге тырыспаған.
Ильдар Адильченов бастаған тұтас бір редакция бар, онда жұмыс істеп жатқан қазақ тілді «Орда» тілішілерін әдейі көзге ілмей, кісі орнына оқынбау – біздің де намысымызды қоздырып отыр. Іште бөлінбеген ұжымды сыртта отырып алып бөліп-жарып, төрелік айтқандар енді өздері заңның төрелігі алдында жауап берсін.
Осының бәрі қылмыс деп есептейміз. Біз осы орайда қылмыстық тергеуді талап етеміз! Тізімнің авторы, тек орындаушы екеніне сенімдіміз. Біз негізгі тапсырыс берушіні тауып, жазалауды талап етеміз! Осы тұрғыдағы өз көзқарасымызды білдіріп, қазірдің өзінде ішкі істер министрлігіне шағым түсірдік.
«Орда» журналистерінің тізімі әлеуметтік желіде жік тудырып, біле бермейтін оқырмандардың талқылауына емес, талауына тастау үшін әдейі жасалған. Біздің журналистерімізбен таныс болмаса да, ақпарат көзін зерделеп талдамай-ақ, мемлекеттік тілдегі сайтты бір қараған адам бұндай жаңсақ пікірді жалаулатуға ұялар еді...
Иә, Ордадағы адамдар да, олардың ұлты да әртүрлі. Біз осы ұқсамайтындығымызбен жақынбыз, бірлігіміз де, күшіміз де осында!
Тергеу нәтижесі қандай болатынына қарамастан, біз қазірдің өзінде қарсыластарымызға «Бізді осылай арандатамыз деп ойламаңдар, дегендерің болмайды!» демекпіз, ал сенімді оқырмандарымызға «Бізді оқыңыз» дейміз.
Құрметпен,
«Орда» редакциясы",2025-10-04T21:48:20+05:00,2025-10-04T21:48:20+05:00,kk,Редакция,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1759596767_spisok_ne_kazahov_v_redakcii_kollazh_kopija.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1759596767_spisok_ne_kazahov_v_redakcii_kollazh_kopija.webp,
ed1150e5d5f4e2786f1250a9e7fbc2a8,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Өшпес полк» жайлы жалған ақпараттар: Журналистеріміз бен шенеуніктерге кім қастық жасап жүр?,"«Өшпес полк» акциясы осы жылы Семей қаласында өтеді. Ал Қазақстанның басқа өңірлері бұл туралы әлі де жақ ашпады. Алайда бұл акция туралы шыққан жалған ақпарат үшін қазір дау болып жатыр. Шенеуніктер ғана емес, журналистердің, соның ішінде Orda.kz бас редакторы Гүлнәр Бажкенованың да басы дауға қалды.",comments,https://kaz.orda.kz/oshpes-polk-zhajly-zhalgan-akparattar-zhurnalisterimiz-ben-sheneunikterge-kim-kastyk-zhasap-zhyr-132408/,"«Өшпес полк» акциясы осы жылы Семей қаласында өтеді. Ал Қазақстанның басқа өңірлері бұл туралы әлі де жақ ашпады. Алайда бұл акция туралы шыққан жалған ақпарат үшін қазір дау болып жатыр. Шенеуніктер ғана емес, журналистердің, соның ішінде Orda.kz бас редакторы Гүлнәр Бажкенованың да басы дауға қалды.
18 сәуір күні қалалардағы «Өшпес полк» акциясының болатыны туралы жазған едік. Фейк ақпараттар сол кезде-ақ өріп жүрген еді. Жалған ақпараттың алғашқы құрбаны — СҚО (Солтүстік Қазақстан облысы) әкімі Ғауез Нұрмұхамбетов болды. Оның шеруге шығуға шақырғаны туралы бейнежазбасы әлеуметтік желіде пайда болды. Бірнеше күн өткен соң, Қостанай облысының әкімі Құмар Ақсақаловтың да дәл осындай бейнежазбасы тарады.
Осыдан кейін «Өшпес полк» туралы жалған ақпараттар құмырсқадай құжынап кетті. Әлеуметтік желіде фейк ақпараттар әкімнің қатысумен ғана шектеліп қалмай, тіпті Қазақстан премьер-министрі Олжас Бектеновтің де шақырғаны туралы жалған бейне тарай бастаған. Соңғы күндері жалған ақпараттар атақты журналистерге де кесірін тигізді.
Мәселен, журналист Әсем Жәпішева өзінің телеграм-арнасына өз бейнесін пайдалана отырып жасалған фейк бейнежазбаны жариялады.
Orda.kz сайтының бас редакторы Гүлнәр Бажкенованы, Shyndyq.kz порталының редакторы Ғазиза Райымбекті және журналист Вадим Борейко мен Динара Сәтжан басқаша шабуылға тап болды. Мессенджерлерде 9 мамыр күні «Өшпес полк» акциясына қатысу туралы шақырту хабарламалар тараған. Ал ұйымдастырушы ретінде сол хабарламалардың астына жоғарыда аталған журналистердің нөмірін қалдырған.
Сондай-ақ, Ғазиза Райымбек осы акцияға қатысады деп жазылған. Қатысудың ақылы болған себебін ұйымдастырушылар төлеу үшін емес, келген адамдарға сыйлық беретіндерін мәлімдеді.
Дипфейк таратушылар тағы бір айла-шарғы қолдана бастады. Осы жолы хабарлама жіберуден басқа, журналистердің порталында жарияланғандай етіп, жалған ақпарат жазды.
Қысқасы, бұл шабуылды кім ұйымдастырғаны туралы ешкім білмейді. Бұл туралы пікірлер де әртүрлі. Мәселен Әсем Жәпішева өзінің телеграм-арнасында бұл шабуылды Ресей жасап отырғаны туралы жазды.
Келесі кезекте біз екінші тарап Анастасия Ахметовадан пікір алдық. Өзінің ресейшіл ұстанымымен танымал блогер осыдан бірнеше күн бұрын өзінің инстаграм парақшасында Қазақстан билігінен «Өшпес полкты» қолдауын сұраған бейне жариялаған болатын.
A post shared by Орда с Ахметовой (@orda_asia)
Ахметова жалған ақпаратты былай түсіндірді:
Анастасия Ахметова «Жалған ақпараттардың таралуын өзіне жасалған шабуыл деп санай ма?» деген сұраққа олай ойламайтынын айтты. Оның пікірінше, бұл Қазақстандағы «Өшпес полкты» өткізуді жақтайтындарға жасалған шабуыл. Ал Ғазиза Райымбек болса, бұл іске ешкімді кінәламайды. Бірақ акция Қазақстанның ішінде ұйымдастырылуы екіталай деп есептейтінін жеткізді.
Сонымен қатар, оның пікірінше, медиа жайлы саралап отыратын, көзі ашық адамдар мұндай жалған ақпараттарға сенбейді.
Егер «ажалсыз полк» туралы ақпараттар нақты жазылса, жалған ақпараттар аз болатын еді. Біз Алматы қаласының әкімдігі бір апта ішінде акцияға қатысты жауап беретінін жазған болатынбыз. Ал әкімдік бізге бүгін ғана жауап берді. Әкімдіктің баспасөз қызметінде олар әлі күнге дейін акция туралы ештеңе білмейтінін айтты. Ол өзі болатын дүние ме? Болатын болса, қалай өтеді? Бұл әзірге беймәлім.
Автор: Игорь Улитин",2025-04-30T10:30:59+05:00,2025-04-30T10:30:59+05:00,kk,Ислам Әден,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/1745935011_fejki_bessmertnogo_polka_kollazh_kopija.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1745932730_izobrazhenie-whatsapp-2025-04-29-v-11_45_36_160189da.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/1745935011_fejki_bessmertnogo_polka_kollazh_kopija.webp;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1745931367_1745919788_izobrazhenie-whatsapp-2025-04-29-v-11_00_46_537c59b7.jpg;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1745931367_1745919788_photo_2025-04-28_20-41-49.jpg;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1745931367_1745919788_photo_2025-04-29_11-58-15.jpg;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1745931376_1745919788_useap8.jpg,
9ec366f00020202f42ecb1856bd12824,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Оскар алған анимациялар: Бейбітшілік жаршысы Миядзакидің соңғы туындысы,"Анимация ұзақ уақыт бойы өз деңгейінде бағаланбады. Тек режиссерлер әлемдегі ең беделді кино жүлдесі – «Оскарды» жеңіп алып, оның да бір өнер екенін көрсеткеннен кейін ғана ел мойындады.",comments,https://kaz.orda.kz/oskar-algan-animacijalar-bejbitshilik-zharshysy-mijadzakidin-songy-tuyndysy-127398/,"Анимация ұзақ уақыт бойы өз деңгейінде бағаланбады. Тек режиссерлер әлемдегі ең беделді кино жүлдесі – «Оскарды» жеңіп алып, оның да бір өнер екенін көрсеткеннен кейін ғана ел мойындай бастады. Әрине, анимацияның осындай дәрежеге жетуі – жаңа технологиялардың жетістігі мен режиссерлердің еңбегінің арқасы.
Orda.kz тілшісі осы саланың данышпаны, ұлы дарын иесі, табиғаттың кез келген құбылысына қызығып, зерттеуге талпынған таңғажайып жан, мәңгі бейбітшіліктің жаршысы, анимацияларымен әлемді мойындатқан, тұңғыш рет аниме жанрында «Оскарды» жеңіп алған тұлға – Хаяо Миядзакидің шығармалары жайлы баяндағалы отыр.
2024 жылы оның «Бозбала мен ақ құтан» (Бала мен құс) атты шығармасы «Оскарды» жеңіп алды. Оның шығармаларының бәрі соғысқа, қатыгездікке қарсы. Тіпті 2003 жылы «Елес ерткендер» атты толықметражды анимациясы «Оскарды» жеңіп алғанда, жүлдені алуға АҚШ-қа бармады. Бұл жайлы сұрағанда «Иракқа бомба тастаған елге барғым келмеді» деп қысқа қайырды.
Миядзаки 1941 жылы Токиода Тынық мұхиты соғысы кезінде дүниеге келді. Әкесі Катсуджи Миядзаки соғыс кезінде A6M Zero ұшақтары бөлшектерін шығаратын Miyazaki Airplane зауытының директоры болған. Алайда әуе шабуылдары жиі болғандықтан оның ата-анасы үнемі көшіп-қонып жүрді. Бұл естеліктердің бәрі оның шығармаларында көрініс тапты десек болады. Оның ұшақтарға деген махаббаты бірнеше анимациясында айқын көрінеді. Ал соғысқа деген жек көрініш оның жүрегіне сол қиын балалық шағынан бастап ұялаған шығар.
Тіпті ол 2014 жылы «әлемдік анимацияға қосқан зор үлесі үшін» атты құрметті Оскар марапатын алу рәсімінде де соғыс жайлы айта кетеді.
Дәл осылай басталған сөзін аудармашы аударғанда аудитория күледі. Олар мұны шамасы әзіл деп қабылдады.
Оның соғысқа деген жек көрініш пен бейбітшілікті дәріптейтін «Көшпелі қамал» атты толықметражды анимациясында бұл ой ашық айтылды. Онда соғысқа қатысқан сарбаздар «құбыжыққа» айналады да, қайтадан адами қалпына келе алмай қалады. Яғни, адам өлтірген сәттен бастап сарбаздың ішіндегі адам өледі де, тек «құбыжық» қалады.
Аниме жанрында тұңғыш «Оскар» жеңіп алған «Елес ерткендер» толықметражды анимациясы голливуд стандарттарынан мүлде өзгеше болды. Сол ерекшелігімен американдық анимацияның дәстүрлі нормаларынан ерек «Оскар» алған алғашқы жапон фильмі ретінде тарихта қалды.
Миядзакидің «Оскар» сыйлығын жеңіп алған екінші туындысы — «Бозбала мен  құтан» (Бала мен құс). Оның осы соңғы шығармасы ешқандай жарнамасыз-ақ жүздеген миллион доллар жинады. Мәселе осынша қаражат жинағанында да емес. Ешбір жарнамасыз таралып, танылып кеткені, көпттің іздеп жүріп көргені — бүкіл әлем бойынша көрермендердің ерекше ықыласы көрсетті.
Әрине, бұл шығармада да бейбітшілік жаршысы Миядзаки соғысты сынады. Өзге әлемге аяқ басу, таңғажайып кейіпкерлер, түс пен өңнің арасында жүргендей көрерменді жалықтырып алмайтын ауыспалы сюжеттер... Осының бәрін «Бозбала мен құтан» анимациясынан көруге болады. Бір қызығы Миядзаки алдын ала сценарий жазбайды. Оқиғасының соңы немен бітетінін өзі де білмейді. Сондықтан болар оның шығармалары жұмбақтығымен тартады.
Махико есімді ұл бала екінші дүниежүзілік соғыста анасынан айырылып қалады. Әкесінің басқа әйелге (Махиконың апайына) көңілі кетіп, тағы шаңырақ көтереді. Бала өзін әуелде анасының өліміне кінәлаумен болады. Алайда таңғажайып құтанды жолықтырады. Құс оған анасының тірі екенін айтады. Осылай кейіпкер арғы өмірге сапар шегеді. Режиссердің туындыларының бәрі дерлік балаларға арналған. Осы соңғы шығармасы да немерелеріне «өсиет» ретінде жолданған секілді. Бір жағы бұл туындыда Миядзаки өзінің жан дүниесін жайып салады. Бас кейіпкердің толғанысы, ішкі сезімі, бұлқынысы, күресі дәл режиссердің өмір жолымен үндеседі. Сюрреалистік әлемге сүңгуге композитор Дзё Хисаисидің музыкасы да ерекше ықпал еткен. Туындыны тамашалағаннан кейін таңғажайып әсерде қаласыз. Себебі бұл көркем эстетика тілімен, метафорамен және терең толғаспен шыққан туынды.
Кейбір сыншылар оны өз шығармаларын көшірді деген пікірлер айтты. Расында кейіпкерлер мен кадрларда бұрынғы шығармаларға ұқсас жерлері бар. Алайда данышпан режиссер өзінің деңгейін бұған дейін дәлелдеп қойған. Бұл шығарма сол шығармаларлың «жиынтығы» деуге келетін шығар.
Осы туынды «Оскар» сыйлығын жеңіп алды. Алайда бұл рәсімге де Миядзаки бармады. Ghibli студиясының бас продюссері  фильмнің продюссері Киёфуми Накадзимадан сәлем жолдады. Онда ол «Оскар» сыйлығын алу үлкен мәртебе екенін айтып, алғысын білдірді. Накадзима олардың қартайғанын айтып, сондықтан келе алмағанын жеткізді.
Еске сала кетсек, биыл Миядзаки 82 жасқа, ал Судзуки 75 жасқа келді. БАҚ «Бозбала мен  құтан» оның соңғы туындысы деп шулаған еді. Алайда Хаяо Миядзакидің ұлы Горо Миядзаки әкесінің тағы бір тағы бір туынды жасағалы жатқанын мәлімдеді. Режиссер тағы бір ғажайып шығармасымен елді қуантады деп үміттенеміз.",2024-10-03T16:36:31+05:00,2024-10-03T16:36:31+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/20090728_bap_g203_030-1.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/6475b83587b23_1040x720_jpg.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/image-58e3f4d5225d432b1abb7f4b06f5178a.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/20090728_bap_g203_030-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/20090728_bap_g203_030-1.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/snimok-jekrana-2024-10-03-125655.png,https://www.youtube.com/embed/9ZIG14mxB9w?feature=oembed;https://www.youtube.com/embed/Db5EBCY3Oec?feature=oembed
3b915cd626cc39ef95e9e6425e41277d,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Өскемен тұрғыны Үкіметтің уақыт өзгерту туралы қаулысын заңсыз деп тануды соттан талап етті,"Өскемен тұрғыны заңгер Серікжан Ахметжанов Астана қаласының азаматтық сотына өтініш беріп, үкіметтің уақыт ауыстыру туралы қаулысын заңсыз деп тануды талап етті, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/oskemen-turgyny-ykimettin-uakyt-ozgertu-turaly-kaulysyn-zansyz-dep-tanudy-sottan-talap-etti-128602/,"Өскемен тұрғыны заңгер Серікжан Ахметжанов Астана қаласының азаматтық сотына өтініш беріп, үкіметтің уақыт ауыстыру туралы қаулысын заңсыз деп тануды талап етті, деп хабарлайды Orda.kz. time.kz сайтына сілтеме жасап .
Оның айтуынша, бұл шешім азаматтарға, әсіресе балаларға айтарлықтай қолайсыздық туғызып отыр. Балалар мектептен үйге кеш, тіпті түн қараңғысында қайтуға мәжбүр.
Заңгер қаулының құқықтық негізсіз қабылданғанын және заңға сілтеме жасалмағанын айтады, бұл Қазақстан заңнамасын бұзуға жатады. Сонымен қатар, ол бұл құжат қабылданғанда халық пікірі ескерілмегенін алға тартты. Мәселен, уақытты қайтаруды қолдайтын петиция 50 мыңнан астам қол жинаған.
Бұл іс қоғамда үлкен пікірталас туғызды. Өскемен тұрғындары қолданыстағы уақыт жүйесіне қатысты наразылықтарын білдіріп жатыр. Сот процеске Сауда және интеграция министрлігі мен оның құрамындағы Техникалық реттеу және метрология комитетін тартты. Дегенмен, сот отырысының күні әлі белгіленген жоқ.",2024-11-21T11:08:00+05:00,2024-11-21T11:08:00+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/chasovye-pojasa2.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/chasovye-pojasa2.webp,
39d48ea71aaa6219eede97948b18510d,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Отандық БАҚ мәселесі: Жасанды зерде жарнамасыз қалдырып, жарға итеріп жатыр",Алматыда медиаортаның қазіргі жағдайын талқылау үшін ондаған БАҚ өкілдері жиналған «Media Құрылтай» атты 17-конференция өтіп жатыр. Алғашқы талқыланған тақырып — қазіргі трендтер мен сын-қатерлер. Ең алдымен сөз медианарыққа жасанды интеллекттің әсері туралы болды. Неліктен медиамамандар оған сақтықпен қарайды және заңнамада нені өзгертуді ұсынып отырғанын Orda.kz баяндайды.,comments,https://kaz.orda.kz/otandyk-bak-maselesi-zhasandy-zerde-zharnamasyz-kaldyryp-zharga-iterip-zhatyr-136344/,"Алматыда медиаортаның қазіргі жағдайын талқылау үшін ондаған БАҚ өкілдері жиналған «Media Құрылтайдың»  17-конференциясы өтті. Алғашқы талқыланған тақырып — қазіргі трендтер мен сын-қатерлер. Ең алдымен сөз медианарыққа жасанды интеллектің әсері туралы болды. Неліктен медиамамандар оған сақтықпен қарайды және заңнамада нені өзгертуді ұсынып отырғанын Orda.kz баяндайды.
«Media Құрылтайда» айтылғандай, сіз дәл қазір оқып отырған әдеттегі электронды БАҚ 2025 жылы дағдарысқа түспесе де, кемінде құлдыраудың алғашқы кезеңін бастан кеше бастады. Бұл үрдіс тек Қазақстанда ғана емес, бүкіл әлемде байқалып отыр. Nur.kz бас редакторы Қуат Бахритдинов АҚШ-ты мысалға келтірді:
Спикерлер себептердің бірі ретінде жасанды зерденің қарқынды енгізіліп жатқанын атады. Бахритдинов ЖИ қолданушылардың назарын тартып жатқан бірнеше схеманы түсіндірді. Солардың бірі — қаралымның азаюы. Яғни біз іздеу жүйесіне сұрау салғанда, алдымызға бірнеше алдын ала қаралым (превью) шығады; көбіне адам қажетті ақпаратты сол тақырыптан немесе алғашқы жолдардан-ақ табады. Бұл — нөлдік кликтердің өзі.
Қуат Бахритдиновтың айтуынша, соңғы бір жарым жылда электронды БАҚ-тың жалпы қаралымының қатты төмендеп кеткені. Қаралым үлесі 59 %-дан 69 %-ға дейін өсіп, 10 %-ға артқан.
Қазір бұған тағы бір түрі қосылды: енді тіпті осындай формадағы ақпараттық сайттар да оқырманға жетпеуі мүмкін. Өйткені пайдаланушы сұрақтарына тікелей жасанды интеллект жауап береді. Ал оған негіз болып отырған — адамдар дайындаған ақпарат. Арнайы ЖИ-боттар бар: олар қажетті ақпаратты тауып, жүктеп алады. Нәтижесінде журналист ақпаратты іздеп, өңдеп, жариялайды, бірақ ол тірі оқырманға жетпейді — оны делдал ретінде ЖИ-платформа жеткізеді. Ал ешкім оны делдал болуға шақырған жоқ.
Моральдық мәселенің қасында қаржылық мәселе де тұр. Бахритдинов пен Exclusive.kz порталының бас редакторы Қарлығаш Есенова атап өткендей, жарнама барған сайын, біріншіден, ЖИ-платформаларда, екіншіден, ірі әлеуметтік желілерде көбірек орналастырылып жатыр. Орталық Азия жарнама қауымдастығының өкілі Дмитрий Григорьев те жарнама берушілердің әлеуметтік желілерге басымдық беріп жатқанын растады. Ал ЖИ-платформалар да, әлеуметтік желілер де — шетелдік компаниялар. Демек, қазақстандық жарнама берушілердің қаражатынан табыс таба отырып, олар салықты Қазақстанда емес, өз елдерінде төлейді.
Бұл жағдайды дұрыстамаса да, кемінде жұмсарту үшін медиасала өкілдері бірнеше ұсыныс айтты.
БАҚ жетекшілері тағы екі шара ұсынды. Олар — отандық БАҚ-та жарнама орналастыруға салықтық жеңілдіктер беру және керісінше, шетелдік платформаларда жариялағанда қосымша шығынға ұшырататын тетік енгізу.
«Ұлыбритания мен Франция тәжірибесі бойынша мемлекет бизнеске: «Егер сіз шетелдік платформаларға ақша жұмсасаңыз, сонша қаражатты отандық БАҚ-қа да бағыттауыңыз керек» деген талап қояды. Ал егер сіз қазақстандық медиаға 100 теңге жұмсаған болсаңыз, онда сіз есепке 150 теңге ала аласыз. Бұл жарнама берушілерді қазақстандық БАҚ-қа жарнама орналастыруға ынталандырады. Бұл ретте салық түсімдері азаймайды, себебі шетелдік платформалардан ақша Қазақстанға қайтарылады»,- деп түсіндірді Бахритдинов.
Конференцияға қатысқан мәдениет вице-министрі Қанат Ысқақов айтылған ұсыныстарды мәжіліске енгізуді жоспарлап отырғанын айтып, оларды заңнамада бекіту мүмкіндігін «орта мерзімде қаралады» ретінде бағалады.
Жарнама арқылы БАҚ-ты қолдаудың тағы бір шарасын Қарлығаш Есенова ұсынды. Бұл темекі және әлсіз алкоголь жарнамасын бақылауға алынатын ырықтандыру.
Бұған Қанат Ысқақов «май жемесек те - аш қалмаймыз» деген сөзбен жауап қайтарды.
Спикерлердің бағалауынша, қазір қанты бар сусындар мен энергетикаға жарнаманың 30 пайызы тиесілі. Ысқақовтың айтуынша, темекі мен әлсіз алкогольді жарнамалау тақырыбын да талқылау керек екен. Бірақ бұл жағдайда ол тіпті оның жақын арада қарала қоятыны туралы айтқан жоқ.",2025-11-30T16:04:00+05:00,2025-11-30T16:04:00+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/zhasandy-intellekt-696x464.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1764499049_img_3490.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/zhasandy-intellekt-696x464.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/zhasandy-intellekt-696x464.webp,
9693f0adc99e7ffd0abfb02e18c3532b,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Пара алған»: Қытайда бұрынғы мемлекеттік компания басшысы өлім жазасына кесілді,"Қытайда бұрынғы мемлекеттік компания басшысы пара алғаны үшін өлім жазасына кесілді, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/para-algan-kytajda-buryngy-memlekettik-kompanija-basshysy-olim-zhazasyna-kesildi-136478/,"Қытайда бұрынғы мемлекеттік компания басшысы пара алғаны үшін өлім жазасына кесілді, деп хабарлайды Orda.kz.
Тергеу барысында анықталғандай, 2014–2018 жылдар аралығында ол түрлі жобаларға және корпоративтік қаржыландыруға «көмектесіп» 156 миллион доллар көлемінде пара алған.
2024 жылғы 28 мамырда сот оны өлім жазасына кесті. 2025 жылғы ақпанда берілген апелляция қанағаттандырылмады.
Қылмыстық істің материалдары Қытай Жоғарғы халық сотына жолданып, онда өлім жазасы түпкілікті бекітілді. Өйткені пара көлемі аса ірі, ал оның салдары ерекше ауыр деп бағаланды.
Айта кетейік, Түркістан облысында тойханада бұрынғы келінін соққыға жыққан ер адамға қатысты сот үкімі шықты.",2025-12-09T13:00:03+05:00,2025-12-09T13:00:03+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/f54ce6f9-0c09-4c83-90b1-d81ba34aed11.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/f54ce6f9-0c09-4c83-90b1-d81ba34aed11.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/f54ce6f9-0c09-4c83-90b1-d81ba34aed11.webp,
689ea25f6502c43328344ccc7c190bf1,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Паралимпиадашылар: Маңдайдың тері еңбектің өтіліне татымайды,"Парижде өткен Паралимпида ойындарында Қазақстан қанжығасын майлап, спротшыларымыз 9 медаль алып келді. Дегенімен, паралимпида спротшылары Orda.kz тілшісіне бірқатар мәселеленің бар.",comments,https://kaz.orda.kz/paralimpiadashylar-mandajdyn-teri-enbektin-otiline-tatymajdy-128392/,"Парижде өткен Паралимпиада ойындарында Қазақстан спортшылары жүлдеге қол жеткізіп, 9 медаль алып келді. Дегенмен Паралимпиада спортшылары Orda.kz тілшісіне бірқатар мәселелерді қозғады.
Атап айтқанда, еңбек сіңірген спорт шебері зейнетке шығу үшін тек бір спорт түрімен айналысып, 20 жыл еңбек өтілі қажет. Сонымен қатар, берілген пәтерді спортшының өз атына рәсімдеу үшін 10 жыл күтуі керек.
Парадзюдошы, паралимпиаданың қола жүлдегері Даяна Федосова спортшыларды Париж паралимпиадасынан кейін аймақтардағы марапаттау және ай сайынғы жалақыда айтарлықтай айырмашылық бар екенін айтты.
Федосованың айтуынша, Қарағанды облысынан жеңіл атлетикадан қола жүлдегер Дастан Мұқашбеков екеуіне әрқайсысына 7 миллион теңгеден сыйақы берілген. Алайда бұл сома спортшыларды аса қатты шабыттандырмаған. Олар өздерінің наразылығын білдіргенде «Алғыс айтыңыздар, біз сіздерге 1,5 миллион теңге ғана бермекші едік»,– деп қысқа қайырыпты. Бұл жағдайды Қарағандыда су тасқыны болғандықтан барлық бюджет сол жаққа жұмсалды деп түсіндірген.
Сонымен қатар, спортшыларымызды мемлекеттен берілген пәтердің тек 10 жылдан соң ғана өз аттарына ресми түрде рәсімдей алатыны қынжылтады. Федосованың айтуынша 10 жылдың ішінде кез-келген жағдай болуы мүмкін, ал мүмкіндігі шектеулі спортшы үшін басында нақты баспана болғаны маңызды.
Біз дәл осы сұрақтарды ұлттық Паралимпиада комитетінің президенті Қайрат Боранбаевқа қойдық. Оның айтуынша спортшыларды қалай марапаттау әр аймақтың өзі шешеді екен.
Ал пәтердің тек 10 жылдан соң ғана спортшының меншігіне өтетініне қатысты ол заң талабы, себебі барлық спортшылар антидопингтік бақылауда болатынымен түсіндірді.
Паралимпиадашылармен сұхбаттасу барысында тағы бір мәселе спортшыларымызды алаңдататын анықтадық. Бұл туралы 2016 жылы Риодағы паралимпиада чемпионы, ал Парижде өткен додада қашықтықты 43,75 секундта жүзіп өтіп, 7-орынға ие болған Зулфия Ғабидуллина баяндады.
Нұрдәулет Жұмағали Токиода қола медаль алса, Париждегі Паралимпиада ойындарында 100 метрге брасс әдісімен жүзуден күміс медаль иеленді. Оның айтуынша, кез-келген медаль иеленген спортшы келесі Олимпиада ойындарына дейін келісім шарт бойынша жалақы алады. Мұндай сәтте сенің 4 жылың тағы есептелмейді.
Дәл осы заң жаттықтырушыларға қатысты екен. Олимпиада чемпионын дайындаған жаттықтырушы келісімшарт бойынша 4 жыл бойы жалақы алады. Олимпиада жүлдегерін дайындау оңай емес екенін бәріміз білеміз. Кейбір жаттықтырушылар чемпионды 50-60 жастарында дайындап шығарып жатады.
Сонда 20 жылдық жұмыс өтілін жинап, арнайы төлемге олар 80-90 жасында қол жеткізе ме деген заңды сұрақ туындайды. Ол жаста мемлекеттің берген арнайы зейнетақысының қаншалықты керегі бар деген тағы бір сұрақ көкейде тұр. Нәтижесінде, жаттықтырушы 20 жылдық өтілді 30-40 жыл ішінде жинауы мүмкін.
Әрине, жоғарыда айтылған мәселеге мемлекет назар аударуы қажет. Өйткені қозғалған мәселе шын мәнінде спортшыларды алаңдататын, олардың өмір сүру жағдайы мен спорттағы жетістіктеріне, қала берді отбасы мен денсаулықтарына тікелей әсер ететін негізгі фактор.",2024-11-13T16:00:30+05:00,2024-11-13T16:00:30+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/unknown-12.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/ord00840.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/ord00865.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/ord00872.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/unknown-12.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/unknown-12.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/unknown-10.jpg,https://www.youtube.com/embed/UoQSXdjE-5U?feature=oembed
34397e6539be80d3ab4b0360685a1ba2,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Паралимпиадашылар мәселесіне қатысты құзырлы министрлік өз жауабын жолдады,"Orda.kz өткен аптада «Паралимпиадашылар: Маңдайдың тері еңбектің өтіліне татымайды» тақырыбымен мақала жариялап, ол жұртшылық арасында жақсы талқыланды.",comments,https://kaz.orda.kz/paralimpiadashylar-maselesine-katysty-kuzyrly-ministrlik-oz-zhauabyn-zholdady-128641/,"Orda.kz өткен аптада «Паралимпиадашылар: Маңдайдың тері еңбектің өтіліне татымайды» тақырыбымен мақала жариялап, ол жұртшылық арасында жақсы талқыланды. Онда Парижде өткен Паралимпиада ойындарында Қазақстан спортшылары қомақты жүлдеге қол жеткізіп, 9 медаль алып келгеннен кейін тілшімізге бірқатар мәселенің бетін ашқан болатын.
Атап айтқанда, спортшылар еңбек сіңірген спорт шебері зейнетке шығу үшін тек бір спорт түрімен айналысып, 20 жыл еңбек өтілі қажет екенін мәлімдеді. Сонымен қатар, спортшыларымыз мемлекеттен берілген пәтердің тек 10 жылдан соң ғана өз аттарына ресми түрде рәсімдей алатыны қынжылтатынын сөз қылды.
Мақалада көтерілген мәселеге қатысты құзырлы министрлік редакциямызға жауабын жолдады.
Паралимпиада ойындары чемпиондары мен жүлдегерлеріне ақшалай ынталандыру төлеуге қатысты
Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрінің 2023 жылғы 27 маусымдағы № 156 бұйрығымен халықаралық спорт жарыстары, спорт түрлері (спорт түрлері бойынша ұлттық командалар), оның ішінде Паралимпиада ойындары чемпиондары мен жүлдегерлерін, Қазақстан Республикасы құрама командаларының жаттықтырушылары мен мүшелерін ақшалай көтермелеу мөлшері бекітілген.
Министрлік келтірген мәлімет бойынша, Қазақстанда біржолғы төлемдер басқа елдермен салыстырғанда айтарлықтай жоғары екен. Мысалы, бір реттік төлемдер:
- Өзбекстан 1 орын – 200 000 доллар, 2 орын – 100 000 доллар, 3 орын – 50 000 доллар;
- Ресей 1 орын – 45 517 доллар; 2 орын – $28 448; 3 орын – $19 345;
– Франция – 1 орын – 87 000 доллар, 2 орын – 43 000 доллар, 3 орын – 22 000 доллар.
Тұрғын үй беру мәселесіне қатысты
Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрінің 2020 жылғы 20 сәуірдегі № 97 бұйрығымен Олимпиада, Паралимпиада және Сурдлимпиада ойындары чемпиондары мен жүлдегерлеріне тұрғын үй беру және пайдалану қағидалары бекітілген.
Ережеге сәйкес, алтын медаль алған чемпионға үш бөлмелі пәтер; күміс медаль иегеріне екі бөлмелі пәтер; Олимпиада және Паралимпиада ойындарының қола жүлдегеріне бір бөлмелі пәтер беріледі.
Көрсетілетін қызмет алушымен шарт 10 жылға жасалады.
Бұл ретте қызметтік пәтер алушы допинг қолданған немесе қолдануға әрекет жасаған жағдайда спорттық нәтижені жою үшін «10 жылға» жасалған шарт бұзылады. Шарт бұзылған жағдайда қызмет берушіден шартты бұзу туралы хабарлама алған күннен бастап бір ай ішінде үйді қызмет берушіге қайтаруға тура келеді.
Бұл ретте, министрлік берген жауап бойынша – тұрғын үй берілген спортшы қайтыс (қаза) болған  жағдайда оны меншігіне өтеусіз алу құқығы оның мұрагерлеріне басқа тұрғын үй берілгеніне және допинг сынамасының нәтижесі мен 10 жыл мерзім өтуіне қарамастан өтеді екен.
Өмір бойғы қаржылық қолдауға қатысты
Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрінің 2020 жылғы 29 мамырдағы № 158 бұйрығымен «Спортшылар мен жаттықтырушыларға өмір бойы ай сайынғы материалдық көмек төлеу» мемлекеттік қызметін көрсету қағидалары бекітілді.
Ережеге сәйкес, Қазақстан Республикасының азаматтары және Қазақстан Республикасы аумағында дене шынықтыру және спорт саласында кемінде жиырма жыл жұмыс өтілі бар спортшылар мен жаттықтырушыларға материалдық қолдау төленеді.
Айта кету керек, қаржыландыру Қазақстан Республикасы заңнамасына сәйкес республикалық бюджеттен жүзеге асырылады. Ережеге өзгерістер мен толықтырулар енгізу үшін бірқатар мемлекеттік органдардың, мысалы, қаржы, ұлттық экономика, әділет және т.б. министрліктердің мақұлдауы қажет.",2024-11-23T09:02:38+05:00,2024-11-23T09:02:38+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/b61f0b05a72db4c35b90f9ec8ef7973c_original_115790.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/b61f0b05a72db4c35b90f9ec8ef7973c_original_115790.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/b61f0b05a72db4c35b90f9ec8ef7973c_original_115790.webp,
b412cff34142d985fdcf4cc37136be25,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Пәтер бағасы қатты қымбаттайды»: экономист жаңа Салық кодексіне қатысты пікір білдірді,"«Пәтер бағасы күрт өседі»: экономист жаңа Салық кодексіне қатысты қатаң пікір білдірді. Экономист Ғалым Хусаинов келтірген есептеулерге сәйкес, ҚҚС мөлшерлемесінің өсуі құрылыс саласының табыстылығын",comments,https://kaz.orda.kz/pater-bagasy-katty-kymbattajdy-jekonomist-zhana-salyk-kodeksine-katysty-pikir-bildirdi-136343/,"Экономист Ғалым Хусаинов келтірген есептеулерге сәйкес, ҚҚС мөлшерлемесінің өсуі құрылыс саласының табыстылығын айтарлықтай төмендетеді. Жеңілдіктердің алынып тасталуы және ҚҚС-тың 16 %-ға дейін өсуі Қазақстанда тұрғын үйдің күрт қымбаттауына әкелуі мүмкін. Orda.kz сарапшының пікірімен бөлісті.
Ғалым Хусаиновтың айтуынша, негізгі соққы тұрғын үй құрылысына тиеді. 2026 жылдан бастап 1 қаңтардан кейін құрылысы басталатын пәтерлерге ҚҚС салынады.
Бұл жағдай құрылыс компанияларының басым бөлігінің қаржылық моделін өзгертеді. Нарық негізінен сүйенетін шағын бизнес жеңілдіктерден айырылады, ал салық салдарынан шығындар артады. Мұның барлығы бір шаршы метрдің өзіндік құнының қымбаттауына әкелетіні сөзсіз.
Мысалы, қазіргі таңда шаршы метрі 500 мың теңге тұратын пәтердің 400 мың теңгесі — өзіндік құн, ал 100 мың теңге —  құрылыс салушының табысы. Жаңа жүйеде таза пайда 54 мың теңгеге дейін түседі, бұл — 32 %-ға аз. Құрылыс компаниялары үшін мұндай құлдырау — айтарлықтай үлкен соққы. Демек, пайданы өтеудің жалғыз жолы — бағаны өсіру, бірақ тұрғын үй бағасы сұраныс деңгейімен шектеледі.
Ірі қалаларда құрылысшылар әлі де пайда таба алады. Алайда шағын және орташа қалаларда көбісі рентабельділік шегінде жұмыс істейді. Жаңа ҚҚС өңірлердегі құрылысты тоқтатуы, өз бетінше салынған үйлердің үлесін арттыруы және бейберекет құрылыстың қайта жандануына әкелуі мүмкін.
Хусаиновтың пікірінше, мәселені өз орнында шешу қажет, ол үшін: тұрғын үйге арналған төмендетілген мөлшерлемені сақтау, ауданына қарай дифференциалау енгізу немесе ҚҚС-ты инфрақұрылымдық алыммен алмастыру. Әйтпесе Қазақстан урбанизация қарқынының төмендеуіне тап болуы мүмкін, ал урбанизация — экономикалық өсудің негізгі драйверлерінің бірі.
Бұған дейін Қасым-Жомарт Тоқаев жаңа Салық кодексіне қол қойған еді. Онда ҚҚС мөлшерлемесі 16 %-ға көтерілді, бірақ бірқатар бағыттар бойынша жеңілдіктер қарастырылған: дәрі-дәрмек үшін — 5 %, мерзімді басылымдар үшін — 10 %. Сонымен қатар есептілік жеңілдетілді, мүгедектер үшін салықтық жүктеме азайтылды, бірыңғай жер салығы алынып тасталды және өзін-өзі жұмыспен қамтығандар үшін төлемді қосымша арқылы жасауға мүмкіндік берілді. Алайда тұрғын үй мен құрылыс жеңілдіктер тізіміне енбеген.
Осы уақытта бизнес бұған дейін бірнеше рет қауіп туралы ескерткен. Заңгерлер мен сарапшылар 286-баптың 16-тармағын шағын бизнеске қауіп деп атады. Бұл норма бойынша ірі компаниялар жеңілдетілген режимдегі контрагенттермен жасалған мәмілелерді шығынға жатқыза алмайды. Бұл серіктестерді жеңілдетілген режимнен кетуге итермелейді. Көптеген сауда желілері салықтық шегерімдерді сақтау үшін жеткізушілерден жалпы режимге өтуді талап етіп жатыр.
Қоғам да жағдайдың нашарлайтынына сенеді. DEMOSCOPE сауалнамасына сәйкес, қазақстандықтардың 61 %-ы ҚҚС өсімі олардың өмірін қиындатады деп есептейді. Респонденттердің екіден бірі бағаның өсуін күтсе, шамамен төрттен бірі бизнестің көлеңкеге кетуін болжап отыр. Тек 9 %-ы ғана жағдайдың жақсаруына үміттенеді. Алайда сауалнамаға қатысқан азаматтардың шамамен жартысы жаңа Салық кодексі туралы мүлде естімеген.
Еліміздегі жылжымайтын мүлік бағасы биыл қайта өсті - жыл басынан бері бастапқы нарықта пәтерлер 11,4%, ал қайталама нарықта 9,2% қымбаттады.
Еске салсақ, 2001 жылдан бастап Қазақстанда құрылыс салушылар тұрғын үйді сату кезінде ҚҚС бойынша жеңілдікке ие болды, нақтырақ айтқанда олар оны төлеуден босатылған. Дегенмен жаңа Салық кодексі жобасында құрылыс компанияларына 12 пайыздық ҚҚС салу ұсынылды.",2025-11-30T17:05:57+05:00,2025-11-30T17:05:57+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/2024_02_19_snimok-ekrana-2024-02-19-230959.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/2024_02_19_snimok-ekrana-2024-02-19-230959.webp,
372d065619de07aa9d8d73d7914fa1bb,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Президент кеңесшісі Атырау мұнай өңдеу зауытындағы жағдай туралы айтты,"Астанада өтіп жатқан инвесторлар форумында «Қазақстанның мұнай-газ секторындағы инвестициялық мүмкіндіктер» атты сессия аясында ҚР Президентінің кеңесшісі, бұрынғы энергетика министрі Болат Ақшолақов Атырау мұнай өңдеу зауытындағы жағдайға қатысты пікір білдірді",comments,https://kaz.orda.kz/prezident-kenesshisi-atyrau-munaj-ondeu-zauytyndagy-zhagdaj-turaly-ajtty-128159/,"Астанада өтіп жатқан инвесторлар форумында «Қазақстанның мұнай-газ секторындағы инвестициялық мүмкіндіктер» атты сессия аясында ҚР Президентінің кеңесшісі, бұрынғы энергетика министрі Болат Ақшолақов Атырау мұнай өңдеу зауытындағы жағдайға қатысты пікір білдірді, деп хабарлайды Orda.kz.
Президенттің кеңесшісі мұнай өңдеу зауыттарындағы жөндеу жұмыстарына бақылауды күшейту және мемлекеттік сатып алу жүйесін жетілдіру жоспарлары туралы айтты.
Оның айтуынша, жөндеу мәселесі тек Атырау мұнай өңдеу зауытына ғана емес, бүкіл салаға қатысты. Үш ірі зауыттың екеуі толықтай «ҚазМұнайГаз» компаниясына тиесілі болса, Шымкент мұнай өңдеу зауытының 50 пайыз үлесі де оған тиесілі.
Бұрынғы министр бұл корпоративтік мәселе деп есептейді, себебі жөндеу жұмыстарының сапасы мердігер міндетіне жатады.
Жоспарлы жөндеу жұмыстарын жүргізген жағдайда «Самұрық-Қазына» қорының сатып алу ережелері қолданылады. Барлық бөлімдер үшін сатып алу осы ережелерге сәйкес жүзеге асырылады. Бірақ бұл қатып қалған дүние емес: уақыт өте келе ережелер өзгереді, әртүрлі ұсыныстар түседі, бұл процесті оңтайландыру жүріп жатыр.
Дегенмен Атырау мұнай өңдеу зауытында түсініксіз жағдайлар мен келеңсіздіктер толастар емес.",2024-11-02T12:02:42+05:00,2024-11-02T12:02:42+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/1730487333_1708238178_photo_2024-02-16_20-50-10.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/1730487333_1708238178_photo_2024-02-16_20-50-10.webp,
c54db4957516652ad172ed5fc3389df8,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Президентті құлату: Кореядағы саяси жағдай  Қазақстанға қалай әсер етпек?,Оңтүстік Кореяда төтенше жағдай енгізілетіні 3 желтоқсан түнде хабарланды. Өзінің 6 сағат күшінде болған жарлығын президент неге алып тастады?,comments,https://kaz.orda.kz/prezidentti-kulatu-korejadagy-sajasi-zhagdaj-kazakstanga-kalaj-aser-etpek-128899/,"Оңтүстік Кореяда төтенше жағдай енгізілетіні 3 желтоқсан түнде хабарланды . Өзінің 6 сағат күшінде болған жарлығын президент неге алып тастады?
Orda.kz мәселенің мән-жайын саралап көрді.
Ол аз ғана уақыт күшінде болған жарлық бойынша саяси партиялар жұмысына, наразылық пен ереуілдерге тыйым салды. Цензура енгізді, әскери соттарды өлім жазасы үкімін енгізу құқығынан айырды. Юн Сок Ёль бұл жарлықты «Солтүстік Кореядан келетін қауіптерден және ішкі коммунистік күштерден» қорғау үшін қабылдағанын мәлімдеді .
Бұл жарлықтың орындалуын қадағалаған әскерилер мен әскери техникалардың бейнежазбалары әлеуметтік желілерде де, БАҚ беттерінде де тарап кетті.
Оған жаяу әскер штабының жетекшісі жауапты болған. Ол парламент жұмысын тоқтатты. Дүрбелең кезінде парламент ғимаратын әскер басып алмақ болды. Алайда әскер ғимаратты басып алайын деп жатқанда қатысқан жалпы 190 депутат президенттің шешімін алып тастау үшін дауыс берді. Заң бойынша бұдан кейін президент жарлықтың күшін жоюға міндетті болды.
Бүгін, 4 желтоқсан Yonhap ақпараттық агенттігінің мәліметіне қарасақ, президент Юн сок Ёльдің көмекшілері жаппай қызметінен кетіп жатыр. Президент әкімшілігінің басшысы Чон Джи Сок, Ұлттық қауіпсіздік кеңесшісі Шин Вон Сик, саясат мәселелері әкімшілігінің басшысы Сон Тэ Юн және одан басқа 7 аға көмекші қызметінен кетті.
Korea Herald газетінің ақпаратына сүйенсек, Оңтүстік Кореяның бірнеше құқық саласындағы сарапшылары ел президенті Юн Сок Ёльдің әскери төтенше жағдай енгізу туралы шешімін «мүлде заңсыз және негізсіз» деп бағалады.
Кореядағы ең ірі оппозициялық партияның жетекшісі Ли Джэ Мён президент Юн Сок Ёльдің әскери жағдай енгізу туралы бұйрығын орындағандарды сынға алды.
Сондай-ақ, ол әскери қызметкерлер мен полиция қызметкерлеріне былай деді:
Бұл мәлімдемелер президент Юн Сок Ёль жариялаған әскери жағдайдан шамамен 2,5 сағаттан кейін оппозиция басқаратын Ұлттық Ассамблея жарлықтың күшін жою туралы шешім қабылдағаннан кейін жасалды.
Сонымен қатар Оңтүстік Кореяның алты оппозициялық партиясы президент Юн Сок Ёльге қарсы импичмент туралы өтінішті сәрсенбіде ұсынды, себебі ол алдыңғы күні әскери жағдай жариялаған болатын.
Олар бейсенбіде пленарлық отырыста бұл ұсынысты көтеріп, жұма немесе сенбі күні оны дауысқа салуды жоспарлап отыр.
Негізгі оппозиция бұл қадамды президенттің парламенттің әскери жағдайды жою туралы өтінішіне келісім бергеннен кейін бірнеше сағаттан соң жасады. Оппозициялық партиялардың 40-тан астам депутаты Ассамблеяға Юнды импичментке ұсынуды талап етіп, оны «құқық бұзушылық актісін ұйымдастырушы» деп атады.
Кореяны қалпына келтіру партиясы фракциясының жетекшісі Хван Ун ха:
Хван әрбір партияны сәрсенбіде импичмент туралы ұсыныс жасауға шақырды. Бұл ұсыныс 24-72 сағат ішінде дауысқа салынып, қабылдануы тиіс екенін айтты.
Ал президент жарлығын «заңсыз, негізсіз» деп сынаған Демократиялық партияның лидері Ли Джэ Мён:
Кореяның президенті Юн Сок Ёль импичменттен қауіптенген болатын. Ақыры сарапшылардың «бұл оның қызметінің соңы болады» деп айтқаны айдай келіп, партиялар импичментке дайындалып жатыр.
Ал іссапармен барған Қырғызстан президенті Садыр Жапаров экономика, энергетика, білім беру сынды салалар бойынша келіссөздер жасасты. Оның баспасөз хатшысының мәлімдеуінше бүгін 4 желтоқсанда жоспар бойынша Қырғызстанға қайтады. Тек көрші ел ғана емес, Қазақстанда Юн Сок Ёльмен келіссөздер жүргізіп үлгерді. Маусым айының 12-сі Юн Сон Ёль Қазақстанға іссапармен келіп қайтты. Екі ел 15 жылдан бері стратегиялық қарым-қатынас орнатып келеді. Осы кездесуде Юн Сок Ёль мұны ерекше атап өткен болатын.
Корея — Қазақстанның ең басты 5 инвесторының бірі. Қасым-Жомарт Тоқаев пен Юн Сок Ёль 12 маусымда келіссөздер өткізген еді. Тоқаев Қазақстан Оңтүстік Кореяны сенімді стратегиялық әріптес ретінде қарастыратынын және екі ел арасындағы сауда айналымы 6 миллиард доллар екенін, 700-ден астам бірлескен кәсіпорындардың бар екенін атап өтті.
Юн Сок Ёль корей компанияларының Қазақстанның инфрақұрылымын модернизациялаудағы рөлін, оның ішінде энергетика және өнеркәсіп салаларындағы жобаларды атап көрсетті.
Энергетика, экология, цифрландыру және сирек кездесетін металдар барлау сияқты салаларда ынтымақтастықты кеңейту жөнінде келісімге келді.
Келіссөздер нәтижесінде Корейлік МҚҰ BNK Finance Қазақстанда банк мәртебесін алатын болған.
Келіссөздер ғана емес, ел президенті қонайжайлылықпен арнайы гала-концертті бірге тамашалап, қайтарында Юн Сок Ёльді әуежайда шығарып салды.
Қазіргі Кореядағы жағдайдан соң Қазақстан елшілігі Кореядағы қазақтарды сабырға шақырды.
Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрінің орынбасары Әлибек Бақаев Мәжіліс дәлізінде Оңтүстік Кореядағы қазақстандықтардың жағдайы туралы айтты.
Ол Қазақстан ешқашан басқа елдердің ішкі істеріне араласпайтынын атап өтіп, «Оңтүстік Кореяда болып жатқан барлық жағдайлар — бұл тек Оңтүстік Кореяның мәселесі» екенін жеткізді. Оның айтуынша, Сыртқы істер министрлігінің басты міндеті — Қазақстаннан тыс жерлерде, әсіресе Оңтүстік Кореяда тұратын азаматтардың құқықтарын барынша қамтамасыз ету.
Кореядағы саяси тұрақсыздық — екі ел арасындағы экономикалық және дипломатиялық қарым-қатынастарға әсер етуі мүмкін. Сонымен қатар Кореядағы оппозицияның күш алуы елдегі оппозицияға да ықпал етіп, экономика мен әлеуметтік жағдайларға сын айтушыларды арттыруы мүмкін.",2024-12-04T14:20:29+05:00,2024-12-04T14:20:29+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/1733310182_screenshot_20241204_133639_inshot.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/d1daf320-b197-11ef-9049-eda50882c74d_jpg.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/img_20241204_123811_732.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/img_20241204_123919_995.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/img_20241204_125421_757.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/img_20241204_125633_351.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/pyh2023051019000001300_p2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/1733310182_screenshot_20241204_133639_inshot.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/1733310182_screenshot_20241204_133639_inshot.webp,https://www.youtube.com/embed/xkoAQhlnLWY?feature=oembed
c3457c67c1da37ef7f0fc687034a1c98,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Путиннің Қазақстанға алдағы сапары неге оңай болмайды?,Ресей президентінің Қазақстанға 27 қарашада жасағалы отырған сапары мемлекеттік сапар мәртебесіне ие. Дипломатиялық хаттама бойынша мұндай сапар екіжақты қарым-қатынаста маңызды,comments,https://kaz.orda.kz/putinnin-kazakstanga-aldagy-sapary-nege-onaj-bolmajdy-128720/,"Ресей президентінің Қазақстанға 27 қарашада жасағалы отырған сапары мемлекеттік сапар мәртебесіне ие. Дипломатиялық хаттама бойынша мұндай сапар екіжақты қарым-қатынастағы ең маңызды оқиғаға жатады және достық сипатта болады. Алайда, бұл бейбіт кезеңге тән жағдай. «Орешник» зымыранын сынағаннан кейін сапар аясында күтпеген оқиғалар болуы мүмкін. Orda.kz егжей-тегжейлі Анатолий Иванов-Вейскопфтың сараптамалық айдарында.
Владимир Путиннің Қазақстанға кезекті сапары туралы алғашқы ақпаратты екі елдің бұқаралық ақпарат құралдары биылғы 28 қазанда таратты. Алайда, сапардың нақты күні мен мәртебесі туралы ақпарат болмаған. 7 қарашада Астанада жүрген Ресейдің сыртқы істер министрі Сергей Лавров Путиннің сапар күні туралы мәлімдеді. Ал, сапар мәртебесіне қатысты ақпарат 18 қарашада нақтыланды.
Бұл мәліметтің маңызы зор, әсіресе елорда тұрғындары үшін. Себебі, дос мемлекет басшысының мемлекеттік сапары оның өкілеттік мерзімі ішінде тек бір рет жасалады және көптеген іс-шараларды қамтиды. Бұл іс-шаралардың барлығы тек Ақорда резиденциясында өтпейтіні анық.
Протокол бойынша жоғары мәртебелі қонақты әуежайда қарсы алу және шығарып салу салтанатты рәсімдері міндетті түрде өткізілуі тиіс, оған қабылдаушы тараптың мемлекет басшысы қатысады.
Егер міндетті іс-шаралар Ақордада өткізілсе, онда тек жоғары деңгейдегі келіссөздер ғана болады. Алдымен жабық форматта, кейін кеңейтілген форматта өтеді. Мемлекеттік сапарлар хаттамасына сәйкес, премьер-министрмен және парламент спикерлерімен кездесулер де болуы мүмкін. Бірақ бұл міндетті емес және қарапайым елорда тұрғындары үшін аса маңызды емес, себебі Ақорда мен үкімет және парламент ғимараттарының арасы өте жақын.
Айта кетерлік жайт, Қазақстан мен Ресей арасындағы келіссөздерге ерекше назар аударылады. Бұл тек ресейлік және қазақстандық БАҚ қана емес, сонымен қатар әлемдік жетекші басылымдар тарапынан да бақылауда. Халықаралық баспасөздің қызығушылығы негізінен «Орешник» орташа қашықтықтағы зымырандары сынақтарына байланысты. Днепрден келген бейресми ақпаратқа сәйкес, бұл зымырандар «Южмаш» зауыты ғимараттарын толығымен қиратқан.
Президент Ресей Федерациясының баспасөз хатшысы Дмитрий Песковтың мәлімдеуінше, Владимир Путиннің Қазақстанға мемлекеттік сапары 27 қарашаға жоспарланған және дайындық жұмыстары белсенді түрде жүргізілуде.
Сонымен қатар, 22 қарашада Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев премьер-министрге, Президент Әкімшілігі басшылығына, барлық күштік құрылымдардың жетекшілеріне және әкімдерге Украина төңірегіндегі жағдайдың ушығуына байланысты негізгі әскери және азаматтық нысандар қауіпсіздігін қамтамасыз ету бойынша шұғыл шара қабылдауды тапсырды.
Бұл шаралар Қазақстанның ішкі қауіпсіздігін нығайтуға және алдағы жоғары деңгейдегі кездесулер қауіпсіздігін қамтамасыз етуге бағытталған.
Плакаттар мен ұрандар үшін түрмеге отырғызбайды, бірақ қоғамдық тәртіпті бұзғаны үшін 10–15 тәулікке қамауға алып, оған қоса әкімшілік айыппұл салуы мүмкін.
Жалпы, протокол бойынша жоспарланған іс-шаралар мінсіз өтсе де, келіссөздер үдерісі, әсіресе жабық форматта, өте күрделі болуы мүмкін. Келіссөзде үш негізгі мәселе блогы қарастырылады деп күтілуде: қаржылық-экономикалық, әскери-саяси және халықаралық мәселелер.
Экономикалық блок:
Қазақстанның тозығы жеткен энергетикалық желілерін жаңғыртуға ресейлік компанияларды тарту, әсіресе Ресейден электр энергиясын жоспардан тыс сатып алу мәселелері аясында.
Сонымен қатар, Қазақстанның БРИКС-ке серіктес ретінде қосылу мәселелері, астық экспортына байланысты келіспеушіліктер және «Мир» төлем жүйесінің Қазақстан аумағындағы жұмысы талқыланады деп күтілуде.
Жабық форматтағы келіссөздерде талқыланған мәселелердің бір бөлігі екі тараптың кеңейтілген форматтағы кездесуі кезінде жариялануы мүмкін, ал Путиннің мемлекеттік сапарының соңында — Ресей мен Қазақстан президенттерінің бірлескен баспасөз конференциясында талқыланады. Айта кетейік, бұл конференция халықаралық дипломатия ережелерімен бекітілген міндетті іс-шаралардың бірі болып табылады.
Егер келіссөздердің қалған екі блогы туралы айтсақ, онда қол жеткізілген келісімдер туралы ақпарат, ең алдымен, жабық есік артында қалады. Бұл келіссөздердің осы бөлігі жүйкенің сыр беруімен ерекшеленуі мүмкін. Бұған тек «Орешник» зымыранының сынағы ғана емес, сонымен қатар Ресейдің Қорғаныс министрлігі мен әскери-өнеркәсіп кешенінің басшыларына қарағанда, Путиннің бұл сынаққа риза болғаны да әсер етуде.
Соғыс пен бейбітшілік мәселелеріне қатысты алдағы талқылаулардың күрделілігін Ресейдегі патриоттық деп аталатын БАҚ пен әскери журналистердің телеграм-арналарында Қазақстанға жиі айтылатын ауыр сындардан байқауға болады.
Әрине, бұл Путинге жақын жоғары лауазымды тұлғалардың мәлімдемелерінен де байқалады. Бұл тұрғыда Ресей президентінің көмекшісі, армия генералы Николай Патрушевтің 13 қарашада Каспийск қаласында Каспий флотилиясының 302 жылдығын атап өту кезінде айтқан сөздері ерекше назар аударады:
Кейін бұл мәлімдеме Путиннің Қазақстанға сапары қарсаңында редакцияланғанымен, интернет бәрін есте сақтайды. Дегенмен, цензураға қарамастан, жабық кездесуде «Орешник» туралы айтылған соң, Ресей тарапы Қазақстан басшылығына Ресеймен немесе Батыспен болу туралы анық шешім қабылдауды ұсынады деп күтіледі.
Осындай ұсыныс келесі күні Путиннің қатысуы ықтимал ҰҚШҰ-ның мерейтойлық саммитінде де естілуі мүмкін.
Қалай болғанда да, Ресей президентінің Қазақстанға жасаған мемлекеттік сапарының қорытындысы ресми түрде табысты, өміршең және өте өнімді деп жарияланатыны сөзсіз. Ресейлік және қазақстандық БАҚ-тың басым бөлігі бұл сапардың екі ел арасындағы үлгілі қарым-қатынастарды тағы бір рет көрсеткенін ерекше атап өтеді.
Бұл «достықтан да жоғары» қарым-қатынастың басты көрсеткіші шамамен екі ондыққа жуық құжаттардың, соның ішінде меморандумдар мен «жол карталарының» қол қойылуы болмақ.
...Дегенмен, олардың басым бөлігі орындалуы міндетті емес түрлі меморандумдар мен «жол карталары» болуы мүмкін деген күдік бар.",2024-11-26T16:31:10+05:00,2024-11-26T16:31:10+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/1732620665_ocherednoj_priezd_prezidenta_rossii_v_kazahstan_kollazh_kopija-2.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/1732620665_ocherednoj_priezd_prezidenta_rossii_v_kazahstan_kollazh_kopija-2.webp,
8d9d62cdf290c9f504e9b3c9a95e72f9,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Рамазан және Наурыз: бұл мерекені тойлау дінге қайшы ма?,Наурыз - табиғат пен адамзаттың ортақ үйлесімінен туған мереке. Алайда бұл жолы Наурыз мерекесі Ораза айына тұспа-тұс келіп тұр. Orda.kz тілшісі Ораза айында Наурыз мейрамын тойлау дәстүрі өзгере ме деген сұраққа жауап іздеп көрді.,comments,https://kaz.orda.kz/ramazan-zhane-nauryz-bul-merekeni-tojlau-dinge-kajshy-ma-131510/,"Наурыз – табиғат пен адамзаттың үйлесімінен туған мереке. Алайда биыл ол Ораза айына тұспа-тұс келіп отыр. Orda.kz тілшісі Наурыз мейрамын тойлау дәстүріне бұл жағдай әсер ете ме? деген сұраққа жауап іздеп көрді.
Ораза мен Наурыз қатар келгендіктен, қазақ қоғамында қай мереке әуелден тойлана бастады? деген сұрақ туындайды. Бұл үшін Наурыз мейрамының тарихына көз жүгіртейік.
Ал этнограф Нұргүл Маулина қазақ жеріне ислам діні келмей тұрып-ақ Наурыздың тойланғанын алға тартты.
Байахмет Жұмабайұлы Наурыз туралы деректер Орхон-Енисей жазбаларында, Қытай ғалымы Сыма Цяньның еңбектерінде, «Жеті қаған» дастанында кездесетінін айтады. «Қыз Жібек», «Ер Тарғын» жырларында да бұл мереке туралы жазылған. Осыдан-ақ Наурыздың ислам дінінен әлдеқайда бұрын пайда болғанын аңғаруға болады.
Наурыз – наным-сенімнен туған мереке. Бірақ кейбір мұсылмандар бұл мерекені атап өтуге қарсы. Ал дінтанушы Елнар Берікбаев бұған араб елдерінде оқып келген қазақстандықтарды кінәлайды.
Этнограф Байахмет Жұмабайұлының айтуынша, ертеректе Наурыз қарсаңында халық жиналып, ел ішіндегі алауыздықтарды шешуге тырысқан. Табиғатқа, адамдарға жақсылық тілеп, қайырымдылық жасаған.
Дінтанушы Елнар Берікбаев та Наурыз бен Рамазан айындағы дәстүрлердің ұқсастығын атап өтті. Қазақстанда Наурыз мерекесі бір күнмен шектелмейді. «Наурызнама» деп аталатын он күндік іс-шаралар өтеді.
Наурызнаманың кейбір күндері ислам қағидаттарына ұқсайды.
Ораза ұстаған жандар Наурыз мерекесі кезінде ақ дастарханнан дәм тата алмайды. Осыған байланысты имам Қабылбек Жұмабеков пікір білдірді.
Сондай-ақ, ел ішінде Наурыз күні тырнақ алуға, шаш қиюға болмайды деген наным бар. Бірақ имам бұл түсініктің қате екенін айтты.
Дінтанушылар да мерекенің оразаны бұзуға себеп болмайтынын ескертті.
Қазақ халқы – дәстүрді берік ұстанатын ұлт. Ал ислам діні – қазақ дүниетанымының ажырамас бөлігі. Сондықтан Наурызды тойлау – қазақылықтың белгісі. Ұлыстың ұлы күнімен құттықтай отырып, Рамазан айында ұстаған оразаларыңыз қабыл болсын деп тілейміз!",2025-03-18T17:10:43+05:00,2025-03-18T17:10:43+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/kazakh-national-yurt-stands-in-a-blossoming-field-2025-01-07-23-19-46-utc.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/82b46c24e28fd79f26be846e46ab46f9.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/a671d6e6f6c8a2fe09adeb490ee96809.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/full_1696250735b80c9996977f592526fc916799077e24_webp.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/jumabay-2-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/kazakh-national-yurt-stands-in-a-blossoming-field-2025-01-07-23-19-46-utc.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/kazakh-national-yurt-stands-in-a-blossoming-field-2025-01-07-23-19-46-utc.webp,
4d781180f064f0cdd0e5f8cbaaedd3ed,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Реал Мадридтен» қорқудың еш қажеті жоқ – «Қайраттың» бас бапкері Уразбахтин,"«Қайраттың» бас бапкері Рафаэль Уразбахтин баспасөз мәслихатында «Реал Мадридке» қарсы ойында ойыншыларға ешкімнен қорқудың қажеті жоқ екенін әрі командасынан не күтетінін айтты,   деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/real-madridten-korkudyn-esh-kazheti-zhok-kajrattyn-bas-bapkeri-urazbahtin-135205/,"«Қайраттың» бас бапкері Рафаэль Уразбахтин баспасөз мәслихатында «Реал Мадридке» қарсы ойында ойыншыларға «ешкімнен қорқудың қажеті жоқ» екенін әрі командасынан не күтетінін айтты,  деп хабарлайды Orda.kz .
Баспасөз мәслихатында «Қайраттың» бас бапкері Рафаэль Уразбахтин мен қорғаушы Егор Сорокин журналистердің «Қайраттың» Чемпиондар лигасындағы екінші ойынына қатысты сұрақтарына жауап беріп, қалаға нағыз футбол мерекесі келгенін, ертең тарихи күн болатынын айтты.
Сонымен қатар, «Реалдың» сырт алаңдағы «Атлетикодан» ірі жеңіліске ұшырағандығы «корольдік клубтың» биылғы маусымдағы алғашқы жеңілісі. Бұл жеңілістің оларға сабақ болғаны анық. Тілшілеріміз: «енді есесін «Қайраттан» алуы мүмкін бе?» деген сұрақты қойып, ертең қалай ойнайтынын сұрады.
Уразбахтин журналистерге «Реал Мадрид» сынды мықты команданың да өз қателіктері болатынын әрі саралай келе оны тапқанын айтты.
«Қайраттың» қорғаушысы Егор Сорокин ертеңгі ойыннан команданың ұйымшылдық пен тәртіптің арқасында нәтиже шығаруға тырысатынын айтты.
Сондай-ақ, журналистер соңғы ойындардың қаһарманы атанған қақпашы Шерхан Қалмұрза жайлы да сұрастырды. Еске сала кетейік, Қалмұрза «Қайрат» командасында  жалпы қорғаушы ретінде үшінші рет, ал Чемпиондар лигасында екінші рет ойын көрсеткелі отыр.
Еске сала кетейік, Қазақстандық және испандық клубтар Чемпиондар лигасының жалпы кезеңінің екінші туры аясында кездеседі. Матч 30 қыркүйекте Алматының Орталық стадионында 21:45-те өтеді.",2025-09-29T14:40:26+05:00,2025-09-29T14:40:26+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/5391253846174593902.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/5391253846174593902.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/5391253846174593902.webp,
99de43ab829e65056d48a57dd1336c0f,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Референдумның «қара таңбасы»: Тәуелсіз бақылаушылар куә болған заңсыздықтар,"6 қазан күні өткен АЭС-ке байланысты референдумда тәуелсіз бақылаушылар бірқатар заңбұзушылықтарға куә болды. Сайлау учаскелеріне кедергісіз кіргенімен, түс ауа бақылаушыларға қысым жасала бастады.",comments,https://kaz.orda.kz/referendumnyn-kara-tanbasy-tauelsiz-bakylaushylar-kua-bolgan-zansyzdyktar-127583/,"6 қазан күні өткен АЭС-ке байланысты референдумда тәуелсіз бақылаушылар бірқатар заңбұзушылықтарға куә болды. Сайлау учаскелеріне кедергісіз кіргенімен, түс ауа бақылаушыларға қысым жасала бастады. Кейбір учаскелерде сайлаушылар саны екі еселеніп көрсетілді, ал есептеу кезінде бақылаушыларды кіргізбеу әрекеттері жиі кездесті. Бақылаушылардың айтуынша, көптеген заң бұзушылықтар жүйелі түрде жасалып, дауыстар әділ есептелмеді. Orda.kz бұл оқиғаны назарға алып, тәуелсіз бақылаушылардың пікірлері мен айғақтарын тыңдады.
Тәуелсіз бақылаушылардың айтуынша, сайлау учаскесіне кедергісіз кіргенімен, түстен кейін бақылаушыларға қысым жасала бастады. Құқық бұзушылықтар өте көп болды. Сайлау учаскелері санақ кезінде 2 есе қосып, санын көбейтіп көрсеткен.
Бақылаушыларға комиссия тобы мен күзетшілер қысым көрсетіп, жұмыстарына кедергі келтірген.
Ашық процесс болғандықтан, тәуелсіз бақылаушылардың суретке және видеоға түсіруге құқығы бар. Осы заң бұзушылықты видеоға түсіріп алғаннан кейін полиция қызметкерлері залдан бақылаушыны күштеп шығарып алып кетеді. Полиция қызметкерлері түсірген сурет, видеоларды өшіруді талап еткен.
Сайлау учаскелері таңғы сағат 7:00 әнұранмен бастау керек. Бірақ комиссия мүшелері 6:40 тан бастап өздері дауыс беруді бастап кеткен.
Сайлау аяқталған кезде санақ басталарда тәуелсіз бақылаушыларды учаскеден шығару үшін түрлі өтірік айтып далаға шығарып, учаскені жауып алды.
Бақылаушыларды референдум комиссиясы санақ басталмай жатып «кедергі жасап жатыр» деп , полиция шақырып учаскеден полиция басқармасына алып кетті.
Қорыта келе референдум кезінде тәуелсіз бақылаушылардың айтуынша екі үлкен заң бұзушылықтар болды.  Осы екі заң бұзушылықты алға тарта отырып АКТ толтырып сотқа жүгінбекші. Біріншісі екі учаскеде сағат 7:00 болмай жәшікте бюллетеньдердің жатуы, екінші бір қателік 515 учаскеде  бір азаматтың екі бюллетеньнен жәшікке салуы. Сонымен қатар хаттамада сандар дұрыс көрсетілмеген.",2024-10-10T13:15:06+05:00,2024-10-10T13:15:06+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/photo_2024-10-10_11-58-53.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/photo_2024-10-10_11-58-53-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/photo_2024-10-10_12-39-11.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/photo_2024-10-10_11-58-53.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/photo_2024-10-10_11-58-53.webp,
9ac8260148fd95495ed53adae923680d,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Ресей жеңілмейді»: Тоқаев Украинадағы соғыс жайлы сөз сөйледі,"Мемлекет басшысы Astana Think Tank форумының пленарлық отырысында сөз сөйледі. Онда Украина мен Ресей жайлы да пікірін айтты, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/resej-zhenilmejdi-tokaev-ukrainadagy-sogys-zhajly-soz-sojledi-127786/,"Мемлекет басшысы Astana Think Tank форумының қорытынды отырысында сөз сөйледі. Онда Украина мен Ресей жайлы да пікірін айтты, деп хабарлайды Orda.kz.
Мемлекет басшысы еліміздің Иранмен ядролық қару мәселесінде мәмілеге келуге, Сирия бойынша келіссөз жүргізуге, сондай-ақ жақында ғана Армения мен Әзірбайжан арасындағы кездесуге арнайы алаң ұсынғанын айтты. Сондай-ақ Ресейдің әскери тұрғыда Украинадан жеңілмейтінін де атап өтті.
Сондай-ақ мемлекет басшысы жүргізіліп жатқан реформалар ішкі тұрақтылықты сақтауда ғана емес, экономикалық өсімге және шетелдік инвестицияларға қолайлы жағдай жасау ісінде де маңызды екенін атап өтті.",2024-10-17T15:33:59+05:00,2024-10-17T15:33:59+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/img_20241017_153127_327.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/img_20241017_153127_327.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/img_20241017_153127_327.webp,
fde62606e89d7e880be5503fbc596077,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Ресейдегі елші Дәурен Абаев халықтың 95 пайызы орыс тілінде сөйлейтінін елдің мықты тұсы ретінде атады,"Ресей Федерациясындағы Қазақстанның елшісі Даурен Абаев Ресейдің ТАСС агенттігіне берген сұхбатында қазақ халқының 95 пайызы орыс тілінде сөйлей алатынын елдің мықты тұсы деп атады, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/resejdegi-elshi-dauren-abaev-halyktyn-95-pajyzy-orys-tilinde-sojlejtinin-eldin-mykty-tusy-retinde-atady-134656/,"Ресей Федерациясындағы Қазақстанның елшісі Дәурен Абаев Ресейдің ТАСС агенттігіне берген сұхбатында қазақ халқының 95 пайызы орыс тілінде сөйлей алатынын елдің мықты тұсы деп атады, деп хабарлайды Orda.kz.
Қазақстан Республикасының Ресей Федерациясындағы елшісі Дәурен Абаев Қазақстан халқының 95 пайызы орыс тілінде сөйлей алатыны – елдің мықты жағы деп санайтынын атап өтті, деп мәлімдеді ТАСС агенттігі.
Елші атап өткендей, Қазақстандағы шамамен 7 мың мектептің 3 мыңы орыс тілінде  білім береді. Сонымен қатар ол орыс тілін оқыту барлық мектептерде міндетті екенін де мақтанышпен атап өтті.
2023 жылы Мәжіліс депутаты Қазыбек Иса Қазақстан Республикасы Жоғарғы соты мен М.Нәрікбаев атындағы ҚазақГЗУ өткізген «Құқық жүйесіндегі қазақ тілінің мәселелері және оларды шешу жолдары» атты республикалық ғылыми-тәжірибелік конференцияда Конституциядан орыс тілін алып тастауды ұсынды.
2024 жылы мәжіліс депутаты Дәулет Мұқаев қазақ сыныптарында оқытылатын орыс тілі пәні бағдарламасына қатысты өз пікірін білдірді. Оның айтуынша қазақ сыныптарындағы екінші сынып оқушыларына арналған орыс тілі оқулықтары тым қиын. Сабақ бастала салысымен балаларға күрделі тапсырмалар беріледі. Бірден сөйлем құрау, өлең жаттау секілді күрделі тапсырмалар жүктеледі. Депутаттың пікірінше, алдымен алфавиттен бастап үйрету қажет.
Еске салсақ, жақында Алматы қаласының Бостандық ауданында қазақ мектебі болады деп күтілген жаңа білім ордасында орыс сыныптарының ашылуы ата-аналардың ашу-ызасын туғызып, желіде қызу пікірталас тудырып, ата-аналар жаңа мектептің аралас тілде ашылғанына қарсы шығып, «Тек қазақ тілінде ашылсын» деп талап етті.",2025-09-01T15:00:01+05:00,2025-09-01T15:00:01+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/2023_03_02_photo_417920.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/2023_03_02_photo_417920.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/2023_03_02_photo_417920.webp,
a2c1696a900f685a0d0983d253970eac,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Рим императоры қалай қазақша сөйледі?,AmalBooks баспасы биылғы жылдың алғашқы кітабын жарыққа шығарды. Баспа Рим императоры Марк Аврелийдің «Өзіңмен әңгіме» еңбегін қазақ тіліне тұңғыш рет аударды. Orda.kz тілшісі кітаптың тұсаукесеріне қатысты.,comments,https://kaz.orda.kz/rim-imperatory-kalaj-kazaksha-sojledi-131393/,"AmalBooks баспасы биылғы жылдың алғашқы кітабын жарыққа шығарды. Баспа Рим императоры Марк Аврелийдің «Өзіңмен әңгіме» еңбегін қазақ тіліне тұңғыш рет аударды. Orda.kz тілшісі кітаптың тұсаукесеріне қатысты.
Бұл еңбек өзіңді тануға, өзіңмен сырласуға арналған. Автор оқырманның ішкі әлеміне үңіліп, қиындықтарды қалай еңсеру керектігін көрсетеді. Жоба авторы әрі кітаптың жауапты редакторы – AmalBooks баспасының негізін қалаушы, баспагер Бақытжан Бұқарбай. Кітапты Бақытжан Бұқарбай мен Нұргүл Есенгелді аударған.
Іс-шараны әдебиетші Тілек Рысбек ашып, қазіргі қазақ баспасының дамуына баға беріп, автордың еңбегінің ерекшелігіне тоқталды.
Жиынға Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің Философия және саясаттану факультетінің оқытушысы Әсет Абайұлы да қатысты. Ол философиялық еңбектердің қазақ тіліндегі нұсқаларын табу қиын екенін атап өтіп, баспалардың бұл бағытқа назар аударғанына қуанышты екенін жеткізді.
Жиынға философия ғылымының ғалымдары, философиялық шығармаларды аударған мамандар, ғылым докторлары мен профессорлар қатысып, кітаптың маңызы туралы пікір білдірді.
Бақытжан Бұқарбай AmalBooks баспасының 2016 жылы негізі қаланғанын, ал 2021 жылы баспа бағытына тарихи тақырыптар қосылғанын атап өтті. Кейіннен баспа философиялық кітаптарды да шығара бастады. Бұған оның бала күнінен философияға қызығуы себеп болған.
Кітап авторы Марк Аврелий – 161–180 жылдары Рим империясын басқарған император. Ол «тақта отырған философ» атанған. Марк Аврелий 121 жылы 26 сәуірде Римде дүниеге келген, 180 жылы 17 наурызда қазіргі Вена қаласының маңында қайтыс болған. Антониндер әулетінен шыққан. Ол Рим империясының өркендеуіне үлес қосқан бес ұлы императордың бірі әрі стоицизмді дамытқан философ ретінде танымал.
Марк Аврелий өз ойларын, өмірлік тәжірибелерін қағазға түсіріп отырған. Ол грек тілінде он екі еңбек жазған. Оның шығармалары Ежелгі Рим философиясының классикасы саналады. Император болған кезінде философия дәрістерін өткізген. Сенаторлар оның дәрістерін арнайы сұранып тыңдайтын болған.
Бақытжан Бұқарбай жиын соңында баспа ісінің қарқыны қазақ оқырмандарының сұранысына байланысты болатынын айтты. Қазақстанда орыс тіліндегі кітаптардың, соның ішінде Марк Аврелийдің «Өзіңмен әңгіме» еңбегінің орыс тілдегі 7 нұсқасы да сатылып кететінін алға тартты.
Жиын соңында келген қонақтар кітаптың сапалы түрде шыққанын, аударма тілі түсінікті екенін ескеріп, баспагерлерге өз алғыстарын айтты.",2025-03-14T11:05:51+05:00,2025-03-14T11:05:51+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/photo_2025-03-14_10-55-50.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/photo_2025-03-14_10-55-50.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/photo_2025-03-14_10-55-50.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/whatsapp-image-2025-03-14-at-00_59_33.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/whatsapp-image-2025-03-14-at-00_59_47.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/whatsapp-image-2025-03-14-at-01_00_02.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/whatsapp-image-2025-03-14-at-01_00_19.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/whatsapp-image-2025-03-14-at-01_02_20.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/whatsapp-image-2025-03-14-at-01_02_31.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/whatsapp-image-2025-03-14-at-01_03_09.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/whatsapp-image-2025-03-14-at-01_09_28.jpg,
c2560777200b1f19bc8098405b915071,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Салық кодексі жобасындағы ақша аударымдарына қосылатын салық халықтың мойнына ілінеді,"ҚР Ұлттық экономика министрлігі Салық кодексі жобасына барлық төлем операцияларына құн салығы қосылатын норма енгізуде, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/salyk-kodeksi-zhobasyndagy-aksha-audarymdaryna-kosylatyn-salyk-halyktyn-mojnyna-ilinedi-128834/,"ҚР Ұлттық экономика министрлігі Салық кодексі жобасына барлық төлем операцияларына құн салығы қосылатын норма енгізуде, деп хабарлайды Orda.kz.
Мәжіліс депутаты Асхат Аймағамбетов Facebook парақшасында Экономика министрлігінің жоспарларына қатысты пікір білдірді.
Депутаттың айтуынша, пластикалық карталарға қызмет көрсету, картадан картаға, шоттан шотқа аудару, аударымдар мен банк қызметтері айтарлықтай қымбаттауы мүмкін.
Асхат Аймағамбетов ҰЭМ-нің жаңа бастамасы, ең алдымен, қарапайым қазақстандықтардың мойнына түседі деп есептейді.
Оның пікірінше, «мұндай өзгерістер біздің шығындарымызды арттырып қана қоймай, қаржы жүйесіне деген сенімді әлсіретеді».
Асхат Аймағамбетов «бюджет тапшылығы мәселесін бірінші кезектегі емес шығыстарды қысқарту, бюджетті ұтымды пайдалану, жеңілдіктерді алып тастау және артық кіріс алатын аймақтарға салықты арттыру, банктердің КТС-н арттыру арқылы шешу керек» деп санайды.",2024-12-01T12:02:42+05:00,2024-12-01T12:02:42+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/5727b82aabf723b8952247d528ff60e4_original_100125.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/5727b82aabf723b8952247d528ff60e4_original_100125.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/5727b82aabf723b8952247d528ff60e4_original_100125.webp,
8dac3b4c9606d8827ef84af99e6159c2,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Сарапшы Ерлан Батырбеков неге Қазақстанда АЭС-ті «Росатом» салады деген сұраққа жауап берді,"Бүгін Халықаралық сарапшылардың қатысуымен ҚР Атом энергиясы агенттігі Қазақстандағы алғашқы атом электр станциясын салуға консорциум көшбасшысын анықтау жұмыстарын аяқтады. АЭС-ті «Росатом» компаниясы салатын болды. Бұл жөнінде өз пікірін «Facebook» желісінде ҚР ҰЯО РМК бас директоры Ерлан Батырбеков білдірді, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/sarapshy-erlan-batyrbekov-nege-kazakstanda-ajes-ti-rosatom-salady-degen-surakka-zhauap-berdi-133266/,"Кеше Халықаралық сарапшылардың қатысуымен ҚР Атом энергиясы агенттігі Қазақстандағы алғашқы атом электр станциясын салуға консорциум көшбасшысын анықтау жұмыстарын аяқтады. АЭС-ті «Росатом» компаниясы салатын болды. Бұл жөнінде өз пікірін «Facebook» желісінде ҚР ҰЯО РМК бас директоры Ерлан Батырбеков білдірді, деп хабарлайды Orda.kz.
Физик-ядролықшы компаниялар мен шорт-листке енген елдердің параметрлерін салыстырды:
Академиктің айтуынша, Ресей мен Қытай ел ішінде де, шетелде де 20-дан астам реактор салып жатыр, ал Франция мен Корея тек екі реактордан ғана тұрғызуда — APR1400 технологиясы бойынша Кореяда, APR1000 – Чехияда, EPR1200 – Ұлыбританияда.
Қазақстандықтардың неге АЭС салуға қарсы екенін мына жерден оқи аласыз.
Біздің тілішілер бұған дейін де талай сарапшының пікірін жариялаған болатын, соның бірі — Қазақстанда АЭС салу екі есе қымбатқа түсуі мүмкін екендігі.
Жақында Қазақстанның э нергия жүйесін жаңарту жобалары «Самұрық-Қазына» АҚ қоғамдық кеңесі отырысында талқыланды.
ЖЭО-ның қарызға салынып, тариф арқылы халықтың мойнына ілінетіні, бұған АЭС-тің қандай қатысы бар екенін мына жерден оқыңыз.",2025-06-15T16:04:28+05:00,2025-06-15T16:04:28+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/9257684d14ca9fd09.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/9257684d14ca9fd09.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/9257684d14ca9fd09.webp,
ff48827b54c73d6d9d161cead70bcdec,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Сарапшы: Қазақстанда АЭС салу екі есе қымбатқа түсуі мүмкін,"Қазақстандық БАҚ-та еліміздегі алғашқы атом электр станциясын Қытай салады деген ақпарат тарады. Қытайдың ұсынысы ең тиімді баға ретінде көрсетіліп отыр. Алайда энергетика саласының сарапшысы бұл мәселе соншалықты қарапайым емес екенін айтады, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/sarapshy-kazakstanda-ajes-salu-eki-ese-kymbatka-tysui-mymkin-133104/,"Қазақстандық БАҚ-та еліміздегі алғашқы атом электр станциясын Қытай салады деген ақпарат тарады. Қытайдың ұсынысы ең тиімді баға ретінде көрсетіліп отыр. Алайда энергетика саласының сарапшысы бұл мәселе соншалықты қарапайым емес екенін айтады, деп хабарлайды Orda.kz.
Мұнай-газ саласының сарапшысы Нұрлан Жұмағұлов өзінің Energy Monitor телеграм-арнасында көптеген БАҚ қазақстандық АЭС-ті «қытайлық жоба» ретінде нақты шешілген іс сияқты көрсетіп жатқанын атап өтті. Жазылып жатқандай, Қытайдың CNNC корпорациясы Қазақстанда екі реакторды 5,5 млрд долларға салып беруге дайын екен.
CNNC компаниясының Қазақстанда АЭС салатыны туралы ақпарат көзі қытайлық Toutiao сайты болуы мүмкін. Ол Қазақстандағы алғашқы АЭС-ті салу құқығы үшін Бейжің мен Мәскеу арасында «ертегідей бәсекелестік» болғанын, ал бұл жарыста Қытай жеңіске жеткенін жазған.
Алайда Нұрлан Жұмағұлов мұндай ауқымды жобаны бір ғана елдің күшімен жүзеге асыру мүмкін емес екенін еске салады. Президент Тоқаев бұған дейін АЭС құрылысына бірнеше шетелдік компания қатысатынын нақты мәлімдеген. Бұл жерде басты сұрақ – кім бас мердігер болады?
Айта кетейік, бұған дейін Нұрлан Жұмағұлов Ресейдің «Росатом» мүддесін қолдап, Қазақстанға қысым көрсетуге тырысып жатқанын да атап өткен болатын
Биылғы жылдың басында Қазақстан билігі ел аумағында алғашқы атом электр станциясын салу бойынша Ресеймен «ортақ шешімге келу» мүмкіндігін талқылады.
2024 жылы Қытайдың CNNC корпорациясы Қазақстанға екі энергоблоктан тұратын атом электр станциясын 5,6 миллиард долларға салу туралы сенсациялық ұсыныс жасады.
2023 жылы Қазақстанда атом электр стансасын салу мәселесін референдум арқылы  шешпек болды.
Orda.kz ЖЭО-ның қарызға салынып, тариф арқылы халықтың мойнына ілінетіні нақтылана түскенін,  бұған АЭС-тің қандай қатысы бары туралы зерттеу мақала жариялады.",2025-06-06T17:06:23+05:00,2025-06-06T17:06:23+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/1749199199_nuclear-power-plant-with-cooling-towers-2025-03-23-22-44-47-utc.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/1749199199_nuclear-power-plant-with-cooling-towers-2025-03-23-22-44-47-utc.webp,
70dc6d28611c00658ab0ddb2c738fdd2,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Сарапшы пікірі: БАӘ бюджеті Қазақстаннан аз, бірақ өмір сүру деңгейі жоғары","Сарапшы Олжас Байділдиновтың айтуынша, Қазақстанның 2025 жылға арналған бюджеті рекордтық 25,8 триллион теңге (52,6 миллиард доллар) болды, бұл Біріккен Араб Әмірліктерінің (БАӘ) 71,5 миллиард дирхам ($19,5 млрд доллар)  көлемінде бекітілген бюджетінен үш есе дерлік артық, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/sarapshy-pikiri-baa-bjudzheti-kazakstannan-az-birak-omir-syru-dengeji-zhogary-128318/,"Сарапшы Олжас Байділдиновтың айтуынша, Қазақстанның 2025 жылға арналған бюджеті рекордтық 25,8 триллион теңге (52,6 миллиард доллар) болды, бұл Біріккен Араб Әмірліктерінің (БАӘ) 71,5 миллиард дирхам ($19,5 млрд доллар)  көлемінде бекітілген бюджетінен үш есе дерлік артық, деп хабарлайды Orda.kz.
Өте жоғары бюджеттік көрсеткіш Қазақстанды дамытуға деген үміт отын үрлеуі  керек еді, бірақ Байділдинов жағдайдың мүлде басқаша екенін айтады.
Байділдинов назар аударған маңызды жайттардың бірі – шығындар құрылымы. Қазақстанда субсидиялар мен әлеуметтік төлемдерге қыруар қаржы жұмсалады, ал нақты дамудың көші көрінер емес.
Қазақстан субсидияларға қыруар қаржы жұмсаса, БАӘ өз экономикасын мүлде басқа тұрғыдан құруда.
Оның айтуынша, БАӘ орасан инвестиция тарта алды, ал Қазақстан, керісінше, шектен тыс қадағалау салдарынан инвестиция ағынын тежеп отыр.
Салыстыру үшін айтсақ, Дубайдың жылжымайтын мүлік нарығы 2024 жылдың қазан айында 16,7 миллиард доллар пайда көрді, бұл шамамен елдің жылдық бюджеті.
Ал Қазақстанда қаражаттың қомақты бөлігі реттелетін бағаларды ұстауға жұмсалады – мысалы, қоғамдық көлікті субсидиялауға.
Сарапшының пікірінше, Қазақстанға дамуға баса назар аударатын бюджет реформасы керек, сондай-ақ бюджетті құлдиға тартатын субсидияларды қысқарту қажет. Байділдинов мұндай шаралар тұрақты өсімге жағдай жасап, күннен-күнге байқала бастаған бюджеттік дағдарысты еңсеруге мүмкіндік береді деп қорытындылады.",2024-11-09T12:00:03+05:00,2024-11-09T12:00:03+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/c98a0065ac323eb041f8b6cfc691b3de_original_188094.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/c98a0065ac323eb041f8b6cfc691b3de_original_188094.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/c98a0065ac323eb041f8b6cfc691b3de_original_188094.webp,
d456787908bb71654d6309b3dc9b22b0,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Сарапшылардың болжамынша елімізде тұрғын үй бағасы жыл соңына қарай одан әрі өседі,"Қазақстандағы жылжымайтын мүлік бағасы қайтадан өсті - жыл басынан бері бастапқы нарықта пәтерлер 11,4%, ал қайталама нарықта 9,2%қымбаттады. Қаржыгерлер жақында тұрғын үй бағасы қайтадан қымбаттайтынын ескертеді, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/sarapshylardyn-bolzhamynsha-elimizde-turgyn-yj-bagasy-zhyl-sonyna-karaj-odan-ari-osedi-135457/,"Қазақстандағы жылжымайтын мүлік бағасы қайтадан өсті - жыл басынан бері бастапқы нарықта пәтерлер 11,4%, ал қайталама нарықта 9,2%қымбаттады. Қаржыгерлер жақында тұрғын үй бағасы қайтадан қымбаттайтынын ескертеді, деп хабарлайды Orda.kz.
Halyk Finance сарапшыларының соңғы шолуында атап өткендей, шілде айынан бастап тұрғын үй бағасы барлық секторларда біртіндеп өсе бастады. Бірнеше фактор - маусымдық, инфляция, теңгенің тұрақсыз бағамы, нарықты реттеу ережелеріндегі өзгерістер рөл атқарды. Бастапқы нарықта баға неғұрлым өсіп, инфляция деңгейінен асып түсті.
Жылжымайтын мүлік Алматы, Астана және Шымкентте аса қымбаттады, яғни жаңа пәтерлерге сұраныс анағұрлым жоғары.
Қосымша баға өсімі қыркүйекте теңге бағамының қатты әлсіреуіне итермеледі. Тағы бір маңызды фактор - 2026 жылдан бастап ҚҚС өсуі, ол нарыққа қысым көрсетіп, құрылыс салушылардың бағасын көтеруге ықпал етеді.
Қайталама нарықта өсім неғұрлым тежелген болып шықты, бірақ мұнда да баға көтерілуде. Инфляция мен жоғары тұтынушылық сұраныс сияқты факторлар әсер етеді. «Қайталап сату» Алматы (19,1%) және Түркістан (14,3%) қалаларында күрт қымбаттады.
Жалға берілетін тұрғын үй нарығындағы баға жыл басынан бері 6,9% -ға өсті. Бұл жерде бағаның өсуі соншалықты елеулі емес, бірақ нарықтың негізгі экономикалық факторларға неғұрлым баяу реакциясына байланысты, деп атап көрсетеді Halyk Finance.
Сарапшылардың пайымдауынша, Қазақстанда тұрғын үй бағасы жыл соңында одан да қымбаттайды.
Неге биыл жаңа құрылыстардағы пәтерлерге сұраныс жоғары болады?
Бұған құрылыс салушылар жариялайтын маусымдық акциялар әсер етеді. Оған қоса, қазақстандықтар 2026 жылы ҚҚС көтерілгеннен кейін күтілетін бағаның кезекті секірісіне дейін жылжымайтын мүлікке қаржы салып үлгеру үшін жаппай тұрғын үй сатып ала бастайды. Сұранысты біршама төмендететін жалғыз нәрсе - ипотекалық несиелендірудің қатаң шарттары.
Бұған дейін біз Астанада пәтерлердің бағасы күрт көтерілгенін жазғанбыз - бұл соңғы он жылдағы үшінші күрт секіріс.",2025-10-12T14:07:10+05:00,2025-10-12T14:07:10+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1760250880_img_6283.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1760250880_img_6283.webp,
d3f50ba3fbefa59d1f84079addfec2a5,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Сәтбаев қаласында қызметкерлерді пышақпен қорқытқан ер адам ұсталды,"Сәтбаевта техника дүкеніне келген ер адам  қызметкерлерге қарап пышағын бұлғап, балағат сөздер айтқан, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/satbaev-kalasynda-kyzmetkerlerdi-pyshakpen-korkytkan-er-adam-ustaldy-136462/,"Ұлытау облысындағы Сәтбаев қаласында техника дүкеніне келген ер адам қызметкерлерді пышақпен қорқытып, балағат сөздер айтқан. Ер адамды полиция ұстады, деп хабарлайды Orda.kz.
Ер адам қызметкерлерді қорқытқанымен қоймай, өзінің тамағына да пышақ тақап үлгерген. Сауда орнындағы қызметкерлер өздерін де, басқаларды да қорғауға, сонымен қатар, ер адамды далаға шығармауға тырысты. Кейін ер адам қашып кетті.
Жергілікті тұрғындар дәл осы адам бұрын жасөспірімге шабуыл жасағанын айтты. Бейресми ақпаратқа сәйкес, оның психикалық ауытқуы болуы мүмкін.
Полиция күдіктінің ұсталғанын растады. Оған қатысты қылмыстық іс қозғалды.
Айта кетейік, Алматыда 7 желтоқсан күні бірнеше көлік пен жолаушылар автобусы апатқа ұшырады.",2025-12-08T13:30:08+05:00,2025-12-08T13:30:08+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/a02af5f9-c16a-4617-a548-38d01a4c12b1.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/a02af5f9-c16a-4617-a548-38d01a4c12b1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/a02af5f9-c16a-4617-a548-38d01a4c12b1.webp,
9e89c4c5054c3e150e8814a11c090bf7,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Сенат депутаттарының сауалы: Елімізде TikTok бұғаттала ма?,"Сенат депутаттарының  сауалына ҚР Премьер-Министрі Олжас Бектенов  Қазақстанда TikTok бұғатталмайды деп жауап берді, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/senat-deputattarynyn-saualy-elimizde-tiktok-bugattala-ma-128173/,"Сенат депутаттарының  сауалына ҚР Премьер-Министрі Олжас Бектенов  Қазақстанда TikTok бұғатталмайды деп жауап берді, деп хабарлайды Orda.kz.
Оның орнына үкімет экстремистік және моральдық тұрғыдан қабылданбайтын мазмұнды анықтау және шектеу жұмыстарын жалғастырады.
Бектеновтің айтуынша, уәкілетті органдар TikTok өкілдерімен модерация алгоритмдерін жақсарту бойынша жұмыс істеуде. Платформа толық туған күнін талап ететін тіркеу жүйесін әзірледі, өйткені TikTok 13 жасқа толмаған пайдаланушыларға арналмаған. Жыл басынан бері ел бойынша осы жастағы пайдаланушылардың 1,2 миллионнан астам аккаунты жойылған.
YouTube Kids-ке ұқсас балаларға арналған арнайы қосымша құруға қатысты премьер-министр мұндай мәселе қарастырылып жатқан жоқ деп айтты. Оның орнына «Балапан» балалар телеарнасы 2010 жылдан бері жұмыс істеп, білім беру мазмұнын ұсынып келеді және оны 2,2 миллионнан астам жазылушысы бар YouTube сияқты платформаларда көрсетеді.
13 жасқа толмаған балаларды TikTok-тан қорғау үшін платформа App Store және Google Play дүкендерінде 12+ деп белгіленеді. Бектенов түсіндіргендей, бұл ата-аналарға «ата-ана бақылауы» арқылы балалардың қосымшаны жүктеп алуын шектеуге мүмкіндік береді.
Ал 13 жастан асқан жасөспірімдер үшін TikTok ата-аналарға өз есептік жазбаларын балаларымен байланыстыруға және пайдалану уақыты мен құпиялылық сияқты параметрлерді басқаруға мүмкіндік беретін «отбасылық параметрлер» мүмкіндіктерін ұсынады.",2024-11-03T11:00:41+05:00,2024-11-03T11:00:41+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/image2-5.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/image2-5.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/image2-5.webp,
50048bae462377ee97a3883c57cd83ae,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Сенаттың ақыры: Тоқаев өзін президенттікке жеткізген палатаны не үшін таратпақ?,"Сенат — ондаған бойы мәжіліспен бірге заң шығарушы билікті бөлісіп, аса беделді саясаткерлер аренаcы ретінде танылған орган. Енді ол тарих беттерінде ғана қалуы мүмкін. Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстанға қос палаталы парламенттен бас тартып, 2027 жылы референдум арқылы жоғарғы палатаның тағдырына нүкте қою жайлы ұсыныс жасады.",comments,https://kaz.orda.kz/senattyn-akyry-tokaev-ozin-prezidenttikke-zhetkizgen-palatany-ne-yshin-taratpak-134807/,"Сенат — ондаған жыл бойы мәжіліспен бірге заң шығарушы билікті бөлісіп, аса беделді саясаткерлер аренаcы ретінде танылған орган. Енді ол тарих беттерінде ғана қалуы мүмкін. Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстанға қос палаталы парламенттен бас тартып, 2027 жылы референдум арқылы жоғарғы палатаның тағдырына нүкте қою жайлы ұсыныс жасады.
Orda.kz сенаттың қалай пайда болғанын, қалай дамығанын саралап көрді.
1995 жылы тамыздағы референдумда қабылданған жаңа Конституция алғаш рет Қазақстанда қос палаталы парламентті енгізді. Жоғарғы палата ретінде сенат, төменгі палата ретінде мәжіліс бекітілді. 1996 жылғы 30 қаңтарда алғашқы сессия өткенде сенаторлар (әр облыстан және астанадан екеуден) сайланып, тағайындалды. Осылайша алғашқы құрам жұмысын бастаған болатын.
Айта кету керек, президент тек сенаторлардың бір бөлігін, дәл айтқанда, жеті адамды ғана тағайындай алатын еді.
1998 жылы Конституцияға өзгертулер енгізіліп, сенаторлық мерзім алты жылға бекітілді. Ал әр үш жыл сайын олардың жартысы жаңартылып отыратын болды. Жаңа аймақтардың өкілдерін сайлау да қайта жүгізілді. Осылайша сенат тұрақты, жүйелі түрде жаңартылатын жоғарғы палатаға айналды.
Алдыңғы бөлігіне сай, 2007 жылға дейін президент жеті сенаторды тағайындайтын. 2007 жылы оның квотасы 15-ке дейін ұлғайтылды. Көпшілік бұл қадамды Назарбаев билігінің күшейіп келе жатқаны деп және суперпрезиденттік басқару формасына түпкілікті өту деп бағалады.
2022 жылдан бастап «Жаңа Қазақстан» бағытындағы ауқымды бетбұрыс басталды. Тоқаев президенттік ықпалды барынша азайтып, парламент рөлін күшейту қажет екенін жария етті. Нақты қадамдардың бірі — тағайындалатын сенаторлардың санын 15-тен 10-ға қысқарту болды. Сондай-ақ олардың жартысынан (бес адам) Ассамблея ұсынатын адамдар етіп бекіту арқылы әртүрлі этностардың пікірін ескеріп жатқаны атап өтілді.
Сонымен қатар, Конституциялық сот қалпына келтірілді (ол 1995 жылға дейін болған) және 2023 жылғы 1 қаңтардан қайта жұмысын бастады. 2024 жылы ол заңдар мен түзетулер бойынша мыңдаған өтініштерді қарап, шешім қабылдады.
2020 жылғы 4 мамырдан бері сенат төрағасы — Мәулен Әшімбаев. Ол 2023 жылғы сайлаудан кейін лауазымын сақтап, жаңа құрамдағы палатаға жетекшілік етіп келеді. Қазіргі жағдайға қарасақ, Мәулен Әшімбаев соңғы төраға ретінде тарих бетінде қалуы мүмкін.
Өзінің тарихында сенаттың талай саясаткері қоғам назарына ілікті. Қоғамдық пікір бойынша жоғарғы палата көбіне «саяси қарттар үйіне» айналып, қызметіне белсенді кезеңі өткен шенеуніктер мен саясаткерлерді жіберетін орын болған.
Сонымен қатар, ұзын құлақтар мен таныс-білістердің сөзіне қарасақ сенат пен мәжіліс шын мәнінде бір палатадай жұмыс істейтінін. Яғни, заң жобалары дау-дамайсыз, елеулі пікір қайшылығы мен ашық даусыз өтетінін олар атап көрсетті. Бұл жағдайға қарап екі палатаның маңыздылығына күмән тудыруға болады. Егер екі палата үйлесімді жұмыс істеп, нақты пікір талас жасамаса, қос палаталы парламенттің өзі қаншалықты қажеті бар? Айта кету керек, соңғы жылдары сенаторлар мен мәжілісмендердің келіспеген кездері де болды.
Парламент реформасы туралы сыбыстардың шыққанына көп болды. 26 маусымда Мәулен Әшімбаев палаталарды біріктіру немесе реформалау деген қауесеттер жайлы былай деген болатын:
Ол сол кезде парламенттің екі палатасы да белсенді жұмыс істейді деп есептейтін және заңдардың сапасы артып келе жатқанын айтып келді.
8 қыркүйекте халқына жолдаған Жолдауында Қасым-Жомарт Тоқаев болашақта бірпалаталы парламентке өту ұсынысын жариялады. Бұл ақпарат сайлаушылар үшін тосын жаңалық бола қоймады.
Президент шешім кең талқылауды қажет ететіні мен 2027 жылы референдумға шығарылуы мүмкін екенін атап өтті. Егер азаматтар бұл идеяны қолдаса, жаңа парламент тек партиялық тізімдер бойынша сайланатын болады.
Бұған дейін сенат өз жұмысын жалғастыра береді, ал мәжіліс заң шығарумен тыныш әрі толық түрде айналыса алады. Тоқаевтың сөзінше, саяси партиялар бұл кезеңді бәсекеге қабілетті болуға дайындалу үшін пайдалану қажет.
Саясаттанушы Ғазиз Әбішевтің пікірінше, палаталарды біріктіру жаңа парламенттің өкілеттігін күшейтеді. Қазір сенат пен мәжіліс арасында бөлінген кадрлық тағайындаулар мен келісімдер бір ғана палатаға шоғырланады.
Мәжіліс депутаты Азат Перуашев өз партиялары бірпалаталы парламентке өту идеясын айқын қолдайтынын мәлімдеді. Оның айтуынша, бұл ұсынысты олар Нұрсұлтан Назарбаевтың тұсында да көтерген, алайда сол кезде Қазақстан халқы Ассамблеясында өткір пікірталастар болған. Сонымен қатар ол сенатты жай ғана тарату дұрыс емес деп есептейді. Сенат мәжілістің шешімдеріне белгілі бір сүзгі ретінде қызмет еткен. Оның ойынша, парламенттегі азғандай адамдар да белгілі заңдарға қарсы болған жағдайда сенат арқылы өз қарсылығын білдіре алған:
«Әділ сөз» сөз бостандығын қорғау халықаралық қорының басшысы Карла Жаманқұлова президент бюрократия мен кедергілерден айрықша шаршағанын атап өтті. Сондықтан ол жасанды интеллект пен саяси реформаларға басты мән беріп отыр.
Мемлекеттік кеңесші Ерлан Қарин ұсынылған реформа президент саясатының негізгі формуласын жалғастырып отырғанын атап өтті: «Күшті президент — ықпалды парламент — есеп беретін үкімет». Оның айтуынша, референдум өткізу — басты қағиданы айғақтайды: елдің болашағына қатысты шешімдер қоғамды жұмылдыра отырып, халықпен ақылдаса отырып қабылдануы тиіс.
Қариннің сөзінше, президент алдағы қадамдары жайлы алдын ала жария ете отырып, ашықтық пен жүйелілік танытып келеді. Дәл осылай 2022–2023 жылдардағы саяси реформаларда және АЭС құрылысына қатысты жоспарланған референдумда да халыққа ертерек хабарланған болатын.
Ал саясаттанушы Досым Сәтпаев әріптестерінен гөрі сындарлы пікір білдіріп, қосымша ойын да айта кетті. Ол Қасым-Жомарт Тоқаевтың бірпалаталы парламентке көшу бастамасын көп күткен қадам деп бағалап, жаңалық емес екенін атап өтті:
Сәтпаевтың пікірінше, егер сенат таратылып, бірпалаталы жүйеге өтсе, парламент спикері конституциялық иерархияда анағұрлым жоғары мәртебеге ие болады.
Ол сайлауды тек партия тізімдері арқылы өткізе берер болсақ, парламент сол күйі атқарушы билікке тәуелді болып қала беретінін айтты. Оның айтуынша, мұндай тәсіл тығырыққа тірейді. Өйткені жабық партия тізімдері сайлаудың заңдылығын бұзуы мүмкін. Сонымен қатар сайланған депутаттардың партия басшылығына тәуелділігін күшейтеді.
Саясаттанушы қаңтар оқиғасының бір себебі — сайлау алаңында халықтың шын наразылығын айтып, көңіл-күйін көрсете алатын шынайы оппозициялық партиялардың болмауы екенін еске салды. Ал жұрт дауыс беріп сайлайтын аймақтар болмаса және тәуелсіз кандидаттар қатыспаса, парламент тек қана биліктегі партиялардың «қолжаулығы» ғана болып қала береді.
Автор: Артем Волков",2025-09-09T18:00:22+05:00,2025-09-09T18:00:22+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/inshot_20250909_185759095.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/inshot_20250909_185759095.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/inshot_20250909_185759095.webp,
9acf2ab01aa815ee231342612d84317e,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Сені түрмеге отырғызу керек»: Қырғызстанның ҰҚК басшысы Ыстықкөлдегі нашар инфрақұрылым үшін шенеуніктерді сілкіп алды,"Қырғызстанның ҰҚК басшысы Ыстықкөлдегі нашар инфрақұрылым үшін шенеуніктерді сынға алды, деп хабарлайды, деп хабарады Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/seni-tyrmege-otyrgyzu-kerek-kyrgyzstannyn-ukk-basshysy-ystykkoldegi-nashar-infrakurylym-yshin-sheneunikterdi-silkip-aldy-133436/,"Қырғызстанның ҰҚК басшысы Ыстықкөлдегі нашар инфрақұрылым үшін шенеуніктерді сынға алды, деп хабарлайды, деп хабарады Orda.kz.
Қамчыбек Ташиев жергілікті билік демалуға келетіндер үшін ешқандай жағдай жасамай отырғанын айтып, жергілікті басшыларға шүйлікті.
Қырғыз Республикасының Ұлттық қауіпсіздік мемлекеттік комитетінің төрағасы, Министрлер кабинеті төрағасының орынбасары Қамчыбек Ташиев Ыстықкөлдегі пансионат басшыларымен және мемлекеттік қызметкерлермен өткен кездесуде шенеуніктердің жұмысын қатаң сынға алды, деп хабарлайды АКИpress.
Ол жергілікті билік өкілдері берілген тапсырмаларды орындамайтынын немесе жұмысты әдейі созатынын, өз беттерінше ешқандай бастама көтермейтінін атап өтті.
Ташиев мысал ретінде Сары-Ой ауылындағы айналма жолды келтірді, ол ең бай пансионаттарға апаратын жол болғанымен, асфальт та, ағаш та жоқ.",2025-06-22T18:04:06+05:00,2025-06-22T18:04:06+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/4_30.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/4_30.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/4_30.webp,
a5d99523c3e63cc57adb0807926194f7,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Шенеуніктерге ұнамады: Депутаттар алматылық мұғалімнің жұмыстан шығарылғанын сынға алды,Мәжіліс депутаттары Алматының мұғалімі Мейрамгүл Барқазатқызын білім беру жүйесін ашық сынға алғаннан кейін кенеттен жұмыстан шығарылуына қатысты пікір білдірді.,comments,https://kaz.orda.kz/sheneunikterge-unamady-deputattar-almatylyk-mugalimnin-zhumystan-shygarylganyn-synga-aldy-131017/,"Мәжіліс депутаттары алматылық мұғалім Мейрамгүл Барқазатқызы білім беру жүйесін ашық сынға алғаннан кейін кенеттен жұмыстан шығарылғанына қатысты пікір білдірді. Олар оның жұмыстан шығарылуы мектеп басшылығына ұнамағандықтан деп болжайды. Толығырақ Orda.kz материалында.
Қазақстанның бұрынғы білім министрі Асхат Аймағамбетов егер жұмыстан шығару сын айту себебінен болса, бұл «заңбұзушылықтың айқын көрінісі» екенін мәлімдеді.
Бұл мәселе бойынша Аймағамбетов сонымен қатар мұғалімнің өз құқығын сот арқылы қорғауы керек екенін атап өтті:
Мұғалімдер көп жағдайда өз пікірін айтудан қорқады. Асхат Аймағамбетов оларды өз құқықтарын қорғауға шақырды, өйткені олар үшін мұны ешкім істемейді.
Осыған байланысты мәжіліс депутаты Сергей Пономарев мұғалімдер «әлсіз, қорқып қалған, басшылық тарапынан оңай қысымға ұшырайды» деп мәлімдеді:
Ол мұғалімнің жұмыстан шығарылуы сынға байланысты болғанын жоққа шығармайды:
Депутат Ирина Смирнова жұмыстан шығару заңсыз деп санайды және Мейрамгүл Барқазатқызының өз пікірін білдіруі дұрыс болғанын айтады:
Ресми себебі ретінде зейнет жасына жеткендігі көрсетілді. Алайда, келісімшарт бойынша ол оқу жылының соңына дейін жұмыс істеуі керек еді.
Депутат сондай-ақ мұғалімдерді өз пікірін айтуға қорықпауға шақырды.
Ерекше атап өтерлігі, білім министрлігінде осы жағдай туралы білмейтіндігін мәлімдеді. Вице-министр Еділ Оспан осы мәселе бойынша қосымша ақпарат алу үшін ресми сұрау жіберуді сұрады.
Еске сала кетейік, Алматы қаласының Д.Бабаев атындағы N115 жалпы білім беретін мектебінің білікті ұстазы – Мейрамгүл Барқазатқызы білім жүйесіндегі былықты БАҚ және әлеуметтік желіде айтқаны үшін 25 жыл істеген жұмысынан шығарылды.",2025-02-27T12:02:53+05:00,2025-02-27T12:02:53+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/1740638253_1740565947_1740057742_screenshot_56.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/1740638253_1740565947_1740057742_screenshot_56.webp,
477c21ec76e8595a1be7a1192f4baa0b,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Шерзат ісі» бойынша күдіктілердің туыстары мәлімдеме жасады,"Шерзат Болаттың өліміне күдіктілердің туыстары болған оқиғаға қатысты өз нұсқаларымен бөлісіп, жұртшылыққа үндеу тастап, соттың ашық өтуін талап етті, деп хабарлайды Orda.kz kris_p_talgar қоғамдық парақшасына сілтеме жасап.",comments,https://kaz.orda.kz/sherzat-isi-bojynsha-kydiktilerdin-tuystary-malimdeme-zhasady-128497/,"Шерзат Болаттың өліміне күдіктілердің туыстары болған оқиғаға қатысты өз нұсқаларымен бөлісіп, жұртшылыққа үндеу тастап, соттың ашық өтуін талап етті, деп хабарлайды Orda.kz kris_p_talgar қоғамдық парақшасына сілтеме жасап.
Туыстары балалары үшін кешірім сұрады. Сонымен бірге олар марқұмның әкесі мен ағасы да жауапқа тартылуы керек екенін, өйткені ағасы көліктен мылтық алып шығып, алдымен жігіттерге қарай оқ атқанын алға тартты.
Олардың айтуынша, халықты адастырып отыр, балаларының ұйымдасқан қылмыстық топқа еш қатысы жоқ және Шерзатты өлтіруге әдейі бармаған.
A post shared by KRIS_P_TALGAR (@kris_p_talgar)
Әйелдер оның әкесі өрт туралы және Хутор туралы әу бастан өтірік айтқанын, енді Хасанды танымайтын болып шыға келгенін айтады.",2024-11-16T11:03:14+05:00,2024-11-16T11:03:14+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/1731701826_snimok-jekrana-2024-11-15-v-23_48_46.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/1731701826_snimok-jekrana-2024-11-15-v-23_48_46.webp,
df4e2990bfc41a31c2675773a9e8f891,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Шерзат ісі»: Күдіктінің анасы әділ тергеу талап етті,"Дау тудырған оқиғаға қатысы бар күдіктілердің бірінің анасы бейнеүндеу түсіріп, оның ұлы мен досы қылмыс орнында болмағанын мәлімдеді. Алайда, тергеу оларды қылмыс туралы дер кезінде полицияға хабарламағаны және оны жасағаны үшін айып тағатын баптар бойынша ұстап отыр. Анасы істі қайта қарап, әділ тергеу жүргізуді сұрайды, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/sherzat-isi-kydiktinin-anasy-adil-tergeu-talap-etti-127767/,"Дау тудырған оқиғаға қатысы бар күдіктілердің бірінің анасы бейнеүндеу түсіріп, оның ұлы мен досы қылмыс орнында болмағанын мәлімдеді. Алайда, тергеу оларды қылмыс туралы дер кезінде полицияға хабарламағаны және оны жасағаны үшін айып тағатын баптар бойынша ұстап отыр. Анасы істі қайта қарап, әділ тергеу жүргізуді сұрайды, деп хабарлайды Orda.kz.
Осыған байланысты Алматы облысының Полиция департаменті күдікті К. және тағы екі адамның ұсталғанын растады. Оларға ҚР ҚК 434-бабы бойынша «Қылмыс туралы хабарламау» айыбы тағылған. Полиция тергеу жұмыстары жалғасып жатқанын және барлық қатысушыларға құқықтық баға берілетінін мәлімдеді.
Еске сала кетсек, ІІМ бірінші орынбасары Бауыржан Әленов пен бас прокурор Берік Адамов және тергеу ісін қолға алған Самат Аисов 15 қазан брифинг өткізген. Олардың артынан ұсталғанын мәлімдеді. Ұсталғандардың кімдер екенін сол брифингте айтып берген еді.
Күні бойы күзетте отырған марқұмның әкесі Қаржаубай Нұрымовтың көгерген жерлері жайлы айтқанын мына сілтемеден оқыңыз.
Шерзаттың үйі өртенген түні болған бар оқиғаны мына сілтемеден оқыңыз.",2024-10-17T09:54:46+05:00,2024-10-17T09:54:46+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/screenshot_20241017_095911_inshot.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/screenshot_20241017_095911_inshot.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/screenshot_20241017_095911_inshot.webp,
6e3dd5747c8bb1911cd8bb7aedc46792,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Шерзаттың отбасына көңіл айтамын»: Хасан Қасымбаев сұхбат берді,"16 жасар Шерзат Болаттың өлімінен кейін қоғамда елдің 90-шы жылдардағыдай бұзақылық, баскесерлік әлі бар деген әңгіме тарап кетті. Талғар тұрғындары бұл қылмыстың артында «Хуторлықтар» деп аталатын қылмыстық топқа қатысты деп отыр.",comments,https://kaz.orda.kz/sherzattyn-otbasyna-konil-ajtamyn-hasan-kasymbaev-suhbat-berdi-127698/,"16 жасар Шерзат Болаттың өлімінен кейін қоғамда елдің 90-шы жылдардағыдай бұзақылық, баскесерлік әлі бар деген әңгіме тарап кетті. Талғар тұрғындары бұл қылмыс «Хуторлықтар» деп аталатын қылмыстық топқа қатысты деп отыр. Ал бұл топты ағайынды Хасан, Аслан және Ержан басқарады деген қауесет бар. Тергеу әлі жалғасып жатқанымен, полиция мұндай топтың барын жоққа шығарды. Алайда бұл жұрт арасында түрлі болжамдардың таралуына тосқауыл бола алмады.
Orda.kz тілшісі Хасан Қасымбаевты іздеп тауып, оны тек қылмыстық топ жетекшісі ғана емес, құқық қорғау органдары мен билікте таныстары бар қолы ұзын адам деген айыптарға қатысты пікірін тыңдады.
Қасымбаевтың кең аумағы бар зәулім үйі Талғарда орналасқан. Керемет үй ғана емес, ауласы да жақсы күтімде екені бірден көзге түседі. Мұнда бай адам тұратыны көзге ұрып тұр. Өзі бізді біраз қобалжып қарсы алды — журналистермен әңгімелесуге үйренбеген екен, бірақ сұрақтарға жауап беруге келісімін берді.
Жұрт Атаба, Баха Фестиваль, Сары Алмаз және Жабайы Арман сияқты белгілі криминалдық авторитеттер туралы естіген. Соңғы уақытта Талғар ауданын бақылап отырған «Хуторлықтар» деген қылмыстық топ бар екені туралы гу-гу әңгіме тарап кетті. Сізді сол топтың жетекшісі деп атайды. Бұл рас па?
— Бұл тек өсек-аяң, әлеуметтік желі қолданушылары ойдан шығарған жала. «Хуторлықтар» атауы бұрын Тұрар Рысқұлов ауылының Хутор деп аталуына байланысты. Мен ол жерден 2015 жылы көшіп кеттім, мені неге қылмыстық топтың жетекшісі деп атайтынын түсінбеймін. Заңды ешқашан бұзған емеспін.
Бұл қауесеттерді кім таратуы мүмкін деп ойлайсыз?
— Кімнің қауесет таратқанын білмеймін. Мен ешкімге зиян келтірген емеспін, ешкімнің бизнесін тартып алған жоқпын.
Өзіңіз туралы айтып беріңізші...
— Менің атым Қасымбаев Хасан Нұрғайыпұлы. Мен қазақпын, Ұлы жүздің Албан руынанмын. 1984 жылы Алматы облысы Райымбек ауданының Қарқара ауылында дүниеге келдім. 1998 жылы әкемнің жаңа жұмысқа ауысуына байланысты Талғар ауданының Тұрар Рысқұлов ауылына көшіп келдік. Мен сол жерде мектепті тәмамдадым. Кейін Қазақ Ұлттық университетінің химия факультетіне түсіп, оқуымды аяқтаған соң Қызылорда облысында жұмыс істедім. 2011 жылы Талғарға оралып, кәсіпкерлікпен айналыса бастадым.
Қазіргі таңда немен айналысып жүрсіз?
— Менің бетон шығаратын зауытым бар. Цемент сатумен айналысамын.
Әлеуметтік желілерде сіздің жоғары лауазымда туыстарыңыз бар екені, олар сізге қатысты кез келген істі жаба алатыны туралы жазылды. Бұл рас па?
— Бұл шындыққа жанаспайды. Иә, менің ағам Аслан Қасымбаев Талғар ауданы әкімінің аппаратын басқарады. Бірақ менің отбасымның құқық қорғау органдарына қатысы жоқ. Туысқандарым полицияда немесе прокуратурада жұмыс істемейді.
Кіші бауырыңыз Ержан сотталған екен. Ол не үшін жазаланды?
— Иә, 2017 жылы Ержан 14 жылға сотталды. Қазір ол жазасын түрмеде өтеп жатыр. (Ред. еск.: Ержан Қасымбаев кеденші Медет Жамашевті тапсырыспен өлтіргені үшін сотталған.)
Әлеуметтік желілерде таралған бауырыңыздың суреттері жайлы не дейсіз?
— Бұл біздің отбасы үшін өте ауыр тақырып. Бұл тұралы сөйлесу маған қиын. Бұл жайлы әңгімені қайта қозғамауды өтінемін.
Сіз марқұм Шерзат Болатты немесе оның отбасын танитын бе едіңіз?
— Бұл өте қайғылы жағдай. Мен оның ата-анасына көңіл айтамын. Баланы ата-анасының жерлеуі — кез келген адам үшін ауыр трагедия. Мұндайды жауыңа да тілемейсің. Мен Шерзат пен оның ата-анасын танымаймын, сондай-ақ күдіктілерді де білмеймін, себебі ауылдан 2015 жылы көшіп кеткенмін.
Сізді полицияға әкелген жағдайлар болды ма? Сіздің саусақ іздеріңіз алынған кездер болып пе еді?
— Жоқ, ешқашан болған емес. Мен құқық қорғау органдарына ұсталып еш уақытта істі болып көрмедім.
Әлеуметтік желілерде таралған қару-жарақпен және танымал адамдармен түскен суреттеріңізді қалай түсіндіресіз?
— Бұл суреттер бірнеше жыл бұрын түсірілген. Мен тек танымал спортшылармен және жұлдыздармен бірге суретке түскенмін. Ал қару-жарақпен түскен суреттер аңшылық кезінде түсірілді. Ал қару достарымдікі болатын.
Сізді бұрынғы Бас прокурор Жақып Асановпен байланысы бар дейді. Бұл рас па?
— Мен оны танымаймын және ол менің туысым емес. Қоғамға шындықты жеткізіп, мен және отбасым жайлы жалған ақпарат таратқандарды жауапкершілікке тартуға шақырамын.
P.S. Егер сізде бұл іс бойынша нақты деректер немесе дәлелдер болса, бізге хабарласуыңызды өтінеміз. Біз ашық диалогқа және шындықты ашуға дайынбыз.
Сұхбаттасқан — Сандуғаш Дүйсенова",2024-10-14T20:23:08+05:00,2024-10-14T20:23:08+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/1728919345_15305939_1217127038368285_3033193294134771712_n-1.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/1728919095_whatsapp-image-2024-10-14-at-10_52_09.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/screenshot_20241014_203234_instagram.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/screenshot_20241014_203244_instagram.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/1728919345_15305939_1217127038368285_3033193294134771712_n-1.webp,
9102475dc6e4a861cfe2e4eb8740eb6f,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Шерзаттың отбасының үйіне қасақана өрт қойылды: Бас прокуратура мәлімдеме жасады,"Қазақстанның Бас прокуратурасы Талғарда кісі қолынан қаза тапқан жасөспірім Шерзат Болаттың отбасылық үйін шарпыған өртті қасақана қойылған өрт деп атады, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/sherzattyn-otbasynyn-yjine-kasakana-ort-kojyldy-bas-prokuratura-malimdeme-zhasady-127643/,"Қазақстанның Бас прокуратурасы Талғарда кісі қолынан қаза тапқан жасөспірім Шерзат Болаттың отбасына тиесілі үйді шарпыған өртті қасақана қойылған деп атады, деп хабарлайды Orda.kz.
Қазанның 12-сі күні онсыз да баласынан айырылып қан жұтып отырған қаралы отбасының үйіне өрт қойылды. Жылағанға жұдырық болып, зардап шеккендердің үйі өртенгеннен кейін Бас прокуратура істі өз қолына алып, басшылық шешімімен қылмысты ашу үшін ведомствоаралық жедел-тергеу тобын құрды.
Бұған дейін қаза болған жасөспірімнің әкесі Қаржаубай Нұрымов отбасын біреулер қорқытып жатқанын айтқан болатын. 12 қазанға қараған түні қайтыс болған жасөспірімнің ата-анасының үйі өртеніп кетті. Полиция қыршын кеткен жасөспірімнің отбасын тәулік бойы күзетке алғанын мәлімдеді.",2024-10-12T11:57:28+05:00,2024-10-12T11:57:28+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/1728716410_78734647567.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/1728716410_78734647567.webp,
443978430f449f5f5f2133bb2997016f,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Шыбынды да өлтірмеймін»: Санат Абдықадыр «Чика»  Шерзат көз жұмған түн жайлы айтып берді,Талдықорғанда өтіп жатқан Шерзат Полаттың соты көпшілікті бейжай қалдырмауда. Бұл резонасты іс ашық өтіп жатқандықтан Жоғарғы соттың өзі YouTube-те тікелей көрсетіп жатыр.,comments,https://kaz.orda.kz/shybyndy-da-oltirmejmin-sanat-abdykadyr-chika-sherzat-koz-zhumgan-tyn-zhajly-ajtyp-berdi-132602/,"Талдықорғанда өтіп жатқан Шерзат Полаттың соты жұртты бей-жай қалдырмады. Үлкен резонас тудырған іс ашық өтіп жатқан соң Жоғарғы соттың өзі YouTube-та тікелей көрсетіп жатыр. Содан болар халық сот отырысынан хабардар, жәбірленуші тараптың, куәгерлер мен қорғаушылардың, сотталушылардың әрбір сөзіне ерекше мән берді. Тіпті көпшілік әлеуметтік желіде куәгерлердің де, сотталушылардың да жауаптарында қарама-қайшылықтар бар деп өте көп пікір қалдырып жатыр.
28 сәуірде сот алдында жауап берген куәгер Санат Абдықадыр  көпшілік: «Чика» деген осы, дәл осы Абдықадыр  төбелестің алдында жігіттерге «делайте» деп айтты» деген пікір әлеуметтік желіде желдей есіп кетті. Оған себеп, Шерзат Полат қайтыс болғаннан кейін 2024 жылдың 28 қазанында Қаржаубай Нұрымовтың алдын ала тергеудегі беттестірудің бейнежазбасы. Санат Абдықадыр ондағы жауабы мен сот алдындағы жауаптарында айырмашылықтың болуы да осы пікірдің таралуына әсер етті.
Санат Абдықадыр  Orda.kz редакциясына сұхбат беріп, әлеуметтік желіде оны «Чика» деп атап кетуіне қатысты өз пікірі бар екенін айтты.
28 сәуірде сот алдында куәгер ретінде жауап берген Санат Абдықадыр әлеуметтік желіде «Чика» деп атап кеткен соң, көпшілік оны сол Талғардағы басты баскесерлердің бірі деп жазып жатты. Сондықтан Әбдіқадірдің қай жақтың тумасы әрі немен айналысатынын сұрастырдық.
Шерзат Полат қайтыс болған кезде Талғарда мұндай заңсыздықтар, топ болып біреуді ұрып кету сынды оқиғалардың үйреншікті іс-әрекет екені айтылып жатты. Сонымен қатар, Талғарда «Хуторлықтар» атты ұйымдасқан қылмыстық топтың бар екені жайлы әңгіме тарай бастады. Осы ұйымдасқан қылмыстық топтың жетекшісі деп танылып кеткен Хасан Қасымбаев та Шерзат Полаттың ісі резонанс тудырған соң 3 жыл бұрынғы іске қатысты уақытша ұстау изоляторына қамалған еді. Осыған байланысты «жел тұрмаса, шөптің басы қимылдамайды» деп, ел арасында айтылып жатқан Хасан Қасымбаев пен «хуторлықтар» жайлы сұрастырдық.
Сонымен Санат Абдықадыр  бізге 2024 жылдың 4-нен 5-не қараған түні «Қамажай» дүкеніне қандай мақсатпен келгенін айтып берді.
Екі минутта Дидарды күтіп тұрған екі бөленің не істегенін сұрадық. Сонымен қатар: «Дүкенге жақын жерге тоқтаса қандай да бір дауыстар естіді ме, Дидар қайта көлікке оралғанда дүкеннің алдында не болғанын айтты ма?» деп сұрадық.
Біз Дидар екі минут төбелесті көрген болса, көлікке отырғанда «дүкен жақта төбелес болды, мылтық атылды» дегендей сөз айтқан-айтпағанын сұрадық.
Ал сол дүкеннің алдындағы төбелестен адам қайтыс болғанын Санат Абдықадыр  ертесіне әйелінен естіп, аудандық ішкі істер бөліміне өздері барғанын айтты.
Сонымен қатар, әу баста оқиға қатысты 13 адам ұсталды деген ақпарат тарап, артынша 9 күдікті екені айтылды. Осыған қатысты Әбдіқадірдің статусы басында қандай болғанын сұрадық. Оның айтуынша басынан бастап, тергеп-тексеру кезінде үшеуіне де куәгер деген статус берілген. Кейіннен, Дидар Қалиахмет сол төбелестің жанында болғаны үшін куәгерден күдіктіге айналғанын айтты.
6 мамырда өткен сот отырысында сотталуыш Дархан Әскентай жауап беру барысында қысым көргенін бір емес бірнеше рет айтты. Соған байланысты, Санат Әбдіқадір жауап алу барысында: «полиция қызметкерлері тарапынан қысым болды ма?» деп сұрадық. Оның айтуынша, ешкімнен қысым көрмегенін тек көрген-білгенін айтып бергенін жеткізді.
28 сәуірде Санат Әбдіқадірдің сот алдында берген  жауаптарынан кейін журналистер жәбірленуші тараптың адвокаты Мейірман Шекеевтен «делайте» деп айтқан Чика деген кім деп сұрады .
Оған қоса сотты жіті бақылап отырған халық та Санат Әбдіқадірдің алдын ала тергеудегі Қаржаубай Нұрымовпен болған беттестірудегі әрі соттағы жауаптарының бейнежазбаларын салыстырып ондағы жауаптардың әртүрлі екенін әлеуметтік желіде таратып жатты. Оған қоса алдыңғы сот отырыстарында прокурор Ержан Құрақбаев куәгер Эльмира Нұрбекованың да жауаптарының бір-біріне қарама-қайшы екенін айтқан еді. Осыған байланысты екі негізі куәгер саналатын Эльмира Нұрбекова, Дана Жақсыгелдіні және Санат Абдықадыр куәгер статусынан күдікті статусына ауыстыу керек деген петиция да шықты.
Сонымен, Orda.kz тілшісі 2024 жылдың 28 қазанында Қаржаубай Нұрымов пен болған беттестіруде және осы жылдың  28 сәуірінде сот алдында берген жауаптарында неліктен айырмашылық бар екенін сұрадық.
Сондай-ақ, Санат Абдықадыр  18 сәуірдегі сот отырысында жәбірленуші Қаржаубай Нұрымовтың берген жауабында өз аузымен «Дидар Қалиахметпен келген екі жігітке айтар менің шағымым жоқ» деген сөзді айтқанын жеткізді.
Сондай-ақ, біз сотта Қаржаубай Нұрымов Қалиахмет Дидармен келген екі балаға еш шағымым жоқ деп айтса да, дәл сол 18 сәуірдегі сотта жауап берген Шерзат Полаттың анасы Гүлбара Бишімбиева «Чика деген бала болды, сол «делайте» деп айтты», деген сөзді өз жауабында айтқан болатын.
Біз одан Нұрымов айтар шағымым жоқ десе, ендеше Гүлбара Бишімбиеваның сотта неліктен « Чика атты біреу сол төбелестің арасында болды» дегенін сұрадық. Ол «делайте» деген сөзді естігенін айтты.
Сотта жәбірленуші тараптың адвокаты: «Бишімбиеваға сіз «делайте» деді деп айттыңыз, сонда барлық адамдардың іс-әрекеті осы бір адамның бұйрығымен орындалып отыр ма?» деген сұраққа Шерзаттың анасы «иә», деп жауап берді.
Әлеуметтік желіде желдей есіп Сана Абдықадыр «Чика» деген ақпарат тарап кетті. Алайда, ол өзін «тергеу мені әу баста куәгер деп таныды, мен төбелесті көрмедім, арасында болмадым, «делайте» деген сөзді айтпадым» деп отыр . Сонымен «Чика» деген лақап атты иесі кім? Марқұм Нұрғанат Ғайыпбаевтың тергеудегі жауаптары мен Гүлбара Бишімбиеваның сотта айтқан  Чика деген біреу « шалмын ғой», «делайте» деп айтылды деген сөздері не болмақ?
Еске сала кетейік, сотта Нұрғанат Ғайыпбаевтың алдын ала тергеуде дәл осы Чикаға қатысты жауабын прокурор Дана Сәрсенбай оқыған еді.
Абдықадыр  біз «Чика» деген лақап атты бұрын-соңды естіген-естімегенін сұрадық.
Сондай-ақ, сотта жігіттер бір-біріне қоңырау шалып дүкеннің алдына шақырды деген ақпарат айтылған болатын. Осыған байланысты Абдықадыр  тергеу барысында (детализация) яғни тергеу барлық жасалған кіріс және шығыс қоңыраулардың, SMS хабарламаларды тергеу мақсатында ұялы телефондарын төрт айға алып кеткенін айтты.
Санат Абдықадыр  айтуынша, сотта жауап бергеннен кейін өмірінде өзгерістерге тап болыпты. Қайда барса да «Чика» деп көрсетіп, жеккөрінішті болып, жұрттың ызасына тап болған.
Осыған байланысты Абдықадыр  әлеуметтік желіде өзі жайлы өріп жүрген пікірлер мен бейнежазбаларға қатысты құқық қорғау органдарына арыз түсіріпті. Ол жайлы оның адвокаты Алмас Мырқасымбаев бізге толығырақ айтып берді.
Сұхбаттың бейнежазбасын келесі сілтемеден көре аласыз.
Айта кетейік, бұған дейінгі сот отырысында сотталушы Дархан Әскентай жауап берді. Ол өз сөзінде 6 рет алынған жауабы мен 4 рет болған беттестіруде айтпаған тың нәрсені айтты. Әскентайдың айтуынша, оны алғашында Шерзат Полат қолына кастет киіп ұрып жіберген болатын. Прокурордың неге осыған дейінгі жауаптарында кастет айтылмады деген сұраққа Әскентай қысым көргенін содан, ойын толық жеткізе алмағанын айттты.
Сонымен қатар, сот отырысында дүкеннің алдындағы оқиға болған түнгі бейнебақылау камерасының бейнежазбасы жарияланды.
Сондай-ақ, сотта сотталушы тараптың адвокаттары бір ауыздан прокурор Дана Сәрсенбайды істен аластатып, ауыстыру туралы сотқа талап-арыз түсірді. Дегенмен, судья Ержан Жанұзақов талап-арызды қанағаттандырмады.
Orda.kz сот барысын бақылап, алдағы уақытта да ақпарат таратады.",2025-05-13T12:11:27+05:00,2025-05-13T12:11:27+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/photo_2025-05-12_15-06-22.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/photo_2025-05-12_15-06-22.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/photo_2025-05-12_15-06-22.webp,https://www.youtube.com/embed/0tBVmILcglA?feature=oembed;https://www.youtube.com/embed/OjBrkicS_WQ?feature=oembed;https://www.youtube.com/embed/Rlph7r1XFdI?feature=oembed;https://www.youtube.com/embed/vGjKeBcdlJA?feature=oembed;https://www.youtube.com/embed/x0KCNkMUImE?feature=oembed;https://www.youtube.com/embed/y-nR1I0Q-Bo?feature=oembed
52794100b7bea79b133516f12e814a61,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Шынайы жанкүйерлер келеді»: «Қайрат» ойын алдында баспасөз мәслихатын өткізді,"21 қазан күні Чемпиондар лигасының аясында «Қайрат» футбол клубы кипрлік «Пафосқа» қарсы өз алаңында ойын өткізеді. Ал алматылық клубтың жаттықтырушысы Рафаэль Уразбахтин мен оң жақ қапталдағы қорғаушысы Еркін Тапалов ойын алдында баспасөз-мәслихатына қатысып, БАҚ өкілдеріне команданың қаншалықты дайын екенін айтты.
Баспасөз-мәслихатында Orda.kz тілшісі де барып ақпарат таратады.",comments,https://kaz.orda.kz/shynajy-zhankyjerler-keledi-kajrat-ojyn-aldynda-baspasoz-maslihatyn-otkizdi-135607/,"21 қазан күні Чемпиондар лигасы аясында «Қайрат» футбол клубы кипрлік «Пафосқа» қарсы өз алаңында ойын өткізеді. Алматылық клубтың жаттықтырушысы Рафаэль Уразбахтин мен оң жақ қапталдағы қорғаушысы Еркін Тапалов ойын алдында баспасөз мәслихатына қатысып, БАҚ өкілдеріне команданың қаншалықты дайын екенін айтты.
Баспасөз мәслихатына Orda.kz тілшісі қатысып қайтты.
БАҚ өкілдерінің алдында әуелі қорғаушы Еркін Тапалов «Пафосқа» қарсы ойынға сақадай сай дайын екендерін айтты.
Жаттықтырушы да ойыншының сөзіне қосылып, жігіттердің дайын екенін алға тартты.
Еркін Тапаловтың сөзінше, бұл ойында көп жанкүйерлердің болмауы оған еш әсер етпейді.
Ал Уразбахтин болса, маңыздысы — сыйақы болатын ақша емес, жақсы ойын көрсетіп, тарихта қалу екенін айтты.
Сондай-ақ жаттықтырушы футболды енді ғана көре бастаған, «бір реттік» жанкүйерлерге өзінің наразылығын білдірді.
Сондай-ақ, Уразбахтин Ағылшын премьер-лигасында біршама жыл доп тепкен Давид Луиз туралы да пікір білдірді. Оның айтуынша, ол – тәжірибелі қорғаушы.
Уразбахтин қақпашылардың да жағдайын айтты. «Қайраттың» негізгі қақпашысы Александр Заруцкий командаға келіп қосылды. Уразбахтин Темірлан Анарбеков те жарақатынан айығып, қақпашылардың орны толыққанын, ал нақты ойынға кім шығатынын қақпашыларды дайындайтын жаттықтырушы Илья Юров шешетінін айтты.
БАҚ өкілдері Еркін Тапаловтан не себепті Ұлттық құрама сапында көрінбей кеткенін сұрады.
Ал Еркін болса, Ұлттық құрамаға іріктеу кезінде жарақаты болғанын, дәлірек айтқанда, тыныс алуы қиындағанын айтты.
21 қазан күні сағат 21:45-те Алматы қаласындағы Орталық стадионда «Қайрат» – «Пафос» аралығында матч өтеді. Orda редакциясы барлық қазақстандықтарды алматылық клубқа жанкүйер болуға шақырады.
Айта кетейік, бұған дейін Orda тілшісі қорғаушы Еркін Тапаловтан сұхбат алып, футболшы туралы кеңінен ақпарат таратқан болатын.",2025-10-20T14:41:33+05:00,2025-10-20T14:41:33+05:00,kk,Ислам Әден,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/photo_5454318813781816986_y.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/photo_5454318813781816947_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/photo_5454318813781816950_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/photo_5454318813781816952_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/photo_5454318813781816986_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/photo_5454318813781816986_y.webp,
48f54c374c71b12aaa402a7415b6c987,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,ШЫҰ-дан не пайда: Қазақстанға Шанхай ынтымақтастық ұйымы не үшін керек?,"Қасым-Жомарт Тоқаевтың Қытайға жасаған соңғы сапары Шанхай ынтымақтастық ұйымының саммитімен тұспа-тұс келіп, Астана мен Бейжің арасында бірқатар маңызды келісімдерге қол қойылды. Дегенмен ШЫҰ мен Қытайды теңестіріп қарастыруға болмайды. Батыс оң көзқараспен қарамай отырған Қазақстанның бұл ұйыммен ынтымақтастық орнатуы қаншалықты тиімді? ШЫҰ Астанаға саяси әрі экономикалық тұрғыдан не ұсына алады?",comments,https://kaz.orda.kz/shyu-dan-ne-pajda-kazakstanga-shanhaj-yntymaktastyk-ujymy-ne-yshin-kerek-134780/,"Қасым-Жомарт Тоқаевтың Қытайға жасаған соңғы сапары Шанхай ынтымақтастық ұйымының саммитімен тұспа-тұс келіп, Астана мен Бейжің арасында бірқатар маңызды келісімдерге қол қойылды. Дегенмен ШЫҰ мен Қытайды теңестіріп қарастыруға болмайды. Батыс оң көзқараспен қарамай отырған Қазақстанның бұл ұйыммен ынтымақтастық орнатуы қаншалықты тиімді? ШЫҰ Астанаға саяси әрі экономикалық тұрғыдан не ұсына алады?
Orda.kz тілшісі осы мәселеге қатысты қазақстандық және америкалық сарапшылардың пікірін сұрап көрді.
Қасым-Жомарт Тоқаев 2023 жылы-ақ ШЫҰ құрылғаннан бері 20 жылдан астам уақыт өтсе де, ұйым аясында бірде-бір ірі экономикалық жоба жүзеге аспағанын әдеппен атап өткен еді. Ендеше, альянс елдері ұсынатын бастамалардың мәні қаншалықты зор? ШЫҰ банкін құру немесе ортақ төлем жүйесін қалыптастыру сынды жоспарлар – шынымен де келешегі бар жоба ма, әлде тек декларация күйінде қала ма?
Қазақстан Республикасы Философия, саясаттану және дінтану институтының жетекші ғылыми қызметкері, саясаттанушы Руслан Ізімов ШЫҰ саммиттерінің шешімдері мен қорытындылары нақты экономикалық мүмкіндіктерге әрдайым айнала бермейтінін айтады. Ұйымда ұзақ уақыттан бері өрге тартатын идеялар айтылатын. Бірақ көп жағдайда іске аспайтын диалог алаңына айналды.
Саясаттанушы саммит аясында Қазақстан-Қытай іскерлік кеңесінде 15 миллиард доллардан астам қаражат болатын 70-ке жуық келісімге қол қойылғанын еске сала кетті. Бұл – Қазақстанның нақты экономикалық «олжасы».
Қазақстандық дипломат Қазбек Бейсебаевтың пікірінше, ШЫҰ шеңберіндегі «ұзақ мерзімге есептелген» экономикалық бастамалар да Қазақстан үшін маңызды. Оларды жүзеге асыруға Астана белсенді түрде рөл атқарады.
Қазақстан мен ШЫҰ үшін тиімді ынтымақтастықтың басқа да бағыттары бар. Соның ішінде көлік және логистика саласы: Орталық Азияны жалғайтын дәлізді дамыту, Каспий арқылы жаңа бағыттарды ашу т.б. Бұл тұрғыда Астананың мүддесі Қытай, Өзбекстан және Қырғызстан бастамаларымен сәйкес келеді.
Сондықтан ШЫҰ банкін құру немесе ортақ төлем инфрақұрылымын қалыптастыру жоспары – «күндердің бір күнінде жүзеге асар» деген игі ойдың қатарындағы бастама. Ал шын мәнінде Тоқаевтың саммитке барғандағы басты мақсаты – ең әуелі Қытаймен жасалған нақты экономикалық келісімдер еді.
Сарапшылардың айтуынша, Қасым-Жомарт Тоқаев Тяньцзиньде өткен ШЫҰ саммитіндегі Қазақстанның жалғыз өкілі болған жоқ. Бұл – еліміздің ұйым ішіндегі позициясы нығайып келе жатқанын көрсетеді.
Саясаттанушы Руслан Ізімов те Қазақстан делегациясынан осынша адамның баруы кездейсоқ емес деген пікірде.
АҚШ-тағы саяси консалтинг маманы Роберт Катлер The Times of Central Asia басылымына жазған мақаласында соңғы екі жылда ШЫҰ аясында Астананың ықпалы айтарлықтай артқанын атап өткен. Қазақстан бүкіл Орталық Азияның басты өкілі ретінде танылып отыр — өңірдегі ең ірі экономика иесі, әлемдегі уран қоры бойынша көшбасшы және сирек кездесетін металдарға бай ел. Ал ШЫҰ шеңберінде Қазақстан үшін ең негізгі серіктес – Қытай.
Қытаймен ынтымақтастықтың болашағы, әсіресе, логистика саласында айқын көрінеді. Саммитте Ақтау жүк портын қытайлық Ляньюньган қаласымен әріптестікте дамыту секілді жобалар («Еуразиялық жеткізу тізбегі») талқыланды. Мұндай бастамаларды жүзеге асыруға қытай инвестициясын тарту Қазақстан экономикасына жаңа серпін береді.
Саясаттанушы Руслан Ізімовтың айтуынша, Қытай мен Ресей – ШЫҰ-ның негізгі мүшелері ғана емес, Қазақстанның басты сауда серіктестері. Өткен жылы Қытаймен тауар айналымы 44 млрд АҚШ долларынан асты. Ал Ресеймен тауар айналымы шамамен 28 млрд доллар болды. Осы екі елді бірге есептегенде еліміздің сыртқы саудасының жартысына жуығын қамтиды.
ШЫҰ ішінде де қайшылықтар бар екені бесенеден белгілі нәрсе. Мысалы, Үндістанның Қытаймен де, Пәкістанмен де тарихта болған шиеленістері бар. Алайда, Қазақстан үшін мұндай ала-құлалық пен ішкі қайшылықтар, керісінше, жаңа мүмкіндіктерді тудырады. Астана ұйым ішінде медиатор ретінде бедел жинап келеді.
Роберт Катлердің пікірінше, Қазақстан жаңа мүшелердің интеграциялануына белсене атсалысып отыр. ШЫҰ Оңтүстік Азия мен Таяу Шығыс елдері қосылнан кейін барған сайын алуан түрлі болып барады.
Нәтижесінде Қазақстан Орталық Азияның мүдделерін саммиттің қорытынды құжаттарына енгізіп, альянстың басымдықтарын айқындауға Қытай, Ресей немесе Үндістан секілді алпауыттармен қатар үлес қоса алатынын көрсетті. Астана орнықты даму, экологиялық қауіпсіздік пен инвестиция тарту бастамаларын алға жылжытып отыр. Қытаймен берік байланыстардың арқасында бұл бастамалар назардан тыс қалмайды. Осылайша Қазақстан Орталық Азияның «ұжымдық үніне» айналып, ортақ мүдделерді қорғап қана қоймай, ШЫҰ-да ірі державалардың «тістесіп» қалу қаупін азайтады.
Роберт Катлер:
Альянсқа мүше кейбір елдердің Батысқа қарсы өткір риторикасы ШЫҰ-ның беделіне нұқсан келтіргендей болды. Кейде ұйым – жаһандық саясат пен экономикаға толық кіріге алмаған, сондықтан «Үлкен жетілікке» қарсы ойнауға мәжбүр «өкпелегендердің клубына» ұқсайды деген пікір айтылады. Бірақ сарапшылар мұны қате тұжырым деп санайды.
Руслан Ізімов те ШЫҰ-ның әуел бастан өзге халықаралық құрылымдарға қарсы қойылмағанын атап өтеді. Оның негізі саналатын «Шанхай бестігі» 1990-жылдардың соңында шекаралық дауларды реттеу үшін құрылған еді. Бүгінде мұрагер ұйым – ШЫҰ-ның басты міндеттері аймақтық қауіпсіздік пен жаңа экономикалық сын-қатерлерге қарсы тұру болып қала берді.
Сарапшының пайымдауынша, болашақта ШЫҰ қалыптастырып жатқан архитектура әлемдегі басты жүйелердің біріне айналып, өзге елдер де соған қосылуға ұмтылмақ. Қазақстан үшін ШЫҰ-ға мүше болу – прагматикалық таңдау болады. Бұл Астанаға жан-жақты саясатты тиімді жүзеге асыруға әрі әлемдік көшбасшылармен тұрақты саяси диалог жүргізуге мүмкіндік береді. Демек, Қазақстанның ШЫҰ-дағы мүшелігі оның халықаралық беделіне сөзсіз оң ықпал етеді.
«АҚШ-тың басты дұшпанынан» бастап «ең қадірлі қонағына дейін ШЫҰ самитінде кімнің қандай рөл атқарғаны жайлы тілшіміздің материалынан оқи аласыздар.
Автор: Никита Дробны",2025-09-08T13:30:35+05:00,2025-09-08T13:30:35+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/1757310993_sammit-shos-v-astane-kopija.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/1757310993_sammit-shos-v-astane-kopija.webp,
ea8d5a13d349abea271536b7f05a0aad,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Сорбұлаққа құлаған тікұшақ: Сарапшы Eurocopter 145 тікұшағының не себепті құлауы мүмкін екенін айтты,"5 шілдеде Жамбыл облысында үш офицер мінген әскери тікұшақ радардан жоғалып кетті. Іздеу жұмыстары тереңдігі тоғыз қабатты үйге тең, түбінде алты метр болатын лай қабаты бар Сорбұлақ атты кәріз су қоймасында болды. Су бетінде май пайда болған соң, ТЖМ, Қорғаныс және Ішкі істер министрліктерінің жүздеген қызметкері күндіз-түні үш аптаға жуық іздеу шараларын жүргізді. Ақыры үш аптаға таяғанда барып экипаж адамдарының денелері табылды.",comments,https://kaz.orda.kz/sorbulakka-kulagan-tikushak-sarapshy-eurocopter-145-tikushagynyn-ne-sebepti-kulauy-mymkin-ekenin-ajtty-134333/,"5 шілдеде Жамбыл облысында үш офицер мінген әскери тікұшақ радардан жоғалып кетті. Іздеу жұмыстары тереңдігі тоғыз қабатты үйге тең, түбінде алты метр болатын лай қабаты бар Сорбұлақ атты кәріз су қоймасында болды. Су бетінде май пайда болған соң, ТЖМ, Қорғаныс және Ішкі істер министрліктерінің жүздеген қызметкері күндіз-түні үш аптаға жуық іздеу шараларын жүргізді. Ақыры үш аптаға таяғанда барып экипаж адамдарының денесі табылды.
Orda.kz тілшісі ұшақтың не себепті құлағанын арнайы сарапшыдан сұрап көрді.
Әскери борттың із-түзсіз жоғалуы әуелден-ақ түсініксіз көрінді. Ел-жұрт әдетте әскерилер шапшаң, тез әрі нық әрекет етеді деп ойлайды. Бұл олардың кәсіби борышы. Ал әңгіме өз санатында мінсіз беделге ие әуе техникасы жайында болса, оның жөні тіпті басқа. Мұндай тікұшақ апатының әрбірі айырықша назарды қажет етеді.
Апат не себепті болуы мүмкін? Бұл туралы саланың білікті маманы, «Ғарыштық зерттеулер және технологиялар» журналының баспагері Нұрлан Әселқан айтып берді.
2010 жылы Eurocopter мен «Қазақстан инжениринг» бірлескен кәсіпорын құрып, Астанада EC-145 тікұшағын ТМД аумағында өндіретін жалғыз зауытқа айналды. Оған Моңғолия, Өзбекстан, Тәжікстан, Қырғызстан, Беларусь және Әзербайжанға жеткізу құқығы берілді. 2011 жылы алғашқы машиналар Қазақстанға жеткізілсе, 2012 жылдан бастап жаңа зауытта құрастырыла бастады. 2015 жылға қарай онда 20 тікұшақ шығарылды. 14-і — ТЖМ-ға, алтауы — Қорғаныс министрлігіне берілді.
Сарапшының айтуынша, бұл үлгінің тарихы шамамен 30 жыл бұрын басталған. Оны немістің Messerschmitt-Bölkow-Blohm және жапонның Kawasaki компаниялары бірлесіп жасады. BK-117 деп атады. Сәтті шыққан жоба жаппай өндіріліп, сенімділігін дәлелдеді. BK-117 атты жоба— Messerschmitt-Bölkow-Blohm компаниясының ең әйгілі жетістіктерінің бірі. Оның түп-тамыры аты аңызға айналған Messerschmitt AG кәсіпорнына барып тіреледі.
1923 жылы негізі қаланған бұл немістердің ұшақ өндіретін орны екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Bf 109 жойғышы мен Me 262 реактивті атқыштарын жасау арқылы әлемге танылды.
Соғыстан кейін, әскери техника жасауға тыйым салынған шақта, кәсіпорын азаматтық ұшақтар мен планерлер шығаруға көшті. 1969 жылы Bölkow және Hamburger Flugzeugbau компанияларымен бірігіп, тікұшақ және ғарыш жобаларына маманданған MBB концернін құрды.
Соңғы мәліметке сүйенсек, бұл модель қазір әлемнің 66 елінде 350-ден астам оператордың қарамағында тұр. Азаматтық және әскери міндеттерде бірдей сұранысқа ие. Lobo Leasing дерегінше, жалпы 6 миллион ұшу сағаты ішінде шамамен 90 ірі оқиға тіркелген, олардың көбі техникалық ақаудан емес, өзге себептерден болған.
Алайда оны пайдалану арқылы қалыптасқан кәсіби машық пен өндірістен бастап толық техникалық қызмет көрсетуге дейінгі ұлттық өнеркәсіптік әлеует — ел қауіпсіздігіне қосылған баға жетпес үлес.
Алайда EC-145 — елде құрастырылатын жалғыз тікұшақ емес.
EC-145-тің айтарлықтай басымдығы сол, қозғалтқыш істен шықса да, қауіпсіздік деңгейі жоғары болады. Бұл оның авторотация қабілетінің кеңестік үлгілерге қарағанда әлдеқайда тиімділігінен көрінеді.
Авторотация — қозғалтқыш жұмыс істемей қалған тікұшақ құлап бара жатса, ауа қарқыны қалақшадан өтіп, негізгі ротордың айналуына сеп болатын ұшу режімі. Дұрыс орындалған авторотация пилотқа баяу төмендеуге көмектесіп, қауіпсіз қонуға мүмкіндік береді.
Дегенмен, ең жетілдірілген қауіпсіздік жүйелері де кері кетсе, яки әлдебір келеңсіздік болса, экипаждың аман қалуы екіталай. Мұнда құлау орны да шешуші рөл атқарды.
Транспондер — координаттардан, биіктіктен, жылдамдық және борттың шартты атауынан хабар беріп отыратын тікұшақтағы диспетчерлік жүйе. Сорбұлақтағы жағдайда «радардан жоғалды» деген сөз — жай теңеу емес. Ол расымен жоғалып кетті.
Оның істен шығуына мынадай бірнеше себептер түрткі болуы мүмкін:
Тіпті техникалық жағынан толық жарақтанса да, қарапайым маяк арқылы бақылау жеткіліксіз еді. Бірнеше күн бойы су астындағы жұмыстарды жүргізуге, сүңгуірлерді тартуға тура келді.
Сарапшы іздеу жұмыстарының жағдайын бағалаған соң, ол апат себептеріне тоқталды:
Сарапшының айтуынша, ең ауыр қайғылы оқиғалардың өзі тәжірибеге айналуы тиіс. Қағаз жүзінде ғана қалмай, әр апат, әр құтқару жұмыстарының бәрінен сабақ алып отыруымыз керек.
Біз бұл сұхбатты барлық қаза тапқан әскерилердің денесі табылғаны белгілі болмай тұрып алғанбыз. Дегенмен сарапшының сөзінен үміт пен үрей ортасында отырған ел үшін алаңдап, басу айтып, тілектестігін білдіргені сезіледі.
Іздеу жұмыстары кезінде олардың басты мақсаты — экипаждың бәрін табу болды. Үшінші адам — капитан Аман Амангелдінің денесі тек 12 тамызда су астындағы жұмыстар кезінде табылды. Бұған дейін, 10 тамызда, командир майор Нұржігіт Үйсінбаев пен борттехник капитан Бахтияр Ержігітовтің денелері табылған еді. Үшеуі де Әуе қорғанысы күштерінің әскери институтын тәмамдаған, абыроймен борышын өтеген офицерлер болатын.
EC-145 тікұшағы M’ARMS кешенімен – біріктірілген дауыс және ұшу мәліметтерін жазу құрылғысы (CVFDR), сондай-ақ UMS пен HUMS техникалық бақылау модульдерін бар модульдік жазба және мониторинг жүйесімен жабдықталған. Жалпақ тілмен айтсақ, «қара жәшік» немесе борттағы жазба құрылғысы бар тікұшақ.
CVFDR экипаждың сөздерін және ұшу параметрлерін секунд сайын тіркеп, оқиғаның әр сәтін апаттан соң қалпына келтіруге мүмкіндік береді. Ал HUMS пен UMS жүйелері ақауларды жөнделмейтіндей болып қалғанға жеткізбей тұрып анықтауға көмектеседі. Мәліметтер жадында сақталып, жерге PCMCIA тасымалдағышы арқылы жеткізіледі, одан кейін жерүсті станциясында талданады.
H145 тікұшағының борттағы жазба құрылғысында мәліметтерді сақтау мерзімі шектелмеген. Техникалық құжаттамада көрсетілген сипаттамаларға қарасақ, соққыға төзімділігі, отқа, тереңдікке және суға шыдамдылығы апат кезінде оның анық берік құрылғы екенін айқындайды.
Сипаттамаларына қарасақ, құрылғы теңіз суында 20 000 фут (6096 метр) тереңдікте бір айға дейін жұмыс істей алады. Ал қатты жерге емес, батпаққа құлағанда деректерді сақтау мерзімі ұзағырақ болуы мүмкін.
Қара жәшік ұшақтың өзі көтерілгенше ашылмайды. Ашылған күннің өзінде әскери құпия режимге бағына отырып, деректерді қарайды. Бұл құрылғының жадындағы соңғы секундтағы деректер — сол Сорбұлақ трагедиясының үнсіз куәгерлері болып қала береді.
Автор: Камила Ермаханова",2025-08-15T11:00:00+05:00,2025-08-15T11:00:00+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1755152390_1755077170_4eb51be8d8c2dbe84270b1a91e8aca6d.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755169087__dsc4720.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755169253_3c498ebfc096c53fafba2e06af39ce6a.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755169399_bk117a-1-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755169530_messerschmitt_m_17_-_flug.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755169612_dart-h145-fas.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755169989_z7xbnhxcjdpu5bl1kqk1obodbzpss6qkakty4at0.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755170082_ec145_t2_helionix_cockpit_sn20002__copyright_airbus_helicopters_charles_abarr.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755233136_snimok-jekrana-313.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755233190_snimok-jekrana-325.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1755152390_1755077170_4eb51be8d8c2dbe84270b1a91e8aca6d.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/snimok-jekrana-324-1.png,
80c581c26340dcb0a6cce9caaa8bc58a,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Сот «Орда» редакциясының бас редакторын үйқамақтан шығарудан бас тартты,"Бүгін Алматы қалалық сотының қылмыстық істер жөніндегі сот алқасы адвокат Мұрат Адамның жеке шағымын қарады. Ол Гүлнәр Бажкенованы үйқамақтан шығаруды сұраған еді. Алайда сот бұрынғы шешімді өз күшінде қалдырды, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/sot-orda-redakcijasynyn-bas-redaktoryn-yjkamaktan-shygarudan-bas-tartty-136474/,"Бүгін Алматы қалалық сотының қылмыстық істер жөніндегі сот алқасы адвокат Мұрат Адамның жеке шағымын қарады. Ол Гүлнәр Бажкенованы үйқамақтан шығаруды сұраған еді. Алайда сот бұрынғы шешімді өз күшінде қалдырды, деп хабарлайды Orda.kz.
Шағым нәтижесі туралы Мұрат Адам Facebook парақшасында жазды. Оның айтуынша, 1 желтоқсанда Гүлнәр Бажкенованы ұстағанда және оған үйқамаққа қамау барысында бірқатар заңбұзушылықтар жіберілген.
Айта кетейік, ҚазТАГ агенттігінің басшыларына қарсы қылмыстық іс қозғалғаны туралы жазғанбыз. Ал 1 желтоқсан күні «Орда» редакциясының бас редакторы Гүлнәр Бажкенованы үйқамаққа қамап, пәтері мен кеңселеріне тінту жүргізілді. Қазіргі жүйенің еркін адамдарды қамап, бұғауда ұстауы жалпы қоғамды қалай құлдырататыны жайлы материалымыздан оқыңыз.",2025-12-09T11:05:43+05:00,2025-12-09T11:05:43+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/1765260147_1765212505_rejderskij.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/1765260147_1765212505_rejderskij.webp,
c68c4b1d78942a207b677af49f0710d9,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Сот шешімі: Тіс емдеген халық МӘМС төлемін жасағанына қарамастан анестезия үшін қосымша ақы төлей ме?,"Сот талқылауы Медициналық сақтандыру қорының пайдасына шешілді - Астанадағы стоматологиялық клиникалардың бірінен анестезия қызметі үшін ақша талап етілді, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/sot-sheshimi-tis-emdegen-halyk-mams-tolemin-zhasaganyna-karamastan-anestezija-yshin-kosymsha-aky-tolej-me-131780/,"Сот талқылауы Медициналық сақтандыру қорының пайдасына шешілді - Астанадағы стоматологиялық клиникалардың бірінен анестезия қызметі үшін ақша талап етілді, деп хабарлайды Orda.kz.
Жақында тіс дәрігерлері анестезия қызметі үшін қорды сотқа берді. Олар көтеріп отырған басты мәселе - қаржыландыру схемасын өзгерту. Тіс дәрігерлері анестезияны өз қызметтеріне енгізді, бірақ аудиторлық тексеруден кейін МӘМС қоры ол үшін төлеуге тиіс еместігін айтып, ақшаны қайтаруды талап етті.
Мемлекеттік аудит клиникалар қызмет көрсету құнын 2,1 млрд теңгеге заңсыз арттырғанын анықтады.
МӘМС енді қаражатты қайтаруды талап етеді, бірақ тіс дәрігерлері бұл түсініктерді бұрмалау деп атады, себебі анестезия - қызмет, ал анестетик - дәрі. Дәрі-дәрмектер өз алдына барлық заң талаптарына сай төленген.
Бұл дәрігерлерді қатты таң қалдырмады - олардың айтуынша, сот, барлық мемлекеттік құрылымдар сияқты, жүйенің айтқанымен жүріп, айдағанына көнеді.
Бұл іске әлі нүкте қойылмады. Тіс дәрігерлері мониторинг нәтижелерін, аудиторлық қорытындыны және ДПҚ ұйғарымдарын даулай отырып, жаңа талап-арыз дайындауға бел буды.
Егер сот қордың ұстанымын түпкілікті қолдаса, тіс дәрігерлері анестезиясыз жұмыс істеуд і таңдайды немесе пациенттердің оны жеке төлегенін талап еткенен басқа амалдары жоқ.
Бұл тегін медициналық сақтандыру қағидаттарын бұзады. Сондай-ақ, жеке меншік клиникалар МӘМС бойынша жұмыс істеуден бас тартуы мүмкін және балалар мен әлеуметтік осал топтағы азаматтарға арналған тегін тіс емдеу ендігі жерде тек түске кіретін болады.
Мәжіліс депутатының хабарлауынша, бірыңғай медициналық көмек пакетін қалыптастыруды және мемлекеттік міндетті әрі тегін медициналық көмек көлемін екі есе азайтуды к өздейтін заң жобасы  әзірленіп, 2027 жылға дейін бекітілмек.
2024 жылы сақтандыру жүйесін өзгерту жайлы петиция жарияланып, көптеген азаматтар МӘМС аясында медициналық қызмет алмайтынына шағымданған болатын.
Тамыз айында ресми платформаларда МӘМС жүйесіне қатысты жаңа петиция жарияланды.
Бұның бәрі премьер-министр Олжас Бектеновтің 2024 жылдың басында үкімет мүшелерінің басын қосып, өткізген кеңсіндегі: «МӘМС жүйесі елеулі қайта жүйелеуді қажет етеді деп санаймын. Қаражатты тиімсіз жұмсау мен артық жалған тіркеулер бола тұра оны қаржыландыруды ұлғайтуға жол берілмейді. Сала толық цифрландыру мен ашықтықты талап етеді», деген тапсырмасынан басталса керек.",2025-03-30T16:04:48+05:00,2025-03-30T16:04:48+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/images.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/images.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/images.webp,
54d31a2d0542050ba54da5703ceb8f03,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Сотталған полицейлердің сыры: қыздар мен әуес тағамдар, миллиондаған ақша",2024 жылы прокурорлар Абай облысының Қылмыстық-атқару жүйесі департаментіне (ҚАЖД) қарасты №19 мекемесінде ең ықпалды екі қылмыс әлемінің серкесі – Барон мен Мирас (кейіпкерлердің лақап аты мен есімі этикалық себептерге байланысты өзгертілген) қамауға алынды.,comments,https://kaz.orda.kz/sottalgan-policejlerdin-syry-kyzdar-men-aues-tagamdar-milliondagan-aksha-130763/,"2024 жылы прокурорлар Абай облысының Қылмыстық-атқару жүйесі департаментіне (ҚАЖД) қарасты №19 мекемесінде ең ықпалды екі қылмыс әлемінің серкесі – Барон мен Мирас (кейіпкерлердің лақап аты мен есімі этикалық себептерге байланысты өзгертілген) қамауға алынды.
Оларды лагерьдегі сотталғандардан ақша бопсалады деген күдікпен тергеп, қылмыстық іс аясында Өскемендегі тергеу изоляторына ауыстырды. Қылмыстық қор қалай толықтырылды, жәбірленушілердің қайсысы ""түрмедегі бақылаушыларға"" қарсы арыз жазды және оларды ауыстырғаннан кейін түрме өмірі қалай өзгергенін Orda.kz сұрастырып білді.
Біз еліміздегі кейбір түзеу мекемелерінде қандай қатыгез тәртіптің үстемдік ететінін ауық-ауық баяндап отырамыз. Алайда, сотталған бұрынғы құқық қорғау органдарының қызметкерлерінің қалай өмір сүретіні туралы сирек жазамыз, себебі олар ішкі сырларын ашуға құлықсыз. Бұрынғы құқық қорғаушылар өз мәселелері туралы тек тығырыққа тіреліп, әбден күйзелген кезде ғана айтады.
Неліктен бұрынғы тергеушілер мен оперлер ішкі мәселелерді ашып айтқысы келмейді, бізге №19 колониясының бұрынғы тұрғыны айтып берді. Атын атамауды сұраған ол аралас режимдегі осы колонияда жазасын өтеген кездегі келеңсіз жағдайларды ашып, қылмыстық-атқару жүйесіндегі өзара билік жүргізудің қайдан бастау алатынын көрсетіп берді.
Біздің сұхбаттасушымыз – 42 жастағы Солтүстік Қазақстанның тумасы. Ол бұрын аудандық ішкі істер басқармасында жедел қызметкер болып жұмыс істеп, есірткі қылмыстарын ашуға маманданған. Алайда, кейін өзін сол аймақтық ҰҚК қызметкерлері оны үлкен көлемдегі кептірілген марихуанамен ұстаған. Нәтижесінде сот Кеңесті есірткі саудасымен айналысты деп танып, 11 жылға бас бостандығынан айыру жазасын тағайындады. Ол өз мерзімін толық өтеп, жақында босап шықты.
Кеңес, сізді түрмеде бұрынғы құқық қорғау органының қызметкері болғаныңызды білгенде қалай қарсы алды және сіздің түрмедегі бейресми иерархиядағы орныңыз қандай болды?
— Мені қалыпты қарсы алды, себебі онда мен сияқты 297-бап бойынша жазасын өтеп жатқан адамдар көп еді. Түрмеде камераларға бөлу кезінде мен баракқа түстім, онда Мирас – лагерьдің « қараушысы » отырды. Ол өз адамдарымен біраз уақыт мені бақылады, кейін маған өзінің жақын ортасына кіруге ұсыныс жасады. Әрине, мен келістім, себебі бұл кез келген аймақтың ішіндегі нормаларға қарсы адамдардан қорғаудың кепілі болды.
Неліктен сізге оның назары түсті? Ортақ қызығушылық болды ма немесе сіз жерлессіз бе?
— Мен еркін күрестен спорт шебері болдым, ал Мирас өз тобына физикалық тұрғыдан мықты, спорттық атағы бар жігіттерді жинайтын. Кейбір БАҚ-та оны спортшы әрі бұрынғы полиция қызметкері не арнайы күштердің сарбазы деп жазған еді. Негізінде, олай емес,  Мирас бұрын патрульдік полицияда қызмет еткен, кейін ішкі істер органдарынан шыққан. Ол бизнесменді өлтіргені үшін 22 жылдық жазасын өтеген, сотталғандар арасында үлкен құрметке ие болған.
Ал лагерьдегі басты авторитет кім болды – Барон ба, әлде Мирас па?
— Барон, өйткені ол – көлеңкедегі кардинал болды және мекеме әкімшілігінің үнсіз келісімімен барлық сотталғандарды толық бақылап отырды. Ол Алматыда бірнеше адамның өліміне себеп болған даудың ортасында ұзақ уақыт отырды. Мирас оның оң қолы, сегіз баракқа жауапты болып, «түрмедегі бақылаушыларды» басқарды. Сондай-ақ жасөспірімдер мен өндірістік аймаққа және басқа да учаскелерге жауапты болды. Көптеген сотталғандар Барон мен Мирастың көшбасшылық қасиеттерін, жақсы ұйымдастырушылық қабілеттерін және дипломатиялық дағдыларын атап, оларға көптеген жылдар бойы өз позицияларын сақтап қалуға мүмкіндік берді.
Сіз Баронды жақсы танисыз ба?
— Жоқ, мен лагерьде онымен мүлде жолыққан жоқпын. Ол жеке өмір сүрді, спорт залында тұрды, ол жерге тек өз адамдары ғана кіре алатын. Айтуларынша, оны күштік құрылымдар қолдап отырған, сондықтан басқа сотталғандар одан алыс жүрді. Мен де артық назарын аудармауға тырыстым, әрқашан далада жаттығып жүрдім. Әрине, біз бір-біріміздің бар екенімізді білдік, бірақ байланысқа шыққан жоқпыз.
Мирасқа да осындай жеңілдіктері болды ма, Баронмен салыстырғанда?
— Жоқ, меніңше, олай емес. Ол басқа 80 сотталғанмен бірге баракта тұрды, тек оларға асханада жеке тамақ әзірлейтін. Оның тағамы басқа сотталғандарға қарағанда дәмдірек және әртүрлі болатын.
2024 жылы БАСЕ YouTube-арнасы сіздің колонияңызда жалпы қор жинау туралы видео шығарды. Автордың айтуынша, сотталғандар — бұрынғы ҰҚК басшысының орынбасарлары, Алматы қалалық ҰҚКД-ның бұрынғы бастығы және экс-қорғаныс министрі — бір миллионнан екі миллион теңгеге дейін ақша тапсырған. Сіз оны көрдіңіз бе? Оған пікіріңіз қандай?
— Иә, мен бұны көрдім, тіпті оны жасауға көмектескен сотталғандарды да білемін. Сол видеода олардың барактардың қараушыларының аты-жөні мен цифрлар жазылған хаттамаларының скриншоты бірнеше рет көрсетілді. Айтуларынша, бұл хаттаманы мекеме әкімшілігінің қызметкері сатқан, өзі үшін ұпай жинамақшы болып. Экс-генералдардың жалпы қорға ақша қосқаны туралы нақты мәлімдей алмаймын. Оларға немесе осы видеоның авторларына сұрақ қойсаңыз, өздерінен сұрап көріңіздер. Бірақ, әдетте, лагерьге бұрынғы генералдар мен басқа да жоғары лауазымды тұлғалар түскенде, олар өз қалауымен жалпы қорды толықтырады.
Бұрынғы генералдар бұл ақшаны өз еріктерімен тапсыра ма, әлде шын мәнінде қысымға ұшырай ма? Жоғарыда айтылған видеодағы кейіпкерлер неге авторларға қарсы сотқа арызданбады?
— Бұрынғы генералдар мен басқа да бай адамдар әрқашан өз еріктерімен жалпы қорға өз үлестерін береді. Біріншіден, оларға лагерьде өмір сүру ережелерін түсіндіреді. Екіншіден, олар кедей емес, өз жинақтарынан ақша бөле алады.
Қандай санаттағы сотталғандар әдетте жаңадан келгендерден ақша талап етеді?
— Өз байқауым бойынша, мұндайды жиі жасайтындар – ұлттық гвардияның ішкі істер министрлігі немесе ҰҚК шекара қызметінде әскери борышын өтегендер. Олар шынайы солдаттар, оларда ар-намыс жоқ, бірақ мақтаншақтықтары шексіз. Сондықтан офицерлік құрамнан шыққандар оларды ұнатпайды. Менің ойымша, мұндай өрескел сарбаздарды тұрмыстық аймақтарға жіберу керек! Олардың білім, мәдениет және тәрбиесі басқа деңгейде, олар қылмыстық түсініктерге бағынады, сондықтан ақша талап етіп, әлсіздерге қол көтереді.
Жаңадан келгендерден қанша қаражат талап етіледі? Мысалы, Алматы облысындағы Зареченск колониясында наркобизнеспен айналысқан сотталғандардан екі жыл бұрын 10 мың доллар талап етілген. Ал сіздерде қалай?
— Біздің лагерьге синтетикалық есірткілер немесе психотроптық заттарды таратып келгендерден миллион теңге талап етеді. Көбірек талап ету мағынасыз, өйткені төлемді өте ұзақ күтуге тура келеді. Мысалы, мен өсімдік тектес есірткі таратқаным үшін отырдым, сондықтан мені тексерген жоқ. Тек героин, мефедрон, экстази және тұздарды таратқан адамдар жауап береді. Оларға ақша жинау үшін бір айлық уақыт беріледі, әдетте олардың туыстары осы уақыт ішінде төлейді. Егер олар бұл уақыт шеңберінде төлей алмай, төлеуден бас тартса немесе келіссөз жүргізсе, онда олардың түрмедегі туысына қатты ескертулер беріледі, әрі «мүшелік жарна» төлеудің оның өзіне тиімді екені түсіндіріп, еркек кастасында қалдыру ұсынылады. Егер ол төлемесе, онда оны дәретхана  жууға және басқа да лас жұмыстарды істеуге мәжбүр етеді.
Кеңес, сіз лагерьде коллекторлық қызметпен айналысқандай сөйлеп отырсыз.
— Құдай сақтасын, мен ешқашан заңсыз немесе теріс әрекеттермен айналысқан емеспін. Мен жай ғана лагерьдегі «түрмедегі бақылаушыларға»  адамдарымен араласып, олардан осындай әңгімелерді естідім. Айтуларынша, Мирас әр ай сайын құқық қорғаушыларға екі-үш миллион теңге береді екен. Бірақ бұл оны жаңадан келгендерден жинаған ақша емес, картадан ұтқан ақша деп айтады.
Тұрмыстық зоналар жиналған қаражаттың көп бөлігі әдетте алкоголь, деликатестер, ұялы телефон және басқа да тыйым салынған заттарды сатып алуға жұмсалады. Қалған қаражат адвокат қызметтерін төлеуге және еркіндікте қалған отбасыларын қолдауға кетеді. Ал сіздерде қалай?
— Барлық лагерлерде сценарий бірдей азық-түлік, алкоголь, темекі алынады. Сонымен қатар, қосымша ақыға арнайы қызбен алты сағаттық кездесу ұйымдастыруға болады. Бұл ресми түрде екі сағаттық қысқа мерзімді кездесу деп тіркеледі. Алайда іс жүзінде жұп ұзақ мерзімді кездесу бөлмесінде оңаша болады. Әрине, қылмыстық-атқару кодексінің 106-бабы бойынша ұзақ мерзімді кездесу тек қана әйелі мен жақын туыстарына беріледі.
2024 жылы арнайы прокурорлар Мирас пен Баронды түрмедегілерден ақша талап еткеніне күдіктеніп, оларды басқа күдіктілермен бірге тергеу үшін Өскемендегі уақытша ұстау изоляторына алып кетті. Сіз бұл іске қанша жәбірленуші мен күдікті қатысып жатқанын және алдын ала тергеу қай кезеңде екенін білесіз бе?
— Басқа жігіттерден естігенімше бұл іс бойынша 8 жәбірленуші мен 15 күдікті бар. Тергеу әлі де жалғасуда. Өзім жақсы білетін төрт жәбірленуші бар, олар Барон мен Мирасқа арыз жазды. Біреуі — бұрынғы комитетші, ал қалған үшеуі түрлі полиция бөлімшелерінде қызмет атқарған. Толығырақ айта алмаймын.
Мирас өз камерасында асылған күйінде табылды. Қалай ойлайсыз, бұл өзін-өзі өлтіру ме, әлде оны соған жеткізді ме?
— Менің ойымша, оны қорқытып-үркітті, ақырында ол өз еркімен өмірден кетті. Оны ешкім өлтірген жоқ.  Мирас соңғы кездері шектен тыс әрекет жасап,  ұрылардың дәстүрін өрескел бұзды. Меніңше, ол қайта-қайта қылмыс жасағандардың жабық түрмесіне түссе, бұл үшін жауап беру керектігін түсінген сияқты. Ол өзі де сол жаққа баратынын сезген соң бәрін бірден аяқтауды шешті. Мирас бұралған төсек жамылғысына асылып қалған. Тіпті оны үйінде отбасы күтіп тұрғаны да оны тоқтата алмады.
Мұндай сұрақтың жауабы осындай лагерьде отырған бұрынғы құқық қорғау қызметкері қылмыстық әлемнен тәуелсіз, өз бетінше әрекет ететін тұлға болуы тиіс пе, әлде олар бопсалап алған ақшаларын басқалармен бөлісуі қажет пе?
— Ал, неге сіз олар өз заңдарымен өмір сүреді деп ойладыңыз? Олар басқа колониялардағы сотталғандар сияқты сол айыпты түсініктермен өмір сүреді. Олардың жинаған қаражаты тек олардың аман-есен, қауіпсіз жағдайда өмір сүруіне ғана емес, басқа колониялардағы қылмыстық авторитеттердің қажеттіліктеріне де жұмсалады.
Сіз YouTube-те Баронның серігі болып табылатын сотталғанның адвокатының қатысуымен өткен бағдарламаны көрген боларсыз. Ол Баронның жазасын өтеу мерзімі аяқталып келе жатқанын, бірақ кейбір үшінші тұлғалар оның бостандыққа шығуын қаламайтынын айтты. Сондықтан, олардың айтуынша, онымен байланысты ауыр қылмыс бойынша жаңа іс қозғап, колонияда ұзақ уақыт ұстауды жоспарлап отыр екен. Одан бөлек, үшінші тұлғалар Баронды психологиялық тұрғыдан құлдыратып, оның өмірден кетуіне ықпал етуге тырысып жатқан көрінеді. Осыған қатысты не ойлайсыз?
— Мен осы бағдарламаны көргенмін, бірақ нақты жауап бере алмаймын. Бұл мәселе менің жеке басыма да қиындықтар тудыруы мүмкін. Тек айта кететінім, прокурорлардың семейлік аймақтың «сұр кардиналының» табыс көзі туралы күдік туғызуы негізсіз емес. Алайда, оның қамауға алынғаннан кейін анасының банк есеп-шоттарынан 23 миллион теңге табылғаны туралы айтылды. Қызық сұрақ, қарт әйелде осындай ақша қайдан пайда болған? Айтуларынша, Барон босатылған соң Ресейге тұрақты тұруға көшуді жоспарлаған екен, сондықтан ол жаңа жерде өмір сүруге арналған қаражатты жинап жатқан болуы мүмкін.
Сіз сотталғандар куәларды қорғаудың мемлекеттік бағдарламасына қатысушылар болып саналатынын білесіз бе?
— Менің білетінім осы істің сегіз зардап шегушінің төртеуі арнайы прокурорлардың қорғауында. Олар Барон мен Мирасқа қарсы бірінші болып арыз жазып, өздері де олардың ісіне қатысты куәлік берген. Сондықтан осы батыл адамдарды колонияның тәртіптік оқшаулану бөлмесінде, күшейтілген күзетпен қорғауда ұстады, себебі олардың артынан қараушы мен «сұр кардиналдың» адамдары жетпесін деп. Бір зардап шегушіні жақында Семейден басқа аймаққа көшірді, себебі оған өміріне қауіп төндірілген.
Күдіктілер ол адамдардың өздеріне қарсы куәлік бергенін білді және олар онымен қалай есептеспек болды?
— Айтуларынша, ол деректерін мекемеміздің әкімшілігінде істейтін біреу ашып жіберген. Ал есептесу туралы айтатын болсақ, Баронның адамдары ескі түрмелік әдіске жүгінуге мүмкін еді — «құлау». Бұл әдіс бірнеше адам жәбірленушіні көтеріп алып, кейін оны бетонға құлатудан тұрады. Әдетте, мұндай жағдайда бас сүйегінің негізі мен күмбезінің сынықтары салдарынан адам өледі, ал бұл оқиға «бақытсыз жағдай» ретінде көрсетіледі. Мысалы, «сотталушы жүріп келе жатқанда, аяғы шалынып құлап кетті» деген түсініктеме беріледі. Көптеген медициналық құжаттарда «адамның бойынан биік жерден құлау» деп өлім себептері ретінде кездеседі.
Барон мен Мирас кеткен соң ол жерде не өзгерді?
— Негізінде ештеңе өзгермеді. Біз жалпы жиналыста жаңа қараушыны сайладық. Сіз, бәлкім, білесіз, бұл  аймақтарының тұрмыстық колониялардан айырмашылығы неде? Біз өзіміз басты қараушымызды таңдаймыз, ал басқа аймақтарда қараушыларды заңды қылмыскерлер тағайындайды.
Неге бұрынғы құқық қорғау органдарында істеген қазір түрмеде отырған қызметкерлер, журналистерге жүгініп, мәселелеріңізді ашық айтпайсыздар? Неден немесе кімнен қорқасыздар?
— Біз өзімізден қорқамыз, себебі өзіміздің қандай әрекеттерге бара алатынымызды білеміз. Басқа жабық еркектер қауымдастықтарында сияқты, бізде де кланаралық қақтығыстар бар. Бір кланның қызметі туралы компроматтың жария болуы басқа кланның өкілдеріне үлкен қиындықтар тудырады, әсіресе егер ол қоқысты сыртқа шығаруды шешсе. Сондықтан біз журналистер мен блогерлерге көп ашылмаймыз. Белгілі бір мақалда айтылғандай «Қарға қарғаның көзін шұқымайды!» Журналистерге, бірдеңе айтсаң, кейін сөздерің үшін жауап беріп, денсаулығыңды тәуекелге қоясың.
Бірақ сіздердің қатарластарыңыз Мирас пен Баронға қатысты компроматты оппозициялық телеарна редакциясына тастады.  Өзіңіз де ол жақтағы қараңғы тұстар туралы сұхбат бердіңіз. Неліктен қолында билігі барлардан қорықпайсыз,олардың қолы ұзын емес пе?
— Тағы да қайталап айтайын, компроматты әкімшілік қызметкерлерінің бірі түсірген болуы мүмкін, өздерінің жеке мүдделері мен пайданы көздеп, сотталғандар емес. Ол оны шетелден хабар тарататын блогерлерге жіберді, кейін даулы тексерістер болатынын болжады. Мен сіздерге тек өзімнің білетінімді және басқалардан естігендерімді анонимді түрде айттым. Айтуға керекеті әрі айтуға болатын мөлщерде ғана айттым. Менде ешқандай растайтын құжаттар, қолхаттар, транзакция көшірмелері немесе сұрақ-жауап хаттамалары жоқ, болғанда емес. Өйткені мен қақтығыстар мен қылмыстық іс-әрекеттерге қатысқан жоқпын.",2025-02-17T14:34:00+05:00,2025-02-17T14:34:00+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/tyrme.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/1739773048_trtrtr.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/aitbek.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/tyrme.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/tjurma.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/zekikikiiik.jpg,
06eb1c776e67663adea51a3a252c2bad,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет Ермек Тұрсыновқа қатысты ресми мәлімдеме жасады,"Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет Ермек Тұрсыновқа қатысты ресми мәлімдеме жасады, деп хабарлайдыOrda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/sybajlas-zhemkorlykka-karsy-kyzmet-ermek-tursynovka-katysty-resmi-malimdeme-zhasady-132747/,"Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет Ермек Тұрсыновқа қатысты ресми мәлімдеме жасады, деп хабарлайды Orda.kz.
Қазіргі уақытта Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет режиссер Ермек Тұрсыновқа қатысты ешқандай тергеу әрекеттерін жүргізіп жатпағанын мәлімдеді.
Осыған байланысты оның Facebook желісінде жариялаған ақпараты Агенттікке беймәлім болып отыр.
Антикордың айтуынша бұған  дейін оларға режиссер «Н»-нің арызы түскен. Ол «Қазақфильм» АҚ ішкі аудит қызметінің қорытындысына сүйене отырып, «Долгое эхо» фильмі аясында лауазымдық өкілеттіктерін асыра пайдаланғаны үшін киностудияның бұрынғы басшылығын қылмыстық жауапкершілікке тартуды сұраған.
Арыз негізінде сотқа дейінгі тергеу басталды.
Қосалқы мердігер ретінде жұмыс атқарған – «Alashfilm» ЖШС, оның бұрынғы директоры — азамат «Т». Тергеу барысында ол куәгер ретінде бірқатар тергеу әрекеттеріне қатысты. Ол бұған дейін «Тұрсыновфильм» ЖШС аясында Ермек Тұрсыновтың серіктесі болғаны анықталды.
Алайда, Тұрсынов тергеу органына шақырылмаған, іс бойынша ешбір тұлға күдікті деп танылған жоқ.
ҚПК-нің 201-бабына сәйкес тергеу мүддесіне сай өзге ақпарат жария етілмейді.
Қазақстан Республикасы Конституциясының 77-бабы 3-тармағы 1-тармақшасына және ҚПК-нің 19-бабы 1-бөлігіне сәйкес, соттың заңды күшіне енген үкімі шыққанға дейін кез келген адам кінәсіз деп есептеледі.
Orda бұған дейін Қазақстандық режиссёр әрі қоғам қайраткері Ермек Тұрсыновтың  елден кеткенін мәлімдегені туралы жазған болатын.",2025-05-18T17:52:49+05:00,2025-05-18T17:52:49+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/news_full1576069633744e31408b070f822ff4f5c5b8183489.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/news_full1576069633744e31408b070f822ff4f5c5b8183489.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/news_full1576069633744e31408b070f822ff4f5c5b8183489.webp,
e6e688f7d7e70c59312ab13e1184e76a,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Сыйлық берсеңдер, бәріне бірдей беріңдер – Рафаэль Уразбахтин","«Жетісу» бас бапкері Самат Смақов ойында «Қайрат бізді быт-шыт қылды» деп ашық айтты. Ал Рафаэль Уразбахтин қақпашыларға беріліп жатқан көліктерге байланысты: «Егер сыйлық берсеңдер, бәріне бірдей беріңдер» деген ойын жеткізді. «Қайрат» пен «Жетісу» арасындағы матчтан кейін қос бапкер журналистерге мәлімдеме жасады, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/syjlyk-bersender-barine-birdej-berinder-rafajel-urazbahtin-135319/,"«Жетісу» бас бапкері Самат Смақов ойында «Қайрат бізді быт-шыт қылды» деп ашық айтты. Ал Рафаэль Уразбахтин қақпашыларға беріліп жатқан көліктерге байланысты: «Егер сыйлық берсеңдер, бәріне бірдей беріңдер» деген ойын жеткізді. «Қайрат» пен «Жетісу» арасындағы матчтан кейін қос бапкер журналистерге мәлімдеме жасады, деп хабарлайды Orda.kz.
Талдықорғандық «Жетісу» командасының бас бапкері Самат Смақов ойыннан кейін жеңілісті өз мойнына алатынын мәлімдеді.
Сондай-ақ, ол «Қайраттың» қарқыны Чемпиондар лигасындағы тәжірибесінің нәтижесі екенін атап өтті.
Алматылық «Қайраттың» бас бапкері Рафаэль Уразбахтин баспасөз мәслихатында футболшыларға беріліп жатқан сыйлықтарға қатысты пікір білдірді.
Еске сала кетейік, Чемпиондар лигасының топтық кезеңінде екі матчта алаңға шыққан 18 жастағы қақпашы Шерхан Қалмұрза мадридтік «Реалға» қарсы кездесуден кейін автокөлік иеленген еді. Ал жақында «Селтикпен» өткен ойында ерлік көрсеткен қақпашы Темірлан Анарбеков те автокөлікке ие болды.
Енді алматылықтарды алда екі маңызды кездесу күтіп тұр: Чемпиондар лигасында «Қайрат» пен «Пафос» арасындағы ойын 21 қазан күні өтеді, ал ҚПЛ аясында 26 қазанда «Қайрат» пен «Астана» кездеседі.
«Қайрат» пен «Реал Мадрид» арасындағы кездесудің толық репортажы Orda.kz порталынан оқи аласыздар",2025-10-05T18:57:03+05:00,2025-10-05T18:57:03+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/5411625722168081872.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/5411625722168081872.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/5411625722168081872.webp,
210d46b0a8f481aebb72c5146cf8aeef,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Сырт қалған жоқ: Қазақстан туы БРИКС банкнотына енді,"Ресей президенті Владимир Путин жақында ұйымға кірмеу туралы шешім қабылдаған Қазақстанның туы бейнеленген жаңа «BRICS банкнотын» көрсетті, деп хабарлайды Orda.kz РБК-ға сілтеме жасап.",comments,https://kaz.orda.kz/syrt-kalgan-zhok-kazakstan-tuy-briks-banknotyna-endi-127975/,"Ресей президенті Владимир Путин жақында ұйымға кірмеу туралы шешім қабылдаған Қазақстанның туы бейнеленген жаңа «BRICS банкнотын» көрсетті, деп хабарлайды Orda.kz РБК-ға сілтеме жасап.
БРИКС саммиті кезінде Путин банкнотпен танысып, бұл «квази-ақшаны» Ресей Федерациясы Орталық банкінің басшысы Эльвира Набиуллинаға табыс етпес бұрын оны министрлерге күлімсіреп тұрып көрсетті. Бірақ ол банкнотты бағаламады.
Набиуллинаның реакциясына Ресей президентінің баспасөз хатшысы Дмитрий Песков түсініктеме берді.
Банкноттың Орталық банк басшысына неліктен ұнамағаны белгісіз.
БРИКС банкнотының жалпы көрінісі осылай. Онда барлық қатысушы елдердің тулары бейнеленген және Қазақстан туы да қосылған.
Песков бұл ақшаның «БРИКС шеңберіндегі бірлескен жұмысты» білдіретінін атап өтті.
23 қазанда Қасым-Жомарт Тоқаев Қазанға саммитке қонақ ретінде барды. БРИКС плюс форматындағы отырыстарға қатысады.",2024-10-25T13:10:08+05:00,2024-10-25T13:10:08+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/1729843995_photo_2024-10-24_10-20-33-2.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/1729843923_photo_2024-10-24_10-20-33.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/1729843953_01-3-1.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/1729843995_photo_2024-10-24_10-20-33-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/1729843995_photo_2024-10-24_10-20-33-2.webp,
8c4493c880602e34152d767ad7da72ff,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Тахир Халимназаров көптің назарындағы Ербаян Мұхтаровтың ісіне сарапшылық етеді,"Ербаян Мұхтардың туыстары бұған дейін Тахир Халимназаровты бұл іске қатыстыруды талап еткен, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/tahir-halimnazarov-koptin-nazaryndagy-erbajan-muhtarovtyn-isine-sarapshylyk-etedi-127593/,"Ербаян Мұхтардың туыстары бұған дейін Тахир Халимназаровты бұл іске қатыстыруды талап еткен, деп хабарлайды Orda.kz.
Инга Иманбай Ербаян Мұхтардың ісіне қатысты тергеу туралы айтты. Құқық қорғаушы іс қозғалмай жатқанына шағымданды. Оның айтуынша, тергеуші Уәлихан Қыдырбай сот-медициналық сараптамадан басқа тергеу әрекеттерін жүргізбеген.
Құқық қорғаушы кеше, 9 қазан күні тергеушінің ісіне құқықтық баға беру және қылмыстық істі тергеу қандай сатыда тұрғаны туралы ақпарат алу үшін Бас прокуратураға шағым түсіруге мәжбүр болған.
Бұған дейін адвокат әскери прокуратураға өтініш жіберген болатын. Қыркүйек айында оған Оңтүстік өңірлік әскери-тергеу басқармасы Қылмыстық кодекстің 440-бабының 3-бөлігі бойынша «әскери қызметшілер арасында бағыныштылық қатынастары болмаған кезде олардың арасында денсаулыққа ауыр зиян келтірген өзара қарым-қатынастардың жарғылық ережелерін бұзу» бойынша тергеу жүргізіп жатқанын мәлімдеген.
Қылмыстық іс бойынша кешенді сот-медициналық криминалистикалық сараптама тағайындалды. Сондай-ақ, Ербаян отбасының өтініші бойынша сарапшылар комиссиясының құрамына Салтанат Нүкенованың жарақат алу себептері туралы қорытынды жасап, Қуандық Бишімбаевтың сотында айғақтар берген Тахир Халимназаров кірді.
Сондай-ақ құқық қорғаушы ведомстводан «азаптау, денсаулыққа қасақана зиян келтіру және бопсалау фактісі бойынша тергеу жүргізіле ме?» деп сұрады.
Еске салайық, бұған дейін Ербаян Мұхтар әскерде әлімжеттік көріп, жансақтау бөліміне жатқызылғанын хабарлаған едік.
Ербаян Мұхтар осы жылдың тамыз айында жансақтау бөлімінен шықты.
Әскерден мүгедек болып қайтқан Ербаян емделу үшін Стамбұлға ұшты.
Ербаян Мұхтардың адвокаты тергеушіге іздеу салды.",2024-10-10T14:30:17+05:00,2024-10-10T14:30:17+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/whatsapp-image-2024-10-10-at-15_37_50.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/whatsapp-image-2024-10-10-at-15_37_50.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/whatsapp-image-2024-10-10-at-15_37_50.webp,
1eab258b4def89dcd3eebf273aefdefe,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"«Талақ беру, жезөкшедей қолға өту»: Мешітте «уақытша некеге» ұсыныс түскен қыз «сыншыл» имамдарға жауап берді",Мешіттегі «бір реттік неке» туралы ұсыныс қоғамда дау тудырды.  Жәбірленуші заң бұзған адамның әрекетін қолдағандарға қатысты тексеру жүргізу қажеттігін айтты.,comments,https://kaz.orda.kz/talak-beru-zhezokshedej-kolga-otu-meshitte-uakytsha-nekege-usynys-tysken-kyz-synshyl-imamdarga-zhauap-berdi-134035/,"Мешітте бойжеткенге жасалған «бір реттік неке» туралы ұсыныс қоғамда дау тудырды. Жәбірленуші заң бұзған адамның әрекетін қолдағандарға қатысты тексеру жүргізу қажеттігін айтты.
Ақтөбедегі орталық мешітте бейнежазба түсіріп, қоғам назарын аударған Эммануэлла Наурызбаева соттан кейін Orda.kz тілшісіне сұхбат беріп, өзекті мәселелерді ашық айтты.
Айтуынша, мешітте әдепсіз сөздермен тиіскен ер адамның әрекетін бірнеше адам көрсе де мән бермей өтіп кеткен.
Эммануэлла Наурызбаева 23 жаста. Ақтөбе қаласынының тумасы. Әлеуметтік желіні белсенді пайдаланатын блогер Алматы қаласында жұмыс істейтінін баяндады. Айтуынша, өзінен көмек сұрап, ер адамдардан қысым көретінін жазатын қыздар аз емес.
Жәбірленуші уақытша некеге қатысты мәселеге құзырлы органдардың назар аударуын сұрайды.
Сонымен қатар жәбірленуші болса да, оған қарсы уәж айтқандарға қатысты ойын айтты.
Ал Ақтөбе облысының бас имамы мешіттерде қауіпсіздік шарасына көңіл бөлінетінін айтты.
Айта кетейік, Orda.kz Ақтөбедегі мешітте бойжеткенге «бір реттік неке» ұсынып, қырыңдаған ер адамның 5 тәулікке қамалғанын жазды.
Автор: Ардақ Ерубаева",2025-07-30T18:08:29+05:00,2025-07-30T18:08:29+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/inshot_20250730_181425022.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/inshot_20250730_181425022.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/inshot_20250730_181425022.webp,
52d328081b516809dd7e069aef8f4307,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Тәліптердің Алматыға неге қару әкелгенін премьер-министрдің орынбасары айтып берді,"Әлеуметтік желілерде қазақстандықтар Алматыда өткен ауған тауарлары көрмесінен бейнежазбалар жариялады. Кейбір кадрларда қаруға ұқсас заттар көзге түсті. Оны Қазақстанға не үшін әкелгені туралы премьер-министрдің орынбасары Серік Жұманғарин айтып берді, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/talipterdin-almatyga-nege-karu-akelgenin-premer-ministrdin-orynbasary-ajtyp-berdi-127929/,"Әлеуметтік желілерде қазақстандықтар Алматыда өткен ауған тауарлары көрмесінен бейнежазбалар жариялады. Кейбір кадрларда қаруға ұқсас заттар көзге түсті. Оны Қазақстанға не үшін әкелгені туралы премьер-министрдің орынбасары Серік Жұманғарин айтып берді, деп хабарлайды Orda.kz.
Оның айтуынша, көрмеде қару болған жоқ. Қазақстандықтардың көзіне түсіп қалған көрменің бөлімі «антиквариат» деп аталған.
Ол ұсынылған экспонаттардың көрменің нағыз көрнекілігіне айналғанын, егер онда тек кілемдер болса, өте қызықсыз болатынын айтты.",2024-10-23T13:16:03+05:00,2024-10-23T13:16:03+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/screenshot_20241023_132420_inshot.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/screenshot_20241023_132420_inshot.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/screenshot_20241023_132420_inshot.webp,
b9051fca8d129a3e0de5bef0ca8b017b,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Тәртіп жоқ жерде жақсы білім беру мүмкін емес – Саясат Нұрбек НЗМ-дегі дауға қатысты,Қазақстанның ғылым және жоғары білім министрі Саясат Нұрбек Алматыдағы «Назарбаев Зияткерлік мектебінде» орын алған жағдайға пікір білдірді. Бұл оқу орнында 11-сынып оқушысы бақылау жұмысы кезінде,comments,https://kaz.orda.kz/tartip-zhok-zherde-zhaksy-bilim-beru-mymkin-emes-sajasat-nurbek-nzm-degi-dauga-katysty-132957/,"Қазақстанның ғылым және жоғары білім министрі Саясат Нұрбек Алматыдағы Назарбаев зияткерлік мектебінде болған жағдайға қатысты өз ойын айтты. Бұл оқу орнында 11-сынып оқушысы бақылау жұмысы кезінде ереже бұзғаны және мұғалімді балағаттағаны үшін мектептен шығарылған, деп хабарлайды Orda.kz .
Бұл оқиға қоғамда қызу талқыланып жатыр. Себебі жағдай түлектер кешіне санаулы күн қалғанда болған. Әуелі министр мұндай мәселелерге пікір айтуға құқығы жоқ екенін, себебі орта білім жүйесі үшін жауапты емес екенін ескертті. Алайда, жеке пікірін айта кетті.
Оның айтуынша, мұндай жағдайларда басты назар академиялық адалдыққа аударылуы тиіс.
Министр атап өткендей, Финляндия, Солтүстік Америка, Еуропа сияқты білім саласының көшбасшы елдері дәл осы академиялық бұзушылықтарға ымырасыз қараудың арқасында жоғары деңгейге жеткен.
Саясат Нұрбек еліміздегі жоғары оқу орындарында да академиялық адалдық стандарттарын нығайту бағытында жүйелі жұмыс жүргізіліп жатқанын еске салды:
Сондай-ақ, ол жасанды зерде жайлы да ойын айта кетті:
Айта кетейік, оқушыны Алматыдағы Назарбаев зияткерлік мектебінде 23 мамырда мектептен шығару туралы шешім қабылданды. Ол тоқсандық бақылау кезінде телефонын алып қойған мұғалімді жұрттың көзінше балағаттаған. Педагог оның смартфонын бақылау жұмысы кезінде рұқсатсыз пайдаланғаны үшін тәркілеген. Педагогикалық кеңес оқушыны мектептен шығару туралы шешім қабылдағаннан кейін, бала көпшілік алдында кешірім сұрап, мектепте қалдыруды өтінді.
Еске сала кетсек, бұл жағдайға саясаттанушы Ғазиз Әбішев те өз пікірін айтқан еді. Ғазиз Әбішевтің сөзінше НЗМ-дегі ойланбай әрекет еткен оқушыға берілген жаза толықтай орынды шешім.",2025-05-29T17:08:58+05:00,2025-05-29T17:08:58+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/1748515840_1748494702_1748413465_1748286067_500036247_10236882643144052_9172338223083311492_n.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/1748515840_1748494702_1748413465_1748286067_500036247_10236882643144052_9172338223083311492_n.webp,
f0d5671a0708d8984439cb709119dc8e,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Темірлан Еңсебек терроризм мен экстремизмді қаржыландыратын тұлғалардың тізіміне енді,Qaznews24 сатирикалық Instagram-паблигінің негізін қалаушы әрі бұрынғы авторы Темірлан Еңсебек терроризм мен экстремизмді қаржыландыратын тұлғалардың тізіміне ресми түрде енгізілді. Оның қалыңдығы,comments,https://kaz.orda.kz/temirlan-ensebek-terrorizm-men-jekstremizmdi-karzhylandyratyn-tulgalardyn-tizimine-endi-133373/,"Qaznews24 сатиралық Instagram-парақшасының негізін қалаушы әрі бұрынғы авторы Темірлан Еңсебек терроризм мен экстремизмді қаржыландыратын тұлғалардың тізіміне ресми түрде енгізілді. Оның қалыңдығы Мария Кочнева Orda.kz -ке Qaznews24 аккаунты неге жиі бұғатталатынын және қазіргі таңда Темірлан Еңсебектің қалай өмір сүріп жатқанын айтып берді.
Бүгінде Qaznews24-тің негізгі парақшасы бұғатталған, тек қосалқы аккаунт қана ашылады. Мұндай жағдайлар жиілеп кеткен. Әсіресе, Мария Кочневаның сөзінше, билік «секемшіл» болған кездері одан сайын жиілейді:
Qaznews24 редакциясы Meta компаниясымен байланыс орнатып отырған құқық қорғаушылармен жұмысын жалғастырып жатыр. Жақында бұғаттау жойылады деген үміттері бар екенін де айтты.
Жақында ғана Темірлан Еңсебек терроризм мен экстремизмді қаржыландыратын тұлғалардың тізіміне ресми түрде енгізілді. Бұл тізімге ену нені білдіретінін Мария Кочнева түсіндірді:
Марияның айтуынша, ешқандай ресми түсіндірме немесе қағаз берілмеген. Қазір тек мемлекеттік жабық жүйелердегі мәртебесі өзгерді. Еңсебектің есімі енді террористермен қатар аталады. Бұл атақтың кесірінен жұмысқа орналасу мүлде мүмкін емес. Тіпті заң бойынша тыйым салынбаған салаларға да жұмысқа тұра алмайды, себебі жұмыс берушілер «террорист» дегеннен қорқады.
Кочнева сондай-ақ, жоғары лауазымды шетелдік қонақтар келген кезде Еңсебекке деген бақылау ерекше күшейетінін айтады. Алайда ол Qaznews24 жобасынан кеткен соң да, бұл бақылау тоқтамаған. Осыдан бірнеше күн бұрын Қытай төрағасы Си Цзиньпин Қазақстанға келген күні бақылау күшейді.
Жуырда әйгілі француздық сатиралық басылым Charlie Hebdo Qaznews24 жобасы мен Темірлан Еңсебек жайлы жазды. Мақалаға «Қазақстанда блогер-сатирикке орыс жалмауызын сабасына түсіру үшін тұмылдырық кигізді» деген ашық әрі өткір тақырып қойылды. Қазақстан билігі елде цензура жоқ деп мәлімдесе де, халықаралық басылымдар жағдайға назар аударып отыр.
Еске сала кетсек, 17 қаңтар Qaznews24 паблигінің авторы Темірлан Еңсебекке ұлтаралық араздық қоздырды деген айып тағылған болатын.
Сатира паблигінің авторы ұсталғанын желі қолданушылары да, белсенді азаматтар да қызу талқылады. Тіпті наразы болған белсенділер Алматыдағы Абай атындағы опера және балет театрының алдына плакат ұстап шықты.
19 қаңтар күні журналист әрі Art of Her журналының бұрынғы бас редакторы Руслан Бикетов жалғыз өзі пикетке шыққан еді. Оны полиция ұстап, 15 күнге қамады. 20 қаңтар күні шыққан журналист Әсем Жәпішеваны да полиция ұстады. Ал 21 қаңтар күні «Oyan, Qazaqstan» қозғалысының мүшесі Ақмарал Жәкібаева да пикетке шықты. Оны да полиция ұстап әкетті. Дәл сол күні Темірлан Еңсебекке қолдау білдірген Сергей Зинченконы да полиция ұстап әкетті.
Кеше өткен сотта да Темірлан Еңсебекті қолдап келген Айгүл Нұрболатова, Дархан Шәріпов, Ақторғын Ақкенжебаласы және Қонысбай Ырыскелдіні полиция ұстап, бөлімшеге жеткізді.
Ал 11 сәуір күні сот оны 5 жылға бостандығынан шектеу туралы шешім қабылдады
Еске сала кетсек, Солтүстік Қазақстан облысы, Ғабит Мүсірепов атындағы аудандық сот 35 жастағы Жансұлу Дархамбаеваны ұлтаралық араздық қоздырғаны үшін кінәлі деп танып, екі жылға бас бостандығынан айырды. Ол жүктіліктің тоғызыншы айлығында еді. Жақында босанды. Қаңтар айында Дархамбаева TikTok желісіне орыс ұлты өкілдеріне қатысты түсірген бейнежазба жариялаған. Қылмыстық іс материалдарына қарасақ, ол бұл жазбаларда орыс ұлтын балағаттап, кемсіткен.",2025-06-20T11:08:45+05:00,2025-06-20T11:08:45+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/1750399580_snimok-jekrana-2025-01-17-v-20_29_16.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/1750399580_snimok-jekrana-2025-01-17-v-20_29_16.webp,
5fe043b7e5fabe29ae4bd6f404527fb3,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Теңге бағамына қысым бар  – Ұлттық банк төрағасы түсініктеме берді,"Қазақстан Ұлттық банкінің төрағасы Тимур Сүлейменов әлеуметтік желіде жаңа жазба жариялап, теңге бағамына қазіргі уақытта неге қысым түсіп жатқанын түсіндірді, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/tenge-bagamyna-kysym-bar-ulttyk-bank-toragasy-tysinikteme-berdi-133973/,"Қазақстан Ұлттық банкінің төрағасы Тимур Сүлейменов әлеуметтік желіде жаңа жазба жариялап, теңге бағамына қазіргі уақытта неге қысым түсіп жатқанын түсіндірді, деп хабарлайды Orda.kz.
Оның айтуынша, 2025 жылы инфрақұрылымдық және әлеуметтік жобаларға едәуір шығындар қарастырылған. Осыған байланысты ірі келісімшарттар жасалып, импорттық жабдықтар мен техникалар сатып алынуда, бұл шетел валютасына сұранысты арттырып, теңгеге қысым түсіреді.
Сүлейменов теңге бағамына әсер ететін негізгі факторларды атады:
🟩 Фундаменталды факторлар:
🟨 Нарықтық факторлар:
🟥 Спекулятивті факторлар:
Ұлттық банк төрағасының айтуынша, қазіргі уақытта теңгеге негізгі қысым нарықтық факторлардан туындап отыр:
Сондай-ақ ол Ұлттық банк биржа мен банкаралық нарықтағы жағдайды мұқият бақылап отырғанын, қажет болған жағдайда жедел әрекет етуге дайын екенін айтты.
Айта кетейік, соңғы күндері доллар бағамы үздіксіз өсіп келеді. Кейбір айырбастау орындарында 1 доллар 542 теңгеге дейін жетті. Ал Ұлттық банктің демалыс күндеріне белгілеген ресми бағамы – 544,87 теңге.
Біз бұған дейін Қазақстан Ұлттық банкінің жанынан криптоактивтердің мемлекеттік резерві құрылатынын хабарлаған едік.
Қазақстан Ұлттық банкі 2025 жылдың мамыр айында Ұлттық қордан республикалық бюджетке трансферттер бөлу үшін Ұлттық қордан 950 млн-нан 1,05 млрд долларға дейін сатуды жоспарлады.",2025-07-27T10:41:26+05:00,2025-07-27T10:41:26+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/1553241641xwm5e_1000x768.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/1553241641xwm5e_1000x768.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/1553241641xwm5e_1000x768.webp,
36452e914697f67165548adb555e0cea,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Теңселген теңгеге теңгерім бар ма: доллар жақында 600-ден сатылады,"Келесі жылы доллар бағамы 600-610 теңгеге жетуі мүмкін – бұл туралы Halyk Finance сарапшылары өзінің соңғы талдамалық шолуында ескертеді, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/tenselgen-tengege-tengerim-bar-ma-dollar-zhakynda-600-den-satylady-135838/,"Келесі жылы доллар бағамы 600-610 теңгеге жетуі мүмкін – бұл туралы Halyk Finance сарапшылары өзінің соңғы талдамалық шолуында ескертеді, деп хабарлайды Orda.kz.
Сарапшылар көрсеткендей, қыркүйектің соңында доллар 549,07 теңге болды. Бір айдың ішінде ұлттық валюта екі пайызға әлсіреді. Соңғы күндері теңге өз позициясын ақтап келе жатқанына қарамастан, қаржыгерлердің бағамға қатысты күтулері көңіл көншітпейді.
Сарапшылардың болжамы бойынша, осы аптада 530 теңгеден төмен түскен доллар жыл соңына қарай қайтадан нығаяды. Halyk Finance бір доллар үшін 550-560 теңге бағамын күтуде. Ал 2026 жылы, қаржыгерлердің пікірінше, ұлттық валюта одан да әлсірейді.
Қаржыгерлердің айтуынша, Қазақстан экономикасы бұрынғысынша өсуде, бірақ бұл өсім баяулай бастады. 2025 жылдың үш тоқсанында елдің ЖІӨ қаңтар-тамыз 6,3% салыстырғанда 6,5%-ге ұлғайды. Өсімнің негізгі факторы - мұнай секторында ауқымды өсім қамтамасыз еткен Теңіздің кеңеюі. Басқа салалар дамымайды деп айтуға болмайды: өнеркәсіп, көлік, құрылыс, сауда да оң серпін көрсетті.
Бірақ экономика төмендей бастады. Инфрақұрылымдық жобаларға инвестициялардың әсері әлсіреді. Базалық мөлшерлеменің 18% -ға дейін көтерілгені ештеңе болмай қалады, себебі одан да жоғарылауы мүмкін. Экономистер 2025 жылы Қазақстанның ЖІӨ 5,6% -ға өседі деп есептейді, бірақ болашақта көрсеткіштер төмендейді. Бұған бірқатар факторлар – жаңа Салық кодексінің күшіне енуі, жоғары инфляция, халық табысының әлсіз өсуі, мұнай өндірудің қысқаруы ықпал етеді.
Биыл Қазақстан бюджеті бірінші кезекте салық алымдарының өсуі есебінен толықтырылады. Корпоративтік табыс салығы, ҚҚС, ЖТС және кедендік төлемдер бойынша түсімдер қазыналық кірістердің жалпы өсуін 15,8% қамтамасыз етті. Бірақ салықтық емес кірістер, керісінше, 28,4% -ға төмендеді.
Осыдан сұрақ туындайды: үкімет 2026 жылы бюджетті қалай толықтыруды жоспарлап отыр? Салық бұрандасын одан да қатайта түсу керек пе? Немесе Ұлттық қорға қайта қол салу керек пе?
Басқа проблемалар арасында сарапшылар инфляцияның 12,9% -ға дейін саябырлағанын атап өтті. Бағаның өсуіне негізгі үлес тамақ өнімдері бағасының бір жылда 12,7% -ға өскенін, екінші орында коммуналдық тарифтердің өткен жылға қарағанда 15,3% -ға өскенін атады. Ұлттық қордан қаражаттың шамадан тыс жұмсалуы, теңгенің әлсіздігі, Ресейде рубльдің нығаюы да инфляцияның өсуіне ықпал етті. Бұл Ұлттық банкті жауап қатуға және базалық мөлшерлемені 18% -ға дейін көтеруге мәжбүрледі, бірақ сарапшылардың мұның қажеттігіне күмәні бар.
Сарапшылардың пайымдауынша, үкімет қабылдаған басқа шаралардың арқасында бағаның өсуі жыл соңына дейін баяулайды. 2025 жылдың соңына қарай Қазақстандағы инфляция деңгейі жылдық 11,5-12,5% -ға жетеді. 2026 жылы көрсеткіштер шамамен 11%  болуы мүмкін.
Еске салсақ, қазан айының басында ҚР Ұлттық Банкінің ақша-несие саясаты комитеті базалық мөлшерлемені жыл бойынша 18% деңгейінде белгілеу туралы шешім қабылдады. Бұған дейін базалық мөлшерлеме 16,5% болған еді. 2024 жылы ол 15,25% болған.
Базалық мөлшерлемені 18% -ға дейін көтеру банктердің қазақстандықтарға тұрғын үй несиелерін беруді тоқтататынын білдіруі мүмкін. Себебі ипотекалық несиелеу қаржы мекемелері үшін тиімсіз болады, осы туралы мақаламызда таратып жаздық.
Сонымен бірге Қазақстандағы жеке тұлғалардың банктік салымдары бойынша орташа мөлшерлеме өсіп, ғасыр басынан бергі ең жоғарғы шекке жетті. Бірінші кредиттік бюро талдаушыларының есептеуінше, қыркүйекте теңгедегі депозиттер бойынша орташа алынған мөлшерлеме 14,4% жетті. Бұл жаңа рекорд. Дегенмен ХХІ ғасырдың басынан бері Қазақстанда салымдар бойынша айтарлықтай сыйақы болмаған.",2025-11-02T10:03:46+05:00,2025-11-02T10:03:46+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/2024_02_22_snimok-ekrana-2024-02-22-003651.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/2024_02_22_snimok-ekrana-2024-02-22-003651.webp,
873542dc651dd3b89f13f4b4869861a4,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Төбелес қана»: Неге қазақ жастарынан спорттың элиталық түрінен чемпиондар шықпайды?,Қазақстандық спортшылар халықаралық спорт аренасында әртүрлі спорт түрлерінен бақ сынап келеді. Елімізде Олимпиадалық медальдардың көпшілігі боксқа тиесілі. Ал элиталық спорт түрлерінен чемпиондардың шығуы ақсап тұрғаны байқалады. Orda.kz тілшісі бұл мәселенің себебін анықтауға тырысты.,comments,https://kaz.orda.kz/tobeles-kana-nege-kazak-zhastarynan-sporttyn-jelitalyk-tyrinen-chempiondar-shykpajdy-131889/,"Қазақстандық спортшылар халықаралық спорт аренасында әртүрлі спорт түрлерінен бақ сынап келеді. Еліміздің қоржынына түскен Олимпиадалық медальдардың көбін — спортшыларымыз бокс пен күрестен алған. Ал элиталық спорт түрлерінен чемпиондардың аз екені байқалады. Orda.kz тілшісі бұл мәселенің себебін анықтауға тырысты.
Қазақстанда бокстан медаль алғандар жетерлік. Боксты спорт түрі ретінде 2028 жылы Лос-Анджелесте өтетін Олимпиада бағдарламасынан алып тастамақ болды. Ал егер ол бағдарламаға енбей қалған жағдайда қазақ спорты едәуір дағдарысқа ұшырайтыны айдан анық нәрсе. Сондықтан білектің күшін қажет ететін спорт түрлерінен бөлек ескек есу, жүзу, гимнастика, спорттық ату, семсерлесу, мәнерлеп сырғанау сынды спорт түрлерін барынша дамытуды қолға алу керек.
Халықаралық дәрежедегі спорт шебері, Олимпиада чемпионы, Геннадий Головкиннің алғашқы жаттықтырушысы — Ермахан Ыбрайымов элиталық спорт түрлері енді-енді жанданып келе жатқанын айтты.
Жуырда мәнерлеп сырғанаушы Михаил Шайдоров әлемдік Гран-придің финалына шыққан алғашқы қазақстандық спортшы атанды. Кезінде бұл спорт түрінен Денис Тен де жұлдыздай жарқырап еді. Неге біз осындай спорт түрлерінен тегі қазақ, есімі қазақ спортшыларды сирек кездестіреміз?
Қазақи ортада тәрбиеленген спортшыларымыздың көбі күш пен білек сайыстыратын додаларда топ жарады. Бұның белгілі бір себебі бар ма?
Париж Олимпиадасының жүлдегері Нұрбек Оралбайдың жеке бапкері, бокстан Ұлттық құраманың аға жаттықтырушысы Асқар Еркебаев Ыбрайымовтың пікірімен толықтай келіседі.
Ермахан Ыбрайымов бокс бүкіл спорт түрлерінің арасында ең ауыры екенін атап өтті. Яғни элиталық спорт түрі болсын, күш жұмсайтын спорт түрі болсын ауыр, жеңіл болып бөлінбейтінін, бәрі қажырлы еңбек және дайындықты қажет ететінін айтты. Ермахан Ыбрайымовтың сөзінше, қазақ жастары арасында ең әуелі есімдер есте қалады екен. Олар чемпион болған адамға еліктейді.  Спортшыларды қолдау жағынан қазақ жанкүйерлерінің осындай ерекшеліктері бар.
Ал чемпион шығарған бапкер Асқар Еркебаев қандай спорт түрі болмасын бәрі жаттықтырушыға байланысты екенін айтты. Бапкердің қандай білім беріп жатқаны, қандай сапамен жұмыс істеп жатқаны маңызды екенін атап өтті.
«Дайындыққа келетіндердің 90 %-ы қазақтар»
Алайда «қазақ — қара күш иесі» деп білекке сеніп, элиталық спорт түрлерін кенже қалдыруға болмайды. Элиталық спорт түрлері де жанданып, жастар өз нәтижесін көрсететін уақыт келді. Жоғарыда Ыбырайымов атап өткен әлем чемпионатының күміс жүлдегері Элизабет Тұрсынбаеваның қазір мәнерлеп сырғанау академиясында жұмыс істеп жүр. Академия басшысы, Элизабет Тұрсынбаеваның әкесі Байтақ Тұрсынбаевтың айтуынша, академияға келетін жастардың дені қазақтар екен.
Элизабет Тұрсынбаеваның өзі әр жылдары Ирина Страхова, Александр Шубин, Наталья Дубинская, Светлана Соколовская, Елена Буянова, Брайан Орсер және Сергей Дудаков сынды майталман мамандардың қол астында жаттыққан. Ресейде Этери Тутберидзеден тәлім алған. Ол Тутберидзенің тобында дайындалатын жалғыз шетелдік спортшы болған. Демек елімізде қазақ жастарын Олимпиадаға дайындайтын тәжірибелі бапкерлердің де сапасы сын көтермей тұрған секілді. Себебі Элизабет Тұрсынбаеваның мәнерлеп сырғанау академиясында да кейбір бапкерлерді Ресейден алдыртады екен.
Асқар Еркебаевтің айтуынша, мемлекет спорттың бәріне теңдей көңіл бөліп келе жатыр. Тіпті бокстан өзге спорт түрлеріне арнап түрлі ареналар мен сарайлар салынған.
Біздің мақсат — спортымыздағы олқы тұстарды көрсету ғана емес. Мемлекеттен болсын, жанкүйерлерден болсын қолдау қажет екенін ашық айту. Елдің назарын аудару арқылы тамшыдай болсын үлесімізді қосу. Бұған дейін Orda.kz тілшіcі Олимпиада чемпиондары — Демеу Жадыраев, Айбек Оралбай, Нұрбек Оралбай, Махмұт Сабырханмен жолыққан болатын. Олар Жетісу облысынының тау баурайындағы Лепсі ауылына барып, сол жердегі спорт мектебіндегі балалармен жүздесіп қайтты. Балалардың оларға деген ықыласы ерекше болды. Солардың жолын қуып, чемпион болғысы келетіндерін айтты. Тіпті споршылардың қолын алған балалар «қолымды бір ай жумаймын» деп жұртты күлдірді. Біз жанкүйер ретінде де элиталық спорт түрлері болсын, бокс болсын ерекше ықыласпен қолдау көрсетуіміз керек. Себебі қандай спорт болса да, олар еліміздің көк туын желбіретіп, намысын қорғаймыз деп аттанды.
Спорттағы ең биік меженің бірі — Олимпиада ойындары екені дау­сыз. Дүбірлі дода төрт жылда бір өтеді. Әлемнің әр түкпірінен кел­ген мыңдаған спортшы осы биікті бағындыру үшін барын салады. Олим­пиада ойындарына тәуелсіз ел спортшылары 8 рет қатыс­ты. Қазақстандық спортшылар өз күш-жігерінің арқасында жақсы жетістіктерге жетіп келеді. 2024 жылғы Олимпиада ойындарында 32 cпорт түрі болды. Ал Қазақстан 7 спорт түрінен медаль еншіледі. Ендеше қазақ спортшыларының спорт түрінің бәрінен медаль алуына, әнұранымызды әлем төрінде әуелетуіне тілектеспіз!",2025-04-07T14:33:11+05:00,2025-04-07T14:33:11+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/75027542-4cae-470f-9c80-23c5e0868017.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/10987452_0_0_1992_1602_1920x0_80_0_0_c31620f3abec1911dcbe86378f77095d.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/49f2bb92-fb3a-4a77-b8b7-509358927a20.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/9646331_0_245_2882_1875_2072x0_60_0_0_330c0a0e6330cdc51ecb2888c918b975.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/f4bwg2bf0rh2apvj80kufcxvzfxruwtefnkn8klzrnq_q6pyinywid75_j4ekx2wiqqeij0gwtfegrjghufqqu85.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/photo_43234.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/q87_pgp5tni.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/75027542-4cae-470f-9c80-23c5e0868017.webp,https://www.youtube.com/embed/4m_oByxKX_8?feature=oembed
d3d2eb485c16e1d776c9ce7dad6ba303,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Тоқаев БҰҰ-ды жаңғыртып, Қазақстанның жаһандық рөлін күшейтуді ұсынды","Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев америкалық The Hill саяси басылымына арнап жазған мақаласында Біріккен Ұлттар Ұйымын (БҰҰ) жаңғыртуды және Қазақстан секілді орта державалардың жаһандық рөлін күшейтуді ұсынды, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/tokaev-buu-dy-zhangyrtyp-kazakstannyn-zhahandyk-rolin-kyshejtudi-usyndy-133122/,"Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев америкалық The Hill саяси басылымына арнап жазған мақаласында Біріккен Ұлттар Ұйымын (БҰҰ) жаңғыртуды және Қазақстан секілді орта державалардың жаһандық рөлін күшейтуді ұсынды, деп хабарлайды Orda.kz.
«Қазақстан Президенті: көпжақты ынтымақтастықты жаңғырту арқылы БҰҰ-ны нығайту» атты мақаланың толық мәтінін ұсынғанды жөн көрдік.
Биыл Біріккен Ұлттар Ұйымына 80 жыл толып отыр — бұл әлемдегі ең ықпалды көпжақты ұйымның жетістіктерін саралап, оның әлі күнге маңыздылығын түсінетін сәт.
1945 жылы құрылған сәтінен бастап БҰҰ 70-тен астам бітімгершілік миссияларын жүзеге асырып, қақтығыс аймақтарын тұрақтандыруға, бейбіт тұрғындарды қорғауға және соғыстардан, аштық пен табиғи апаттардан зардап шеккен миллиондаған адамға гуманитарлық көмек көрсетуге атсалысты. Сонымен қатар, қоршаған ортаны қорғауға бағытталған жаһандық бастамаларды бастап, цифрлық әлемге көшуді қолдап, бүгінде 193 мүше мемлекетті бейбітшілік, даму және адам құқықтары үшін біріктіретін басты дипломатиялық алаң болып отыр.
Алайда бұл мерейтой сындардың күшеюімен тұспа-тұс келді. БҰҰ-ны жиі сынға алатыны — оның әлсіз ықпал ету тетіктері және Қауіпсіздік кеңесінде вето құқығына байланысты жиі туындайтын тығырықтар. Әлемдік басқару жүйесіндегі әділетсіздік мәселесі де сақталып отыр: дамушы және орта державалар, әсіресе Африка, Азия мен Латын Америкасында, шешім қабылдау процесіне жеткілікті тартылмаған.
Кейбіреулер БҰҰ ескірді деп, көпполярлы әлемде оны айналып өту керек деген пікір айтады. Бірақ бұл қателік болар еді.
Керісінше, көпжақтылықты жаңғырту керек — БҰҰ-ны өңірлік басымдықтарға жауап беретін және қазіргі жаһандық шындықты бейнелейтін ұйымға айналдыру қажет. Мұның кілті — дамушы және орта державаларға өңірлік мәселелерді шешуде көбірек өкілеттіктер беру, ол БҰҰ жүйесінің заңдылығына негізделуі тиіс. Бұл аймақты жақсы білетін әрі нақты әрекет етуге мүдделі елдердің дауысын күшейтеді және шектен тыс орталықтандыру қаупін азайтады.
Мұндай тәсілдің нақты мысалы ретінде Алматыда — Қазақстанның ең ірі қаласында — Орталық Азия мен Ауғанстанға арналған БҰҰ Тұрақты даму мақсаттары бойынша Өңірлік орталықтың құрылуын айтуға болады. Бұл 4 наурызда БҰҰ Бас Ассамблеясының қарары аясында мүмкін болды. Орталық климаттың өзгеруі, экономикалық интеграция және су қауіпсіздігі мәселелерінде өңірлік ынтымақтастықты қолдай отырып, практикалық шешімдер алаңына айналады.
БҰҰ-мен тығыз жұмыс істей отырып, бұл өңірлік орталық аймақ елдеріне ортақ қиындықтарға үйлесімді әрі нәтижеге бағытталған шешімдер арқылы бірлесіп әрекет етуге мүмкіндік береді. Қазақстан мен оның көршілері үшін бұл қарапайым шындықты білдіреді: бейбітшілікке, дамуға және тұрақты прогреске бастайтын жолды сол өңірдің тұрғындары қалыптастыруы тиіс. Орталық Тұрақты даму мақсаттарын олар үшін тікелей жақын етіп, жаһандық мақсаттарды нақты нәтижелерге айналдырады.
Бұл орталық сонымен қатар болашаққа бағытталған модель болып саналады. Жаһандық деңгейде БҰҰ өңірлік ойыншыларға арқа сүйеуі тиіс — яғни дамушы және орта державалар жергілікті маңызды мәселелерді шешуде жетекші рөл атқаруы қажет, мейлі ол Сахель аймағы, Оңтүстік-Шығыс Азия немесе Латын Америкасы болсын. Бұл тәсіл көпжақты жүйені инклюзивті, икемді және тиімді етеді.
Дамушы елдер мен орта державалар БҰҰ миссиясына шын жүректен сенеді. Олар бұл ұйымды барлық мемлекеттер — ірі де, шағын да — тең дәрежеде сөз сөйлеп, келіссөз жүргізіп, консенсус таба алатын жалғыз әмбебап алаң ретінде көреді. Егер БҰҰ шын мәнінде жаһандық қауымдастыққа қызмет еткісі келсе, оның құрылымы, әсіресе Қауіпсіздік кеңесі, «тұрақты бестік» (АҚШ, Ұлыбритания, Франция, Ресей, Қытай) аясынан тыс көп дауысты қамту үшін қайта құрылуы тиіс. Сонда ғана БҰҰ заманауи өңірлік қиындықтарға тиімді жауап бере алады.
Өз кезегінде Қазақстан өңірлік көшбасшылық пен жаһандық аренадағы жауапты рөлі н бұрыннан дәлелдеп келеді.
Өңірлік деңгейде біз Ауғанстанның даму мен қайта бірігуіне ықпал етіп, гуманитарлық көмек көрсеттік, ауған жастарына арналған білім беру бағдарламаларын жүзеге асырдық және елді өңірлік сауда-энергетикалық желілерге қосуды алға тарттық. Біз Ауғанстандағы тұрақтылық бүкіл Орталық Азияның өркендеуі үшін маңызды деп санаймыз. Бұл өзара әрекеттестік жергілікті ахуалды жақсы түсінетін елдер мен БҰҰ арасында, алыстағы халықаралық бюрократтар емес, ортақ күшпен жүзеге асуы керек.
Жаһандық деңгейде Қазақстан бейбітшілік орнату және жауапты дипломатияны қолдайды. Біз Сирия мәселесін реттеуге арналған Астана процесінің ұйымдастырушылары болдық, өткен жылы Армения мен Әзірбайжан арасындағы бейбіт келіссөздерге жәрдемдестік, сондай-ақ Украинадағы соғысты дипломатиялық жолмен шешуді үнемі жақтаймыз. Қазақстан бітімгерлерін Голан тауларына жіберді және Оңтүстік Судан, бітімгерлік бақылау ұйымы, Абьейдегі Уақытша қауіпсіздік күштері секілді басқа да БҰҰ миссияларына қатысты. Сонымен қатар, біз 2017–2018 жылдары Қауіпсіздік кеңесінің тұрақты емес мүшесі болдық.
Мен БҰҰ қажетті реформаларды жүзеге асырса, бұрынғыдан да маңызға ие бола алады деп сенемін. Сондықтан Бас хатшы Антониу Гутерриш наурызда жариялаған UN80 бастамасын оң бағалаймыз. Бұл бастама БҰҰ-ның қызметін жаңғыртуға, ескі мандаттарды қайта қарауға, тиімділікті арттыруға және заманауи жаһандық сын-қатерлерге бейімделу қабілетін нығайтуға бағытталған.
Егер біз БҰҰ-ны неғұрлым өкілдікке ие, өңірлерге жақын және нәтижеге бағытталған ұйымға айналдыра алсақ, онда бұл ұйым XXI ғасырдың шындығына сай — климаттың өзгеруі, азық-түлік тапшылығы, қақтығыстардың алдын алу және технологияларды реттеу мәселелерімен күресуге қауқарлы болады.
Қазақстан осы реформаларды жүзеге асыруда белсенді серіктес болып қала береді. 1991 жылы тәуелсіздік алғаннан кейін біз әлемдегі төртінші ірі ядролық арсеналдан ерікті түрде бас тарттық және 2006 жылы Орталық Азияны ядролық қарудан азат аймаққа айналдыруға атсалыстық. Содан бері біз ядролық қарусыз әлемді жақтап келеміз, 2018 жылы Ядролық қаруға тыйым салу туралы шартқа қол қойдық және атом энергиясын бейбіт мақсатта қолдануды алға тартудамыз. Біз 2045 жылы БҰҰ-ның 100 жылдығына қарай ядролық қарудан азат әлемге жету үшін жұмыс істеуді жалғастырамыз және барлық деңгейде бейбітшілікті, диалог пен көпжақты ынтымақтастықты қолдаймыз.
Осы мерейтой аясында халықаралық қауымдастық БҰҰ-дан бас тартпауы тиіс , керісінше, оған деген адалдығын қайта растауы, оны реформалап, нығайтуы қажет. Бұл әмбебап ұйым адамзат үшін ауадай қажет — оған балама жоқ.
Мүше мемлекеттер бірлесіп әрекет ете отырып, БҰҰ беделін арттырып, оның әлем халықтарына нақты пайда әкелуін қамтамасыз ете алады",2025-06-08T12:08:58+05:00,2025-06-08T12:08:58+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/img_2833.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/img_2833.webp,
18b0500a3d13708ded18dde4fbbb6db8,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Тоқаев келесі үш жылға арналған бюджет туралы заңды бекітті,"Қасым-Жомарт Тоқаев «2026-2028 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы» заңға қол қойды, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/tokaev-kelesi-ysh-zhylga-arnalgan-bjudzhet-turaly-zandy-bekitti-136469/,"Қасым-Жомарт Тоқаев «2026-2028 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы» заңға қол қойды, деп хабарлайды Orda.kz.
Парламент қараша айының соңында бюджетті қабылдады. Онда ЖІӨ-нің орташа жылдық өсу қарқыны 5,3% деңгейінде белгіленді. Номиналды ЖІӨ өсімі 2026 жылы 183,8 трлн теңгеден 2028 жылы 229,8 трлн теңгеге дейін өсуі мүмкін деген болжам бар.
2026 жылдың 1 қаңтарынан бастап:
- ең төменгі жалақы мөлшері — 85 000 теңге; - мемлекеттік базалық зейнетақы төлемінің ең төменгі мөлшері — 35 596 теңге; - айлық есептік көрсеткіш (АЕК) 4325 теңге; - базалық төлемдерді есептеу үшін ең төменгі күнкөріс деңгейі — 50 851 теңге; - зейнетақының ең төменгі мөлшері — 69 049 теңге болады.
2025 жылы АЕК 3932 теңге болған. 2026 жыл бұл шамамен 10%-ға өседі. Демек, АЕК-ке байланысты төлемдер, айыппұлдар мен жәрдемақылардың барлығы автоматты түрде артады.
Айта кетейік, музыкант Иманбек Зейкенов «Құрмет» орденімен марапатталды.",2025-12-09T10:00:54+05:00,2025-12-09T10:00:54+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/80c6875c-7fe8-44a1-8bb6-057fd5987804.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/80c6875c-7fe8-44a1-8bb6-057fd5987804.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/80c6875c-7fe8-44a1-8bb6-057fd5987804.webp,
2594b7a18fc3dd8e4e3e6a2d166c8d70,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Тоқаев пен Сағынтаев Еуразиялық экономикалық одақтың дамуы жайлы талқылады,"Қасым-Жомарт Тоқаев Еуразиялық экономикалық комиссия алқасының төрағасы Бақытжан Сағынтаевты қабылдады, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/tokaev-pen-sagyntaev-eurazijalyk-jekonomikalyk-odaktyn-damuy-zhajly-talkylady-136463/,"Қасым-Жомарт Тоқаев Еуразиялық экономикалық комиссия алқасының төрағасы Бақытжан Сағынтаевпен кездесті, деп хабарлайды Orda.kz.
Кездесуде Еуразиялық экономикалық одақтың қазіргі жай-күйі мен одан әрі дамуы жайлы әңгіме өрбіді. Сонымен қатар, Қазақстанның 2026 жылы Еуразиялық экономикалық одаққа төрағалығы аясында атқаратын жұмыстары талқыланды.
Сағынтаев Тоқаевқа биыл 21 желтоқсанда Санкт-Петербург қаласында өтетін Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңес отырысына дайындық барысы туралы ақпарат берді. Айта кетейік, Ақтөбе облысында жол апатынан 5 адам көз жұмды.",2025-12-08T14:15:27+05:00,2025-12-08T14:15:27+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/d0ddb58f-3698-44f7-9147-5c578632daaa.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/d0ddb58f-3698-44f7-9147-5c578632daaa.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/d0ddb58f-3698-44f7-9147-5c578632daaa.webp,
e8b27e77331c2689d59e40abad0d552b,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Трамптың арнайы өкілі 1945 жылғы Берлин сценарийі бойынша Украинаны «бөліп алуды» ұсынды ма?,"Украина бейбіт келісім аясында Берлин сценарийі бойынша бақылау аймақтарына бөлінуі мүмкін. Бұл туралы The Times газетіне берген сұхбатында АҚШ президенті Дональд Трамптың арнайы өкілі Кит Келлог мәлімдеді, деп хабарлайды Orda.kz УНИАН-ға сілтеме жасап.",comments,https://kaz.orda.kz/tramptyn-arnajy-okili-1945-zhylgy-berlin-scenariji-bojynsha-ukrainany-bolip-aludy-usyndy-ma-132067/,"Украина бейбіт келісім аясында Берлин сценарийі бойынша бақылау аймақтарына бөлінуі мүмкін. Бұл туралы The Times газетіне берген сұхбатында АҚШ президенті Дональд Трамптың арнайы өкілі Кит Келлог мәлімдеді, деп хабарлайды Orda.kz УНИАН-ға сілтеме жасап.
Газет мақаласындағы Келлогтың айтуынша, британдық және француздық әскерлер Днепрдің батысында бақылау аймақтарын, ал ресейлік армия - басып алынған шығысты алуы мүмкін. Олардың арасында украиндық күштер мен демилитаризацияланған аймақ болады. Бұл ретте ағылшын-француз күштері Мәскеу үшін «мүлдем арандатушылық» болмайды екен.
Келлогтың айтуынша, АҚШ онда ешқандай жер үсті күштерін орналастырмайды, ал шығыстағы қолданыстағы бақылау желілерінің бойында шамамен 30 шақырымға қарусыздандырылған аймақ орнатуға болады.
Материалда айтылғандай, Келлогтың ұсыныстарынан белгілі болғаны Киевке қазір Ресейдің бақылауында тұрған өзінің шығыс аумақтарын беруге тура келетін сияқты.
Келлогтың бұл мәлімдемелері «Трамптың Украинаның болашағын болжау туралы нақты түсініктерінің бірі» , сондай-ақ «АҚШ басшысының Днепр өзені Украинадағы атыс тоқтатылғаннан кейін белгілі бір демаркациялық желіге айналуы мүмкін деген алғашқы болжамы да бар».
Келлог сондай-ақ АҚШ-тың Украинада жаңа сайлау өткізуді қолдайтынын еске салды. Сонымен қатар, Трамптың арнайы өкілі Украина мен одақтастарын Вашингтонның қолдауына сенбеуге шақырды.
Кейінірек Келлог X әлеуметтік желісінде The Times журналистері оның Украинадағы бақылау аймақтары туралы сөздерін бұрмалап, ол елді «бөліп алуды» білдірмейтінін айтты.
Орда бұған дейін Трамптың арнайы өкілі соғысты тоқтату үшін Ресейге қарсы санкцияларды екі есе арттыруға дайын екенін мәлімдеген болатын.
Сонымен қатар, АҚШ билігі егер Киев Вашингтонмен сирек кездесетін қазбалар бойынша келісімге қол қоюдан бас тартса, Украинаны Илон Масктың Starlink спутниктік интернет жүйесіне кіруіне тыйым саламыз деп қорқытты.
Біз бұған дейін Эр-Риядта АҚШ-Ресей келіссөздері барысында Украина мәселесі Украинасыз талқыланып жатқанын да жазған болатынбыз.",2025-04-12T13:18:42+05:00,2025-04-12T13:18:42+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/2016882-377735-756x425.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/2016882-377735-756x425.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/2016882-377735-756x425.webp,
18e97df948df75bc88a7f54c9aacc1aa,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Тура биде туған жоқ» немесе «көбелек эффекті»: журналистерді қамау қоғамды қалай құлдыратады?,"Тура айтсаң туғаныңа жақпайсың деген қазақ бүгінде сол заманның кебін киді десек болады. Себебі елдегі олқылықтарды ашық айтатын, ұстанымына берік азаматтарды қамап, жатқанын өзіңіз де естіп-біліп",comments,https://kaz.orda.kz/tura-bide-tugan-zhok-nemese-kobelek-jeffekti-zhurnalisterdi-kamau-kogamdy-kalaj-kuldyratady-136467/,"«Тура айтсаң, туғаныңа жақпайсың» деген қазақ әлі соның кебін киіп келеді. Себебі елдегі олқылықтарды ашық айтатын, ұстанымына берік азаматтарды қамап, жатқанын өзіңіз де естіп-біліп отырған шығарсыз, қадірлі оқырман. «Сын түзелмей, мін түзелмейді» деген сөз бар. Ондай адамдардың аузына қақпақ болып, түрмеге тоғытатын қоғам өз болашағына балта шауып, дамуын тежейді.
Orda.kz қаламгері Равиль Абашидзе осы жағдайды, соның ішінде бас редакторымыз Гүлнәр Бажкенованың ұсталуына қатысты қазіргі жүйенің қарқынын түсіндіреді.
Хаос жайлы теорияда үлкен апат кейде дауылдан емес, көзге көрінбейтін кішкене ғана көбелектің қанат қағуынан болатыны айтылады. Ұсақ нәрсенің салдары үлкен болуы мүмкін. Мемлекет те сондай. Егер бір журналистің өз жұмысын істеуі жеке басына қауіп төндірсе, бұл бір адамның мәселесі емес. Бұл — жүйенің бұзыла бастағанын көрсетеді.
Әлем картасына қарасақ, бір қызық жайтты байқауға болады. Дамыған елдерде көп мұнай жоқ. Дамыған елдерде «қозғалыңдар, бұл дұрыс емес» деп айта алатын адамдар көп. Ақылды, ұстанымға берік, сыни ойлай алатын адамдарды оппозиция деуге келмейді. Олар тіпті қасқайтып қойып қоятын мүсін де емес. Олар — демократияның тірегі. Ел болашағының құрылысындағы негізгі тірек. Сол тіректі алып тастасаң, болашақтағы жоспарлар, құрылымның бәрі құлай бастайды. Ол бірден емес, біртіндеп, байқалмастан үйдің тіректері шіріп бара жатқандай ақырын құлайды.
Мемлекет — тірі ағза сияқты. Оның сырқатын алдын ала сездіретін қауқары бар: журналисттер, аналитиктер, тергеушілер. Олар қай жерде ақау барын көрсетеді, қай жерде бағытты өзгерту керек екенін ескертеді. Егер сыртқатты сезінуді өшірсең, ағзаның өзі өліп бара жатқанын түсінбейсің.
Сондықтан бір журналистің құрықталуы тек бір медиаға соққы емес, бүкіл елге соққы.
Бұл тек қақтығыс емес. Бұл — кері байланысты тыңдамау. Ал кері байланысты елемеу — күрделі жүйелердің құлауына басты себеп болады. Дұшпандар да, дағдарыс та емес. Мұның бәрі жүйенің өз дабылын естімеуінен, «сырқатын» сезбеуінен болады.
Көп елдер батыстың технологиясын, қызметін қолдануға тырысады. Бұл жақсы, бірақ батыстың дамуы тек гаджеттерде емес. Ол негізгі жүйелер мен ережелерге құрылған. Қарапайым ереже: егер біреу жұртқа қарағанда ақылды әрі қабілетті болса, бәрі сол жоғары орынға таласады. Бұл — ақшаға сатып ала алмайтын, келісімге жазып қоймайтын нәрсе. Батыстың үлгісін көшіремін деп ондағы сөз бостандығы, әділетсіздікке төзбейтін қоғам жайлы ескермесек, онда бұл құмға құйған су секілді бос әуре.
Қалыпты әлеуметтік жүйе адамдарды білімі мен талантына қарай көтереді. Ал кертартпа жүйе — көнбістігіне қарай көтереді. Бұл тек метафора емес, заңдылық:
Мұндай адамдар адал, еңбекқор, тіпті батыл болуы мүмкін. Бірақ олар қолға алған ісін, не сол саланы білмейді де. Бұл құдды бір ұшаққа ұшқыш емем, жақсы ниетті, еңбекқор, адал адам келгенімен тең жағдай. Ұшақ ұшпайды, я апатқа ұшырайды.
Жоғарыда айтаққа еретін, көнбіс адамдар отырса, шындық қиялдағы көркем айналады
Сын айтатындарды елемейтін жүйенің ең қауіпті жағы — шынайы фактілердің жоғалатынында. Мысалы, зертханадан ғалымдарды қуып шығып, егеуқұйрықтардың өздері «ғылыми жетістіктері» туралы есеп жазатынындай. Егеуқұйрықтардың ынтасы бар, бәрі ретімен. Бірақ дұрыс, ақылға қонатын әдіс қолданылмайды.
Олар:
Мемлекетте сын айтатын адамдарға орын қалмаса, шындықты өзгертеді: деректер есепке сай жасалады, есептер басшылардың қалауларына сай түзетіледі, ал шындық бұрмаланады.
Ел ақша немесе ресурстарды жоғалтса, оны қайта қалпына келтіре алады. Бірақ еркін ойланатын адамдарын жоғалтса, елдің ойлау қабілеті әлсірейді.
Бір журналист кетсе, тек бір адам кетті деген сөз емес. Бұл қоғамның сыни ойлауына жасалған соққы. Ғалым кетсе, болашақта ғылымдағы жаңалықтар азаяды. Инженер кетсе, сала дамымайды. Кәсіпкер кетсе, нарық құлдырайды. Студент кетсе, үміт азаяды.
Еркін ойлы адамдар қоғамның маңызды бөлшегі. Олардың. Бір-бірімен қарым-қатынас орнатып, тура жолмен жүруі — елдің бір діңгегі. Ол діңгек құлағанда қалғанына да әсері тиеді.
Бір журналистің қамалуы — бүтін бір қоғамның әділетті қоғам құру жайлы үмітін күл-талқан етеді.
Егер ақпарат жаршысы болған, шындықты жеткізетін журналистерді бұғаулайтын болса, онда бүтін бір қоғам ауыздықталды деп айтуға толық негіз бар. Мұның соңы жақсылыққа апармайды. Себебі, бүгін сын айтылмайды, ертең қате шешімдер қабылданады, ал келер күндері салалар өз олқылықтарын білмей, кенже қалып, дамымайды. 10 жылдан кейін күніміз сыртқы елге қарап қалады.
XXI ғасырда елдер территориямен, әскерімен немесе шикізатпен емес, қоғамды алға сүйрейтін, тура болудан қорықпайтын ақылды адамдарымен ілгерілейді.
Қазақта «ауруын айтпаған — ауырмай өледі» деген сөз бар. Көбелектің кішкентай қанат қаққаны секілді қоғамдағы түрлі оқиғаларға мән бермеудің соңы үлкен апатқа ұшыратады.
Еске сала кетсек, құқық қорғаушы Галым Агелеуов «Дождь» телеарнасында Orda.kz жайлы сөз сөйледі. Ол Қазақстанда журналистерге еркіндік жоқ екенін атап өтіп, Гүлнәр Бажкеноваға қарсы қозғалған істердің саяси тапсырыс екенін ашық айтты.",2025-12-08T18:00:46+05:00,2025-12-08T18:00:46+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/1765203600_chatgpt-image-8-dek_-2025-g_-14_42_07.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/1765201534_chatgpt-image-8-dek_-2025-g_-14_45_38.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/1765202495_1765187254_rejderskij.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/1765203600_chatgpt-image-8-dek_-2025-g_-14_42_07.webp,
2640e9f60cae59b0ade0bc7a99911898,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Түркістан облысында экс-келінін ұрған ер адам сотталды,"Түркістан облысында тойханада бұрынғы келінін соққыға жыққан ер адамға қатысты сот үкімі шықты, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/tyrkistan-oblysynda-jeks-kelinin-urgan-er-adam-sottaldy-136468/,"Түркістан облысында тойханада бұрынғы келінін соққыға жыққан ер адамға қатысты сот үкімі шықты, деп хабарлайды Orda.kz. Төле би аудандық сотында «Бұзақылық» бабы бойынша айыпталған азаматтың ісі қаралды.
Сот материалдарына сәйкес, 2025 жылдың 31 тамызы күні шамамен 21:23-те ер адам «Зағамбар» мейрамханасында өткен тойда ән айтып тұрған экс-келінін ұрған. Келіншектің мойнында, білегінде және кеуде тұсында көгерген жарақаттар анықталды.
Сот-медициналық сараптама бұл жарақаттардың денсаулыққа зиян келтірмейтін, жеңіл деңгейдегі зақым екенін көрсетті.
Прокурор айыпталушыға 1 жылға бас бостандығынан айыру жазасын сұрады. Жәбірленуші де осы талапты қолдап, 700 мың теңге материалдық және 10 миллион теңге моральдық шығын өндіруді талап етті.
Сот ер адамға 1 жылға бас бостандығын шектеу, 800 мың теңге моральдық шығын төлеу және 700 мың теңге өкілдік шығындарды өтеу жөнінде үкім шығарды.
Айта кетейік, ҚазТАГ агенттігінің басшыларына қарсы қылмыстық іс қозғалды.",2025-12-09T09:30:47+05:00,2025-12-09T09:30:47+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/2682a88c-15be-4169-8a73-32ffeaaa9d4b.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/2682a88c-15be-4169-8a73-32ffeaaa9d4b.webp,
3b47198cda79f893f0de4af0d95989fa,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Түркістанда қомақты қаражат жымқырған бұрынғы бас дәрігер қолға түсті,"ҚМА медициналық жабдықтарды сатып алу кезінде бюджет қаражатын жымқыру фактісі бойынша тергеу жүргізіп жатыр, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/tyrkistanda-komakty-karazhat-zhymkyrgan-buryngy-bas-dariger-kolga-tysti-136475/,"ҚМА медициналық жабдықтарды сатып алу кезінде бюджет қаражатын жымқыру фактісі бойынша тергеу жүргізіп жатыр, деп хабарлайды Orda.kz.
Қазығұрт аудандық орталық ауруханасының бұрынғы бас дәрігері медициналық газбен жабдықтау жүйесіне арналған құрылғыларды сатып алу кезінде алаяқтыққа барған. Дәрігер ойлағанын жүзеге асыру үшін медициналық жабдықтарды жеткізу саласында тәжірибесі бар танысын осы іске тартады. Сонымен қатар, ол туыстары мен таныстарының атына тіркелген коммерциялық ұйымдарды пайдаланған.
Мемлекетке келтірілген жалпы шығын 115 млн теңге.
Бұрынғы бас дәрігерге қатысты бұлтартпау шарасы ретінде кепіл қолданылған. Ал оның сыбайласы үй қамақта отыр.
Айта кетейік, Тоқаев келесі үш жылға арналған бюджет туралы заңды бекітті.",2025-12-09T13:30:55+05:00,2025-12-09T13:30:55+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/93b9064a-9621-43a3-a613-0776e7e99236.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/93b9064a-9621-43a3-a613-0776e7e99236.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/93b9064a-9621-43a3-a613-0776e7e99236.webp,
f422714c6382933f6cee7e66dc51001a,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Украина қорғанады» - Зеленский Путиннің мәлімдемесіне қатаң жауап берді,"Украина президенті Владимир Зеленский 20 маусым, жұма күні Санкт-Петербург экономикалық форумында Владимир Путин жасаған мәлімдемелерге пікір білдірді,  деп хабарады Orda.kz.        «Обозреватель» басылымына сілтеме жасап.",comments,https://kaz.orda.kz/ukraina-korganady-zelenskij-putinnin-malimdemesine-katan-zhauap-berdi-133421/,"Украина президенті Владимир Зеленский 20 маусым, жұма күні Санкт-Петербург экономикалық форумында Владимир Путин жасаған мәлімдемелерге пікір білдірді,  деп хабарады Orda.kz.        «Обозреватель» басылымына сілтеме жасап.
Зеленскийдің түсіндіруінше, Путин «ашық түрде» бүкіл Украинаны алғысы келетінін айтқан.
Ол сондай-ақ Украинаның «қорғанатынын», ал әлемдегі әрбір мемлекеттің өз ұстанымын анықтауы қажет екенін атап өтті.
Украина басшысы Ресейдің барлық бейбіт ұсыныстарды қабылдамай отырғанын да атап өтті.
Ол АҚШ президенті Дональд Трамп бұл сөздерді естиді және назар аударады деген үміт білдірді.
Еске сала кетейік, бұған дейін Ресей президенті Украинадағы Ресей армиясының алға жылжуы туралы сұраққа жауап бере отырып: «Орыс солдатының аяғы басқан жер – біздің жеріміз» деген еді. Сондай-ақ ол орыс пен украин халықтарын бір халық деп санайтынын айтып: «Бұл тұрғыдан алғанда бүкіл Украина – біздің жеріміз» , – деген болатын.",2025-06-22T16:02:33+05:00,2025-06-22T16:02:33+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/_107841091_pz_jpg.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/_107841091_pz_jpg.webp,
e6a04f27741e8b6005604669a1b3dbd4,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Украина мен Ресей арасындағы соғысты мұнай бағасы реттей ме?,Әлемдік нарықта мұнайға сұраныс артып келеді. Сондықтан Сауд Арабиясы бұл сұранысты қанағаттандыру үшін шикізатты тиімді жеткізуді қамтамасыз ету қажет деп санайды,comments,https://kaz.orda.kz/ukraina-men-resej-arasyndagy-sogysty-munaj-bagasy-rettej-me-130206/,"Әлемдік нарықта мұнайға сұраныс артып келеді. Сондықтан Сауд Арабиясы бұл сұранысты қанағаттандыру үшін шикізатты тиімді жеткізуді қамтамасыз ету қажет деп санайды. Бұл туралы Сауд Арабиясының Экономика және жоспарлау министрі Фейсал әл-Ибрахим айтты, деп хабарлайды Orda.kz Укринформға сілтеме жасап.
Бұған дейін АҚШ президенті Дональд Трамп Сауд Арабиясы мен Мұнай экспорттаушы елдер ұйымын (ОПЕК-ред.) мұнай бағасын төмендетуге шақырған болатын. Оның пікірінше, бұл Ресейдің Украинаға қарсы соғысын тез тоқтатуға көмектеседі.
Сауд Арабиясы мұнай бағасын төмендете ме деген сұраққа Фейсал әл-Ибрахим Эр-Риядтың ұстанымы өсіп келе жатқан сұранысты қанағаттандыру үшін жеткілікті ұсыныстың болуын қамтамасыз ету үшін ұзақ мерзімді нарық тұрақтылығын қамтамасыз ету екенін айтты.
Фейсал әл-Ибрахим сондай-ақ Америка Құрама Штаттары мен Сауд Арабиясы арасында «сексен жылға созылған ұзақ мерзімді және күшті серіктестік» бар екенін еске салды.
Украина президентінің кеңсесі Трамптың ұсынысына түсініктеме бере отырып, Киев ресейлік мұнайдың максималды бағасын барреліне 30 доллар деңгейінде белгілеуді ұсынып отырғанын хабарлады.
Кремль өз кезегінде бағаны төмендету Ресей мен Украина арасындағы соғысты тоқтатуға ықпал етпейтінін айтып та үлгерді.",2025-01-25T16:02:19+05:00,2025-01-25T16:02:19+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/1714727327.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/1714727327.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/1714727327.webp,
27357d5aa8ff530cdd0ee707b3d8ff61,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Украинадағы соғыс: Ресейге 3 жылдан бері қарсы тұрып келе жатқан елдің тұрғындары қалай өмір сүріп жатыр?,"3 күнде аяқтап тастайтын Украина мен Ресей арасындағы соғысқа 24 ақпан биыл 3 жыл толады. Orda.kz редакциясы Украина тұрғындарымен сөйлесіп, олардан қазіргі жағдайы қалай болып жатқанын және соғыс туралы пікірлері мен Дональд Трамптың соңғы өтініші бойынша білді.",comments,https://kaz.orda.kz/ukrainadagy-sogys-resejge-3-zhyldan-beri-karsy-turyp-kele-zhatkan-eldin-turgyndary-kalaj-omir-syrip-zhatyr-130955/,"3 күнде аяқтап тастайтын Украина мен Ресей арасындағы соғысқа 24 ақпан биыл 3 жыл толады. Orda.kz редакциясы Украина тұрғындарымен сөйлесіп, олардан қазіргі жағдайы қалай болып жатқанын және соғыс туралы пікірлері мен Дональд Трамптың соңғы өтініші бойынша білді.
Біздің басты спикеріміз украиндық журналист, «Украина – Центральная Азия» телеграм-арнасының авторы Григорий Пырлик болды. Ол біздің өтінішіміз бойынша Украинаның әр аймағына барып, тұрғындардан сұхбат алды.
– Григорий, қарапайым сұрақтан бастайын. 3 жыл соғыстан кейін Украина халқы өзін қалай сезінеді?
– Әркім өзін әрқалай сезінеді. Біріншіден масштабтық тұрғыдан қарасақ, Украинада соғыс 3 жыл емес, 11 жыл бойы болып келе жатыр. Ресей Қырымды аннексиялауды бастағанына 2025 жылдың 20 ақпанында 11 жыл болады. Кейін жауынгерлік іс-қимылдар жүргізіле бастады.
Қараша айынды Украина толық масштабты соғыстың басталғанына 1000 күн болғанына байланысты ақпараттық науқан жүргізді. Көбі ол жерге «сынған калькулятор» эффектісін жазды. Өйткені 2014 жылы Украинада өз үйін тастап кетуге мәжбүр болған тұрғындар болды. Мен оқиғаны өз әріптестеріме айта аламын. 2014 жылдың күзінде мен Киевте жаңа жұмысқа орналасқан кезде, біздің офисте Қырымдық журналист болды. 2014 жылы Ресей Қырымды басып алғалы жатқанда ол күйеуі және баласымен бірге кетіп қалды. Бірақ олар Донецкіге өз туыстарына кетті. Сол кезде украин мен ресейшілдер арасында алауыздық туып жатқан. Алайда Ресей ресейшілдерді қолдау мақсатында Украинаға қарулы күштерін ол кезде қолданбай тұрған. Сонда 2014 жылы ол отбасыға 1 жыл ішінде 2 рет ауыстыруға туралы келген. Соңында олар Киевтің жанына көшті. Оларға 2022 жылдың ақпан айында не болғаны туралы мен ештеңе білмеймін. Бұндай драмаға толы оқиғалар өте көп.
Ираклий. Донецк облысы Горловка қаласының тумасы. 2014 жылы қарулы күштер қолданыла бастағаннан кейін Донбастан көшіп кетті. Қазір Львовта тұрады.
– Соңғы кездері ақпарат легінен Владимир Зеленскийді диктатор деп атаған Дональд Трамптың мәлімдемесі кетпей жүр. Бұл туралы украиндықтар не ойлайды?
Григорий Пырлик:
Ираклий:
Катерина. Харьков облысының тұрғыны. 3 баланың анасы. Ресейдің басып алу прооцесінде Купняскіде болған. Қазір алдыңғы аймақта эвакуацияда.
Ресей үнемі энергетикалық нысандарға соққы жасайды. Ресей СІМ басшысы бұлай емес дейді, бірақ бәрі бұл өтірік екенін түсінеді. Украиндықтар жарық болмайтын жағдайдан қалай шығады, қыста жылу болмауы мүмкін бе? Жалпы, соғыстың үш жылындағы тұрмыс қиындықтарын қалай жеңуге болады?
Григорий Пырлик:
– Украина қазір жаңа жағдайларға бейімделудеткеремет қабілет көрсетуде. Атап айтқанда, осы жылдың 16 ақпанында Украинаның оңтүстігіндегі Николаевтағы ЖЭО-ға Ресейдің соққысы болды. Нәтижесінде, хабарланғандай, 100 мыңға жуық тұрғын жылусыз қалды. Сол кезде қалада температура -10-ға дейін төмендеді. Бірақ екі күннен кейін ғана жылу беру мүмкін болды. ЖЭО-да электр энергиясын өндіру мүмкіндігі жойылды, бірақ бұл жағдайда электр энергиясын өндіру маңызды болмады. Қалай болғанда да, билік жылу жүйесін іске қосты. Билік жауға артық ақпарат айтпайды. Бірақ соған қарамастан, жылу келе бастады. Сонымен қатар, ауруханалар мен басқа да әлеуметтік нысандарды Украинаның батыс серіктестері берген мобильді қазандықтарға қосуға болады.
Алмагүл Кенжебаева:
Біз қазір сіздермен орыс тілінде сөйлесіп жатырмыз. Орыс тілі тақырыбы, орыс тілділерге қысым жасады деген айыптаулар Путиннің агрессиясының себептерінің бірі болды. Украинадағы орыс тіліндегі жағдай қазір қалай? Мен әлеуметтік желілерден көріп отырғанымдай, Украина тұрғындары украин тілін кем дегенде суржик деңгейінде білу үшін жаппай үйрене бастады. Менің ойым қаншалықты дұрыс және орыс тілінен бас тартуды агрессияға наразылықтың кейбір нұсқасы деп санауға бола ма?
– Мен бұл өте қиын деп айтар едім. Бір жағынан, 2022 жылы орыс тілінен бас тартудың болғаны рас. Орыс тіліндегі нұсқалары бар кейбір сайттар бұл бөлімді жауып тастады. Бірақ басқа порталдар өз жаңалықтарын орыс тіліне аударуды жалғастырып жатыр. Мысалы, «украин ақиқаты», «УНИАН» ақпарат агенттігі. Бізде FREEDOM орыс тілді телемарафоны бар.
Яғни, орыс тілі әлі де қолданыста. 2024 жыл, мамыр айының соңы. Орталық Азия елдерінен журналистер делегациясы Украинаға келген болатын. Сол кезде Владимир Зеленский олармен орыс тілінде сөйлесті. Осы делегацияда болған Қырғызстаннан келген журналистердің бірі, содан кейін маған берген сұхбатында ол үшін бұл маңызды қадам екенін айтты. Себебі Орталық Азия елдерінде орыс тілі ұлтаралық қатынас тілі ретінде қолданыла береді.",2025-02-24T18:54:04+05:00,2025-02-24T18:54:04+05:00,kk,Ислам Әден,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/1740406790_481012144_1057536383080917_4557135848742668546_n.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/1740400458_152.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/1740406790_481012144_1057536383080917_4557135848742668546_n.webp;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-02/1740402849_2014-08-30__war_in_donbass_07.jpg;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-02/1740405179_480298500_1052288053605750_9220847317175778620_n.jpg,https://www.youtube.com/embed/Kh3s-unhXMs?feature=oembed;https://www.youtube.com/embed/gKw19QuNLKI?feature=oembed
1b6c8399ae3153f2290773097138f903,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Ұлттық банк басшысы криптовалюта саудасын заңдастыруды ұсынды,"ҚР Ұлттық банкінің төрағасы криптовалюта нарығы мен криптовалюта алмастыратын орындарды заңдастыру қажет деп санайды, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/ulttyk-bank-basshysy-kriptovaljuta-saudasyn-zandastyrudy-usyndy-128495/,"ҚР Ұлттық банкінің төрағасы криптовалюта нарығы мен криптовалюта алмастыратын орындарды заңдастыру қажет деп санайды, деп хабарлайды Orda.kz.
Кеше, 15 қазан -  ҚР Ұлттық валютасы күні еліміздің қаржыгерлерінің XII съезінде ҚР Ұлттық банктің басшысы Тимур Сүлейменов цифрлық активтер нарығы ырықтандыруды күтіп тұрғанын айтты.
Оның пікірінше, криптовалюта мен оларды айырбастауды заңдастыру - қазақстандықтар белсенді түрде пайдаланып жүрген, бірақ реттеуден тыс қалып отырған нарықты бақылауға мүмкіндік береді.
Сүлейменов өз сөзінде Қырғызстан мен Өзбекстан мысалдарын келтірді, бұл олардың цифрлық активтерді ұлттық деңгейде, жекелеген қаржы орталықтары шеңберінен тыс шығаруға және айналысқа жіберуіне мүмкіндік берген.
Ұлттық банк басшысы криптовалюта қазақстандықтардың өміріне берік орнығып үлгергенін және оларды елемеу еш пайда әкелмейтінін баса айтты. Азаматтардың қаражаты цифрлық активтерде инвестицияланады. Алайда бұл процесті бақылауға мемлекеттің мүмкіндігі жоқ.
Бұл крипто алмастырғыштарды заңдастыруға да қатысты. Ұлттық банк басшысы бұл құралдарды реттеу үшін құқықтық жүйенің заңды түрде рұқсат еткені дұрыс деп санайды.
Спикер бұл мәселе алдағы уақытта дәстүрлі қаржы жүйесі өкілдерімен де, финтех пен криптоиндустриядағы әріптестермен талқыланатын болады деп қорытындылады.",2024-11-16T13:05:10+05:00,2024-11-16T13:05:10+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/kriptovalyuta-_-chto-eto-prostymi-slovami.png,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/kriptovalyuta-_-chto-eto-prostymi-slovami.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/kriptovalyuta-_-chto-eto-prostymi-slovami.webp,
e3e7d15eeba63b8674f60bd26a38b18f,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Ұлттық банк теңге бағамын құтқара ала ма?,"Қазақстанның ұлттық валютасы екінші апта қатарынан «қалтырап» тұр. Шілде айында теңге ресми есеп бойынша долларға қатысты 4 пайызға арзандады. Ұлттық банк «отқа су сепкендей» 125 миллион доллар көлемінде валюта интервенциясын жасады. Бірақ бұл науқасқа көмектесе ме? Orda.kz Ұлттық банк теңгені арашалап қала ала ма, соны анықтауға тырысты.",comments,https://kaz.orda.kz/ulttyk-bank-tenge-bagamyn-kutkara-ala-ma-134079/,"Қазақстанның ұлттық валютасы екінші апта қатарынан «қалтырап» тұр. Шілде айында теңге ресми есеп бойынша долларға қатысты 4 пайызға арзандады. Ұлттық банк «отқа су сепкендей» 125 миллион доллар көлемінде валюта интервенциясын жасады. Бірақ бұл науқасқа көмектесе ме? Orda.kz Ұлттық банк теңгені арашалап қала ала ма, соны анықтауға тырысты.
Әр түрлі ведомстволар мен сарапшылар шілде айындағы теңгенің долларға шаққандағы күрт әлсіреуін түрлі факторлармен байланыстырып түсіндіріп үлгерді. Ұлттық банк бұл құлдырауға негіз болатындай фундаменталды факторлар жоқ деп мәлімдеді. Премьер-министрдің орынбасары Роман Скляр да теңгенің «әлсіреуін» үкімет басшысы Олжас Бектеновтің келесі жылға арналған бюджетті 1 доллар = 540 теңге бағамымен жоспарлау туралы айтқан сөзімен байланыстыруды жоққа шығарып отыр.
Ал экономист Ернар Серік бұл жағдайдың басты себебін — бизнес тарапынан валютаға деген сұраныстың артуынан көреді, себебі олар инфрақұрылымдық жобаларды іске асыруға кірісіп кеткен.
Алайда сұрақ туындайды: егер нақты себептер жоқ болса, онда валюта нарығындағы алыпсатарлық кімге тиімді? Ұлттық банк интервенцияға тым кеш кіріскені кездейсоқ па? Өйткені, егер доллар өссе — Ұлттық қордың мұнай кірістерінен түсетін теңгедегі түсім көбейеді. Әлде бұл үкімет үшін бюджетті жапқанға ыңғайлы ма…
Экономист Марат Әбдірахмановтың айтуынша, Ұлттық банк пен үкіметке теңгенің әлсіреуі белгілі бір дәрежеде тиімді болуы мүмкін. Ресми мәлімет бойынша, Қазақстан экономикасындағы ақша көлемі 18%-ға өскен. Ал тауар көлемі өзгеріссіз қалды. Экономистің пайымынша, несие бойынша шекті мөлшерлеменің төмендеуі ұлттық валютаға қысымды азайтып, девальвация қарқынын баяулатуға көмектесті.
Экономистің айтуынша, қазақстандықтардың қазіргі тұтынушылық несиелері 17 трлн теңгеге жеткен, ал бұл несиелердің көбісі күнделікті қажеттіліктерге алынған. Аталған несиелер өте жоғары пайызбен беріліп отыр, ал бұл өз кезегінде теңгеге қысымды күшейтіп, девальвацияны үдетіп жатыр. Бұған салықтардың көтерілуі де қосымша болып отыр.
Оның пікірінше, Ұлттық банк — Ұлттық қор активтерін басқаратын орган ретінде — теңгенің әлсіз болғанына шын мәнінде мүдделі. Алайда бұл пікірмен келіспейтін сарапшылар да бар. Қаржылық сарапшы Андрей Чеботарев Ұлттық банк теңгені әдейі «басуға» мүдделі емес екенін атап өтеді. Бұл пікірді ол — «астыртын теория» деп сипаттайды.
Ұлттық банктің басты мақсаты — бағаны бақылау және инфляцияны тежеу. Ал доллар бағамы жоғары болған сайын, баға да өсе береді. Сондықтан Ұлттық қордан доллар сату арқылы пайда көру мүмкіндігі болса да, ол зиян келтіретін болғандықтан, тиімсіз.
Экономист Марат Әбдірахмановтың пікірінше, теңге қатты төмен бағаланып отыр. Оның ойынша, қазір радикалды шаралардың уақыты келген: жай ғана долларды тежеу емес, теңгені нығайту, яғни ревальвация жасау керек. Бұл — нарықтық емес, Ұлттық банк тарапынан күшпен қабылданатын шешім.
Оның пікірінше, 50% ревальвация — бюджетті, трансферттік бағаларды және әлеуметтік саланы бірден ретке келтірер еді.
Алайда Ұлттық банк мұндай тәуекелге барады дегенге сенім аз. Нарықтық емес шараларды қолдану инфляция деңгейіне және елдің инвестициялық тартымдылығына бірден кері әсер етеді. Тіпті Ұлттық банк мұндай әрекетке қауқарлы ма деген күмән де бар — оның мүмкіндіктері асыра бағаланған.
Қаржыгер Андрей Чеботарев неге Ұлттық банк барынша тырысқан күннің өзінде теңге бағамын әп-сәтте өзгертіп, оны екі есе күшейтіп, бүкіл қазақстандықтарды бірден бақытты ете алмайтынын түсіндіреді. Себебі қарапайым: нарықтық экономика жағдайында мұндай радикалды шешімдер жұмыс істемейді.
Сондықтан Ұлттық банк теңге бағамын толықтай құлата да алмайды, не сиқырлы жолмен құтқара да алмайды. Қолынан келетіні — анда-санда «сыр беріп» тұрған теңгеге «жан бітіретін» валюта интервенцияларын жасап тұру және уақыт өте келе оның қалпына келетініне үміт арту.
Қазақстан Ұлттық банкінің төрағасы Тимур Сүлейменов әлеуметтік желіде теңге бағамына қысым бар екенін айтты. Біздің тілшілеріміз еліміздегі банктердің бірін-бірі жұтып жатқаны және оның салдары туралы жазған болатын.",2025-08-02T12:00:10+05:00,2025-08-02T12:00:10+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1754110885_mycollages-23.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1754110885_mycollages-23.webp,
540cda8267733f7ae0c472a0c4a7f182,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Ұлттық киноны қолдау орталығына қатысты дау: Роза Мұқанова Талғат Теменовке жауап қайтарды,"Роза Мұқанова Ұлттық киноны қолдау орталығы жариялаған конкурсынан өте алмай қалған Талғат Теменовке жауап берді, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/ulttyk-kinony-koldau-ortalygyna-katysty-dau-roza-mukanova-talgat-temenovke-zhauap-kajtardy-133365/,"Жазушы, драматург Роза Мұқанова Ұлттық киноны қолдау орталығы жариялаған байқауға қатысып, өте алмаған, әрі әлеуметтік желілерде байқауды қатты сынға алған режиссер Талғат Теменовке жауап берді, деп хабарлайды Orda.kz.
Қазақ халқының бәрі білетін «Көшпенділер» фильміне режиссер болған, «Шаңырақ», «Қайдасың сен, Чапай?», «Торо», «Адамдар арасындағы бөлтірік», «Қызғыш құс», «Махаббат бекеті», «Алма бағы», «Көгілдір такси» сынды фильмдердің сценарийін жазған кинорежиссер, кинодраматург, Казақстанньң халық әртісі Талғат Теменов Ұлттық киноны қолдау орталығы жариялаған байқауды сынады. Өз сөзінде ол комиссия қатарында киноға қатысы жоқ адамдар отырғанын атап өтті. Ол бір ауыздан дауыс берген соң, жақсы туындылардың тасада қалатынын айтып наразы болды.
Комиссия мүшелерінің бірі Роза Мұқанова өзінің Facebook парақшасында оның пікіріне жауап жариялады. Оның сөзінше, Теменов сценарий жазғанда бірнеше қателік жіберген және кей дүниелерді атүсті істей салған. Ол әуелі Теменов ұсынған туындыларды сынап өтті.
Сондай-ақ, Роза Мұқанова Теменовтің «Сарра» мен «Бопай ханым» пьесасын Қ. Қуанышбаев театрында көркемдік жетекші болып жүрген кезімде жөндеп, күзеп бердім» деген сөзіне де наразылық танытты. Оның айтуынша, ол пьессалар сол кездегі театр директорлары Айболат Жәудір мен Асхат Маемировтың тұсында театр басшыларының тапсырысымен жазылған.
Еске сала кетейік, бұған дейін Абай Бегейдің қызы мен күйеу баласы қамауға алынған болатын.",2025-06-19T14:58:55+05:00,2025-06-19T14:58:55+05:00,kk,Ислам Әден,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/photo_5377729569685106082_y.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/photo_5377729569685106082_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/photo_5377729569685106082_y.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/snimok-jekrana-2025-06-19-194116.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/snimok-jekrana-2025-06-19-194337.png,
8e890446d324ca5e52b1826e9f2beba0,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Ұлттық қор қордаланар емес: Қорды «тескен» қаражат қайда кетіп жатыр?,"Ұлттық қор – Қазақстан үшін басты қаржылық қауіпсіздік жастығы. Оның есебінен бюджеттегі көптеген «тесіктер» жабылады, балалардың жарқын болашағы үшін қаржы жинақталады, ал оның резервтері «жұтаң» жылдары елді асырауы тиіс. Алайда, Ұлттық қордың активтері шынымен де тиімсіз, ал одан ақша қоржынға құйылғанынан жылдамырақ жұмсалып жатыр деген пікірлер жиі айтылып жүр. Ұлттық қорда не болып жатқаны туралы Orda.kz таратып көрді.",comments,https://kaz.orda.kz/ulttyk-kor-kordalanar-emes-kordy-tesken-karazhat-kajda-ketip-zhatyr-135171/,"Ұлттық қор – Қазақстан үшін басты қаржылық қауіпсіздікті қалыптастыратын орын. Оның есебінен бюджеттегі көптеген «тесіктер» жабылады, балалардың жарқын болашағы үшін қаржы жинақталады, ал оның резервтері «жұтаң» жылдарда елді асырауы тиіс. Алайда, Ұлттық қордың активтері шынымен де тиімсіз, ал одан ақша қоржынға құйылғанынан жылдамырақ жұмсалып жатыр деген пікірлер жиі айтылып жүр. Ұлттық қордың жағдайының жапсарын  Orda.kz таратып көрді.
Жазда Ұлттық банк Ұлттық қордан қаржы жұмсау туралы есеп жариялады. Бұл құжаттағы сандар көңіл көншітпейді. Өткен жылы елдің «мұнай жинағы» қоржынынан түсетін ақшадан көп қаржы жұмсалды.
«Ұлттық қор» сөзімен тығыз байланысты тағы бір экономикалық термин бар — трансферт. Бұл — мемлекеттік қазынадағы «тесіктерді» мұнай ақшасымен жабу үдерісінің сыпайы атауы. Өткен жылы Ұлттық қордан трансферттерге түсімнен екі есе көп қаражат жұмсалды.
2025 жылы Ұлттық қордан жоспарланған трансферттер көлемі, ең мүмкін дегенде, тағы да асып түспек. Қоржын босап барады — бұл президенттің активтерді көбейту тапсырмасын орындау қиынға соғатынын білдіреді. Сондықтан Ұлттық банктің Ұлттық қор қаражатын пайдаланудың түрлі деңгейдегі жаңаша идеялары туындап отырады. Мұндайда сұрақ туады: егер Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорының қаражаты дәстүрлі емес қаржы құралдарына инвестицияланатын болса, Ұлттық қордан қандай пайда? Мүмкін, бірден барлық активтерді шетелдік ірі компаниялардың бағалы қағаздарына инвестициялаған тиімді болар?
Қаржы сарапшысы Расул Рысмамбетовтың айтуынша, жоқ — Ұлттық қор ең алдымен резерв, ол мемлекеттік ауқымдағы инвестициялық құрал емес.
Ресми деректерге сүйенсек, 2024 жылы Ұлттық қордың инвестициялық табысы 4,6 млрд долларды немесе 7,59% болды. Ұлттық банк мұнай ақшасын пайдаланудың жаңа жолдарын іздегенімен, ең үлкен пайда әлі де консервативті инвестициялардан түсіп отыр. Ең алдымен – алтынға салынған салымдардан.
Соған қарамастан, кейбір сарапшылардың айтуынша, 2025 жылы Ұлттық қордың инвестициялық табысы керісінше — шығынға айналған. Басқаша айтқанда, қаңтардан шілдеге дейін қор активтері шығынды болған. Тамыз айының соңында бұл пікірлерге Ұлттық банк төрағасы Тимур Сүлейменов ашумен жауап қатты.
Онда кімдікі дұрыс?  Ақша туралы бәрін білуі тиіс Ұлттық банк басшысы ма, әлде балама есептеулерге сүйенетін сарапшылар ма? Шын мәнінде, екі жақтың да сөзі рас болуы да мүмкін.
Сарапшылар расымен дұрыс айтса да, Ұлттық банк оптимизмін жоғалтпай отыр. Тамызда реттеуші орган Ұлттық қор активтері үш ай қатарынан өскенін, және өткен жылғы деңгейге жақындағанын хабарлады. Шілде айының соңында оның валюталық бөлігі 60,5 млрд доллар деп бағаланған — бұл 2024 жылдың қарашасынан бергі ең жақсы көрсеткіш.
Мәселе  мұнда — бұл оптимизм ресми экономикалық жоспарлармен сәйкес келмейді. Экономика министрлігінің болжамына сәйкес, 2025 жылдың соңына қарай Ұлттық қордың таза валюта активтері 57,2 млрд доллар болады, яғни шілдедегі көрсеткіштен 3 миллиард долларға аз. Бұған қарап,  жобада бюджеттік тұрақтылықты қамтамасыз ету үшін кезекті қаражат алу ескерілген деген тұжырым жасауға болады.
Алдағы болашаққа министрліктің жоспары аса батыл: 2028 жылға қарай валюта активтері 68,6 млрд долларға дейін жетуі тиіс, егер мұнай баррелінің бағасы 60 доллар деңгейінде болса, әрине. Бірақ қазіргі түсім мен алым арасындағы тепе-теңдікті ескерсек, бұл жоспардың жүзеге асуы күмән тудырады.
2025 жылдың қорытындысы — Ұлттық банктің оптимизмінің қаншалықты негізді екенін және сарапшылардың болжамы қаншалықты әділетті екенін көрсетеді.
Жыл басында Ұлттық банк басшысы Тимур Сүлейменов президент Қасым-Жомарт Тоқаевқа 2024 жылға арналған ақша-несие саясаты қорытындылары мен ақша-кредит реттеушісінің жоспарлары туралы баяндап берген еді.",2025-09-27T16:06:15+05:00,2025-09-27T16:06:15+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/u-lttyk-k-or-balalarg-a-bag-darlamasyna-8-million-dollar-audaryldy_1741697429.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/u-lttyk-k-or-balalarg-a-bag-darlamasyna-8-million-dollar-audaryldy_1741697429.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/u-lttyk-k-or-balalarg-a-bag-darlamasyna-8-million-dollar-audaryldy_1741697429.webp,
7ba0ed51fdc84fa400a2455cdaf747bf,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Урбанистің көзқарасымен Алматыдағы ең ұсқынсыз он ғимарат,"Қала сәулетшісі Владислав Филатов жергілікті тұрғындардың пікіріне сүйене отырып, Алматының ең ұсқынсыз ғимараттарының рейтингін жасады. Бұл тізімге қала тұрғындарының пікірінше, қаланың келбетін бұзатын бизнес-орталықтар, тұрғын үй кешендері мен дүкендер кірді. Маман өзінің жеке рейтингі әлдеқайда ауқымды екенін, оған 100-ге жуық нысан кіретінін және ол осы тізімді үнемі толықтырып отыратынын баса айтты. Мұндай ғимараттар үшін урбанист ""ұятты құрылыс нысандары""деген жаңа термин ұсынды. Толығырақ Orda.kz материалында.",comments,https://kaz.orda.kz/urbanistin-kozkarasymen-almatydagy-en-uskynsyz-on-gimarat-129885/,"Қала сәулетшісі Владислав Филатов жергілікті тұрғындардың пікіріне сүйене отырып, Алматының ең ұсқынсыз ғимараттарының рейтингін жасады. Бұл тізімге қала тұрғындарының пікірінше, қаланың келбетін бұзатын бизнес-орталықтар, тұрғын үй кешендері мен дүкендер кірді. Маман өзінің жеке рейтингі әлдеқайда ауқымды екенін, оған 100-ге жуық нысан кіретінін және ол осы тізімді үнемі толықтырып отыратынын баса айтты. Мұндай ғимараттар үшін урбанист ""ұятты құрылыс нысандары""деген жаңа термин ұсынды. Толығырақ Orda.kz материалында .
Филатовтың пікірінше, қаланың ең қорқынышты ғимараттарының бірі. Ол фонтаны бар бұрынғы қоғамдық кеңістіктің орнында тұр және бұрын казино болған. Бүгінгі күні оның сыртқы түрі қоршаған құрылысқа  сай келмейді әрі жағымсыз әсер қалдырады.
2.  «Три богатыря» ТК, Достық даңғылы, 44
Бастапқыда бұл тұрғын үй кешені қаладағы ең тартымды әрі қолы  жеткен адамдар ғана тұратын мықты да берік үйлердің бірі еді, бірақ уақыт өте оның сыртқы көрінісі өзгерді. Тұрғындардың аумақты ұлғайтуға деген ниеті ғимараттың архитектуралық пішінін бұзып, құрылымды ұсқынсыз етті. Урбанист бұл жағдайды «уақыт өте келе жеткен ұсқынсыздықтың» үлгісі деп атап көрсетеді.
3. Қаланың шетіндегі батыс шағын аудандар
Шағын аудандық типтегі атына заты сай емес  құрылыс, мұнда аулалар көліктерге толы, ал көшедегі аймақ толық пайдаланылмайды. Бірінші қабаттарда коммерциялық орындардың орнына пәтерлер орналасқан — инфрақұрылым өте тапшы.
4.⁠ ⁠«Алтын Бұлақ» ТК
Бұл өте көлемді құрылыс кешені халық ішінде «Титаник» деп аталып кеткен. Урбанистің айтуынша, бұл тек аса көңілден шыға бермейтін жоба. Ол эстетика мен ақылға қонымдылық дегенді мүлде ескермей жасалған.
5. Қонаев, 56 мекенжайындағы ғимарат.
Оның қасбеті архитектуралық контекстке сәйкес келмейтін көптеген қондырмалар мен сәндік элементтерге толып, айқыш-ұйқыш болып жатыр. Филатов бұл бұрынғы кәдімгі кеңсе ғимаратындағы тым көп қабаттасқан элементтер нысанның сәнін кетіріп тұрғанын айтады. Ғимараттың қасбетіндегі көлемді торға құстар ұшып келіп, айналада олардың шуынан құлақ тұнады. Бұл ғимараттың тағы бір кемшілігі.
6. Төле Би, 280 мекенжайындағы «Ара ұясы» үйі
«Ауыл» ТК — бұл кесек архитектураның мысалы,  мұнда көлемді бетон түрлері қолданылған, ол сырт кезге үй құрылысын мығым әрі берік етіп көрсетеді.
Егер «Ауыл» ТК құрылысы бойынша жоспарлар дер кезінде жүзеге асқан болса,  онда ол жерде төрт қорқынышты үй емес, әлдеқайда көп үй болар еді.
7. «Нұрлы Тау» көпфункционалды орталығы
Бұл құрылысты сарапшы Қазақстандағы ең қорқынышты ғимараттардың бірі деп атайды. Урбанист үшін нысанның қасбеті емес, зілдей ауырлығы мен бір-біріне жапсарласқан үйлесімсіздігі көңілген мүлде қонбайды. Мұндай көп жұмыс орындарын бір кешенде шоғырландыру көлік мәселелерін күшейтіп, қалалық инфрақұрылымға артық салмақ түсіреді. Оның орнына кеңсе орындарын қала бойынша шашырата орналастырған жөн еді, осылайша бір ауданға адамдар мен көліктердің шамадан тыс шоғырлануын болдырмауға болатын еді.
8. Абай-Алтынсарин көшесіндегі «ҰлтССО» ғимараты.
Сарапшының айтуынша, бұл — тиісінше күтім жасалмаған, ескі үлгідегі қарапайым кеңсе ғимараты.
9.⁠ ⁠«Сарыарқа» бизнес орталығы.
Бұл ғимаратты ашық түрде ұсқынсыз деп атауға болмайды, бірақ оның бизнес-орталық ретінде мәртебесі айқын түрде асыра бағаланған. Қазіргі заманғы талаптарға сай әрі жалға алушылар үшін шын мәнінде ыңғайлы болу үшін «Сарыарқаға» жаңарту қажет.
10. Бұрынғы «Әсем» СҮ — қазіргі «Мегатау»
Бұған дейін архитектор-урбанист, Алматы қаласының қала құрылысын кеңес мүшесі Владислав Филатов қаладағы өмір сүруге ең қолайлы және қолайсыз шағына удандардың рейтингін жасады . Сарапшы алғашқы және  екіншісі рейтингтің айырмашылығын түсіндіріп, қолайлы болуды бағалау үшін қандай критерийлер қолданылатынын айтты.",2025-01-14T11:15:30+05:00,2025-01-14T11:15:30+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/1736775865_1736491171_photo_2025-01-10-10_32_07.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1736771446_abaja-105.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1736771658_photo_2025-01-10-10_32_32.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1736771658_photo_2025-01-10-10_32_34.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1736772474_1736491296_photo_2025-01-10-10_32_02.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1736772474_photo_2025-01-10-10_32_03.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1736772997_photo_2025-01-12-20_06_27.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1736772997_photo_2025-01-12-20_06_30.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1736773479_photo_2025-01-10-10_31_55.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1736773479_photo_2025-01-10-10_32_00.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1736773694_img_7865.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1736774095_photo_2025-01-10-10_32_15.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1736774095_photo_2025-01-10-10_32_18.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1736774777_photo_2025-01-10-10_32_28.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1736774777_photo_2025-01-10-10_32_31.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/1736775865_1736491171_photo_2025-01-10-10_32_07.webp,
ec8ab2c9b3e5a09053e6efa9e4d08052,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Ұшақ апатының тергеу ісі мен қара жәшікті Бразилияға тапсыру жайлы сарапшы пікірі,Қазақстандық саясаттанушы Ғазиз Әбішев апатқа ұшыраған ұшақтың жазба құрылғыларын («қара жәшіктер») Бразилияның авиациялық оқиғаларды зерттеу және алдын алу орталығына (CENIPA) жіберу туралы шешіміне қатысты пікір айтты.,comments,https://kaz.orda.kz/ushak-apatynyn-tergeu-isi-men-kara-zhashikti-brazilijaga-tapsyru-zhajly-sarapshy-pikiri-129600/,"Қазақстандық саясаттанушы Ғазиз Әбішев апатқа ұшыраған ұшақтың жазба құрылғыларын («қара жәшіктер») Бразилияның авиациялық оқиғаларды зерттеу және алдын алу орталығына (CENIPA) жіберу туралы шешіміне пікір білдірді, деп хабарлайды Orda.kz.
Саясаттанушы өзінің Telegram-арнасында бұл шешім Қазақстанның күрделі геосаяси жағдайда бейтараптықты сақтауға деген ұмтылысын және принципшілдігін көрсететінін атап өтті.
Ғазиз Әбішевтің айтуынша, вице-премьер Қанат Бозымбаев Қазақстан апаттың себептерін зерттеу жөніндегі комиссияға ешқандай қысым көрсетілмейтінін айтқанымен, бәрібір жағдай басқаша көрінеді.
Сарапшының пікірінше, Қазақстанның Ресей тарапынан саяси қысымға ұшырап отырғаны анық. Ресей «қара жәшіктерді» ТМД-ның Халықаралық авиациялық комитетіне (МАК) тапсыруды ұсынған.
CENIPA-ға деректерді беру туралы шешім
Ғазиз Әбішевтің пікірінше, қара жәшіктерді Бразилияға (Embraer ұшағын шығарушы ел) тапсыру Қазақстанның маңызды қадамы болды.
Сарапшы бұл шешімді Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың рөлімен байланыстырды.
2024 жылғы 27 желтоқсанда Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаевқа Әзірбайжан президенті Ильхам Әлиев қоңырау шалған болатын.
Еске сала кетсек, Тоқаев «арандатуға жол бермеу» жайлы және ұшақ апатына қатысты басқа да шұғыл тапсырмалар берген болатын.
Апат 25 желтоқсан күні болды. AZAL әуе компаниясының Бакуден Грозныйға бағыт алған Embraer ұшағы Қазақстанның Ақтау қаласы маңында құлады. 38 адам қаза тауып, 29 адам жарақат алды. Әзірбайжан халқы 26 желтоқсан күнін апат құрбандарын еске алу үшін қаралы күн деп жариялады.
Соңғы сапарға аттанған ұшақ жайлы толық ақпаратты тілшіміздің мақаласынан оқыңыздар.",2024-12-30T09:58:23+05:00,2024-12-30T09:58:23+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/img_20241230_103400_648.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/img_20241230_103400_648.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/img_20241230_103400_648.webp,
86f9898bb0ddd8505979c765a82b992a,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Whatsapp-тағы сөз енді заңды құжат»: депутат Мұрат Әбенов жаңа өзгерістер жайлы айтты,"Тұтынушылардың құқығын қорғау туралы заң жобасына маңызды өзгеріс жасалды. Бұдан былай тауарды сатып алу, сату жайлы хат-хабарда айтылған уәде заңды күшке ие болады. Бұл туралы мәжіліс депутаты Мұрат Әбенов Instagram желісіндегі тікелей эфирде мәлімдеді, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/whatsapp-tagy-soz-endi-zandy-kuzhat-deputat-murat-abenov-zhana-ozgerister-zhajly-ajtty-136471/,"Тұтынушылардың құқығын қорғау туралы заң жобасына маңызды өзгеріс жасалды. Бұдан былай тауарды сатып алу, сату жайлы хат-хабарда айтылған уәде заңды күшке ие болады. Бұл туралы мәжіліс депутаты Мұрат Әбенов Instagram желісіндегі тікелей эфирде мәлімдеді, деп хабарлайды Orda.kz.
Мұрат Әбеновтің сөзінше, енді жазбаша хаттар ғана емес, аудио, бейнежазбалар да заңды күшке ие.
Оның сөзінше, кей судьялар мұндай істерді қабылдағысы келмей, мәселені кәсіпкермен өзара шешуге жібереді. Ол іс жүзінде олардың арызды қабылдауға міндетті екенін атап өтті.",2025-12-09T10:30:21+05:00,2025-12-09T10:30:21+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/abenov.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/abenov.webp,
68fa2efb5a1c84a787166f574ebd1330,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,YouTube Гүлнәр Бажкенованың Вадим Дергачёвпен сұхбатын үнділіктердің шағымынан кейін өшіріп тастады,"Дергачёвтің айтуынша, бейнематериалда ешқандай музыка, видеоүзінді, өлең не басқа мәтіндер қолданылмаған, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/youtube-gylnar-bazhkenovanyn-vadim-dergachevpen-suhbatyn-yndilikterdin-shagymynan-kejin-oshirip-tastady-133835/,"Дергачёвтің айтуынша, бейнематериалда ешқандай музыка, видеоүзінді, өлең не басқа мәтіндер қолданылмаған, деп хабарлайды Orda.kz.
Orda.kz бас редакторы Гүлнәр Бажкенованың журналист Вадим Дергачёвке берген сұхбаты 12 шілдеде оның YouTube-арнасы — Dergachyov Insight — арқылы жарияланған болатын. Бейнематериалдың атауы да мазмұнын айқындап тұр: «Гүлнәр Бажкенова: «Ордаға» қысым, «Шишкинмен сот» , «пышақтасу» және «эмиграция мүмкіндігі туралы».
18 шілде кешке Вадим Дергачёв өзінің арнасынан бұл видеоның өшірілгенін хабарлады. Себеп — Үндістанда тіркелген бір компанияның шағымы.
Журналистің пайымдауынша, бұл әдейі ұйымдастырылған хакерлік шабуыл болуы мүмкін.
Дегенмен ол бұл жағдайды кездейсоқтық немесе үнді тарапының қатесі болуы мүмкін екенін жоққа шығармайды. Ал шағымның негізділігі YouTube тарапынан 10 күн ішінде қаралады.
Сонымен қатар, аталған сұхбат 17 шілде күні автордың рұқсатымен Orda News YouTube-арнасына жүктелген және ол қазір де сол жерде қолжетімді. Дергачёв сұхбатты сол жерден көруге кеңес береді.
Жаңарту (UPD): Осы материал жарияланғаннан шамамен бір сағат өткен соң, Facebook Вадим Дергачёвтің аккаунты бұғатталды.",2025-07-19T13:04:56+05:00,2025-07-19T13:04:56+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/1752910012_i5t758o.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/1752910012_i5t758o.webp,
910219dfd1b69950706f2c960e908883,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Зеленский БҰҰ Бас хатшысының Украинаға сапарын қабылдамады,"Бұл шешімді Украина президенті Владимир Зеленский БҰҰ Бас хатшысы Антониу Гутерриштің БРИКС саммитіне қатысқанынан кейін қабылдады, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/zelenskij-buu-bas-hatshysynyn-ukrainaga-saparyn-kabyldamady-127985/,"Бұндай шешімді Украина президенті Владимир Зеленский БҰҰ Бас хатшысы Антониу Гутерриштің БРИКС саммитіне қатысқанынан кейін қабылдады, деп хабарлайды Orda.kz.
Бұл туралы РБК-Украина AFP-ке сілтеме жасап жазады.
РБК-Украинаның президент кеңсесіндегі дереккөздері бұл ақпаратты растады.
Бейсенбі, 24 қазанда өткен БРИКС саммитінде Гутерриш халықаралық көшбасшыларды, соның ішінде Ресей президенті Владимир Путинді Украинада «әділ бейбітшілік» орнату және екі жылдан асқан соғысты тоқтату үшін жұмыс істеуге шақырды.
Алайда БҰҰ Бас хатшысының Қытай төрағасы Си Цзиньпин мен Үндістан премьер-министрі Нарендра Моди бар 20 әлемдік көшбасшының кездесуіне қатысуы Киевте сыни көзқарас тудырды.
Қазан қаласында Путинмен келіссөздер кезінде Гутерриш «Ресейдің Украинаға басып кіруі БҰҰ Жарғысы мен халықаралық құқықты бұзу екенін айтқан болатын» делінген БҰҰ мәлімдемесінде.
Украина Сыртқы істер министрлігі Гутерриштің Қазан қаласына баратын шешімін сынап, маусым айында Швейцарияда өтетін бірінші жаһандық бейбітшілік саммитіне қатысудан бас тартқанына назар аударды.",2024-10-26T12:00:48+05:00,2024-10-26T12:00:48+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/1729923184_5463545346456.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/1729923184_5463545346456.webp,
248121144b38b1c0d0707a5464e92bf3,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Жаңа базалық мөлшерлеме халықты ипотекасыз қалдыру қаупін тудырды,"Базалық мөлшерлемені 18% -ға дейін көтеру банктердің қазақстандықтарға тұрғын үй несиелерін беруді тоқтататынын білдіруі мүмкін. Себебі ипотекалық несиелеу қаржы мекемелері үшін тиімсіз болады, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/zhana-bazalyk-molsherleme-halykty-ipotekasyz-kaldyru-kaupin-tudyrdy-135455/,"Базалық мөлшерлемені 18% -ға дейін көтеру банктердің қазақстандықтарға тұрғын үй несиелерін беруді тоқтататынын білдіруі мүмкін. Себебі ипотекалық несиелеу қаржы мекемелері үшін тиімсіз болады, деп хабарлайды Orda.kz.
Базалық мөлшерлеменің бірден бір жарым пайызға өсуі тұрғын үй несиелендіру нарығында күшті өзгерістерге алып келетініне қаржы сарапшысы Андрей Чеботарёв өзінің Finance.kz телеграм-арнасында назар аударды. Ол осындай экономикалық жағдайда қазақстандықтар үшін «Отбасы банктің» жеңілдікті ипотекасы ғана қолжетімді болады деп болжады.
Сарапшы еске салып өткендей, 1 қарашадан бастап Қазақстанда ипотека бойынша шекті пайызға жаңа шектеу қою жоспарлануда. Енді тұрғын үй қарыздары бойынша жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесі 20% -дан аспауы тиіс (қазір - 25%). Оған қоса, Ұлттық банк пен Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі бұл норманы бастапқыда енгізбекші болды, бірақ кейін оның күшіне енуін кейінге қалдырды.
Қаржыгердің айтуынша, банктерге 20%-бен ипотека беру тиімді болудан қалады, себебі базалық мөлшерлеме 18% болғанда олар осы несиеден өздеріне жеткілікті пайданы қамтамасыз ете алмайды. Ипотекалық кредит беру айтарлықтай жоғары сомалар мен тәуекелдерді болжайды. Демек, қаржы институттары одан да сақтық танытады  және онсыз да көбейіп кеткен бас тартулар іс жүзінде жүз пайызға дейін өседі. Қазірдің өзінде банктер тұрғын үй қарыздарына өтінімдердің төрттен үшін қабылдамайды.
Сарапшының айтуынша, банктер өздерінің тұрақтылығы үшін айтарлықтай тәуекелсіз ипотекалық несие беру үшін олар бойынша мөлшерлемелер базалық мөлшерлемеден кем дегенде 4-6% жоғары болуы тиіс. Ал еліміздегі тұрақсыз экономиканы ескерсек, одан да көп болуы мүмкін.
Бұған дейін ҚНДРА басшысы Мәдина Әбілқасымова ипотека бойынша жоғары мөлшерлемелер тұрғын үйдің құнын және қарыз алушылар үшін тәуекелдерді күрт арттыратынын мойындаған болатын. Ол жоғары бастапқы жарнаны бірден төлеуге және салыстырмалы түрде аз сомаға несие алуға дайын пәтер сатып алушыларға икемді тәсілді қолдануды ұсынды. Мұндай жағдайлар үшін ҚНДРА -да шекті мөлшерлемені базалық деңгейге байланыстыра отырып, кредиттеудің ерекше шарттарына жол берілді.
Бұл ретте Ұлттық банк басшысы Тимур Сүлейменов ипотека бойынша жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесі шекті мөлшерлемені төмендетуді кейінге қалдыруға бейім емес сияқты. Ол 20% -дан жоғары мөлшерлемемен тұрғын үй несиелендіруді қолайсыз деп атады - дегенмен реттеуші әдістемені пысықтауға уақыт алады.
Қазақстанда базалық мөлшерлеме 10 қазанда Ұлттық банк отырысында 18% -ға дейін көтерілді. Қаржы сарапшылары реттеуші ақша-несие саясатын қатаңдатады деп күткен, бірақ бұндайды ешкім күткен жоқ. Сарапшылар базалық мөлшерлеменің тым күрт көтерілуі теріс әсерлерге және Ұлттық банкке деген сенімнің төмендеуіне әкелетінін ескертіп отыр.
Еске салсақ, былтыр 12 маусымда бастапқы жарнасыз ипотекаға тұрғын үй алу жайлы петиция жарияланған болатын",2025-10-12T12:02:37+05:00,2025-10-12T12:02:37+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1760249197_fc16f299-cd1a-4ab6-9b97-a69cc6e28ef0.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1760249197_fc16f299-cd1a-4ab6-9b97-a69cc6e28ef0.webp,
824828509736dc69e826ef71bf9b9dce,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Жаңа жыл тойлағандар — күнәһар»: Нұр-Мүбарак оқу орнының түлегі уағыз айтты,"Нұр-Мүбарак университетінің түлегі Айнұр Қайратқызы өзінің ainur_ustaz деген instagram парақшасында Жаңа жыл мейрамын мұсылмандарға тойлауға рұқсат жоқ екенін айтып, тойлаған адамның күнәһар болатынын мәлімдеді, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/zhana-zhyl-tojlagandar-kynahar-nur-mybarak-oku-ornynyn-tylegi-uagyz-ajtty-129588/,"Нұр-Мүбарак университетінің түлегі Айнұр Қайратқызы өзінің ainur_ustaz деген instagram парақшасында Жаңа жыл мейрамын мұсылмандарға тойлауға рұқсат жоқ екенін айтып, тойлаған адамның күнәһар болатынын мәлімдеді, деп хабарлайды Orda.kz.
Оның сөзінше «кәпірлер ойлап тапқан» мерекені мұсылмандардың тойлауына рұқсат жоқ.
Сонымен қатар ол «Жаңа жылыңмен!» деп құттықтау күнә болатынын айтты. Оның сөзінше құттықтауға да «рахмет» деп жауап беруге тыйым салынатын көрінеді.
Еске сала кетсек, Orda.kz заңсыз миссионерлік қызметі үшін, сот алдында жауапқа тартылған атышулы Дарын Мүбаров та қазіргі кезде жұрт алдына шығып, пікірін айтып жүргені жайлы жазған болатын.",2024-12-29T14:39:28+05:00,2024-12-29T14:39:28+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/inshot_20241229_145046265.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/inshot_20241229_145046265.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/inshot_20241229_145046265.webp,
a14be3ba6af987087f4565795094900a,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Жасанды девальвация: Ұлттық банктің экс-басшысы Қазақстан экономикасының құпиясын ашты,ҚР Ұлттық банкінің бұрынғы төрағасы Григорий Марченко YouTube-тегі «Киіз үй күмбезі» арнасына берген сұхбатында елге әсер еткен күрделі экономикалық шешімдер туралы естеліктерімен бөлісті. Ол ең ірі,comments,https://kaz.orda.kz/zhasandy-devalvacija-ulttyk-banktin-jeks-basshysy-kazakstan-jekonomikasynyn-kupijasyn-ashty-129101/,"ҚР Ұлттық банкінің бұрынғы төрағасы Григорий Марченко YouTube-тегі «Киіз үй күмбезі» арнасына берген сұхбатында елге әсер еткен күрделі экономикалық шешімдер туралы естеліктерімен бөлісті. Ол ең ірі девальвациялар, Ұлттық қордың құрылуы және Әзірбайжан банкіндегі инвестицияға қатысты жанжал туралы егжей-тегжейлі айтты. Толығырақ Orda.kz материалында.
Ұлттық банктің бұрынғы басшысы Григорий Марченко ел тарихындағы ең елеулі девальвациялар туралы айтты.
Оның айтуынша, нәтиже оңбады: валюта бағамы бір айда үш жарым есе төмендеді. Марченко Джорджтаун университетінде тағылымдамадан өткен Америка Құрама Штаттарынан Қазақстанға оралғанда, 1994 жылдың маусымында инфляция 46,5% болды - бұл бір жыл емес, бір ай болды!
Марченко теңгенің ағымдағы бағамы туралы да пікірімен бөлісті:
Ол көптеген адамдар валюта бағамын девальвациямен ғана байланыстыратынын, бұл, әрине, белгілі бір сәттерде болатынын айтты. Бірақ мөлшерлеме күшейген кезде таң қалдырады. Валюта бағамы мен инфляция арасындағы байланыс көпшілікке түсінікті, бірақ барлығына бірдей емес. Ал айырбас бағамы Ұлттық қорға тікелей байланысты екенін түсінетіндер аз.
Қор болашақ ұрпақ үшін жинақтау құралы ретінде ойластырылған, бірақ сол кезде де бастапқы кезеңде өзгерістер басталды. Назарбаев қорды жұмсауға болады деп саяси шешім қабылдады, қаражатты пайдалану оның президенттігі кезінде басталды.
Бастапқыда Ұлттық қор активтерін сатқан, валюта елге кіретін, ал Ұлттық банк оны нарықтан тыс тікелей сатып алатын схема қолданылды. Бұл қаржы кейін Қаржы министрлігі арқылы бюджетке есептелген.
Марченко сондай-ақ Ұлттық қордың қаражаты болмағанда теңге бағамы бірнеше жыл бұрын бір доллар үшін 500 теңге шегін бұзып кетер еді деп қосты. Ол экономиканы нығайту, импортты шектеу және отандық өндірісті дамыту үшін айырбас бағамы бір доллар үшін 1200–1500 теңге болуы керек деген болжамдарға назар аударды.
2014-2015 жылдары Ұлттық банк төрағасы Қайрат Келімбетов пен Данияр Ақышев болған кезде үш девальвация болды деді Марченко. Содан кейін бағам бір доллар үшін 150 теңгеден 380 теңгеге дейін, яғни екі жарым есеге өсті. Оның айтуынша, бұл сол кезеңде жіберілген бірқатар макроэкономикалық қателердің нәтижесі.
Ол сондай-ақ сонау 2013 жылы Премьер-министр Серік Ахметовтің «Миттал Стилді» қолдау бойынша іс-шаралар жоспарын әзірлегенін, онда девальвация туралы ұсыныс енгізілгенін еске салды. Сол кезде Ұлттық банк президентті бұл қадамнан бас тартуға көндіре алды:
Бұрын Қазақстан ресейліктен кейін девальвацияны өтемақы ретінде үнемі жүргізіп келген. Мысалы, 2009 жылы Ресей 50%-ға девальвацияға ұшыраса, Қазақстан 25%-бен шектеліп, экономикаға елеулі зиян келтірмеу болды. Импорт, оның ішінде машиналар мен жабдықтар ұлттық өндірісті дамыту үшін маңызды болып қала береді.
Осыдан кейін кезектен тыс президенттік сайлау жарияланды, содан кейін экономикаға қажет болғандықтан, девальвация сайлаудан кейін де болады деген әңгіме басталды. Алайда сайлаудан кейін девальвация қажет емес деп айтылды. Соның салдарынан сегіз ай бойы Ресей девальвация жасаса, Қазақстан мұны жасамады. Бұл доллармен есептегенде қазақстандық тауарлар ресейлік тауарлардан екі есеге жуық қымбаттап, бәсекеге қабілеттілікке айтарлықтай соққы берді.
Оның айтуынша, Келімбетов тұсында алғашқы девальвация 2015 жылдың тамызында басталған. Алайда Ұлттық банк төрағасы ауысқаннан кейін валюта бағамы тұрақтамай, құлдырауын жалғастырды.
Марченко дәл осындай жолды қайталауға үндеу экономиканың нақты секторында бұрын-соңды жұмыс істемеген адамдардан түсетінін атап өтті.
Григорий Марченко Ұлттық қордан Әзірбайжан банкіне ақша аударуға қатысты жағдайға түсініктеме берді, кейін ол жемқорлық жанжалының ортасында қалды.
Ол Ұлттық банк төрағасы қызметінен кеткеннен кейін бір жылдан кейін жасалған бұл мәмілеге ешқандай қатысы жоқ екенін атап өтті.
Кейінірек ақылы блогерлер мен журналистер оны кінәлауға тырысты, деп атап өтті Ұлттық банктің бұрынғы басшысы. Бірақ 2013 жылдан бері оның Ұлттық банкке еш қатысы жоқ. Сондай-ақ ол Әзірбайжан президенті Әлиев оның досы әрі сыныптасы деген ақпаратты жоққа шығарды.",2024-12-11T12:45:28+05:00,2024-12-11T12:45:28+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/1733903121_mnmm.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/1733903121_mnmm.webp,https://www.youtube.com/embed/H9trZYEI7S8?feature=oembed
4c5de502a541d7944438241a3c0c0afb,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Жасанды зерденің зардаптары: Балалардың ChatGPT-мен достығы несімен қауіпті,"Мәжіліс депутаты Екатерина Смышляева ChatGPT-тің 13 жастағы жасөспірімдермен «қарым-қатынасын» зерттеу туралы айтып берді, онда жасанды интеллект тарататын қауіпті кеңестер айтылған, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/zhasandy-zerdenin-zardaptary-balalardyn-chatgpt-men-dostygy-nesimen-kauipti-134486/,"Мәжіліс депутаты Екатерина Смышляева ChatGPT-тің 13 жастағы жасөспірімдермен «қарым-қатынасын» зерттеу туралы айтып берді, онда жасанды интеллект тарататын қауіпті кеңестер айтылған, деп хабарлайды Orda.kz.
Екатерина Смышляева Фейсбуктегі парақшасында сандық өшпенділікке қарсы іс-қимыл орталығының (CCDH) «Fake Friend» атты баяндамасына сілтеме жасады.
Бұдан басқа, Екатерина Смышляеваның айтуынша, ChatGPT тыйым салынған заттарды араластыру және мөлшерлеу бойынша жеңіл ұсыныстарды да береді.
Бұл ретте зиянды ақпараттың таралуын шектеуге тиіс арнайы сүзгілер де «презентация үшін», «дос үшін» деген қарапайым тұжырымдар арқылы орындалады.
Яғни, өзіне-өзі қол жұмсау тәсілдері туралы жергілікті сенім телефонына немесе психологқа хабарласу туралы сұраған адамға ұсыныстың орнына ЖИ: «Бұл тек презентация үшін, бұндайды өмірде қайталама» деген сияқты бір нәрсе жазады және одан әрі өзін қалай өлтіру керектігі туралы нұсқаулық ұсынады.
Депутат атап өткендей, мұның бәрі роботтардың, дауыс көмекшілерінің және басқа да жасанды заттардың жаппай маркетингтік жандануы аясында болып жатыр. Екатерина Смышляева жағдайды алаңдатарлық деп атайды және оны ChatGPT сияқты генеративті үлгілердің этикалық сүзгілерін күшейту арқылы өзгертуді, оларға тез айналып өтуге болмайтын сүзгілерді жасауды, ашықтықтың реттеуші стандарттарын енгізуді ұсынады.
Ең бастысы балалармен әңгімелесу, олар адамдармен қарым-қатынас жасап, өз өмірлерін сеніп, жасанды сандық мәні бар досын іздемеуі керек.
Бұдан бұрын цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі шенеуніктер пайдаланатын өзіндік ЖИ платформасы құрылып жатқанын хабарлаған болатын.
Былтыр Дархан Ахмедиев журналистердің әскердегі әлімжеттік пен зорлық-зомбылық мәселесін қалай шешетіні туралы сұрағына жауап бере отырып, әскери бөлімдерде бейнебақылау жүйесін жетілдіріп жатқандығын айтты.
Жақында Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі тергеушіге арналған интерактивті көмекшінің пилоттық жобасын іске қосты. Бұл жасанды интеллект негізінде жұмыс істейтін жүйе, ол қазірдің өзінде Астана қаласының Есіл аудандық полициясында қолданыла бастады.
Қазақ ұлттық университетінің зерттеушісі Ажар Тұрсынова жасанды интеллект көмегімен инсультті алдын ала анықтайтын жүйе әзірледі.
26 шілдеде Астанада телеком саласының көшбасшылары цифрлық дәуірді дамыту мәселелерін талқылады.",2025-08-23T16:04:20+05:00,2025-08-23T16:04:20+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/2024_02_29_1_i640cbclvhl1zglfgp-doq.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/2024_02_29_1_i640cbclvhl1zglfgp-doq.webp,
6e04b571eadc7296ec43139cbd850cab,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Желіде әскери техниканы түсірген қорғаныс министрінің әйелінің бейнебаяны талқыланып жатыр,"Желіде Қазақстанның қорғаныс министрі Руслан Жақсылықовтың әйелі түсірген бейнебаян жайлы ақпарат тарап кетті. Эльмира Баққали «Қазақстаным» атты әнге түсірген бейнебаянында тікұшақ пен әскери техниканы көрсетеді. Бұны желі қолданушылары қызу талқылап жатыр, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/zhelide-askeri-tehnikany-tysirgen-korganys-ministrinin-ajelinin-bejnebajany-talkylanyp-zhatyr-127634/,"Желіде Қазақстанның қорғаныс министрі Руслан Жақсылықовтың әйелі түсірген бейнебаян жайлы ақпарат тарап кетті. Эльмира Баққали «Қазақстаным» атты әнге түсірген бейнебаянында тікұшақ пен әскери техниканы көрсетеді. Бұны желі қолданушылары қызу талқылап жатыр, деп хабарлайды Orda.kz.
2014 жылы Руслан Жақсылықов ұлттық гвардияның бас командирі сайланады. Ал 2015 жылы Эльмира Баққалидің бейнебаяны шықты.
Желі қолданушыларының кейбірі «ұят» деп сынға алса, ендң бірі 10 жыл бұрынғы бейнежазбаны талқылап, «тырнақ астынан кір іздемеу» керегін жазды.
Әскери прокуратураның мәліметінше соңғы 3 жылда 270 әскер қаза болған.
Биыл болған атышулы оқиғалар:
Қыркүйектің басында Ақтау гарнизонының 25744 әскери бөліміне мерзімді әскери қызметін өтеуге жалғыз ұлын жіберген, артынша мәйіті ғана қайтты.
19 қыркүйекте Аягөз гарнизонының 10810 әскери бөлімінің лейтенанты Нұрсұлтан Алдамұратовтың денесі өзінің тұрғылықты жерінде табылды.
Сондай-ақ Ербаян Мұхтар әскерден жарымжан болып қайтты.
Ал Қазақстан Қорғаныс министрлігі бейбіт уақытта әскерилердің қаза болуы мен әскердегі әлімжеттік туралы қоғамдағы пікірлер шындыққа жанаспайды деп есептейді .
Міндетті мерзімді әскери қызметті жоюға шақыратын петиция жарияланды.",2024-10-11T18:08:13+05:00,2024-10-11T18:08:13+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/screenshot_20241011_174412_inshot.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/screenshot_20241011_174412_inshot.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/screenshot_20241011_174412_inshot.webp,https://www.youtube.com/embed/ZK5tsKmIPoc?feature=oembed
3631fab734e479237b93c2be48469391,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Жемқорлықты тоқтатыңыздар»: Шетелдік инвестор ҚМГ төрағасы Хасеновқа үндеу жасады,"Қараша айында Orda.kz сайтында АҚШ азаматы, шетелдік маман Дорин Барудың сұхбаты жарияланды. Шетелдік инвестор ҚМГ төрағасы Хасеновқа үндеу жасағалы отыр.",comments,https://kaz.orda.kz/zhemkorlykty-toktatynyzdar-sheteldik-investor-kmg-toragasy-hasenovka-yndeu-zhasady-128909/,"Қараша айында Orda.kz сайтында АҚШ азаматы, шетелдік маман Дорин Барудың сұхбаты жарияланды. Бару мырза ұзақ жылдар бойы Қазақстанда жұмыс істеп, шетелдік компаниялардың Қазақстандағы қиындықтары, мұнай саласындағы жемқорлықтың тамыр жаюы және Vitol мұнай трейдерінің рөлі туралы баяндап берді.
Бір аптадан соң осы сұхбатқа ҚМГ жауап қатты. «ҚазМұнайГаз» төрағасы Асхат Хасенов Vitol компаниясын қорғап, түрлі елдерде сот талаптарына қарамастан компанияның келісімшарт міндеттемелерін орындап жатқанын атап өтті.
Дорин Бару Асхат Хасеновпен болған сөз таласын жалғастырғалы отыр. Ол редакцияға ағылшын тілінде арнайы мақала жіберіп, бар мәселені ашық айтты.
Біз осы мақаланың қазақша аудармасын ұсынамыз.
Мен 14 қарашада Orda.kz порталында берген сұхбатымда айтқан мәлімдемемді шегендеп растағым келеді. Түсінікті болу үшін ағылшын тілінде жазып отырмын.
Мынау негізгі тармақтар:
Мен Қазақстанда 2006 жылдың басынан бастап 2009 жылдың ортасына дейін OMV (Österreichische Mineralölverwaltung AG — австриялық мұнай-газ компаниясы) компаниясында бас директор (lead management) лауазымында жұмыс істедім. Кейін 2012 жылдан 2014 жылға дейін Вена қаласынан Қазақстандағы бизнесті аймақтық директор (regional manager) ретінде басқардым. Ал 2014 жылдан 2020 жылға дейін қайтадан Ақтауда жұмыс істедім. 2021 жылы OMV Қазақстандағы активтерін жергілікті жеке инвесторға сатқаннан кейін 2022 жылдың шілдесінен бастап 2024 жылдың шілдесіне дейін бизнесті басқаруды қайта қолға алдым.
OMV компаниясының төрт концессиялық келісімшарты болды, оның бірі — Комсомольск кен орнына қатысты. Ал қалған үшеуі — Ақтас, Тасбұлақ және Түркменой кен орындары бойынша келісімшарттар. 2017 жылы менің командам үш келісімшартты жаңартты (қалыпты келісімшарттар), ал біреуін 2022 жылы, менің келерге таман ұзартты (қалыптан тыс келісімшарт). Жалпы, Қазақстандағы еңбек өтілім осындай. Бұл жолы мен барлық деректерді толығымен баяндамаймын.
Сұхбатымда көтерген мынадай мәселелер жайлы айтып бергім келеді:
Мен бұған дейін атап өткендей, бұл негізінен «келісімшартсыз келісімшарт» десек болады. Мұнда көптеген түйіткілді мәселелер бар. Бірақ ең бастысы — инвесторға мұнай өндірудің айлық экспорттық және ішкі квоталары іс жүзінде мәжбүрлі түрде тағайындалады (ішкі және экспорттық сатылымдар арасындағы таза пайдада айтарлықтай айырмашылық бар). Сондықтан келісімшарт мерзімі ішінде бизнестің нәтижелерін алдын ала жоспарлау, болжау мүмкін емес. Менің ойымша, мұндай келісімшартқа қол қою жергілікті инвестор үшін де, шетелдік инвестор үшін де қолайсыз. Сонымен қатар, бұл жемқорлықтың дайын сценарийі іспетті — квоталар күмәнді критерийлер негізінде өте төмен бақылау деңгейімен белгіленеді.
Қалыпты келісімшарт санатына жатпайтын концессиялық келісімдердің талаптары мемлекеттік органдар, әсіресе Энергетика министрлігі мен Қаржы министрлігі тарапынан жиі бұзылады. Экспорттық және ішкі квоталар Қазақстанда бензин немесе дизель тапшылығы бар деген сылтаумен өзгертіледі. ҚҚС қайтарылмайды (немесе жартылай қайтарылады). Трансферттік баға белгілеу мәселесі толықтай қайта қаралады, бұл Қазақстанның ДСҰ мүшесі болғанына қарамастан болады (бұл Қаржы министрлігіне негізсіз салықтар мен айыппұлдарды арттыру арқылы көбірек қаражат жинауға мүмкіндік береді). Сотсыз негізделмеген тексерулер жүздеп жүргізіледі, олардың көбісі қажетсіз, уақытты зая кетіреді және жиі түрлі «мақсаттарды» көздейді. Осылайша бизнеске зиянын тигізеді. Бұл мәселелердің тек бір бөлігі ғана.
Мен сұхбатымда Vitol компаниясының Қазақстан экспортындағы монополиясы туралы айтқан едім. Әлемдегі ең ірі мұнай трейдерлерінің бірі Қазақстан мұнайының барлық экспортын өз бақылауында ұстап отыр. Бұл жағдайдың қалай және қандай жағдайда қалыптасқанын талқыламай-ақ қояйын, бірақ мәселенің мәні — Қазақстандық өндірушілердің көпшілігі әр баррель мұнайдан бірнеше доллар аз алады: алты, жеті, он доллар немесе одан да көп. Еске салғым келеді, Қазақстан мұнайы Ресейге салынған санкцияларға ұшырамаған және жаһандық нарыққа еркін шығуы тиіс. Қазақстандағы әрбір коммерциялық директор бұл жағдайды жақсы біледі.
Бірнеше жыл бұрын мұнай мен газ өндірушілердің барлығына табыстың бір пайызын ҒЗТКЖ-ға аудару міндеттемесі енгізілді. Бұл талап жаңа, ұзартылған және қолданыстағы келісімшарттарға енгізілді. Қолданбалы немесе іргелі зерттеулерді қаржыландыру идеясы жаман емес. Тіпті, бұл Қазақстанның дамуы үшін пайдалы болар еді деп ойлаймын. Бірақ іліп алар жақсылығы осы ғана. ҒЗТКЖ аясында жасалған сервистік келісімшарттардың басым бөлігі зерттеулермен ешқандай байланысы жоқ. Қазақстанның сыбайлас жемқорлыққа қарсы органдарына ҒЗТКЖ бойынша аяқталған барлық келісімшарттарды мұқият тексеруді және әртүрлі сервистік компаниялардың өз лицензияларын қандай жағдайда және қалай алғанын зерттеуді ұсынар едім. Мұндай тексерулердің нәтижесі қоғам үшін өте қызықты болары анық.
Менің Orda.kz сайтына берген сұхбатымнан бірнеше күн өткен соң, «ҚазМұнайГаз» басқарма төрағасы Хасенов мырзаның мәлімдемесі жарияланды. Ол ҚМГ мен Vitol арасындағы ынтымақтастыққа жалпы алғанда шағым жоқ екенін айтты. Хасенов мырза мұнай-газ саласында өте білікті жас маман және мен оның пікірімен келісемін. Vitol компаниясы ұзақ мерзімді мұнай келісімдерін қамтамасыз ету үшін және Қазақстан нарығында толық үстемдігін орнату мақсатында ҚМГ-ға алдын ала үлкен сомаларды төлегеннен кейін, бұл ынтымақтастық ҚМГ үшін тиімді болып көрінеді. Алайда, бұл көпшілік қазақстандық өндірушілер үшін қолайсыз әрі тиімді емес, бұл туралы мен жоғарыда айттым. Мен экспорттық нарықтарды трейдерлердің кең ауқымына ашуды және Vitol-дың әлемдегі түрлі сыбайлас жемқорлық жанжалдарына қатысы болғанын ескеруді ұсынамын.
Соңғы 30 жыл ішінде Қазақстан мұнайдан жоғары табыс алып келді. Орта тап өсті (дегенмен күткендей деңгейде емес), ал кейбір қалалар шынымен де әсерлі көрінеді. Дегенмен, халықтың едәуір бөлігі үшін қазіргі өмір сүру деңгейі мұнай кірістеріне сәйкес келмейді. Әкімшілік басқару, сыбайлас жемқорлық және мемлекеттік сатып алуларға қатысты мәселелер уақыт өткен сайын қайта-қайта көтеріледі.
Мен жұмыс істеген жылдар ішінде көптеген жоғары білікті мамандарды оқытып, қызметте өсіріп, олармен қуана-қуана жұмыс істедім. Қазір мен жартылай зейнетке шыққан болсам да, Қазақстанның даму барысын мұқият бақылап отырмын және оны өркендейді деп үміттенемін. Дегенмен, кейбір қадамдарды мүмкіндігінше тезірек жасау қажет.
Сыбайлас жемқорлықты тоқтату керек . Мемлекеттік органдар қызметкерлерді олардың біліктілігіне қарай жұмысқа қабылдауы тиіс, ал «басқа» критерийлер негізге алынбауы қажет. Бүкіл мемлекеттік сатып алатынатын дүниелерге қатаң бақылау орнату қажет. Кез келген парақорлық пен негізсіз тексерулерге жедел түрде қатаң жаза қолдану керек.
Мен Қазақстанның дұрыс бағытта дамитынына сенемін, және бұл өркендеудің жемісін тек санаулы адамдар ғана емес, барлық қазақстандықтар көреді деп үміттенемін.
Дорин Бару — зейнеткер, бұрынғы OMV Petrom Kazakhstan компаниясының басқарушы директоры.",2024-12-05T09:00:00+05:00,2024-12-05T09:00:00+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/1731651259_photo_2024-11-14_14-01-39.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/1731651259_photo_2024-11-14_14-01-39.webp,
eac65bd379e9d09341666b867c132a77,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"ЖЭО-ның қарызға салынып, тариф арқылы халықтың мойнына ілінетіні нақтылана түсті: бұған АЭС-тің қандай қатысы бар?","Мамыр айының соңында Ресейдің қатысуымен Қазақстанда үш көмір электр станциясын (ЖЭО) салу жоспары күйреудің алдында тұрғаны белгілі болды. Енді бұл жобаны ресейлік компания емес, басқа инвестор жүзеге асыруы мүмкін. Мұнай-газ саласының сарапшысы Олжас Байделдиновтің пікірінше, бұл жағдай ешқандай жақсылық әкелмейді, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/zhjeo-nyn-karyzga-salynyp-tarif-arkyly-halyktyn-mojnyna-ilinetini-naktylana-tysti-bugan-ajes-tin-kandaj-katysy-bar-133095/,"Мамыр айының соңында Ресейдің қатысуымен Қазақстанда үш көмір электр станциясын (ЖЭО) салу жоспары күйреудің алдында тұрғаны белгілі болды. Енді бұл жобаны ресейлік компания емес, басқа инвестор жүзеге асыруы мүмкін. Мұнай-газ саласының сарапшысы Олжас Байделдиновтің пікірінше, бұл жағдай ешқандай жақсылық әкелмейді, деп хабарлайды Orda.kz.
Telegram-арнасында Олжас Байделдинов ресейлік «Интер РАО» компаниясының жобаны қаржыландыруда қиындыққа тап болғанын айтты. Ал Қазақстанның бұл ЖЭО-ларды өз бетімен салуға қауқары жоқ — қажетті біліктілік те, қаржы да жетіспейді. Бұл – үлкен мәселе.
Сарапшының айтуынша, бұл жобалар Ресейдің өзіне де тиімді емес. Қазақстан Ресейден электр энергиясын белсенді импорттап отыр: 2023 жылы – 4,7 млрд кВт/сағ, 2017 жылмен салыстырғанда импорт 3,6 есе өскен. Қазақстан электр энергиясын ең жоғары сұраныс кезеңдерінде сатып алып, артығын үш есе арзан бағамен қайта сатады. Ресей үшін электр станцияларын өз аймағында салу әлдеқайда тиімді болар еді.
Алайда бұл жобаға қызығушылық танытқан – тек Ресей. Неліктен?
Orda.kz-ке берген эксклюзивті пікірінде сарапшы үш ЖЭО құрылысы Ресей мен Қазақстан арасындағы бейресми келісімнің бір бөлігі болуы мүмкін екенін айтты. Егер Қазақстандағы алғашқы АЭС-тің жобасын «Росатомға» сеніп тапсырса, қалған үш станция осы жобаның «бонусы» секілді болуы ықтимал.
Ресейдің бұл жобадан бас тартуы – қуанышты жаңалық емес. Себебі басқа шетелдік инвестор құрылысқа басқа валютада төлем талап етеді. Байделдинов мұны ипотекамен салыстырады: үйді 20 жылға доллармен немесе юаньмен несиеге алу – қауіпті, өйткені ондай валюта бағамы жылдар өте қатты өзгеруі мүмкін. Мысалы, 2009 жылдан бері юань долларға шаққанда 7%-ға арзандаса, ал теңге 433%-ға құнсызданды.
Енді басты сұрақ — Қазақстан осындай «қарызды» көтере ала ма? Өйткені Ресей Орталық банкінің негізгі мөлшерлемесі 21%, демек несие шамамен 25% мөлшерлемемен беріледі. Бастапқыда Ресей бұл жобаны ішінара субсидиялайды деген үміт болған. Алайда РФ Еуразиялық даму банкінің капиталы құрамынан шығып кетті, ал басқа қаржыландыру көзі көрінбей тұр.
Бұған дейін сарапшы Нұрлан Жұмағұлов Ресей Қазақстанға қысым көрсетіп, АЭС-тің бас мердігері ретінде «Росатомды» тықпалап отыр деп мәлімдеген болатын.
2024 жылғы 16 тамызда Алматыда Қазақстандағы атом электр станциясын (АЭС) салу мәселесін талқылаған жиын өтті. Orda.kz тілшісі сол жиынға қатысып тараптардың пікірін жариялады.
Былтырдың өзінде Ұлттық экономика вице-министрі Арман Қасенов Сенат дәлізінде Қазақстанда АЭС-ті қарызға салуға, яғни бөліп төлеуге болатынын хабарлаған болатын.",2025-06-06T13:03:42+05:00,2025-06-06T13:03:42+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/1749190678_photo_2024-11-27_10-51-43.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/1749190678_photo_2024-11-27_10-51-43.webp,
6d837858a94d35e7c6fffc69b2319e09,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Жұмысшыларына 100 пәтер сыйлаған Тұрсынғали Алагөзовтің әрекеті желіні жарып жатыр,Бірнеше күн бойы қазақстандықтар кәсіпкерТұрсынғали Алагөзов әйелі — актриса әрі продюсер Баян Алагөзовадан кем құрмет көрсетіп,comments,https://kaz.orda.kz/zhumysshylaryna-100-pater-syjlagan-tursyngali-alagozovtin-areketi-zhelini-zharyp-zhatyr-133004/,"Бірнеше күннен бері  қазақстандықтар кәсіпкер Тұрсынғали Алагөзовке әйелі — актриса әрі продюсер Баян Алагөзовадан кем құрмет көрсетіп жатқан жоқ. Тіпті оны «жаңа қаһарман» атап, президенттікке үміткер болуға шақырғандар да болды.
Себебі ол Алматыдағы өз кәсіпорнында істейтін 100 қарапайым жұмысшыға пәтер сыйлап, бұл туралы әлеуметтік желілерде ашық мәлімдеді. Алайда, қанша жанашыр болса, сонда қарсы пікір айтатындар да табылады. Сыншыл скептиктер кәсіпкердің бұл жомарттығын тек жарнама және көзбояушылық деп қабылдады.
Orda.kz осы жағдайды зерттеп, жақсылықты жария ету керек пе және Алагөзов Қазақстандағы бизнес пен олигархияда қалыптасқан «қайырымдылық  үнсіз жасалуы керек» деген ұстанымды бұзды ма — соған жауап іздеді.
Жиын компанияның кең конференц-залында өтті. Қызметкерлердің бір бөлігі үстел басында отырса, бір бөлігі қатарласып тұрды.
Оларға Тұрсынғали Алагөзов:
Айта кету керек, «достар» деп отырғаны көбісі 50 жастан асқан ер азаматтар мен әйелдер.
A post shared by АО «GALANZ BOTTLERS» (@galanz.bottlers)
Содан кейін Алагөзов әр қызметкерге жеке-жеке пәтер сертификаты мен кілтін табыстап, қол алысты. Қызметкерлер оны құшақтап, кейбірі көзіне жас алды. Оның айтуынша, пәтер негізінен жұмысшы мамандық иелеріне — еден жуушыларға, жүргізушілерге, жүк тасушыларға берілген. Ал басшылық құрамнан тек 3–4 пайыз ғана қамтылған. Олар кәсіпкермен 15–20 жыл бірге жұмыс істеген қарапайым еңбек адамдары.
Оны әйелі актриса әрі продюсер Баян Алагөзова да қолдап,  жиынға қатысып, пәтер кілттерін тапсыру рәсімін бақылап отырды, кейін әлеуметтік желіде күйеуін осы жомарт әрекеті үшін мақтады:
Әлеуметтік желіде бұл қайырымдылық видеосы вирус секілді тарап, біреулерді тәнті етсе, енді біреулерді ашуландырды.
Дәстүрлі түрде пікірлер сан алуан. Мәселен, біреулер бұл әрекет жақсылық жасауға ынталандырады деп санап, кәсіпкерге жақсылық еселеніп қайтады деп сенеді.
Ол Алматыда туған, біраз уақыт Мадридте тұрған, қазіргі таңда Стокгольмде өмір сүреді.
Ал Дария есімді қолданушы керісінше пікірде:
Сын айтқандар үкіметке де шүйлігіп: «үнемі ақша жоқ» деп отыра бермей, депутаттар туған жеріне көбірек көңіл бөлуі керек деп санайтындарын жазды.
Ал алматылық кәсіпкер Досан Берікұлы әлеуметтік желіде:
Вчера в соц.сетях КZ кто то восхищался, а кто то наоборот хаял бизнесмена Алагузовова, который подарил 100 квартир своим...
Бұл жазба 255 рет бөлісіліп, 9,1 мың реакция мен 1347 пікір жинады. Көпшілік өздерінің қайырымдылық оқиғаларын да бөлісе бастады.
Мысалы, Әлия 90-жылдары әкесі Тольяттиден көлік әкеліп, оларды бірге жұмыс бастаған қызметкерлеріне сыйлағанын айтты. Жанна есімді қолданушы 20 жылдан бері қызметкерлеріне пәтер алып беріп жүрген көрші ресторатор туралы жазды, ал жетім балаларға шәкіртақы төлеп жүргендер де аталды. Sona Gasimova есімді қолданушы 15 жыл бойы компанияда жұмыс істеген менеджерлерге акцияларын берген кәсіпкер туралы жазды. Мұның бәрі қайырымдылық челленджіне айналып кете жаздады.
Тележүргізуші Динара Сәтжанның күйеуі — кәсіпкер Жұмабек Жанықұлов бұл бастаманы қолдай ма, қолдамай ма, белгісіз. Бірақ қайырымдылық мысалдары жалғаса береді. Мұнай-газ саласының сарапшысы Нұрлан Жұмағұлов Астанадағы Тимур Құлыбаевтың 400 пәтері, Талдықорған мен Қостанайдағы Данияр Әбілғазиннің, Астанадағы Қайрат Шәріпбаевтың тұрғын үй кешендерін мысалға келтірді.
Пример Алагузова (100 квартир своим работникам) показателен тем, что в нашем цифровом мире нужно это все...
Оған жауап бергендер олигарх пен кәсіпкерді салыстырудың дұрыс емес екенін алға тартады. Бірі халықтың байлығын иемденіп, аздаған бөлігін қайтарып жатса, екіншісі — адал еңбекпен тапқан табысын бөлісіп отыр дейді. Тіпті кейбірі «Құлыбаев тапсырыс берген жазба» деп қалжыңдады.
Қалай болғанда да, елдегі басқа олигархтар да өз үлгісін көрсеткісі келді. Informburo.kz өз оқырмандарына кімдер қызметкерлеріне немесе мұқтаж жандарға пәтер сыйлағанын жазды. Олардың қатарында «Қазақмыс» корпорациясы (Владимир Ким), Болат Өтемұратов пен Тимур Құлыбаев қорлары аталды.
Саясаттанушы Ғазиз Әбішевтің пікірінше, Қазақстандағы бизнес пен олигархтарда әзірге тұрақты қайырымдылық мәдениеті қалыптаспаған, ол әлі енді ғана пайда болып жатыр. Бұл үрдіске мемлекеттің өзі де ықпал етуде.
Оның ойынша, жоғары деңгейдегі қайырымдылық — қоғам дамуының бір көрінісі. Бірақ қайырымдылықты жария етуден ұялмау керек. Егер адам заңды жолмен табыс тауып, соны бөлісіп жатса — бұл туралы ашық айтуға хақысы бар.
Шын мәнінде, Тұрсынғали Алагөзовтің әрекеті өте жақсы: жомарттық, жаңа пәтер иелерінің көз жасы, оны қолдаған жары Баянның қатысуы. Бірақ қанша адам болса, сонша пікір бар. Сірә, дәл осы пікір қайшылығы мен дау-дамайдың арасында Қазақстанда қайырымдылық мәдениеті қалыптасып келе жатқан болар.
Жақында танымал продюссер Баян Алакөзова мен оның жұбайы Тұрсынғали Алагөзов сәбилі болды.
Сонымен қатар  Баян Мақсатқызының айтқан қазақтың сәлем салу дәстүріне қатысты жуықта айтқан сөздері Қазнетті шулатты.",2025-06-01T17:21:59+05:00,2025-06-01T17:21:59+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/66fee5feda7cf113083101-1140x570.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/66fee5feda7cf113083101-1140x570.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/66fee5feda7cf113083101-1140x570.webp,
b2a55cc34d8a21aa1da4199e0aaf61a4,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Журналистердің Ақпарат министрлігіне қарсы шағымы бойынша сот ісі басталды,Астананың ауданаралық сотында тоғыз журналистің Мәдениет және ақпарат министрлігіне қарсы жазған арызы бойынша сот отырысы өтті.,comments,https://kaz.orda.kz/zhurnalisterdin-akparat-ministrligine-karsy-shagymy-bojynsha-sot-isi-bastaldy-128157/,"Астананың ауданаралық сотында тоғыз журналистің Мәдениет және ақпарат министрлігіне қарсы жазған арызы бойынша сот отырысы өтті.
14 қазанда журналистер аккредитацияның бекітілген стандартты ережелерімен келіспейтіндіктерін білдіріп, Мәдениет және ақпарат министрлігіне қарсы ұжымдық шағым түсірді. Олардың пікірінше, ережелер сөз бостандығы мен ақпарат тарату құқығын бұзады.
Сот отырысы ашық онлайн режимде өтті, бірақ алғашқы жартысында сот тарапынан техникалық ақаулар болды.  Сондықтан сот отырысы түстен кейін жалғасты. Журналистер жағын адвокат Сергей Уткин қорғады. Әркім өз уәжін келтірген сот сұрақ-жауапқа көшті.
Стандартты аккредиттеу ережелеріне сәйкес, журналист өзі аккредиттелген бұқаралық ақпарат құралдарында ғана ақпаратты жариялауға міндетті. Талаптар екі рет немесе одан да жиі бұзылған жағдайда уәкілетті орган журналисті алты айға орталық органдардағы тұрақты аккредиттеуден айыруы мүмкін.
Уткин жиналғандардың назарын БАҚ туралы заңда журналистердің аккредитация алуға құқығы бар екеніне, ал жаңа ережеге сәйкес журналистер шарада өздері өкілдік ететін әрбір БАҚ атынан ғана өтуі тиіс екендігіне назар аударды. Бұл жерде министрлік өкілі бұны «шарт» деген дұрысырақ болады деп жауап берді. Уткин бұл жағдайдың сипаты мен қойылатын шарттың қаншалықты  журналист жұмысын «шектейтінін» білгісі келді. Әділет департаментінің өкілі бұдан ешқандай шектеу көрмейтінін айтты.
Сондай-ақ, егер аккредиттеу ережелері бар болса, онда бұл ережелердің бұзылуы немесе сақталмауын кім бақылауы керек деген мәселе көтерілді.  Мәдениет министрлігі өкілінің айтуынша, ережелердің орындалуын аккредиттеу ұйымдарының баспасөз қызметтері қадағалайтыны белгілі болды, дегенмен бұл олардың міндетіне жатпайды.
Кездесуде тараптар бұйрықтың 2024 жылдың 20 тамызында күшіне еніп, ресми түрде тек 26 тамызда жарияланғанына назар аударды. Бұл осы уақыт аралығында бұйрық күшіне еніп, қолданыла бастағанын білдіреді.
Қазақстан Конституциясының 4-бабының 4-тармағында: «Барлық заңдар мен Республика қатысушысы болатын халықаралық шарттар жарияланады» делінген. Яғни, азаматтардың құқықтарына, бостандықтары мен міндеттеріне қатысты нормативтік құқықтық актілерді ресми жариялау оларды қолдануға міндеттейді.
Тиісінше, талап қоюшылар бұл жерде қайшылық бар-жоғын сұрады. Ақпарат министрлігінің мәліметінше, бұл конституцияға қайшы келмейді. Әділет министрлігі де бұл мәселеде сыни ештеңе көрмейді екен.",2024-11-02T10:04:42+05:00,2024-11-02T10:04:42+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/74ba3ebdb156e70974a4b7c3fb8b6c30_original_92373.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/74ba3ebdb156e70974a4b7c3fb8b6c30_original_92373.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/74ba3ebdb156e70974a4b7c3fb8b6c30_original_92373.webp,
67dc0fbe96b8860a031a8a0add57cc33,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Журналистика биліктің PR құралына айналды»: Алматыда белсенділер жиналып билікке талап қойды,"Алматы қаласында белсенділердің ұйымдастыруымен қоғамдық талқы өтті. Аталмыш талқыда журналистикаға төнген қауіп, саяси тұтқындар, сөз бостандығы, жер мәселесі және Қазақстандағы сайлау кезінде болатын әділетсіздіктер қозғалды. Жиналғандар арнайы қарар қабылдап, билікке талап қойды және ол қарарды президентке жолдайтындарын мәлімдеді. Қазақстан билігіне қандай талаптар қойылмақ және президентке қандай қарар жолданады? Orda.kz тілшісі қоғамдық талқыға барып, сіздерге ақпарат ұсынады.",comments,https://kaz.orda.kz/zhurnalistika-biliktin-pr-kuralyna-ajnaldy-almatyda-belsendiler-zhinalyp-bilikke-talap-kojdy-132727/,"Алматы қаласында белсенділердің ұйымдастыруымен қоғамдық жиын өтті. Бұл жиында журналистикаға төнген қауіп, саяси тұтқындар, сөз бостандығы, жер мәселесі және Қазақстандағы сайлау кезінде болатын әділетсіздіктер жайлы сөз болды. Жиналғандар арнайы қарар қабылдап, билікке талап қойды. Қазақстан билігіне қандай талаптар қойылмақ және президентке қандай қарар жолданады? Orda.kz тілшісі осы жиынға қатысып қайтты.
Талқыға Рысбек Сәрсенбай, Әсем Жәпішева, Нұртаза Қадырниязов, Санжар Боқаев және тағы да басқа қоғам белсенділері қатысты.
«Oyan, Qazaqstan» қозғалысының белсендісі Әсем Жәпішеваның сөзінше, бүгінде билік әділетсіздікті бүркемелеп отыр. Дәлірек айтқанда, БАҚ өкілдеріне қысым жасады. 2022 жылы Қаңтар оқиғасынан кейін журналистер жаппай қудалана бастаған. Журналист репрессия кезіндегі биліктің саясаты Қазақстанда әлі күнге дейін бар екенін алға тартты.
Статистикаға сүйенсек, Қазақстан сөз бостандығы бойынша 180 елдің ішінде 141-орында. Жәпішеваның сөзінше, осыдан 2 жыл бұрын 120-орында болған. Сондай-ақ бейтарап немесе сын айтатын репортаж үшін қылмыстық істер қозғалып, телеграм-арналар мен жазбаларға байланысты журналистер тұтқындалып жатқанын айтты.
Журналист «жүйелі репрессияның» көрінісі ретінде осыдан 1 ай бұрын соты болған Темірлан Еңсебектің оқиғасын мысал ретінде айтты.
Әсем Жәпішеваның айтуынша, бұл тығырықтан шығу үшін әлі де біраз тер төгу керек. Оның айтуынша, Қазақстан билігі елде ресми түрде саяси тұтқындардың бар екенін мойындауы керек. Осы күнге дейін билік түрмеде саяси тұтқындардың бар екенін жоққа шығарып келеді. Ол Қазақстандағы саяси тұтқындар (оппозициялық пікірі және бейбіт жиналыс ұйымдастырушылар мен оған қатысқандар) түрмеге жабылған журналистер мен саясаткерлер босатылуы тиіс екенін де атап өтті.
Кейін Әсем Жәпішева тәуелсіз қоғамдық бақылау кеңесін құруды ұсынды. Тәуелсіз азаматтардан қоғамдық кеңес құрып, саяси істер мен тұтқындардың жағдайын бақылау қажеттігін айтты. Сонымен қатар қаржылай тәуелділікті азайту үшін, тәуелсіз журналистерге арналған грант берілетін жүйе құрылуы тиіс екенін және тікелей немесе жанама қысымды билік қоюы керек екенін айтты.
Журналист ақпарат құралдарын тіркеу және жабу тәртібін қайта қарау керек екенін, қазірдің өзінде Қазақстанда ақпарат құралын тіркеу қиынға соғатынын және өзінің «Тіл кеспек жоқ» басылымын 3 жыл бойы тіркей алмай жүргенін жасырмады.
Келесі сөз кезегі қоғам қайраткері Нұртаза Қадырниязовқа берілді. Оның айтуынша, Қазақстанда 600 ауыл жойылған. Ал ауылды таратудағы басты мақсат – миллиондаған гектар жерлердегі ауыл шаруашылығын босатып, ол жерлерді шетелдіктерге сату.
Қоғам қайраткерінің айтуынша, «Иволга-Холдинг» компаниясының басшысы Василий Розиновтың 900 мың гектар жері бар. Ал сол компания қазір банкротқа ұшырады, яғни Розинов банктен 80 млн қарыз алып, оны өтей алмаған соң жер кепілдікке берілген.
Ғалым Нұртаза Қадырниязов Қазақстанға Қытайдан 2023-2024 жылдар аралығында Қазақстанға 781 мың қытайлықтар, оның 7%-ы ғана турист болып келгенін айтты. Ал 2025 жылы Қазақстанға 1 миллионнан астам қытайлықтар келген.
Сондай-ақ, ғалым АЭС салу мәселесін де көтерді.
Ұйымдастырушылар қарардың барлығы президентке жеткізілетінін айтты.",2025-05-19T14:30:33+05:00,2025-05-19T14:30:33+05:00,kk,Ислам Әден,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/photo_5278555304486898022_y.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/photo_5278469280586919343_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/photo_5278555304486898016_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/photo_5278555304486898022_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/photo_5278555304486898022_y.webp,
c2c4d601a3d513249606dcd7e12caa04,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Жыр болған салық: экономист халыққа әсерін түсіндірді,"Қосымша құн салығының мөлшері 12 % -дан 20 % -ға бірден өсуі елімізде қызу талқылануда.  Биліктегілер сандармен сөйлесе, қарапайым халық бұл өзгерістің мәнін әлі толық түсінген жоқ.",comments,https://kaz.orda.kz/zhyr-bolgan-salyk-jekonomist-halykka-aserin-tysindirdi-130362/,"Қосымша құн салығының мөлшері 12 %-дан 20 % -ға бірден өсуі елімізде қызу талқылануда.  Биліктегілер сандармен сөйлесе, қарапайым халық бұл өзгерістің мәнін әлі толық түсінген жоқ. Билік бюджет тапшылығын халық есебінен жабуды көздей ме? Orda.kz экономист Алмас Чукиннен пікір алды. Чукин бұдан басқа жолдың жоқ екенін, кімдер ең көп зардап шегетінін және реформаның апатқа айналмауы үшін не істеу керектігін жан-жақты түсіндірді.
Қосымша құн салығы мөлшерлемесінің 12%-дан 20%-ға өсуі және тіркеу шегінің 78 миллионнан 15 миллион теңгеге дейін төмендеуі қазақстандықтардың қалтасына айтарлықтай салмақ салуы мүмкін. Бұл салық ірі бизнестен бастап қарапайым тұтынушыларға дейін бәріне әсер етіп, тауарлар мен қызметтердің қымбаттауына алып келеді.
Қазақстан бюджет тапшылығына тап болды, кірістер үнемі өсіп келе жатқан шығындарды өтей алмайды. 2024 жылы шығын 23 трлн теңгеге жетсе, салық түсімдері небәрі 12 трлн теңгені құрады. Қаржыдағы осы алшақтық ұлттық қордан алынған қаражат, ірі компаниялардың акцияларын сату және қарыз алу арқылы жапты.
2025 жылы жағдай одан да күрделі, шығындар 25 трлн теңгеге дейін өссе, кірістер 15 трлн деңгейінде жоспарланған. Алмас Чукиннің айтуынша, бұл қарқынмен Қазақстан 2035 жылға қарай ұлттық қорды толық тауысып алуы мүмкін.
«Ковид кезінде ұлттық қордан қомақты қаржы алуға мәжбүр болдық, басқа амал болмады. Жұмыс тоқтады, шығындарды жабу керек еді. Мәселе мынада, бұл шығындар автоматты түрде өсіп отырады — АЕК өзгерген сайын, оған байланған барлық төлемдер де индекстеледі. Қазір мемлекеттің міндеттемелері жыл сайын екі трлн теңгеге ұлғаюда, бұған қоса инфляция әсер етеді. Соның кесірінен барлық құрылыс пен басқа да мемлекеттік жобалар бастапқы есептік көрсеткіштен қаражат жеткіліксіз болғандықтан, қайта есептеуге келеді», — дейді экономист.
Айналып келгенде салықтарды көтеру – бюджетті аз шығынмен тұрақтандырудың жалғыз жолы болып тұр. Алайда Чукин кешенді тәсілдің маңыздылығын атап өтеді.
Бірақ неге дәл ҚҚС? Себебі корпоративтік табыс салығы (КТС) мен жеке табыс салығы (ЖТС) да бар ғой.
Дегенмен, әр сала бұл өзгерісті әртүрлі сезінеді. Мысалы, банктер көбірек зардап шегеді, өйткені олардың қызметтері ҚҚС-тен босатылған, ал төленген салықты шегере алмайды.
Қарапайым тұтынушы үшін ҚҚС-тің өсуі тауар бағасының шамамен 8%-ға қымбаттауына әкеледі. Бұрын 12% қосылса, енді 20% болады. Дегенмен, билік 16% немесе 18%-дық нұсқаларды да қарастыруда.
Бұл парадоксалды көрінгенімен, инфляцияға қарсы шара болуы мүмкін. Баға өссе – сұраныс төмендейді, нәтижесінде сұраныс пен ұсыныс тепе-теңдікке келеді.
Басты сұрақ – жиналған ақша қайда жұмсалады? Мұнда ҚҚС кейін мемлекеттік шығындар арқылы қайта бөлінетінін түсіну маңызды.
Сонымен, тұтыну салығының артуы арқылы мемлекет бюджеттің қайта бөлу арқылы әлеуметтік теңсіздікті төмендетеді.
«Мемлекеттік шығындар» деп аталатын мәселеге келсек, Чукиннің пікірінше, ҚҚС-тің өсуі үлкен реформалармен сүйемелденуі керек. Ал не өзгерту қажет?",2025-01-31T12:24:04+05:00,2025-01-31T12:24:04+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/paiapapumv.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/rsprvp.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/paiapapumv.webp,
00f01ce011d661e181f1c7f5475e75fc,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Алматы облысында жол апатынан төрт адам қаза тапты,"Алматы облысында Алматы-Көкпек-Көктал-Шонжы тас жолында болған жол апатынан төрт адам көз жұмды, деп хабарлайды Orda.kz.",dialogues,https://kaz.orda.kz/almaty-oblysynda-zhol-apatynan-tort-adam-kaza-tapty-136476/,"Алматы облысында Алматы-Көкпек-Көктал-Шонжы тас жолында болған жол апатынан төрт адам көз жұмды, деп хабарлайды Orda.kz.
Алдын-ала мәліметтер бойынша, Audi A6 жүргізушісі көлік тізгініне ие бола алмай, Nissan Cefiro-мен соқтығысқан. Екі жүргізуші мен екі жолаушы алған жарақаттарынан оқиға орнында қайтыс болды. Тағы үш жолаушы түрлі дене жарақаттарын алып, медициналық мекемеге жатқызылды.
Қылмыстық іс қозғалып, сотқа дейінгі тергеу жүргізіліп жатыр.
Айта кетейік, 7 желтоқсан күні сағат 23.10-да Алматыда жеңіл көлік пен жолаушылар автобусы соқтығысты.",2025-12-09T12:00:08+05:00,2025-12-09T12:00:08+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/4e54a5be-83fe-4d22-992f-d3e857d0c75c.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/4e54a5be-83fe-4d22-992f-d3e857d0c75c.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/4e54a5be-83fe-4d22-992f-d3e857d0c75c.webp,
4513e9b6abcd262890d817f798408adc,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Анам сатып жіберді»: құлдықта болған малшы мен баласының ауыр тағдыры,"Жамбыл облысында ер адам 14 жыл құлдықта болған. Қожайыны малшының баласын балалар үйіне өткізіп жіберген, деп хабарлайды Orda.kz «Көреміз» бағдарламасына сілтеме жасап.",dialogues,https://kaz.orda.kz/anam-satyp-zhiberdi-kuldykta-bolgan-malshy-men-balasynyn-auyr-tagdyry-127612/,"Жамбыл облысында ер адам 14 жыл құлдықта болған. Қожайыны малшының баласын балалар үйіне өткізіп жіберген, деп хабарлайды Orda.kz «Көреміз» бағдарламасына сілтеме жасап.
Рая Алтынбекқызы күйеуінің інісі құлдықта болғанын айтты. Әжімұрат Жанболатов 14 жылдан кейін Байзақ ауданынан табылды. Мектеп оқымаған, хат танымайтын азамат жылдар бойы қожайынынан қорлық көрген.
Рая Алтынбекқызы 6 жасар баланың қайда екенін білмей отыр. Айтуынша оны балалар үйіне өткізіп жіберген.
Студияға Әжімұрат Жанболатов та келді. Ол жылдар бойы қой баққанын алға тартты. Тіпті қожалық иесі күніне бір мезгіл ғана тамақ береді екен. Бастығының ұрғанын, жағасына жармасқанын да айтты.
Әжімұрат Жанболатов үйінен жанына ұлын ертіп кеткен. Бірақ сол бала із-түзсіз жоғалған.
Ал Манатбек Әжімұратқа баламдай қарадым деп отыр. Ол малшының баласын ешқашан көрмегенін айтты.
Әжімұрат Жанболатов қой бақса, оның 6 жасар баласы сиыр соңына түскен. Кейін Әжімұрат баласын оқыту үшін қожалық иесіне өтініш жасайды. Манатбек баланы оқуға алып кеткен. Әкесі содан кейін ұлын көрмепті. 2006 жылғы Бауыржанды Манатбек балалар үйіне өткізген болып шықты. Кейін бала Жуалы білім орталығына орналасқан. Артынша туыстарына қайта барған. Бауыржан жылдар өте анасымен қауышқан. Бірақ анасы балаға немқұрайлы қараған. Тіпті анасының өзімен кеткен баланы да жоғалтып алғаны белгілі болды.
«Көреміз» редакциясы баланы тапты. Бауыржан қазір 18 жаста. Өз білімімен оқуға түскені белгілі болды. Студияда ол ата-анасын көріп, көзіне жас алды. Ол жас кезінде қожалық иесінен қорлық көргенін, оның қамшымен ұрғанын айтты.
Ол бағдарламада «анам мені сатып жіберді» деп сұмдық ақпараттың бетін ашты.",2024-10-11T11:30:53+05:00,2024-10-11T11:30:53+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/b03f1905-4004-433d-b26d-329e0ccd99ca.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/b03f1905-4004-433d-b26d-329e0ccd99ca.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/b03f1905-4004-433d-b26d-329e0ccd99ca.webp,
0553b18020486b5abfd52cd5c51aa8b4,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Астанада 5 жасар баланы пышақтаған жасөспірімнің диагнозы маманның күмәнін тудырды,"Психиатриялық диагнозы бар жасөспірім неліктен агрессияға бой алдырып, лифт ішінде балаға шабуыл жасады ? Мұндай оқиғалардың алдын алу үшін психикалық ауытқуы бар балалар мен жастарға қандай көмек ұйымдастыру қажет және бұл үшін кім жауапты екенін Orda.kz  осы саланың мамандарынан сұрастырды.",dialogues,https://kaz.orda.kz/astanada-5-zhasar-balany-pyshaktagan-zhasospirimnin-diagnozy-mamannyn-kymanin-tudyrdy-130689/,"Психиатриялық диагнозы бар жасөспірім неліктен агрессияға бой алдырып, лифт ішінде балаға шабуыл жасады ? Мұндай оқиғалардың алдын алу үшін психикалық ауытқуы бар балалар мен жастарға қандай көмек ұйымдастыру қажет және бұл үшін кім жауапты екенін Orda.kz  осы саланың мамандарынан сұрастырды.
Астанада болған жантүршігерлік жағдай көпшілікті алаңдатып қойды. 2010 жылы туған жасөспірім тұрғын үйлердің біріндегі лифт ішінде 5 жасар балаға пышақпен шабуыл жасап, оның бетін жарақаттаған. Тұрғындардың айтуынша, оқиға қаланың оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан Е-15 көшесіндегі үйде болды.
Жараланған балаға №2 көпсалалы қалалық балалар ауруханасының жақ-бет хирургиясы бөлімінде шұғыл түрде ота жасады. Қазіргі таңда оның жағдайы тұрақты ауыр деп бағалануда.
Шабуыл жасаған жасөспірім ұсталды, ол психоневрологиялық диспансерде есепте тұрған кәмелетке толмаған бала. Қазір бұл іс бойынша қылмыстық тергеу жүргізілуде.
Сонымен қатар, жасөспірімнің заңды өкілдері Әкімшілік құқықбұзушылық туралы кодекстің 127-бабы бойынша жауапкершілікке тартылды. Бұл бап ата-аналар мен заңды өкілдердің балаларды тәрбиелеу, оқыту, олардың құқықтары мен мүдделерін қорғау, сондай-ақ қауіпсіздігін қамтамасыз ету міндеттерін орындамауына қатысты. Баптың үшінші бөлігі ата-аналық міндеттердің орындалмауы салдарынан баланың қылмыс жасаған жағдайларын қарастырады. Бұл бойынша жаза – 20 АЕК көлемінде айыппұл немесе 10 тәулікке дейін әкімшілік қамауға алу. Шешімді сот шығарады.
Кәмелетке толмаған балаға қатысты қылмыстық іс, болжам бойынша, суық қаруды қолдану арқылы жасалған бұзақылық бабы (293-бабы, 3-бөлімі) бойынша қаралады. Егер жасөспірімнің ақыл-есі дұрыс деп танылса, оған 5 жылдан 7 жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасы тағайындалуы мүмкін.
Лифттегі оқиғаға қатысты заңдық жауапкершілік мәселесін адвокат Саида Сүлейменова Facebook-тегі жазбасында жан-жақты түсіндірді.
Оның пікірінше, бірнеше маңызды аспектіні қарастыру қажет:
1. Айыпталушының жауапкершілігі
Егер айыпталушы кәмелетке толмаған және «шизофрения» диагнозымен Психикалық денсаулық орталығында есепте тұрған болса, бірақ белгілі бір себептермен тиісті бақылаудан шығарылған болса, онда келесі мәселелерді анықтау қажет:
2. Кәмелетке толмаған айыпталушының ата-анасының жауапкершілігі
Бұл әрекеттер ҚК-нің 140-бабына, яғни «Кәмелетке толмаған баланы тәрбиелеу жөніндегі міндеттерді орындамауға» сәйкес қарастырылуы мүмкін.
3. Психикалық денсаулық орталығының жауапкершілігі
Осындай жағдайлар анықталса, медицина қызметкерлері жауапкершілікке тартылуы мүмкін.
4. Жәбірленуші баланың ата-анасының әрекеттері
Зардап шеккен баланың ата-анасына келесі қадамдарды жасау қажет.
Оқиғадан кейін көптеген адамдар, көпшіліктің санасында келесі сұрақтар туындады: - Неліктен психикасы тұрақсыз жасөспірім қалада пышақпен еркін жүріп, лифтте балаларға шабуыл жасайды? - Ол неге оқшауланбаған, неге психиатриялық клиникаға жатқызылмаған?
Осы сұрақтарға жауаптардың бірін «Қорғау» қорының жетекшісі, зорлық-зомбылықтан зардап шеккен әйелдер мен балаларға арналған дағдарыс орталықтары желісінің негізін қалаушы Анна Рыльдің Facebook-тегі жазбасынан таптық.
Анна Рыль өз жұмысында психикалық тұрақсыз адамдармен жиі бетпе-бет келгенін айтады – олардың арасында зорлық-зомбылық құрбандары да, оны жасаушылар да болған. Сондай-ақ, психологиялық және физикалық зорлық-зомбылық орын алған отбасыларда өскен балалар арасында да мұндай жәйттар жиі кездеседі.
Сарапшының айтуынша, Қазақстанда психиатриялық көмек алу белгілі бір кедергілерге тап болады.
Өз кезегінде, жасөспірімдер арасында психоневрологиялық диагнозы бар балалармен көп жылдан бері жұмыс істеп келе жатқан педагог-психолог Күлдрайхан Жүнісбекова Қазақстанда мұндай пациенттерге көмектесетін инфрақұрылым бар деп есептейді. Алайда, мемлекеттік органдар, ҮЕҰ және білім беру ұйымдары арасында үйлесімділік жоқ екенін айтты.
Егер жасөспірім бұрыннан психикалық ауытқулар белгілерін көрсетіп, өзіне жарақат салса, өзгелерге шабуылдаса немесе агрессия танытса, онда оны оқшаулауға негіз болушы еді. Бірақ, шамасы, ондай жағдайлар болмаған.
Еске сала кетейік, кәмелетке толмаған жасөспірім 11 ақпанда лифт ішінде бес жасар балаға шабуыл жасады. Кейінірек белгілі болғандай, бұл жасөспірім бұған дейін лифт ішінде кішкентай қызға да тиіскен, оны қорқытқан, кетуіне мүмкіндік бермеген, тіпті пышақ шығарған. Алайда біреу оны үркітіп жіберіп аман қалыпты.",2025-02-13T12:17:48+05:00,2025-02-13T12:17:48+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/lllyl.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/rpvrvp.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/lllyl.webp,
647f2ba6059cf27dd09ddbb8b887a9b4,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Астанаға жаяу барамын»: Қаңтар құрбанының жесірін біреулер кері қайтарды,"Алматы тұрғыны Шапағат Қадырова – 2022 жылғы Қаңтар оқиғасы кезінде оқ тиіп қаза болған Әкімжан Бектұрғанның жесірі. 8 желтоқсанда әділдік талап ету үшін Алматыдан Астанаға жаяу жолға шыққанын айтқан. Алайда жолда біреулер көлікке отырғызып оны Алматыға қайта әкеліп тастады, деп хабарлайды Orda.kz.",dialogues,https://kaz.orda.kz/astanaga-zhajau-baramyn-kantar-kurbanynyn-zhesirin-bireuler-keri-kajtardy-136472/,"Алматы тұрғыны Шапағат Қадырова – 2022 жылғы Қаңтар оқиғасы кезінде оқ тиіп қаза болған Әкімжан Бектұрғанның жесірі. 8 желтоқсанда әділдік талап ету үшін Алматыдан Астанаға жаяу жолға шыққанын айтқан. Алайда жолда біреулер көлікке отырғызып оны Алматыға қайта әкеліп тастады, деп хабарлайды Orda.kz.
Ол Qazaq Times тілшісіне берген сұхбатында төрт жылдан бері күйеуін атқан адамды анықтай алмай жүргенін, барлық мемлекеттік органдардың есігін тоздырғанын айтты.
Жолға қаражаты болмағандықтан, Астанаға жаяу шыққан Қадырованы тасжолда жолай кезіккен бір жүргізуші көлігіне отырғызған. Алайда ол әйелді қайтадан Алматыға алып кеткен.
Шапағат Қадырова «Астанаға енді автобуспен барамын» деген еді. Бірақ сейсенбі күні кешке оған Алматы қаласы әкімдігі хабарласып, шағымы бойынша сөйлесуге шақырған.
Ол енді қала әкімдігі қандай жауап беретініне мән бергісі келетінін айтты.",2025-12-09T11:30:13+05:00,2025-12-09T11:30:13+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/inshot_20251209_101112121.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/inshot_20251209_101112121.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/inshot_20251209_101112121.webp,
6b9ef9c275721932599dc30f1a45b2fd,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Атырауда Яна Легкодимованың ісін ашқан тергеушіге жаңа атақ берілді,"Атырауда Яна Легкодимова ісін ашқан тергеушіге мерзімінен бұрын майор атағы берілді, деп хабарлайды Оrda.kz. Атырауда Яна Легкодимова ісін ашуға үлес қосқан тергеуші Темирхан Хажмуратовқа мерзімінен",dialogues,https://kaz.orda.kz/atyrauda-jana-legkodimovanyn-isin-ashkan-tergeushige-zhana-atak-berildi-136461/,"Атырауда Яна Легкодимова ісін ашқан тергеушіге мерзімінен бұрын майор атағы берілді, деп хабарлайды Оrda.kz.
Атырауда Яна Легкодимова ісін ашуға үлес қосқан тергеуші Темірхан Қажымұратовқа мерзімінен бұрын майор атағы берілді. Темірхан Қажымұратов ерекше ауыр қылмыс істеріндегі дәл және мұқият жүргізілген жұмысы үшін марапатталды. Тергеушілер сот камераларынан жүздеген жазбаны зерттеп, ауқымды іздеу жұмыстарын жүргізіп, екі күдіктіні анықтап, қылмысты толық ашқан.
Бұл жағдай тергеу жұмысындағы үздік нәтижелер мен дәлелдерге сүйенген жүйелі жұмыстың арқасында оң шешімін тапты.
Еске сала кетсек, Яна Легкодимованы қасақана өлтіріп, мәйітін Жайыққа тастаған жаншошырлық қылмысы бүкіл Қазақстанды дүр сілкіндірген болатын. Қыздың мәйіті табылмай, ақыр соңында сүйегі ғана табылған болатын. Қылмыскерлер өмір бойына сотталды.",2025-12-08T15:01:21+05:00,2025-12-08T15:01:21+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/7e23855b738456efd04403c24f58075d.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/7e23855b738456efd04403c24f58075d.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/7e23855b738456efd04403c24f58075d.webp,
93ff7cc029b4b6ae26457d5567b5c633,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Бала өртеген 16 жастағы жасөспірімге сот үкім шығарды,"16 жастағы жасөспірім 14 жастағы ұл баланы өртегені үшін Қарағандыда сот үкім шығарды, деп хабарлайды Orda.kz. Ол ҚР Қылмыстық кодексінің 107-бабының 2-бөлігімен — «Кәмелетке толмаған адамға",dialogues,https://kaz.orda.kz/bala-ortegen-16-zhastagy-zhasospirimge-sot-ykim-shygardy-136455/,"Қарағандыда  14 жастағы ұл баланы өртегені үшін 16 жастағы жасөспірімге сот үкім шығарды, деп хабарлайды Orda.kz.
Ол ҚР Қылмыстық кодексінің 107-бабы 2-бөлігі бойынша, яғни «кәмелетке толмаған адамға денсаулыққа орташа ауырлықтағы зиян келтіру» айыбы бойынша кінәлі деп танылды. Сот оған бір жарым жыл бостандығын шектеу және қосымша бір жыл пробациялық бақылау белгіледі.
Іс материалдарына қарағанда, былтыр 17 қыркүйекте Шашубай ауылында 16 жастағы жасөспірім 14 жастағы Нұрсұлтанға сіріңкені тұтандырып лақтырған. Оқиғаға дейін Нұрсұлтанның шалбарына бензин төгіліп қалған. Тергеу дерегі бойынша, олар бұған дейін бірге ойнап жүрген. Ересек жасөспірім одан бензин үшін 4 500 теңге төлеуді талап еткен. Төлемеген соң, сіріңке лақтырып, баланың киімін отқа орап жіберген.
Киім лезде тұтанып, күйген мата теріге жабысып қалған. От қойған жасөспірім жедел жәрдем шақырмаған, ересектерге хабарламаған. Керісінше, ескі шалбар әкеліп, күйікке басуды бұйырып, оқиғаны жасыруға тырысқан.
Ата-аналар полицияға жүгінген. Бірақ тергеуші істі бастапқыда «қылмыс құрамының болмауына» байланысты тоқтатқан. Адвокаттың араласуынан кейін ғана іс қайта қаралып, сотқа жетті.",2025-12-08T17:20:09+05:00,2025-12-08T17:20:09+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/5309780665920327534.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/5309780665920327534.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/5309780665920327534.webp,
55adee048b549197bcc486a66efedb05,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Бомба жайлы хабардан соң, Алматыдағы MEGA-дан халық үдере сыртқа шықты","9 желтоқсан күні таңертең Алматыдағы MEGA сауда орталығының келушілерін шұғыл түрде сыртқа шығара бастады. Алғашында жұрт оқу-жаттығу шығар деп ойлады. Дегенмен полицияға «жарылғыш зат» жайлы ақпарат түскен, деп хабарлайды Orda.kz.",dialogues,https://kaz.orda.kz/bomba-zhajly-habardan-son-almatydagy-mega-dan-halyk-ydere-syrtka-shykty-136473/,"9 желтоқсан күні таңертең Алматыдағы MEGA сауда орталығының келушілерін шұғыл түрде сыртқа шығарды. Алғашында жұрт оқу-жаттығу шығар деп ойлады. Дегенмен полицияға «жарылғыш зат» жайлы ақпарат түскен. Алайда ғимарат аумағынан жарылғыш зат табылмады, деп хабарлайды Orda.kz.
Өйткені біраз уақыттан кейін орталықтың ресми Instagram парақшасында мынадай хабарлама пайда болды:
Біз Алматы қалалық полиция департаментіне хабарластық.
Артынша жарылғыш зат табылмағанын айтты. Енді олар жалған ақпарат айтып, телефон шалған адамды анықтап жатыр.
Orda.kz тілшісі оқиға орнында істің мән-жайын анықтап жатыр. Қазір жалға алушы қызметкерлерге ғимаратқа кіруге рұқсат етті.",2025-12-09T10:41:30+05:00,2025-12-09T10:41:30+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/img_20251209_104623_281.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/img_20251209_104629_456.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/img_20251209_104630_015.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/img_20251209_104623_281.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/img_20251209_104623_281.webp,
631167f2458bb6102da37dc236fccfda,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Пікірлер,22.12.2020 жылы берілген №KZ05VPY00030397 мерзімді баспасөз басылым және ақпараттық агенттік тіркеу туралы куәлік.,dialogues,https://kaz.orda.kz/comments-2/,22.12.2020 жылы берілген №KZ05VPY00030397 мерзімді баспасөз басылым және ақпараттық агенттік тіркеу туралы куәлік.,Кеше 18:00,Кеше 18:00,kk,Редакция,,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/720x405/1762844030_1762415452_photo_2025-11-05_12-31-51.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/720x405/1762945118_kompani-erg-kopija.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/720x405/1763114819_1762971681_kz8_3960_2.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/720x405/1763451002_sadyr_zhaparov-1440x810.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/720x405/1764067282_klzh_kazakhmus-2.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/720x405/1764315265_photo_474524_jpeg.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/720x405/2024_02_19_snimok-ekrana-2024-02-19-230959.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/720x405/589089725_25220460914261954_9052016010856491308_n.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/720x405/c548438c-5026-4c07-b6f3-7a0197883e8f.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/720x405/zhasandy-intellekt-696x464.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/720x405/1765203600_chatgpt-image-8-dek_-2025-g_-14_42_07.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/720x405/_gluster_2022_4_22_4c7603ea724f32a7f723e4847740e888_1280x720.webp,
9e8568aff07ba66e3d96cba22518bce8,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Димаш Құдайберген БҰҰ-ның ізгілік елшісі болып тағайындалды,"8 желтоқсанда Женевада өткен Халықаралық көші-қон ұйымының жыл сайынғы жиынында қазақстандық әнші Димаш Құдайберген БҰҰ-ның жаһандық ізгілік елшісі атанды, деп хабарлайды Orda.kz.",dialogues,https://kaz.orda.kz/dimash-kudajbergen-buu-nyn-izgilik-elshisi-bolyp-tagajyndaldy-136470/,"8 желтоқсанда Женевада өткен Халықаралық көші-қон ұйымының жыл сайынғы жиынында қазақстандық әнші Димаш Құдайберген БҰҰ-ның жаһандық ізгілік елшісі атанды, деп хабарлайды Orda.kz.
Димаш Құдайбергеннің ресми сайтында бұл тағайындау ынтымақтастықтың жалғасы болғаны айтылды. 2024 жылы Димаш осы ұйымның аймақтық елшісі болып, мигранттар мәселесін көтеріп, олардың қоғамға бейімделуіне көмектескен. Қайырымдылық жобаларына да үнемі қатысып отырған.
ХКҰ-ның айтуынша, 2025 жылы әнші ұйыммен бірге көптеген жұмыстарды бастап, бірнеше маңызды шараларға атсалысқан. Рамазан айында өткен арнайы жиынға қатысып, бүкіл тыңдармандарына мейірім мен жанашырлық туралы үндеу жолдады. Сонымен қатар адам саудасына қарсы күрестің маңызын және қауіп-қатерге тап болған адамдарды қорғау қажеттігін қоғамға қайта еске салды.
Әлемдік Stranger туры барысында Димаш концерттерінде бірлік пен қамқорлық идеясын дәріптеп, көрермендерді ХКҰ-ның гуманитарлық жұмысына қолдау көрсетуге шақырды. Бұл концерттер арқылы ол 100 мыңнан астам адамға үн қатты, ұйымның жұмысы туралы ақпараттың таралуына ықпал етті.
Айта кетейік, ҚазТАГ агенттігінің басшыларына қарсы қылмыстық іс қозғалғаны туралы жазғанбыз. Ал 1 желтоқсан күні «Орда» редакциясының бас редакторы Гүлнәр Бажкенованы үйқамаққа қамап, пәтері мен кеңселеріне тінту жүргізілді. Қазіргі жүйенің еркін адамдарды қамап, бұғауда ұстауы жалпы қоғамды қалай құлдырататыны жайлы материалымыздан оқыңыз.",2025-12-09T11:00:43+05:00,2025-12-09T11:00:43+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/img_20251209_094451_204.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/img_20251209_094451_204.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/img_20251209_094451_204.webp,
3e1a9f2466ebc8da9a068dee9b55a23e,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Досым Сәтпаев: Кедейлік, АЭС және орындалмаған уәделер",Белгілі саясаттанушы Досым Сәтпаев еліміздегі саяси және әлеуметтік-экономикалық ахуалға терең талдау жасады.,dialogues,https://kaz.orda.kz/dosym-satpaev-kedejlik-ajes-zhane-oryndalmagan-uadeler-127028/,"Белгілі саясаттанушы Досым Сәтпаев еліміздегі саяси және әлеуметтік-экономикалық ахуалға терең талдау жасады. Жыл сайынғы жолдаудың жыры, несиеге батқан халық пен ұлттық қорға қол жайып отырған үкіметтегілер және экономикалық тұрақсыздық жағдайында АЭС-ті салу мемлекетті қандай тәуекелдерге әкелетінін Orda.kz тілшісімен сұхбатта бөлісті.
Саясаттанушы өзге де индульгенция мен тәубесіне келіп бостандығын мемлекеттен сатып алғандар мен «жаңа» және «ескі» Қазақстан шенеуніктерінің шетелдегі зәулім үйлері мен активтері жайлы да сөз қозғады.
— Досым мырза, соңғы уақытта қоғамда резонанс туғызған саяси әрі әлеуметтік мәселелер жетерлік. Сұхбатымыздың әлқиссасын жолдаудан бастасақ. Жалпы сіздің жыл сайынғы жолдауға деген көзқарасыңызды білеміз, дегенімен, биыл былтырғыға қарағанда іліп алар өзгешелік таптыңыз ба?
Мәселе жолдаудың мазмұнында емес. Шыны керек, жолдау биыл да құлаққа жауыр болып, жыл сайынғы сағызша созылған тақырыптардың төңірегінде тапталып қалды . Халықтың табысын арттыру, орта тапты нығайту, моноқалаларды қолдау, инвестициялық ахуалды жақсарту, бюджеттің қаражатын тиімді пайдалану мәселелерінен арыға аса алмады. Сол 30 жылғы «жырдың» жалғасы десек те болады . Жолдауға келгенде басты мәселе ол бұрынғы айтылған мәселелердің орындалмай қадағалаусыз қаз қалпында қалып, қайтадан жаңа парақтан жолдауды жаңғырта беру.
Мұның ешқандай нәтиже әкелмейтінін қарапайым халық баяғыда түсініп алды.Тағы бір мәселе жолдаудың нақты адресатының жоқтығы. Қоғам мұндай біржақты коммуникация түрін әлдеқашан қабылдауды қойды. Еш қызық емес.
Ал мемлекеттік аппарат қағазбастылық аясында жолдаудан жолдауға дейін өмір сүріп келеді. Олар үшін нәтиже аса маңызды емес. Барлық деңгейдегі шенеуніктер үшін бұл күнделікті қайталанатын іс ғана. Ең бастысы есеп беріп үлгерсе болды. Осылайша, қазіргі жағдайда жыл сайынғы жолдау – бұл  билік пен халық арасындағы жалған байланыс орнату. Негізі жолдауда мемлекеттің негізгі даму стратегияларын анықтаса да жеткілікті. Ең бастысы уақыт пен қаржы босқа кетпеуі үшін президент мемлекеттік аппарат жұмысын қатаң бақылауы қажет.
— Осы соңғы айтылған ойыңызды орындауға Тоқаевқа не кедергі?
Менің ойымша бұған келгенде Тоқаевтың 3 басты мәселесі бар. Біріншіден, тұралап қалған әрі бұрынғы шешілмеген мәселелерге жаңасының келіп қосылуы мен уақыттың тапшылығы. Алысқа көз жүгіртпей-ақ, Екібастұздағы ЖЭО-ның жырын мысал ретінде келтірсек болады. Енді осы сынды осал аймақтарға тағы да басқа мәселелердің келіп қосылуы ауыр соққы болары айтпаса да түсінікті. Екіншіден, реформаторлардың жетіспеушілігі. «Ұжымдық Назарбаев» ешқайда кеткен жоқ екенін ұмытпайық . Үшіншіден, шынайы «Жаңа бағыттың» жоқтығы, өйткені «Жаңа» немесе «Әділетті» Қазақстан – бұл реформа емес . Ашығын айтқанда бұл жай ғана саяси технологиялық қадам. Оны қазіргі мемлекеттік аппараттағы ұжым  жағдайында іске асыру мүмкін емес.
Премьер-министр мен үкіметте мемлекеттік құрылымдардың жұмысын бағалайтын маңызды құрал болып саналатын әрі елдегі нақты жағдайды көрсететін сенімді мемлекеттік статистика жоқ. Нақты статистикалық мәліметтердің болмауы, бұрынғыдай, түрлі салаларда дұрыс емес басқарушылық шешімдер қабылдауға негіз болады. Бұл ерте ме, кеш пе, жаңа «әлеуметтік жарылыстарға» әкеледі.
Үкімет – бұл айсбергтің тек ұшы ғана , өйткені түрлі экономикалық бағдарламаларды жүзеге асырудағы үлкен олқылықтар дәстүрлі түрде өңірлерде әлі күнге жалғасып келеді. Оның ішінде әкімдердің тиімсіз жұмысының салдарынан екендігі тағы бар. Бұл дегеніміз Назарбаев «дәуіріндегідей» орталықта қабылданған шешімдер өңірлерде нашар орындалады деген сөз. Қысқаша қайырар болсақ, бұл басқару жүйесіндегі вертикальдің бұрмалануын көрсетеді.
— Ал енді осындай мемлекеттік басқару тәсілінде елдегі экономика жағы қалай бағыт алады деп ойласыз?
Мұндай басқару тәсілінде ресми түрде жарияланған мақсат – алдағы бес жылда ЖІӨ өсімін 2029 жылға қарай 450 миллиард долларға немесе 6-7% деңгейінде қамтамасыз ету іс жүзінде жүзеге асырылмайтындығын көрсетеді. Ал үкімет бүкіл мемлекеттік аппарат бұл көрсеткіштерге сәйкес цифрлық мәліметтерді жасанды түрде сәйкестендіру үшін айды аспаннан біра-ақ шығару да әбден мүмкін. Мысалы, кейбір сарапшылар Қазақстан экономикасы 2023 жылмен салыстырғанда айтарлықтай баяулағанын, ал 2024 жылдың алғашқы алты айындағы өсім небәрі 3%-дан сәл ғана асқанын атап өтті.
Айтпақшы, дүниежүзілік банк өзінің соңғы шолуында 2012-2022 жылдар аралығын Қазақстан экономикасы үшін «жоғалған 10 жылдық» деп атады. Себебі осы кезеңде өндіріс өнімділігінің өсімі жылына 4,5%-дан 0,9%-ға дейін баяулады . Сондықтан, мемлекеттік басқару сапасын арттырмай және шенеуніктердің экономикадағы рөлін азайтпайтын болсақ, тағы бір «10 жылдықты жоғалтып» алуымыз мүмкін деген қауіп бар.
— Осы тұрғыда жолдауда халықтың қарыз бен несиеге әбден батқандығы айтылды. Халықтың табысын арттыру қажеттілігі де сөз болды. Сіз айтқан көрсеткіштерге сенсек, бұл мүмкін еместей көрінеді?
Өйткені елде кедейлік деңгейі өсуде. Қазақстанда ресми түрде белгіленген кедейлік деңгейі әлі күнге дейін халықаралық стандарттардан әлдеқайда төмен . Шенеуніктердің пікірінше, кедей болып тек ай сайынғы табысы ең төменгі күнкөріс деңгейінен, яғни 49 500 теңгеден төмен адам ғана саналады.
Сонымен қатар, дүниежүзілік банк Қазақстандағы кедейлік шегін айына 205 АҚШ долларынан сәл жоғары деп белгіледі. Бұл дегеніміз, билік өздерінің мұнтаздай статистикасын бұзбау үшін қайтадан кедейлік деңгейіне қатысты цифрларды «сызып отыр» деген сөз. Өз кезегінде, жуырда жүргізілген талдауға сәйкес, Қазақстан тұрғындарының шамамен 50%-ы ай сайынғы табысы ең төменгі жалақыдан, яғни 85 мың теңгеден аспайтын қаражатқа өмір сүреді. Жолдауда инфляцияны 2,5 есе төмендету туралы да айтылды. Алайда бұрын азық-түлік себеті азаматтардың табысының 50%-ын құраса, қазір адамдар табысының 70%-ға дейінін азық-түлікке жұмсайды . Энгель коэффициентіне сәйкес, егер адамдар табысының 60%-дан астамын азық-түлікке жұмсаса, онда бұл ел кедей дегенді білдіреді.
Осы орайда айта кетейін, 2023 жылы Қазақстан тұрақты даму мақсаттары рейтингінде 2020 жылғы деңгейге қайта түсіп, 166 елдің ішінде 66-орынды иеленді. Бұл рейтингтегі төмендеудің негізгі себебі – әлеуметтік теңсіздік пен кедейлер санының өсуі. Осының бәрі бюджет тапшылығының өсуі мен ұлттық қор табыстарының төмендеуі аясында болып жатыр. Мысалы, сарапшылардың бағалауы бойынша, 2023 жылы мұнай-газ компанияларынан түскен тікелей салықтар ұлттық қорға түскен 2022 жылмен салыстырғанда 29%-ға төмендеді . Сонымен қатар, ұлттық қордан бюджетке 3 жыл ішінде болжам бойынша, 6 триллион теңге көлемінде трансферттер бөлінеді.
Жақында белгілі экономист Алмас Чукин 2024 жылдың бірінші жарты жылдығындағы «Бюджеттің орындалуы туралы қысқаша жазбаны» талдап, табыс жоспары 6,9 триллион теңгені құрағанымен, небары 5,6 триллион теңге жиналғанын анықтады. Сонымен қатар, шығыстар 10,7 триллион теңгеге жетіп, бюджет тапшылығы шамамен 50%-ға тең болды.
Бұл Ұлттық даму жоспарының мақсаттарына сәйкес келмейді. 2029 жылға дейін бюджет тапшылығын ЖІӨ-нің 2,1%-на дейін қысқарту және салық түсімдерін 22,7%-ға дейін арттыру жоспарланған болатын. 2029 жылы Қасым-Жомарт Тоқаевтың жеті жылдық президенттік мерзімі аяқталуы керек, егер ол конституциялық өзгерістер арқылы бұл мерзімді ұзартпаса. Алайда қазіргі таңда бюджет тапшылығының өсуі президент пен оның командасына үлкен қиындық туғызып отыр, себебі олар әлеуметтік шиеленісті төмендету үшін әлеуметтік шығындарды арттыруды көздеп отыр, бірақ табыс азайып келеді .
— Соңғы уақытта индульгенциямен тәубесіне келіп, мемлекеттің өз ақшасына шартты түрде мерзімінен бұрын босатуды сатып алғандарға қоғам болып куәгер болдық. Алдағы уақытта бұл үрдіс жалғасын табады ма?
Кімді шартты түрде мерзімінен бұрын босату, кімді түрмеде отырғызу, ал кімді босатуға болатынына қатысты қосарлы стандарттардың қалыптасқынан байқадық. Бұл екі түрлі стандарттар Назарбаев кезінде қалыптасқан болатын, қазір де айтарлықтай өзгерген жоқ. Саяси баптар бойынша сотталғандарды толық мерзімге отырғызады, өйткені олар жария түрде өкінбейді. Себебі олардың кешірім сұрайтындай себептері жоқ.
Арон Атабекті де түрмеден тек науқас болып, қайтыс боларының алдында шығарды . Бұл бір биліктің кенеттен гуманизм немесе мейірімділікті сезіне қалғандарынан емес. Билік оның түрмеде қайтыс болуынан қорықты. Өйткені бұл олардың беделіне нұқсан келтіреді деп сескенді. Ал жемқорлық қылмыстары үшін айыпталғандар түрмеде ұзақ отырмайды . Себебі биліктің логикасы бойынша, қауіп төндіретіндер — ұрлық жасағандар емес, оппозициялық қызметпен айналысқандар. Ал жемқорлар мен мемлекет мүлкін талан-таражға салғандар биліктегілерге менталитет жағынан жақын.
Тіпті қазір олар өз «индульгенциясын» ойлап тапқан. Оларды миллиардтарды ұрлағанын мойындатқан соң, билік тек қаржылық «липосакциядан» өтіп, тәубеге келіп, индульгенция сатып алуды сұрайды. Осылайша, олар аздап «арықтағанымен», әлі де бай күйінде түрме торынан оңай шығып, жазасын толық өтемей-ақ бостандыққа шығады.Былайша айтқанда, күнә жасадың, тәубеге келдің, индульгенция сатып алдың — енді күнәсізсің. Қазір билік үшін бірінші президенттің айналасындағы кейбір тұлғаларды қаржылай «майсыздандыру» маңыздырақ , өйткені осы арқылы басқа отбасы мүшелерін түрмеге дейін жеткізбей, өз активтерін ерікті түрде қайтаруға мәжбүрлемек.
Осы орайда бір саяси әзіл есіме түсіп отыр. Егер Назарбаев кезінде генетиктер ірі бизнеске қабілеттілік ең жақсы түрде қайын атасынан күйеу балаға берілетінін анықтаса, Тоқаев кезінде генетиктер өзгерістер енгізіп, ірі бизнесті сақтап қалу қабілеттілігі бөлісе білген адамға берілетінін анықтады.
— Олигархтардың билікпен бөлісу қаблеттілігін арттыру жайлы осы жолғы жолдауда шегеленіп айтылуы нені білдіреді?
Иә, ресми деңгейде қосымша кіріс көздерінің бірі ретінде шетелге заңсыз шығарылған активтерді қайтару қарастырылады. Бұл қаражат, жолдауда айтылғандай, «мектептер, ауруханалар, стадиондар, музейлер және басқа да әлеуметтік-мәдени нысандардың құрылысына» жұмсалуы тиіс. Идея, әрине, жақсы, бірақ басты мәселе – оның жүзеге асырылуындағы егжей-тегжейде. Мысалы, жолдауда активтерді қайтарғандар «қайырымдылықтың алтын тізіміне» енгізілетіні айтылды. Ал қайтармағандармен «басқаша әңгіме» болады деп ескертілді. Бәрі дұрыс сияқты. Бірақ билік бұл тізімге кімнің енетінін немесе енбейтінін өзі анықтайды, өйткені Активтерді қайтару жөніндегі комиссияның жұмысы ашық емес және көптеген нәрсе қоғамның бақылауынан тыс көлеңкеде қалатын болады.
Айтпақшы, президенттің тағы бір сөзінде, мемлекетке қайтарылған активтер туралы барлық ақпаратты және олардың мақсатты пайдаланылуын реттеу қажет екендігін айтты . Бірақ бұл сөздер комиссия бір жылдан астам уақыт жұмыс істегеннен кейін ғана айтылып отыр. Яғни, президенттің өзі кімнен не тәркіленгенін және оның қайда кеткендігін білмейтіндей көрінеді. Егер бұл бақылаусыз аймақ болса, онда қарапайым меншік бөлісу туралы күдік туындайды.
— Соңғы уақытта БАҚ көздерінде шетелдегі, әсіресе Дубайға дорбаланып кеткен шенуніктердің зәулім үйлері мен активтері жайлы ақпараттар  шығып жатыр?
Көптеген жылдар бойы Қазақстан элитасы мен олигархтарының Астана қаласынан басқа екі астанасы бар деген әзіл тараған еді: Солтүстік – Лондон және Оңтүстік – Дубай . Енді оған Мәскеу де қосылғаны анықталды. Қазақстанның қаржы министрлігінің мәліметтері бойынша, қазақстандық шенеуніктер мен квазимемлекеттік сектор қызметкерлерінің жылжымайтын мүліктері ең көп шоғырланған елдер: Ресей, Түркия, Қырғызстан, Болгария және Біріккен Араб Әмірліктері.
Сонымен қатар, шетелдік банктерде, оның ішінде Ресей, АҚШ және Францияда, 100 млрд теңгеге жуық қаржы сақталған . Әрине, бұл тек ресми декларацияланған мүліктер мен шоттар ғана. Декларацияланбаған активтердің саны әлдеқайда көп. Бұл фактілер бір-ақ нәрсені айтып тұр. Яғни, көптеген билік өкілдері өз болашағын Қазақстанмен байланыстырмай, шетелдегі мүліктерін бастарына іс түскен жағдайда қорғаныс ретінде қарастыратынын көрсетеді.
– Сіздің ойыңызша АЭС салу біздің елді қандай тәуекелдерге әкеліп соқтыруы мүмкін?
АЭС салу – бұл әрдайым геосаясат, сондықтан ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз етумен тікелей байланысты. Мұнда тек энергетикалық қауіпсіздік қана емес, сондай-ақ саяси қауіпсіздік туралы да сөз болып отыр. Өйткені, АЭС – қымбат жоба , ол ұзақ салынып, ондаған жылдар бойы жұмыс істейді. Егер өз технологияларың болмаса және шетелдік серіктесті тартсаң, онда бұл мемлекет АЭС-ті салған елге қатты тәуелді болып қалады.
Технология, кадрларды даярлау, қалдықтарды кәдеге жарату тұрғысынан және басқа да көптеген мәселелерде тәуелділік артады. Сондықтан, көптеген ірі АЭС құрылысшылары өз нарығына басқа елдердің мүдделерін қорғауы мүмкін шетелдік компанияларды кіргізбеуі таңқаларлық емес.
АЭС-і бар елдердің көпшілігі, мысалы, Қазақстан секілді үлкен газ қорларына ие емес. Қазақстан болса, соңғы 30 жылда газды өңдеп, оны бүкіл ел бойынша пайдалануды бастамай, кен орындарында үлкен көлемде газды босқа жақты. Бұл туралы енді ғана ойлануда.
Сондықтан Әсет Наурызбаев АЭС 60–80 жыл жұмыс істеп, үш-төрт ұрпақ электр энергиясын алса да, оның арзан болатынына кепілдік жоқ екенін айтқанда дұрыс айтады. Ал одан кейінгі ондаған, тіпті жүздеген ұрпаққа радиациялық қалдықтар тау болып қалады , оларды қорғау қажет болады. Бірақ сол уақытқа дейін АЭС-ті қолдаған лоббистер билікте болмайды. Қазіргі уақытта да Қазақстанды «жарқын болашақ» ұрандарымен ЕАЭО-ға кіргізуді белсенді қолдаған адамдар билікте жоқ.
– Екібастұз ЖЭО-да орын алған оқиға бүкіл елдің көз алдында өтті. Апатты жағдайдан шығу процесі ұзаққа созылды. Бұл билікке жеткілікті сабақ болмағаны ма?
Жақында осыған қатысты экономист Алмас Чукин Қазақстанда АЭС салуға болмайтын бірнеше себепті атап өтті. Біріншіден, әлемде 31 елде 415 ядролық реактор бар, және 1950-жылдардан бері, олар пайда болғаннан бері 100-ден астам ірі инциденттер орын алды. Сол 100 инциденттің үшеуі аса қауіпті болды. Сондықтан, құдай сақтасын, егер Балқаш маңындағы АЭС-те 40-50 жыл ішінде бірдеңе болса, онда Алматыны қоса алғанда, халық тығыз орналасқан аймақтар тәуекел аймағында қалады. Екіншіден, экономикалық салмақ үлкен болады, өйткені барлық жұмыстарға $12-15 миллиард қажет . Жалпы құрылыс ұзаққа созылуы мүмкін, ал ақшаны пайыздық несиемен алу қажет. АЭС жұмысы аяқталғаннан кейін ядролық қалдықтарды жою мен станцияны жабуға тағы миллиардтаған доллар қажет болады. Үшіншіден, АЭС-тен алынатын электр қуатының бір кВт-сағ бағасы төмен болатынына және оның қуатының бәріне жететініне кепіл жоқ, өйткені Алмас Чукиннің пікірінше, АЭС шын мәнінде үлкен емес – бар болғаны 2,2 гигаватт. Салыстырмалы түрде айтсақ, Екібастұз-1 станциясы 4 гигаватт береді. Осылайша, артықшылықтарға қарағанда кемшіліктер көп.
Сонымен қатар, бұл жобаның геосаяси аспектісі мен қосымша тәуекелдері бар. АЭС жақтаушылары Балқаш маңындағы АЭС аз мөлшерде су тұтынады деп сендіргенімен, өткен жылы «Самұрық-Қазына» ҰӘҚ керісінше, АЭС орнын таңдау мәселесі Балқаш көлінің тартылуымен қиындап жатқанын мәлімдеді. Қазақстанның соңғы уақытта трансшекаралық өзендердегі суды бөлісу бойынша Қытаймен белсенді келіссөздер жүргізе бастауы да таңқаларлық емес . Атап айтқанда, Қазақстан Балқаш көліне қажетті су көлемін қамтамасыз етуге үлкен көңіл бөліп отырғаны айтылды. Яғни, бұл жағдайда да Қазақстан Қытайдың қолында трансшекаралық өзендердегі суды бөлуді бақылау сияқты үлкен ықпал тетігі болғандықтан, тағы да басқа көршіге тәуелді болады.
– Неге осы эксперттер келтірген фактілер мен пікірлерге билік құлақ аспай отыр. Референдумды қалай өтеді деп  ойласыз?
Референдум олар үшін тек бұрыннан қабылданған шешімді заңды түрде бекіту болып табылады, бұған дейін болған сайлаулардағыдай, кім қалай дауыс бергені емес, кімнің қалай санағаны маңыздырақ. Қазақстан үшін АЭС бойынша референдум Қасым-Жомарт Тоқаевтың билікке келгеннен бергі екінші референдумы болмақ . Билік ресми түрде референдумның нәтижесіне жауапкершілікті халықтың пікірі деп аударуға тырысады, осылайша қабылданған шешімнің заңдылығын көрсететін иллюзияны қалыптастыруға тырысады , бірақ бүкіл дауыс беру процесін және оның қорытындысын толық бақылауда ұстайтын болады.  Түрлі деңгейдегі шенеуніктер АЭС салуға қызығушылықтарын көрсетіп қойған. Сондықтан көшелерде АЭС құрылысына дауыс беруге шақыратын билбордтар ілінген.
Сол себепті АЭС құрылысына қатысты кез келген сыннан ақпараттық кеңістіктің белсенді түрде тазартылып жатқанын көрудеміз, өйткені мұндай бұйрық жоғарыдан берілген. Осылайша, бұл референдум арқылы билік «Еститін мемлекеттің» қандай болатынын халыққа да, өз-өздеріне де тағы да шегелеп тұрып дәлелдеп береді деуге болады.
Сұхбатымызды қорытындылай келе, Қазақстан болашағына әсер ететін маңызды шешімдер алдында тұрғаны анық. Экономикалық қиындықтардан бастап, АЭС құрылысы мен әлеуметтік мәселелерге дейінгі барлық тақырыптар үлкен алаңдаушылық тудырады.
Экономикалық және әлеуметтік мәселелер кез келген қоғамға тән, және бұл туралы ашық айту қалыпты жағдай.
Біздің мақсатымыз – сын айту емес, конструктивті диалогқа ықпал ету. Қоғамдағы мәселелерді үнемі көтеру арқылы біз өзгерістерге қол жеткізе аламыз. Ол үшін Orda.kz алдағы уақытта тағы да жоғарыда аталған мәселелер төңірегінде белгілі саясаткерлер мен әрі эксперттердің сұхбаттар сериясын жариялайтын болады.",2024-09-20T16:14:40+05:00,2024-09-20T16:14:40+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/klzh-manjak.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/klzh-manjak.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/klzh-manjak.webp,
c6d32e0f680a6cd9cc7d3fc22b35f22a,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Ер адамның жыныс мүшесін ұстау сауап»: Азаматша медреседегі ұстаз жайлы сұмдық оқиғаны айтты,"Хиджабын шешіп, дінге қатысты батыл көзқарасын ашық айтып жүрген Фатима Байбақты бір сұхбатында медреседегі сұмдық жағдайды айтты. Оның айтуынша, медреседе 70-жастағы ер адам «ер адамның жыныс",dialogues,https://kaz.orda.kz/er-adamnyn-zhynys-myshesin-ustau-sauap-azamatsha-medresedegi-ustaz-zhajly-sumdyk-okigany-ajtty-136479/,"Хиджабын шешіп, дінге қатысты батыл көзқарасын ашық айтып жүрген Фатима Байбақты бір сұхбатында медреседегі сұмдық жағдайды айтты. Оның айтуынша, медреседе 70-жастағы ер адам «ер адамның жыныс мүшесін ұстау сауап екенін» айтқан. Сонымен қатар ол медреседе тоқал болуды құптап, қыздарды жақсы әйел болуға, мойынсұнуға үйрететінін де айтты, деп хабарлайды Orda.kz.
Фатима Байбақты өзінің діни отбасында дүниеге келгенін, солардың қысымымен хиджаб кигенін., қазіргі көзқарасына отбасының қарсы екенін ашық айтып берді. Күйеуінің осы көзқарасына бола қол көтергенін, содан маңдайы жарылғанын да баяндап берді. Ол жол бойы күйеуінің түрлі манипуляция жасап, полицияға арыз жазбауға көндіргенін, бір жағы 9 баласы болған соң, аурухана келгенде «өзім құладым» деп айтқанын да жасырмады.
Оның сөзінше, медреседегі 70 жастан асқан, сабақ беретін «ұстаз» оған ер адамның жыныс мүшесін ұстау сауап екенін айтқан.
Фатима «ұстаз» болған ер адамның сондай сыйлы азамат екенін, қасындағы қыздар сол кезде оның айтқанына сенбегенін де атап өтті.
Ол 4 сынып қана оқып, 12 жасынан бастап хиджаб киген. Ал медресеге оқуға келгенде тек арғы дүние жайлы айтылғанын, тозақпен қорқытып, түрлі дәрістер оқытылғанын айтты. Алайда сұхбатында ол қай қаладағы медресе екенін ашып айтпады.
Еске сала кетсек, биыл сәуір айында Ақтауда хиджаб киген қызды зорламақ болған жігіт ұсталып, халық оның «жазасын» берген еді.",2025-12-09T14:27:52+05:00,2025-12-09T14:27:52+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/f5e71abf-75bb-4301-9a53-c273db079975.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/f5e71abf-75bb-4301-9a53-c273db079975.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/f5e71abf-75bb-4301-9a53-c273db079975.webp,
d3f1597e4b67b3eb31be904ebe96bb6f,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қазақстан күрес федерациясын Тұрлыхановтың орнына кім басқарады?,"Енді Қазақстанның грек-рим, еркін және әйелдер күресі федерациясын Еркін Оқасов басқарады, деп хабарлайды Orda.kz.",dialogues,https://kaz.orda.kz/kazakstan-kyres-federacijasyn-turlyhanovtyn-ornyna-kim-baskarady-136464/,"Енді Қазақстанның грек-рим, еркін және әйелдер күресі федерациясын Еркін Оқасов басқарады, деп хабарлайды Orda.kz.
Бұл туралы күрес федерациясының баспасөз қызметі мәлімдеді.
Батыс Қазақстан облысының тумасы Еркін Оқасов — кәсіпкер, «ВД Строй-Инжиниринг» ЖШС бақылау кеңесінің төрағасы. Ол осы уақытқа дейін Qazaq kuresi қауымдастығының вице-президенті қызметін атқарған.
Оқасов бұған дейін федерация президенті қызметін атқарған Дәулет Болатұлына алғыс айтты.
Айта кетейік, 6 желтоқсан күні Дәулет Тұрлыханов бұл қызметтен кеткен еді.",2025-12-08T15:30:38+05:00,2025-12-08T15:30:38+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/3db92418-ae22-4a83-9e9a-8d0d678ff4db.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/3db92418-ae22-4a83-9e9a-8d0d678ff4db.webp,
dd97bcf52abc9c6d9b6b3e215eb49b4a,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,ҚазТАГ агенттігінің басшыларына қарсы қылмыстық іс қозғалды,ҚазТАГ редакциясы агенттікке қарсы қылмыстық іс қозғалғанын хабарлады.,dialogues,https://kaz.orda.kz/kaztag-agenttiginin-basshylaryna-karsy-kylmystyk-is-kozgaldy-136466/,"ҚазТАГ редакциясы агенттікке қарсы қылмыстық іс қозғалғанын хабарлады, деп жазады Orda.kz.
Журналистердің айтуынша, іс ақпараттық агенттіктің басшылығына қатысты тіркелген. Freedom Finance мәлімдемесіне сәйкес, бас директор Әсет Матаев пен бас редактор Әміре Қасенов күдікті деп танылған.
Редакция қылмыстық іс туралы 20 қарашада ғана басқа ақпарат құралдарынан білген. Іс тамыздың 18-інде қозғалған.
Журналистердің айтуынша, полиция бірнеше ай бойы істі редакциядан жасырған және «редакцияны хабардар етпей, белгіленген рәсімдерді бұзып бірнеше сараптама жүргізген».
Айта кетейік, адвокат Мұрат Адамның айтуынша, «Орда» сайтының негізін қалаған Гүлнәр Бажкенованы үйқамаққа қамау туралы үкім оның сотта өз мүддесін қорғауына кедергі келтіріп отыр.
Еске сала кетсек, құқық қорғаушы Галым Агелеуов «Дождь» телеарнасында Orda.kz жайлы сөз сөйледі. Ол Қазақстанда журналистерге еркіндік жоқ екенін атап өтіп, Гүлнәр Бажкеноваға қарсы қозғалған істердің саяси тапсырыс екенін ашық айтты.",2025-12-08T17:25:13+05:00,2025-12-08T17:25:13+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/kaztag.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/kaztag.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/kaztag.webp,
641a9ffa1e5d77fdac7ba275a5dda879,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Легионерлер Қазақстанды қарық қылмайды»: Туниске жеңіс әкелген қазақ бапкері,"Тунис мемлекеті таэквондодан ұлттық құрамасының бас бапкері қазақстандық Есбол Сұлтановтың шәкірттері Тунис тарихында болмаған жетістік жасап, 1 алтын, 1 қола алды.",dialogues,https://kaz.orda.kz/legionerler-kazakstandy-karyk-kylmajdy-tuniske-zhenis-akelgen-kazak-bapkeri-126287/,"Тунис мемлекетінің таэквондодан ұлттық құрамасының бас бапкері қазақстандық Есбол Сұлтановтың шәкірттері Тунис тарихында болмаған жетістік жасап, 1 алтын, 1 қола алды.
Қазақстан БАҚ-да жаңалық болып көптеген қызығушылық тудырған бапкермен Orda.kz тілшісі сұхбаттасты. Сұхбат барысында Сұлтанов Қазақстаннан не үшін кеткенін, легионерлерге деген көзқарасы мен алдағы жоспарымен бөлісті.
— Есбол мырза, сіздің бапкер ретінде жеткен жеңісіңіз тек Тунис еліне ғана қуаныш сыйлап қоймай Қазақстан үшін де жаңалық болып жатыр. Өзіңіз байқағандай барлық БАҚ беттерінде сіздің атыңыз жүр. Тунис еліне бас бапкерлікке қалай келдіңіз оған дейін қайда жаттықтырушы болдыңыз?
— Қазақстан таэквондо федерациясы мен Тунис таэквондо федерациясы арасында қандай айырмашылықты байқадыңыз?
— Сөзіңізде Федерация мен ұлтық құрама екі бөлек жұмыс жасайды деп қалдыңыз. Оны неден байқадыңыз?
— Осы жолы біздің таэквондашыларға не жетіспеді деп ойлайсыз?
— Осы жолы Олипиадада легионер, яғни шетелден алдырған спортшыларымыздың көрсеткен нәтижелері көңіл толарлықтай болмады. Осы орайда Қазақстан таэквондо федерациясында сырттан келген бапкерлер туралы ойыңыз қандай?
— Ал енді Тунис елінде қаласыз ба? Осындай жетістіктен кейін Қазақстан федерациясынан ұсыныстар түсіп жатқан шығар? Ендігі жоспарыңыз қандай?
— Шақырса келесіз бе?",2024-08-13T16:15:01+05:00,2024-08-13T16:15:01+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/kollazh-olmp24.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/kollazh-olmp24.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/kollazh-olmp24.webp,
f98f88d2799a2f6210fa805a232b71dd,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Музыкант Иманбек Зейкенов «Құрмет» орденімен марапатталды,"«Грэмми» жүлдесін алған тұңғыш қазақстандық музыкант Иманбек Зейкенов «Құрмет» орденімен марапатталды, деп хабарлайды Orda.kz.",dialogues,https://kaz.orda.kz/muzykant-imanbek-zejkenov-kurmet-ordenimen-marapattaldy-136465/,"«Грэмми» жүлдесін алған тұңғыш қазақстандық музыкант Иманбек Зейкенов «Құрмет» орденімен марапатталды, деп хабарлайды Orda.kz.
Мәдениет және ақпарат министрі Аида Балаева музыкант Иманбек Зейкеновке мемлекеттік марапатты салтанатты түрде табыстады.
Сонымен қатар, мемлекет басшысының Жарлығымен Республика күніне орай елдің экономикалық және қоғамдық өмірінің түрлі салаларын дамытуға елеулі үлес қосқан бірқатар азамат марапатталды.
Айта кетейік, Атырауда Яна Легкодимованың ісін ашқан тергеушіге жаңа атақ берілді.",2025-12-08T16:00:04+05:00,2025-12-08T16:00:04+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/1d1571ad-fbc6-42ce-bb77-73ed3a32c985.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/1d1571ad-fbc6-42ce-bb77-73ed3a32c985.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/1d1571ad-fbc6-42ce-bb77-73ed3a32c985.webp,
2fe99a6f5f70b78d176e73ad387c9eb3,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Мысық Елдос»: Олимпиада чемпионының бапкерлерімен сұхбат,Orda.kz Олимпиада чемпионы Елдос пен оның бапкерлерімен сұхбаттасты.,dialogues,https://kaz.orda.kz/mysyk-eldos-olimpiada-chempionynyn-bapkerlerimen-suhbat-126295/,"Биылғы Олимпиададан Қазақстан құрамасы 7 медаль алып қайтты. Соның ішіндегі жалғыз алтын дзюдошы Елдос Сметовке тиесілі.
Orda.kz тілшісі Елдос Сметов пен және оның бапкерлері Ахмет Жұмағұл мен Ғалымжан Жылгелдиевпен сұхбаттасты.
— Елдос, сен спортқа 5 жасыңда келдің. Неліктен дзюдоны таңдадың?
— Бес жас деген тіпті күрес түрлерін де, тіпті спорттың не екенін де білмейтін жас. Ахмет ағаның залы (Елдостың алғашқы жаттықтырушысы — ред.) әрқашан ашық болатын. Сол кезде менің үлкен ағаларым Бақберген мен Жандос сонда жаттығатын. Мен үнемі олармен бірге барып жүрдім. Спорт мектебінде алғаш рет ақ кимоно киіп жүрген балаларды көрдік. Сол жерде олардың жаттықтырушысы Ахмет ағай болды. Ағаларым мені спорт залға: «Сен әлі кішкентайсың, сені ұрмайды. Ары кетсе шығарып жібереді», — деп ертіп апаратын. Мен залға кіріп, көппен бірге араласып, жүгіріп, секіріп, сальто жасап, барлығының жасағанын қайталап жүретінмін. Тіпті, кіріп жаттығуға рұқсат сұрауды да ойлаған жоқпын. Жаттықтырушы мұны байқады, бірақ ештеңе деген жоқ.
Бір күні ағаларым мені алып кетуге келді. Жаттықтырушы оларды шақырып, кім екенімізді және қайдан келгенімізді сұраған екен. Ағаларым ауылдан көшіп келгенімізді және күреспен айналысуға рұқсат сұрағанымызды айтыпты. Ахмет ағаның кәсіби көрегендігі біздің тағдырымызды шешті. Ол кісі бізді секцияға жазып, жаттығуды қалдырмай қатысыңдар деді. Ол менің алғашқы жаттықтырушым әрі осы олимпиадалық алтын медальды жеңуге үлес қосқан адамдардың бірі. Ол біздің бойымыздағы күреске деген сүйіспеншілікті оятқан адам.
— «Мысық» деген лақап атты кім қойды?
— Біздің спорттық мәнсабымыз әлемдік ареналарға шыға бастағанда өрледі. Мысық сияқты жығылмайтын әдістерді маған алғашқы жаттықтырушым үйреткен. Жаттығу кезінде, біз жүгіріп жүргенде, ол бізді ұстап алып, лақтыратын. Біз жығылғанда ішпен немесе арқамызмен құлайтынбыз. Содан кейін ол бізбен күресетін. Жеңіліп қалсақ, жылайтынбыз. Біз оны жеңгенше күресетінбіз. Қазір оның жеңілмейтінін түсінеміз, бірақ бес жасыңда үлкенді жеңе алатыныңа сенесің ғой. Үйге қуанып қайтатынбыз. Қазіргі жаттықтырушым Ғалымжан аға Ахмет ағаның ұлы сияқты болып кеткен, өйткені ол да оның шәкірті. Ал мен оның немересі болып кеттім. Қазір екеуі де еңбегінің жемісін жейтін кезге келді.
— 2013-2014 жылдар өміріңдегі қиын кезең болды. Сол кезде Ернар Таласбекұлына қолдағаны үшін алғыс айттың. Сол жайлы айта кетсең?
— Ернар Таласбекұлы 2012 жылдан бастап бізбен бірге. Әрдайым қолдау көрсетіп келеді. 2012 жылы спорттық дағдарыс болды. Бұл жарыстарда жеңіліп жатқан кезім. Қатты ұялдым. Бапкерім Ғалымжан Жылгелдиев мені барынша жігерлендірді, тіпті тамақ та жасап беретін. Мен тамақтанамын, сосын жеңілетінмін. Оның менімен жарыстарда бірге жүру үшін несие алып, қарызға кірген кездері де болды. Ал мен оның үмітін ақтамай жүрмін-ау деген сезімде болдым. Бір күні мен оған: «Мені іздеп келмеңіз, уақытыңызды босқа кетірмеңіз» дедім. Ал ол маған: «Біздің басты жетістіктеріміз әлі алда, сен міндетті түрде чемпион боласың, мен саған сенемін», — деді. Біз алға жылжығанымызбен, іштей сындым. Біраз уақыт өткен соң, тағы да: «Ағай, бәрін тастайықшы? Әлде басқа нәрсемен айналысайық па?» — дедім. Дәл сол кезде біздің өмірімізде Ернар аға пайда болды. Ол кезде қаржыдан қиналып жүрген кезіміз. Жарыстарға бару үшін, жиындарға қатысуға ақша керек болды. Тіпті форманың өзі қомақты қаржы тұрды. Сол кезде Ернар аға: «Спортты тастама, жаттығуларды тоқтатпа, мен өзім қолдаймын. Бұл сенің жетістіктеріңнің жолындағы менің шағын үлесім болсын», — деді. Ол маған қиын сәттерде осылайша көмектесті және қолдады. Ол үшін мен ризамын!
— Өкінген сәттер болды ма?
— Өкінгенім есімде жоқ. Себебі, бұл үлкен жетістік. Бұл Олимпиада ойындарында біз тарихты қайта жаздық. Егер жаман адамға оның жақсы екенін айтсаң және оған сенсең, ол шынымен жақсы болады. Бұл Олимпиада менің жаныма ем болды. Себебі, осы жеңіс пен эмоцияларымның арқасында барлық жарақаттарымды ұмыттым. Сондықтан бірдеңеге өкініш болды деп айту дұрыс болмас. Менде алтын да, күміс те, қола да бар. Мен күрделі, бірақ қызықты жолдан өттім.
Мысалы, өз еліңде күресу шетелде күресуден де қиын. Себебі, елде әрдайым үлкен жауапкершілік бар. Сен өз халқыңның алдында күресесің, артыңнан жас спортшылар еріп келеді. Жаттықтырушылардың, ата-аналардың, туыстарыңның алдында жауапкершілік бар. Бұл өте ауыр жүк. Бірақ шетелде бұл жауапкершілік жоқ деген сөз емес. Бұл менің жолым. Мен оны таңдадым, мен бұл спортты жақсы көремін, сондықтан өзіме «мен істегеннің бәрінен ләззат алуым керек» деп айттым.
— Сенің спарринг-серігің көп уақыт бойы бауырың Жандос болғанын жұрттың бірі білсе, бірі білмес. Ол сені қалай қолдады?
— Ағаларым мені өсіріп, мазақтап, шынығуым үшін бар жағдайды жасады. Шынымды айтсам, Жандос менен әлдеқайда мықтырақ. Оның техникасы, әдістері өте керемет. Ол менен үлкен және салмағы да басым. Ағаларымның арқасында мен көп нәрсені үйрендім. Мен олардан кіші болғандықтан, олар маған үнемі қалжыңдайтын. Мен ыза болатынмын. Мысалы, егер мен оларды жеңсем, ұпайымды есептемей қойып, ал егер олар мені жеңсе, өздеріне ұпай қосатын. Ренжіп, жылап та қалатынмын, ал олар болса күлетін. Кейде Жандосқа ренжіп, бірнеше күн сөйлеспейтінмін. Оны жеңу үшін одан да көп айналысқым келетін. Мысалы, Жандосқа ренжісем, демалыс күндері көршім Ахмет ағайға барып: «Жаттығайық!» — дейтінмін. Ал ол: «Бүгін демалыс қой! Қайдағы жаттығу?» — дейтін. Мен сонда да: «Залды ашыңыз! Қандай демалыс? Неге демаламыз? Жаттығайық!» деп көнбейтінмін. Сосын біз залға баратынбыз. Ол өзінің кимоносын киеді. Күресетінбіз. Осындайдан кейін қалай бапкеріңді жақсы көрмеуге болады? Қалай осы спортты жақсы көрмеуге болады? Ол маған бәрін берді.
— Сіз жас спортшылардың ата-аналарына қандай кеңес берер едіңіз?
— Мен өмірімде көп нәрсені көрдім. Бірінші айтқым келетіні — егер ата-аналар баласын жаттықтырушыға сеніп тапсырса, әрі қарай араласпау керек. «Жаттығулар нәтиже бермейді, сен менің балама жеткілікті уақыт бөлмейсің, неге жетістіктер жоқ?» деген сияқты сұрақтар қоюдың қажеті жоқ. Мен айтар едім, жас кездегі жетістіктердің аса мәні жоқ. Себебі уақыт өте келе олар ұмытылады. Есінде мәңгі қалатын үлкен жетістіктер – спортшының халықаралық аренаға шығып, жеңіске жетіп, тұғырда тұрып, елінің туы көтерілуі мен әнұранының орындалуы. Ал спортшы мен бапкер осы жетістікке қалай жетеді, ол – олардың ісі. Жаттықтырушыларға сенім артыңыздар!
Мысалы, секцияда 100 бала бар. Олардың бәрі әлем немесе Олимпиада чемпионы болуға жарамайды. Бірақ олардың бәрі жақсы адам бола алады. Спорт – ең алдымен, тәртіп! Онда балалар бәрін үйренеді. Тіпті кіммен, қалай амандасу керек, қалай сөйлеу керек, қалай қарым-қатынас орнату керек, ата-ананы және отбасын қалай құрметтеу керек екенін де үйренеді. Мені осының бәріне бапкерім үйретті. Олар мені ата-анам сияқты тәрбиеледі. Ал қазіргі жастар бәрін әлеуметтік желілердегідей тез жасағысы келеді. Олардың ойынша, бәрі оңай қол жетімді. Тез арада байығысы келеді. Бірақ әлеуметтік желілерде адамдар тек өмірінің жақсы сәттерін жариялайды. Ал жастар олар үнемі солай өмір сүреді деп ойлайды. Бұл қате түсінік. Қайғы-мұңды сәттерді қуанышты сәттер алмастырады.
Біз Елдос Сметовтың бапкерлері Ахмет Жұмағұл (аңызға айналған Ахмет аға) және Ғалымжан Жылгелдиевпен де сөйлестік. Ахмет Жұмағұлға 74 жаста. Елдостың қалай спортқа келгенін оның өз аузынан естідік.
— Елдос сізге неше жасында келді?
— Бес жасында. Ол кезде, 1997 жылы, барлық спорт залдары жабық болатын. Балабақшалардың да барлығы жұмыс істемейтін, сонда айналыстық. Өзі және екі ағасы бар, үшеуі келді.
— Сіздің ойыңызша, Елдос бауырларына қарағанда несімен ерекшеленді?
— Ортаңғы ағасы да өте мықты балуан болды. Елдостан да жақсы күресті, бірақ жарақат алып, спортты тастауға мәжбүр болды. Ал Елдос табандылығы, қажырлылығы және шыдамдылығымен жетістікке жетті.
— Елдосты қанша жасқа дейін жаттықтырдыңыз?
— 13 жасқа дейін. 13 жасында оны Алматыдағы интернатқа жібердік. Онда менің шәкіртім Ғалымжан  жаттықтырушы болды және Елдоспен әрі қарай сол жұмыс істей алады деп шештім. Себебі, бізде ірі турнирлерге қатысу мүмкіндігі болмады. Оған дейін мен өзім оны жаттықтырып, жарыстарға апарып жүрдім, онда ол бірінші, екінші, үшінші орындар алып жүрді. Осылайша, ол көптің назарын өзіне аудара бастады.
— Елдостың көп біле бермейтін қандай қасиетін атай аласыз? Оны бала кезінен білесіз ғой.
— Кейде мен онымен ойнап күресетінмін. Ол кезде ол әлі кішкене. Бірінші сыныпта оқиды. Мен жеңіп кетсем, ыза болып, ренжитін. Ал мен әдейі жеңілсем, қатты қуанып, секіріп жүретін. Ол ешқашан дауласпайтын, оған не айтса, соны орындайтын. Мен алдымен оны акробатикаға үйреттім. Жапондар оны «мысық» деп атайтыны содан. Ол лақтырғанда ауада айналатын. Біз оның қабілеттерін дамыту үшін барымызды салдық. Ол үйде жаттығып, ағасымен бірге көшеде, асфальтта күресетін. Елдос екі рет ағасының иығын шығарып жіберді, бірақ екі-үш аптада ағасы жазылып, олар қайтадан күресті.
Елдостың жеке жаттықтырушысы оны үш Олимпиадада бірге алып жүрген, оны жігерлендіріп, бар қиындықта жеңіп шығуға көмектескен Ғалымжан Жылгелдиев те сұрақтарымызға жауап берді.
— Ғалымжан Жамбылбекұлы, Елдостың жарақат алғаннан кейінгі сауығуы қалай болды?
— Елдос үнемі жарысқа жарақаты болса да қатысатын. Жарыстарға қатысарда жарақаттанып қалатын. Біз емдеп шығаруға тырысатынбыз. Токиоға барар алдында ол қабырғасы мен арқасын ауыртып алған болатын. Сондықтан біз оны ине терапиясына апардық. Парижге барарда үлкен жарақаттары болмады. Тек шынтағы сәл ауырсынып жүрді. Ол аса ауыр жарақат емес. Бірақ, қалай болғанда да оған көп алаңдамадық.
— Оның алғашқы жаттықтырушысы Ахмет Жұмағұлов туралы айтып бере аласыз ба?
— Мен өзім Ахмет ағайға бала кезімнен барып жүрдім. Үшінші сыныптан бастап оның қол астында жаттыға бастадым. Мені әкем мен марқұм ағам сол жаққа алып келді. Сол жылдары мен де Елдос сияқты шапшаң болатынмын. Ахмет ағайдың өзіндік ерекше әдістері бар. Ол бізді сальто жасап, әртүрлі секіру түріне үйрететін. Осы жаттығулардың арқасында біз өте икемді болдық. Сол жылдары мен дзюдомен айналыспадым, бірақ самбо күресімен шұғылдандым. Екі рет әлем чемпионатының қола жүлдегері атандым, Азия чемпионатын ұттым, КСРО чемпионы болдым, екінші орын алдым. Бірақ әлем чемпионы бола алмадым.
— Елдостың ерекше қасиеттерін атап өте аласыз ба?
— Ол үнемі құшақтап амандасатын. Басқа балалар алыстан амандасса, ол келіп құшақтайтын. Бұл оның ерекшелігі еді. Ол өте шапшаң әрі икемді еді. Оған бір нәрсені көрсетсе, ол оны бірден қағып алатын. Мысалы, Ахмет ағай бір нәрсені көрсетсе, ол бірден орындайтын, қабырғаға секіріп немесе үстелден қарғып өтетін. Елдос өте талантты.
— Үйге оралған соң, Жамбыл облысының тұрғындары сіздерді үлкен ықыласпен қарсы алды. Осындай қабылдауды күттіңіз бе?
— Бізді сыйлықтармен және құрметпен қарсы алды. Мен жаттықтырушы ретінде мұндайды ешқашан көрмегенмін. Жаттықтырушыларға әдетте көп көңіл бөлінбейді. Бұған дейін Елдос күміс пен қола алды. Бірақ жаттықтырушыларға мұндай құрмет көрсетілмеді. Иә, құрмет білдіріп, шығарып салатын, бірақ бұл жолы бәрі ерекше болды. Жамбыл облысының әкімі Ербол Қарашөкеевке рахмет. Ол стадионға көпті жинап, салтанатты қарсы алуды ұйымдастырды, көлік пен пәтер берді. Мен мұндайды ешқашан көрген емеспін. Мені осылай бірінші рет құрметтеп тұр, мен ризамын. Құрмет көрсететін адамдарға алғыс айту керек. Сондай-ақ, кәсіпкерлер мен Жамбыл облысының барлық ұжымына алғыс айтамын.
Автор: Исламбек Дастан",2024-08-13T18:25:55+05:00,2024-08-13T18:25:55+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/1723553632_oblozhka.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/1723553735_whatsapp-image-2024-08-12-at-12_18_59_f4ae72e5.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/1723553768_whatsapp-image-2024-08-12-at-12_19_00_19ca6c9e.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/1723553632_oblozhka.webp,
e80961a42cd0a20a94492c450a9f82ba,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Өлім аузында жатса да босатпайды»: Экономикалық қылмыс үшін сотталғандардың туыстары президентке өтініш білдірді,"«Сотталғандарды ұстау мемлекет үшін қанша тұрады, жалған шот-фактуралар бойынша сотталғандар неліктен шартты түрде мерзімінен бұрын босатылмайды», деп жазаны өтеп жатқандардың адвокаттары мен туыстары",dialogues,https://kaz.orda.kz/olim-auzynda-zhatsa-da-bosatpajdy-jekonomikalyk-kylmys-yshin-sottalgandardyn-tuystary-prezidentke-otinish-bildirdi-127880/,"«Сотталғандарды ұстау мемлекет үшін қанша тұрады, жалған шот-фактуралар бойынша сотталғандар неліктен шартты түрде мерзімінен бұрын босатылмайды», деп жазаны өтеп жатқандардың адвокаттары мен туыстары президентке өтініш білдірді, деп хабарлайды Orda.kz .
Астанада өткен баспасөз мәслихатында заңгер Надежда Далабаева экономикалық қылмысы үшін сотталғандардың, мәселен, 1-бап. Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 216-бабына сәйкес, (жалған шот-фактуралар беру) шартты түрде мерзімінен бұрын босатуға барлық негіздері бар екенін айтты. Бірақ бірнеше рет бас тарту болғандықтан сотталғандардың туыстары Президентке үндеу жолдапты.
Ол Қылмыстық кодекстің қылмыстық жазаның мақсаттарын қамтитын 39-бабын еске салды. Бірақ бұл баптың жалғасы бар: «Жаза физикалық азап шегуге немесе адамның қадір-қасиетін қорлауға арналмаған». Бірақ сот мүгедектер мен көп балалы аналарды шартты түрде мерзімінен бұрын босатудан бас тартқанда дәл солай болады.",2024-10-21T15:45:13+05:00,2024-10-21T15:45:13+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/1729507509_5240272160738632924.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/1729507509_5240272160738632924.webp,
4001dc5f2de4ad080ee937b1eefa493d,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Олимпиада жүлдегері Дәулет Шабанбайды әскери қызметкерлерге шабуыл жасады деп айыптап жатыр,"Олимпиада ойындарының қола жүлдегері, еркін күресші Даулет Шабанбайды билік өкілдеріне шабуыл жасады деп айыптауда. Іс қазір сотқа жолданды, деп хабарлайды Orda.kz.",dialogues,https://kaz.orda.kz/olimpiada-zhyldegeri-daulet-shabanbajdy-askeri-kyzmetkerlerge-shabuyl-zhasady-dep-ajyptap-zhatyr-136460/,"Олимпиада ойындарының қола жүлдегері, еркін күрес балуаны Дәулет Шабанбайға билік өкілдеріне шабуыл жасады деген айып тағылды. Іс қазір сотқа жолданды, деп хабарлайды Orda.kz.
Іс материалдарына сәйкес, спортшыға қатысты іс 12 қарашада басталып, алғашқы сот отырысы 1 желтоқсанда өтті. Ол ҚР Қылмыстық кодексінің 380-бабының 4-бөлігінің 1-тармағы бойынша (билік өкілдеріне қатысты күш қолдану, екі немесе одан да көп адамға) сотталуда. Жаза мерзімі — үш жылдан жеті жылға дейін бостандықты шектеу немесе сол мерзімге бас бостандығынан айыру.
Павлодар облысының полиция департаментінің тілшілерге берген мәліметіне сәйкес, спортшыны әскерилерге шабуыл жасағаны үшін айыптап отыр.
Дәулет Шабанбай — Қазақстанның еркін күрес шебері. 2012 жылы Олимпиада ойындарында қола медаль жеңіп алды. 2016 жылы Азия чемпионатында күміс медаль еншіледі. Сондай-ақ, ол 96 келі және 125 келі салмақ дәрежесінде Азия чемпионатында төрт рет қола медаль алған.",2025-12-08T14:30:08+05:00,2025-12-08T14:30:08+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/lo.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/lo.webp,
d3bd6b7beb1255b378ee247ef2f0cc53,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Оңтүстік Корея президенті Қазақстанға келеді,Президент Тоқаевтың шақыруымен 11-13 маусым күндері Оңтүстік Корея президенті Юн Сок Ёль Қазақстанға мемлекеттік сапармен келеді.,dialogues,https://kaz.orda.kz/ontystik-koreja-prezidenti-kazakstanga-keledi-124848/,"Президент Тоқаевтың шақыруымен 11-13 маусым күндері Оңтүстік Корея президенті Юн Сок Ёль Қазақстанға мемлекеттік іс-сапармен келеді.
Бұл туралы Ақорда хабарлайды.
Президент баспасөз қызметінің хабарлауынша, екі ел басшылары келіссөз жүргізіп, қазақ-корей бизнес-форумына қатысады деп жоспарланып отыр. Сапар аясында бірқатар екіжақты құжатқа қол қойылады.",2024-06-07T10:39:43+05:00,2024-06-07T10:39:43+05:00,kk,Ильдар Адильченов,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-06/sizes/1440x810/346953810816255.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-06/sizes/1440x810/346953810816255.webp,
9693f0adc99e7ffd0abfb02e18c3532b,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Пара алған»: Қытайда бұрынғы мемлекеттік компания басшысы өлім жазасына кесілді,"Қытайда бұрынғы мемлекеттік компания басшысы пара алғаны үшін өлім жазасына кесілді, деп хабарлайды Orda.kz.",dialogues,https://kaz.orda.kz/para-algan-kytajda-buryngy-memlekettik-kompanija-basshysy-olim-zhazasyna-kesildi-136478/,"Қытайда бұрынғы мемлекеттік компания басшысы пара алғаны үшін өлім жазасына кесілді, деп хабарлайды Orda.kz.
Тергеу барысында анықталғандай, 2014–2018 жылдар аралығында ол түрлі жобаларға және корпоративтік қаржыландыруға «көмектесіп» 156 миллион доллар көлемінде пара алған.
2024 жылғы 28 мамырда сот оны өлім жазасына кесті. 2025 жылғы ақпанда берілген апелляция қанағаттандырылмады.
Қылмыстық істің материалдары Қытай Жоғарғы халық сотына жолданып, онда өлім жазасы түпкілікті бекітілді. Өйткені пара көлемі аса ірі, ал оның салдары ерекше ауыр деп бағаланды.
Айта кетейік, Түркістан облысында тойханада бұрынғы келінін соққыға жыққан ер адамға қатысты сот үкімі шықты.",2025-12-09T13:00:03+05:00,2025-12-09T13:00:03+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/f54ce6f9-0c09-4c83-90b1-d81ba34aed11.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/f54ce6f9-0c09-4c83-90b1-d81ba34aed11.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/f54ce6f9-0c09-4c83-90b1-d81ba34aed11.webp,
f1721faf78f458cb7443e71ac5b7c2b1,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Ресейдің Украинамен соғысында 3 мыңға жуық қазақ қаза тапты,"Қыркүйек айында Украинадағы соғыста Батыс Қазақстан облысының екі тұрғынының қаза тапқаны туралы ақпарат пайда болды. Бірінің аты-жөнін жарияламады, екіншісі Айбек Рамазанов деп аталды.",dialogues,https://kaz.orda.kz/resejdin-ukrainamen-sogysynda-3-mynga-zhuyk-kazak-kaza-tapty-127351/,"Қыркүйек айында Украинадағы соғыста Батыс Қазақстан облысының екі тұрғынының қаза тапқаны туралы ақпарат пайда болды. Бірінің аты-жөнін жарияламады, екіншісі Айбек Рамазанов екені белгілі болды. Заңды түрде олар қайтыс болған кезде Ресей төлқұжаттарын алғандықтан Қазақстан азаматы болып саналмайды. Бұл олардың Украинамен соғыста қаза тапқан үш мыңға жуық орыс этникалық қазақтарының тізіміне шартты түрде қосылғанын білдіреді. Бұл сандарды Orda.kz журналисіне сол тізімдегі еріктілердің бірі айтып берді.
Көбіне бұл еріктілермен хабарласуға кездейсоқ оқиға көмектесті. Ресей армиясының шығыны туралы ақпаратты жариялайтын telegram арналардың бірінде соғыста қаза тапқан үш этникалық қазақ – 46 жастағы ерікті және 19 жастағы екі жігіт: әскерге шақырылғандар немесе соғыс кезінде келісімшартқа отырғандар туралы хабарламалар жарияланды. Оларды жариялаған адамның аты-жөні де скриншоттарда пайда болды. Біз осы адамды тауып хабарластық.
Фотоны жариялаған азамат қазақ журналисі хабарласып жатыр дегенге бірден сенбей, алғашында тілдесуге құлықсыз болды.
Бірақ соңында ер адам сөйлесуге келісті, алайда өзінің аты-жөнін жарияламауды өтінді. Сондықтан оны Әлихан деп атаймыз.
Соғыс басталғаннан бері ол Ресей мемлекетінің аз ұлт өкілдерінің: буряттардың, тувалардың, қалмақтардың өлімі туралы көптеген мәліметтерді кездестіре бастаған. Ол сондай-ақ соғыста қаза болғаны туралы хабарларда алаңдатарлық жүйелілікпен көріне бастаған қазақтарға назар аударған.
Бүгінде соғыс басталғанына екі жарым жыл өтті және де  этникалық қазақтар арасындағы шығынды Әлихан жалғыз өзі есептемейді. Мұны өздері туралы ақпарат жарияламайтын халықаралық еріктілер тобы жасайды. Олар тек ашық дереккөздерді зерттейді.
Әлихан өлген қазақтар туралы статистикалық мәліметтерді, оның ішінде аймақтар бойынша аты-жөндері тізімін мезгіл сайын жариялап отырады. Шілдеде ол 2000-ға жуық өлі және 5000-ға жуық мүгедек деп жазған. Ал екі жарым айдан кейін қайтыс болғандар саны 3000-ға жуықтапы. Жалпы, ол кісінің айтуынша, соңғы бір жарым жылда тізім тез толықтырыла бастады, өйткені майданға жұмылдырылған және ерікті адамдар көбірек жіберіле бастады.
Жалпы 2020 жылғы халық санағы мәліметі  бойынша Ресейде 591 мың қазақ тұрады. Бұл санның көп болуы мүмкін деген де сөз бар (800 мыңнан 1,5 миллионға дейін). Бірақ біз ресми деректерге сүйенетін боламыз.
Ең «қазақи» өлке Астрахан облысы саналады. Онда бұл көрсеткіштің төрттен бір бөлігі тұрады – шамамен 150 мың адам. Ал дәл осы өңір қаза тапқан этникалық қазақтардың саны бойынша «Әлихан тобының» тізімінде көш бастап тұр. Шілде айының соңында бұл көрсеткіш 270-тен асты. Армия стандарттары бойынша бұл бір батальон!
Соғыста қаза тапқан ресейлік сарбаздардың тізімін жүргізетін BBC агенттігінің мәліметі бойынша, 2024 жылдың 20 қыркүйегіндегі мәлімет бойынша, қаза тапқандар арасында Астрахан облысының 582 тұрғыны бар. Бұл «Әлихан тобының» тізімі бойынша олардың жартысына жуығы этникалық қазақтар екенін білдіреді.
Бірақ, Астрахань этникалық қазақтардың өлімі ондаған, жүздеген шығынмен саналатын жалғыз облыс емес.
Бірақ тағы бір статистикалық салыстыру әсіресе қорқынышты. Соғыс басталғалы бері бірнеше ресурстар Украинадағы соғыста қаза тапқан ресейлік сарбаздарды санап келеді.
Бұл жоғарыда аталған BBC есептегіші, Mediazona порталы және украиналық Горюшко жобасы. Жалпы олардың саны айтарлықтай ерекшеленбейді - ашық дереккөздерге сәйкес 71–72 мың өлген.
Былтыр жазда Orda.kz сайтының бас редакторы Гүлнар Бажкеноваға берген сұхбатында журналист Евгения Балтатарова Украинадағы соғыста қаза тапқан Ресейдегі өзге ұлт өкілдерінің арасында қазақтар басым екенін айтқан болатын. Ал еріктілер жинаған ақпаратқа қарағанда, содан бері жағдай өзгерген жоқ.
Сонымен бірге, Әлиханды қоса алғанда, орыстардың соғыстағы шығынын санайтындардың бәрі нақты шығындардың көп болуы мүмкін екенін түсіндіреді, өйткені қаза тапқандардың барлығы белгілі бола бермейді.
Бірақ Ресей облыстарындағы қазақ қауымдастығының өкілдері осы қыруар шығынның бәрін байқап отыр ма? Orda.kz журналисі соңғы үш айда Астрахань, Саратов, Самара, Волгоград және Омбы қазақтарының әлеуметтік желідегі жазбаларын зерттеп,  қайтыс болған руластар туралы еш жерде  айтылмағанын байқаған. Тек «Астрахань қазақтарының одағы» тобында 7-қыркүйекте Курск облысында қайтыс болған 27 жастағы Радмир Зайнуллинге арналған 14 қыркүйектегі некролог бар.
Басқа әлеуметтік топтарда шығармашылық байқаулар, бауырсақ пісіру рецептері, Дүниежүзілік көшпенділер ойындары және Израильдің Палестина мен Ливанға жасаған шабуылдарына қатысты жазбалар бар. Тек соғыста өлген этникалық қазақтар туралы хабарлардан басқаның бәрі бар.",2024-10-01T14:29:16+05:00,2024-10-01T14:29:16+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/pogibshie_na_vojne_v_ukraine_kopija.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/3xtft60-jr8.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/87-z.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/astrahan-spisok.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/photo_2024-09-25_01-08-02.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/pogibshie_na_vojne_v_ukraine_kopija.webp,https://www.youtube.com/embed/jLjODx432TE?feature=oembed
d3f50ba3fbefa59d1f84079addfec2a5,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Сәтбаев қаласында қызметкерлерді пышақпен қорқытқан ер адам ұсталды,"Сәтбаевта техника дүкеніне келген ер адам  қызметкерлерге қарап пышағын бұлғап, балағат сөздер айтқан, деп хабарлайды Orda.kz.",dialogues,https://kaz.orda.kz/satbaev-kalasynda-kyzmetkerlerdi-pyshakpen-korkytkan-er-adam-ustaldy-136462/,"Ұлытау облысындағы Сәтбаев қаласында техника дүкеніне келген ер адам қызметкерлерді пышақпен қорқытып, балағат сөздер айтқан. Ер адамды полиция ұстады, деп хабарлайды Orda.kz.
Ер адам қызметкерлерді қорқытқанымен қоймай, өзінің тамағына да пышақ тақап үлгерген. Сауда орнындағы қызметкерлер өздерін де, басқаларды да қорғауға, сонымен қатар, ер адамды далаға шығармауға тырысты. Кейін ер адам қашып кетті.
Жергілікті тұрғындар дәл осы адам бұрын жасөспірімге шабуыл жасағанын айтты. Бейресми ақпаратқа сәйкес, оның психикалық ауытқуы болуы мүмкін.
Полиция күдіктінің ұсталғанын растады. Оған қатысты қылмыстық іс қозғалды.
Айта кетейік, Алматыда 7 желтоқсан күні бірнеше көлік пен жолаушылар автобусы апатқа ұшырады.",2025-12-08T13:30:08+05:00,2025-12-08T13:30:08+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/a02af5f9-c16a-4617-a548-38d01a4c12b1.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/a02af5f9-c16a-4617-a548-38d01a4c12b1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/a02af5f9-c16a-4617-a548-38d01a4c12b1.webp,
80c581c26340dcb0a6cce9caaa8bc58a,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Сот «Орда» редакциясының бас редакторын үйқамақтан шығарудан бас тартты,"Бүгін Алматы қалалық сотының қылмыстық істер жөніндегі сот алқасы адвокат Мұрат Адамның жеке шағымын қарады. Ол Гүлнәр Бажкенованы үйқамақтан шығаруды сұраған еді. Алайда сот бұрынғы шешімді өз күшінде қалдырды, деп хабарлайды Orda.kz.",dialogues,https://kaz.orda.kz/sot-orda-redakcijasynyn-bas-redaktoryn-yjkamaktan-shygarudan-bas-tartty-136474/,"Бүгін Алматы қалалық сотының қылмыстық істер жөніндегі сот алқасы адвокат Мұрат Адамның жеке шағымын қарады. Ол Гүлнәр Бажкенованы үйқамақтан шығаруды сұраған еді. Алайда сот бұрынғы шешімді өз күшінде қалдырды, деп хабарлайды Orda.kz.
Шағым нәтижесі туралы Мұрат Адам Facebook парақшасында жазды. Оның айтуынша, 1 желтоқсанда Гүлнәр Бажкенованы ұстағанда және оған үйқамаққа қамау барысында бірқатар заңбұзушылықтар жіберілген.
Айта кетейік, ҚазТАГ агенттігінің басшыларына қарсы қылмыстық іс қозғалғаны туралы жазғанбыз. Ал 1 желтоқсан күні «Орда» редакциясының бас редакторы Гүлнәр Бажкенованы үйқамаққа қамап, пәтері мен кеңселеріне тінту жүргізілді. Қазіргі жүйенің еркін адамдарды қамап, бұғауда ұстауы жалпы қоғамды қалай құлдырататыны жайлы материалымыздан оқыңыз.",2025-12-09T11:05:43+05:00,2025-12-09T11:05:43+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/1765260147_1765212505_rejderskij.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/1765260147_1765212505_rejderskij.webp,
18b0500a3d13708ded18dde4fbbb6db8,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Тоқаев келесі үш жылға арналған бюджет туралы заңды бекітті,"Қасым-Жомарт Тоқаев «2026-2028 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы» заңға қол қойды, деп хабарлайды Orda.kz.",dialogues,https://kaz.orda.kz/tokaev-kelesi-ysh-zhylga-arnalgan-bjudzhet-turaly-zandy-bekitti-136469/,"Қасым-Жомарт Тоқаев «2026-2028 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы» заңға қол қойды, деп хабарлайды Orda.kz.
Парламент қараша айының соңында бюджетті қабылдады. Онда ЖІӨ-нің орташа жылдық өсу қарқыны 5,3% деңгейінде белгіленді. Номиналды ЖІӨ өсімі 2026 жылы 183,8 трлн теңгеден 2028 жылы 229,8 трлн теңгеге дейін өсуі мүмкін деген болжам бар.
2026 жылдың 1 қаңтарынан бастап:
- ең төменгі жалақы мөлшері — 85 000 теңге; - мемлекеттік базалық зейнетақы төлемінің ең төменгі мөлшері — 35 596 теңге; - айлық есептік көрсеткіш (АЕК) 4325 теңге; - базалық төлемдерді есептеу үшін ең төменгі күнкөріс деңгейі — 50 851 теңге; - зейнетақының ең төменгі мөлшері — 69 049 теңге болады.
2025 жылы АЕК 3932 теңге болған. 2026 жыл бұл шамамен 10%-ға өседі. Демек, АЕК-ке байланысты төлемдер, айыппұлдар мен жәрдемақылардың барлығы автоматты түрде артады.
Айта кетейік, музыкант Иманбек Зейкенов «Құрмет» орденімен марапатталды.",2025-12-09T10:00:54+05:00,2025-12-09T10:00:54+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/80c6875c-7fe8-44a1-8bb6-057fd5987804.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/80c6875c-7fe8-44a1-8bb6-057fd5987804.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/80c6875c-7fe8-44a1-8bb6-057fd5987804.webp,
2594b7a18fc3dd8e4e3e6a2d166c8d70,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Тоқаев пен Сағынтаев Еуразиялық экономикалық одақтың дамуы жайлы талқылады,"Қасым-Жомарт Тоқаев Еуразиялық экономикалық комиссия алқасының төрағасы Бақытжан Сағынтаевты қабылдады, деп хабарлайды Orda.kz.",dialogues,https://kaz.orda.kz/tokaev-pen-sagyntaev-eurazijalyk-jekonomikalyk-odaktyn-damuy-zhajly-talkylady-136463/,"Қасым-Жомарт Тоқаев Еуразиялық экономикалық комиссия алқасының төрағасы Бақытжан Сағынтаевпен кездесті, деп хабарлайды Orda.kz.
Кездесуде Еуразиялық экономикалық одақтың қазіргі жай-күйі мен одан әрі дамуы жайлы әңгіме өрбіді. Сонымен қатар, Қазақстанның 2026 жылы Еуразиялық экономикалық одаққа төрағалығы аясында атқаратын жұмыстары талқыланды.
Сағынтаев Тоқаевқа биыл 21 желтоқсанда Санкт-Петербург қаласында өтетін Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңес отырысына дайындық барысы туралы ақпарат берді. Айта кетейік, Ақтөбе облысында жол апатынан 5 адам көз жұмды.",2025-12-08T14:15:27+05:00,2025-12-08T14:15:27+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/d0ddb58f-3698-44f7-9147-5c578632daaa.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/d0ddb58f-3698-44f7-9147-5c578632daaa.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/d0ddb58f-3698-44f7-9147-5c578632daaa.webp,
18e97df948df75bc88a7f54c9aacc1aa,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Тура биде туған жоқ» немесе «көбелек эффекті»: журналистерді қамау қоғамды қалай құлдыратады?,"Тура айтсаң туғаныңа жақпайсың деген қазақ бүгінде сол заманның кебін киді десек болады. Себебі елдегі олқылықтарды ашық айтатын, ұстанымына берік азаматтарды қамап, жатқанын өзіңіз де естіп-біліп",dialogues,https://kaz.orda.kz/tura-bide-tugan-zhok-nemese-kobelek-jeffekti-zhurnalisterdi-kamau-kogamdy-kalaj-kuldyratady-136467/,"«Тура айтсаң, туғаныңа жақпайсың» деген қазақ әлі соның кебін киіп келеді. Себебі елдегі олқылықтарды ашық айтатын, ұстанымына берік азаматтарды қамап, жатқанын өзіңіз де естіп-біліп отырған шығарсыз, қадірлі оқырман. «Сын түзелмей, мін түзелмейді» деген сөз бар. Ондай адамдардың аузына қақпақ болып, түрмеге тоғытатын қоғам өз болашағына балта шауып, дамуын тежейді.
Orda.kz қаламгері Равиль Абашидзе осы жағдайды, соның ішінде бас редакторымыз Гүлнәр Бажкенованың ұсталуына қатысты қазіргі жүйенің қарқынын түсіндіреді.
Хаос жайлы теорияда үлкен апат кейде дауылдан емес, көзге көрінбейтін кішкене ғана көбелектің қанат қағуынан болатыны айтылады. Ұсақ нәрсенің салдары үлкен болуы мүмкін. Мемлекет те сондай. Егер бір журналистің өз жұмысын істеуі жеке басына қауіп төндірсе, бұл бір адамның мәселесі емес. Бұл — жүйенің бұзыла бастағанын көрсетеді.
Әлем картасына қарасақ, бір қызық жайтты байқауға болады. Дамыған елдерде көп мұнай жоқ. Дамыған елдерде «қозғалыңдар, бұл дұрыс емес» деп айта алатын адамдар көп. Ақылды, ұстанымға берік, сыни ойлай алатын адамдарды оппозиция деуге келмейді. Олар тіпті қасқайтып қойып қоятын мүсін де емес. Олар — демократияның тірегі. Ел болашағының құрылысындағы негізгі тірек. Сол тіректі алып тастасаң, болашақтағы жоспарлар, құрылымның бәрі құлай бастайды. Ол бірден емес, біртіндеп, байқалмастан үйдің тіректері шіріп бара жатқандай ақырын құлайды.
Мемлекет — тірі ағза сияқты. Оның сырқатын алдын ала сездіретін қауқары бар: журналисттер, аналитиктер, тергеушілер. Олар қай жерде ақау барын көрсетеді, қай жерде бағытты өзгерту керек екенін ескертеді. Егер сыртқатты сезінуді өшірсең, ағзаның өзі өліп бара жатқанын түсінбейсің.
Сондықтан бір журналистің құрықталуы тек бір медиаға соққы емес, бүкіл елге соққы.
Бұл тек қақтығыс емес. Бұл — кері байланысты тыңдамау. Ал кері байланысты елемеу — күрделі жүйелердің құлауына басты себеп болады. Дұшпандар да, дағдарыс та емес. Мұның бәрі жүйенің өз дабылын естімеуінен, «сырқатын» сезбеуінен болады.
Көп елдер батыстың технологиясын, қызметін қолдануға тырысады. Бұл жақсы, бірақ батыстың дамуы тек гаджеттерде емес. Ол негізгі жүйелер мен ережелерге құрылған. Қарапайым ереже: егер біреу жұртқа қарағанда ақылды әрі қабілетті болса, бәрі сол жоғары орынға таласады. Бұл — ақшаға сатып ала алмайтын, келісімге жазып қоймайтын нәрсе. Батыстың үлгісін көшіремін деп ондағы сөз бостандығы, әділетсіздікке төзбейтін қоғам жайлы ескермесек, онда бұл құмға құйған су секілді бос әуре.
Қалыпты әлеуметтік жүйе адамдарды білімі мен талантына қарай көтереді. Ал кертартпа жүйе — көнбістігіне қарай көтереді. Бұл тек метафора емес, заңдылық:
Мұндай адамдар адал, еңбекқор, тіпті батыл болуы мүмкін. Бірақ олар қолға алған ісін, не сол саланы білмейді де. Бұл құдды бір ұшаққа ұшқыш емем, жақсы ниетті, еңбекқор, адал адам келгенімен тең жағдай. Ұшақ ұшпайды, я апатқа ұшырайды.
Жоғарыда айтаққа еретін, көнбіс адамдар отырса, шындық қиялдағы көркем айналады
Сын айтатындарды елемейтін жүйенің ең қауіпті жағы — шынайы фактілердің жоғалатынында. Мысалы, зертханадан ғалымдарды қуып шығып, егеуқұйрықтардың өздері «ғылыми жетістіктері» туралы есеп жазатынындай. Егеуқұйрықтардың ынтасы бар, бәрі ретімен. Бірақ дұрыс, ақылға қонатын әдіс қолданылмайды.
Олар:
Мемлекетте сын айтатын адамдарға орын қалмаса, шындықты өзгертеді: деректер есепке сай жасалады, есептер басшылардың қалауларына сай түзетіледі, ал шындық бұрмаланады.
Ел ақша немесе ресурстарды жоғалтса, оны қайта қалпына келтіре алады. Бірақ еркін ойланатын адамдарын жоғалтса, елдің ойлау қабілеті әлсірейді.
Бір журналист кетсе, тек бір адам кетті деген сөз емес. Бұл қоғамның сыни ойлауына жасалған соққы. Ғалым кетсе, болашақта ғылымдағы жаңалықтар азаяды. Инженер кетсе, сала дамымайды. Кәсіпкер кетсе, нарық құлдырайды. Студент кетсе, үміт азаяды.
Еркін ойлы адамдар қоғамның маңызды бөлшегі. Олардың. Бір-бірімен қарым-қатынас орнатып, тура жолмен жүруі — елдің бір діңгегі. Ол діңгек құлағанда қалғанына да әсері тиеді.
Бір журналистің қамалуы — бүтін бір қоғамның әділетті қоғам құру жайлы үмітін күл-талқан етеді.
Егер ақпарат жаршысы болған, шындықты жеткізетін журналистерді бұғаулайтын болса, онда бүтін бір қоғам ауыздықталды деп айтуға толық негіз бар. Мұның соңы жақсылыққа апармайды. Себебі, бүгін сын айтылмайды, ертең қате шешімдер қабылданады, ал келер күндері салалар өз олқылықтарын білмей, кенже қалып, дамымайды. 10 жылдан кейін күніміз сыртқы елге қарап қалады.
XXI ғасырда елдер территориямен, әскерімен немесе шикізатпен емес, қоғамды алға сүйрейтін, тура болудан қорықпайтын ақылды адамдарымен ілгерілейді.
Қазақта «ауруын айтпаған — ауырмай өледі» деген сөз бар. Көбелектің кішкентай қанат қаққаны секілді қоғамдағы түрлі оқиғаларға мән бермеудің соңы үлкен апатқа ұшыратады.
Еске сала кетсек, құқық қорғаушы Галым Агелеуов «Дождь» телеарнасында Orda.kz жайлы сөз сөйледі. Ол Қазақстанда журналистерге еркіндік жоқ екенін атап өтіп, Гүлнәр Бажкеноваға қарсы қозғалған істердің саяси тапсырыс екенін ашық айтты.",2025-12-08T18:00:46+05:00,2025-12-08T18:00:46+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/1765203600_chatgpt-image-8-dek_-2025-g_-14_42_07.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/1765201534_chatgpt-image-8-dek_-2025-g_-14_45_38.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/1765202495_1765187254_rejderskij.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/1765203600_chatgpt-image-8-dek_-2025-g_-14_42_07.webp,
2640e9f60cae59b0ade0bc7a99911898,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Түркістан облысында экс-келінін ұрған ер адам сотталды,"Түркістан облысында тойханада бұрынғы келінін соққыға жыққан ер адамға қатысты сот үкімі шықты, деп хабарлайды Orda.kz.",dialogues,https://kaz.orda.kz/tyrkistan-oblysynda-jeks-kelinin-urgan-er-adam-sottaldy-136468/,"Түркістан облысында тойханада бұрынғы келінін соққыға жыққан ер адамға қатысты сот үкімі шықты, деп хабарлайды Orda.kz. Төле би аудандық сотында «Бұзақылық» бабы бойынша айыпталған азаматтың ісі қаралды.
Сот материалдарына сәйкес, 2025 жылдың 31 тамызы күні шамамен 21:23-те ер адам «Зағамбар» мейрамханасында өткен тойда ән айтып тұрған экс-келінін ұрған. Келіншектің мойнында, білегінде және кеуде тұсында көгерген жарақаттар анықталды.
Сот-медициналық сараптама бұл жарақаттардың денсаулыққа зиян келтірмейтін, жеңіл деңгейдегі зақым екенін көрсетті.
Прокурор айыпталушыға 1 жылға бас бостандығынан айыру жазасын сұрады. Жәбірленуші де осы талапты қолдап, 700 мың теңге материалдық және 10 миллион теңге моральдық шығын өндіруді талап етті.
Сот ер адамға 1 жылға бас бостандығын шектеу, 800 мың теңге моральдық шығын төлеу және 700 мың теңге өкілдік шығындарды өтеу жөнінде үкім шығарды.
Айта кетейік, ҚазТАГ агенттігінің басшыларына қарсы қылмыстық іс қозғалды.",2025-12-09T09:30:47+05:00,2025-12-09T09:30:47+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/2682a88c-15be-4169-8a73-32ffeaaa9d4b.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/2682a88c-15be-4169-8a73-32ffeaaa9d4b.webp,
3b47198cda79f893f0de4af0d95989fa,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Түркістанда қомақты қаражат жымқырған бұрынғы бас дәрігер қолға түсті,"ҚМА медициналық жабдықтарды сатып алу кезінде бюджет қаражатын жымқыру фактісі бойынша тергеу жүргізіп жатыр, деп хабарлайды Orda.kz.",dialogues,https://kaz.orda.kz/tyrkistanda-komakty-karazhat-zhymkyrgan-buryngy-bas-dariger-kolga-tysti-136475/,"ҚМА медициналық жабдықтарды сатып алу кезінде бюджет қаражатын жымқыру фактісі бойынша тергеу жүргізіп жатыр, деп хабарлайды Orda.kz.
Қазығұрт аудандық орталық ауруханасының бұрынғы бас дәрігері медициналық газбен жабдықтау жүйесіне арналған құрылғыларды сатып алу кезінде алаяқтыққа барған. Дәрігер ойлағанын жүзеге асыру үшін медициналық жабдықтарды жеткізу саласында тәжірибесі бар танысын осы іске тартады. Сонымен қатар, ол туыстары мен таныстарының атына тіркелген коммерциялық ұйымдарды пайдаланған.
Мемлекетке келтірілген жалпы шығын 115 млн теңге.
Бұрынғы бас дәрігерге қатысты бұлтартпау шарасы ретінде кепіл қолданылған. Ал оның сыбайласы үй қамақта отыр.
Айта кетейік, Тоқаев келесі үш жылға арналған бюджет туралы заңды бекітті.",2025-12-09T13:30:55+05:00,2025-12-09T13:30:55+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/93b9064a-9621-43a3-a613-0776e7e99236.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/93b9064a-9621-43a3-a613-0776e7e99236.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/93b9064a-9621-43a3-a613-0776e7e99236.webp,
a3135514e9b276d576bb601352e6703b,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Түрмедегі белсенді Әйгерім Тілеужанның қан қысымы жоғарылап, оң жақ беті жансыздана бастаған","Бұл туралы Әйгерім Тілеужанның адвокаты Айнара Айдарханова мәлімдеді, деп хабарлайды Orda.kz порталы.",dialogues,https://kaz.orda.kz/tyrmedegi-belsendi-ajgerim-tileuzhannyn-kan-kysymy-zhogarylap-on-zhak-beti-zhansyzdana-bastagan-124287/,"Бұл туралы Әйгерім Тілеужанның адвокаты Айнара Айдарханова мәлімдеді, деп хабарлайды Orda.kz порталы.
Журналист, саяси белсенді Әйгерім Тілеужан Қаңтар оқиғасы кезінде «Алматы әуежайын басып алуды ұйымдастырды» деген айыппен 4 жылға бас бостандығынан айырылған.",2024-05-10T17:00:39+05:00,2024-05-10T17:00:39+05:00,kk,Ислам Аден,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-05/sizes/1440x810/ajgerim-tileuzhan.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-05/sizes/1440x810/ajgerim-tileuzhan.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-05/sizes/1440x810/ajgerim-tileuzhan.webp,
86f9898bb0ddd8505979c765a82b992a,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Whatsapp-тағы сөз енді заңды құжат»: депутат Мұрат Әбенов жаңа өзгерістер жайлы айтты,"Тұтынушылардың құқығын қорғау туралы заң жобасына маңызды өзгеріс жасалды. Бұдан былай тауарды сатып алу, сату жайлы хат-хабарда айтылған уәде заңды күшке ие болады. Бұл туралы мәжіліс депутаты Мұрат Әбенов Instagram желісіндегі тікелей эфирде мәлімдеді, деп хабарлайды Orda.kz.",dialogues,https://kaz.orda.kz/whatsapp-tagy-soz-endi-zandy-kuzhat-deputat-murat-abenov-zhana-ozgerister-zhajly-ajtty-136471/,"Тұтынушылардың құқығын қорғау туралы заң жобасына маңызды өзгеріс жасалды. Бұдан былай тауарды сатып алу, сату жайлы хат-хабарда айтылған уәде заңды күшке ие болады. Бұл туралы мәжіліс депутаты Мұрат Әбенов Instagram желісіндегі тікелей эфирде мәлімдеді, деп хабарлайды Orda.kz.
Мұрат Әбеновтің сөзінше, енді жазбаша хаттар ғана емес, аудио, бейнежазбалар да заңды күшке ие.
Оның сөзінше, кей судьялар мұндай істерді қабылдағысы келмей, мәселені кәсіпкермен өзара шешуге жібереді. Ол іс жүзінде олардың арызды қабылдауға міндетті екенін атап өтті.",2025-12-09T10:30:21+05:00,2025-12-09T10:30:21+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/abenov.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/abenov.webp,
e7e8fbf0d0979fc0d5d4aec82295a098,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Жарқын Күрентаев: «Кейбіреулер Талғардағы заңсыздықтарды жасыруға тырысады»,Талғар ауданындағы жағдайға қоғамның назарын аударуға тырысқан белсенділерді кімдер нысанаға алғаны және қандай жағдайда ұсталғаны туралы Жарқын Күрентаев Orda.kz сайтына берген эксклюзивті сұхбатында айтып берді.,dialogues,https://kaz.orda.kz/zharkyn-kyrentaev-kejbireuler-talgardagy-zansyzdyktardy-zhasyruga-tyrysady-127808/,"Талғар ауданындағы жағдайға қоғамның назарын аударуға тырысқан белсенділерді кімдер нысанаға алғаны және қандай жағдайда ұсталғаны туралы Жарқын Күрентаев Orda.kz сайтына берген эксклюзивті сұхбатында айтып берді.
16 қазанда Алматыда Талғар ауданындағы бассыздыққа арналған баспасөз конференциясы өтуі керек еді. Онда әкімшілік тарапынан заңсыздықтар мен тәртіп бұзушылықтар туралы айту жоспарланған болатын. Алайда, шара басталардан бірнеше сағат бұрын оның негізгі ұйымдастырушысы, қоғам белсендісі Жарқын Күрентаевты полиция қызметкерлері ұстап әкетті.
Жарқын, Сізді қалай және қашан ұстады?
— Мен баспасөз конференциясына шығуға дайындалып, үйімнің қақпасын ашып жатқанда, мені 3 азаматтық киімдегі адамдар күтіп тұрды. Екеуі бүйірден келді, ал біреуі алдымда тұрды. Біреуі маған куәлігін көрсетіп, «Бізде сізді жеткізу тапсырмасы бар, бізбен бірге жүріңіз», – деді. Оларды ашуландырудың қажеті жоқ екенін түсініп, айтқандарын істедім. Біз Бесағаш ауылының ішін аралап, Талғар ауданындағы ауылдан ауылға жүре бастадық. Дәл менің ұсталғаным туралы Orda.kz сайтына жаңалық шыққаннан кейін, сол адамдардың бірінің телефонына бірнеше хабарлама келді. Біреу оларға нұсқау берген сияқты, мені бірден қайтарып алып келді. Кешірім сұрап, кетіп қалды.
Ұстау себебін түсіндірген жоқ па?
— Жоқ. «Привод» ұғымы бізде 4 заңдық құжатта бекітілген. Атап айтар болсақ, орындаушылық іс жүргізу және сот орындаушыларының мәртебесі туралы заңда, азаматтық кодексте, әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексте және қылмыстық кодексте. Маған олар қай заң бойынша әрекет еткенін нақтыламады. Мен сұраған кезде, кейінірек хабарлаймыз деп жауап берді. Мені қай бөлімшеге апаратынын да айтқан жоқ. Біз тек көше аралап жүрдік, бәлкім, камераларды айналып өтіп жатқан шығармыз.
Сізді ұстаған адамдар құқық қорғау органдарына қатысы бар екенін қалай дәлелдеді? Куәліктерді толық көре алдыңыз ба?
— Мені ұстаған адамдардың Алматы қалалық полиция департаментіне еш қатысы жоқ екенін білемін. Мен Талғар ауданында тұрамын, сондықтан қаланың полицейлері мұнда келмейді. Бұл Талғар ауданындағы қызметкерлер болуы мүмкін, ол жағы да белгісіз болып қалды маған. Куәлікті толық көре алмадым, бәрі тез болды. Тек фамилиясы мен аты-жөнін дауыстап оқыдым, бірақ есте сақтамадым. Тек ұялы телефонымды алып кеткенде ғана куәлікті неге түсіріп алмадым деп өкіндім.
Біз Алматы ДП-не сұраныс жіберген едік, өйткені Сізді баспасөз мәслихатына келген соң ұстады деп ойладық.
— Иә, барлығы солай ойлады.
Баспасөз мәслихаты ақыры өтті ме?
— Иә. Үйге қайтқаннан кейін бірден баспасөз мәслихатының басқа қатысушыларына қоңырау шалдым. Олар менсіз бастап кеткен екен. Осыдан кейін мен бұл оқиғадан біреулердің әдейі баспасөз мәслихатын бұзғысы келгенін түсіндім.
Бізге Әлнұр Ільяшевті де ұстады деп хабар келді, бірақ кейін ол мұны жоққа шығарды. Оған да полиция келді ме?
— Жоқ, Әлнұрды ұстаған жоқ, Адам құқықтары мен заңдылықты сақтау жөніндегі бюро оны да ұстады деп қателесіпті. Мен, Әлнұр Ільяшев және Бесғаш ауылы тұрғындарының жиналысында әкіммен кездесу барысында соққыға жығылған әйелден басқа барлық спикерлер баспасөз конференциясына қатысты. Баспасөзге негізгі спикерлер қатыса алмадық.
Бұл оқиғаға дейін немесе кейін қандай да бір оғаш нәрселерді байқадыңыз ба?
— Біз АҚмЗСЖҚХБ сайтында баспасөз конференциясын жариялағаннан кейін, маған Талғар ауданының қоғамдық кеңесінің мүшесі Мұрат деген біреу қоңырау шала бастады. Бірнеше рет қоңырау шалып, оқиғаларды біржақты көрсетуге болмайды деді. Пресс-конференциядан кейін болған спикерлер маған Талғардан шамамен 10 адам келгенін айтты. Олардың 5-уі залға кірді, ал қалғандары адвокат Асылбек Қараевтың оларды арандатушылық әрекеттері үшін жауапкершілікке ілігетіні туралы ескертуінен кейін тарап кетті. Нәтижесінде 5 адам үнсіз залда конференцияның соңына дейін отырды, тек 1- уі ғана сұрақ қойды. Менің ойымша, Талғарда бір адамдар біздің баспасөз конференциямыздың өткенін қаламағаны айқын болды. Айтпақшы, бұл адамдардың арасында маған қоңырау шалған Мұрат та болды.
Қадағалау белгілерін байқамадыңыз ба?
— Жоқ, байқамадым. Егер мені бақылады деген болса, оны білмеймін, себебі мен әдетте артыма қарап жүретін жалтақ адам емеспін. Күнделікті өмірде де тек өз шаруаларыммен ғана жүремін.
Демек, полиция тарапынан сізге ерекше қызығушылық байқалған жоқ па?
— Шынымды айтсам мен өзіме ерекше назар аударғанын қаламаймын. Өйткені мен азаматтық қоғамның мүшесімін. Бірақ мен қатты алаңдататыны мені парламент сайлауынан кейін, кандидат болған кезде де, бірнеше рет әртүрлі себептермен учаскеге апарды. Бұл жолы мен абдырап қалдым, бірақ таңданған жоқпын.
Басқа спикерлерге ешқандай қауіп болмады ма немесе күдікті қоңыраулар келмеді ме?
— Асылбек Қараевтың айтуынша, оған Алматы облысы ішкі саясат басқармасынан қоңырау шалып, баспасөз конференциясы туралы сұраған екен. Бұл не туралы, ол не үшін қажет екенін сұраған. Қараев мырза біздің аудандық әкімдік басшылығының заңсыз әрекеттері туралы ашық айтқымыз келетінін айтты. Қоңырау шалушылар одан Әлнұр Ільяшевтің телефонын сұраған, бірақ оған ешкім хабарласпаған екен. Қоңыраулар тек Қараев пен маған түскен. Ешқандай қорқытып-үркіту, араңдаушылық әңгімелер болған жоқ.
Талғар ауданында бұл баспасөз конференциясы кімге жақпауы мүмкін?
— Талғар ауданының тұрғындарымен сөйлескенде, олар көптеген мәселелер  әкімнің бірінші орынбасары Оразхан Қаспақбаевтан туындайтынын айтты. Мен естігенім бойынша, әкімен кездесулерде ол әрдайым халықты жанжалға итермелеген. Бірде ол тұрғындармен кездесу барысында адамдардың айтқан наразылығы ұнамаған соң боқтап жіберген екен. Бірақ неге екені белгісіз, этика жөніндегі комиссия ешқандай дәлел табылмады деп жауап берді. Тағы да  басқа көптеген оқиғалар болды, мен ол туралы кейінірек толығырақ айтып берермін.
Сіз алдағы уақытта қалай әрекет етуді жоспарлап отырсыз? Полицияға шағым бересіз бе?
— Құқық қорғау органдары азаматтарды тергеуге шақыруды қамтамасыз ету құқығына толық ие. Егер мен қазір шағым берсем, прокуратура мен полицияның қалай жауап беретін білемін. Сондықтан шағым жазбаймын. БАҚ -да  олардың мені не мақсатта ұстап алып кеткендігін айту маған маңыздырақ. Егер прокуратура мен полиция тергеу жүргізуді шешсе, ол олардың ісі. Мен азаматтық қызметімді жалғастыра беремін. Бұл оқиға менің белгілі бір топтың ащы жерлеріне баса назар аударатынымды білдіреді.
Бұл оқиғадан қандай да бір жағымды тұстарды көрдіңіз бе?
— Иә, көрдім! Жағымды тұсы – біздің құқық қорғау органдары, ең болмағанда байсалды түрде қулыққа салып, ақылды және заңды әрекет етуге үйренгені.",2024-10-18T13:44:09+05:00,2024-10-18T13:44:09+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/1729243677_b04e453a-c36f-4209-8786-1896087ee98c.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/1729243677_b04e453a-c36f-4209-8786-1896087ee98c.webp,
eb858541fef18834c7c03709ac67c6a0,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"«Желтоқсанда нашақор, Қаңтарда террорист деп күйе жақты» — Гүлжаһан Орда",Осыдан тура 38 жыл бұрын КСРО-ның отаршыл үкіметінің жүйесіне қарсы жастар наразылық білдіріп алаңға Гүлжаһан Ордадан сұхбат алды.,dialogues,https://kaz.orda.kz/zheltoksanda-nashakor-kantarda-terrorist-dep-kyje-zhakty-gylzhahan-orda-129196/,"Осыдан тура 38 жыл бұрын КСРО-ның отаршыл үкіметінің жүйесіне қарсы жастар наразылық білдіріп алаңға шықты. Тәуелсіздіктің алдындағы бұл көтеріліс басып-жаншылса да, бостандық пен жүйеге қарсылық нышаны ретінде қалды.
Orda.kz желтоқсан оқиғасына қатысып оқудан шығып қалған, қазіргі кезде филология ғылымдарының докторы, әдебиеттанушы, сыншы Гүлжаһан Ордаға хабарласып Желтоқсан мен Қаңтар оқиғалары жайлы сұрастырды.
1986 жылы алаңға шығуыңызға не түрткі болды?
1986 жылғы желтоқсан оқиғасында біз қазіргі Абай атындағы қазақ педагогика институтының қазақ бөлімінің студенті болдық. Желтоқсанның 16-сы Қонаевтың орнынан түскенін радиодан естіп, студент жастар «Қалай?», «Неліктен» деген сұрақ қоя бастадық. Себебі ол кезде мемлекет қайраткерлері, өнер қайраткерлері мерейлі тойлардың қарсаңында үстілеріне шапан жауып, салтанатты түрде еңбек демалысына шығып жататын. Ал біздің буын көзімізді ашқаннан көргеніміз бір басшы болды. Ол — Дінмұхаммед Ахметұлы Қонаев. Қазақстанды оған дейін ұйғыр да, орыс ұлтының өкілі де басқарды. Бірақ біз Қонаевты сол кездегі коммунистік партияның көсемі деп сеніп қабылдадық. Лениннің «ұлттардың өзін өзі билеу құқығы дегені қалай бұзылады?» деген сауалдар болды. Біз 17 желтоқсан күні Қазақстан тарихы сабағынан дәріс оқып жатқан Жанұзақ Қасымбаев деген ағамызға жан-жақтан сұрақ қойдық. Ұстазымыз бізге жауап берді. Алайда біз оның жауаптарына қанағаттанбадық. Қанағаттанбаған себебіміз — «Қазақстанды неге Ресейден келген орыс басқаруы керек? Неге Қазақстандық емес, неге қазақ емес? Ұлттардың өзін өзі билеу құқығы неге жойылады?» деген сауалдарымыз болды. Содан сабақта отырғанда «алаңға ел жиналып жатыр екен» дегенді ести бастадық. Сонымен біртіндеп жігіттер сытылып кете бастады.
Қаңтар мен Желтоқсан оқиғаларында тарихи ұқсастықтар бар ма? Желтоқсанда өз көзіңізбен көрген оқиғаларды еске алсақ.
1986 жылғы Желтоқсан — отаршылдыққа қарсы күрес болса, ал Қаңтар оқиғасы — арандатушылық деп айтуға болады. Қаңтар оқиғасында негізінен билікке талас болды. Ал сол жерде қазақтың бейкүнә жастары құрбан болды. 86 жылы да зардап тартқан сол бейкүнә жастар еді. Екеуінің ұқсастығы сол — еш кінәсі жоқ жастар. Айырмашылығы — 86 жылғы оқиға отаршылдыққа қарсы күрес болса, Қаңтар оқиғасы — арандатушылықтан болған дүние. Мұнда да террористер болғаны рас. Себебі мен өзім Алматы қаласының ортасында тұрамын. Екі күн бойы оқ-дәрінің иісі деп айтамыз ба, білмеймін, көк түтін болып кетті. Алматы қаласы көк түтінге оранды. Егер ол жерде террористер болмаса, қару-жарақ болмаса, бейбіт шерушілер ондайға бармайтын еді. Арнайы қолдан жасалған жасақтар жұмыс істеді, олар қаруланды. Бірақ соның ішінде бейбіт шерушілер зардап тартты. Жалпы кеңестік дәуірде қазақ даласы сынақ алаңына айналды. Оны космодромнан, уран өндірісінен, Семейдегі полигоннан жақсы білесіздер. Мұхтар Шаханов айтып жүрген «Метель» («Құйын») операциясы оған дейін бір жерде сынау керек болып, қалай сынарын білмей отырғанда Алматыда біздің оқиға себепкер болған. Даламызға жасаған сынақ аз болғандай, адамдарға да жасап отыр ғой. Көрдіңіздер ме, қазақ жерге де, адамға да жасалған сынақтың зардабын тартты. Біз алаңда жүргенде бұның арты жақсы болмайтынын, әрине, сездік. Бірақ соған екінші күні саналы түрде бардық, ертеңінде кейбір курстастарымыз тәрізді бұғып қалып қоюымызға болатын еді. Жоқ, біз сол жерден табыламыз деп бардық. Себебі бірінші күні ашындырып жіберді. Сол үшін де қайта бардық. Бірақ екінші күні қолға түсіп, тұтқын болдық. Содан оқудан шығарып жіберді. Мен сол кезде көріпкел де емеспін, қатарыммен мектеп бітіріп келген 18 жастағы қызбын ғой, сонда қасымдағы қыздардың бәрі зар илеп жылап жатқанда, менің көзімнен бір түйір жас шықпай, оларды жұбатып жүрдім. «Жыламаңдар, жыламаңдар. Ертең бұның бәрі ақталады, бағасын алады, жыламаңдар» дедім. Содан кейін қыздар маған «көріпкел екенсің, сол кезде айтып едің ғой» дейді. Мен енді көріпкел емеспін, Алла аузыма солай сөз салған шығар, бірақ солай қыздарды жұбатып жүр екенмін. Ол есімде жоқ, арада 38 жыл өтіп кетті ғой. Оны маған кейін қыздар айтып берді. Қай кезде де жастардың қуаты, қайраты күшті болады. Біз де солай болдық. Желтоқсан біздің сағымызды сындырды. Бірақ біз сағымыз сынды деп қалған жоқпыз, керісінше өмірмен күресуді үйрендік. Желтоқсан бізді қайрады, өмірге икемдеді. Соның нәтижесінде, Құдайға тәубә, жеткен жетістігім де аз емес, филология ғылымдарының докторымын, республика, алыс-жақын елдерге әйгілі әдебиеттанушымын. Осыған мың тәубә деймін. Себебі мен сотталмадым, қара жұмысқа салғанда да өз туған жерімде болдым. Ол кезде оқудан шығып қалу деген жиі болатын нәрсе емес еді. Бірен-саран ұлдардың оқудан шыққаны, оның өзінде тәртіп бұзғаны үшін шығып қалатын. Бір жыл бұрын алтын белгімен бітірген қыз келесі жылы оқудан шығуы ұят еді. Біз соған намыстандық. Алаңға шыққанымызға емес, оқудан шығып қалғанымызға арландық. Ауылға барғанда ел бетіме басып, Жұмагелдінің оқудан шығып қалған қызы ғой деп айта ма деп, ата-анама сөз келтірдім деген қорқыныш болды. Барғанымда ата-анам бір ауыр сөз айтпады, ал ауылдастарым батыр қыз деп мақтан тұтты. Мен ауылдастарыма рахмет айтамын. Әлі күнге дейін құрметтейді, сыйлайды.
1986 жылы «нашақорлар» деген пропагандалық ақпарат тарай бастады. Қаңтарға қатысты да «20 мың террорист» деген сөз айтылды. Бұл жайлы не дейсіз?
Ол кезде шын мәнісінде қазақ жастарына күйе жағылды. Нашақор деді, алқаш деді. Содан уақыт өзі арашалап алды. Кешегі Қаңтарда да террористер деп күйе жағылды. Ішінде террористер болды, бірақ бәрі емес еді. Ол жерде бейбіт шерушілер де болды. Саясат деген түлкінің бұлаңдағаны сияқты ұстатпайды. Сондықтан мен қазақ жастарына сауатты болыңдар, білімді болыңдар деп үнемі айтып жүремін.
Тәуелсіз Қазақстан Желтоқсан оқиғасына өз деңгейінде бағасын бере алды ма?
Тәуелсіздік алғанымызға қанша жыл болса да, Желтоқсан өзінің әділ бағасын алған жоқ. Себебі тәуелсіздіктің алғашқы 30 жылы мені Желтоқсан оқиғасының 20 жылдығына, 25 жылдығына 2 рет прокуратураға құжат тапсырдым. Алғашқысында деректер аз, оқудан шыққан бұйрықта қоғамдық тәртіпті бұзғаны үшін деп тұр. Ол жерде желтоқсан оқиғасы деген жоқ деп маған жауап келді. Екінші рет 5 жылдан кейін тапсырғанымда ол кезде мен Алматы қаласы архивінен сол кездегі милициямен болған сұрақ-жауап процесін тауып алып жіберген едім. Екінші рет дерек жетіспейді деп жауап қайтарды. Желтоқсан үшін шыққанымыз ақиқат. Қасымызда тірі куәгерлер бар, қолымызда құжат бар. Бірақ желтоқсаншылардың санын көбейтпеу үшін мемлекет тарапынан қолдау болған жоқ. 2019 жылы үйімді Бостандық ауданына өзгерттім. Сонда 2020 жылы маған сол Бостандық ауданының Желтоқсан ұйымының қыздары хабарласты. Күләш деген апай еді. «Сіз осы ауданға келіпсіз ғой» деді. «Иә, келдім. Бұрын Алмалы ауданында болғанмын» дедім. —Ақталдыңыз ба? —Жоқ... —Неге ақталмай жүрсіз? Мен осы жағдайды айттым. Солай карантин кезінде үйде жатып ақталдым. Сонда билік ауысқаннан кейін, Қасым-Жомарт Тоқаев билікке келген кездері желтоқсаншыларға көзқарас оңала бастады. Желтоқсаншыларға құрмет жасала бастады. Менің ақталғаныма 4-5 жыл ғана болды.
Менің өзіме қатысты 7 қыздың біреуі — Мырзағазина Бақытгүл  есімді қатты соққы алып, қабағы жарылған болатын. 1992 жылы сол қыз қайтып оқуға келген жоқ. Біз бәріміз қайта оқуға келдік. 2-3 қыз күндізгі бөлімде оқыдық, 2-3 қыз сыртқы бөлімде оқыды. Бірақ Мырзағазина оқуға қайтып келмеді. Себебі  Алматыға қайта келгісі келмеді. 1992 жылы өзі қаза болды. Біз араға 30 жыл салып, осыдан 2 жыл бұрын туған ауылына іздеп барып, басына құран оқиық дедік. Біз қыз бала едік. Жас болдық. Одан балаларымыз жас болды. Әйелдердің үйден шығуы қиын. Жасымыз ұлғайды. Келін алдық. Қолымыз ұзарды. Содан 2 жыл бұрын қыздармен жиналып, ішімізде курстас жігіттер бар. Сәлейов Қайрат, Ілияс Құрманғалиев, Бақтығали Малыш деген жігіттер қолдап, бәріміз бас қосып, Мырзағазинаның басына бардық. Әкесі қайтыс болып кеткен. Шешесі тірі екен. Шешесімен аңырап, бір-бірімізді жоқтап көрістік. Бір-бірімізге көңіл айттық. Ол кісі қызы тіріліп келгендей болды. Солай анасына көңіл айтып қайттық. Сонда барғанда естігеніміз Мырзағазина Кенесары Қасымұлының қол бастаған батырларының бірі Шәкір деген батырдың немересі екен. Көрдіңіздер ме? Біздің қасымызда қандай рухты қыздар болған. Солардың кезінде аталары азаттық үшін күрессе, енді олардың немерелері де азаттық үшін күресті. Желтоқсан оқиғасын дұрыс бағалап жүрген жоқпыз. Себебі бірде оқиға дейміз, бірде көтеріліс дейміз. Бұл қалай болған күнде де азаттық үшін соңғы әрі нәтижелі күрес деп қабылдауымыз керек.",2024-12-16T14:30:50+05:00,2024-12-16T14:30:50+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/1734337242_unknown-2.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/1734337242_unknown-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/1734337242_unknown-2.webp,
