article_id,source_name,source,title,description,category,url,content,published_at,date_published,language,author,url_to_image,images,video_urls
2089dcc092234948d2500f5bdcbdef54,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"38,4 миллиардтың жарығы қайда кетті, қараңғы Алматы?","2 миллионнан аса халқы бар мегаполис Алматының «жырына» айналған – жарық. Бас-аяғы 2019-2024 жылдар аралығында 38,4 млрд бюджеттен бөлінген қаражат, уақытында жанбаған жарықтың жайы, инновациялық асфальт пен қала тазалығының мәселесі бойынша Orda.kz тілшісі өзінің зерттеуін жүргізді.",comments,https://kaz.orda.kz/384-milliardtyn-zharygy-kajda-ketti-karangy-almaty-126744/,"2 миллионнан аса халқы бар мегаполис Алматының «жырына» айналған – жарық. Бас-аяғы 2019-2024 жылдар аралығында 38,4 млрд бюджеттен бөлінген қаражат, уақытында жанбаған жарықтың жайы, инновациялық асфальт пен қала тазалығы мәселесі бойынша Orda.kz тілшісі өзінің зерттеуін жүргізді.
Қала тұрғындары кейбір орталық көшелерде қолтықтарына қолшам қысып жүретін жағдайға жетті . Алматылықтарды әбден мезі қылған бұл мәселеден Қасым-Жомарт Тоқаев та хабардар. Қала әкімі Ерболат Досаев аталмыш мәселе 2025 жылы 100 % шешіледі деп отыр. Ал биыл қала 85 % жарықпен қамтамасыз етіледі деп уәде берген болатын. Алайда, бөлінген қомақты қаражат пен уәдеге қарамастан, қала орталығы мен бірқатар аудандарда жарықтандыру әлі де жеткіліксіз. Көзді ашып-жұмғанша жыл бітуге жақын. Сонымен қатар, уақыт белдеуінің ауысуымен күздің келуіне байланысты қараңғы ертерек бататынын да ұмытпайық.
Жылдан-жылға созылып келе жатқан жарық мәселесі қай әкімнің тұсында бастау алды?
2018 жылы  Бауыржан Байбек бастаған әкімшілік  бір емес үш бірдей мердігер команиямен келісім-шартқа отырады. Атап айтар болсақ, «ABM-Building 2007» ЖШС,  «Elektroremont» және «ABM-Project» консорциумы жарықтандыруға жауапты болды. Алайда аталған компаниялар  өз міндеттерін дұрыс атқармаған. Бақытжан  Сағынтаев  кезеңінде де бюджеттен бөлінген қыруар қаржыға қарамастан мәселе өз шешімін таппады.
1 жыл бұрын Алматы қаласы бойынша экономикалық тергеу департаменті өз міндетерінің небарі 35 % ғана орындаған «ABM-Building 2007» ЖШС, «Электроремонт» ЖШС және «АБМ-Проект» ЖШС-не қатысты Алматы қаласының сыртқы жарықтандыру ж ұмыстары кезінде қаражат ұрлау фактісі бойынша сотқа дейінгі тергеу жүргізеді . 2023 жылы қала әкімшілігі сотта жеңіске жетеді. Нәтижесінде қаланы жарықтандыру жұмыс түгелімен «Алматы Қала Жарық» МКК балансына берілді . Дегенімен де дәл осы «Алматы Қала Жарықтың» жұмысына көпшіліктің көңілі толмайды. Осы орайда айта кетейік, «Алматы Қала Жарық»  Алматы қаласының сыртқы жарықтандыру электр желілеріне техникалық қызмет көрсетумен айналысады. «Алатау Жарық Компаниясы» Алматы қаласы мен Алматы облысына электр энергиясын беру мен таратуды жүзеге асыратын ірі электр энергетикалық компания.
Алматы қоғамдық кеңесінің мүшесі Әсет Наурызбаев әкімдік жеке мердігер компаниялармен жұмысты тоқтатқанымен одан шығу процесін тым ұзаққа созып жібергендігін айтады. Наурызбаевтың айтуынша, мердігер компаниямен келісім-шарт бұзылып, жарықтандыру қаланың меншігіне өткеніне 1 жыл уақыт болса да АҚЖ-тың жұмысына көңілі толмайтындар көп екен.
Қаланың қоғамдық кеңесінің тағы бір мүшесі Гүлмира Байғабұлова тұрғындар көше шамдарының тым күңгірт, яғни әлсіз болуы жарықтың мүлде жоқтығымен шатастыратындығын айтады.
Алматы қаласы әкімшілігінің сауалымызға берген жауабына сүйенсек, қалада жарықтандыру жұмыстары өз ретімен жүріп келеді екен. Ең қызығы, баспасөз қызметінің бізге берген түсіндірмесінде қаланың 85 % жарықпен қамтылған делінген.
Мәдени орталық саналатын қаланың мәселесіне көпшілік бей-жәй қарамайды. Өткен сенбіде (31-і тамызда) қала тұрғыны әрі белгілі продюсер Баян Алагөзова кезекті рет қаланың нақ орталығы болып саналатын Медеу ауданы Бөгенбай батыр мен Панифлов көшелеріндегі қиылыста жарықтың жоқтығына, ыңғайсыз бардюрлер мен жаяу жүргіншілер жүретін тротуарлардың сапасын, арықтар мен айналада бей-берекет жатқан қоқыс мәселесін өзінің instagram әлеуметтік желісінде көрсеткен болатын.
Orda.kz тілшісі продюсерге хабарласып қаланың инфрастуруктурасы туралы сұрады. Баян Мақсатқызы шаһардан жарықтың әлсіздігі мен тазалықтың көңіл көншітпейтіндігін және көлік жүргізушілеріне кедергі тудыратын мәселені күнделікті байқайтынын айтты.
Біз қала әкімшілігінің баспасөз қызметіне Алагөзова көтерген мәселені қосып сауал жіберген едік. Араға қатар 4 күн салып продюсер көтерген орталық көшелердің біріндегі жолдың қақ ортасындағы айналасы шұңқырланып кеткен люкке жөндеу жұмыстары жүргізілді. Баян Алагөзова «мені естіді» , — деп әлеуметтік желіде бөлісті.
Осындайда қарапайым ғана люктің айналасындағы шұңқырды жөндеу үшін белгілі тұлға немесе БАҚ араласу керек пе деген ой туындайды.
Сонымен қатар, Orda.kz тілшісі  қала мен ауыл-аймақтың мәселесін өзінің «Обожаю» ютуб арнасында көтеріп жүретін әріптесіміз Асхат Ниязовтың пікірін білуді жөн санады. Журналист Ниязовтың ютуб арнасында Алматы қаласының түрлі мәселесіне арналған 2 көлемді шығарлым бар . Оның айтуынша 1 жыл бұрынғы жарықсыз көшелердің тұрғындары әлі де әріптесімізге көшелеріне жарықтың сол күйі жанбағанын жазған.
Orda.kz тілшісі орталық көшелердің жарықтандыруы қандай күйде екенін әрі тұрғындардың пікірін білді. Қала тұрғындары орталық көшелердегі жарықтандыруда белгілі бір үйлесімнің жоқтығын айтады. Яғни, көшенің басы шамадан тыс жап-жарық болса, ортасы немесе аяқ жағы тас қараңғы. Тілшіміз түсірген суреттерден көшенің сол бағанындағы шамдар жанып тұрса, оң жақ бағандары жарықсыз тұрғанын көруге болады.
Сондай-ақ, тілшімізге электросамокатпен жүретін курьерлер кейде телефонның шамын қолтыққа қысып жүргенін айтты. Олардың айтуынша, көшедегі автокөлік жүретін жолға жарық түссе, жаяу әрі электронды самокатшылар жүретін жолақтардың тас қараңғы болуы жүруге кедергі тудырады.
Жергілікті бюджетен 2019 жылдан бастап 2023 жыл аралығында 28,5 млрд  теңге. Ал 2024 жылы 9,9 млрд жуық қаражат бөлінген. Жарық бойынша қызмет көрсету жөніндегі пилоттық жобасы аясында 2024 жылы қала 85 % жарықпен қамтамасыз етілді деген әкімшілктің жоғарыдағы жауабына қарамастан қаланың қақ ортасындағы көшелердің бірқатарына жарық әлі жетпегенін анықтадық. Ал 2025 жылы Алматы 100 % пайызға жарықпен жарқырайды деп уәде еткен қала әкімінің сөзі алматылықтардың жіті қадағалауында. Жалпы бюджеттен бас-аяғы айландырған 6 жылда жарықтандыруға 38,4 млрд қаражат кетті . Біз бұндай көрсеткішерді ауадан алып отырғанымыз жоқ — бұл цифрлар БАҚ бетерінде жарияланған ақпараттар. Сондай-ақ қала тұрғындарының күнделікті көріп жүргені. Ең бастысы жарық ол қаланың көркі ғана емес, ең алдымен қала тұрғындарының қауіпсіздігі екендігін ұмытпасақ екен.
Тазалыққа келер болсақ, бұл тұрғыда қала тұрғындарының да қоқысты кез-келген жерге тастап, арықтарға лақтырып кетуі мәдениетке мүлдем жатпайтындығын баса назар аударып өту керек. Сонымен қатар, қала орталықтарында қоқыс жәшігінің адым жерде жоқтығы — қоқыстың тез толып, кеш қарайған сәтке жетпей тапа-тал түсте  бей-берекет шашылып жатқанына еріксіз куәгер боламыз.
Алматы қаласы мәслихатының депутаты Тимур Елеусізов жылда төселетін асфальттың сапасы сын көтермек түгілі 1 аптаға да жетпей жататынын айтты.
Депутаттың айтуынша, бұл жерде сапасыз төселген асфальттың жауапкершілігін тек мердігер компанияға ғана итеріп қойған әкімдік те бірдей жауапты. Себебі жарық болсын, жол болсын, тіпті тазалыққа келер болсақ, біткен жұмысты қабылдайтын кім? Әрине, ол әкімдік. Сонымен қатар, Елеусізов жұмысты қабылдаудағы бармақ басты, көз қысты әрекеттер ақыр соңында қала тұрғындарының берекетін қашыратындығын айтты. « Биыл ғана төселген асфальт ойылды, мердігер компания үйтті-бүйттінің» желеумен бюджет қоржынына қайтадан келіп қол сұғу екендігін көріп отырмыз.
Иә, кез-келген қалада мәселе болады, оған ешкімнің қарсылығы жоқ. Өйткені тіршілік тыныстаған қалада мәселенің болуы заңдылық . Дегенімен де, ол мәселе құр сөзбен, шөп сүртер уәделер, сағызша созылған сапасыз жұмыс пен жемқорлықтың желеуінде кетпеуі керек. Ондай заман да емес. Қазынадан бөлінген қаражат пен қолда құрал барда кез-келген мәселені сағызша созу тұрғындарға жасалған қиянат. Өйткені, жарыққа, жолға және тазалыққа қазынадан берілген қаражат азаматтардың салығы екенін ұмытпайық! Өзің төлеген салығыңа қарапайым жарық пен тазалыққа қол жеткізе алмайтындай таршылық заман емес.",2024-09-06T13:34:24+05:00,2024-09-06T13:34:24+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/klzh-po-zaprosu-4.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/photo_2024-09-06_12-03-42.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/photo_2024-09-06_12-12-19.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/photo_2024-09-06_12-21-26.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/klzh-po-zaprosu-4.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/klzh-po-zaprosu-4.webp,https://www.youtube.com/embed/0uBxaXvcPBE?feature=oembed;https://www.youtube.com/embed/90TU-5C129A?feature=oembed;https://www.youtube.com/embed/GQFEMcG9Bqg?feature=oembed
5f6ee7d1216d86d617482dff3a54f26a,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Адам болып қалу – басты міндет»: Қарлығаш Жақиянова Сара Назарбаева туралы естелігін жариялады,"Семей және Павлодар облысының бұрынғы әкімі, кезіндегі Қазақстанның демократиялық таңдауы қозғалысының негізін қалаушылардың бірі Ғалымжан Жақияновтың жары Қарлығаш Жақиянова Сара Назарбаева туралы естелігін жазды, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/adam-bolyp-kalu-basty-mindet-karlygash-zhakijanova-sara-nazarbaeva-turaly-esteligin-zharijalady-132748/,"Семей және Павлодар облысының бұрынғы әкімі, кезіндегі Қазақстанның демократиялық таңдауы қозғалысының негізін қалаушылардың бірі Ғалымжан Жақияновтың жұбайы Қарлығаш Жақиянова Сара Назарбаева туралы естелігін жазды, деп хабарлайды Orda.kz.
Ол соңғы уақытта Сара Алпысқызына қатысты түрлі пікірлер мен алып-қашпа әңгімелер тарағанын айтып, 2003 жылы болған жеке оқиғаны еске алды. Сол жылы Жақиянова күйеуімен жолығу үшін Құсмұрын түрмесіне бара жатқан кезде, әуежайда оған бірінші болып Сара Алпысқызы қоңырау шалғанын жазады.
Оның айтуынша, бұл қысқа ғана диалог өзіне үлкен демеу болған.
Біршама уақыттан кейін Сара Алпысқызы қайта хабарласып, Өскеменге ұшатынын айтқан. «Бұл жолы менімен бірге тек ең жақын адамдарым барады. Сенің де бізбен бірге болғаныңды қалаймын» , – деген ол. Жақиянова бұл сапардың Сара Алпысқызы үшін тәуекелге толы болғанын, алайда ол осылайша қолдау білдіргісі келгенін жеткізді.
Өскеменде оларды бір кездері Ғалымжан Жақияновпен жұмыс істеген жергілікті шенеуніктер қарсы алған. Қарлығаш олардың өзін бірден танығанын, алайда шенеуніктер оған мән бермегендей болғанын айтады.
Оған жауап ретінде Сара Алпысқызы: «Өмір – әдемі, бірақ оңай емес. Адам болып қалу – басты міндет» , – деген.
Қарлығаш Жақиянова өз жазбасында Сара Алпысқызын ең қымбат әрі жақын адамы ретінде сипаттап, оның ары да, жаны да таза болғанын атап өтеді.
Айта кетейік, Нұрсұлтан Назарбаевтың жұбайы Сара Назарбаева Қаскелең маңындағы Шамалған ауылындағы Назарбаевтар әулетінің қорымына жерленген болуы мүмкін. Өйткені зиратта жаңа қабір пайда болғаны байқалды.",2025-05-18T23:36:04+05:00,2025-05-18T23:36:04+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/image_750x_6027b6abb5833.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/image_750x_6027b6abb5833.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/image_750x_6027b6abb5833.webp,
998b725de1cdcf6261e53bbb8bb6dceb,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Ақбөкендер  аштан қырыла ма? Ресейге өтіп кеткен жануарлар орала ма  — ғалымның пікірі,"2020-жылдары Қазақстанда бір дәстүр қалыптасты — әр екі жыл сайын ақбөкендер туралы қызу пікірталас басталады. 2025 жылы 2023 жылғы жағдай қайталануда — фермерлер дала жануарларын атуға шақырып отыр. Бұл жолы ауыл шаруашылығы өкілдеріне кейбір депутаттар да қосылды. Экобелсенділер болса, оларды сақтау мен көбейту үшін көп күш жұмсалғанын, оларды қайтадан қыра салуға болмайтынын айтып, қарсы уәж білдіруде. Бұл пікірталаста киіктерді ғылыми тұрғыда зерттейтін ғалымдардың үні елеусіз қалып жатады. Orda.kz осы олқылықтың орнын толтыруды ұйғарды.",comments,https://kaz.orda.kz/akbokender-ashtan-kyryla-ma-resejge-otip-ketken-zhanuarlar-orala-ma-galymnyn-pikiri-133107/,"2020-жылдары Қазақстанда бір дәстүр қалыптасты — әр екі жыл сайын ақбөкендер туралы қызу пікірталас басталады. 2025 жылы 2023 жылғы жағдай қайталануда — фермерлер дала жануарларын атуға шақырып отыр. Бұл жолы ауыл шаруашылығы өкілдеріне кейбір депутаттар да қосылды. Экобелсенділер болса, оларды сақтау мен көбейту үшін көп күш жұмсалғанын, оларды қайтадан қыра салуға болмайтынын айтып, қарсы уәж білдіруде. Бұл пікірталаста киіктерді ғылыми тұрғыда зерттейтін ғалымдардың үні елеусіз қалып жатады. Orda.kz осы олқылықтың орнын толтыруды ұйғарды.
Ақбөкен тақырыбына байланысты сарапшыны табу үшін Orda.kz тілшісі 5 маусымда өткен «Орталық Азия биоалуандылығын сақтау мәселелері мен болашағы» атты форум ұйымдастырылған Ұлттық ғылым академиясына барды. Себебі Қазақстанда киік популяциясын сақтау – биоалуандылықты сақтаудың да мысалы болады.
Біздің сұхбаттасушымыз – ҚР Зоология институтының сүтқоректілерді зерттейтін зертханасының меңгерушісі Алексей Грачёв. Бұл зертхана сайғақтарды қоса алғанда, түрлі сүтқоректілерді зерттейді.
—  Алексей, киіктердің санын реттеу керек пе, жоқ па деген дау — қазіргі күннің ең өзекті тақырыптарының бірі. Ғалым ретінде сіздің пікіріңіз қандай?
— Білесіз бе, Австралияда кенгуру — елдің символы. Бірақ олардың саны көбейіп кеткені сонша, экологиялық апатқа әкеп соқты. Сол себепті оларды атуға мәжбүр болды. Ұлыбританияда бұғылардың, Солтүстік Америкада әртүрлі жануарлардың санын реттейді. Бұл — қалыпты нәрсе. Әсіресе бұл жануар белгілі бір табыс әкелуі мүмкін болса, оның ішінде жергілікті халыққа пайдасы тисе, реттеу орынды. Киіктердің саны неге азайды? Себебі халық тіршілік ету үшін амал іздеді, әсіресе мұнай мен газ жоқ өңірлерде. Біреулер қалаға көшті, ал қалғандар браконьерлікпен айналыса бастады. Сондықтан реттеудің еш оғаштығы жоқ.
Жалпы ақбөкен  — Қазақстандағы негізгі әрі экономикалық жағынан маңызды кәсіпке пайдалануға болатын аңдардың бірі. Бұл жануар 1990-жылдарға дейін, яғни әлеуметтік-экономикалық жағдай нашарлап, қорғау әлсірегенге дейін 40 жылдан астам уақыт бойы кәсіби түрде пайдаланылған. Сол кезде браконьерлік күрт артты, өйткені ақбөкенге, нақты айтқанда оның мүйізіне сұраныс жоғары болды, бірақ қадағалау мен қорғау болмады. Ақбөкендер жойылып кетудің аз-ақ алдында тұрды. 2000-жылдардың басында мемлекет бұл мәселеге назар аударып, қорғау шараларын күшейтті. Қазір сайғақ саны бұрынғыдан бірнеше есе көп.
— Дегенмен реттеу дегеніміз — бәрін жаппай ату емес қой?
— Бір кезде Зоология институты ақбөкендерді ұтымды пайдаланудың экологиялық негіздерін әзірледі. Бұл үшін бір топ ғалым мемлекеттік сыйлық та алды. Ақбөкендерге қатысты  белгілі тарихында олар бірнеше рет жойылудың аз-ақ алдында болған. Соның бірі — ХХ ғасырдың ортасы. Бірақ сол кезде ғылым да қарқынды дамыды. Мен қазір басқарып отырған зертхананың негізін қалаған Аркадий Слуцкий ақбөкендердің көбею, мінез-құлық, таралу, көшу ерекшеліктерін зерттеді. Ол олардың санын, қай жерде және қаншасын жою керек, жынысы мен жасына қарай қалай реттеу керек — бәрін есептеп, үлгі жасаған. Сонда ақбөкендер популяциясының жыл сайынғы өсімі 20-80 %, орта есеппен 40 % болатыны анықталды. Яғни, популяциядан 20 % алып тастасаңыз да, ол өсуді жалғастырады. 20 % алып тастасаңыз — ол тағы 20 % көбейеді. Әрине, бұл қолайлы жағдайларда. Егер 10 % ғана алынса, популяция 30 % өседі. Қорғау дұрыс жүргізілсе, ақбөкендердің саны тез қалпына келеді.
Естеріңізде болса, 2015 жылы Бетпақдала популяциясы жаппай қырылып қалған. 250 мың басынан тек 20–30 мыңы ғана тірі қалған. Яғни 90 % популяция жойылды. Бірақ қазір Бетпақдаладағы сайғақтар саны 1 миллионнан асты.
– Ал қазір Қазақстанда қанша сайғақ бар? Екі жыл бұрын олардың саны екі миллион болған еді. Сол уақыттан бері көбейді ме?
– Ресми деректер әзірге жарияланған жоқ. Бірақ біз мемлекеттік есепке алуға қатыстық және олардың саны төрт миллионға дейін жетуі мүмкін деп болжадық. Әрине, егер жаппай қырылу сияқты төтенше жағдайлар болмаса. Биыл сондай қауіп болды. Көктемде Қарағанды және Ұлытау облыстарында шамамен 20 мыңға жуық ақбөкен қырылып қалды. Біз ол жаққа зерттеушілер тобын жібердік, және сараптама нәтижесінде олардың асқазанынан құм, саз, және топырақ табылды. Яғни, олардың жейтін ештеңесі болмаған. Олардың саны сонша көбейіп кеткенде жайылым жетпей қалады.  Ақбөкендерден жыл сайын тұрақты 40% төл алуға болады, енді бұл төлдер де қысты өткеруге тырысады. Бірақ егер азық жетіспесе, олар қыстан аман шықпай қалуы мүмкін.
– Яғни, келесі көктемде біз одан да көп өлекселерді көруіміз мүмкін бе?
– Иә, себебі олардың саны артады, ал ауа райы қолайлы болған күннің өзінде, мысалы, қыс жайлы болса және басқа да жақсы жағдай болса да бүкіл популяцияға азық жетпейді. Олар жай бәрібір аштан қырылады.
– Интернетте сайғақтардың шектен тыс көбеюіне олардың табиғи жаулары — қасқырлардың болмауы себеп болды деген пікір бар. Себебі қасқырлар да жаппай атылып жатыр. Қасқырлар ақбөкендер санын реттей ала ма?
– Иә, Қазақстанның жазық бөлігінде қасқырлар қатты азайып кетті. Ал олар ақбөкендермен де қоректенеді және шын мәнінде белгілі бір бөлігін реттей алады. Бірақ ол шешім емес. Олар әдетте әлсіз, жараланған немесе ауруға бейім жануарларды таңдап аулайды. Бірақ ақбөкендер саны миллиондап тұрған жағдайда қасқырлар популяцияның 20%-ын да реттей алмайды. Өйткені соншалықты қасқыр болмайды да. Олар жыртқыш қой, саны шектеулі. Бірақ қасқырлардың болмауы мәселеге шын мәнінде әсер етеді. Себебі олар ауру, соның ішінде жұқпалы дертке шалдыққан аңдарды аулап, табиғи сұрыптау қызметін атқарады. Ал популяция тығыз болғанда және жануарлар бір-бірімен жиі байланысқа түскенде, бұл жаппай өлімге әкелуі мүмкін. «Қасқыр — орман санитарлары» деп айтады ғой, бұл жағдайда олар – дала санитары.
– Қазақстанда ақбөкендерді  ату кезеңі әлі басталған жоқ, бірақ ресейлік БАҚ-та дәл осы ату салдарынан жүздеген мыңы Қазақстаннан Ресейге өтіп кетті деп жазылып жатыр. Шын мәнінде, осындай жағдай болып, олар Ресейге өтіп кетуі мүмкін бе?
– Ақбөкендердің Ресейге өтіп кеткенінде тұрған ешқандай тосын жайт жоқ. Бұл – оралдық популяция деп аталатын топ. Ол Еділ мен Жайық өзендерінің арасында орналасқан. Сондықтан оны Еділ-Жайық популяциясы деп те атайды. Егер Қазақстан картасына қарасақ, біздің шекаралар Еділге дейін жетеді. Яғни, бұл онша үлкен аумақ емес, ал ақбөкендер үшін бұл – табиғи жайылым. Жазда ақбөкендер қашан да солтүстікке қарай қозғалады. Бұрын олардың саны аз болғанда, көшу аумағы да аз болатын. Қазір көп болған соң, Ресейге өтетіндері де сондай көп болуы мүмкін. Қыс келеді, қар түседі – ақбөкендер оңтүстікке қарай «қоныс аударады». Олар тек қар болмай қалған жағдайда ғана сол жақта біразға дейін қалуы мүмкін.
Бірақ ол жақта да ауыл шаруашылығына байланысты қиындықтар жетерлік. Ресейде ақбөкендерді қорғау деңгейі бізге беймәлім. Бірақ біздің «Охотзоопром» сияқты арнайы қорғаныс қызметтері әлем бойынша саусақпен санарлық. Яғни, нақты бір түрді қорғауға маманданған құрылымдар аз. Ресейде дәл сондай жүйе бар деп ойламаймын. Сондықтан біз «біздікі» деп есептелген ақбөкендердің бәрі қайта оралмауы мүмкін. Әсіресе, Жайықтың кіші саласы — Кіші Өзенді кешіп өту кезінде жүздеген жануардың қырылғаны туралы хабарлар келіп жатыр. Сайғақтар жақсы жүзеді, бірақ мүмкін оларды біреу қуып жүрген шығар. Қалай болғанда да, ресейлік ғалымдардың бұл жағдайға қатысты кәсіби пікірін білу қызық болар еді. Себебі біз оралдық популяцияны біздің ақбөкендер деп есептейміз.",2025-06-07T15:03:26+05:00,2025-06-07T15:03:26+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/1749281467_photo_2025-05-05_09-08-56.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1749280013_grachev-a_a_-1-scaled.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/1749281467_photo_2025-05-05_09-08-56.webp,
3830ca79628024a56f2875df34e70997,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,АҚШ-тың Иранға жасаған әуе шабуылына әлемнің көзқарасы,"АҚШ әскери-әуе күштерінің Иранға жасаған шабуылынан кейін бірінен соң бірі әлем көшбасшылары, халықаралық ұйымдар мен ведомство басшылары өз пікірлерін білдірді. Orda.kz олардың ең маңыздыларын жинақтап ұсынды.",comments,https://kaz.orda.kz/aksh-tyn-iranga-zhasagan-aue-shabuylyna-alemnin-kozkarasy-133435/,"АҚШ әскери-әуе күштерінің Иранға жасаған шабуылынан кейін бірінен соң бірі әлем көшбасшылары, халықаралық ұйымдар мен ведомство басшылары өз пікірлерін білдірді. Orda.kz олардың ең маңыздыларын жинақтап ұсынды.
АҚШ-тың Ирандағы ядролық нысандарға жасаған соққыларын Куба президенті Мигель Диас-Канель айыптады.
Чили президенті Габриэль Борич те адамзаттың қолындағы билік оны ережелерді бұзып қолдануына құқық бермейтінін мәлімдеді.
АҚШ соққыларын Ирак үкіметі де айыптады. Бағдат осындай шабуылдар жалғаса берсе Таяу Шығыс елдері үшін қауіпті шиеленіске және қиын салдарға әкелуі мүмкін деп санайды, деп хабарлайды INA агенттігі.
Еуропалық Одақтың сыртқы істер жөніндегі жоғарғы өкілі Кайя Каллас та АҚШ әскери-әуе күштерінің әрекетін айыптады.
Колумбияның Сыртқы істер министрлігі де АҚШ пен Иранды «жедел түрде келіссөздер жолына оралуға» шақырды. Мексика Сыртқы істер министрлігі де дипломатиялық диалогты қолдайтынын мәлімдеді.
Йемендегі хуситтер басшылығының мүшесі АҚШ-тың Иранға жасалған соққылары үшін жауап беретінін айтып, 2025 жылдың мамырында жасалған бітімнің тоқтатылғанын мәлімдеді. The Times of Israel басылымының жазуынша, ХАМАС та АҚШ-тың шабуылдарын айыптады.
БҰҰ Бас хатшысы Антониу Гутерриш АҚШ-тың Иранға жасаған соққылары аймақ үшін қауіпті шиеленіске алып келетінін және бейбітшілікке тікелей қауіп төндіретінін мәлімдеді.
Оның пікірінше, Таяу Шығыстағы қақтығыс тез арада бақылаудан шығып, апатты салдарға әкелуі мүмкін.
АҚШ Сенатындағы аз ғана демократтар жетекшісі Чак Шумер Трампты Иранға қатысты әрекеттері үшін Конгресс алдында түсінік беруге шақырды.
Иранның Жоғарғы көшбасшысы Хаменейдің аға кеңесшісі келесідей мәлімдеді:
Ал Израиль премьер-министрі Биньямин Нетаньяху Трамптың шабуыл жасау туралы шешімін «батыл қадам» деп атап, «Трамптың көшбасшылығы Таяу Шығысты болашақтағы өркендеу мен бейбітшілікке апаратын тарихи қадам жасады» деп мәлімдеді.
22 маусым күні АҚШ әскери-әуе күштері Иран аумағындағы үш ядролық нысанға – Фордо, Натанз және Исфахан қалаларына әуе шабуылдарын жасады. Кейін Дональд Трамп халыққа үндеу жасап, операцияның сәтті өткенін мәлімдеді.
Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі АҚШ-тың Иранға қарсы әскери әрекеттері Каспий маңы мемлекеттері үшін қауіпті екенін атап өтті. Ведомство мұндай әрекет халықаралық жағдайдың күрт нашарлауына түрткі болатынын мәлімдеді.",2025-06-22T17:05:01+05:00,2025-06-22T17:05:01+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/1750589068_photo_2025-06-21_14-29-13.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/1750589068_photo_2025-06-21_14-29-13.webp,
a56ea1416d18150b70e758524a531314,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Ақшасын банк карталарында сақтаған халық қаражат жоғалтады,"Қазақстандықтар ақшаны депозитке емес, банк карталарында сақтағаны үшін қаражат жоғалтады. Ал банктер, керісінше, осы арқылы пайда табады. Мұндай пікірді экономист Ғалым Хусаинов айтты, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/akshasyn-bank-kartalarynda-saktagan-halyk-karazhat-zhogaltady-134633/,"Қазақстандықтар ақшаны депозитке емес, банк карталарында сақтағаны үшін қаражат жоғалтады. Ал банктер, керісінше, осы арқылы пайда табады. Мұндай пікірді экономист Ғалым Хусаинов айтып берді, деп хабарлайды Orda.kz.
Өзінің осындай есептеулерімен Ғалым Хусаинов авторлық Telegram-арнасында бөлісті. Оның айтуынша, карточкалық шоттарға пайыз есептелмегендіктен, әрбір клиент ай сайын орта есеппен екі-үш мың теңге жоғалтады. Бұл сома аз сияқты көрінуі мүмкін, бірақ ел ауқымында қарастырсақ, көрсеткіш мүлдем басқа деңгейге шығады.
Экономистің айтуынша, қазақстандықтардың көпшілігі күнделікті шығындарға арнап банк карталарында едәуір қаражат ұстайды. Бұл қаражатты депозитке салып, кем дегенде инфляцияның өсуін пайыздық табыспен өтеп отыруға болар еді. Бірақ клиенттердің басым бөлігі бұлай істемейді, өйткені әрбір төлем үшін ақша аударып отыру — қолайсыз.
Экономистің есептеуі бойынша, осы 2,2 триллион теңге көлеміндегі өтімділік есебінен банктер шамамен 330 миллиард теңге табыс табады, бұл — банктердің жалпы табысының шамамен 10 пайызы. Айта кетерлігі, бұл қаражаттың негізгі бөлігі төрт-бес ірі банкте шоғырланған.
Бұрыедары бұлай болмаған. 2019 жылға дейін кейбір банктер карточкалық шоттарға пайыз есептейтін, сондықтан қазақстандықтар карталарында ұстап отырған ақшадан аз да болса табыс көретін. Қазір жағдай керісінше. Және бұл үрдіс әлі де ұзақ сақталуы мүмкін, себебі Ұлттық банктің ақша-несие саясаты қаржы ұйымдарына тиімді болып отыр.
Бұған дейін біз Қазақстан Ұлттық банкі екінші деңгейлі банктерді жеке тұлғаларға емес, кәсіпкерлікке көбірек несие беруге ынталандыруға тырысып жатқанын жазған болатынбыз. Осы мақсатта елде қарыз алушыларға қойылатын талаптар күшейтіліп, қаржы ұйымдары үшін корпоративтік табыс салығын есептеу ережелері қайта қаралуда.
Шілде айында теңге ресми есеп бойынша долларға қатысты 4 пайызға арзандады. Ұлттық банк «отқа су сепкендей» 125 миллион доллар көлемінде валюта интервенциясын жасады.
Қазақстанның банк секторында биылғы жаз екі үлкен жаңалықпен есте қалады. Біріншісі – Kaspi.kz иесі Вячеслав Ким бұрынғы «Жусан» банкін сатып алып, жақында «Алатау сити банк» деп атауын өзгертті.",2025-08-31T12:07:02+05:00,2025-08-31T12:07:02+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/bak-1-e1742985365238.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/bak-1-e1742985365238.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/bak-1-e1742985365238.webp,
6e02b08c3dcafab325be0cd0aa91e5a8,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Ақтаудағы әуе апатының себебі неде?,"Ақтауда Azerbaijan Airlines әуе компаниясының Embraer-190 ұшағының апатқа ұшырауы көптеген сұрақтар туғызды. Әуелі, Бакуден Грозныйға бағыт алған ұшақтың Каспий теңізінің арғы бетінде қалай пайда болғаны таңғалдырады. Сондай-ақ, құстармен соқтығысу расында қайғылы оқиғаға әкелуі мүмкін бе? Осы сұрақтарды Orda.kz авиация саласының маманы Серік Мұхтыбаевқа қойдық.",comments,https://kaz.orda.kz/aktaudagy-aue-apatynyn-sebebi-nede-129457/,"Ақтауда Azerbaijan Airlines әуе компаниясының Embraer-190 ұшағының апатқа ұшырауы көптеген сұрақ туғызды. Әуелі, Бакуден Грозныйға бағыт алған ұшақтың Каспий теңізінің арғы бетінде қалай пайда болғаны таңғалдырады. Сондай-ақ, құстармен соқтығысу расында қайғылы оқиғаға әкелуі мүмкін бе? Осы сұрақтарды Orda.kz авиация саласының маманы Серік Мұқтыбаевқа қойды.
Серік Хамитұлы, ресми нұсқа бойынша, апатқа ұшыраған ұшақ Грозныйға тұман салдарынан қона алмаған. Егер экипаж командирі тұман туралы білсе, әдетте қандай әрекет етуі керек? Қосымша әуежай қалай таңдалады?
— Ұшудан бұрын экипаж қосымша әуежайларды алдын ала жоспарлайды. Жанармай мөлшері, метеорологиялық жағдайлар, шекараларды кесіп өту қажеттілігі және басқа да параметрлер есептеледі. Менің ойымша, қосымша әуежайлардың бірі ретінде олар Ақтауды таңдаған. Бұл тұрғыда экипаж әдеттегідей әрекет еткен сияқты. Менің түсінуімше, ауа райына байланысты Махачқалаға (ұшақ Грозныйдан осында бағытталған — авт. еск.) қону мүмкін болмаған, сондықтан командир Ақтауға қону туралы шешім қабылдаған. Бұл — ұшу қауіпсіздігін қамтамасыз ету барысындағы қалыпты тәжірибе.
Бар ақпаратқа сәйкес, ұшақ ұшудың 37-минутында радарлардан жоғалып, кейін қайта пайда болған. Бұл жағдайды Flightradar24 сайтындағы тректерден де көруге болады. Мұндай жағдай неліктен болуы мүмкін?
— Ұшақ ішіндегі видеодан мен оттегі маскаларының түскенін байқадым. Бұл қандай да бір техникалық ақау болғанын көрсетеді. Әдетте маскалар герметизацияның бұзылуы немесе жолаушыларды оттегімен қамтамасыз ету қажет болатын төтенше жағдайлар кезінде түседі.
Демек, бұған радарлардан жоғалуына да себеп болған қандай да бір техникалық ақау болуы мүмкін бе?
— Ұшақ транспондер арқылы сигнал жіберіп, оның қозғалысы бақыланады. Егер сигнал жоғалса, бұл электр қуатының өшуінен немесе басқа да бір жағдайдан болуы мүмкін. Мүмкін, пилоттар қозғалтқышты қайта іске қосуға тырысып, бүкіл ұшақты электр қуатынан ажыратқан шығар. Бұл тек болжам ғана. Бірақ мұның барлығы тергеу барысында анықталады. Қара жәшік табылғаннан кейін, олардың жағдайы бағаланып, шифрын шешуге жіберіледі.
Журналист Алексей Пивоваров, өзі ұшқыш болғандықтан, ұшақ апаты алдында ұшақтың қиралаңдап ұшқанын, яғни бірде көтеріліп, бірде қайта түскенін байқаған. Бұл неге байланысты болуы мүмкін?
— Көрініп тұр, ұшақ тұрақсыз ұшып, ұшқыштар оны түзетуге тырысты. Мұндай жағдай, олар ұшақты қону жолағына бұруға әрекеттеніп, бірақ үлкен көлденең бұрыш жасап ұшып кеткен сияқты. Бұл, ақырында, соқтығысуға әкелді. Көптеген факторлар әсер етуі мүмкін. Мысалы, техникалық проблемалардан ұшақтың басқару беттерін басқару мүмкіндігінің болмауы. Немесе ұшақты түзету арқылы жылдам қонуға деген ұмтылыс немесе отынның таусылуы. Қазір бұл туралы айту қиын.
Ұшақ апатының себебі құстармен соқтығысу болуы мүмкін деген нұсқа қаншалықты ықтимал?
— Бір уақытта екі қозғалтқышқа бірдей құстардың кіріп кетуі қиын. Ал ұшақты бір ғана қозғалтқышпен де жалғастыруға болады. Сонымен қатар, алдын ала алынған ақпаратқа сәйкес, ұшудың алғашқы сағатында экипаж техникалық мәселелер туралы хабарлаған. Ал ұшқаннан кейін бір сағаттан соң ұшақ айтарлықтай биіктікке жетеді.
Демек, физикалық тұрғыдан алғанда, құстармен соқтығысу қиын ба?
— Бұл мүмкін емес деп айтуға болмайды, бірақ негізінен құстармен соқтығысу ұшақтың көтерілуі мен қонуы кезінде болады. Жоғарғы биіктікте (биіктікке жеткеннен кейін — авт.) құстардың болуы, олардың жаппай көші-қоны кезінде ғана болуы мүмкін. Бірақ қазір бізде қыс, қандай ауысу болуы мүмкін?
Грозный мен Ақтау арасындағы қашықтық алыс, сонымен қатар Каспий теңізі де бар. Үлкен су қоймасының үстінен ұшу қосымша қауіп тудырмады ма? Немесе керісінше, суға қону адамдардың өлім қаупін төмендетер ме еді?
— Су үстіне қону — ең жағымсыз нұсқа. Егер суға жақындау бұрышы дұрыс таңдалмаса, ұшақ бірден бөлініп кетеді. 15 жыл бұрын ұшқыштың Гудзон өзеніне ұшақты қондыра алуы — тек оның шеберлігі. Ол ұшақты бөлшектемей, ешкімді батырып жібермей қондырғаны — оның біліктілігін көрсетеді (2009 жылы 15 қаңтарда АҚШ-та болған ұшақ апаты туралы айтып жатыр — авт.).
Яғни, ұшқыштар тәуекелге барғанын түсінді ме?
— Ұшқыштар камикадзе емес — олар бірінші кезекте өздерін және жолаушыларды құтқаруға тырысады. Мүмкін, қара жәшікті шифрын ашқаннан кейін бәрі түсінікті болады. Бірақ менің ойымша, олар ұшақты мүмкіндігінше қауіпсіз қондыру үшін бар күшін салды. Бірақ бәрі басқаша болды.",2024-12-26T09:55:22+05:00,2024-12-26T09:55:22+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/jekspert.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/jekspert-dva.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/jekspert.webp,https://www.youtube.com/embed/eib8PHJvrrk?feature=oembed
479f3d25f4700f6670aa39ff04caad8b,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Ақылбек Мұратов Алматыдағы тергеу абақтысынан хат жазды,"Хатында қарақалпақ белсендісі Өзбекстанда қамауға алынған құқық қорғаушыны босатуға шақырады, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/akylbek-muratov-almatydagy-tergeu-abaktysynan-hat-zhazdy-127852/,"Хатында қарақалпақ белсендісі Өзбекстанда қамауға алынған құқық қорғаушыны босатуға шақырады, деп хабарлайды Orda.kz.
Мұратов Өзбекстанда қамауға алынған тағы бір құқық қорғаушы Дәулетмұрат Тәжімұратовтың өмірі үшін қауіптенетінін жазады. Ол құқық қорғаушының орыс билігі Навальныйды өлтіргендей мерт болуы мүмкін деп санайды.
Ақылбек Мұратов 4 қазанда жолданған хатында қарақалпақ халқы өзінің қиын жағдайын әлем жұртшылығына жеткізуге тырысып жатқанын баса айтады.
Қазақстан оған баспана беруден бас тартып, Өзбекстан оны экстрадициялауды сұрап жатқанына қарамастан, ол босқын мәртебесін беруден бас тартумен күресін жалғастырып,  тырысып жатқанына сендірді.
Ол сегіз айдан бері Алматының тергеу изоляторында жатқанын, бірақ серуендеуге шығармайтыннан басқа ештеңеге шағымданбайтынын атап өтті.
Ақылбек Мұратов халықаралық құқық қорғаушылар мен демократиялық елдер үкіметтерін «Қарақалпақстан Республикасындағы адам құқықтарының бұзылуын, әсіресе Дәулетмұрат Тәжімұратовтың тағдыры туралы сұрақтарды жиі және басым көтеруге» шақырды.
Мұратовтың айтуынша, Тәжімұратовтың өлімі бүкіл Орталық Азия аймағындағы тұрақтылық пен қауіпсіздікке әсер етуі мүмкін.
Еске сала кетейік, Мұратов 15 ақпанда өзі ұзақ жылдар бойы тұрып келе жатқан Алматыда ұсталған болатын. Ол Өзбекстанның өтініші бойынша қамауға алынды. Осы жылдар бойы ол қарақалпақ халқының, оның ішінде атамекенін тастап кетуге мәжбүр болған жұрттың мәселелерін белсенді түрде көтерді.
19 наурызда прокуратура Мұратовты экстрадициялау бойынша қамауға алу мерзімін бір жылға ұзартты.
12 қыркүйекте Қазақстан Ақылбек Мұратовқа (Мұратбай) босқын мәртебесін беруден бас тартты. Қазір оның Өзбекстанға экстрадициялану ықтималдығы айтарлықтай арта түсті.",2024-10-20T15:06:04+05:00,2024-10-20T15:06:04+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/1729411397_356553634656.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/1729411397_356553634656.webp,
715dc857bfe859b57a3d41db8279a3fa,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Әлемді таңқалдырған қазақ қызы Антарктиданың суын қалай жүзіп өтті?,"Жақында Антарктиданың суын жүзіп өтіп, дүниежүзіне танымал болған Әнел Сытдықова 5 жыл бұрын да қазақстандықтардан алғаш рет 38 шақырымдық Ла-Манш бұғазынан гидрокиімсіз жүзіп өтіп елді таңқалдырған болатын. Кейін Лос-Анджелестегі ең ұзақ марафондық қашықтықтардың бірі — 34 шақырымдық Каталина бұғазынан жүзіп өтті. Қазақстанның Орал қаласында туған Әнел Сытдықова қазір Оксфорд қаласында отбасымен тұрып жатыр.",comments,https://kaz.orda.kz/alemdi-tankaldyrgan-kazak-kyzy-antarktidanyn-suyn-kalaj-zhyzip-otti-128924/,"Жақында Антарктиданың суын жүзіп өтіп, дүниежүзіне танымал болған Әнел Сытдықова 5 жыл бұрын да қазақстандықтардан алғаш рет 38 шақырымдық Ла-Манш бұғазынан гидрокиімсіз жүзіп өтіп елді таңқалдырған болатын. Кейін Лос-Анджелестегі ең ұзақ марафондық қашықтықтардың бірі — 34 шақырымдық Каталина бұғазынан жүзіп өтті. Қазақстанның Орал қаласында туған Әнел Сытдықова қазір Англияның Оксфорд қаласында отбасымен тұрып жатыр. Осы жолы ол 18.58.95 минуттың ішінде минус 1,4 градуста 750 метр қашықтықты жүзіп өтті.
Orda.kz тілшісі оған хабарласып сұхбат алды.
Әнел, сізді мұндай үлкен ұмтылыстарға не жігерлендіреді? Жүзумен қалай айналыса бастадыңыз?
— Мен жүзуді ересек болып бір-ақ бастадым. Алғаш рет Лондонда 2012 жылы құрбыларыммен бірге триатлонға қатысуға шешім қабылдадым. Сол жарыста ашық суда 1500 метр жүзу керек еді. Алайда мен сол кезде тоқтамай тек 200 метрді ғана жүзе алатынмын. 4 айлық дайындықтан кейін жаттықтырушымның көмегімен мен жүзуді үйрендім. Бассейнде 2000 метр қашықтықты жүзіп өттім. Осылайша, жарысқа дайын болдым.
Бірнеше жылдан кейін триатлонға деген қызығушылығым бәсеңдеді. Жарыстардың форматы сол күйі қайталанатын, бір сарынды болып кетті. Мысалы, триатлонда немесе марафонда қашан жарысқа қатысатының үнемі алдын ала белгілі болады. Сол күнге қарай дайындалып, жоспарыңды құрып, қатаң түрде сонымен жүріп-тұруың қажет. Бұл мен үшін тым «оңай» болып көрінді. Онда күтпеген жерден болатын қиындықтар мүлде жоқ еді.
Сол кезде мен алдыма мақсат қоя басталым. Ла-Маншты жүзіп өту идеясы менің ойыма 2015 жылы соңғы айронмен жарыстан кейін келді. Осыдан кейін мен бұл туралы ақпарат іздеп, зерттей бастадым. Бастапқыда ақпарат табу қиын болды. Өйткені Ла-Манш ағылшын тілінде «English Channel» деп аталады. Мұны білмегендіктен, іздеу жүйесіне «Ла-Манш» деп жазатынмын. Ақыры бір ай өткен соң, мен пилоттарға хат жазып, 2016 жылдың тамызында жүзуге ұсыныс алдым. Айтпақшы қазір бұлай тез жүзуге мүмкіндік алу қиын. Бұлай жүзудің кезегі 2-3 жылға созылады. Осылайша, менің суық суда марафондық жүзу жолым басталды.
Антарктида сияқты қауіпті әрі суық суларда жүзу үлкен ерік-жігерді талап етеді. Мұндай сынақтарға дайындықтың әдеттегі жаттығулардан айырмашылығы қандай?
Бұл рас. Мұзды суда жүзу қашықтықтары ереже бойынша судың температурасы 5°C-тан төмен болған жағдайда, небәрі 50 метрден 1600 метрге дейінгі аралыққа баруға болады. Бұл жердегі маңызды нәрсе — физикалық дайындықтан гөрі суыққа төзімділік болып отыр.
Маған 0°C немесе одан да төмен температурада 25-30 минут суда болу керек болды. Бұл өте қиын. Бірнеше секундтан кейін аяқ-қолыңды, денеңді сезбей қаласың. Дайындықсыз бұл қадамға бару өте қауіпті.
Мен үшін мұздай суық суда жаттығу қиын болды. Қыркүйек, қазан айларында мен жүзетін көлдің суы 11-12°C болды. Бұған қоса, мен күн сайын 30 минут бойы мұздай ваннаға түстім. Қолымнан келгеннің бәрін істедім.
A post shared by Anel Sytdykova (@sytdykova_anel)
Әрине, жарысты қыс мезгілінің соңына жоспарласа, суық суда жүзуге көбірек дайындалуға уақыт болар еді. Бірақ мен суық суда 9 жыл бойы, соның ішінде соңғы 5 жыл бойы қыста жүзіп жүрген соң өз тәжірибеме сендім. Бұл маған аздап сенімділік берді.
Сіздің триатлон мен жүзудегі жетістіктеріңіз Қазақстанда да, шетелде де көптің назарын аудартты. Халықаралық жарыстарда Қазақстанның алғашқы өкілі болуды сезінгенде қандай күй кештіңіз?
Бұл – өте үлкен құрмет әрі жауапкершілік. Қазір тобымызба Қазақстаннан екі өкіл бар. Мадина Құрманбаева мен мен. Біз бұл миссияны абыроймен атқарып жүрміз деп ойлаймын.
Жаттығулар бар, жұмыс бар және отбасыңызға қарайласу бар. Қалай үлгеріп жүрсіз? Жігеріңіз сөніп, жүзуден шаршаған кездеріңіз болды ма?
Бәрі ең алдымен мақсатқа байланысты. Қандай мақсатқа ұмтылып отырғаныңды нақты білу маңызды. Менің мақсатым – қандай қашықтықты жүзіп өткім келетіні және адам расымен соған ынта-шынтасымен берілуі қажет.
Сонда ғана барып сүйген ісіңнен шаршамайсың. Мені жаттығуға мәжбүрлеудің қажеті жоқ. Мен оны саналы түрде жасаймын. Әр жаттығудың мені мақсатыма жақындата түсетінін білемін. Мен бәріне үлгеру үшін маңызды дүниелерді дұрыс саралап таңдаймын.
Жүзгенде ең қауіпті әрі қызықты, жарқын сәттеріңіз қандай болды? Нәтижеге жеткенде нендей күй кештіңіз?
Керемет сұрақ. Сұрағыңыз маған сол сәттердегі күйді қайта сезіндіріп жіберді, рахмет. Жүзген сайын суға түспей тұрып бойымды түрлі сезім билейді. Олар жүректі атқақтатқан қорқыныштан бастап, бәрін тоқтата салғың келетін, болмаса тығылып қалғың келетін, енді болмаса көптен күткен жарысқа деген сезімдерге дейін...
Ең жарқын сәттердің бірі деп Ла-Маншты айтар едім. Ол – мен үшін ерекше. Мен жүзу үшін 3 жыл күттім. Бұл қаншама ұзақ, суық әрі қиын жаттығулардың нәтижесі болды. Франция жағалауына жеткенде мен қуаныштан жеті қат аспанға ұшып кеткендей болдым.
Қазақстанда спортпен және салауатты өмір салтымен айналысатын адамдар саны артып келеді. Сіз елімізде триатлон мен экстремалды спорт түрлерінің болашағы жайлы не дер едіңіз? Сіздің деңгейіңізге жетуді мақсат ететін жаңа спортшыларға қандай кеңес берер едіңіз?
Бұл тенденция мені қатты қуантады. Себебі бұл қоғамның жалпы әл-ауқатының жақсарып келе жатқанын көрсетеді. Адамдар өз денсаулығы мен хоббилері туралы ойланғысы келеді. Сонымен қатар оған орай таба алады. Біздің жастарымыз өте ынталы, әрі қазір ақпарат та өте көп. Менің ойымша, әуесқой спорттың болашағы сенімді қолда. Белгілі бір нақты кеңес бере алмаймын, өйткені әр адам өзіне ұнайтын мақсатты таңдап, соған қарай ұмтылуы керек.
Әнел, сіз Орал қаласында дүниеге келдіңіз. Сіздің көшуіңізге не себеп болды және туған қалаңызға деген сағыныш бар ма?
Мен Оксфордта тұрамын және бұл қаланы өте жақсы көремін. Әдемі, қауіпсіз, жасыл желекке толы қала. Балаларым осында мектепке барады. Мен үшін отбасым жанымда болса, қай жерде болсам да өзімді жайлы сезінемін. Ата-анам Орал қаласында тұрады, мен олармен WhatsApp арқылы сөйлесіп тұрамын, бұл Алматыда тұрсам да дәл солай болар еді. Біз Қазақстанға жиі барып-келеміз, әрдайым демалысты асыға күтеміз.
Англия мен Қазақстанда өмір сүрудің айырмашылығы қандай?
Мен әрдайым жақсы нәрселерді байқауға ұмтыламын және кез келген жерде кездесетін жағымсыз нәрселерге назар аудармауға тырысамын. Бұл елдің табиғаты мен мәдениетін ұнатамын. Тәртіпке, экологияға, қауіпсіздікке және әлеуметтік қорғауға риза боламын. Адамдардың әзіл-оспағын да бағалаймын. Мұнда жыл бойы ашық суда жүзуге мүмкіндік бар!
Сұхбатыңызға рахмет!",2024-12-05T15:10:36+05:00,2024-12-05T15:10:36+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/img_20241205_144227_339.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/screenshot_20241205_093611_instagram.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/screenshot_20241205_093620_instagram.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/screenshot_20241205_093627_instagram.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/screenshot_20241205_093656_instagram.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/screenshot_20241205_093721_instagram.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/screenshot_20241205_093739_instagram.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/screenshot_20241205_093747_instagram.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/img_20241205_144227_339.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/img_20241205_144227_339.webp,
549a3cf3a8930ef20e640751997341cf,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Әлеуметтік желіде шу болған Баянның сәлем салуға қатысты видеосы қайдан тарады?,"Бірнеше күн бұрын Orda.news YouTube арнасына Гүлнәр Бажкенованың подкасты шықты. Ол подкастқа белгілі продюсер Баян Алагөзова, феминист Гүлзада Сержан, актриса және блогер Дарья Александрова, сондай-ақ саясаттанушы Толғанай Үмбеталиева қатысты, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/aleumettik-zhelide-shu-bolgan-bajannyn-salem-saluga-katysty-videosy-kajdan-tarady-131423/,"Бірнеше күн бұрын Orda News YouTube арнасына Гүлнәр Бажкенованың подкасты шықты. Ол подкастқа белгілі продюсер Баян Алагөзова, феминист Гүлзада Сержан, актриса және блогер Дарья Александрова, сондай-ақ саясаттанушы Толғанай Үмбеталиева қатысты, деп хабарлайды Orda.kz.
Қоғам белсенділері көптеген маңызды тақырыптарды талқылады. Бірақ Баян Мақсатқызының айтқан сөздері Қазнетті шулатты. Алайда көптеген ақпарат агенттіктері дереккөзге сілтеме жасамады. Мысалы, Алмат Азади ақпараттың бір нұсқасын сілтемесіз ұсынған.
Сонымен қатар кейбір журналистер ақпаратты бұрмалады. Олардың көбі Баянды «сәлем салу – жабайылық» деді деп жазды. Бірақ Баян Мақсатқызының сөзіне терең үңілсек, ол сәлем салуды жабайылық деп атаған жоқ.
Яғни, продюсер бұл рәсімді жабайы деп атамаған, тек өзіне жабайы болып көрінгенін айтқан. Бұл таңғаларлық жағдай емес. Себебі Баян туып-өскен Қазақстанның батыс аймағында мұндай дәстүрлерді көрмеген және оған бұлай үйретпеген.
Orda.kz тілшісі Баяннан қоғамда дүрбелең тудырған осы мәселе бойынша пікірін сұрап білді.
Баянның бұл сөзін құптамаған экономист-сарапшы Сәбит Рысбаев әлеуметтік желідегі парақшасында былай жазды:
Ал қоғам белсенділері Баянның сәлем салуға қатысты пікіріне байланысты екіге бөлінді. Белгілі жазушы-журналист Мұхтар Түменбай сәлем салудың кей өңірлерде жойылып кетуінің салдарынан Баяндікіндей пікір қалыптасқанын айтады.
Журналист бұл жерде Баянның манипуляция жасап отырғанын айтты. Келіндер сәлем салса, мәртебесі түсіп қалмайтынын, керісінше әулеттің үлкендеріне құрметін осылай көрсететінін алға тартты.
Журналист, блогер Ербол Мәндібек продюсердің пікірін қолдады. Ол Баянның бай келіншек екенін айтып, сәлем салатындардың несиеден бастарын көтере алмай жүргенін жеткізді.
Публикация от Ербол Мәндібек (@erbolmandibek)
Ал Баян Мақсатқызының пікіріне әйелдер қауымы да үнсіз қалған жоқ. Блогер Айгүл Омарова Баянды көпшілік түсінбей қалғанын айтты.
Қанша адам болса, сонша пікір бар. Бір таңғаларлығы, қазіргі заманда басқа біреудің материалын пайдаланған кезде дереккөзге сілтеме жасау ешкімнің ойына кіріп шықпаған.",2025-03-14T17:21:34+05:00,2025-03-14T17:21:34+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/acc60f7a-b556-4d5d-8f65-9058bcaaf72b.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1741953234_whatsapp-image-2025-03-14-at-17_46_23.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1741953241_whatsapp-image-2025-03-14-at-17_46_27.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/acc60f7a-b556-4d5d-8f65-9058bcaaf72b.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/whatsapp-image-2025-03-14-at-17_46_45.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/whatsapp-image-2025-03-14-at-17_46_48.jpg,https://www.youtube.com/embed/3l_X_td5iPc?si=Q6nUwqcYkm9RHmAn
c60a8f10e64d622e1aed54b0d653b4d0,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Алматы әкімі Bazis-A иесiне сенімді ақтамай отырғанын айтты,"Алматы әкімі Дархан Сатыбалды мектеп құрылысына қатысты жағдай бойынша Bazis-A компаниясының әрекетін сынға алды, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/almaty-akimi-bazis-a-iesine-senimdi-aktamaj-otyrganyn-ajtty-133253/,"Алматы әкімі Дархан Сатыбалды мектеп құрылысына қатысты жағдай бойынша Bazis-A компаниясының әрекетін сынға алды, деп хабарлайды Orda.kz.
Әңгіме Медеу ауданында «Жайлы мектеп» жобасы аясында салынып жатқан оқу орны туралы болып отыр.
Оқу орны 2000 орынға есептелген, жобада акт залы, астыңғы қабаттағы асхана, жеке тұрақ және спорт стадионы бар үш қабатты ғимарат көзделген.
Әкімнің айтуынша, жобаны жүзеге асыру мерзімі ұзаққа созылып кеткен. Ол Bazis-A мердігерлік ұйымынан балалардың қыркүйекте сабаққа кірісуі үшін барлық жұмыстарды 2025 жылдың тамызына дейін аяқтауды талап етті.
Сонымен қатар, Дархан Сатыбалды Шығыс айналма автожолының жасыл аймақтарын тиісті күтіп ұстау үшін автоматты суару жүйесін күрделі жөндеу мәселесі көтерілген учаскесін аралап көрді. Ол «Таза Қазақстан» республикалық бағдарламасы аясында қаланы абаттандыру мәселесін жеке бақылауында ұстауға уәде берді.
Кіші Станица аумағында Дархан Сатыбалды Қабылов көшесіндегі екі жылдан астам уақыттан бері бос тұрған тоғыз ғимарат кешенімен танысты. Бұл аумақта әлеуметтік нысандар жетіспейді. Әкім осы ғимараттарды жергілікті тұрғындардың қажеттіліктерін ескере отырып, коммуналдық меншікке беру мәселесін пысықтауды тапсырды.
Естеріңізге сала кетейік, Үкімет облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың және астананың әкімдіктері үшін қарыз алудың жаңа ережелерін бекітті. Алынған қаражат инфрақұрылымдық және әлеуметтік жобаларды қаржыландыруға жұмсалады.
Бұған дейін Дархан Сатыбалды Алматыда мектептер, балабақшалар мен жолдардың құрылысын кешеуілдетіп жатқан жауапты мекемелерге қатаң сынап , жұмысты дереу аяқтауды талап еткен болатын.
Сонымен қатар Алматының жаңа әкімі Дархан Сатыбалды Алматы халқы айта-айта жалыққан бордюрлар мен асфальт тозбай жатып ауыстырылатынын өз көзімен көріп, наразы болды.
Сондай-ақ, Дархан Сатыбалды қызметіне кіріспей жатып, экологиядан бастап тозған желілерге дейінгі жұмысының басым бағыттары туралы уәде берді.
Алып шахар Алматының қордаланып қалған мәселесі бастан асады, осының бәрін қолға аламын деп уәде берген жаңа әкімнің үдеден қалай шығатынын алдағы уақытта бақылап, хабарлап отырамыз.",2025-06-14T11:01:52+05:00,2025-06-14T11:01:52+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/33b71b43-929a-4588-870a-3fc50cd2b0de.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/06ba948d-c34d-4153-b390-28433809943d.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/ba37866ed1af1c8884a6a76804304392.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/bazis.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/33b71b43-929a-4588-870a-3fc50cd2b0de.webp,
00f01ce011d661e181f1c7f5475e75fc,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Алматы облысында жол апатынан төрт адам қаза тапты,"Алматы облысында Алматы-Көкпек-Көктал-Шонжы тас жолында болған жол апатынан төрт адам көз жұмды, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/almaty-oblysynda-zhol-apatynan-tort-adam-kaza-tapty-136476/,"Алматы облысында Алматы-Көкпек-Көктал-Шонжы тас жолында болған жол апатынан төрт адам көз жұмды, деп хабарлайды Orda.kz.
Алдын-ала мәліметтер бойынша, Audi A6 жүргізушісі көлік тізгініне ие бола алмай, Nissan Cefiro-мен соқтығысқан. Екі жүргізуші мен екі жолаушы алған жарақаттарынан оқиға орнында қайтыс болды. Тағы үш жолаушы түрлі дене жарақаттарын алып, медициналық мекемеге жатқызылды.
Қылмыстық іс қозғалып, сотқа дейінгі тергеу жүргізіліп жатыр.
Айта кетейік, 7 желтоқсан күні сағат 23.10-да Алматыда жеңіл көлік пен жолаушылар автобусы соқтығысты.",2025-12-09T12:00:08+05:00,2025-12-09T12:00:08+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/4e54a5be-83fe-4d22-992f-d3e857d0c75c.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/4e54a5be-83fe-4d22-992f-d3e857d0c75c.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/4e54a5be-83fe-4d22-992f-d3e857d0c75c.webp,
42e313bc7e20053b73cc939eed5e8ae2,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Аңызға айналған Орда: Ширек ғасыр бойы сахнада жүрген топ неге тарады?,"Ширек ғасыр бойы қазақ сахнасында өнер көрсеткен, әнге өзгеше леп әкелген, жастардың үні бола алған  «Орда» тобы биыл қоштасу концертін беріп, тыңдарманымен қоштасты. Orda.kz тілшісі осы топтың әншісі, продюссер Ерболат Беделханға хабарласып, сұхбаттасты.",comments,https://kaz.orda.kz/anyzga-ajnalgan-orda-shirek-gasyr-bojy-sahnada-zhyrgen-top-nege-tarady-131335/,"Ширек ғасыр бойы қазақ сахнасында өнер көрсеткен, әнге өзгеше леп әкелген, жастардың үні бола алған «Орда» тобы биыл соңғы концертін беріп, тыңдарманымен қоштасты. Orda.kz тілшісі топтың әншісі, продюссер Ерболат Беделханға хабарласып, сұхбаттасты.
«Орда» — 2000 жылдары құрылған қазақ музыкасында заманауи жаңа бағытымен ерекшеленген топ болды. Жаңа топтың сезім жайлы, махаббат жайлы сырға толы, замауи өңделген әндері халықтың, әсіресе жастардың жүрегін жаулады. Талай жас «Орданың» әндерін тыңдап өсті, есейіп орда бұзар азамат болғандар да әншілерді сүйіп тыңдайды.
Ерболат Беделхан сол кезде Қазақстанның ішінде сұранысқа ие замауи музыканы қазақстандық әншілер өндіре алатындай жағдайға жеткізгілері келгенін айтты.
2001 жылы Рүстем Оразбеков, Жанболат Беделхан, Есболат Беделхан, Ерболат Беделхан, Дастан Оразбеков секілді жігіттер «Орда» атауын жариялап, топ құрады. 2002 жылы «Бауыржан шоудан» топ бөлініп кетіп, жеке шығармашылығын бастайды. Сол жылы бүкіл хит-парадтарда көш бастап тұрған «Кеш мені» әні дүниеге келді. Топ 2003 жылы клиптарын түсіру үшін Ташкентке жолға шықты. Сол жерден бағыттары өздеріне ұқсас «Бангор» тобының жігіттерімен танысады. Кейін осы «Бангор» тобындағы Нұрлан Әлімбеков «Орданың» құрамына қосылады.
Алғаш  «Бауыржан шоудан» бөлініп шыққан кездері жайлы «Zamandas» жобасына берген сұхбатында топ мүшелері театр құрамынан шығудың қиындығы жайлы кеңінен айтып берген болатын. Қолы ұзын Бауыржан Ибрагимовтың беделді, «дөкей» таныстарының театр құрамында болғанда қамқор болып, кететіндерін айтқанда жылы қабылдамағандарын айтты. Топты театр барынша ұстап қалуға тырысқан. Кейін топ театрдан шығып, Алуа Қонарованың қолдауына ие болады. Ол кезде Алуа Қонарова «Daus international» тобының директоры болатын. Кейін «Орда» тобына продюссерлік етіп, продюссерлік жолын бастап кетті. Ол жайлы Ерболат Беделхан Orda.kz тілшісіне былай деді:
Содан кейін «Орда» тобы әуелі Ресейге, кейін Америкаға шықты.
«Орда» болып 25 жыл жұмыс жүргізгенде арасында үзілістер болып тұрды. Расымен топ мүшелері өздерінің жеке жобаларына кірісіп, өзінше жеке дүниелер жасады. Мысалы, Дастан Оразбеков жеке әнші ретінде әндеріне бейнебаян түсіріп, дара әнші ретінде өзін көрсетті.
Сонымен қатар 2020 жылы «Почти мачо» комедиялық фильмінде басты рөлді сомдады.
Сондай-ақ Дастан Оразбеков «Қазақстан дауысы», «Егіз лебіз» секілді мега жобаларға әділқазы болып, қатысып жүр. Оның жаңа әндері, замауи стилі, өзіндік шығармашылығы қазірде көрерменнің жүрегінен орын тапқан.
A post shared by ORDA | Группа «Орда» (@ordatoby)
Нұрлан Әлімбеков қазір қырғызстандық «Элес» тобында ән салып, концерттерге шығып жүр.
A post shared by Официальная страница Группы ЭЛЕС | ELLES Band (@elles_musicband)
Ал Есболат Беделхан продакшнда қалып өз шығармашылығын жалғастырмақ.
Үзілістер жайлы айта отырып Ерболат Беделхан өзінің продюссерлік жұмыстарымен кеткенін және басқа топ мүшелері де келісіп жеке жобаларымен айналысқандарын айтты.
Өнерге өзінше өзгеріс әкелген «Орда» тобының артынан ілескен өзгеше бағыттағы әншілер бар. Өзгеріс пен дамуды басты назарға алатын Ерболат Беделхан «91» тобына продюссерлік етті. 2015 жылы оның «JUZ Entertainment» агенттігінің «Айыптама» атты синглмен дебют алған «91» тобы әуелде хейтке ұшырағанымен, өзіндік аудиториясын жинап, кеңінен танымал болып, көтерілді.
Бұл топтың 2022 жылы агенттіктен кетуіне Ерболат Беделхан қаржы мәселесі әсер еткенін айтты.
Расымен қазақ музыкасының үдерісіне өзгеріс әкелген бұл топ елге өзгеше әсер етті. Ерболат Беделхан «91» тобынан кейін осы бағыттағы топтар көбейгенімен 2-3 жылда олардың қайтадан азайғанын айтты.
Ерболат Беделхан бұл жаңа бағыттар халыққа жастардың өзіндік ойы бар, арманы бар екенін және жастарға көңіл бөлу керек екенін көрсеткенін айтты.
Продюссер Ерболат Беделхан сахнадан кеткенімен өнерден кетпейтінін және өнердің елімізді әлемге таныта алатын үлкен құрал екенін атап өтті. Ол алдағы уақытта қазақ музыкасынан кетпей, продюссерлік қызметін жалғастыратынын баяндады.
Сурет, әдебиет, кино саласы секілді музыка өнерінің даму үдерісі түрлі бағыттарда дамып, тыңдарман қауымға өзінше сыр шертеді. Бұл ширек ғасырға дейін қазақ сахнасында жастардың үні бола алған «Орда» тобы. Орда тобы сахнадан кеткенімен, «Белгісіз жан», «Кеш мені», «Тағдыр», «Жауап бер», «Ғашықсың ба?» сынды әндері халықтың жүрегінен мәңгі кетпейді.
Назарларыңызға Орда тобының соңғы бейнебаянын ұсынамыз.",2025-03-15T10:06:05+05:00,2025-03-15T10:06:05+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/3c3ab64d-8cb9-47dc-8b69-891e0082f926.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/0803546.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/481161354_18483379510030875_7519780196896486090_n.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/481219217_18483379447030875_2619840820596368371_n.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/481259324_18483379456030875_1912649759573562325_n.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/3c3ab64d-8cb9-47dc-8b69-891e0082f926.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/3c3ab64d-8cb9-47dc-8b69-891e0082f926.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/snimok-jekrana-2025-03-12-193110.png,https://www.youtube.com/embed/0WW2ghjdQz0?feature=oembed;https://www.youtube.com/embed/0d9WyD9mXcw?feature=oembed;https://www.youtube.com/embed/Rpz1ufa4Q5c?feature=oembed;https://www.youtube.com/embed/rx48sYNR-fk?feature=oembed;https://www.youtube.com/embed/zu82T0O5aog?feature=oembed
5b2e3b4a8caf27de0ad3da81e25a92e2,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Апорттың» қайта жандануына мемлекет қанша қаржы құяды,Билік «апорт алмасының» бұрынғы даңқын қайта көтермекші. Осы тұста Orda.kz бұл істің мемлекетке қаншаға  түсетінін нақтылады.,comments,https://kaz.orda.kz/aporttyn-kajta-zhandanuyna-memleket-kansha-karzhy-kujady-131776/,"Билік «апорт алмасының» бұрынғы даңқын қайта көтермекші. Осы тұста Orda.kz бұл істің мемлекетке қаншаға  түсетінін нақтылады.
Алманың танымал сортын қалпына келтіру бойынша Ұлттық аграрлық ғылыми-білім беру орталығының мамандары жұмыс істейтін болды. Биыл алғашқы ағаштарды отырғызу жоспарланған, ал жобаны іске асыру 2025-2028 жылдарға есептелген.
Ауыл шаруашылығы министрлігінің мәліметінше, 25 мың көшет отырғызылатын бақ 110 гектар болады. Қаржыландыру бекітіліп, осы мақсатқа «Астана-20» мемлекеттік қоры 162,8 млн теңге бөлді.
Егер бәрі жоспар бойынша жүрсе, сегіз жылдан кейін Алматы тұрғындары мен қонақтары алғашқы жемістің дәмін татып көре алады. Жас ағаштар 58 келіге жуық алма, ал ересек жеміс ағаштары 100 келіге дейін хош иісті жеміс беретін болады.
АШМ атап өткендей, апорт тасымалдау кезінде қалпын бұзбайтындығымен, ұзақ сақтау мерзімімен ерекшеленеді, бұл инвесторлар үшін тартымды жағдай.
Апорт бақтарының көлемі 20 есеге қысқарды - 1970-жылдары олар Қазақстанда 100 мың гектардан астам болса, қазір - 2458 гектар ғана қалды. Оның бірнеше себебі бар: бағбандар коммерциялық тұрғыдан алғанда неғұрлым тиімді сорттарды өсіре бастады. Бірақ басты себеп – кесіп тастап орнына құрылыс салу.
Алматының бұрынғы тұрғындары әл-Фараби даңғылынан биік жатқан, қазір тұрғын шағын аудандар орналасқан аумақта бір кездері алма бақтары жайқалып тұрғанын өкінішпен еске алады. Оның үстіне, алманың осы түрі жойылып бара жатыр деген алаңдаушылық өршігеннің өзінде жалғасып жатыр. Бау-бақшаларды құрылысшылар мен шенеуніктерден сақтап қалуға тырысып жүрген экобелсенділер дабыл қағып жатыр.
Айтпақшы, өткен жылы алматылық апорт қазақстандық бренд ретінде тіркеліп, оған географиялық көрсеткіш беріліп, Orda.kz бұл мәселені егжей-тегжейлі зерттеп, оңтүстік астананың символы тұралы жазды.
2024 жылы Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев FАО бас директоры Цю Дунъюмен кездесу барысында Алматы апортының жемісін көрсетті.
Былтыр ғана Тоқаев Сербия Президентіне әлемге Алматының символы ретінде танылған апорт алмасы толы сандықты мақтанышпен сыйға тартты.",2025-03-30T18:03:34+05:00,2025-03-30T18:03:34+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/1743315882_iashc.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/1743315882_iashc.webp,
647f2ba6059cf27dd09ddbb8b887a9b4,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Астанаға жаяу барамын»: Қаңтар құрбанының жесірін біреулер кері қайтарды,"Алматы тұрғыны Шапағат Қадырова – 2022 жылғы Қаңтар оқиғасы кезінде оқ тиіп қаза болған Әкімжан Бектұрғанның жесірі. 8 желтоқсанда әділдік талап ету үшін Алматыдан Астанаға жаяу жолға шыққанын айтқан. Алайда жолда біреулер көлікке отырғызып оны Алматыға қайта әкеліп тастады, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/astanaga-zhajau-baramyn-kantar-kurbanynyn-zhesirin-bireuler-keri-kajtardy-136472/,"Алматы тұрғыны Шапағат Қадырова – 2022 жылғы Қаңтар оқиғасы кезінде оқ тиіп қаза болған Әкімжан Бектұрғанның жесірі. 8 желтоқсанда әділдік талап ету үшін Алматыдан Астанаға жаяу жолға шыққанын айтқан. Алайда жолда біреулер көлікке отырғызып оны Алматыға қайта әкеліп тастады, деп хабарлайды Orda.kz.
Ол Qazaq Times тілшісіне берген сұхбатында төрт жылдан бері күйеуін атқан адамды анықтай алмай жүргенін, барлық мемлекеттік органдардың есігін тоздырғанын айтты.
Жолға қаражаты болмағандықтан, Астанаға жаяу шыққан Қадырованы тасжолда жолай кезіккен бір жүргізуші көлігіне отырғызған. Алайда ол әйелді қайтадан Алматыға алып кеткен.
Шапағат Қадырова «Астанаға енді автобуспен барамын» деген еді. Бірақ сейсенбі күні кешке оған Алматы қаласы әкімдігі хабарласып, шағымы бойынша сөйлесуге шақырған.
Ол енді қала әкімдігі қандай жауап беретініне мән бергісі келетінін айтты.",2025-12-09T11:30:13+05:00,2025-12-09T11:30:13+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/inshot_20251209_101112121.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/inshot_20251209_101112121.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/inshot_20251209_101112121.webp,
a3027a0a1158217279aaf625142d59d9,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Ат баптағандар Еуропаға кетіп қалады»: Алматының тарихи ипподромын бұзғалы жатыр,"Алматының қақ ортасындағы 42 гектар аумақты алып жатқан ипподром — қаланың ең көне спорттық нысандарының бірі. Бір кезде халықаралық жарыстар өтіп, мыңдаған көрермен жиналатын бұл орын бүгінде қирап,",comments,https://kaz.orda.kz/at-baptagandar-europaga-ketip-kalady-almatynyn-tarihi-ippodromyn-buzgaly-zhatyr-135990/,"Алматының қақ ортасындағы 42 гектар аумақты алып жатқан ипподром — қаланың ең көне спорттық нысандарының бірі. Бір кезде халықаралық жарыстар өтіп, мыңдаған көрермен жиналатын бұл орын бүгінде қирап, қараусыз қалған. Енді оның тағдыры тағы да қоғам назарында. Белсенділер мен ат спортының өкілдері баспасөз мәслихатын өткізіп, биліктен ипподромды бұзбауын және оны тарихи-мәдени ескерткіштер қатарына қосуын талап етті.
Orda.kz тілшісі баспасөз жиынына қатысып, істің мән-жайын анықтады.
Республикалық зауыттық жылқы тұқымдары палатасының төрағасы Талғат Жайсаңбаев ипподромда 25 жылға жуық еңбек еткенін айтып, бар жағдайды баяндады. Оның айтуынша, ат спортымен айналысқан балалардың көбі елден қолдау таппай, Еуропаға кетіп қалды. Бүгінде Қазақстанда бұл спортты ешкім дамытып отырған жоқ.
Оның айтуынша, Германиядағы әріптестері Алматыда animal-терапия бағдарламасын тегін енгізуге дайын, бірақ ол үшін ең әуелі ипподромның өзі сақталуы тиіс. Ипподром базасында ерекше балаларға арналған иппотерапия сабақтары өткізілетін, соңғы жағдайға байланысты бұл бағдарлама да тоқтады.
Гид және белсенді Дана Миирбекова да ипподромның қазіргі жағдайына күйініш білдірді:
Қазір ипподром «Tengri Invest» компаниясының меншігінде. Кейін оның құрылтайшылары қатарына «Everest Development» құрылыс компаниясы қосылған.
Компания бұған дейін «ипподром аумағында тұрғын немесе коммерциялық нысандар салу жоспары жоқ» деп мәлімдеген. Алайда белсенділер бұл сөзге сенбейді.",2025-11-11T14:30:34+05:00,2025-11-11T14:30:34+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1762844030_1762415452_photo_2025-11-05_12-31-51.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/5231112305465035823.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/5231112305465035824.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1762844030_1762415452_photo_2025-11-05_12-31-51.webp,
2a820460ce7b1a735d88790590c681fd,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Атбасардағы азаптау ісі»: сот үкімі ауысуы мүмкін бе?,Атбасардағы тұтқындарға жасалған азаптау ісі бойынша процестің қаншалықты саясиланғаны және ақтау үкімінің апелляцияға төтеп бере алатыны туралы Orda.kz сайтына қылмыстық істер адвокаты Жохар Үтебеков пікір білдірді.,comments,https://kaz.orda.kz/atbasardagy-azaptau-isi-sot-ykimi-auysuy-mymkin-be-130711/,"Атбасардағы тұтқындарға жасалған азаптау ісі бойынша процестің қаншалықты саясиланғаны және ақтау үкімінің апелляцияға төтеп бере алатыны туралы Orda.kz сайтына қылмыстық істер адвокаты Джохар Үтебеков пікір білдірді.
Атбасардағы колония күзетшілері ҚР Қылмыстық кодексінің 146-бабы — «Қатыгез, адамгершілікке жатпайтын немесе қадір-қасиетті қорлайтын қарым-қатынас, азаптаулар» бойынша сотталды. Кеше алқабилер соты 12 айыпталушының бәрін ақтап шықты.
Қазақстанның қылмыстық істер бойынша танымал адвокаты Джохар Үтебеков бұл іске қатысты бірнеше маңызды жайтқа назар аударды:
Сонымен қатар, адвокат алқабилер қатысқан сот үкімін айыпталушының кінәлі немесе кінәсіз екендігі тұрғысынан өзгертуге болмайтынын атап өтті. Дегенмен, үкім апелляциялық сатыда бұзылуы мүмкін, егер апелляциялық сот іс жүргізу ережелерінің бұзылғанын анықтаса.
Бұған Қарағанды облысында жергілікті қоғамдық белсенді Ғалы Бақтыбаевтың өлімі мысал бола алады. 2021 жылы алқабилер қатысқан сот екі рет ақтау үкімін шығарған, бірақ ол екі рет облыстық соттың апелляциялық алқасы арқылы күшін жойды. Үшінші рет алқабилер айыптау үкімін шығарды.
Істі мәні бойынша бағаламай, тергеу және сот процестерінің барысына қатысты пікір білдірмей, адвокат қоғамдық-саяси резонансқа назар аударды.",2025-02-14T12:19:14+05:00,2025-02-14T12:19:14+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/1739513401_pytki-zakl-skrin.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/1739513401_pytki-zakl-skrin.webp,
231b43a61d391fee6e83b288322e205d,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Атырауда балалар түнде оқып жүр: Шенеуніктер қаражатты қайта-қайта есептей береді,"Атырауда Көктем ықшам ауданының тұрғындары уәде етілген мектепті үш жылдан бері күтіп жүр. Шенеуніктер сметаларды қайта есептеп, мердігерлер қарызға жұмыс істеп жатқанда, балалар үш ауысымда оқып, қараңғы түскенде үйлеріне қайтады, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/atyrauda-balalar-tynde-okyp-zhyr-sheneunikter-karazhatty-kajta-kajta-eseptej-beredi-132210/,"Атырауда Көктем ықшам ауданының тұрғындары уәде етілген мектепті үш жылдан бері күтіп жүр. Шенеуніктер сметаларды қайта есептеп, мердігерлер қарызға жұмыс істеп жатқанда, балалар үш ауысымда оқып, қараңғы түскенде үйлеріне қайтып жүр, деп хабарлайды Orda.kz тілшісі.
Мектептің құрылысы 2021 жылы басталып, 2022 жылы аяқталады деп уәде етілген. Үш жыл өтті, бірақ ғимарат әлі дайын емес. Ата-аналардың шыдамы шегіне жетті - өйткені балалар үш ауысымда оқиды, қараңғыда үйлеріне оралады. Ата-аналар уәдеден шаршағандарын айтады.
Іс жүзінде - жұмысшылар үш жылда үш қабат салды. Шенеуніктер «сметаға түзету енгізіп» жатқанда, Көктем тұрғындары күн сайын балаларын басқа шағын аудандарға тасып, әуре болуда. Автобус жоқ, жол - батпақ, бағыт - бір, ата-аналардың жүйкесі әбден жұқарған.
Облыстық құрылыс басқармасы жобаның ескіргенін, ал бағаның өсіп кеткенін, қайта есептеу керектігін айтады. Әзірге - «жұмыс тоқтатылған жоқ».
Ал мердігер уәде етілген миллиардтардың тек 27% ғана алғанына шағымданады, қалғанын кейінірек беруге уәде берілген. Шенеуніктер оларды өздері үшін қарызға салады деп күтіп жүргендей.
Шенеуніктер жаңа оқу жылына қарай мектеп пайдалануға берілетінін хабарлады . Оған ата-аналар сенбейді. Балалар - шаршаған. Уәде созыла береді.",2025-04-20T12:04:09+05:00,2025-04-20T12:04:09+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/2022_12_18_shkoly-1024x640-1.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/2022_12_18_shkoly-1024x640-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/2022_12_18_shkoly-1024x640-1.webp,
6b9ef9c275721932599dc30f1a45b2fd,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Атырауда Яна Легкодимованың ісін ашқан тергеушіге жаңа атақ берілді,"Атырауда Яна Легкодимова ісін ашқан тергеушіге мерзімінен бұрын майор атағы берілді, деп хабарлайды Оrda.kz. Атырауда Яна Легкодимова ісін ашуға үлес қосқан тергеуші Темирхан Хажмуратовқа мерзімінен",comments,https://kaz.orda.kz/atyrauda-jana-legkodimovanyn-isin-ashkan-tergeushige-zhana-atak-berildi-136461/,"Атырауда Яна Легкодимова ісін ашқан тергеушіге мерзімінен бұрын майор атағы берілді, деп хабарлайды Оrda.kz.
Атырауда Яна Легкодимова ісін ашуға үлес қосқан тергеуші Темірхан Қажымұратовқа мерзімінен бұрын майор атағы берілді. Темірхан Қажымұратов ерекше ауыр қылмыс істеріндегі дәл және мұқият жүргізілген жұмысы үшін марапатталды. Тергеушілер сот камераларынан жүздеген жазбаны зерттеп, ауқымды іздеу жұмыстарын жүргізіп, екі күдіктіні анықтап, қылмысты толық ашқан.
Бұл жағдай тергеу жұмысындағы үздік нәтижелер мен дәлелдерге сүйенген жүйелі жұмыстың арқасында оң шешімін тапты.
Еске сала кетсек, Яна Легкодимованы қасақана өлтіріп, мәйітін Жайыққа тастаған жаншошырлық қылмысы бүкіл Қазақстанды дүр сілкіндірген болатын. Қыздың мәйіті табылмай, ақыр соңында сүйегі ғана табылған болатын. Қылмыскерлер өмір бойына сотталды.",2025-12-08T15:01:21+05:00,2025-12-08T15:01:21+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/7e23855b738456efd04403c24f58075d.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/7e23855b738456efd04403c24f58075d.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/7e23855b738456efd04403c24f58075d.webp,
89b621591985e6bc1d4b7f4efa790b2b,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,AZAL апаты: Стенограмма Ресейдің аспандағы қылмысын растай ма?,"AZAL әуе рейсінің Ақтау маңында болған апатын зерттеу жалғасуда және жаңа «ақпараттар» пайда болуда. Мәселен, ресейлік BAZA Telegram-арнасы ұшақтағы дыбыс жазу құрылғысынан алынған жазбаның",comments,https://kaz.orda.kz/azal-apaty-stenogramma-resejdin-aspandagy-kylmysyn-rastaj-ma-129980/,"AZAL әуе рейсінің Ақтау маңында болған апатын зерттеу жалғасуда және жаңа «ақпараттар» пайда болуда. Мәселен, ресейлік BAZA Telegram-арнасы ұшақтағы дыбыс жазу құрылғысынан алынған жазбаның мәтінін жариялады – бұл ұшқыштардың соңғы сәттерде жүргізген әңгімесінің стенограммасын әзірбайжандық БАҚ талдады, деп хабарлайды Orda.kz.
Minval.az мәлімдемесі бойынша бұл стенограмманың мазмұны кәсіби мамандар үшін түсінікті екенін ескерген жөн.
Стенограмма Мәскеу уақыты бойынша 7:36:57-де басталады. Ұшақ экипажы Грозный диспетчерлерімен әдеттегі жұмыс әңгімелерін жүргізіп отырған. Сағат 8:16 кезінде экипаж диспетчерге хабарлайды: «Грозный, басқару істемей қалды. Кабинада құс соғылды, содан кейін кабинадағы екі орын жарылды».
Осыдан кейін Ростов орталығымен әңгімелері жалғасады. Экипаж апатты жағдайда қону нұсқаларын талқылайды: Минералды су, Махачкала, Баку қаласына қайта оралу, қону алаңында өрт сөндіру және медициналық көмек көрсету топтарын күтіп алу қажеттілігі туралы айтады. Себебі ұшақтың гидравликалық жүйесі жұмыс істемей қалған.
Ростов әуе қозғалысын басқару орталығымен сағат 8:52:46 кезінде болған әңгімеде экипаж былай дейді:
Экипаж кабинада құстар соғылғанын және газ балоны жарылғанын алғаш рет өзі айтқандай көрінеді. Осы ақпарат негізінде ресейлік құрылымдар, соның ішінде «Росавиация», бұл нұсқаларды растайтын мәліметт таратқан.
Жазбадан белгілі болғандай, Грозныйда да, Ростовта да ешкім ұшқыштарға украиндық дрондардың шабуылы қайтарылып жатқанын, навигация мен GPS өшірілгенін, ең бастысы, әуе қорғаныс жүйесінің (ӘҚЖ) іске қаосылғанын айтпаған. Экипаж бұл туралы хабарсыз болды!
ИКАО (Халықаралық азаматтық авиация ұйымы) ережелеріне сәйкес, жердегі әуе қорғаныс жүйесі жұмыс істеген кезде жергілікті билік міндетті түрде аспанды жабуы тиіс. Алайда, Грозный мен Ростов орталықтарының диспетчерлері бұл талаптарды орындамаған.
Экипаж алғашқы минуттарда құстар мен газ балоны туралы болжам айтқанымен, азаматтық ұшқыштардың зениттік зымыранмен шабуылға ұшыраймыз деген ойға келуі мүмкін емес еді. Ал «Росавиация» қызметкерлері бұл мәліметтерді таратқан кезде, зымыран шабуылы болғанын білетін.",2025-01-16T14:26:59+05:00,2025-01-16T14:26:59+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/photo_2024-12-25_12-07-08.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/photo_2024-12-25_12-07-08.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/photo_2024-12-25_12-07-08.webp,
217aa26d94028f5bfe4c2808aa1e0f86,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Баға өсті: Бензинге жаңа акциз халықтың қалтасын қағады,4 ақпанда «Ашық НҚА» порталында қызықты құжат пайда болды. Бұл Ұлттық экономика министрлігінің бензин мен дизельге жаңа  80 пайыздық акциз енгізуді ұсынатын қаулысының жобасы.,comments,https://kaz.orda.kz/baga-osti-benzinge-zhana-akciz-halyktyn-kaltasyn-kagady-130550/,"4 ақпанда «Ашық НҚА» порталында қызықты құжат пайда болды. Бұл Ұлттық экономика министрлігінің бензин мен дизельге жаңа 80 пайыздық акциз енгізуді ұсынатын қаулысының жобасы. Бұл абстрактілі нәрсе сияқты естіледі, бірақ іс жүзінде бұл жоба барлық қазақстандықтардың қалтасына тікелей әсер етеді, деп хабарлайды Orda.kz .
ҰЭМ жобаға түсіндірме жазбада Президенттің экономиканы орталықтандыру туралы Жарлығы шеңберінде жұмыс істейтінін мәлімдейді. Шыңдығы сол, елдегі жанармайды ""еркін бағаға"" жіберуге шешім қабылданды, енді бензин сатушылары оны кез-келген бағамен сата алады. Бірақ егер (дәлірек айтқанда, қашан) қаулы қабылданса, олар бюджетке алынған пайданың 80% төлейді.
Экономист Арман Бейсембаев ҰЭМ-нің жаңа акциз енгізуге деген ұмтылысы немен байланысты, неге осы жаңашылдықтың арқасында бәріміздің қалтамыз қағылады және ең бастысы, мұндай өсімнің баламасы бар ма, деген мәселелерді Orda.kz-ке түсіндіруге тырысты.
Сарапшының айтуынша, ҰЭМ іс-әрекетін былай түсіндіруге болады: билік бензин сатушыларға кез-келген бағаны белгілеуге мүмкіндік береді, бірақ кәсіпкерлер ол үшін акциз пайызын төлейтін болады. Сондықтан жанармай құю станциялары желілеріне бағаны үш есе арттырса да ешкім тыйым салмайды — мемлекет қалай болғанда да бұл өсімнен түскен пайданың 80% алады.
Бензин 50% - ға қымбаттауы мүмкін, бұл туралы Энергетика министрі Алмасадам Сәтқалиев ескертті. Одан кәсіпкерлер логистикалық шығындарға тап болады, ал ол шығынды кәсіпкерлер тауардың өзіндік құнына міндетті түрде қосады. Нәтижесінде барлығы дерлік, ең алдымен азық-түлік қымбаттайды.
Аз қамтылған қазақстандықтарды тақыр кедейліктен құтқару үшін мемлекет оларға субсидия төлеуге мәжбүр болады. Ал ол ақшаны мемлекет жанармай сатушылардан жаңа акцизді пайдаланып алып отыратын сияқты.
80 пайыздық акциз жанармай сатушылар бағаны көтермеу үшін (немесе оны біртіндеп жасау үшін) ең сенімді құрал болып көрінуі мүмкін. Бірақ іс жүзінде бәрі керісінше болуы да мүмкін. Сарапшының ескертуінше, бағаның өсуі ҰЭМ ойлағаннан айтарлықтай жоғары болуы мүмкін.
Сондықтан ҰЭМ халықтың әлеуметтік осал топтарының одан да кедейленбеуін қамтамасыз ете отырып, бір мезгілде инфляцияны ынталандырады. Министрліктің бюджетті толықтыруға деген ұмтылысын түсінуге болады — бірақ неге билік бағаның өсуін өз қолымен жасап, әлеуметтік толқу туғызатын әрекетке баратынын түсіну қиынырақ.
Жанар-жағармай нарығындағы бағаны реттеуге мүмкіндік беретін түрлі талғампаз экономикалық механизмдер бар. Алайда біздің министрліктегілер ештеңе көргілері келмейді, не ештеңе қолданғысы келмейді.
Экономист жанар-жағармай нарығындағы бағаларды қиын болса да, теңестіру керек екенін атап көрсетті. Бірақ жанармай құны ҚҚС мөлшерлемесінің жоспарланған өсуімен бір уақытта ""еркін жүзуге"" жіберіліп жатыр. ТКШ тарифтері біртіндеп өсуде: биыл олар орта есеппен 20-30% - ға өседі. 80 пайыздық акциз ешкімге ұнамайды. Баға соққысы сөзсіз болады.
Демек, баға қазіргіден де қымбат болады.",2025-02-07T14:04:41+05:00,2025-02-07T14:04:41+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/1738913131_f30b3381-6f99-4e2f-ad52-74656be12e1b.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/1738912833_arman-bejsembaev.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/1738913131_f30b3381-6f99-4e2f-ad52-74656be12e1b.webp,
64149fc20d8f376ef8078ab0cb1932a4,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Байден «Американы құтқару» үшін әдейі «алжыды» деген күдікке ұрынды,"X әлеуметтік желісінің қолданушылары АҚШ-тың қазіргі президенті Джо Байден алжу белгілерін әдейі бейнеледі деген жаңа қастандық теориясын қызу талқылап жатыр, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/bajden-amerikany-kutkaru-yshin-adeji-alzhydy-degen-kydikke-uryndy-128336/,"X әлеуметтік желісінің қолданушылары АҚШ-тың қазіргі президенті Джо Байден алжу белгілерін әдейі бейнеледі деген жаңа қастандық теориясын қызу талқылап жатыр, деп хабарлайды Orda.kz.
Дәлел ретінде саясаткердің халыққа соңғы үндеуінің бейнежазбасы ұсынылды.
Пайдаланушылар соңғы сөзінде Байден өзін сенімді ұстағанын, дәйекті сөйлегенін, қателеспегенін және бұрынғыдай жүйесіз лағып кетпегенін талқылады. Америкалықтар да 81 жастағы мемлекет басшысының аяқ астынан аса зерек болып кеткеніне таң қалуда.
Пікір білдірушілер Байден туралы «не алжудың емін тапты немесе осы уақыт бойы жұртшылықты алдап келген» деген болжамдарын жолдады.
Тіпті біреуі Байденнің «Тақтар ойынындағы» Кішкентай саусақ кейіпкері сияқты «Америка Құрама Штаттарын құтқару» үшін өткен жылы әдейі оғаш әрекет жасағанына сенімді екенін жазды.",2024-11-10T14:02:56+05:00,2024-11-10T14:02:56+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/photo_492437_png.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/photo_492437_png.webp,https://www.youtube.com/embed/yNA903Gkm14?start=56&feature=oembed
93ff7cc029b4b6ae26457d5567b5c633,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Бала өртеген 16 жастағы жасөспірімге сот үкім шығарды,"16 жастағы жасөспірім 14 жастағы ұл баланы өртегені үшін Қарағандыда сот үкім шығарды, деп хабарлайды Orda.kz. Ол ҚР Қылмыстық кодексінің 107-бабының 2-бөлігімен — «Кәмелетке толмаған адамға",comments,https://kaz.orda.kz/bala-ortegen-16-zhastagy-zhasospirimge-sot-ykim-shygardy-136455/,"Қарағандыда  14 жастағы ұл баланы өртегені үшін 16 жастағы жасөспірімге сот үкім шығарды, деп хабарлайды Orda.kz.
Ол ҚР Қылмыстық кодексінің 107-бабы 2-бөлігі бойынша, яғни «кәмелетке толмаған адамға денсаулыққа орташа ауырлықтағы зиян келтіру» айыбы бойынша кінәлі деп танылды. Сот оған бір жарым жыл бостандығын шектеу және қосымша бір жыл пробациялық бақылау белгіледі.
Іс материалдарына қарағанда, былтыр 17 қыркүйекте Шашубай ауылында 16 жастағы жасөспірім 14 жастағы Нұрсұлтанға сіріңкені тұтандырып лақтырған. Оқиғаға дейін Нұрсұлтанның шалбарына бензин төгіліп қалған. Тергеу дерегі бойынша, олар бұған дейін бірге ойнап жүрген. Ересек жасөспірім одан бензин үшін 4 500 теңге төлеуді талап еткен. Төлемеген соң, сіріңке лақтырып, баланың киімін отқа орап жіберген.
Киім лезде тұтанып, күйген мата теріге жабысып қалған. От қойған жасөспірім жедел жәрдем шақырмаған, ересектерге хабарламаған. Керісінше, ескі шалбар әкеліп, күйікке басуды бұйырып, оқиғаны жасыруға тырысқан.
Ата-аналар полицияға жүгінген. Бірақ тергеуші істі бастапқыда «қылмыс құрамының болмауына» байланысты тоқтатқан. Адвокаттың араласуынан кейін ғана іс қайта қаралып, сотқа жетті.",2025-12-08T17:20:09+05:00,2025-12-08T17:20:09+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/5309780665920327534.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/5309780665920327534.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/5309780665920327534.webp,
2fb959c9ec34f12997f18e3e3476b11c,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Балалар бапкерінен Винисиусқа қарсы: «Бізге жеңіс керек» – Тапалов,"Чемпиондар лигасында Еуропаның ең мықты клубтарымен бақ сынап жүрген «Қайраттың» атағы қазір аспандап тұр. Клубтың Сәтпаев, Қалмырза, Анарбеков сияқты жұлдызды ойыншылары елдің басты назарында.",comments,https://kaz.orda.kz/balalar-bapkerinen-vinisiuska-karsy-bizge-zhenis-kerek-tapalov-135598/,"Чемпиондар Лигасында Еуропаның ең мықты клубтарымен бақ сынасып жүрген «Қайраттың» атағы қазір аспандап тұр. Клубтың Сәтпаев, Қалмырза және Анарбеков сияқты жұлдызға айналған ойыншылары елдің басты назарында. Бұл, әрине, қуантады. Алайда футбол тек шабуылшы мен қақпашыдан тұрмайды. Қорғаныстың мықты болуы да — жеңістің жартысы. Қорғаныс жайлы сөз қозғағанда «Қайраттың» тәжірибелі оң қапталдағы қорғаушысы Еркін Тапалов жайлы айтпау мүмкін емес.
Orda.kz тілшісі 21 қазанда Чемпиондар лигасының негізгі кезеңінде Кипрдің «Пафос» клубына қарсы өтетін маңызды матч алдында «Қайрат» командасының қорғаушысы Еркін Тапаловпен сұхбаттасты. Бір кездері жұмыссыз қалып, балаларды жаттықтырған Еркін Тапалов бүгінде «Қайраттың» басты тіректерінің бірі. Еске сала кетейік, оң қапталдағы қорғаушы Тапалов мадридтік «Реалдың» басты жұлдыздарының бірі – бразилиялық Винисиус Жуниорге қарсы ойнады.
– «Неліктен дәл менен сұхбат аламын деп шештіңіздер?», – деп таңырқай күлді Тапалов сұхбат басында. – «Неге сізден алмасқа?», – деген сауалымызға, қорғаушы байыппен: – «Біздің жұмыс көзге көріне бермейді ғой. Біз гол салмаймыз. Біздің міндетіміз – қорғаныс», – деп жауап берді.
Алайда, дәл «көзге көрінбейді» деп ойлаған еңбектің артында команданың нағыз күші жатыр.
–  Чемпиондар Лигасына өткен соң «Қайраттың» аты дүркіреп тұр. Қазір жанкүйерлер арасында клубтың қай ойыншысына болсын назар бұрынғыға қарағанда әлдеқайда басым, осының бәрін сіздер қалай қабылдап жатырсыздар?
–  Иә, қазір назар бізге екі есе ауып жатыр, көпшіліктің қызығушылығы оянды. «Реалмен» болған ойында тіпті шетелден де келіп жатқан көрермендер болды. Халықтың ықыласы туралы айтар болсақ, біз осындай адамдардың бізге деген ерекше ықыласына жігіттер, бәріміз енді-енді үйреніп жатырмыз. Қазір қай қалаға барсақ, сол қалада басты назар бізде. Өткен жолы «Реал» келгенде алматылықтар қонақүйдің алдына дейін барды ғой. Енді біздің тұрақтайтын қонақүйдің алды да жанкүйерлерге толы. Қолдау өте ерекше, тіпті атымыз аталған кезде халықтың қошеметі өте зор. Бастапқыда «Реалмен» ойнаймыз дегенде шыны керек қатты бір сезім болмады. «Реал Мадридпен» алаңға шыққан кезде ғана бір ерекше сезім пайда болды. «Шынында да армандар орындалады екен ғой» дедім іштей. Себебі «Реалмен» ойнау мәнсап жолыңда әрдайым бола бермейді.
– Соңғы ойындарда қақпашылардың аты аспандап тұр. Олар да көпшіліктің көзіне жақсы нәтижелермен ерекшеленіп түсіп жатыр. Танымал кәсіпкерлер көлік сыйлап жатыр дегендей. Енді командада жігіттер өзара әзілдесіп осыны талқылайтын шығарсыздар. Мысалы, легионерлер үшін бұл таңсық дүние. Себебі жетістікке жеткенде бірден көлік, үй сыйлау олардың менталитетінде жоқ дүние. Олар қалай қабылдап жатыр?
– Киім ауыстыратын бөлмеде бұл жайлы өзара бір әзілдесіп алатынмыз бар. Бірақ қақпашыларға көлік сыйлауға ниет танытқан кәсіпкерлердің өзі ғой. Бұл тұрғыда менің ойым, футбол – командалық ойын, барлық футболшы бірдей ойнады, еңбек бар, нәтиже де жаман емес. Алайда, кәсіпкерлердің өзінің таңдауы. Кімге не сыйлаймын десе де, біз бұған енді ештеңе дей алмаймыз, өмір ғой. Мысалы «Селиктиті» ұтқанда бірдей сыйласа, ол кезде бәлкім басқаша қабылданар ма еді...
– «Бір қақпашының өзі — жарты команда» деген түсінік бар. Осы жолы қақпашылар жарап тұр. Ақтөбемен болған ойында Анарбеков жарақат алып, орынына Қалмырза шықты. Сол кезде сіз Шерханға ерекше ағалық қамқорлық танытып барынша қорғап жүрдіңіз десек те болады. Не дегенмен 18 жаста болған соң қобалжудан қашып құтыла алмайсың, сіздер оны қалай жігерлендіріп отырдыңыздар?
– Иә, біз барынша қолдадық. Ақылымызды айтып отырдық. Тек ғана біз емес өзінің бапкері Илья Юров та мотивациясын берді. Менің ойымша соңғы ойындарда өнер көрсету оған бұйырды. Шерхан өз жасына сай жақсы ойын көрсетті. Жақсы сейвтері де болды, одан да жақсы нәтиже көрсету керек еді деген сәттер де бар. Не дегенмен бұның бәрі оған жақсы тәжірибе болды. Ол жас әрі оның бұдан да жақсы нәтиже көрсететін сәттері әлі алда деп есептеймін.
– Осы орайда «Қайраттың» жас футболшылары жақсы бір ойын өрнегін көрсетіп жатыр. Солардың бірі Сәтпаев, Тұяқбаев, Анарбеков. Осы ойыншылармен бірге жаттығып жүрсіз. Жалпы олардың көпшіліктің көзайымына айналып, тез нәтиже беруінің сыры неде?
– Мен осы суперкубок алдында баспасөз мәслихатына қатысқаным бар еді. Сол кезде журналистер жастарға қатысты сұрақ қойды. Мен сол кезде сіз атап кеткен ойыншылардың атын атаған едім. «Осы жігіттер осы жылы жақсы нәтиже береді» деп. Айтқаным келіп, сол жігіттердің аты шығып жатыр. Біз бірге жаттығамыз, барынша қолдап отырамыз. Олар үшін «Қайраттың» базасында барлық жағдай жасалған. Ал Дастан Сәтпаевқа келер болсақ, ол бөлек бір әңгіме. Оны жаттығу бітсе де, жасыл алаңмен  жаттығу залынан қуып шығу мүмкін емес. Себебі ол барлығын артығымен жасайды, мен оны команда кетіп қалған кезде де осы базада қалып өзімен-өзі жаттығып жатқанын талай рет көргенмін. Ол жаттығуға тоймайтын бала. Сондықтан да Дастан осындай жақсы нәтиже көрсетіп жатыр. Дисциплина, еңбекқорлық, мінез бар Дастанда.
Бірде әдеттегі жаттығулардан соң Дастан екеуміз оңаша қалдық. Сол кезде мен қақпаға бес рет доп соқтым да ары қарай жуынып, басқа да процедура жасауға кетіп қалдым. Арада біраз уақыт өтті, залға келсем, Дастан қайтпаған қақпаға доптың бәрін салып тастап, жаттығуын әлі істеп жүр. Мен сонда оның қайтпас мінезіне таң қалғаным бар. Сол үшін де оның қақпаға соққан әр голы дәл түседі.
–  Ал енді «Реалмен» өткен ойынға бір тоқталып өтейік. Олардың ойын жүйесіне қарап, өзіңіз қандай қорытынды жасадыңыз? Нені жақсарту керек деп ойладыңыз? Себебі бәрінің екі қол екі аяғы болғанымен, олар — Еуропада Чемпиондар Лигасында сан мәрте ойнап үйреніп қалған команда ғой. Әрі деңгей бөлек.
–  Футболда қарқындылық деген түсінік бар. Алаңда «Реалдың» ойыншыларынан соны қатты байқадым. Біз сол қарқындылыққа 35–40 минут шыдадық, одан кейін бізде жылдамдық азайды. Сол жағы бізге қатты сезілді. Олардың ойыны алаңда көбіне доппен болды. Ал біз допсыз ойнадық. Физикалық тұрғыда соны сездім. Олардың деңгейі басқа екенін ұмытпаған дұрыс, оның үстіне Чемпиондар лигасында ойнап үйреніп қалған команданың қарқыны да, жылдамдығы да, алаңда тез шешім қабылдай алу қабілеті де анағұрлым биігірек болады. Сол үшін бізге осындай деңгейдегі клубтармен ойнап дәрежеміз бен тәжірибемізді көтеру керек. Өз басыма ойын барысында Мбаппе мен Куртуаның ойыны ерекше әсер қалдырды. Енді Мбапеннің голдары түсінікті ғой. Ал Куртуада мүлдем қобалжу болмады, бірқалыпты сонысы маған ұнады.
– Алдағы «Пафоспен» болатын матчта қандай тактикалық ерекшеліктерге мән бересіздер? Команда ішінде бұл ойынға дайындық қандай көңіл күйде өтіп жатыр? Себебі жанкүйерлердің көбі: «осы жолы бір жақсы голдар болады, осы жолы жеңіс болады» деп сеніп күтіп отыр.
– Бізде Петропавлдың «Қызылжарымен» қиын ойын болды. Қазір жігіттер қалпына келіп жатыр. «Пафосқа» қарсы теория, физика тұрғысында дайындыққа кірісеміз. Жалпы жігіттердің көңіл-күйі жақсы. Осы жолы да үйде ойнаймыз. Чемпиондар Лигасында күнде ойнап жатқан жоқпыз, осы жолы жеңіс керек. 3 ұпайымызды алып, «Пафоспен» тарих жасаймыз деген сенім бар. Біздің жанкүйерлерге айтарымыз: «бізге қолдау керек». Үйде осындай клубтармен ойнағанда ол қолдау екі есе қажет деп есептеймін. Жалпы іштей бір сенім бар, «Пафоспен» ойнауға болады. Дегенмен қарсыласты бағаламау деген түсінік жоқ бізде. Шабуыл жасап, прессингпен жақсы ойын болды деп ойлаймын.
– Соңғы кезде ұлттық құрамада да өзгерістер болып жатыр. Соңғы болған Әлем чемпионатына іріктеу кезеңіндегі Лихтенштейн мен Солтүстік Македонияға қарсы ойындарда ұлттық құраманың уақытша бас бапкері Талғат Байсуфинов енгізіген тактикалық өзгерістерді жанкүйерлер жарыса талықлауда. Ұлттық құрама қорғанысқа ғана назар аудармай, айқын шабуылға шыққаны көрініп тұр. Сіз өзіңіз де құрама сапында ойнадыңыз осы жайлы пікіріңіз қандай?
– Жасыратын несі бар бұрын біздің футбол қорғаныстан басталып сол қорғаныста аяқталып жататын. Қазір енді төрт қорғаушымен ойынға көшті, оның үстіне бізде жақсы шабуылда ойнайтын футболшылар бар әрі оларға көбірек кеңістік керек. Менің ойымша, осы тактикада шабуылшыларға оңайырақ болады деп ойлаймын. Мен де соңғы ойынды қарадым, маған өте қатты ұнады. Жігіттердің көзінде от болды. Алаңда мінез көрсете білді әрі соңғы секундқа дейін берілмей жақсы ойын көрсетті.
– Сіздің футболдағы мәнсабыңызда қызық бір ақпарат бар. Оралда «Ақжайықта» жүргенде балалар футболында жаттықтырушы болғансыз, тіпті қазір сол жаттықтырған балалармен алаңға бірге шығып жүр екенсіз.
– Иә, ол кездер мен үшін қиын әрі қызық кезең болды. 2014-2015 жылы бірінші лигада ойнап жүргенде «Ақжайықта» маусым ортасында бапкер ауысып кетті. Содан жаңадан келген бапкер мені шығарып жіберді. Басқа командаға барайын десем, мауысымның қақ ортасы болған соң трансфер уақыты әлдеқашан біткен еді. Сол кезде басшылық маған келіп: «кішкентай балаларға бапкер болсың ба?» деп ұсыныс жасады. Мен жұмыссыз қалған соң келістім. Мен ол жерде балалар бапкері болып үш ай ғана істедім.
Әлі есімде қыс мезгілі еді. Жасыл алаңның арғы бетінде менімен командада бірге ойнаған жігіттер жүргіріп жаттығу жасап жатыр. Ал мен алаңның бергі бетінде жас балаларды жаттықтырып тұрдым. Сол сәт әлі есімнен кетпейді. «Неге мен емес? Неге мен ана жерде жүгіріп жүрген жоқпын?» деген сұрақтар ішімді өртеп жіберіді. Содан шыдай алмай, жаңадан келген бапкерге жүгіріп барып, мені қайтадан командаға алуын өтіндім. Бір мүмкіндік беруін сұрадым: «қайтсем де өзімді дәлелдеймін» деп уәде бердім. Ол келісті, мен қайтадан өз ортама оралдым. Негізі сол кезең мен үшін сынақ әрі бір өтпелі кезең болды. Егер мен бапкерге барып сөйлеспегенімде қазір қайда боларым белгісіз еді.
Қазір ол кезеңді күліп еске аламын. Себебі жасыл алаңда кезінде жаттықтырған балаларды кездестіріп қаламын, кейде ол жігіттер қарсылас команданың мүшесі болады.
– «Реал» келіп, Чемпиондар Лигасында ойнап жүрген соң болар, футболға деген қызығушылық күрт өсіп кетті. Бірақ сонымен қатар, футболдың мәселесі де бір ауыздан айтылып жатыр. Ол негізінен инфраструктураға қатысты. Яғни, «жаңа стадиондар мен балаларды тәрбиелейтін футбол академиялары көптеп ашылу керек» деген мәселе. Сіз футболға кеше келген жоқсыз, тәжірибелі көпті көрген футболшы ретінде осы жайлы пікіріңіз қандай?
– Ойлап қарасаңыз, «Астана» осыдан он жыл бұрын Чемпиондар Лигасында ойнады. Араға тағы он жыл салып «Қайрат» ойнап жатыр. Егер біз жыл сайын осындай еуропалық клубтармен Чемпиондар лигасында ойнайтын болсақ, көптің көзқарасы да басқаша болар еді. Ол кезде сұраныс та басқаша деңгейге өсіп, академия да, стадиондар да салынар еді. Кәсіпкерлер де ақшасын осы салаға салуға өздері де талпынып тұрады деп ойлаймын. Енді біз осыған келе жатырмыз. «Қайраттың» Чемпиондар Лигасында ойнауы — басқа да клубтарға, жас балаларға мотивация болары сөзсіз.
— Сұхбатыңызға рахмет!
Сонымен қатар, «Қайрат» пен «Реал Мадрид» арасындағы тарихи ойынды толығырақ мына материалдан оқи аласыздар.",2025-10-20T12:14:21+05:00,2025-10-20T12:14:21+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/klzh_fb_pafos_kairat.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1760944246_5453871093505979550.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/blobid2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/klzh_fb_pafos_kairat.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/klzh_fb_pafos_kairat.webp,
c0a40509f5ae5cc78593def2b64108e5,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Балалар суицидтеріне қатысты министр: «Кінәлілерді іздеудің қажеті жоқ»,"Мәжіліс алаңында Білім министрі Ғани Бейсембаев балалар суицидіне қатысты жағдайға қатысты пікір білдірді, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/balalar-suicidterine-katysty-ministr-kinalilerdi-izdeudin-kazheti-zhok-127834/,"Мәжіліс алаңында Білім министрі Ғани Бейсембаев балалар суицидіне қатысты жағдайға қатысты пікір білдірді, деп хабарлайды Orda.kz.
Министр сала мамандарын жинап, жұмысты жандандырып жатқанын мәлімдеді. Нақты қандай мамандармен жұмыс істеп жатқанын Ғани Бейсембаев нақтылаған жоқ. Бірақ ол БАҚ қызметкерлерін «Вертер әсері» туралы айтуға асықты.
Сонымен бірге, ведомство елдегі балалар суициді себептерін ауқымды анықтамаған сияқты. Бұл жағдайға Білім министрі Денсаулық сақтау министрлігіне сілтеме жасады.
Ол мектептерде ата-аналарға қолдау көрсету орталықтары ашылғанын айтты. Ғани Бейсембаевтың айтуынша, ата-аналардың 60 пайызға жуығы осыған мұқтаж.
Балалардың суицид жасауы қоғамды дүр сілкіндірген қорқынышты мәселе. Ең көп талқыланған оқиға 16 қыркүйекте болды – алматылық екі оқушы қыз көпқабатты үйдің шатырынан секіріп кетті. Бірнеше күннен кейін тағы бір қыз осындай жағдайда қайтыс болды. Бірден бұл қайғылы оқиғалар бір-бірімен байланысты және оған «Қызыл дельфин» деп аталатын жұмбақ «насихат тобы» себеп болды деген қауесеттер тарады.",2024-10-19T12:01:00+05:00,2024-10-19T12:01:00+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/1729319192_photo_2024-10-14_15-47-22.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/1729319192_photo_2024-10-14_15-47-22.webp,
f13672266fbcb6336a7aa1e394366dd2,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Балалар тіл түсінбей жылайды»: Петропавлда қазақ балалары орыс топтарға баруға мәжбүр,Петропавлда қазақ балаларын қабылдайтын балабақшалар саусақпен санарлық. Орын тапшылығы салдарынан олар орыс тілінде тәрбие беретін топтарға баруға мәжбүр.,comments,https://kaz.orda.kz/balalar-til-tysinbej-zhylajdy-petropavlda-kazak-balalary-orys-toptarga-baruga-mazhbyr-135982/,"Петропавлда қазақ балаларын қабылдайтын балабақшалар саусақпен санарлық. Орын тапшылығы салдарынан олар орыс тілінде тәрбие беретін топтарға баруға мәжбүр. Баласының болашағына алаңдаған ата-аналар ақылы білім беретін орталықтарға жүгінеді немесе баласын мектепке дайындайтын жеке орталықтарға тасиды.
Orda.kz тілшісі баласына бақша таңдауда қиындық көріп отырған ата-аналармен сөйлесті.
Қалалық статистика бойынша, Петропавлда бақшаға баратын 7 мың баланың тек 2 мыңы қазақ тобында тәлім алады. Ата-аналар қазақ тілді топтардың аздығына шағымданып, орын жетпей қалатынына наразылық білдірді.
Алайда Петропавл қаласының білім бөлімі бұл ақпаратты теріске шығарды. Бөлімнің хабарлауынша, Индиго ақпараттық жүйесінде қазір 1122 бос орын бар, оның ішінде қаланың әртүрлі аудандарында мемлекеттік тілде оқытылатын 200-ден астам орын бар.
Келесі айда «Жас өркен» шағын ауданында 280 орындық балабақша ашылады деп жоспарлануда, оның жұмысын толық мемлекеттік тілде жүргізу жоспарланып отыр.
Дегенмен, Рабочий поселок шағын ауданында үш балабақша болса да, қазақ топтарының жоқтығы тұрғындарды алаңдатып отыр.
Тағы бір тұрғын балабақша басшылығымен сөйлескенін айтты, бірақ «қазақ тобын ашуға бала саны жетпейді» деген жауап алған. Айнұр есімді келіншек баласын орыс тобына беруге мәжбүр болғанын, бірақ «жылда келесі жылы ашамыз» деп үміттендіретінін жеткізді.
Мәжіліс депутаты Асхат Аймағамбетов қазақ тілі үшін жасалатын цифрлық платформаның маңызын түсіндірді.",2025-11-10T17:37:54+05:00,2025-11-10T17:37:54+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/c548438c-5026-4c07-b6f3-7a0197883e8f.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/c548438c-5026-4c07-b6f3-7a0197883e8f.webp,
8673200ad8086d709dcaa46e7ea1ccbe,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Балалардың денсаулығы басты назарда емес пе?» — атыраулықтар облыстық балалар ауруханасындағы ұзын-сонар кезекке шағымданды,"Атырау облыстық балалар ауруханасында кезекті дүрліккен кезектер байқалуда. Балаларымен қабылдауға келген ата-аналар ұзақ күтуге мәжбүр екенін айтып шағымдануда, деп хабарлайды Orda.kz тілшісі.",comments,https://kaz.orda.kz/balalardyn-densaulygy-basty-nazarda-emes-pe-atyraulyktar-oblystyk-balalar-auruhanasyndagy-uzyn-sonar-kezekke-shagymdandy-133389/,"Атырау облыстық балалар ауруханасында тағы да дүрліккен кезек байқалды. Жас балаларымен қабылдауға келген ата-аналар ұзақ күтуге мәжбүр екенін айтып шағымдануда, деп хабарлайды Orda.kz тілшісі.
Бұл жағдай қоғамда да қызу пікірталас тудырды. Атыраулық блогер және белсенді Рүстем Баязиев те осы мәселеге қатысты өз пікірін білдірді.
Облыстық балалар ауруханасы жағдайға қатысты түсініктеме берді:
Дегенмен көптеген ата-аналар тек бұл әрекет жеткіліксіз деп санайды, мұнда  қабылдаудың нақты ұйымдастырылғаны, уақтылы хабардар ету және адами көзқарас қажет. Кейбіреулер кезекті тек қағаз жүзінде ғана емес, мобильді қосымшалар арқылы да алдын ала жазылу мүмкіндігін енгізуді ұсынады, бұл кезек пен дүрмекті болдырмас еді.
A post shared by Рустем  Баязиев (@rustembayaziev)
Атыраудағы балалар ауруханасында дәрігерлердің жетіспеушілігі мен дәліздердің лық толы болатынын біз қыста да жазған едік. Бұл мәселе әзірге шешімін таппай отыр. Ата-аналар тым кеш болып кетпей тұрғанда, дәл қазір оларға құлақ асады деп үміттенеді.
20 маусымда Әл-Фараби даңғылында полицейлер балаларды қала сыртындағы  Алматы облысында орналасқан лагерьге апара жатқан мас жүргізуші тізгіндеген Mercedes шағын автобусын тоқтатты.",2025-06-21T11:01:47+05:00,2025-06-21T11:01:47+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/1750441794_00db064d-929b-4104-ab1e-f6e720beebe7.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/1750441794_00db064d-929b-4104-ab1e-f6e720beebe7.webp,
4384fef650533c222846e4bbb7030fc4,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Бәрі террорист емес»: Әміржан Қосанов Тоқаевты сынап ашық хат жолдады,"Белгілі саясаткер Әміржан Қосанов өз Facebook парақшасында Қасым-Жомарт Тоқаевқа ашық хат жариялады, деп хабарлайды Orda.kz. Хатта Қосанов 2019 жылғы президент сайлауында ресми түрде екінші орын",comments,https://kaz.orda.kz/bari-terrorist-emes-amirzhan-kosanov-tokaevty-synap-ashyk-hat-zholdady-136294/,"Белгілі саясаткер Әміржан Қосанов өз Facebook парақшасында Қасым-Жомарт Тоқаевқа ашық хат жариялады, деп хабарлайды Orda.kz.
Хатта Қосанов 2019 жылғы президент сайлауында ресми түрде екінші орын алған азамат ретінде бес маңызды мәселе бойынша пікірін білдірген. Саясаткер хатында ел мүддесі мен азаматтық қоғамның пікір білдіру құқығының маңыздылығын ерекше атап көрсеткен. Ол министрлер мен әкімдерге тым сенбеуге кеңес береді, өйткені олардың бәрі бірдей таза ниетті және іскер деп айтуға болмайтынын ескертеді.
Қосанов мемлекеттің қаржылық ресурстарын ішкі саясат пен рухани салаға дұрыс бағыттау қажеттігін атап өтті.
Сонымен қатар ол билік айналасындағы кландық және касталық ұғымдардың күшейіп бара жатқанын да атап көрсеткен. Ол президенттің айналасындағы кейбір адамдардың билік үшін таласып, бір-бірін «түтіп, жеп қоюға» дейін баруы мүмкін екенін ескертіп, мұндай жағдайдың елдің амандығы мен жер тұтастығына қауіп төндіруі мүмкін екенін ескертеді. Қосанов қазіргі кадрлық саясат пен электораттық мәселелерді де сынайды:
Ол 2029 жылғы президент сайлауын ашық, әділ және қазақ ұлтының біртұтастығын қамтамасыз ететін форматта өткізуге шақырған.
Хатта Қосанов жеке кездесуге шақырмайтынын, бірақ қоғам мүддесі үшін ой-пікірін ашық жеткізу қажеттігін де атап көрсеткен. Ол Президенттің «Алуан түрлі пікір – біртұтас ұлт» қағидатына сәйкес өз ойларын жеткізгенін және Қазақстанның әділетті, ашық қоғамға көшуін қолдайтынын мәлімдеген.
Айта кетейік, 2019 жылы ҚР президентін сайлауда оппозиция өкілі ретінде танылған Әміржан Қосанов қазіргі кезде Жазушылар одағының штаттан тыс кеңесшісі болып отыр. Мереке Құлкенов Қазақстан Жазушылар одағының төрағасы болып сайланған соң, мінберде тұрып «Ешқашан біздің жазушылар оппозиция болмайды деп есептеймін. Болмауы керек деп есептеймін. Өйткені оппозиция деген сөз – мемлекеттің басшысына қарсы болу деген сөз. Мен оған келісе алмаймын» деді. Бұл жайлы толығырақ материалымыздан оқыңыз.",2025-11-27T13:30:46+05:00,2025-11-27T13:30:46+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/589089725_25220460914261954_9052016010856491308_n.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/589089725_25220460914261954_9052016010856491308_n.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/589089725_25220460914261954_9052016010856491308_n.webp,
030702dd495a863ce5bd3f180642b625,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Барлау жүйесін іштен бұзу»: Трамп командасы АҚШ арнайы қызметтерінің хаттамаларына қол жеткізбек,"АҚШ-та барлау саласындағы құпия мәліметтерге қатысты жаңа дау туындады. Дональд Трамптың командасы АҚШ-тың Орталық барлау басқармасы (CIA), Ұлттық қауіпсіздік агенттігі (NSA) және әскери барлау қызметінің ішкі хат алмасуларына қол жеткізуді талап етуде.",comments,https://kaz.orda.kz/barlau-zhyjesin-ishten-buzu-tramp-komandasy-aksh-arnajy-kyzmetterinin-hattamalaryna-kol-zhetkizbek-133745/,"АҚШ-та барлау саласындағы құпия мәліметтерге қатысты жаңа дау туындады. Дональд Трамптың командасы АҚШ-тың Орталық барлау басқармасы (CIA), Ұлттық қауіпсіздік агенттігі (NSA) және әскери барлау қызметінің ішкі хат алмасуларына қол жеткізуді талап етуде, деп хабарлайды Orda.kz The Washington Post басылымына сілтеме жасап.
Ұлттық барлау директоры қызметін атқарып отырған Тулси Габбард бастауымен өзі құған құрған Director’s Initiative Group (DIG) тобы арнайы қызметтердің ішкі деректерін жасанды интеллект арқылы саралап, саяси астар немесе партиялар арасындағы алалаушылық белгілерін анықтамақ.
Дональд Трамп бастаған жаңа әкімшілік мемлекеттік органдарды «тазартуға» кірісті. Оның пікірінше, барлау құрылымдары соңғы жылдары саяси құралға айналып, бұрынғы қызметіне кедергі келтірген. Енді бұл құрылымдардың ішкі байланыстарын тексеру үшін DIG тобы олардың құпия хаттамаларын, чаттарын, тіпті агенттік қызметкерлерінің жоғары деңгейдегі құпия жүйелерге жазған хабарламаларын сұратқан.
Бұл деректердің көпшілігі JWICS деп аталатын арнайы қорғалған желіде сақталады. JWICS — АҚШ барлау құрылымдары қолданатын аса құпия жүйе.
The Washington Post мәліметінше, бұл бастамаға барлау қауымдастығының ішінде алаңдаушылық туындап отыр. Орталық барлау басқармасы (CIA) мен Ұлттық қауіпсіздік агенттігіндегі (NSA) жоғары шенді офицерлер бұл әрекетті ақпараттық қауіпсіздікке төнген қауіп деп бағалап отыр. Бір дереккөз «бұл мәліметтер — кез келген шетелдік барлау үшін таптырмас қазына» деп сипаттады.
Тулси Габбард — бұрынғы демократ, кейін Трампты қолдаған саясаткер. Қазір ол АҚШ-тағы барлық барлау құрылымдарын үйлестіруші қызмет атқарады. Бұған дейін ол барлау агенттіктерін «саяси бейтараптықтан айрылды» деп сынаған болатын. Енді, сол құрылымдарға жетекшілік етіп отырған кезде, олардың қызметін түбегейлі өзгертуді қолға алып отыр.
Габбард мынаны уәде етті:
Director’s Initiative Group (DIG) — 2025 жылдың көктемінде құрылған, құрамы әртүрлі ведомстволардан жиналған қызметкерлерден тұрады. Топты бұрынғы әскери барлау офицері Пол МакНамара басқарады. DIG бұған дейін барлау қызметкерлерінің ішкі чаттарындағы «құпия емес, бірақ орынсыз» жазбаларды тергеген. Соның нәтижесінде 100-ден астам қызметкер жұмыстан шығарылған.
Енді бұл топ агенттіктердің бүкіл хат-хабарларын толық әкімшілік қолжетімділікпен алуды талап етіп отыр.
Конгресстегі демократтар бұл бастаманы барлау құрылымдарының тәуелсіздігіне төнген қауіп деп бағалап отыр. Олардың пікірінше, егер DIG бүкіл мәліметтерге қол жеткізсе, барлау агенттіктері бір партияның мүддесіне қызмет етуге мәжбүр болады.
Ал республикалықтар, керісінше, Трамп пен Габбардты қолдап, «бюрократиялық машинаға тәртіп орнатады» деп сенім білдіріп отыр.
Қазіргі таңда бірде-бір барлау агенттігі DIG тобына сұратылған мәліметтерді берген жоқ. Алайда сарапшылардың пайымдауынша, бұл тек бастамасы. Бұл текетірес АҚШ барлау жүйесінің болашақ бағытын анықтауы мүмкін.",2025-07-13T14:28:28+05:00,2025-07-13T14:28:28+05:00,kk,Ильдар Адильченов,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/1752395001_29852148_0-180-3072-1908_1920x0_80_0_0_ce269727adec2c5a0321702d3fe2c475.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/1752395001_29852148_0-180-3072-1908_1920x0_80_0_0_ce269727adec2c5a0321702d3fe2c475.webp,
56294535d8692ae10dc2e3715b03fdae,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Бектенов өңірді дамыту бойынша артта қалған Абай облысының әкімі Берік Уәлиге талап қойды,"2025 жылдың тоғыз айының қорытындысы бойынша Қазақстанның ЖІӨ өсімі 6,3 % болды. 11 өңірде оң динамика байқалса, Абай, Ұлытау және Атырау облыстары артта қалып отыр, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/bektenov-onirdi-damytu-bojynsha-artta-kalgan-abaj-oblysynyn-akimi-berik-ualige-talap-kojdy-135584/,"2025 жылдың тоғыз айының қорытындысы бойынша Қазақстанның ЖІӨ өсімі 6,3 % болды. 11 өңірде оң динамика байқалса, Абай, Ұлытау және Атырау облыстары артта қалып отыр, деп хабарлайды Orda.kz.
Осы жайында үкімет басшысы Олжас Бектенов сөз қозғап, талап қойды.
Бектенов әкімдерге экономикалық өсімге жету үшін базалық салаларды — өнеркәсіп, құрылыс, сауда және көлік салаларын дамыту қажет екенін еске салды.
Жыл соңына дейін халық наразалығын тудырған коммуналдық қызмет тарифтерін өзгерту болмайды.
Инвестиция тарту мәселесіне Бектенов ерекше назар аударды. Тоғыз айдың қорытындысы бойынша жоспар 93,3 %-ға орындалды, алайда тоғыз өңір мақсатты көрсеткіштерге жете алмаған.
Бектенов атап өткендей, инфрақұрылымдық жобаларды іске асыруды жеделдету, транзиттік тасымалды арттыру, сондай-ақ ауыл шаруашылығы мен ішкі сауданың әлеуетін белсендірек пайдалану қажет.
Наурыз айының ортасында «Мемлекетке жалған есеп бергізбеймін» деген  Берік Уәли екі шенеунікті қызметінен босатып, бірнешеуіне сөгіс берген болатын.
Сонымен қатар биылғы Абайдың мерейтойында өздерін еріктілерге қоршатып жүрген Мәулен Әшімбаев пен Берік Уәли сынға қалған еді.",2025-10-19T12:03:20+05:00,2025-10-19T12:03:20+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/72dc29202905f4e86d9a95c9bdb5c860_resize_w_830_h_465.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/72dc29202905f4e86d9a95c9bdb5c860_resize_w_830_h_465.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/72dc29202905f4e86d9a95c9bdb5c860_resize_w_830_h_465.webp,
953375b16d20b4c805786cf310159640,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Бектенов теңгені құрдымға кетірді ме? Неліктен доллар бағамы Қазақстанда рекорд жаңартты,"17 шілде күні Қазақстанда тарихи жағдай болды: Ұлттық банктің ресми мәліметіне сәйкес, АҚШ долларының бағамы 532,7 теңгеге жетіп, жаңа рекорд орнатты. Ұлттық валюта ешқашан мұндай деңгейде әлсіреген емес. Теңгеге не болды, доллар қаншаға дейін қымбаттайды және бұл жағдайға премьер-министр Олжас Бектеновтің қандай қатысы бар екенін Orda.kz сайтына экономист Арман Бейсембаев айтып берді.",comments,https://kaz.orda.kz/bektenov-tengeni-kurdymga-ketirdi-me-nelikten-dollar-bagamy-kazakstanda-rekord-zhanartty-133833/,"17 шілде күні Қазақстанда тарихи жағдай болды: Ұлттық банктің ресми мәліметіне сәйкес, АҚШ долларының бағамы 532,7 теңгеге жетіп, жаңа рекорд орнатты. Ұлттық валюта ешқашан мұндай деңгейде әлсіреген емес. Теңгеге не болды, доллар қаншаға дейін қымбаттайды және бұл жағдайға премьер-министр Олжас Бектеновтің қандай қатысы бар екенін Orda.kz сайтына экономист Арман Бейсембаев айтып берді.
Көпшілік бұл күрт өсімді Дональд Трамптың Ресеймен сауда қатынасындағы әріптестерге ескерту жасағанымен байланыстырып отыр. Алайда Арман Бейсембаев бұл жолғы мәселенің Трампқа еш қатысы жоқ екенін айтады.
Ұлттық валюта бағамына әрқашан екі фактор әсер етеді: сыртқы және ішкі. Сыртқы әсер әртүрлі болуы мүмкін, бірақ ішкі жағдай жиі өзгермейді. Сондықтан теңгенің әлсіреуін тек сыртқы қысыммен түсіндіру жеткіліксіз.
Соңғы айларда доллардың күшеюін Трамптың қайтадан билікке келуімен, сауда соғыстары мен Ресей мен Украина арасындағы әскери қақтығыспен байланыстырды. Бірақ қазіргі тарихи рекорд Трамптың санкциялар туралы мәлімдемесінен кейін болып жатыр.
Сонымен, сыртқы жағдайлар көп өзгерген жоқ. Оның үстіне, доллардың жаһандық индексі төмендеуде. Яғни теңге әлсіреген доллар жағдайында да арзандап барады.
Рубльдің бағамы ма? Жоқ, ол да салыстырмалы түрде тұрақты — 78–80 рубль аралығында. Мұнай бағасы ма? Жоқ, ол да 68–70 доллар аралығында сақталып тұр.
Сонымен қатар, ресейлік компаниялар Қазақстан арқылы доллармен операция жасап, ақшаны Ресейге аударуы да ықтимал. Бұл ірі көлемде емес, бірақ мұндай ағынның бар екенін жоққа шығаруға болмайды.
Ұлттық банк төрағасы Тимур Сүлейменов тағы бір себепті атаған: жазғы демалыс маусымы. Бір қарағанда, туристер курсты құлата алмайтындай көрінеді. Бірақ шетелге шығатын қазақстандықтар саны — жүздеген мыңнан асады.
Ең соңында — «шыршадағы жұлдыз» іспеттес, бір саясаткердің мәлімдемесі болды. Бұл жолы америкалық емес, қазақстандық саясаткер — премьер-министр Олжас Бектенов. Ол алғашқы баспасөз мәслихатында келесі жылдың бюджеті доллар бағамы 540 теңге болады деген есеппен жасалатынын ашық айтты.
Бұл — экономистер айтатын «вербалды интервенция». Яғни, үкімет басшысының сөзі нарыққа белгі беріп, нарық сол бағытта әрекет ете бастады.
Олжас Бектеновті теңгенің әлсіреуіне кінәлау дұрыс па? Экономистің айтуынша, бұл асыра сілтеу болар еді — бұл үрдіс бұрыннан жүріп келе жатқан. Премьер тек шындықты айтты, ал нарық — сол мәлімдемені қабылдап, сәйкес әрекет етті.",2025-07-19T11:02:09+05:00,2025-07-19T11:02:09+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/1752903657_4d9b4511-1a12-4ac4-b0ac-497d89708af0.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/1752903657_4d9b4511-1a12-4ac4-b0ac-497d89708af0.webp,
970b3fae8dfdecd5031afa5c2470032d,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Берденовтің бұрынғы көмекшісі: Парламентті заң шығарушы орган деп қалай айтуға болады?,"Экс-депутат Руслан Берденовтің бұрынғы көмекшісі Асхат Қыстаубаев заң жобаларының көпшілігін парламенттің қатысуынсыз заң шығару жұмыстары жоспарын дербес қалыптастырып,  үкімет өзі әзірлейтінін мәлімдеді, деп хабарлады PRESS.KZ.",comments,https://kaz.orda.kz/berdenovtin-buryngy-komekshisi-parlamentti-zan-shygarushy-organ-dep-kalaj-ajtuga-bolady-135448/,"Экс-депутат Руслан Берденовтің бұрынғы көмекшісі Асхат Қыстаубаев заң жобаларының көпшілігін парламенттің қатысуынсыз заң шығару жұмыстары жоспарын дербес қалыптастырып,  үкімет өзі әзірлейтінін мәлімдеді, деп хабарлады PRESS.KZ.
Ол сондай-ақ, егер депутаттар белгілі бір түзетулермен келіспесе, оларды алдын ала үкіметпен келісу қажет екенін де айтып берді.
Осы материал жарияланған соң Orda.kz редакциясы «Республика» партиясына:
«Республика» партиясының депутаты Олжас Құсбековтен төмендегідей жауап келді. Біз жауапты қаз-қалпында жариялағанды жөн көрдік.
Сәуір айында депутат неке бұзу үшін төленетін мемлекеттік баж салығын 20 есе көтеруді ұсынды.",2025-10-11T16:17:36+05:00,2025-10-11T16:17:36+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/_gluster_2020_11_11_174b6cdf21a89cb36fba699f52e84957_1280x720.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/_gluster_2020_11_11_174b6cdf21a89cb36fba699f52e84957_1280x720.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/_gluster_2020_11_11_174b6cdf21a89cb36fba699f52e84957_1280x720.webp,
c594376dc2aed9200b4b7ae9cb5f9a99,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Бес күннен кейін 100 жылдығы тойланатын Нұрғиса Тілендиевтің ескерткіші қандай күйде?,"Ұлы композитор Нұрғиса Тілендиев 1 сәуірде 100 жасқа толады. Orda.kz талдықорғандық шенеуніктердің оның ескерткішінің айналасын реттеу, дайындау, бес күн ішінде қалпына келтіре алатын-алмайтынын зерттеп көрді.",comments,https://kaz.orda.kz/bes-kynnen-kejin-100-zhyldygy-tojlanatyn-nurgisa-tilendievtin-eskertkishi-kandaj-kyjde-131657/,"Ұлы композитор Нұрғиса Тілендиев 1 сәуірде 100 жасқа толады. Orda.kz талдықорғандық шенеуніктердің оның ескерткішінің айналасын реттеу, дайындау, бес күн ішінде қалпына келтіре алатын-алмайтынын зерделеуге тырысты.
Тілендиев – қазақ музыкасында өлшеусіз із қалдырған дара тұлға, 500-ден астам шығарманың авторы, дирижер, композитор, күйші. Оның есімі қазақтың алтын мұралары тарихынан ойып орын алып, еңбектері халық жүрегінде сақталатыны сөзсіз.
Бірақ оның ескерткішіне барған аймақтық тілшіміз еш дайындық байқамады. Ескерткіш орнында тұр, бірақ оның айналасындағы көрініс көңіл құлазытады. Гранит тақтайшалары құлап, кейбір жерлері үңірейіп ашылып қалған. Шамдары сынған, орындықтар қираған, қоқыс жәшіктері аузы-мұрнынан шығып, қоқысқа толып жатыр. Жақсы сақталған мемориалды көрудің орнына көптен бері ешкім ретке келтірмеген қараусыз қалған жерді көрдік.
Бүгін наурыздың 25-і. Дәл бес күннен кейін Тілендиевтің туған күні аталып өтуі тиіс. Қалай ойлайсыз, шенеуніктер бұл жерді ретке келтіріп үлгере ме, әлде көзбояушылықпен бейнежазба түсіру үшін ескерткіш алдында гүл шоқтарын қойып, әдеттегі мақтау сөздерін арнаумен шектеле ме?
2023 жылы Әзірбайжанда өткен ТҮРКСОЙ-ға мүше мемлекеттердің мәдениет министрлері Тұрақты кеңесінің 40-шы отырысының қорытындысы бойынша, 2025 жыл ұлы композитордың 100 жылдық мерейтойына орай ТҮРКСОЙ ұйымы аясында Нұрғиса Тілендиевті еске алу жылы болып жарияланды.
2025 жылғы 3 наурызда Анкарада Нұрғиса Тілендиевтің 100 жылдық мерейтойына орай ТҮРКСОЙ ұйымы аясындағы еске алу жылының ашылу рәсімі өтті.
Жақында Халық Қаһарманы Нұрғиса Тілендиевтің туғанына 100 жыл толуына орай Алматы облысы әкімдігінің қолдауымен Қонаев қалалық мәдениет үйінде өнер тарланының ғасыртойына арналған салтанатты шара өтті.
Сол кезде облыс әкімі Марат Сұлтанғазиев ЮНЕСКО көлемінде аталатын өнер қайраткерінің жүз жылдығы аясында іргесі жаңадан қаланған руханият ошақтарына Нұрғиса Тілендиев есімі берілетінін айтқан болатын.
Сол себепті де қазақ халқының жүрегін әсем әуенмен тербеген, музыка тарихында ғасырдан ғасырға жетер күй қалдырған қазақ халқының біртуар ұлы –  Нұрғиса Тілендиевтің 100 жылдығын өз елі шетелдіктерден асырып атап өтеді деген үміттеміз.",2025-03-25T14:10:10+05:00,2025-03-25T14:10:10+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/1742894585_whatsapp-image-2025-03-25-at-10_59_52_a1352cb1.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/2025_02_19_tilendiev.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/2025_02_19_tilendiev1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/2025_02_19_tilendiev2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/1742894585_whatsapp-image-2025-03-25-at-10_59_52_a1352cb1.webp,https://www.youtube.com/embed/51sFFMB1SPA?feature=oembed
9b589253163b3212244f165199178c23,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Біреуі ұстады, екіншісі ұрды: Қостанайда фельдшер шабуылдың егжей-тегжейін айтты","Костанайдан келген жедел жәрдем фельдшері Анель Баймурзина шақырту кезінде, қатыгез шабуылдың құрбаны болды. Зейнеткерді жандандыруға сәтсіз әрекет жасағаннан кейін екі әйел медбикеге қол жұмсап, оған ауыр жарақаттар салған. Orda.kz тілшісі зардап шеккен адаммен әңгімелесіп, дәрігерлердің күн сайын өз өмірлерін қауіпке тігетін жұмыс жағдайындағы қауіпсіздік мәселесін талқылады.",comments,https://kaz.orda.kz/bireui-ustady-ekinshisi-urdy-kostanajda-feldsher-shabuyldyn-egzhej-tegzhejin-ajtty-129276/,"Костанайдан келген жедел жәрдем фельдшері Анель Баймурзина шақырту кезінде, қатыгез шабуыл құрбаны болды. Зейнеткерді жандандыруға сәтсіз әрекет жасағаннан кейін екі әйел медбикеге қол жұмсап, оған ауыр жарақаттар салған. Orda.kz тілшісі зардап шеккен адаммен әңгімелесіп, дәрігерлердің күн сайын өз өмірлерін қауіпке тігетін жұмыс жағдайындағы қауіпсіздік мәселесін талқылады.
Анель, сізге шабуыл жасалған түнде не болды?
— Бұл кәдімгі түнгі ауысым болды. Бізге әйелдің демі жетпей жатыр, жүрек мәселесі бар деген шақырту келді. Оқиға орнына жеткенде бізді ашумен қарсы алды. Мен алғашқы көмек көрсетуге кірістім, бірақ пациенттің қыздары бізге жұмыс істеуге мүмкіндік бермей, егер бірдеңе дұрыс істемесек, бізді қарғаймыз немесе түрмеге қамаймыз деп қорқытты.
Бір сәтте зейнеткердің демі мен жүрегі тоқтап қалды. Біз дереу жансақтандыруға кірістік. 30 минут бойы оның өмірі үшін күрестік, бірақ, өкінішке қарай, оны құтқару мүмкін болмады. Мен бұл туралы хабарлап, көңіл айтқанымда, әйелдер маған лап қойып — ұрып, теуіп, шашымды жұлды.
Сіздің әріптестеріңіз сізді қорғауға тырысты ма?
- Иә, менің серіктесім мен жүргізушім мені қорғауға тырысты, бірақ әйелдер тым агрессивті болды. Мен көмекке шақырғанымда, жүргізуші полиция шақыру үшін көршілерге жүгірді. Осы уақыт ішінде мені шашымнан жұлып, басымнан және ішімнен ұрды. Шуды естіген көршім мені құтқарып, шабуылдаушылардың қолынан алып шықты.
Қандай жарақат алдыңыз?
— Менің миым шайқалып, ішім көгеріп, басымда гематома және бетімде сызаттар бар. Бірақ физикалық ауырсынудан бөлек, психологиялық тұрғыдан бұл әлдеқайда қиын.
Сіз жедел жәрдемде қанша уақыт жұмыс істедіңіз және бұрын осындай жағдайларға тап болдыңыз ба?
— Мен фельдшер болып үш жыл жұмыс істеп жүрмін. Қиындықтарға қарамастан өз жұмысымды жақсы көремін. Бірақ сол түні болған оқиға менің есімде мәңгі қалады. Бұрын мұндай агрессияға тап болмадым. Біз дәрігерлер қорлауға, қорқытуға төтеп беруге дағдыланғанбыз, бірақ ""ұрып соғу"" бұл шектен шыққандық.
Шақыртуларда мамандар агрессияға қаншалықты жиі ұшырайды?
— Өте жиі. Бізді балағаттайды, итереді, міндетімізге кірмейтін нәрселерді талап етеді. Біз жедел жәрдем фельдшерлеріміз, такси жүргізушісі немесе соққыға жығу мақсатындағы нысан емеспіз. Адамдар біз не істеп жатқанымызды түсінуі керек, біз барымызды салып көмек көрсетуге тырысамыз, бірақ кейде адамды құтқару мүмкін емес.
Бұл оқиғадан кейін қоғамға не айтқыңыз келеді?
— Мен адамдардың бізді түсінгенін қалаймын: біз де бәріңіз сияқты адамбыз. Біз тек өз жұмысымызды орындап, үйімізге аман-есен қайтуды қалаймыз. Әрбір шақыртуда біз өз қауіпсіздігімізбен тәуекел етеміз, бірақ осы қауіп көбінесе еленбейді. Біз әрқашан көмек көрсетуге тырысамыз, бірақ кей жағдайлар біздің қолымызда емес. Мен полицияға арыз жаздым, енді сотты күтемін. Осы оқиға басқа дәрігерлерді қорғайтын және ойлануға мәжбүр ететін шара болар деп үміттенемін.
Қостанай облысы Полиция департаменті мәліметінше, «Алғашқы медициналық көмек көрсету кезінде пациенттің туыстары мен дәрігерлер арасында жанжал болған. Нәтижесінде 41 және 51 жастағы әйелдер фельдшерге дене жарақаттарын салған. Оқиға бойынша «Денсаулыққа қасақана жеңіл зиян келтіру» бабымен тергеу жүргізілуде, сот-медициналық сараптама жасалуда».",2024-12-19T11:55:48+05:00,2024-12-19T11:55:48+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/1734591120_img_20241219_093316_947.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/1734591120_img_20241219_093316_947.webp,
acf328f8a3e060b514571191d25ae39e,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Бірнеше онжылдық бойы шешілмей келе жатқан мәселе: елдегі мүгедектік алу процесі жеңілдейді,"Аяқ-қолы жоқ және ауыр созылмалы аурулары бар қазақстандықтар мүгедектігін анықтау үшін әлі де жыл сайын медициналық-әлеуметтік сараптамадан өтуге мәжбүр. Ұзақ жылдар болмаған аяқ-қолының «қайта өспейтінін» дәлелдеуге мәжбүр болғандардың наразылығы енді ғана Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің құлағын жеткен көрінеді, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/birneshe-onzhyldyk-bojy-sheshilmej-kele-zhatkan-masele-eldegi-mygedektik-alu-procesi-zhenildejdi-128163/,"Аяқ-қолы жоқ және ауыр созылмалы аурулары бар қазақстандықтар мүгедектігін анықтау үшін әлі де жыл сайын медициналық-әлеуметтік сараптамадан өтуге мәжбүр. Ұзақ жылдар болмаған аяқ-қолының «қайта өспейтінін» дәлелдеуге мәжбүр болғандардың наразылығы енді ғана Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің құлағын жеткен көрінеді, деп хабарлайды Orda.kz.
Басқарма басшысы Светлана Жақыпова медициналық-әлеуметтік сараптамадағы жаңалықтарға тоқталды.
Жалғыз шарт – ол адамның басқа аурулары болмауы керек. Негізі ауру аса қиын болған кезде аяқ-қолды ампутациялау көрсеткіштері бар. Мысалы, қант диабеті. Бұл аурумен ампутацияланған аяқпен мүгедектікті тұрақты түрде белгілеу мүмкін емес, өйткені мүгедектік қант диабетіне қатысты.",2024-11-02T16:02:40+05:00,2024-11-02T16:02:40+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/1730534885_photo_2024-10-14_14-21-17.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/1730534885_photo_2024-10-14_14-21-17.webp,
1b2690572109b85482400aca9c2a649f,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Бишімбаев түрмеде шахмат пен саксофонды ермек етіп отыр,"Өткен аптада БАҚ-да Қуандық Бишімбаевқа түрмеден қашып кетіпті деген әңгіме тараған болатын.  Алайда, Orda.kz тілшісі бұл ақпаратты тексеріп, сотталушының шынымен де Степногорск қаласындағы №5 мекемеде жазасын өтеп жатқанын және Бишімбаевтың қазір қандай жағдайда отырғанын анықтап қайтты.",comments,https://kaz.orda.kz/bishimbaev-tyrmede-shahmat-pen-saksofondy-ermek-etip-otyr-128412/,"Өткен аптада БАҚ-да Қуандық Бишімбаевқа түрмеден қашып кетіпті деген әңгіме тараған болатын.  Алайда, Orda.kz тілшісі бұл ақпаратты тексеріп, сотталушының шынымен де Степногорск қаласындағы №5 мекемеде жазасын өтеп жатқанын және Бишімбаевтың қазір қандай жағдайда отырғанын анықтап қайтты.
«Біз азаптауға қарсымыз» қоғамдық қозғалысының мүшесі әрі құқық қорғаушы Бауыржан Мусин бұл мекеме бұрын «№90 мекеме» деп аталғанын айтты. Онда әрдайым ерекше қатаң тәртіп сақталып келген, бәрі қатаң режимге сәйкес жүргізіледі. Мусиннің айтуынша, ешкімге артықшылықтар берілмеген.
Түрме осы күнге дейін Тимур Сәдуақасовтың басшылығымен жұмыс істеп келген. Қазіргі уақытта ол қызметінен кетіп, Батыс Қазақстан облысында жаңа қызметке тағайындалыпты.
Оның айтуынша, №5 мекеме типтік ғимарат әрі ескі. Мысалы, 20 жыл бұрын мұнда Мұхтар Әбіләзов та жазасын өтеген екен. Кейбір бөлмелер жабылған, яғни олар сотталғандарды ұстауға жарамсыз деп танылған.
Біз Бауыржан Мусиннен Қуандық Бишімбаевқа рұқсат етілген кездесу жиілігі туралы сұрадық. Ол максималды қауіпсіздік режиміндегі барлық мекемелерде туыстармен кездесулер саны бірдей, бірақ сотталған адамның мінез-құлқы мен тәртібіне қарай өзгеруі мүмкін екенін айтты.
Бишімбаев, осы жолы кем дегенде бір қысқа кездесуін туыстарымен өткізді. Оған ата-анасы мен адвокаты Ерлан Қазымжанов келген. Егер экс-министр алдағы уақытта ережелерді бұзбайтын болса, онда оған сәлемдемелер санын және кездесу мүмкіндігін арттыру түріндегі ынталандырулар беріледі екен. Стандартты жағдайда, жылына төрт сәлемдеме жіберуге рұқсат етіледі.
Қоңырауларға келер болсақ, аптасына бір рет рұқсат етілген. Әр адамға жақындарымен таксофон арқылы 15 минут сөйлесуге уақыт беріледі. Степногорск түрмесінде сотталғандар аптасына бір рет дүкенге барып, 3 АЕК-ке дейін (11 076 теңге) азық-түлік сатып ала алады.
Қуандық Бишімбаев әлі күнге дейін жұмысқа орналастырылмапты. Алайда, құқық қорғаушының айтуынша, бұл ерекше жағдай емес. Қазақстанда тек 30–40% сотталғандар ғана табыс табады. Бұл түрменің қауіпсіздік деңгейіне және оның аумағында немесе жанында өндірістің бар-жоғына байланысты. Мысалы, егер минималды қауіпсіздік режиміндегі колония болса, жағдай жеңілдеу болады. Сотталғандар түрлі мамандықтар бойынша оқудан өтіп, біліктілік ала алады.",2024-11-13T12:44:57+05:00,2024-11-13T12:44:57+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/1731480264_1731430675_bcb0b6eb-0712-485e-98a1-f84338106fe8.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/1731482805_62e33a57d11e17c568c3a8488df91f59_1280x720.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/aaaaa.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/1731480264_1731430675_bcb0b6eb-0712-485e-98a1-f84338106fe8.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/tjurmaaa.jpg,
88aee5d03d2d6ac3dbebf3acc3879080,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Біз де қарапайым халықпыз»: жедел жәрдем қызметкерлері президентке видео үндеу жасады,"Емханалардағы фельдшерлер, диспетчерлер мен жедел жәрдем бригадаларының жүргізушілері Денсаулық сақтау министрлігінің жедел медициналық көмек көрсету қағидаларына өзгерістер енгізу туралы бұйрығына енгізілген түзетуден бас тартуды талап етеді, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/biz-de-karapajym-halykpyz-zhedel-zhardem-kyzmetkerleri-prezidentke-video-yndeu-zhasady-128645/,"Емханалардағы фельдшерлер, диспетчерлер мен жедел жәрдем бригадаларының жүргізушілері Денсаулық сақтау министрлігінің жедел медициналық көмек көрсету қағидаларына өзгерістер енгізу туралы бұйрығына енгізілген түзетуден бас тартуды талап етеді, деп хабарлайды Orda.kz.
Естеріңізге сала кетейік, енгізілген түзету бойынша түнгі және демалыс күндері жедел жәрдем қызметін көрсету үшін шақыртуларға бару тоқтайды.
Петропавлдық фельдшер видеода:
Түзету бойынша емханалардағы жедел жәрдем бригадалары жұмыс күндері әрі жұмыс уақытында ғана жұмыс істейтін болады.
Емханалардың жедел жәрдем бригадалары тек 4-ші жедел топтың шақыруларына жауап береді. Яғни, қан қысымы жоғары, бронхиалды демікпесі және басқа да өмірге қауіп төндірмейтін созылмалы аурулары бар науқастарға арналған.
Бұған дейін Денсаулық сақтау министрлігі жедел жәрдем бригадалары мұндай науқастарға түнде және демалыс күндері келетінін түсіндірді.
Дегенмен, бұл бұйрықтан туындайтын әлеуметтік мәселе де бар: жедел медициналық көмек көрсету топтарындағы көптеген қызметкерлер жұмыссыз қалады.
Бейнехабарлама кейіпкерлерінің айтуынша, видео жарияланғаннан кейін басшылық оларға қысым көрсетіп жатқан көрінеді.
Денсаулық сақтау министрлігі жедел медициналық көмек жүйесі жай ғана 2020 жылға дейін жұмыс істеген режимге қайта оралғанын, дегенмен тәжірибе өзін ақтамағанын айтады.
Фельдшерлерге жедел жәрдемдегі жұмысқа көшуді ұсынылды, бірақ бұл қиын болғандықтан олар қаламайды. Ал 2 жыл бұрын оншақты Астана емханасы пилоттық жоба бойынша түнгі жедел жәрдемді қабылдаудан бас тартты. Бригадалар тек таңғы 8-ден кешкі 8-ге дейін жұмыс істеді.
Медициналық кадрлардың тапшылығы үнемі байқалады. Жұмыссыз қалған фельдшерлер мен жүргізушілерге жедел жәрдемде немесе емханалардан жұмыс ұсынылады екен.",2024-11-23T13:02:28+05:00,2024-11-23T13:02:28+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/8e28b6e1193b2e8c8d43270603d95791_original_49787.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/8e28b6e1193b2e8c8d43270603d95791_original_49787.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/8e28b6e1193b2e8c8d43270603d95791_original_49787.webp,
2fd9c30fe6c091e37a62fb1ef4c0b231,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Біз үшін жұмбақ»: Алматыда үстіне  кран құлап қайтыс болған марқұмның туыстары наразылық білдірді,"3 маусым күні Алматыда құрылыс алаңында жұмысшының үстіне кран құлап, салдарынан құрылысшы сол жерде мерт болды. Бүгін сол құрылысшының туыстары оқиға болған жерге барып, БАҚ өкілдеріне сұхбат берді. Orda.kz тілшісі де бұл жағдайдан қапы қалмай, оқиға орнына барып, ақпарат біліп қайтты.",comments,https://kaz.orda.kz/biz-yshin-zhumbak-almatyda-ystine-kran-kulap-kajtys-bolgan-markumnyn-tuystary-narazylyk-bildirdi-133065/,"3 маусым күні Алматыда құрылыс алаңында жұмысшының үстіне кран құлап,  құрылысшы сол жерде мерт болды. Марқұмның туыстарының айтуынша, құрылыста қауіпсіздік шаралары сақталмаған. Олар құзырлы органдар істі жылы жауып тастай ма деп алаңдайды. Бүгін сол құрылысшының туыстары оқиға болған жерге барып, БАҚ өкілдеріне сұхбат берді. Orda.kz тілшісі оқиға орнына барып, мән-жайды біліп қайтты.
Күзет бөлімінің басшысы Аслан Жазайыровтың айтуынша, тергеу амалдары жүріп жатыр.
Сондай-ақ, Асланның сөзінше, құрылыс нысанының өзінде де дәрігерлер бар және олар бірінші болып алғашқы көмек көрсеткен. Ал жедел жәрдемнің өзі шамамен 5-7 минут аралығында келді. Асланның сөзіне қарасақ, оларда барлық қауіпсіздік техникасы жіті сақталған.
Ал марқұм құрылысшының туысының сөзінше, кранға демонтаж жасау керек болған. Ал марқұмның демонтаж жасау кезінде не үшін үстіне шыққаны белгісіз. Оның неліктен олай істегені және оған үстіне шығуға кім рұқсат бергені де беймәлім.
Оның сөзінше, осы оқиғадан кейін жоғарыдан диспетчер келген. Ал кеше краншылар келді. Басшылықтан әлі ешкім келген де жоқ. Алпысбай Белековтің айтуынша, оның бұл қызметте жүргеніне 15 жылдан асып кеткен.
Алпысбайдың сөзінше, оған қасындағы жұмыскерлер мәйіттің кранның астында 4 сағаттан астам уақыт бойы жатып қалғанын айтқан.
Еске сала кетейік, бұған дейін «Next Level» атты ағылшын курсының басшыларының ұстаздарды айлықсыз қалдырып, шетелде жүргені туралы жазған болатынбыз.",2025-06-04T16:57:11+05:00,2025-06-04T16:57:11+05:00,kk,Ислам Әден,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/crane-4116733_1280.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/crane-4116733_1280.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/crane-4116733_1280.webp,
55adee048b549197bcc486a66efedb05,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Бомба жайлы хабардан соң, Алматыдағы MEGA-дан халық үдере сыртқа шықты","9 желтоқсан күні таңертең Алматыдағы MEGA сауда орталығының келушілерін шұғыл түрде сыртқа шығара бастады. Алғашында жұрт оқу-жаттығу шығар деп ойлады. Дегенмен полицияға «жарылғыш зат» жайлы ақпарат түскен, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/bomba-zhajly-habardan-son-almatydagy-mega-dan-halyk-ydere-syrtka-shykty-136473/,"9 желтоқсан күні таңертең Алматыдағы MEGA сауда орталығының келушілерін шұғыл түрде сыртқа шығарды. Алғашында жұрт оқу-жаттығу шығар деп ойлады. Дегенмен полицияға «жарылғыш зат» жайлы ақпарат түскен. Алайда ғимарат аумағынан жарылғыш зат табылмады, деп хабарлайды Orda.kz.
Өйткені біраз уақыттан кейін орталықтың ресми Instagram парақшасында мынадай хабарлама пайда болды:
Біз Алматы қалалық полиция департаментіне хабарластық.
Артынша жарылғыш зат табылмағанын айтты. Енді олар жалған ақпарат айтып, телефон шалған адамды анықтап жатыр.
Orda.kz тілшісі оқиға орнында істің мән-жайын анықтап жатыр. Қазір жалға алушы қызметкерлерге ғимаратқа кіруге рұқсат етті.",2025-12-09T10:41:30+05:00,2025-12-09T10:41:30+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/img_20251209_104623_281.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/img_20251209_104629_456.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/img_20251209_104630_015.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/img_20251209_104623_281.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/img_20251209_104623_281.webp,
a879bf6bced4f5d4f59cbae00ba5dcc1,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Бораттың малшыларынан ұтылдық»: «Қайрат» пен «Селтик» жаттықтырушылары сұхбат берді,"Тарихи сәттен кейін «Қайрат» пен «Селтик» жаттықтырушылары сүхбат берді. Алдымен «Селтик» бапкері Брендан Роджерс БАҚ өкілдеріне өз жауабын берді.
Orda.kz тілшісі баспасөз-мәслихатына қатысып, қос тараптың пікірлерін назарларыңызға ұсынбақ.",comments,https://kaz.orda.kz/borattyn-malshylarynan-utyldyk-kajrat-pen-seltik-zhattyktyrushylary-suhbat-berdi-134559/,"Тарихи сәттен кейін «Қайрат» пен «Селтик» жаттықтырушылары сұхбат берді. Алдымен «Селтик» бапкері Брендан Роджерс БАҚ өкілдеріне өз жауабын берді.
Orda.kz тілшісі баспасөз-мәслихатына қатысып, қос тараптың пікірлерін назарларыңызға ұсынады.
Брендан Роджерс өз ойыншыларының ойынына көңілі толмағанын жасырмады.
Кейін БАҚ өкілдеріне Рафаэль Уразабахтин келген кезде барлық тілшілер орнынан тұрып, қол шапалақтап, қолдау білдірді.
БАҚ өкілдері Уразбахтиннен Чемпиондар лигасында қандай мықты клубтармен ойнағысы келгенін сұрады.
Өз сөзінде Уразбахтин «Селтиктің» алаңындай алаң Қазақстанда да болса жақсы болатынын айтты. Осы ойыннан кейін Рафаэль Уразбахтинді Ұлттық құраманың жаттықтырушысы ретінде алу керек деген ой әлеуметтік желіде қызу талқыға түскен болатын.
Goal.kz-тегі әріптестеріміздің мәліметінше, «Селтик» жанкүйерлері командаларының ойындарына разы емес. Біреуі жеңілістің себебі команданың нашар ойынында десе, біреуі «Қайрат» секілді командадан ұтылу «Селтик» үшін ұят деп есептеді.
Кей жанкүйерлер Қазақстанды Боратпен ұштастыратынын да жасырмады.
Сондай-ақ Чемпиондар лигасының топтық кезеңінде «Қайрат» соңғы орында болатынын айтты.
Ал кей жанкүйерлер «Қайратқа» Чемпиондар лигасына сәттілік тілеп, олардың жеңіске лайық болғанын да атап өтті.
Айта кетейік, УЕФА рейтингінде «Қайрат» жеңістен кейін 203-ші орыннан бірден 156-шы орынға көтеріліп, қостанайлық «Тобылды» артта қалдырды.
Чемпиондар лигасына өткен «Қайратпен» кез келген мықты клубтар ойнап қалуы ықтимал.
Дереккөздердің мәліметінше, алматылық «Қайрат» жалпы Чемпиондар лигасының іріктеу кезеңінен 11,6 млрд теңге қаржы тапқан.
Еске сала кетейік, Алматы қаласында алғаш рет Чемпиондар лигасының әнұраны шырқалды.",2025-08-27T11:19:18+05:00,2025-08-27T11:19:18+05:00,kk,Ислам Әден,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/photo_5292036051482834443_y.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/photo_5292036051482834444_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/photo_5292036051482834443_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/photo_5292036051482834443_y.webp,
bee29b143987ae1cdc198f5e36483c0d,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Бұл мерекеден еш қорқыныш жоқ: Валентин әулие ме, әуре ме?",Бүгінде Валентин мерекесін бүкіл жастар тойлап жүргеніне көзі ашық пенденің бәрі куә. Дүйім жастар «ғашықтар мерекесі» деп думандатып жүрген әулие Валентин күнінің тәуелсіз Қазақстандағы орны туралы Orda.kz тілшісі саралады.,comments,https://kaz.orda.kz/bul-merekeden-esh-korkynysh-zhok-valentin-aulie-me-aure-me-130703/,"Бүгінде Валентин мерекесін бүкіл жастар тойлап жүргеніне көзі ашық пенденің бәрі куә. Дүйім жастар «ғашықтар мерекесі» деп думандатып жүрген әулие Валентин күнінің тәуелсіз Қазақстандағы орны туралы Orda.kz тілшісі саралады.
Алдымен бұл мерекенің тарихы қайда жатқанын айтатын болсақ, кей деректерде Христиан діндарлары бұның үш нұсқасын айтады. Біріншісі Рим Императоры Юрий Клавдийдің сарбаздарға үйленуге тыйым салған заңы бола тұра, некелескені үшін өлім жазасына кесілген адам. Осы оқиғадан 2 ғасыр өткен соң 496 жылы Геласиустың шешімімен 14 ақпан «Әулие Валентин» күні болып белгіленген. Екінші деректе Валентиннің дін қызметкері екендігі айтылады. Христиандарға көмектескені үшін абақтыға қамалып, сол жақта түрме қызметкеріне ғашық болғаны және сол үшін өлім жазасына кесілгені туралы айтылады. Ал үшінші деректе Валентин ешкімге ғашық болмағаны және оның дін қызметкері болғаны, оның өлімінен кейін «әулие» атанғаны туралы жазылған.
Atlas Оbscura туристік дереккөздің мәліметінше, бұл бас сүйек нақты Валентиндікі ме, жоқ па белгісіз.
Сондай-ақ, бұл бастың тұрғанына шамамен 1500 жылдай болған.
Бұл мереке жастар арасында да белең алып тұр. Мәселен жатақхана дәлізінде осы мереке қарсаңына сырты әрленген қорап қойылады. Оның ішінде бір-біріне сезімін айта алмай жүрген қыз жігіттер қағазға өз сезімі мен сыртына атын және бөлмесін жазып, оны қорапқа салады. Ал жатақханада тұратын университет белсенділері сол күні кешке хатты иелеріне таратып береді.
Мектептің аумағы да осындай, дәл сол жүйе бойынша мектеп дәлізіне қорап қойылады.
2011 жылы қазақ жастары Алматы қаласында дәл осы әулие Валентинге қарсылық танытып, өздерінің наразылығын білдірген болатын. Қазіргі мәжіліс парламентінің депутаты Елнұр Бейсенбаев та сол жылдары наразылықтың басы-қасында жүрді.
Мәдениеттанушы Бердалы Оспанның сөзінше, бұл мереке КСРО кезінде тойланбайтын, ал Валентиннен қорқудың қажеті жоқ, ол 1 күн болады да кетеді.
Оның ойынша, 14 ақпан Валентин күні болса, 13 ақпан Қозы Көрпеш – Баян сұлу күні болуы керек.
Тақырыпты тереңінен қаузау үшін имамнан да осы тақырып аясында пікір алған болатынбыз. Біз бұл мереке бойынша ислам дінінде не дейтіні туралы, әлеуметтік желіде танымал болған Нұрлан имамнан сұрадық.
Имамның айтуынша, бұл күн мұсылман елінде болмаған оқиғадан бастау алады. Ғашық жандарға жанын қиған Валентин деген айдаладағы біреудің бізге әулие болуы қисынсыз дүние.
Оның сөзінше, діни мейрамымыз бен мемлекетіміздің айрықша атап өтетін ресми мерекелері жеткілікті деңгейде. Сондықтан, сол мерейлі күндердің аясында шама - шарқымызша өмір кешкеніміз дұрыс.
Сондай-ақ сөз соңында имам жоғарыда айтқандай мұсылман үшін мерекелеуге болмайтынын, алайда Қазақстан көп ұлтты, көп конфессиялы мемлекет болғандықтан, соған қарай барлық діндердің қасиетті кітаптарына, киелі жазбаларына, діни сенім-нанымынан құралатын киелі дүниелеріне құрметпен қарауымыз керектігін жеткізді.
Қазақстан Республикасы – зайырлы мемлекеттердің қатарында. Дәлірек айтқанда біздің еліміз дін мәселелерінде ресми түрде бейтараптық позиция ұстанатын немесе бейтараптық танытатын, дінді де, дінсіздікті де қолдамайтын мемлекет. Бұл туралы Қасым-Жомарт Кемелұлы республикалық педагогтер съезінде де мәлімдеме жасаған болатын.
Ал Валентин күнінен бөлек, Қазақстанда сол күнмен тұспа-тұс келіп тұрған «кітап сыйлау» мерекесі бар. Егер өмірде жүрегінің жартысын таппаған жандар болса, еш алаңдамастан өз жақындарына кітап сыйласа да болады.",2025-02-14T15:22:56+05:00,2025-02-14T15:22:56+05:00,kk,Ислам Әден,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/rozovyj_flag_kazahstana_kollazh_kopija-1.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/rozovyj_flag_kazahstana_kollazh_kopija-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/rozovyj_flag_kazahstana_kollazh_kopija-1.webp;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-02/st-valentine-2.jpg,
6036153b9c6dea7fe504406cb44ef9af,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"«Бұзақылық па, әлде топтасып өлтіру ме?»: Айтбек Амангелді мен оның тобы жауап берді","Шерзат Полат ісі бойынша резонансты сот аяқталғаннан кейін құқық қорғаушы Айтбек Амангелді мен оның адвокаттар тобына кәсіби біліксіздік жөнінде айыптар тағылып, қоғам тарапынан нақты жауаптар талап",comments,https://kaz.orda.kz/buzakylyk-pa-alde-toptasyp-oltiru-me-ajtbek-amangeldi-men-onyn-toby-zhauap-berdi-133221/,"Шерзат Полаттың ісі бойынша атышулы сот аяқталғаннан кейін құқық қорғаушы Айтбек Амангелді мен оның адвокаттар тобына кәсіби біліксіздік жөнінде айып тағылды. Осы жағдайға қатысты қоғам олардың жауап беруін талап етті. Айтбек Амангелді Instagram парақшасында бейнеүндеу жариялап, қоғамды алаңдатқан барлық сұрақтарға ашық жауап беруге дайын екенін мәлімдеді, деп хабарлайды Orda.kz.
Ақыры журналист Назымгүл Күміспаеваның YouTube-арнасында Шерзаттың мүддесін сотқа дейін қорғаған бес адвокат пен құқық қорғаушы Айтбек Амангелдінің берген сұхбаты жарық көрді.
Наурыз айында Шерзаттың отбасы Айтым (Айтбек Амангелді) мен оның адвокаттар тобымен жұмыс істеуді тоқтатты. Сотқа он-ақ күн қалғанда істі жаңа қорғаушы Мейірман Шекеев пен оның тобы қолға алды.
Адвокаттар алғашында күдіктілердің көбіне «бұзақылық» бабы қолданылғанын сот алдында ғана білгендерін айтты. Алайда кейінірек, 2024 жылдың қарашасында жүргізілген сот-медициналық сараптаманың нәтижесі белгілі болғаннан кейін бұл туралы білгендерін және Қаржаубай Нұрымовтың да мұны біліп, тиісті құжаттарға қол қойғанын мойындады.
Топ өкілдері тергеу құпиялығын еске салып, толық мәлімет бере алмағандарын айтты. Алайда неліктен бұл ақпараттың жалпы сипатта да жарияланбағаны түсініксіз қалды.
Асылбек Әбдірайымов адвокаттардың тек негізгі қылмыстық іспен ғана емес, марқұм Шерзаттың отбасының әкімшілік істерімен де айналысқанын атап өтті. Нұрғанаттың жерлеу рәсімінде Қаржаубай Нұрымов 15 тәулікке қамауға алынған.
Журналист бірнеше мәрте Айтбек пен адвокаттардың не себепті Нұрғанат Ғайыпбаевтың өліміне қатысты тергеудің «өзіне қол жұмсау» нұсқасын бірден құптағанын сұрады. Себебі, Қаржаубай әу баста бұл нұсқамен келіспей, оқиға орнында қара Kia көлігі болғанын және белгісіз іздер туралы нақты уәж айтқан еді.
Кейін Айтбектің адвокаттар тобы бірнеше ресми өтініш бергеннен кейін, іс қайта сараланып, «өзіне қол жұмсау» бабы «өзін-өзі өлтіруге итермелеу» деп өзгертілді.
Бұған жауап ретінде бұрынғы адвокаттар заңды рәсім сақталуы тиіс болғанын алға тартты.
Ерлан Адаев болса, материалдарды беру үшін жеке өтініш беру керек болғанын айтты.
Сот барысында істің ішіндегі маңызды бейнежазба, күдіктілердің тергеу изоляторындағы әңгімесі жазылған диск, жоғалып кеткені анықталды. Айыптау тарапының айтуынша, онда Шерзаттың өлімі болған түнге қатысты маңызды мәліметтер болған.
Шерзат Полат қайтыс болған түні айыпталушылармен бірге болған екі қыздың әрекеті қоғамда ерекше наразылық тудырды.
Адвокат Карина Көшербаева қорғау тарапы тергеудің басынан бастап олардың әрекеттерін мұқият тексеруді талап еткенін айтады. Бұл жөнінде прокуратураға да, Бас прокуратураға да бірнеше рет жүгінген.
Прокуратура олардың іс-әрекетінен қылмыстық құрам таппады. Алайда сот процесінің соңында жағдай өзгерді. Судья Ержан Жанұзақов жеке қаулы шығарып, бұл куәгер қыздарға қатысты қосымша тексеру жүргізу қажет деп шешті.
Адвокаттар, Қаржаубай өздерінен бас тартқанына қарамастан, сотқа дейін Шерзаттың отбасына көмектесуді жалғастырғандарын мәлімдеді.
Еске сала кетейік, Талғарда қаза тапқан 16 жасар Шерзат Полаттың ісі бойынша үкім жарияланғаннан кейін адвокат Мейірман Шекеев Orda.kz сұхбат берді. Заңгер сот барысы мен қорытындысы туралы, сондай-ақ өртенген үй және Нұрғанат Ғайыпбаевтың өліміне қатысты істердің қазіргі жағдайы туралы пікірін ашық айтқан еді.",2025-06-13T13:05:28+05:00,2025-06-13T13:05:28+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/5357060168422125219.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/5357060168422125219.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/5357060168422125219.webp,
4fa707cb15352f1af98e98de05d7207f,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,БЖЗҚ нарықты шайқады: жарты триллион теңгеге жуық аударым баспана бағасын шарықтатып жіберді,"Сарапшылардың айтуынша, нарықтық емес ақша ағыны сұранысты қолдап, пәтердің қолжетімділігін төмендетіп, бағаны өсіріп жіберді, деп хабарлайды",comments,https://kaz.orda.kz/bzhzk-narykty-shajkady-zharty-trillion-tengege-zhuyk-audarym-baspana-bagasyn-sharyktatyp-zhiberdi-136420/,"Сарапшылардың айтуынша, нарықтық емес ақша ағыны сұранысты қолдап, пәтердің қолжетімділігін төмендетіп, бағаны өсіріп жіберді, деп хабарлайды Orda.kz.
2025 жылдың тоғыз айында БЖЗҚ-дан тұрғын үй жағдайын жақсартуға арналған аударымдар 449,7 млрд теңгеге дейін өсті. Қазақстан қаржыгерлері қауымдастығы сарапшыларының мәліметінше, бұл көлем бірден 81 %-ға ұлғайып, жылжымайтын мүлік нарығындағы белсенділікті күшейткен негізгі факторлардың бастысы, соның салдарынан баға да халықтың қолы жетпейтін деңгейге өсіп кетті.
Негізгі драйвер тағы да «Отбасы банк» болды. Ол берілген несиелер көлемін 37 %-ға, яғни 844 млрд теңгеден 1,2 трлн теңгеге дейін көбейтті. Қаражат көлемі өссе де, халықтың ипотекалық қарыз жүктемесі төмендеді: төлемдер енді табыстың 36 %-ын құрайды (бір жыл бұрын — 38,7 %). Алайда мақұлданған өтінімдердің үлесі 25,2 %-ға дейін азайды. Қарыз жүктемесіне қойылған қатаң талаптар мен ЖТСМ-ді төмендету талпыныстары қолайлы қарыз алушылар санын шектеп отыр.
Сатып алу-сату мәмілелерінің саны 314,2 мыңға өсті. Алайда ипотека үлесі азайды: ол бұрынғы 91 %-дан 62 %-ға түсті. Көптеген сатып алушылар өз қаражатын, оның ішінде БЖЗҚ аударымдарын қолдана бастады.
Сарапшылардың пікірінше, осындай нарықтық емес өтімділік ағыны бағаларды қолдап, жаңа сатып алушылар үшін баспананың қолжетімділігін нашарлатып отыр.
Тоғыз айдың қорытындысы бойынша нарық негізгі көрсеткіштер бойынша екі таңбалы өсім көрсетсе де, мемлекеттік қолдауға тәуелділігі арта түсті. Жеңілдетілген ипотека енді жаңа берілген несиелердің үштен екі бөлігін құрайды. Коммерциялық ипотека қысқаруда.
Бұған дейін біз «Ұлттық қор — балаларға» бағдарламасы аясында БЖЗҚ сегіз миллион доллардан астам қаражат төлегенін жазған болатынбыз. Өтінімдердің басым бөлігі тұрғын үй жағдайын жақсартуға бағытталған. Қатысушылар қаражатты тұрғын үй құрылыс жинақтарына, алғашқы жарналарға және пәтер сатып алуға есеп айырысу үшін пайдаланған. Қалған аударымдар Қазақстанда және шетелде оқу ақысын төлеуге жұмсалды.
Экономист Ғалым Хусаиновтың айтуынша, ҚҚС мөлшерлемесінің 16 %-ға дейін өсуі құрылыс саласына соққы болып, баспана бағасының қымбаттауына әкеледі. Оның пікірінше, бір шаршы метрдің өзіндік құны өсіп, көптеген компаниялар шығынға батуы мүмкін. Сарапшының сөзінше, нүктелік жеңілдіктерсіз Қазақстан урбанизацияның баяулауы мен жобалардың тоқтап қалу қаупіне тап болуы ықтимал.
Өзінің осындай есептеулерімен үнемі бөлісіп отыратын Ғалым Хусаинов авторлық Telegram-арнасында карточкалық шоттарға пайыз есептелмегендіктен, әрбір клиент ай сайын орта есеппен екі-үш мың теңге жоғалтатынын да айтты. Бұл сома аз сияқты көрінуі мүмкін, бірақ ел ауқымында қарастырсақ, көрсеткіш мүлдем басқа деңгейге шығады.",2025-12-06T14:07:07+05:00,2025-12-06T14:07:07+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/_gluster_2022_4_22_4c7603ea724f32a7f723e4847740e888_1280x720.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/_gluster_2022_4_22_4c7603ea724f32a7f723e4847740e888_1280x720.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/_gluster_2022_4_22_4c7603ea724f32a7f723e4847740e888_1280x720.webp,
0763bff0461bb2360d235c04d2f9b500,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Черчесовте мотивация мен дисциплина жоқ»: ҚФФ президенттігіне кім келеді?,"Футболдан Қазақстан Ұлттық құрамасының жыр болған бас бапкері Станислав Черчесов қызметінен кете ме, кетпей ме? Федерацияның жаңа президенті кім болады?  УЕФА Ұлттар Лигасының В дивизионының топтық кезеңінде команда оның басшылығымен сәтсіз өнер көрсетіп, 0:15  доп айырмашылығымен Адиевтің кезеңінде жарқ еткен сенімді су сепкендей өшірді.",comments,https://kaz.orda.kz/cherchesovte-motivacija-men-disciplina-zhok-kff-prezidenttigine-kim-keledi-128609/,"Футболдан Қазақстан ұлттық құрамасының жыр болған бас бапкері Станислав Черчесов қызметінен кете ме, кетпей ме? Федерацияның жаңа президенті кім болады?  УЕФА Ұлттар Лигасының В дивизионының топтық кезеңінде команда Черчесовтің басшылығымен сәтсіз өнер көрсетіп, 0:15  доп айырмашылығымен Адиевтің кезінде жарқ еткен сенімді су сепкендей өшірді.
Жалпы футбол федерациясы қашан да сынның астында болатын. Дегенмен, бұл жолғы сын мен айтылған пікір негізсіз емес. Мәжіліс пен сенат депутаттары федерацияны тексеру жайлы сауал жолдаған болатын. Orda.kz тілшісі тілді мазақ еткені үшін айыппұл төлеген Черчесовтің соншалықты құпия саналған жалақысы қай жақтан төленетіні мен ол туралы пікірлерді талдады. Сонымен қатар, федерацияның экс-президенті Әділет Бәрменқұловтың 2 жылдан астам уақыттағы қызметі мен БАҚ бетеріндегі ол туралы мәліметтерді саралап шықты.
Еске сала кетейік, Черчесов 2024 жылдың 3 маусымынан бастап Қазақстан ұлттық құрамасының бас бапкері болды. Содан бері жарты жылдан аса уақыт өтті.  Жақында ғана Черчесовтың «Спорт день за днем» сайтына берген сұхбатында журналистің «Ойында жіберілген қателіктермен қалай жұмыс істеп жатырсыз», – деген сұрағына «қателіктермен жұмыс жасалады, не дегенмен, құраманың жігіттерімен енді-енді танысып жатырмыз», – деп жауап берген екен. Жарты жылдан асса да құрамаға шақырылатын айналдырған 23-ке жетер жетпес жігіттің аяқ алысымен олар жіберетін қателіктермен танысып бітпейтіндей тағы қанша уақыт керек деге сұрақ туындайды.
Сонымен қатар, Черчесов ұлттар лигасында өнер көрсеткеннен кейін Қазақстан футбол федерациясының ұлттық құраманы жеткілікті қолдамағанына өкініш білдіріп, өзіне дейінгі құраманы «қараусыз» қалғандай әсер қалдырды деп пікір білдірген болатын. Ал құраманың бұрынғы бапкері Магомед Адиев «РИА Новости Спорт» агенттігіне берген сұхбатында қазіргі бапкер Станислав Черчесовтің « құрама маған дейін қараусыз қалған», – деген пікіріне көңілі толмағанын айтты.
Сондай-ақ, Адиевтің айтуынша, Черчесовтің бұлай сөйлеуі оның және федерацияның құрамамен бұған дейінгі бүкіл жұмысын жоққа шығарады.
Жалпы әр жеңілістең соң жанкүйерлердің делебесін қоздырған қақпаға кірген голдар ғана емес, Черчесовтің қазақ тілін бір емес екі рет мазақ еткені де көпшіліктің көңіліне қонбағаны тағы бар. Ақырында, Черчесовке 738 400 теңге (200 АЕК) айыппұл салынған еді. Әлеуметтік желіде Черчесов пен жігіттердің ойынына қарша бораған сыни пікірлердің көбісі жаттықтырушы қызметінен кетсін дегенді бір ауыздан жазып жатыр. Ал жанкүйерлердің ендігі бір тобы Адиевті қайтадан құрамаға қайтарсын деп жазуда.
Бұған дейін Orda.kz Қазақстан құрамасының бас бапкері Станислав Черчесов мерзімінен бұрын қызметінен босатылған жағдайда - елімізге салынатын айыппұл мөлшері 1 миллион еуроға бағаланды, деген хабары да халыққа жайсыз тиген еді.
Осы орайда, спорт шолушысы Нұрсұлтан Құрман Адиев пен Черчесовтің айырмашылығын айтып берді.
ҚФФ президентінің кеңесшісі Ермұхамед Мәуленнің айтуынша, қос бапкердің баптауында айтарлықтай айырмашылық бар.
Сондай-ақ, Ермұхамед Мәулен Черчесовтің жаттықтыруына ешкімнің көңілі толмайтынын анық айтты. Әу баста, оны 2025 жылы іріктеу ойындарына дайындап, әлем чемпионатына шығу деген мақсатпен құраманың бас бапкерлік қызметіне шақырылған болатын.
Осы орайда, оның бас бапкерліктен кететінін Ресей құрамасының бұрынғы футболшысы Александр Мостовой да айтқан болатын.
Ермұхамед Мәуленнен біз соңғы кездері жыр болған Черчесовтің жалақысы мен жалпы, ҚФФ-ны қаржыландыру көзі жайында да сұрастырдық.
Ал енді федерацияның экс-президенті Әділет Бәрменқұлов жайлы соңғы уақытта БАҚ беттерінде УЕФА тергеу жүргізіп жатыр деген ақпарат шыққан болатын. Inside The Games басылымының хабарлауынша, Бәрменқұловты УЕФА ол басқарып отырған лигада келісілген матчтар ұйымдастырды деген күдікпен тергеу жүргізуде делінген болатын.
Сонымен қатар, ҚФФ-ның Қарағандының «Шахтер» футбол клубының жаттықтырушыларын оқыту бойынша 9 миллион теңгеден асатын тендерді жеңіп алғаны белгілі болды. Айта кету керек, бұған дейін Бәрменқұлов «Шахтер» директорлар кеңесінің төрағасы қызметін атқарған болатын. Бұған қатысты ҚФФ-ның мұндай сатып алуларға қатысуы ғана емес, олардың жеңіске жетуі де қоғамда көп сұрақ туғызды.
Сондай-ақ, 2022 жылы әу баста, бұл қызметке келген кезде-ақ, «Қазақмыс» корпорациясы» ЖШС басқарма төрағасының орынбасары және Kazakhmys Smelting бас директоры қызметін атқарған Бәрменқұловтың тонау фактісі бойынша қылмыстық іске қатысы бар екендігі туралы ақпарат тараған болатын.
ҚФФ президентінің кеңесшісі қызметіндегі Ермұхамед Мәулен Бәрменқұлов келгелі салынған жасыл алаң мен футболға ағылған фанаттардың қатары көбейді деп қысқаша қайырды.
Бәрменқұловтың бастамаларының бірі - 2023 жылдан бастап елдегі футбол алаңдарын жаңарту бағдарламасы іске қосылып, бас-аяғы 15 алаң жөнделген. Легионерлерге шектеуді алып тастауға бағытталған қадамы күткен нәтиже бермеді. Қазақстандық футболшылардың алаңға шығу мүмкіндігі азайды. Сонымен қатар, футболда әділетсіз төрешілік пен келісілген матчтарға қатысты сын жиі айтылды.
Жалпы, Әділет Бәрменқұлов қызметінен кеткеннен кейін, оған қатысты сынның көбі футбол инфрақұрылымын жақсарту бойынша нақты шаралардың жеткіліксіздігі мен ішкі футболдағы әділетсіздіктерге қатысты болды.
Енді футбол федерациясының жаңа президенті 20 желтоқсанда дауыс беру арқылы сайланады. Мәуленнің айтуынша, мықты менеджер және қаржылық қиындықтар болған сәтте  - қаражат құя алатын ірі кәсіпкер келсе, оң нәтиже береді.",2024-11-21T14:26:56+05:00,2024-11-21T14:26:56+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/1732188608_unknown-3.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/1732182596_nursultan-kurman.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/1732183000_adik-barmenkulov.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/1732185494_maulen.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/adiev.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/cherchesov.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/kfff.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/1732188608_unknown-3.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/1732188608_unknown-3.webp,
631167f2458bb6102da37dc236fccfda,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Пікірлер,22.12.2020 жылы берілген №KZ05VPY00030397 мерзімді баспасөз басылым және ақпараттық агенттік тіркеу туралы куәлік.,comments,https://kaz.orda.kz/comments-2/,22.12.2020 жылы берілген №KZ05VPY00030397 мерзімді баспасөз басылым және ақпараттық агенттік тіркеу туралы куәлік.,Кеше 18:00,Кеше 18:00,kk,Редакция,,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/720x405/1762844030_1762415452_photo_2025-11-05_12-31-51.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/720x405/1762945118_kompani-erg-kopija.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/720x405/1763114819_1762971681_kz8_3960_2.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/720x405/1763451002_sadyr_zhaparov-1440x810.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/720x405/1764067282_klzh_kazakhmus-2.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/720x405/1764315265_photo_474524_jpeg.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/720x405/2024_02_19_snimok-ekrana-2024-02-19-230959.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/720x405/589089725_25220460914261954_9052016010856491308_n.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/720x405/c548438c-5026-4c07-b6f3-7a0197883e8f.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/720x405/zhasandy-intellekt-696x464.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/720x405/1765203600_chatgpt-image-8-dek_-2025-g_-14_42_07.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/720x405/_gluster_2022_4_22_4c7603ea724f32a7f723e4847740e888_1280x720.webp,
295fd55f3faf29488df93d63006cdf40,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Демилитарландырылған аймақ және Украинадағы соғыстың соңы: Маск Трамптың жоспарларына түсініктеме берді,"Америкалық миллиардер және SpaceX негізін қалаушы Илон Маск Украинадағы соғыс жақын арада аяқталады деп болжайды, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/demilitarlandyrylgan-ajmak-zhane-ukrainadagy-sogystyn-sony-mask-tramptyn-zhosparlaryna-tysinikteme-berdi-128321/,"Америкалық миллиардер және SpaceX негізін қалаушы Илон Маск Украинадағы соғыс жақын арада аяқталады деп болжайды, деп хабарлайды Orda.kz.
Бұл туралы Илон Маск X әлеуметтік желісінде жазды.
Маск Nesweek Дональд Трамп командасының Украина мен Ресей арасындағы майдан сызығында ұзындығы 1,3 мың шақырымға жуық қарусыздандырылған аймақ құруды жоспарлап отырғаны туралы есебін осылай деп түсіндірді.
АҚШ-тың сайланған президенті кеңесшілерінің жоспары бойынша онда британдық және еуропалық әскерлер орналасады. Бұған дейін Axios порталы Масктың Трамп пен Владимир Зеленскийдің телефон арқылы әңгімесіне қатысқаны туралы хабарлаған.",2024-11-09T11:19:55+05:00,2024-11-09T11:19:55+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/1731133399_1731131111_54632354657567.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/1731133311_656545154.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/1731133399_1731131111_54632354657567.webp,
97de88b762fcfc4f778af4a557beb17a,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Демократияшыл Ақ үй сөзін сөйлемеген Associated Press-ке шектеу қойды,"Associated Press ақпарат агенттігінің журналистеріне Мексика шығанағын америкалық деп атаудан бас тартқанына байланысты Ақ үйдің сопақ кабинетіне кіруге тыйым салынды, - деп хабарлайды Orda.kz DW басылымына сілтеме жасап.",comments,https://kaz.orda.kz/demokratijashyl-ak-yj-sozin-sojlemegen-associated-press-ke-shekteu-kojdy-130752/,"Associated Press ақпарат агенттігінің журналистеріне Мексика шығанағын америкалық деп атаудан бас тартқанына байланысты Ақ үйдің сопақ кабинетіне кіруге рұқсат етілмеді, - деп хабарлайды Orda.kz DW басылымына сілтеме жасап.
Сонымен қатар, агенттік қызметкерлеріне президенттің баспасөзге сұхбат беретін Air Force One ұшағына мінулеріне де тыйым салынды.
Associated Press атқарушы редакторы Джули Пейс шектеулерді «миға қонбайды» деп атады және АҚШ президенті Дональд Трамптың әкімшілігін Конституцияны бұзды деп айыптады.
Бұған дейін Мексика шығанағының географиялық атауы Google Maps карта жасау қызметі арқылы Америка Құрама Штаттарындағы пайдаланушылар үшін америкалық болып өзгертілді. АҚШ Геологиялық қызметі барлық жердегі жазбаларда шығанақтың атауын ерінбей-жалықпай өзгертіп шықты.
Дональд Трамп президенттік қызметке кіріскеннен кейін бірден Америка Құрама Штаттары Мексика шығанағының атауын Америка шығанағы деп өзгерту туралы жариялады.
Бұған дейін АҚШ президентінің баспасөз хатшысы енді қандай БАҚ өкілдеріне Ақ үйде брифинг өткізуге рұқсат берілетінін жариялаған болатын.
Ол тізім бойынша Ақ үйдің ақ дегенін – алғыс, қара дегенін – қарғыс деп отырмайтын Associated Press сияқты еркін басылымдарға көп жерде жол жабылған.
Демократияшыл Ақ үйдің бұл шешімі әлемдік БАҚ-тарда қызу талқыланып жатыр.",2025-02-16T12:03:07+05:00,2025-02-16T12:03:07+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/1581190667_0_52_3071_1779_768x0_80_0_0_08246bd3b17cb0f27303f9bc44d565c8_jpg.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/1581190667_0_52_3071_1779_768x0_80_0_0_08246bd3b17cb0f27303f9bc44d565c8_jpg.webp,
1ce97701f182e0f9aa83c9615a6d88da,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Депутаттар есірткі саудасына қатысқан шенеуніктерді өмір бойына бас бостандығынан айыруды ұсынды,"Мәжіліс депутаты Асхат Аймағамбетов өзінің Telegram-арнасында есірткі бизнесіне қатысы бар шенеуніктерді өмір бойына жазалау туралы жазба қалдырды, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/deputattar-esirtki-saudasyna-katyskan-sheneunikterdi-omir-bojyna-bas-bostandygynan-ajyrudy-usyndy-128652/,"Мәжіліс депутаты Асхат Аймағамбетов өзінің Telegram-арнасында есірткі бизнесіне қатысы бар шенеуніктерді өмір бойына жазалау туралы жазба қалдырды, деп хабарлайды Orda.kz.
22 қарашада Мәжілістегі «Аманат» партиясы фракциясы отырысында депутаттар есірткі құралдарының, психотроптық заттардың және олардың прекурсорларының заңсыз айналымына қарсы күрес мәселелерін қараған болатын.
Талқылаудың негізгі тақырыбы есірткінің заңсыз айналымын ұйымдастырушыларға жазаны қатайту бөлігінде осы саладағы заңнаманы қайта қарау болды.
Ол ел Президенті есірткі бизнесі мен есірткі бизнесіне қарсы ымырасыз және дәйекті күрес жүргізіп жатқанын айтты.
Orda.kz бұған дейін оңай табыс іздеген жастарымыздың амалсыздықтан есірткі таратушыға айналып бара жатқандығы туралы зерттеу мақала жариялаған болатын.",2024-11-23T15:00:55+05:00,2024-11-23T15:00:55+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/1604041406_02-3_12.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/1604041406_02-3_12.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/1604041406_02-3_12.webp,
9e8568aff07ba66e3d96cba22518bce8,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Димаш Құдайберген БҰҰ-ның ізгілік елшісі болып тағайындалды,"8 желтоқсанда Женевада өткен Халықаралық көші-қон ұйымының жыл сайынғы жиынында қазақстандық әнші Димаш Құдайберген БҰҰ-ның жаһандық ізгілік елшісі атанды, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/dimash-kudajbergen-buu-nyn-izgilik-elshisi-bolyp-tagajyndaldy-136470/,"8 желтоқсанда Женевада өткен Халықаралық көші-қон ұйымының жыл сайынғы жиынында қазақстандық әнші Димаш Құдайберген БҰҰ-ның жаһандық ізгілік елшісі атанды, деп хабарлайды Orda.kz.
Димаш Құдайбергеннің ресми сайтында бұл тағайындау ынтымақтастықтың жалғасы болғаны айтылды. 2024 жылы Димаш осы ұйымның аймақтық елшісі болып, мигранттар мәселесін көтеріп, олардың қоғамға бейімделуіне көмектескен. Қайырымдылық жобаларына да үнемі қатысып отырған.
ХКҰ-ның айтуынша, 2025 жылы әнші ұйыммен бірге көптеген жұмыстарды бастап, бірнеше маңызды шараларға атсалысқан. Рамазан айында өткен арнайы жиынға қатысып, бүкіл тыңдармандарына мейірім мен жанашырлық туралы үндеу жолдады. Сонымен қатар адам саудасына қарсы күрестің маңызын және қауіп-қатерге тап болған адамдарды қорғау қажеттігін қоғамға қайта еске салды.
Әлемдік Stranger туры барысында Димаш концерттерінде бірлік пен қамқорлық идеясын дәріптеп, көрермендерді ХКҰ-ның гуманитарлық жұмысына қолдау көрсетуге шақырды. Бұл концерттер арқылы ол 100 мыңнан астам адамға үн қатты, ұйымның жұмысы туралы ақпараттың таралуына ықпал етті.
Айта кетейік, ҚазТАГ агенттігінің басшыларына қарсы қылмыстық іс қозғалғаны туралы жазғанбыз. Ал 1 желтоқсан күні «Орда» редакциясының бас редакторы Гүлнәр Бажкенованы үйқамаққа қамап, пәтері мен кеңселеріне тінту жүргізілді. Қазіргі жүйенің еркін адамдарды қамап, бұғауда ұстауы жалпы қоғамды қалай құлдырататыны жайлы материалымыздан оқыңыз.",2025-12-09T11:00:43+05:00,2025-12-09T11:00:43+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/img_20251209_094451_204.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/img_20251209_094451_204.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/img_20251209_094451_204.webp,
bd92c063711bef9d524fc2fcbd685e43,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Дина Таңсәрі «НеМолчи» қорының донаттарын жымқырды»: Өзі бұл туралы не деді?,"Бірнеше күн бұрын «НеМолчи» қорының есепшоттарына бұғатталу қаупі төніп тұрғаны жайлы ақпарат тараған болатын. Ақпаратқа сәйкес, бұл жағдай қордың негізін қалаушы Дина Таңсәрі алаяқтық жасады деген",comments,https://kaz.orda.kz/dina-tansari-nemolchi-korynyn-donattaryn-zhymkyrdy-ozi-bul-turaly-ne-dedi-128922/,"Бірнеше күн бұрын «НеМолчи» қорының есепшоттарына бұғатталу қаупі төніп тұрғаны жайлы ақпарат тараған болатын. Ақпаратқа сәйкес, бұл жағдай қордың негізін қалаушы Дина Таңсәрі алаяқтық жасады деген айыптардан туындаған. Orda.kz ІІМ-ге Таңсәріге қандай айып тағылғанын анықтау үшін сұрау жолдады. Бүгін біз жауап алдық және бұл мәселеге қатысты «НеМолчи» қоры басшысының пікірін сұрадық. Orda.kz полиция мен қоғам белсендісі арасындағы пікірлерді тыңдады.
ІІМ жауабында алдымен Дина Таңсаріге қатысты 6 қылмыстық іс қозғалғанын, оның 2-і алаяқтық бойынша екенін еске салды. Бұл айыптауларды растау үшін құқық қорғау органдары бірнеше фактілерді келтірді. Бірінші факт бойынша министірлік былай жауап берді.
Orda.kz тілшісімен әңгімесінде Дина Таңсәрі өзіне қатысты қозғалған істерді тағы да заңсыз деп санайтынын айтты. Оның айтуынша, Қазақстан Черногориядан Дина Смайылованы экстрадициялауды сұраған, бірақ Балқан республикасы қоғам белсендісінің кінәсін растайтын дәлелдерді талап еткен. Алайда, Қазақстан полициясы мұндай дәлелдер ұсына алмаған. Сонымен қатар, Таңсәрі ІІМ жауабында «Смайылованың азаматтық жұбайы» дегенге қатысты Алмат Мұхамеджанов азаматтық емес, заңды күйеуі екенін айтты.
Екінші талап — Дина Таңсәрінің «НеМолчи» қорында аудит жүргізбеуіне қатысты.
Таңсәрі болса «НеМолчи» қоры ұйымдарының аудит жүргізуге міндетті еместігін айтады, өйткені олар ешқандай мемлекеттік қолдау алмайды.
Сондай-ақ оның айтуынша, олардың қоры мемлекеттің көмегінен толыққанды бас тартады, себебі олар тәуелсіз ұйым болып қалуды көздейді. Сондықтан қаржыландыру ретінде олар донаттарды пайдаланады. Ал Дина Таңсәрінің пікірінше, олар Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексінің 516-бабына сәйкес «Қайырымдылық» ретінде қарастырылады.
Сонымен қатар, Таңсәрінің пікірінше, оларды қайырымдылық қорларымен қатар қойып жатыр, бірақ бұның дұрыс емес.
Таңсәрінің айтуынша, аудит тексеруін тапсыру шамамен 5 миллион теңге тұрады, ал қордың мұндай мүмкіндігі жоқ.
Құқық қорғау органдарының жауабына оралатын болсақ, онда тергеу барысында «НеМолчи» қорына аудиттік тексеруі тағайындалғаны айтылған.
Таңсәрінің айтуынша, бірінші кезекте полиция өзінің функциясына жатпайтын аудитті жүргізіп отыр. Екіншіден, оның сөздері бойынша, жиналған қаражат олар тек адвокаттардың қызметіне емес, қордың жұмысын қолдау үшін басқа да мақсаттарға жұмсалады. 2023 жылғы есепті мысалға келтіре отырып, ол қордың шығындары 65,9 миллион теңге болғанын атап өтті. Онда адвокаттардың қызметінен бөлек, зардап шеккендерге көмек, қызметкерлердің жалақысы, кеңсені жалға алу, баспасөз конференцияларын өткізу, интернет төлемдері және басқа да шығындар көрсетілген. Сондай-ақ, 5,3 миллион теңге Дина Таңсәрінің емделуіне, Черногорияға көшуіне және тұрғын үй жалдауға жұмсалған.",2024-12-04T21:18:40+05:00,2024-12-04T21:18:40+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/dinachka.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/dinachka.webp,
b169e3f2d7dda659441675879c251749,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Динара Құлыбаева ҚБТУ-дың мемлекетке берілуіне қарсы шықпақ,4 наурызда Қазақстан-Британ техникалық университеті (ҚБТУ) мемлекет меншігіне өтті. Ол «Қайтарылған активтерді басқару компаниясының» (ҚАБК) балансына берілді.,comments,https://kaz.orda.kz/dinara-kulybaeva-kbtu-dyn-memleketke-beriluine-karsy-shykpak-131208/,"4 наурызда Қазақстан-Британ техникалық университеті (ҚБТУ) мемлекет меншігіне өтті. Ол «Қайтарылған активтерді басқару компаниясының» (ҚАБК) балансына берілді. Келесі күні 2018 жылдан бері университетке иелік еткен NNEF қоғамдық қоры (бенефициары – Динара Құлыбаева) Orda.kz -тің сауалына жауап беріп, оқу орнының тағдырына қатысты мәлімдеме жасады.
Қордың айтуынша, 27 ақпаннан бастап ҚБТУ-дың 100% акциясы ҚАБК-ға тиесілі. Бұл сот шешімі негізінде қабылданған, яғни қордың еркінен тыс жүзеге асқан. Алайда NNEF университетті заңды түрде иеленгенін мәлімдеді.
Қор өкілдері КБТУ-ды дағдарыс жағдайында қабылдағанын атап өтті. Сол кезде университеттің шығыны – 2,7 млрд теңге, студент саны 1,9 мыңға жетпейтін. Оқытушылардың көпшілігі қосымша жұмыс істеуге мәжбүр болды. ЖОО-да барлығы 16 білім беру бағдарламасы ғана болып, олардың кейбірі (соның ішінде Қазақстандық теңіз академиясы мен Лондон экономика мектебі) жабылу алдында тұрған.
Университетті осындай жағдайда қабылдаған қор оны дағдарыстан шығару жоспарын әзірледі. Қысқа уақыт ішінде КБТУ сапалық жаңа деңгейге көтерілді. Студенттер саны 7,6 мыңға жетті, білім беру бағдарламаларының саны 68-ге дейін артты, екі жаңа факультет ашылды. Шамамен 600 түлек Қазақстанның және әлемнің жетекші компанияларында беделді жұмысқа орналасты. Университет бірнеше халықаралық агенттіктің аккредитациясын алып, онда бірқатар маңызды жобалар іске қосылды.
- Smart Field Airankol оқу онлайн-платформасы «Каспий Нефть» АҚ-мен бірлесіп іске қосылды; - Орталық Азиядағы алғашқы оқу кен орны Smart Field Airankol полигонының базасында құрылды; - Инновациялық ғылыми жобаларға арналған 35 зертхана ашылды; - Алматы әкімдігімен бірлесіп, Қазақстандағы алғашқы Smart City зертханасы іске қосылды.
Қазіргі уақытта КБТУ Ұлыбританияның беделді жоғары оқу орындарымен серіктестік орнатып, ірі кәсіпорындар мен шетелдік компаниялармен (соның ішінде Chevron, Schlumberger, «Яндекс» және басқа да ұйымдармен) бірлескен зертханалар ашты.
Қор өкілдері акционерлердің басты мақсаты пайда табу емес екенін атап өтті – олар ешқашан дивиденд алмаған, ал университет кірісін толықтай жаңғырту мен жөндеуге қайта инвестициялаған. Соңғы жеті жылда NNEF университет инфрақұрылымына 11 млрд теңгеден астам қаржы құйды, ал студенттердің әлеуметтік жағдайын жақсартуға тағы 7 млрд теңге бөлді. Жалпы, қор Қазақстанның білім беру жүйесіне 250 миллион доллардан астам инвестиция салды.
NNEF КБТУ-дың мемлекет меншігіне беру туралы сот шешімін заң аясында даулауға ниетті екенін мәлімдеді.",2025-03-06T15:53:42+05:00,2025-03-06T15:53:42+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/araarra.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/araarra.webp,
c12741232c0404bbdfe52b3c8a76e102,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Дипломатиялық сәтсіздік пе? Қазақстанның АҚШ-тағы елшісінің отставкасының астарында не жатыр,"Нью-Йорктен оралғаннан кейін президент Қасым-Жомарт Тоқаев күтпеген жерден Ержан Ашықбаевты АҚШ-тағы Қазақстан елшісі қызметінен кері шақырып алды. Дипломат Вашингтонда төрт жылдан астам уақыт жұмыс істеді. Бұл — жай ғана жоспарлы ротация ма, әлде президент сапарының нәтижелеріне көңілі толмауы ма? Orda.kz сарапшылардың пікірін жинады.",comments,https://kaz.orda.kz/diplomatijalyk-satsizdik-pe-kazakstannyn-aksh-tagy-elshisinin-otstavkasynyn-astarynda-ne-zhatyr-135167/,"Нью-Йорктен оралғаннан кейін президент Қасым-Жомарт Тоқаев күтпеген жерден Ержан Ашықбаевты АҚШ-тағы Қазақстан елшісі қызметінен кері шақырып алды. Дипломат Вашингтонда төрт жылдан астам уақыт жұмыс істеді. Бұл — жай ғана жоспарлы ротация ма, әлде президент сапарының нәтижелеріне көңілі толмағаны ма? Orda.kz сарапшылардың пікірін жинады.
Нью-Йоркте БҰҰ Бас Ассамблеясы аясында Қасым-Жомарт Тоқаев пен Дональд Трамптың толыққанды кездесуі болған жоқ. Ресми қабылдау өткізілмеді, тек қысқа әңгімемен шектелді. Ал АҚШ президенті өз кезегінде өзбекстандық көшбасшы Шавкат Мирзиеевке уақыт бөлді.
Бұрынғы дипломат Қазбек Бейсебаев елші жұмысының бағалануының маңызды критерийлерінің бірі — мемлекет басшысының кездесулерін ұйымдастыру екенін еске салды:
Мүмкін, Трамп ең алдымен бизнесмен ретінде әрекет еткен болар. Вашингтон Ташкенттен көлемі сегіз миллиард доллар болатын ондаған Boeing 787 сатып алуға арналған ірі келісім алды. Ал Қазақстан Нью-Йоркте соған тең инвестициялық қызығушылық таныта алмады.
Қазбек Бейсебаевтың пікірінше, дәл осы жағдай себеп болуы мүмкін. Айта кетейік, ҚТЖ Wabtec компаниясымен төрт миллиард долларлық келісімшартқа қол қойды.
Дегенмен, Бейсебаев елші қызметінің мерзімін де еске салады. Мүмкін, уақыты келген болар.
Бейсебаевтың пікірінше, Нью-Йоркке жасалған сапардың ұйымдастырылуының өзі де мәселе болған. Қазақстан делегациясының құрамында бизнесмендер аз болды.
Ашықбаевтың жұмысына баға бере отырып, сарапшы АҚШ-тағы миссияның өте күрделі болғанын атап өтеді. Мұндай жұмыс көзге көрінбейді, бірақ ол өте маңызды.Президенттің көңілі толмады ма?
Саясаттанушы Дос Көшім дипломаттың отставкасын экономикалық келісімдермен тікелей байланыстырудың қажеті жоқ деп есептейді. Бірақ оның ойында неге президент Ашықбаевты Нью-Йорктен оралған бойда кері шақырды деген сұрақ қалған.
Біз Көшім мырзадан Трамптың неге Тоқаевқа көңіл бөлмегенін сұрадық. Саясаттанушы мұны соңғы жылдары АҚШ-тың Орталық Азиядағы қызығушылығының Өзбекстанға қарай ауысқанымен түсіндіреді.
Жалпы, саясаттанушының айтуынша, Орталық Азия Вашингтонның басым бағыттарының қатарына кірмейді. АҚШ бұл өңірге ерекше қызығушылық танытып отырған жоқ, тек соғыс аясында санкциялардың сақталуын бақылап отыр.
Осы уақытта Астанадағы АҚШ елшісінің орны да бос тұр. Дэниел Розенблюм кеткеннен кейін Джули Стаффтың кандидатурасын Ақ үй әлі ресми түрде бекіткен жоқ. Сондықтан қазіргі таңда Қазақстан мен АҚШ арасында дипломатиялық үзіліс орын алды.
Айтпақшы, Ержан Ашықбаевтың отставкасы тағы бір резонансты отставкамен тұспа-тұс келді. Сыртқы істер министрі Мұрат Нұртілеу де орнын босатты. Оның орнына Ермек Көшербаев тағайындалды.
Авторы: Зарина Файзулина",2025-09-27T13:14:58+05:00,2025-09-27T13:14:58+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/1758957667_1758904832_klzh_orda_zapros.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/1758957667_1758904832_klzh_orda_zapros.webp,
85a7c501954acddb6bcc64cd542be51b,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Думан Мұхаммедкәрім мен Марат Жыланбаевтың аштық жариялауының себебі неде?,2024 жылдың 19 желтоқсанында Қазақстанның адам құқықтары бюросының баспасөз орталығында түрмедегі тұтқындардың аштық жариялауы туралы баспасөз конференциясы өтті.,comments,https://kaz.orda.kz/duman-muhammedkarim-men-marat-zhylanbaevtyn-ashtyk-zharijalauynyn-sebebi-nede-129288/,"2024 жылдың 19 желтоқсанында Қазақстанның адам құқықтары бюросының баспасөз орталығында түрмедегі тұтқындардың аштық жариялауы туралы баспасөз конференциясы өтті. Конференция тақырыбына нақтырақ тоқталсақ, журналист Думан Мұхаммедкәрім мен тіркелмеген «Алға, Қазақстан!» партиясының жетекшісі, марафоншы Марат Жыланбаевтың аштық жариялауы туралы болды. Orda.kz олардың аштық жариялауының себептерін баяндайды.
Журналист Думан Мұхаммедкәрім осы жылдың тамыз айында «Экстремистік ұйымды қаржыландыру» бабы бойынша сотталды. Сот үкіміне себеп болған жағдай — Мұхтар Әбіләзовтің қорғаушыларына қаржы жинау. Қараша айында оның ісі бойынша апелляция қаралып, үкім өзгеріссіз қалды. Адвокат Ғалым Нұрпейісовтің айтуынша, осыдан кейін Мұхаммедкәрімді Заречныйдағы колонияға ауыстыруы керек еді. Алайда ол әлі күнге дейін жүзеге аспаған.
Нұрпейісовтің сөзінше, Мұхаммедкәрім тергеу изоляторында болғанда, оны тергеу изоляторына ауыстыру қажет екені түсіндірілген. Ол бұл ұсынысқа келісіп, тергеу изоляторына ауыстырылған.
Сонымен қатар ол қорғауындағы адамның бүйрек ауруы бар екенін атап өтті. Ақырында Мұхаммедкәрім жариялаған аштық оның құқықтарының бұзылуына назар аударудың тәсілі болды. Оның ішінде- заңда көзделген тергеу изоляторынан колонияға ауысуға қол жеткізу әрекеті. Сол үшін Ғалым Нұрпейісов түсіндіргендей, Мұхаметкәрім қолын, ішін және мойнын кескен. Адвокат оның қорғаушысы өзін-өзі өлтіруге тырыспағанын атап өтті. Бірақ адвокатқа Думанның тергеу изоляторынан неге жіберілмейтінін нақты түсіндіре алмады.
Мұхаммедкәрім аштықты тоқтатты. Ал Марат Жыланбаев 13 қарашадан бастап әлі жалғастыруда. Ол «Алға, Қазақстан!», 2023 жылдың соңында экстремистік ұйымға, атап айтқанда, тыйым салынған «Қазақстанның демократиялық таңдауына» қатысу және қаржыландыру туралы бап бойынша сотталған.
«Алға, Қазақстан!» Сергей Измайлов пен Жыланбаевтың адвокаты Мейіржан Досқараев, сотталған марафоншыны ұстау шарттарына наразылық білдіруде. Ол Степногорск колониясында отыр және қазір тәртіптік изоляторда. Измайлов пен Досқараевтың айтуынша, тәртіп изоляторында камералардың жағдайы қорқынышты - егеуқұйрықтар мен қатты ылғалдық.
Алайда аштық жариялаудың бастапқы себебі — жақындарымен байланыстың болмауы. Марат Жыланбаев туыстарымен байланыс орнату үшін Skype-ке қосылуды сұраған, бірақ оған жауап ретінде мессенджерлерді ҚАЖД-де орнатуға тыйым салынғаны айтылды. Сергей Измайловтың айтуынша, қазір Марат сыртқы әлеммен байланыстан айырылған.
Мейіржан Досқараев сондай-ақ, Степногорск колониясының қазіргі басшысы Қазбек Байқадамов екенін атап өтті. 2023 жылы ол Атбасар колониясын басқарған кезде онда тұтқындарды ұрып-соғу оқиғалары болған. Бұл оқиға бойынша жақында сот процесі басталды.",2024-12-19T16:47:33+05:00,2024-12-19T16:47:33+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/1734608731_5413492564063021565.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/1734608731_5413492564063021565.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/1734608731_5413492564063021565.webp,
a5f73601c3da3fda83edd03087a84cd1,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Дуров суға батып кетті»: ЖИ неге басқа тілден қазақ тіліне қате аударады?,"Кей кезде Instagram, Facebook, Threads жалпы Meta компаниясының иелігіндегі желілерде ағылшын немесе басқа тілдегі жазбаларды оқығымыз келсе, «See Translation» батырмасын басып, орыс немесе қазақ тілінде оқи аламыз. Алайда соңғы кездері ЖИ-дің кейбір посттарды ақылға қонымсыз етіп аударып жататынын дүйім қазақ елі байқады. Бұл қалай болғаны? ЖИ жүйесі желілерде қалай жұмыс істейді?
Orda.kz тілшісі саралап көрді.",comments,https://kaz.orda.kz/durov-suga-batyp-ketti-zhi-nege-baska-tilden-kazak-tiline-kate-audarady-135564/,"Instagram, Facebook, Threads жалпы Meta компаниясы желілеріндегі ағылшын немесе басқа тілдегі жазбаларды «See Translation» батырмасы арқылы орыс немесе қазақ тілінде оқи аламыз. Алайда соңғы кездері жасанды зерденің аудармалары тіпті ақылға қонбай кетті . Жасанды зерде қалайша «бүйректен сирақ шығарып» жүр? ЖИ жүйесі желілерде қалай жұмыс істейді?
Orda.kz тілшісі саралап көрді.
10 қазан күні Дональд Трамп өз немересі Кай Мэдисонмен бірге гольф ойнағанын Instagram желісінде жариялады. Жазбаның астында: «Президент Трамп пен оның немересі Кай – жеңімпаздар» деп жазылған.
30 қыркүйек күні алматылық «Қайрат» чемпиондар лигасы аясында өз алаңында испаниялық клуб «Реал Мадридті» қабылдап, ойын 0:5 есебімен аяқталған болатын. Осы тұста тағы да Meta AI Испаниядан келген клубтың ресми парақшасының жазбаларын басқаша аударып, қазақстандықтардың назарын аудартты.
Сондай-ақ, бір емес, бірнеше рет ЖИ бұл парақшаның жазбаларын дұрыс аудармаған. Назарыңызға тағы матч алдындағы ресми парақшаның салған жазбасын ұсынамыз.
«Реал Мадрид» Қазақстанға келгенінен кеткеніне дейін ресми парақшасындағы жазбаларды ЖИ қате аударды.
Тағы бір назар аударған адам — Павел Дуров. Ол 2 қазан күні Астана қаласында «Digital Bridge 2025» халықаралық технологиялық форумында сөз сөйледі. Кейін Telegram мессенджерінің негізін қалаушы Қазақстандағы «Көлсай» көліне, яғни мемлекеттік ұлттық табиғи саябағында суға түсті.
Orda тілшісі бұл туралы аударма машинасының дәлдігі туралы зерттеу жұмыстарын жасаған Владислав Карюкинмен сұхбаттасты.
Владиславтың сөзінше, моделдер мәтінде контексті түсінуге тырысады өйткені сөзбе-сөз аударма оларға тиімсіз.
Сондай-ақ, Владислав деректер екі тілдегі бірдей мәтіндерден жинақталғанын айтты. Мұны «параллель корпус» деп атайды екен. Сол мәліметтердің негізінде трансформер үлгісіндегі күрделі нейрондық желілер үйретіледі. Қазір мұндай модельдер GPT секілді ірі тілдік жүйелер деңгейінде дайындалады. Үйрету аяқталған соң, олар нақты әрі дайын нәтижелер бере алады.
Оның сөзінше, құрылым аяқталып, нақты нәтиже бергенше мәтіндер міндетті түрде алдын ала өңделеді: қажетсіз белгілер мен қателер жойылып, ретке келтіріледі. Тек содан кейін ғана олар модельге енгізіледі.
Владиславтың сөзінше, әлеуметтік желіде әлі талай қателер болады. Әсіресе, қазақшада қалыптан тыс, әдеби болмаса диалект сияқты құрмалас сөйлемдер кездескенде қате аударманың болары анық. Егер белгілі бір сөздер немесе тіркестер оқыту корпусында болмаған болса, модель оларды бұрмалап немесе қате аудара салады. Карюкиннің айтуынша, бұның барлығы үйрету кезіндегі құрылымға да байланысты. Егер модель дұрыс құралып, сапалы мәтіндер енгізілсе, жақсы нәтижесін береді.
Orda тілшісі осы тақырып бойынша «Жасанды интеллект және цифрлық даму» министрі Жасұлан Мәдиевке де сауал жолдаған еді. Алайда жауап ҚР Мәдениет және ақпарат министрлігінен келді. Министрліктің берген жауабында олар интернет желісіне және онлайн-платформаларға тұрақты түрде мониторинг жүргізіп отырады.
Сондай-ақ министрлік әлеуметтік желі қолданушыларды автоматты аудармада қате немесе дұрыс емес мазмұн байқаса, ол туралы платформаның әкімшілігіне шағым түсіре алатынын айтты.",2025-10-22T12:00:56+05:00,2025-10-22T12:00:56+05:00,kk,Ислам Әден,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/iskusstvennyj_intellekt_perevodit_anglijskie_slova_kollazh_kopija-2.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1760697774_photo_5433705440367217702_y-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/photo_5418174430602984090_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/screenshot-2025-10-17-155324.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/screenshot-2025-10-17-155346.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/screenshot-2025-10-17-160038.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/screenshot-2025-10-17-160050.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/iskusstvennyj_intellekt_perevodit_anglijskie_slova_kollazh_kopija-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/iskusstvennyj_intellekt_perevodit_anglijskie_slova_kollazh_kopija-2.webp;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-10/photo_5445266959752100995_y.jpg,
949bfe27dae2c77de3ab61a3b12a27b8,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Елімізде банктер бірін-бірі жұтып жатыр, оның салдары қандай болады?","Қазақстанның банк секторында биылғы жаз екі үлкен жаңалықпен есте қалады. Біріншісі – Kaspi.kz иесі Вячеслав Ким бұрынғы «Жусан» банкін сатып алып, жақында «Алатау сити банк» деп атауын өзгертті. Екіншісі, Хоум Кредиттің қазақстандық бөлімі Болат Өтемұратовқа тиесілі Forte Bank-ті сатып алмақшы болды.",comments,https://kaz.orda.kz/elimizde-bankter-birin-biri-zhutyp-zhatyr-onyn-saldary-kandaj-bolady-133957/,"Қазақстанның банк секторында биылғы жаз екі үлкен жаңалықпен есте қалады. Біріншісі – Kaspi.kz иесі Вячеслав Ким бұрынғы «Жусан» банкін сатып алып, жақында «Алатау сити банк» деп атауын өзгертті. Екіншісі, Хоум Кредиттің қазақстандық бөлімі Болат Өтемұратовқа тиесілі Forte Bank-ті сатып алмақшы болды. Мұны тренд деп санауға бола ма және бұл мәмілелерден қандай салдар күтуге болады? Бұл сұрақтарды Orda.kz қаржы сарапшылары Расул Рысмамбетов пен Андрей Чеботаревқа қойды.
Вячеслав Кимнің бұрынғы «Жусан» банкін сатып алуына қатысты Расул Рысмамбетов бұл мәміле көптен бері болжанған деп есептейді.
2023 жылы Вячеслав Кимнің өзі Orda.kz сайтына берген түсініктемесінде Жусан банкті сатып алған Ғалымжан Есеновке ғана кеңесші болғанын және ол кезде мәмілеге қатысушы болмағанын айтқан.
Расул Рысмамбетов «Алатау сити банкі» жаңа атауын тегін алған жоқ, банктің Алатау сити құрылысына қатысы бар деп болжайды.
Естеріңізге сала кетейік, Вячеслав Кимнің негізгі активі Kaspi.kz ипотекалық несие бермейді.  Хоум Кредит банкін сатып алған жағдайда Расул Рысмамбетовтың айтуынша, жағдай басқаша болмақ:
Сарапшының айтуынша, қазір Forte Bank-те корпоративтік банк жетіспейді және ол басқа банкті сатып алу туралы мәміле жасауы мүмкін. Сонымен қатар, оның пікірінше, Қазақстанда ірі банктердің шағын банктерді сатып алатын үлкен толқыны болмайды.
Андрей Чеботаревтің айтуынша, Өтемұратовтың банкінің Хоум Кредитті сатып алуының себептері біршама басқаша. Бұл Home Credit Bank бас компаниясының мәжбүрлі шешімі.
Бірақ Kaspi.kz-тің тең иесінің бұрынғы Жусанды сатып алуынан Чеботарев Қазақстанның банк секторының шоғырлану тенденциясын көреді.
Чеботаревтің айтуынша, Қазақстанда шағын банктер бірігіп, сатылып кетеді деп күтуге болады. Мұны олар үшін даму жолы деп атайды. Ал ол алдағы уақытта алғашқы ондыққа кіретін тағы бір банктің сатылатынын болжайды.",2025-07-26T13:03:54+05:00,2025-07-26T13:03:54+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/1753517696_kommentarij_pro_banki_kollazh_kopija-2.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1753517589_511197850_9762794317181069_4919846257471321334_n.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1753518020_487129859_10161481147778789_6775250607627848585_n.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/1753517696_kommentarij_pro_banki_kollazh_kopija-2.webp,
74bb1deefc897af41520c24f0d9aaa26,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Елімізде қытай тілін оқыта ма? Си Цзиньпинге Қазақстан не үшін қажет және АҚШ-қа бұл не себепті ұнамайды?,"Қытай Халық Республикасының төрағасы Си Цзиньпин Астанаға алғашқылардың бірі болып келіп, «Қытай — Орталық Азия» іскерлік кеңесінің екінші отырысына қатысты. Бұл оның 2025 жылдың басынан бері біздің",comments,https://kaz.orda.kz/elimizde-kytaj-tilin-okyta-ma-si-czinpinge-kazakstan-ne-yshin-kazhet-zhane-aksh-ka-bul-ne-sebepti-unamajdy-133329/,"Қытай Халық Республикасының төрағасы Си Цзиньпин Астанада өтіп жатқан «Орталық Азия – Қытай» атты іскерлік кеңестің екінші отырысына қатысты. Бұл оның 2025 жылдың басынан бері біздің елге жасаған үшінші ресми сапары. Orda.kz осы саммиттің астарында не жатқанын саралап көрді. Неге Қытай Қазақстанға ерекше мән беріп отыр? Жақын арада мектептерде қытай тілі оқытыла бастауы мүмкін бе? Тілшіміз осы сұрақтарға жауап іздеп көрді.
Соңғы уақытта Қазақстан халықаралық саяси кездесулер өтетін алаңға айналып келеді. Жуырда ғана елге Италияның премьер-министрі Джорджа Мелони келіп қайтты. Былтыр Германия канцлері Олаф Шольц ресми сапармен келген еді.
Тағы бір қызық жайт — Қазақстан мен АҚШ арасындағы жоғары деңгейдегі кездесулер көбіне біздің аумақта емес, өзге елде өтеді. Мәселен, саммитке дейін АҚШ-тың мемлекеттік хатшысы Марко Рубио Қазақстанның сыртқы істер министрімен Вашингтонда кездесті. Құрама Штаттарды Қазақстанның ресурстарына қолжетімділік пен әріптестік мәселелері қызықтырғаны анық. Дегенмен әңгіме тек сол жайлы ғана емес, басқа да саяси тақырыптарда өрбуі мүмкін.
Қытай Орталық Азиядағы ықпалын арттырған соң, АҚШ-пен экономикалық қатынасы үзіліп қалуы мүмкін. Бәлкім Қытай төрағасы осы өзгеше жағдайға дайындалып жатуы мүмкін.
Орталық Азия елдерінің ішінде Қазақстанның Қытай мен АҚШ үшін айырықша мәнге ие екені байқалады.
Алдағы іскерлік кеңестен сенсациялық мәлімдеме күтуге бола ма, әлде бәрі ресми хаттама шеңберінде ғана айтыла ма? Бұл жайлы сарапшы:
Алайда мұндай кездесулер Қазақстанның Қытайды қалай қабылдайтынына сөзсіз әсер етеді.
Қытай Қазақстан экономикасында елеулі орынға ие. Дипломаттың айтуынша, қазіргі уақытта LRT жобасын қытайлық серіктестер аяқтап жатыр. Сондай-ақ Қазақстан мұнайының бір бөлігі Қытайдың қолында. Осы жайттар Қытайдың Қазақстанға деген мүддесін көрсетеді. Қазақстан да мұндай әріптестікті пайдалы санайды. Дегенмен, таяқтың екі ұшы болатыны секілді, бір жағы Қытайдың ықпалының артатынын ұмытпау керек.
Қазақстан бірнеше АЭС салу үшін қытайлық CNNC компаниясын таңдады. Алғашқы атом электр станциясын «Росатом» салады. Бірақ одан кейінгі жобаларды негізінен Қытай жүзеге асырады.
Ресей мен Қытай – АЭС құрылысында сөзсіз көшбасшы бола алған елдер. Ал алғашқы жобаның Ресейге берілуі тарихи тығыз байланыстар мен ұзын шекараға, құрылыс материалдарын жеткізудегі жеңілдіктерге және орысша көбі білген соң, тілдескенде кедергінің болмауына байланысты болуы мүмкін.
Бүгін Астанада Си Цзиньпин мен Қасым-Жомарт Тоқаев Орталық Азия елдері басшыларымен кездесу өткізді.
Екінші «Орталық Азия – Қытай» саммитінде ҚХР Төрағасы Си Цзиньпин, Қырғызстан Президенті Садыр Жапаров, Тәжікстан Президенті Эмомали Рахмон, Түрікменстан Президенті Сердар Бердімұхамедов және Өзбекстан Президенті Шавкат Мирзиёев сөз сөйледі.
Автор: Александра Мохирева",2025-06-18T08:30:42+05:00,2025-06-18T08:30:42+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/1750170525_tokaev_si_tramp_klzh.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1750171687_photo_2025-06-17-16_07_53.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1750172198_photo_2025-06-17-16_07_30.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1750172533_photo_2025-06-17-16_07_43.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1750172690_photo_2025-06-17-16_07_25.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1750172729_photo_2025-06-17-16_07_57.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/1750170525_tokaev_si_tramp_klzh.webp,
b35a8bdc918b51fbd1669d8e9bbc34b4,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Елімізде жұмыссыздық бойынша жәрдемақы бар ма?,"Қазақстанда «жұмыссыздық бойынша жәрдемақы» деген ұғым жоқ, бірақ әлеуметтік төлемдер бар. Адам ресурстарын дамыту орталығының президенті Дәулет Арғандықов осы екі ұғымның ерекшелігін түсіндірді, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/elimizde-zhumyssyzdyk-bojynsha-zhardemaky-bar-ma-128158/,"Қазақстанда «жұмыссыздық бойынша жәрдемақы» деген ұғым жоқ, бірақ әлеуметтік төлемдер бар. Адам ресурстарын дамыту орталығының президенті Дәулет Арғандықов осы екі ұғымның айрмашылығын түсіндірді, деп хабарлайды Orda.kz.
Жұмыссыз азаматтың алатын әлеуметтік төлемдері жұмысынан айырылғанына байланысты мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорынан төленеді. Көбінесе адамдар бұндай төлемдерді ала отырып, бейресми жұмыс істей алады.
Әлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатысушылар үшін Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорынан төлем қарастырылған. Яғни, жұмыс беруші жұмыс істейтін азаматтар үшін әлеуметтік сақтандыру қорына аударым жасаған. Содан кейін жоғалған табыстың 40% дейін осы ақшадан төленеді. Бірақ тек алты айға дейін. Ал табысы төменгі күнкөріс деңгейінен аз азаматтарға АӘК беріледі.",2024-11-02T11:08:06+05:00,2024-11-02T11:08:06+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/zhumyssyzdyk.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/zhumyssyzdyk.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/zhumyssyzdyk.webp,
dfb90f02b40dfd4d71c75b7b47d4b198,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Еліміздегі көліктердің жартысынан көбі несиеге алынған,2025 жылдың алғашқы жартыжылдығында Қазақстанда несиеге алынған көліктердің үлесі 36 пайыздан 59 пайызға дейін өскенін Orda.kz хабарлайды.,comments,https://kaz.orda.kz/elimizdegi-kolikterdin-zhartysynan-kobi-nesiege-alyngan-134624/,"2025 жылдың алғашқы жартыжылдығында Қазақстанда несиеге алынған көліктердің үлесі 36 пайыздан 59 пайызға дейін өскенін Orda.kz хабарлайды.
Қазақстан қаржыгерлер қауымдастығының шолуына сәйкес, қаңтар-маусым аралығында автонесиелеу басқа несие түрлерімен салыстырғанда ең жылдам өскен. Банктердің жалпы несие қоржынындағы автонесиелердің үлесі 15,4 пайызға жеткен.
Қазақстандықтар көлік алу үшін жиі несие рәсімдейтін болған. Бұған автосалондардың маркетингтік науқандары, жеңілдік бағдарламалары, несие рәсімдеудегі цифрландыру үдерісінің жеделдеуі және қарыз жүктемесі коэффициентін есептеудің ерекше тәртібі әсер еткен.
Алты ай ішінде Қазақстан банктері 1,2 трлн теңгеге автонесие берген. Жеке тұлғаларға берілген жаңа несиелер ішіндегі олардың үлесі 13,2 пайыз болған. Осы кезеңде автонесиенің орташа пайыздық мөлшерлемесі 14,6 пайыздан 15,8 пайызға дейін өскен. Несие сомасының орташа мөлшері 6,3 млн теңгеден 6,7 млн теңгеге дейін артқан. Несие мақұлданған өтінімдердің үлесі 17,6 пайызға жеткен.
Тұрғындар көбіне 5 миллионнан 20 миллион теңгеге дейінгі көліктерді несиеге алады. Сарапшылар автонесиелерге деген жоғары сұраныс сақталады деп болжайды, бірақ несие мөлшерлемесі нақты банкке байланысты.
2025 жылдың 1 қаңтарынан бастап онлайн шағын несие алуға өтініш берген кезде  биометриялық сәйкестендіруді де, электрондық цифрлық қолтаңбаны да (ЭЦҚ) міндетті түрде бір мезгілде қолдану енгізілді.
Бұған дейін біз Қазақстан Республикасы Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі қазақстандықтар несие бойынша төлемді уақытында төлей алмаған жағдайда қандай қадамдар жасайтынын жазғанбыз.
Ұлттық банк жариялаған есепте  2023 жылы жеке азаматтарға, бизнеске берілген несие 34,6 трлн теңге болған. Жақында Шымкентте 280 миллион теңгеге үй мен көлік алған тағы бір зергерлік қаржы пирамидасы әшкереленді.",2025-08-30T16:02:48+05:00,2025-08-30T16:02:48+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/2022_04_25_crop-53_11_1355x2160_avtokredit-24-04.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/2022_04_25_crop-53_11_1355x2160_avtokredit-24-04.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/2022_04_25_crop-53_11_1355x2160_avtokredit-24-04.webp,
a799a3ff9187830db48b3af4394c380b,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Еліміздегі сары түсті автонөмірлер жойылады:  шетелдіктер отандық тасымалдаушыларға арналған жеңілдіктер мен квоталарды пайдаланып келген,"Қазақстанда сары түсті автокөлік нөмірлерін алып тастау қарастырылатын болады, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/elimizdegi-sary-tysti-avtonomirler-zhojylady-sheteldikter-otandyk-tasymaldaushylarga-arnalgan-zhenildikter-men-kvotalardy-pajdalanyp-kelgen-133536/,"Қазақстанда сары түсті автокөлік нөмірлерін алып тастау қарастырылатын болады, деп хабарлайды Orda.kz.
Үкімет басшысының түсіндіруінше, «Автомобиль көлігі туралы» заңға сәйкес, аталған саладағы мемлекеттік реттеудің негізгі міндеттері – нарыққа тең қолжетімділікті қамтамасыз ету, бәсекелестік ортаны дамыту, экономика мен халықтың сапалы және қолжетімді көлік қызметтеріне деген қажеттілігін қанағаттандыру.
Оның айтуынша, Кәсіпкерлік кодекске сәйкес, Қазақстанда тіркелген барлық заңды тұлғалар құрылтайшылар құрамына қарамастан кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыруда тең құқықтар мен мүмкіндіктерге ие.
Бектеневтің айтуынша, Қазақстанда тіркелген 3558 тасымалдаушының ішінен 145 заңды тұлғаның құрылтайшылары арасында шетел азаматтары бар.
Оның пікірінше, Қазақстан аумағында тіркелген, шетелдік инвесторлар қатысатын кәсіпорындарға шектеу қою олардың көршілес елдерге қоныс аударуына әкелуі мүмкін.
Сондай-ақ, ол халықаралық автотасымал нарығын дамыту адал бәсекелестікті, рәсімдердің ашықтығын және елдің транзиттік-логистикалық әлеуетін тиімді пайдалануды қамтамасыз ету тұрғысынан жалғасатынын айтты.
Бұған дейін депутаттар Қазақстанның орталық географиялық орналасуы оны халықаралық транзиттік тасымал үшін стратегиялық маңызды етеді деп атап өткен болатын. Соңғы жылдары бұл нарықтағы қазақстандық компаниялардың үлесі 30%-дан 51%-ға дейін өскен.
Алайда мәжілісмендердің пікірінше, 2022 жылдан бастап шетелдік көлік компаниялары елде жаппай тіркеліп, отандық тасымалдаушыларға арналған жеңілдіктер мен квоталарға қол жеткізіп жатыр. Бұл компаниялар шетелдік капиталды, персоналды және автопаркті пайдаланса да, үкіметтік жеңілдіктерді иеленіп, қазақстандық кәсіпкерлерді нарықтан ығыстырып жатыр.
Олардың үлесі 25%-дан төмен түсіп кеткен. Депутаттар мұндай компаниялардың қызметін шұғыл тексеруді, реттеуді қатаңдатуды және ұлттық мүдделені қорғауды талап етті.",2025-06-29T18:00:28+05:00,2025-06-29T18:00:28+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/zheltye-inostrannye-nomera.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/zheltye-inostrannye-nomera.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/zheltye-inostrannye-nomera.webp,
759ea71160f8072ba64a4f8cce7fd4c1,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Еліміздің фермерлеріне 2025 жылдан бастап субсидия берілмейді,Премьер-министрдің орынбасары Серік Жұманғарин келесі жылы ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілерге қаржылық субсидия беру тоқтағанын айтты. Ол жылдық 5 пайыздық несиеге ауыстырылады..,comments,https://kaz.orda.kz/elimizdin-fermerlerine-2025-zhyldan-bastap-subsidija-berilmejdi-128664/,"Премьер-министрдің орынбасары Серік Жұманғарин келесі жылы ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілерге қаржылық субсидия беру тоқтағанын айтты. Оның орнына 5 пайыздық несие беріледі. Диқандар субсидия орнына әкімдіктердің аударымдары арқылы көмекке сенетін болады.
Ол биылғы жылы субсидиялауға бюджеттен 1 миллиард доллар бөлінгенін баса айтты.
Сонымен қатар, министр астықтың шіріп кетуі мен элеваторларда кезектің туындауы қоғам үшін жиі және ауыр жағдай екенін, бірақ оларды шешуге болатынын атап өтті.
Сондай-ақ Серік Жұманғарин жаңа элеваторлар салу қажеттілігіне тоқталып, Қазақстанда 30 миллион тонна астық сақтайтын орын бар екенін, барлық шаруа қожалықтары өз өнімдерін сақтау үшін элеваторларды пайдаланбайтынын айтты.
Вице-премьер Үкіметтің Азық-түлік корпорациясына қолдау көрсету мәселесін талқылауға дайындалып жатқанын атап өтті.",2024-11-24T17:12:01+05:00,2024-11-24T17:12:01+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/12ec26524292028f128ddbf20a68ce7a_original_367294.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/12ec26524292028f128ddbf20a68ce7a_original_367294.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/12ec26524292028f128ddbf20a68ce7a_original_367294.webp,
c6d32e0f680a6cd9cc7d3fc22b35f22a,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Ер адамның жыныс мүшесін ұстау сауап»: Азаматша медреседегі ұстаз жайлы сұмдық оқиғаны айтты,"Хиджабын шешіп, дінге қатысты батыл көзқарасын ашық айтып жүрген Фатима Байбақты бір сұхбатында медреседегі сұмдық жағдайды айтты. Оның айтуынша, медреседе 70-жастағы ер адам «ер адамның жыныс",comments,https://kaz.orda.kz/er-adamnyn-zhynys-myshesin-ustau-sauap-azamatsha-medresedegi-ustaz-zhajly-sumdyk-okigany-ajtty-136479/,"Хиджабын шешіп, дінге қатысты батыл көзқарасын ашық айтып жүрген Фатима Байбақты бір сұхбатында медреседегі сұмдық жағдайды айтты. Оның айтуынша, медреседе 70-жастағы ер адам «ер адамның жыныс мүшесін ұстау сауап екенін» айтқан. Сонымен қатар ол медреседе тоқал болуды құптап, қыздарды жақсы әйел болуға, мойынсұнуға үйрететінін де айтты, деп хабарлайды Orda.kz.
Фатима Байбақты өзінің діни отбасында дүниеге келгенін, солардың қысымымен хиджаб кигенін., қазіргі көзқарасына отбасының қарсы екенін ашық айтып берді. Күйеуінің осы көзқарасына бола қол көтергенін, содан маңдайы жарылғанын да баяндап берді. Ол жол бойы күйеуінің түрлі манипуляция жасап, полицияға арыз жазбауға көндіргенін, бір жағы 9 баласы болған соң, аурухана келгенде «өзім құладым» деп айтқанын да жасырмады.
Оның сөзінше, медреседегі 70 жастан асқан, сабақ беретін «ұстаз» оған ер адамның жыныс мүшесін ұстау сауап екенін айтқан.
Фатима «ұстаз» болған ер адамның сондай сыйлы азамат екенін, қасындағы қыздар сол кезде оның айтқанына сенбегенін де атап өтті.
Ол 4 сынып қана оқып, 12 жасынан бастап хиджаб киген. Ал медресеге оқуға келгенде тек арғы дүние жайлы айтылғанын, тозақпен қорқытып, түрлі дәрістер оқытылғанын айтты. Алайда сұхбатында ол қай қаладағы медресе екенін ашып айтпады.
Еске сала кетсек, биыл сәуір айында Ақтауда хиджаб киген қызды зорламақ болған жігіт ұсталып, халық оның «жазасын» берген еді.",2025-12-09T14:27:52+05:00,2025-12-09T14:27:52+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/f5e71abf-75bb-4301-9a53-c273db079975.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/f5e71abf-75bb-4301-9a53-c273db079975.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/f5e71abf-75bb-4301-9a53-c273db079975.webp,
518badc4b00d9edda2049082b58a8b4a,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,ERG сатыла ма? Миллиардер Ибрагимов активтер үшін талас-тартыс барын меңзеді,"Компанияның негізін қалаушылардың бірі Александр Машкевичтің қайтыс болуынан кейін акционерлер арасында дау туып, бұл мәселе бірнеше рет БАҚ-та жарияланды. Кейін бұл дау активтерді басқару құқығы",comments,https://kaz.orda.kz/erg-satyla-ma-milliarder-ibragimov-aktivter-yshin-talas-tartys-baryn-menzedi-136023/,"Компанияның негізін қалаушылардың бірі Александр Машкевич қайтыс болғаннан кейін акционерлер арасында дау туып, бұл мәселе бірнеше рет БАҚ-та жарияланды. Кейін бұл дау активтерді басқару құқығы үшін  күреске ұласты. Шухрат Ибрагимов акционерлер арасындағы даулар туралы айтып, компания активтерін сату жайлы қауесеттерге қатысты жауап берді, деп хабарлайды Orda.kz.
Қыркүйек айында миллиардер Шухрат Ибрагимов ERG-тің басқа акционерлеріне қарсы сотты жеңіп шықты. Алматыдағы экономикалық сот компанияның үшінші бөлігін иеленетін акционер Патох Шодиевтің талап арызын толықтай қанағаттандырмады . Сот шешімі бойынша компания 2025 жылғы 2 маусым және 30 шілдеде директорлар кеңесінің қабылдаған қаулыларын орындауға міндетті болып саналды. Сонымен қатар, «Еуразиялық банк» үшін жаңа директорлар кеңесін қалыптастыру заңды деп танылды.
Бұл корпоративтік дауға үш ірі тұлға қатысқан: 72 жастағы Патох Шодиев, оның қызы Муниса Шодиева және Шухрат Ибрагимов. Соттағы жеңіс Ибрагимовтің позициясын күшейтіп, оның қаржылық империядағы ықпалы мен бәсінің жоғары екенін көрсетті.
Интернетте түрлі қауесет тарады. АҚШ-тан келген белгісіз инвестор, акцияларды сату жөніндегі келіссөздер және т.б. Бірақ ERG басшысы Шухрат Ибрагимов активтерді сатып алу туралы сұраққа қысқа әрі салмақты: «Уақыт көрсетеді» деп жауап берді. Бұл сөз, бір жағынан, процестің жүріп жатқанын, бірақ барлық ақпарат жария етілмейтінін меңзейді.
Ибрагимов былай деді:
Активтерді сату жөніндегі қауесеттерге қатысты Ибрагимов былай деді:
Кәсіпкер алғаш рет акционерлер арасындағы ішкі дау туралы айтты. Патох Шодиев пен оның қызы Мунисаның да осы дауға қатысы бар.
Оның сөзінің жаны бар. Расымен соңғы жылдары ERG Қазақстанға салынған инвестициясын 40%-ға арттырды.
Жаңа ірі жобалар қатарында:
ERG мен оның активтерін сату жоспарланып отырған жоқ. Ибрагимов компанияны дамытуға бел буып отыр. Оның «уақыт көрсетеді» деген сөзі ERG империясын алғысы келгендерді қызықтыру үшін айтылған сөз секілді.
Бұған дейін Eurasian Resources Group Шухрат Ибрагимовтің басшылығымен швейцариялық Mercuria Energy Group-пен үш жылдық келісімге отырған. Келісім бойынша, Африкадағы ERG активтерін дамыту үшін 100 млн долларға дейін инвестиция тарту көзделген. Қаржы өндіріс қуатын арттыруға және жаңа жобаларды іске қосуға бағытталады.
Автор: Алина Пак",2025-11-12T16:01:09+05:00,2025-11-12T16:01:09+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1762945118_kompani-erg-kopija.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1762945118_kompani-erg-kopija.webp,
894926f94c7f707675c65bef7a2934f3,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Есірткі курьерлеріне жаза жеңілдейді: бұл полицейлер жұмысына және сот үкімдеріне қалай әсер етеді?,Есірткі қылмысы үшін сотталған адамдар жаңа түзетулер туралы не ойлайды және олар құқық қорғау органдары жұмысын қалай бағалайтыны туралы Orda.kz тарқатады. .,comments,https://kaz.orda.kz/esirtki-kurerlerine-zhaza-zhenildejdi-bul-policejler-zhumysyna-zhane-sot-ykimderine-kalaj-aser-etedi-129389/,"Есірткі қылмысы үшін сотталған адамдар жаңа түзетулер туралы не ойлайды және олар құқық қорғау органдары жұмысын қалай бағалайтыны туралы Orda.kz тарқатады.
2024 жылғы 19 желтоқсанда Сенат депутаттары пленарлық отырыста есірткі, психотроптық заттар мен оларға ұқсас заттардың заңсыз айналымына қарсы іс-қимыл мәселелері бойынша заңнамаға түзетулерді мақұлдады. Бұдан былай қатардағы курьерлер мен есірткі бизнесін ұйымдастырушылар үшін жаза сараланатын болады: біріншісіне жеңілдетіліп, екіншісіне қатаңдатылады.
Естеріңізге сала кетейік, соңғы уақытқа дейін есірткі нарығының ойыншыларында нақты жіктелу болған жоқ: соттар аз мөлшерде есірткі сатқан кезде ұсталған курьерлерге де, олардың мефедронды немесе экстазиді ірі партиялармен әкеткен рекрутингтік кураторлары мен есірткі зертханаларының иелеріне де бірдей мерзім берді.
2025 жылдан бастап бәрі өзгеруі керек, өйткені түзетулер ҚР ҚК-нің кінәлілер жиі сотталатын 297-бабына қатысты. Егер бұрын курьерлер есірткі тасымалдап, сақтағанны үшін 10 жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасын алған болса, қазір оларға 8 жылға дейін бас бостандығынан айыру қарастырылады. Ірі партияны өткізу үшін бұрынғы 15 жылдың орнына 12 жыл түрмеде отыру мерзімі белгіленеді.
Алайда, жаза жеңілдеді деп қуанудың қажеті жоқ, өйткені мүлікті тәркілеу түрінде қосымша жаза енгізілді. Бұл ҚР ҚК 297-бабының барлық бөліктеріне қатысты. Егер бұрын сотталушының мүлкі сотта оның Қылмыстық жолмен сатып алынғандығы дәлелденсе ғана алынуы мүмкін болса, қазір ол автоматты түрде алынады.
Orda.kz журналистері тұтқындармен сөйлесіп, 2025 жылы ""есірткі сатушылардың"" колониялардан жаппай шартты түрде мерзімінен бұрын босатылуын күту керек пе деп,  жаңа түзетулер полицейлердің жұмысына қалай әсер ететінін сұрады.
Біздің алғашқы сұхбаттасушымыз Оспан болды. Ол 2021 жылдан бастап кептірілген марихуананың үлкен партиясын сатқаны үшін қатаң режимдегі колонияда жазасын өтеп келеді. Сотталған кінәні мойындамайды, ол өз ісін ойдан шығарылған деп атайды. Сот тағайындаған 11 жылдың Оспан төрт жылын өтеді. Оның өтініші бойынша біз оның тегін және жазасын өтеу орнын атамаймыз.
Сіз жаңа заң жобасына ризасыз ба?
Сіз сотқа өтініш беруді қашан жоспарлап отырсыз және сіз бұдан не күтесіз?
— Мен 2025 жылдың наурыз айында сотқа жүгінетін шығармын, өйткені жаңа заң күшіне енуі үшін 60 күн күту керек. Мен ҚР ҚК 6 — бабының 2-бөлігі - ""қылмыстық заңның кері күші"" тәртібімен өтініш беремін. Онда ""егер жаңа қылмыстық заң адам жазасын өтеп жатқан әрекеттердің жазалануын жеңілдетсе, онда тағайындалған жаза жаңадан шығарылған қылмыстық заңның санкциясы шегінде қысқартылуға жатады"" деген норма нақты жазылған. Сот алдымен менің жазамды қысқартуы керек, содан кейін мені шартты түрде мерзімінен бұрын босату немесе қалған мерзімін өтеу үшін жеңілдетілген колонияға ауыстыру туралы шешім қабылдауы керек.
297-ші бабтың ескі және жаңа редакциясында сізге не ұнамайды? Сіздің ойыңызша, заң шығарушылар нені қарастырмаған?
— «Сату мақсатында сақтау, тасымалдау немесе жөнелту» тұжырымдамасының белгісіздігі — бұл мені қанағаттандырмайды. Сату-бұл ҚІЖК-нің 113-бабына сәйкес міндетті түрде дәлелдеуге жататын нақты әрекет. Іс жүзінде, құқық қорғау органдарының қайсысы болса да, күдіктінің кінәсін дәлелдеуге  алаңдамайды. Полицейлер, комитет өкілдері, прокурорлар мен судьялар қандай да бір себептермен, егер адам үйінде есірткі сақтаған болса, онда ол оларды сатуға дайындалып жатыр деп санайды. Басқа жол жоқ, сондықтан біз көбінесе біреудің ой мен болжамы үшін сотталамыз. Сократ айтқан: «егер олар ой үшін соттаса, мен ең үлкен қылмыскер болар едім!» Ежелгі Рим құқығы оған ешкім өз ойы үшін жаза алмайды деп сендіреді.
Шын мәнінде, еліміздегі құқық та осы қағидатқа негізделген. Бізде кінәсі дәлелденген қылмыс үшін ғана сотталуда.
-О, Сіз қатты қателесесіз! Бізде біреудің болжамы үшін сотталуда және бұл қатыгез тәжірибе ҚР Қылмыстық кодексінің жаңа редакциясы күшіне енген 2014 жылдан бері жалғасып келеді. Содан кейін құқық қорғау органдары 297-ші бабқа қажетті өзгерістерді өз қолдарын босатып, айыптауларды ыстық нан сияқты тарату үшін, тіпті одан пайда табу үшін алдын-ала ойластырды. Заң шығарушылардың ешқайсысы бұл түзетулер ҚР Конституциясының 77-бабының 3-бөлігіне тікелей қайшы келетіндігіне ұялған жоқ. Ал ол жерде, «ешкім өзінің кінәсіздігін дәлелдеуге міндетті емес» және «күдіктінің, айыпталушының немесе сотталушының кінәсіне деген күмән олардың пайдасына түсіндіріледі». Есірткінің заңсыз айналымына байланысты қылмыстық істерді тергеу кезінде құқық қорғау органдары заң нормаларын өз жолымен түсіндірді. Прокурорлар мен судьялар оларды қолдады, сондықтан күдіктілерге адвокаттармен бірге сотта күресу өте қиын болды.
Сіз «заң не дейді: ол қайда бұрылса, сонда шықты» деген сөзді айтып отырсыз ба?
- Өте дұрыс. Құқық қорғау органдары есірткі ұстаған күдіктілерге айып тағудың әртүрлі баптарын аса үлкен мөлшерде қолданды. Олардың біреулері ҚР ҚК-нің 296-бабы бойынша есірткіні өткізу мақсатынсыз сатып алғаны, сақтағаны және тасымалдағаны үшін қылмыстық жауапкершілікке тартылды, содан кейін олар 200 АЕК мөлшерінде айыппұлмен аяқталды. Ал басқаларын ҚР ҚК-нің 297-бабы бойынша тарату үшін жауапкершілікке тартқан, ал сот соңғыларын нақты мерзімге соттаған. Неліктен әртүрлі шешім қабылданды, менің ойымша, болжау қиын емес. Қалай болғанда да, құқық қорғау органдары олжасыз қалмады: біреудің материалдық пайдасы болды, ал біреудің жақсы қызметтік көрсеткіштері болды.
Көптеген сотталған есірткі сатушылар құқық қорғау органдарының арандатушылықтарының құрбаны болды деп мәлімдейді. Оларды героин немесе экстази сатып алуға алдап көндіріп немесе есірткіні байқатпай салып жіберіп, содан кейін өздері айыптау куәгері мәртебесінде іс бойынша жүрді. Сіздің ойыңызша, жаңа түзетулер енгізілгенде, мұндай алмастырулар аз бола ма?
— Менің ойымша, мұндай арандатулар аз болмайды, өйткені құқық қорғау органдары есірткі қылмыстарын ашу статистикасын арттыру үшін күрестің кез келген тәсілін қолданады. Егер сіз байқасаңыз, сотталғандардың негізгі бөлігі — бұл есірткі бизнесімен күрес органдарының жұмыс көрінісін жасау үшін шығын материалы. Бұл бизнеспен айналысатындар-бұл органдардың өздері, яғни ""байланыста"" жүрген ерікті көмекшілер. Олардың көпшілігі нашақорлар, олар негізінен ірі есірткі партияларын сатумен айналысады және басқаларды көрсеткіш үшін сатып жібереді.
Сіздің ойыңызша арандатушылықпен және ойда жоқта сатып жіберумен қалай күресуге болады?
- Заңның кейбір ережелерін, атап айтқанда ҚІЖК өзгерту қажет. Алдымен сіз тергеумен айналысуыңыз керек, әйтпесе бізде есірткі істерін комитеттер де, полицейлер де тексереді. Егер ІІМ-де есірткі бизнесіне қарсы күрес жөніндегі комитет болса, неге ҰҚК-ге осындай функция беру керек? Комитет өздерінің тікелей міндеттерімен айналыссын — террористерді, экстремистерді және тыңшыларды ұстасын!
Оспан, сіздің қылмыстық ісіңізді ҰҚКД қызметкерлері зерттеді, сондықтан сіз оларға тіс қайрап отырған жоқсыз ба?
- Жоқ, олай емес. Мен мұнда немқұрайлы комитеттер ойлап тапқан іс бойынша жалғыз отырған жоқпын, ондай адамдар жеткілікті. Біз бәріміз арандатушылықтың құрбаны болдық. Біздің қиыншылығымыз-соттар айыптау жағын қабылдайды, сондықтан біз ештеңе істей алмадық. Жалпы, есірткі бизнесімен күресу үлкен ақша саласы екенін түсіну керек. Ол шын мәнінде есірткі синдикаттарына қарсы тұратын адал, әдепті құқық қорғаушыларды ғана емес, сонымен қатар таза емес қызметшілерді де тартады. Сол комитеттер ІІМ-нің есірткі бизнесіне қарсы күрес жөніндегі аумақтық бөлімшелерінің қызметкерлерін анда-санда сыбайлас жемқорлықпен ұстайды. Ал олардың өздерін бұндай әрекет үшін отырғызу туралы айтпағанда, оларды заң бұзу әрекетімен ұстау өте қиын.
Біздің елдегі марихуананы заңдастыру туралы дауларда өз уақытында көп найзаның ұшы сынған. 2020 жылы кептірілген марихуананың үлкен партиясын сақтағаныңызға қарағанда, Сіз, әрине, оның жақтаушысысыз.
- Мен сіздің сарказмыңызды түсіндім, жалғастырмасаңыз болады. 2020 жылдың 2 желтоқсанында БҰҰ 1961 жылғы ""Есірткі туралы бірыңғай конвенция"" тізімінен марихуананы алып тастады. Қазақстан бұл Конвенцияға 1998 жылы қол қойды, демек, оның ережелерін қатаң сақтау керек. Алайда, біздің елде марихуана әлі күнге дейін қауіпті есірткілер тізімінен шығарылған жоқ, сондықтан ол үшін нақты жаза тағайындалады. Менің ойымша, біз марихуана ресми түрде қылмыссыздандырылған және заңдастырылған әлем елдерінен үлгі алуымыз керек еді. Бұл бізде қарасора өндірісінің бүкіл саласын, соның ішінде дәрі-дәрмектерді, материалдарды, маталарды және қағаздарды жасауға мүмкіндік береді. Қарасора қағазын өндіру ағаштан 400 есе арзан екенін білесіз бе? Неліктен біз экологиялық таза және арзан өндіріс әдісіне ауыспаймыз?
Біздің екінші сұхбаттасушымыз Алматы облысы ҚАЖД № 57 мекемесінің сотталушысы Андрей Усиков болды. Біз оның 2018 жылы экстази сату туралы даулы қылмыстық ісі туралы және оның Заречныйдағы жалпы режим колониясында болған кезде құқық қорғау блогындағы озбырлық пен сыбайлас жемқорлықпен қалай күрескені туралы жазған болатынбыз. Бірінші спикерден айырмашылығы, Андрей ашық сөйлесуге келісті.
Сізге жаңа заңда не ұнады?
- Маған алғаш рет есірткі бизнесіндегі рөлдерді ақылға қонымды саралау туралы шешім қабылданғаны ұнады. Бұл бірнеше шарттарды сақтай отырып, Қазақстандағы есірткі қылмысына қарсы күреске оң әсер етуі мүмкін. Олардың бірін ІІМ басшылығы түсінуі керек: полицейлердің есірткі қылмыстарын ашуының артуы олардың есірткі бизнесіне қарсы нәтижелі жұмысының көрсеткіші емес. Өзіңіз бағалаңыз: 2023 жылы Қазақстанда барлығы 2635 есірткі қылмысы анықталды. 2024 жылдың наурызына қарай бұл көрсеткіш 2000 қылмыстан асып түсті. Егер сіз бұл полицейлердің сәтті жұмысы туралы айтады деп ойласаңыз, онда сіз қателесесіз. Керісінше, бұл Қазақстанда есірткі бизнесі құқық қорғау органдарының онымен күресуге қарағанда әлдеқайда жылдам дамып келе жатқанын көрсетеді.
Есірткі қылмыстарына қарсы іс-қимыл бөлімдері жедел қызметкерлері жұмысының тиімділігі туралы қашан айтуға болады?
- Қылмыстар саны азайып, есірткі айналымына тартылған халықтың үлесі азайған кезде. Есірткі бизнесіне қарсы іс-қимыл бөлімшелері жедел қызметкерлерінің жұмысын объективті бағалау үшін олардың жұмысының тиімділігін анықтаудың негізгі индикаторларын енгізу қажет. Олар қарапайым курьерлер мен сатушыларды емес, ұйымдастырушылар мен өндірушілерді іздеуге ынталандырылуы керек. Тек осы жағдайда тергеу озбырлығы, есірткі салып кету және айыптаудың дәлелді базасын бұрмалау тоқтатылады.
Неліктен біздің құқық қорғау органдары колумбиялық есірткі бизнесінің иесі Пабло Эскобар сияқты ірі есірткі синдикаттарының жетекшілерін ұстай алмады деп ойлайсыз?
— Менің ойымша, басты мәселе есірткі бизнесіне қарсы күрес басқармасы қызметкерлері көбінесе есірткіні ұйымдастырушылар мен өндірушілерден гөрі кездейсоқ курьерлерді ұстайды. Тәжірибе көрсеткендей, олар статистика үшін жазықсыз адамдарды 297-бабына сәйкес тергеді, ал өздерінің үлкен есірткі сатушыларын қылмыстық жауапкершіліктен жалтаруға мүмкіндік берді.
Мүмкін, кейбір жоғары лауазымды офицерлер есірткі барондарына өздері қолдау берген шығар, сондықтан олар ұзақ уақыт бойы қолы жетпей отыр ма?
- Сізбен келісемін. Мысалы, Алматы қаласы полиция департаментінің есірткі қылмысына қарсы іс-қимыл басқармасының бұрынғы бастығы подполковник Д. - ның жақында болған жанжалды ұсталуын алайық, менің білуімше, ол есірткі зертханаларында синтетикалық есірткі өндіруге көмектескен деген күдікке ілінді. Подполковник есірткі қылмысымен күресу кезінде қанша тағдырды құртуы мүмкін екенін елестетіп көріңізші? Жұмыс істеген жылдары оның қарамағындағылар бірнеше рет есірткі зертханалары мен сату тізбектерінің ізіне түскен шығар, бірақ оларды әрдайым бастық бұрып жіберіп отырған. Тек біздің қылмыстық-атқару мекемесінде Д. - ның көмегінмен сотталған бірнеше адам бар, олардың барлығы ұзақ жазасын өтейді және өздеріне есірткіні салып кеткенін айтады. Олардың кейбіреулері үшін тіпті рұқсат етілмеген тергеу әдістері де қолданылды.
Андрей, сіз тергеудің заңсыз әдістерінің кем дегенде бір құрбанының тегі мен атын ашық айта аласыз ба?
- Әрине. ҚР ҚК 297-бабы бойынша сотталған Максим Кайханиди айта аламын. Ол жақында біздің мекемеден азаптау фактісі бойынша және қылмыстық іс бойынша дәлелдемелерді бұрмалау фактісі бойынша тергеу шараларын жүргізу үшін шығарылды. Егер оның батыр әйелі Татьяна болмаса, онда Алматы қалалық прокуратурасы оның бірінші басшысы бастаған Серік Кәріпбеков, прокурорлық ден қою актілеріне негіз таба алмас еді.
Сотталғанның әйелінің шағымдарына Бас прокуратура қала прокурорының әрекетсіздігіне реакция жасады ма?
-Иә, оның шағымына ғана емес. Соңғы бірнеше айда Бас прокуратура Кәрәпбековтің жаңадан ашылған мән-жайлар бойынша қылмыстық істерді қараудан бас тартқан екі қаулысының күшін жойды. Олардың бірі - Максим Кайханидидің ісі, екіншісі — менің жақын досым Михаил Островский, ол да бізбен бірге жазасын өтеп жатыр. Бас прокуратураның жеке қауіпсіздік қызметінің орнында болсам, мен Кәрәпбековтің азаматтардың өтініштеріне бас тартуларын тексеріп, ұзақ уақыт аудит жүргізер едім. Осындай өтініштерді қарау кезінде сол подполковник Д. - ның мүдделері үшін нақты лоббизм болды деп күдіктенемін.
Есірткі салып кетіп қамалған лагерьде бірге отырғандардың қылмыстық істерін бұрмалауға мысалдар келтіре аласыз ба?
-Ешқандай проблема жоқ. Бұл сотталған ағайынды Далель мен Ескендір Мамаевтар. Олардың ісінде жедел-тергеу тобының жедел қызметкерлерінің бірі түсірген бейнежазба бар, онда подполковник Д. - ның тікелей басқаруымен оның қарамағындағылар Мамаевтардың көлігіне есірткі пакетін лақтырғаны анық көрінеді. Ағайындылар бұл туралы қала прокурорына жазды, бірақ түсініксіз себептермен қадағалау органының қызметкерлері бейнежазбаны объективті түрде зерттей алмады. Мен де Карипбеков мырзаға 2018 жылы менің ісімді жүргізген ҰҚКД қызметкерлерінің заңсыз әрекеттеріне шағымдармен жүгіндім. Өкінішке қарай, нәтиже жоқ: прокурор көмекшілерінің ешқайсысы мен көрсеткен дәлелдемелер базасын бұрмалау фактілерін тексеру үшін менің ісімнің материалдарын сұрауға да алаңдамады.
Ұсталғандардың барлығы дерлік қылмыс жасауға итермелеген күрделі өмірлік жағдайлар мен қаржылық мәселелерге сілтеме жасайды. Біздің қатал шындықты осы жағымен қалай қарауға болады?
- Бұл мәселені Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі басшылығына жолдаған дұрыс, өйткені ол қазақстандықтардың әл-ауқатына жауап береді. Жасыратыны жоқ, курьерлер негізінен ақшаға мұқтаж аз қамтылған отбасылардан шыққан адамдар. Өкінішке қарай, Еңбек министрлігінің шенеуніктері халықтың әлеуметтік осал топтарын шынымен тиімді әлеуметтік қолдау бағдарламаларын құруды және оларды ақылы еңбекпен қамтамасыз етуді үйрене алмайды.
Есірткі қылмысының алдын алу туралы не айтасыз? Өскелең ұрпақты қылмыстық әрекетке тартудан қалай қорғауға болады?
— Менің ойымша, біздің елімізде есірткіге қарсы сауатты насихат жүргізілмейді және бұл ҚР Білім Министрлігінің айқын кемшілігі. Осыған байланысты көптеген жігіттер мен қыздар есірткі курьеріне айналу арқылы жалдаушылардың айла-амалдарына оңай бой алдырады және ақырында ақысын бостандықпен төлейді. Мен мектептің оқу бағдарламасына есірткі қылмысының алдын алу бойынша сабақтарды енгізуді ұсынамын және сирек факультатив пәндермен шектелмеймін. Орта сынып оқушылары есірткі мен психотроптық препараттардың қандай қауіп төндіретінін, олардың таралуына қандай жауапкершілік жүктелетінін және оларды тарату мен сатумен айналысу ұсынылса, не істеу керектігін қол жетімді түсінікті тілде түсіндіруі керек. Жасөспірімдердің жаңа білімді қабылдау процесін жеңілдету үшін оларға қысқа тақырыптық бейнелерді көрсету керек. Егер сіз есірткі бизнесімен тек ІІМ немесе ҰҚК күштерімен күресетін болсаңыз, онда ештеңе шықпайтынын түсіну маңызды. Кешенді тәсіл қажет, ҚР Білім министрлігі мен ата-аналар дені сау жас ұрпақты тәрбиелеуге қатысуға міндетті.",2024-12-24T16:30:08+05:00,2024-12-24T16:30:08+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/kollazh-narkotiki-i-dknb.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/1735032666_foto-andreja-usikova.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/1735032666_foto-nadziratelja.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/1735032666_foto-zjekov.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/kollazh-narkotiki-i-dknb.webp,
6d2c270b86cb8e71593ae459a13869e9,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Фермерлер ақбөкендерді апатқа себепкер деп санайды: Экология министрлігі олардың саны реттелетінін мәлімдеді,Фермерлер сайгактарды апатқа себепкер деп санайды: Экология министрлігі олардың санын реттеу туралы мәлімдеді. Экология және табиғи ресурстар министрі Ерлан Нысанбаев Батыс Қазақстан облысының,comments,https://kaz.orda.kz/fermerler-akbokenderdi-apatka-sebepker-dep-sanajdy-jekologija-ministrligi-olardyn-sany-retteletinin-malimdedi-133518/,"Экология және табиғи ресурстар министрі Ерлан Нысанбаев Батыс Қазақстан облысының фермерлерімен кездесті. Олар ақбөкендердің кесірінен туындаған апатты жағдай туралы айтып берді, деп хабарлайды Orda.kz.
Батыс Қазақстан облысының шаруалары дабыл қағуда: ақбөкендер егістік алқаптарын таптап, мал жайылымсыз қалуда, жануарлар санының шектен тыс өсуі аграрлық қызметті тоқтату қаупін тудырып отыр. Диқандардың айтуынша, бұл — жай ғана табиғи құбылыс емес, бұл — жүйелі дағдарыс. Кейбір аудандарда тапталған өнім мен жайылымнан келген залал жүздеген миллион теңгеге жеткен. Фермерлер салған қаржысынан, мал азығынан, малдан және өңірдің азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету мүмкіндігінен айырылуда.
ECO Club ЖШС директоры Бекжан Сабанов бұл мәселені кейінге қалдыруға болмайтынын айтты:
Осыған байланысты Ерлан Нысанбаев ақбөкендер саны реттелетінін мәлімдеді. Экология министрлігінің хабарлауынша, бұл шешім ҚР Ғылым және жоғары білім министрлігіне қарасты Зоология институты ғалымдарының биологиялық негіздемесіне сүйене отырып қабылданған. Сондай-ақ Аустралия, Финляндия, Канада, АҚШ, ОАР және басқа елдердің жабайы жануарлар популяциясын тұрақты басқару тәжірибесі ескерілген.
Ғылыми ұстанымын биология ғылымдарының докторы, Жәңгір хан атындағы БҚАТУ проректоры Әлжан Шамшидин түсіндірді:
2025 жылғы есеп бойынша, Қазақстанда ақбөкендер саны 3,9 миллион басқа жетті. Бұл 1974 жылы тіркелген тарихи шектен (1,2 млн) үш есе жоғары. Тек Батыс Қазақстан облысының өзінде 2,3 миллионнан астам ақбөкен бар.
Экология және табиғи ресурстар министрлігі ақбөкендерді іріктеп реттеу жүргізуді жоспарлап отыр. Бұл жұмысты «Охотзоопром» РМКК жүзеге асырады. Жануарларды іріктеу халықаралық табиғатты қорғау келісімдеріне сай ғылыми негізге сүйене отырып жүргізіледі.
Зардап шеккен өңірлердің әкімдіктері ауыл шаруашылығы және экология министрліктерімен бірлесіп, эпизоотиялық мониторинг, қабылдау және өңдеу пункттерінің дайындығын, сондай-ақ ветеринарлық-санитарлық талаптарды сақтай отырып қосымша шараларды қамтамасыз етеді.
Батыс Қазақстан облысының Қазталов ауданында Сарыөзен өзенінен өлі киіктердің денелерін тазарту жұмыстары жүргізілгені туралы  бұған дейін жазғанбыз.
«Киіктерді қырғандар босатылады да Мәсімов пен есірткі жасырғыштар — шықпайды: жаппай амнистия кімдерге қатысты?» атты тілшіміздің зерттеу мақаласын мына жерден оқи аласыз.",2025-06-28T14:03:33+05:00,2025-06-28T14:03:33+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/1751100408_1751091567_img_1527.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/1751100408_1751091567_img_1527.webp,
a8a45d939d216ca86931ad9703571d98,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Forbes тізімі өзгереді: «Қазақмыс» пен «Қазмырыш» басқа адамдардың қолына өтеді,Қазақстанда ірі мәмілелерге дайындық жүріп жатыр. Екі ең үлкен шикізат активі — «Қазақмыс» пен «Қазцинк» жаңа иелеріне өтеді.,comments,https://kaz.orda.kz/forbes-tizimi-ozgeredi-kazakmys-pen-kazmyrysh-baska-adamdardyn-kolyna-otedi-136248/,"Қазақстанда ірі мәмілелерге дайындық жүріп жатыр. Екі ең үлкен шикізат активі — «Қазақмыс» пен «Қазмырыш» басқа адамдардың қолына өтеді.
Orda.kz деректеріне бойынша, бұл келіссөздер ұзақ уақыттан бері жүргізіліп келе жатыр.
Нарықтағы ақпаратқа қарағанда, «Қазақмысқа» қатысты келісімнің басым бөлігі аяқталуға жақын, шамамен 80 пайызы дайын. Ал «Қазмырышқа» келгенде жағдай күрделірек. Себебі оның акциялары екі америкалық компанияның – The Vanguard Group пен Capital Group Companies қолында. Бұл екеуі швейцариялық Glencore компаниясын құрғандардың қатарында саналады. Ал Glencore «Қазмырыштың» негізгі үлесін ұстап отыр.
Сондықтан келіссөздерге шетелдік алпауыттардың араласуы жұмысты қиындатып тұр. Тіпті іс халықаралық арбитражға дейін баруы да мүмкін.
Сонымен бірге «Қазақмыс» пен «Қазмырыш» төңірегінде жаңа ықпал ететін топтар көріне бастады. Солардың бірі — Qazaq Stroy компаниясының иелері. Белгілер тек нарықтан ғана емес, биліктің жоғарғы қабатынан да байқалады.
4 қарашада президент Қасым-Жомарт Тоқаев Qazaq Stroy құрылтайшысы Нұрлан Артықбаевпен кездесті. 21 қарашада — Integra Construction KZ компаниясының бенефициары Шахмұрат Мүтәліппен кездесті.
Сарапшылардың айтуынша, президент әдетте әкімдермен немесе құқық қорғау органдарының басшыларымен кездеседі. Ал қазір ірі бизнесмендермен, соңғы жылдары активтерін қарқынды жинаған тұлғалармен жолығып жүр. Әшімбаев Андрей Лаврентьевтің басына туған күн басқаларға да тууы мүмкін екенін айтып отыр. Лаврентьевтің компаниясы тез өсті, билікке жақын болды. Алайда кейін кәсіпкерді қаржылық қылмысқа қатысы бар деген күдікпен қамады да, мүлкінің біраз бөлігін мемлекет алған еді.
Qazaq Stroy компаниясы қазір «ұлттық ірі холдингке» айналып келе жатыр деген пікірлер бар. Мысалы, қаржы сарапшысы Расул Рысмамбетов Qazaq Stroy пен «Қазақмыс» арасындағы мыс саласындағы акцияларды сатып алу келіссөздерін атап өткен.
Сарапшының айтуынша, Qazaq Stroy бұған дейін калий кенін игеруге лицензия алған. Яғни, бұл компания енді тек мектептер мен ғылыми мекемелерді жөндейтін құрылыс фирмасы ғана емес, экономикадағы басқа да маңызды салаларға кіріп келе жатқан алпауытқа айналып отыр.
Яғни, Артықбаевтың компаниясы біртіндеп көпсалалы корпорацияға айналып, құрылыс, телекоммуникация, кен өндіру, енді мүмкін мыс секторы салаларын да қолға алған жетекші компания атануы мүмкін. Тағы бір сарапшы Нұрлан Жұмағұловтың пікірінше, Qazaq Stroy компаниясының «Қазақмысқа» кіруі тек уақыттың еншісінде. Дегенмен бұл — KAZ Minerals сияқты жоғары табысты жобалар емес, «Қазақмыс» компаниясының ескі активтері.
Айта кетейік, бұрын «Қазақмыс» ашық нарыққа шыққан, корпорацияның акциялары Лондон қор биржасында сатылып келген, тек 2014 жылы KAZ Minerals Plc бөлініп шыққан.
Қаржы сарапшысы Расул Рысмамбетовтің айтуынша, келіссөздердің басты мақсаты – кен орындарын жергілікті компаниялардың бақылауына беру.
Сонымен қатар, кәсіпорын қоршаған ортаны қорғауға ақша салмаған, нәтижесінде Шығыс Қазақстан облысында ауа ластанған.
Өткен жылы компанияның таза табысы 216 млрд теңге болды. Жұмағұлов екі жыл бұрын Glencore өз үлесін 1,2–1,5 млрд долларға Қытай инвесторына сатуды қарастырғанын еске салды.
Егер мәмілелер жүзеге асса, ірі активтер басқа адамдардың қолына өтеді. Бұл жағдай нарыққа жаңа серпін береді. Иелері ауысқаннан кейін Forbes-тың миллиардерлер туралы рейтиң тізімі де жаңаруы мүмкін.
Автор: Зарина Файзулина",2025-11-25T20:00:21+05:00,2025-11-25T20:00:21+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1764067282_klzh_kazakhmus-2.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1764067282_klzh_kazakhmus-2.webp,
9fe1a4b5f2d7954359e484067c5cbe98,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,G7 елдері Ресейге бұдан да қатаң санкциялар салуға уәде берді,"«Үлкен жетілік» елдері Украинадағы соғыс үшін Ресейге бұдан да қатаң санкциялар салуға уәде берді, - деп хабарлайды Orda.kz «Америка дауысына» сілтеме жасап.",comments,https://kaz.orda.kz/g7-elderi-resejge-budan-da-katan-sankcijalar-saluga-uade-berdi-128517/,"«Үлкен жетілік» елдері Украинадағы соғыс үшін Ресейге бұдан да қатаң санкциялар салуға уәде берді, - деп хабарлайды Orda.kz «Америка дауысына» сілтеме жасап.
«Жетілік» тобының (G7) жетекші демократиялық елдер көшбасшылары сенбі күні Украинаға басып кіруіне байланысты Ресейге қатаң санкциялар, экспорттық бақылау және басқа да шара қолдануды жалғастыруға, Киевті қажетінше қолдауға уәде берді.
2024 жылы G7-ге Италия төрағалық етеді, оған АҚШ, Канада, Жапония, Франция, Германия және Ұлыбритания кіреді.
Атап өтілгендей, биыл «Үлкен жетілік» елдері Украинаға Ресейдің шетелдік активтерінен түсетін кіріс кепілімен шамамен 50 миллиард доллар көлемінде несие беруге келісті. Украина бұл ақшаны елдің экономикасын қолдауға, қорғаныс пен қайта құруға жұмсауды жоспарлап отыр.",2024-11-17T16:03:38+05:00,2024-11-17T16:03:38+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/1731831768_download.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/1731831768_download.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/1731831768_download.webp,
b034ea0a26f392200d6b01834d8cc8da,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Гаджиевтің адамдары: бизнесмен Қайрат Реимов «Гиперборейге» оның компаниясына кім араласқанын айтты,Алматыда 11 метро станциясын салған «Алматықұрылыс» АҚ-ның басшысы Қайрат Реимов «Гиперборей» арнасына Гаджи Гаджиевтің адамдарының оның бизнесін қалай тартып алғысы келгені жайлы сұхбат берді. Кейін қыркүйек айының басындағы оқиғадан соң олар бірден жоқ болып кетті.,comments,https://kaz.orda.kz/gadzhievtin-adamdary-biznesmen-kajrat-reimov-giperborejge-onyn-kompanijasyna-kim-aralaskanyn-ajtty-135375/,"Алматыда 11 метро станциясын салған «Алматықұрылыс» АҚ-ның басшысы Қайрат Реимов « Гиперборей » арнасына Гаджи Гаджиевтің адамдарының оның бизнесін қалай тартып алғысы келгені жайлы сұхбат берді. Кейін қыркүйек айының басындағы оқиғадан соң олар бірден жоқ болып кетті.
Қыркүйек айының басында Orda редакциясы экс-сыртқы істер министрі Мұрат Нұртілеу , бизнесмен Гаджи Гаджиев және ҰҚК-нің жоғары лауазымды қызметкерлері қамауға алынғаны және тергеу әрекеттері жүргізілгені туралы жазған болатын.
Билік аталған тұлғалардың ұсталғанын жоққа шығарып, редакцияға көптеген шабуылдар мен арандатушылық жасады. Кейін мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Мұрат Нұртілеуді сыртқы істер министрі қызметінен алып тастады , бірақ Гаджи Гаджиевке не болғаны туралы ешкім ештеңе білмеді.
Қайрат Реимов Гүлнәр Бажкенова батылдық танытып, «Орда» олар туралы материал жазбағанда, ол бұндай сұхбатқа батылы бармайтынын мойындады.
Гаджи Гаджиевпен байланыс Алматы метросын салатын компанияны таңдау конкурстары барысында пайда болған.
Ол «Интегра» метро салумен айналыспағанын және мұндай жобада тәжірибе өте маңызды екенін айтты. Дегенмен, Әлеуетті инвестор ретінде ірі қытайлық компания қарастырылып жатқанда жаңа метро құрылысшылары жобаны алу үшін табандылықпен әрекет етті.
Кәсіпкердің сөзінше, оның кеңсесіне Гаджиевтің спорттық көріністі, сақалды адамдар келген. Олар Қайрат Реимовқа бәрін жоғалтпау үшін басқа компаниялармен бірігуге тура келетінін ескертті.
Бірақ «Орда» басылымында қыркүйек басында жарияланғаннан кейін «Алматыметрокұрылыс» компаниясын конкурстан ығыстыру науқаны тез тоқтады.
Алматыдағы жаңа метро станцияларын салушыны таңдау конкурсы қараша айына жоспарланған. Бизнесмен үміттенеді, «жоғарыдағы» өзгерістер толқыны оңтүстік мегаполиске де жетіп, конкурсқа қатысушылар тізімі өзгеретін шығар.
Ал Қазақстанда « көлеңкелі ҰҚК » және «көлеңкелі мемлекет» жасалуы туралы теорияларға келетін болсақ, кәсіпкер мұның бәрі шындыққа айналуы мүмкін деп болжады. Сондай-ақ, Гаджиев пен Нұртілеудің адамдар тобы президенттің айналасындағы команданы құруға қатысты мәселелерді шешкен болуы мүмкін.",2025-10-08T12:06:58+05:00,2025-10-08T12:06:58+05:00,kk,Ислам Әден,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1759902557_gadzhiev.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1759902557_gadzhiev.webp,
53a15886741eb1b3d6b36d414747b404,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Гарри Поттер де өйтпеген»: НЗМ оқушысының оқудан шығуына кім кінәлі?,"Қазақстанда мұғалімді боқтап, емтихан ережесін бұзған оқушының оқиғасы көбін елең еткізді. Бұл оқиғада қоғамның пікірі де екі бөлінді. Бірі мұғалімді жақтаса, екіншісі оқушыға мейірімділік танытуымыз керегін айтты.",comments,https://kaz.orda.kz/garri-potter-de-ojtpegen-nzm-okushysynyn-okudan-shyguyna-kim-kinali-132915/,"Қазақстанда мұғалімді балағаттап, емтихан ережесін бұзған оқушының оқиғасы елдің көбін елең еткізді. Бұл оқиғада қоғамның пікірі де екіге бөлінді. Бірі мұғалімді жақтаса, екіншісі оқушыға мейірімділік танытуымыз керек дейді. Бұл жағдайға депутаттар, қоғам белсенділері және білім министрлігі де араласып үлгерді. Саясаттанушы Ғазиз Әбішев кімнің дұрыс екенін және оқудан шығарылған жасөспірімді қорғау керек пе, жоқ па, тоқетерін айтты, деп хабарлайды Orda.kz.
Ғазиз Әбішев бұл туралы өзінің телеграм-арнасында жазды. 11-сынып оқушысы маңызды емтихандардың біріне телефон алып кірген, оны көрген педагог қолындағы гаджетті алып қойған. Салдарынан оқушы мұғалімге дөрекі сөздер айтқан. Осы жағдайдан кейін оқушыны мектеп оқудан шығарып жіберген, ал оқу жылының аяқталуына санаулы күндер қалған еді.
Оның сөзінше, 16-17 жастағы жасөспірім өз сөзі мен іс-әрекетінің салдары неге әкелетінін біледі. Әсіресе бұл элиталық мектептің оқушысы болса, бала алды-артын барлай алуы қажет. Оның уайымы әрине түсінікті дүние. Бірақ ол өзін ұстауы тиіс еді.
Оқудан шығарылған оқушының жағдайына депутаттар да, білім министрлігі де араласып үлгерді. Бірақ кімді аяу керек? Жасөспірімді ме, әлде оқушыдан боқтық сөз естіген мұғалімді ме? Бірақ оқушы емтиханға телефон әкелуге болмайтынын және оны бақылап жүрген педагогке әбестік танытпау керектігін білді ғой.
Ол: «осы оқиға басқа елде болса, қандай жағдай болар еді?» деген сұрақ қойды. Мысалы, Ұлыбританиядағы беделді мектепте немесе Қытайдағы математикалық лицейде немесе Оңтүстік Кореядағы, не Үндістандағы дәл сондай лицейде болса оның ойынша жағдай мүлде басқаша арнаға ауысатын еді.
Мұндай жағдайда британдықтар, не қытайлар қандай шара қолданар еді? Ішіңіз білсін. Әрине, оларда мұғалімнің мәртебесі өте жоғары.
Ғазиз Әбішевтің сөзінше, сондықтан НЗМ-дегі ойланбай әрекет еткен оқушыға берілген жаза толықтай орынды болып көрінеді.
Неге дәл Назарбаев зияткерлік мектебіндегі оқиға қоғам назарын аударды? Өңірлердің түпкір-түпкірінде мұғалімнің абыройын төгіп қана қоймай, түрлі қылмыс істеп, істі болған оқушылар бар ғой. Элита оқитын мектепте де мұндай жағдайлардың болатыны жұртты таңқалдырған болуы қажет. Бұл жерде баланың білім алуы, мектептегі этика мәселелері қозғалды. Оқушыны оқудан шығару арқылы қазақ қоғамының қандай құндылықтарды басым көретінін байқадық.",2025-05-28T10:41:53+05:00,2025-05-28T10:41:53+05:00,kk,Ислам Әден,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/1748350400_photo_2025-01-13-16_30_16.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/1748350400_photo_2025-01-13-16_30_16.webp,
a35ad44ff0cf6d57dd3b666b653f6665,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Гүлнар Бажкенова: «Ордадағы» ахуал, Ақордадағы жанжал және Нью-Йорктегі «қосалқы алаң» туралы","Orda.kz басылымы мен оның бас редакторына қатысты жағдай ушығып тұрған шақта, әріптес журналистер Гүлнар Бажкеновадан сұхбат алуға ниет білдіріп жатыр.",comments,https://kaz.orda.kz/gylnar-bazhkenova-ordadagy-ahual-akordadagy-zhanzhal-zhane-nju-jorktegi-kosalky-alan-turaly-133747/,"Orda.kz басылымы мен оның бас редакторына қатысты жағдай ушығып тұрған шақта, әріптес журналистер Гүлнар Бажкеновадан сұхбат алуға ниет білдіріп жатыр. Бірі жай ғана қызығушылықпен, енді бірі жағдайдың мән-жайын түсініп, қолдау көрсету ниетімен.
Бұл жолы ол Вадим Дергачёв жүргізетін бағдарламаға қатысып, өз пікірін білдірді. Жүргізушінің сөзінше, Гүлнар Бажкенова — Қазақстан медиасаласындағы ең танымал әрі кейде қарама-қайшы пікір тудырып жүрген тұлғалардың бірі. Алайда қазіргі жағдайда ол қолдауға мұқтаж. Сол себепті оны студияға шақырғанын айтты.
Сұхбат барысында Бажкенова «Ордаға» ұсынылған бір миллион доллар, басылымды күшпен иемденуге тырысқан әрекет, билікпен арадағы қатынастар, Ақордадағы атышулы «пышақтасу», Дмитрий Шишкинмен арадағы плагиат ісі және Нью-Йорктегі «қосалқы ұшу алаңы» жайлы айтты.
Бағдарламада көтерілген басты мәселе — Қазақстанда сөз бостандығының бар-жоғы.
Анықтама:
2025 жылдың басында Гүлнар Бажкеноваға «Орда» басылымын «Сана» орталығына қосу жөнінде ұсыныс жасалған. Бірақ ол бұл ұсыныстан бас тартқан. Осыдан кейін редакцияға қысым күшейе түскен. Жағдай, әсіресе, ҰҚК қызметкерінің өз-өзіне қол жұмсауы туралы мақала жарық көргеннен соң күрделене түсті.
YouTube-тағы «Орда» шығарылымында Бажкенова соңғы айларда болған оқиғалар туралы ашық айтты . Ол жеке басына және редакция ұжымына көрсетілген қысым, бопсалау, жеке аккаунттарының бұзылуы мен қауіп-қатерлер туралы егжей-тегжейлі баяндады.
Гүлнар Бажкенова бірнеше халықаралық ұйым мен шетелдік дипломаттардың қолдауына ие екенін де атап өтті. Қазір Нью-Йоркте сот процесіне дайындық жүріп жатыр, себебі рейдерлік әрекетке қатысы бар компания АҚШ аумағында тіркелген.",2025-07-13T15:00:00+05:00,2025-07-13T15:00:00+05:00,kk,Ильдар Адильченов,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/photo_2025-07-13_14-40-24.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/photo_2025-07-13_14-40-24.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/photo_2025-07-13_14-40-24.webp,
da96c27cd7ac35e07ae5554acde34592,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Халық бес жылдан бері табысының жартысынан көбін тамаққа жұмсап отыр,"Сарапшылар Қазақстан халқының кірістері мен шығыстары жөніндегі статистиканы зерттеп, елімізде азық-түлікке жұмсалатын шығын үлесі әлем бойынша ең жоғары деңгейде екенін анықтады, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/halyk-bes-zhyldan-beri-tabysynyn-zhartysynan-kobin-tamakka-zhumsap-otyr-133417/,"Сарапшылар Қазақстан халқының кірістері мен шығыстары жөніндегі статистиканы зерттеп, елімізде азық-түлікке жұмсалатын шығын үлесі әлем бойынша ең жоғары деңгейде екенін анықтады, деп хабарлайды Orda.kz.
Halyk Finance талдау орталығының мәліметінше, 2025 жылдың бірінші тоқсанында қазақстандықтардың номиналды табысы 10,1 %-ға, ал шығыстары 10,4 %-ға өсті. Бұл – аз көрсеткіш емес, әрине. Алайда 9,4 %-дық инфляцияны ескерсек, бұл өсім аса мәнді болып көрінбейді.
Бірінші тоқсанда қазақстандықтардың жан басына шаққандағы орташа табысы 350,3 мың теңге болды. Ең көп өсім Ақмола, Жамбыл және Қарағанды облыстарында, сондай-ақ Шымкентте тіркелді. Жалғыз табысы төмендеген өңір – Түркістан облысы. Сонымен қатар Астана мен Түркістан облысының табыс деңгейіндегі айырмашылық екі еседен асады: елордада орташа табыс – 494 мың теңге болса, Түркістан облысында – 223 мың теңге.
Жан басына шаққандағы орташа шығыстар 312,7 мың теңге болды. Қазақстандықтар салыққа (жылдық өсім +38,6 %), ақылы қызметтерге (+14,3 %), несиелерді өтеуге (+13,2 %) және азық-түлікке (+10,9 %) көбірек қаржы жұмсайды. Алайда жалпы шығыстар құрылымында салықтың үлесі небәрі 0,3 %. Ең көп шығынданатындар – алматылықтар (олар айына орта есеппен 403,9 мың теңге жұмсайды), ал ең үнемшілдер – Түркістан облысының тұрғындары (219,3 мың теңге).
Сарапшылардың айтуынша, Қазақстан – азық-түлікке жұмсалатын шығыстың үлесі бойынша әлемдегі алдыңғы қатарлы елдердің бірі . Бұл экономикалық заңдылықтарға қайшы келеді және елдегі өмір сүру деңгейі статистика көрсеткендей жоғары емес екенін аңғартады.
Сонымен қатар соңғы бес жылда қазақстандықтардың азық-түлікке жұмсайтын шығындарының үлесі 50 %-дан төмен түскен емес. Қазақстан — азаматтарының азық-түлікке жұмсайтын шығындарының үлесі бойынша әлемде алтыншы орында.
Неліктен бұл жағдай жылдан жылға өзгермей отыр?
Себеп қымбат азық-түлікте ме, қазақстандықтардың тәбеті артуында ма, әлде жоғары инфляцияда ма?
Бұл жағдай шынымен өзгеруі үшін тек инфляцияны төмендету мен импорт үлесін азайту жеткіліксіз. Халықтың табысын айтарлықтай арттыру қажет — әйтпесе қазақстандықтар табысының басым бөлігін тамаққа жұмсап, берекесі кетеді, деп қорытындылады қаржыгер.
Бұған дейін біз қазақстандықтардың азық-түлік тұтыну рационы қалай өзгергені туралы жазған болатынбыз.
2024 жылдың басындағы Numbeo деректері бойынша Алматы Орталық Азиядағы ең қымбат қалалар рейтингінде көш бастады.
Оның үстіне диқандар былтырдан бері субсидия орнына әкімдіктердің аударымдары арқылы көмекке сенетін болды.",2025-06-22T13:02:17+05:00,2025-06-22T13:02:17+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/2023_01_26_qymbatshylyq.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/2023_01_26_qymbatshylyq.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/2023_01_26_qymbatshylyq.webp,
74ca4e4fc3d1181de06d78c76a4e24df,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Халық сүйсінген 93 жастағы зейнеткер-ұстаз кім?,"Әлеуметтік желіде бұрынғы оқушыларына сабақ беріп жатқан 93 жастағы әжейдің видеоысын көрмеген жан қалмаған шығар, сірә. Жүректі жылытар, адам бойындағы сүйіспеншілікті оятқан зейнеткер кім?
Orda.kz осы кісі туралы ақпараттарды алдарыңызға ұсынбақ.",comments,https://kaz.orda.kz/halyk-syjsingen-93-zhastagy-zejnetker-ustaz-kim-129923/,"Әлеуметтік желіде бұрынғы оқушыларына сабақ беріп жатқан 93 жастағы әжейдің бейнежазбасын көрмеген жан қалмаған шығар, сірә. Жүректі жылытар, адам бойындағы сүйіспеншілікті оятқан зейнеткер кім?
Orda.kz осы кісі туралы ақпараттарды ұсынады.
Нәбия Ғұбайдоллақызы – Батыс Қазақстан облысы, Жаңақала ауданы, Мәштексай ауылының тұрғыны. С. Меңдешев атындағы орта білім беретін мектепте қызмет етіп, зейнетке шыққан. Зейнеткер Ұлы Отан соғысы кезінде қызмет атқарып, «Тыл ардагері» атанған. 9 баланы дүниеге әкелген «Алтын алқа» иегері, көпбалалы ана. «Ардагерлер қоғамынан» алған «Халық құрметі» төсбелгісі бар тұлға.
Оқушыларының айтуынша, әлі де берілетін «Жаңақала ауданының құрметті азаматы» төсбелгісі бар. Ол туралы ауылдық әкімдік және аудандық мәслихат депуттатарымен мақұлданған.
A post shared by гульзада (@gulzadabuketova)
Нәбия Ғұбайдоллақызынан тәлім алған оқушыларының бірі Гүлзада Бисақаева әлеуметтік желіде көпшіліктің көзайымы болған зейнеткер туралы айтты.
– Өз ұстазыңыз жайлы қандай қызықты деректерді білесіз? Ұстазыңыздың видеосы әлеуметтік желіге таралып кеткенінде қандай сезімде болдыңыз?
– Біз Нәбия Ғұбайдоллақызының оқушыларымыз. Ол бізге 4-5-6-7 сыныптарда жетекшілік етті. Біз ұстазымыздың ең кенже сыныбымыз. Әр сөзінде: «баланың кенжесі деген тәтті болады ғой» деп айтып отыратын. Бізді ерекше жақсы көрді. Былтыр 25 мамырда біз 40 жылдық кездесу жасадық. Ұстазымыздың көзі тірі болған соң, оны ауылға, өзіміз оқыған орта мектепке алып бардық. Ол әлі де тың. Есту қабілеті мен есте сақтау қабілеті өте керемет. Өзіміздің естелікке толы сыныбымызға барған соң, әркім өзінің көршісімен отырып, сабақ өттік. Мына әлеуметтік желіге тараған видеоны негізі қызық ретінде түсіріп, естелік ретінде жүктедім. Нәбия апай бізге біраз нәрсе үйретті. Бірінші өзіміздің ата-анамыздан, екінші осы кісіден тәлім-тәрбие алдық. Бізге адал еңбек етуді, жақсы азамат болуды насихаттады. Нәтижесінде көбі үлкен қалаларда еңбек етіп, қалғанымыз Орал қаласындамыз. Ол кісінің көп те марапаты жоқ, сол себептен еңбегі еленсе екен, жұрт таныса екен деген оймен Instagram-ға салған болатынмын. Кеңінен таралып кеткеніне өте қуаныштымын.
– Ол кісінің отбасылық жағдайы қазір қалай және қандай нақыл сөзі есіңізде қалды?
– Нәбия апайымыз 9 баланы дүниеге әкелген ана. Қазір әр баласы ЖОО-ны бітіріп, өздерінің еңбек жолында жүр. Ол кісі өз балаларымен қатар, жетекшілік еткен оқушыларын да бірдей көретін. Біз ойлаймыз, осы кісінің еңбегі БАҚ өкілдеріне еленіп, көбірек мақала жазылып, көбірек теледидар бетіне шықса екен деп. Сол арқылы көпшілікке тәрбие болса екен дейміз. Бірақ өзі әр кездескен сайын  «Менің марапатым – сендер, менің марапатым – шәкірттерім» деп айтып отырады.
Ұстаз – ұлағатты есім. Ғылымның иесі ғалымнан бастап, мал баққан қойшыға дейін оның алдында бас июі керек. Ұстаздың еңбегі – өмір бойы бағаланатын, болашақ ұрпақтың жақсы азамат болып қалыптасуына негіз болатын маңызды және қасиетті жол. Нәбия Ғұбайдоллақызы да осы ұстаздық жолында біраз тер төгіп, қазір оқушыларының жемісін көріп отырған тұлғалардың бірі.",2025-01-15T09:01:06+05:00,2025-01-15T09:01:06+05:00,kk,Ислам Әден,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/photo_5202201123950291733_y.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/photo_5202201123950291733_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/photo_5202201123950291733_y.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/whatsapp-image-2025-01-14-at-14_59_53-1.jpg;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1736851723_whatsapp-image-2025-01-14-at-14_59_53.jpg;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1736851939_whatsapp-image-2025-01-14-at-14_59_54-1.jpg;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1736851949_whatsapp-image-2025-01-14-at-14_59_54.jpg;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-01/whatsapp-image-2025-01-14-at-14_59_53-2.jpg;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-01/whatsapp-image-2025-01-14-at-14_59_57.jpg;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-01/whatsapp-image-2025-01-14-at-14_59_58.jpg,
5eb47ec9ca41563833dea0e331de1305,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Халыққа көрінбейтін министр»: Мырзабосынов қайда жүр?,"Туризм және спорт министрі Ербол Мырзабосынов тағайындалғаннан бері бір де бір рет халықтың алдына шыққан жоқ. 30 қазанда Мәжілісте барлық мемлекеттік ведомстволардың басшылары жиналған кезде Мырзабосынов тағы да көрінбеді. Журналистер, оның қайда жүргенін анықтауға тырысып бақты, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/halykka-korinbejtin-ministr-myrzabosynov-kajda-zhyr-128074/,"Туризм және спорт министрі Ербол Мырзабосынов тағайындалғаннан бері бір де бір рет халықтың алдына шыққан жоқ. 30 қазанда Мәжілісте барлық мемлекеттік ведомстволардың басшылары жиналған кезде Мырзабосынов тағы да көрінбеді. Журналистер, оның қайда жүргенін анықтауға тырысып бақты, деп хабарлайды Orda.kz.
Журналистер вице-министр Серік Жарасбаевқа Олимпиада нәтижелері туралы кеңес өткізілгеннен кейін министр мен оның жұмысы туралы ешқандай ақпарат шықпағанын еске салды. Бұдан бөлек, бұл отырысқа БАҚ өкілдері шақырылмаған еді.
Вице-министр министрлік жұмысының құпия жағдайда жүргізіліп жатқанын түсіндіруге мәжбүр болды.
Журналистер жауап ретінде министрліктің пресс-қызметі тек жеті мемлекеттік БАҚ-ты таңдап шақырғанын, ал қалған басылымдардың еленбегенін айтты. Сонымен қатар, вице-министрден Ербол Мырзабосыновтың 30 қазанда Мәжіліске неге келмегені сұралды.
Ербол Мырзабосыновты спорт және туризм министрі ретінде қыркүйектің басында тағайындады. Ол 2023 жылдың 2 қыркүйегінде Қасым-Жомарт Тоқаевтың жарлығымен Ермек Маржықпаев отставкаға кеткен соң тағайындалған еді. Ербол Мырзабосынов 1984 жылы Шығыс Қазақстан облысында дүниеге келген.
Кейінгі екі жыл бойы ол Петропавл қаласындағы «Қызылжар арландары» спорт клубында жұмыс істеді. Ал 2020 жылдан бастап оның мансабы өрлей бастады. Себебі ол Qazaq kuresi ассоциациясының басқарушы директоры болып тағайындалды (үш жылдан кейін президенті болды). 2021 жылы Мырзабосынов денешынықтыру  мәдениеті және спорт академиясының ректоры болды.
2023 жылдың ақпанында ол спорт және денешынықтыру  мәдениеті мәселелері комитетінің төрағасы ретінде үкіметке келді. Сол кезде бұл мәдениет және спорт министрлігінде істеп жүрген. Ол министр болғанға дейін осы лауазымда қызмет атқарды.
Спорт шенеунігі сол уақытта өзіне қойылған талаптарға қатысты ештеңе демеді. Комитет ешқандай шағым түскен жоқ деп ресми түрде хабарлады.
Осы жазда Ербол Мырзабосынов ведомстволық интернат мектептерде спорт сабақтарын оптимизациялау жоспары туралы жариялады. Бұл олардың спорттық базасына негізделеді. Шенеуніктің пікірінше, бұл дайындау сапасын арттырады.
Мырзабосынов сонымен қатар Ұлттық Олимпиада комитетінің вице-президенті еді. Ақпан айында басшылық ауысқаннан кейін осы қызметті атқарды. Ол сонымен қатар МТИС спорт комитетінің төрағасы болып қала берді. Министрдің Ұлттық олимпиада комитетіндегі орнын қашан босататыны белгісіз. Ол министр болып тағайындалғалы бұрынғы қызметтеріне басқа адамдардың келгені жайлы ресми ақпарат әлі шықпады.",2024-10-30T11:11:44+05:00,2024-10-30T11:11:44+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/1725287680_448017772_314727985022899_6047890466549188923_n.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/1725287680_448017772_314727985022899_6047890466549188923_n.webp,
df360d5e1b1b5a2ac022f07daa273158,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Ходорковский LIVE арнасы Ресейдің Қазақстанды қалай жаулап алатыны туралы бейнеролик жариялады,"Досье қаласының орталығында Ходорковский LIVE арнасы Ресей Қазақстанды қалай жаулап алатыны туралы подкаст жариялады. Материалдар ГРУ-дың Қазақстандағы ықпалын күшейту жоспарына нұсқайды-мыс. Orda.kz негізгі тезистерді қысқаша баяндап, сарапшылардың кейбір пікірлерін баяндайды. Тілге тиек етейік, пікір бергендердің арасында редакциямызды бас редакторы Гүлнәр Бәжкенова да бар.",comments,https://kaz.orda.kz/hodorkovskij-live-arnasy-resejdin-kazakstandy-kalaj-zhaulap-alatyny-turaly-bejnerolik-zharijalady-134338/,"Досье қаласының орталығындағы Ходорковскийдің LIVE арнасы Ресей Қазақстанды қалай жаулап алатыны туралы подкаст жариялады. Материалдар барлау басқармасының (ГРУ-дың) Қазақстандағы ықпалын күшейту жоспарына нұсқайды екен-мыс.
Orda.kz негізгі тезистерді қысқаша баяндап, кейбір сарапшылардың пікірін береді. Пікір айтқандар арасында редакциямыздың бас редакторы Гүлнәр Бажкенова да бар.
Ресейдің әскери барлау қызметі Қазақстанды өз ықпалы жүру үшін ашса алақанын да, жұмса жұдырығында ұстай аламыз деп қарастырады. Жарияланған құпия құжаттарға қарасақ, бұл мақсатқа жету үшін олар бар күшін салмақ. Тәуелді медиалардан бастап, саясаткерлерді сатып алуға дейін баруы мүмкін. Бас барлау басқармасы (ГРУ) жоспарында Кремльге тиімді тарихи көзқарасты насихаттау, саяси тұлғаларды қаржыландыру, спорт пен мәдениетті «жұмсақ күш» ретінде пайдалану, сондай-ақ бірлескен жобалар мен заңсыз сауда схемалары арқылы экономиканы пайдалану да бар.
Бағдарламада айтылған деректерге қарасақ, Украинаға басып кіргеннен кейін барлау басқармасында арнайы диверсиялық, ақпараттық шабуылдар және жеке әскери компаниялармен жұмыс істейтін бөлім құрылды. Ал оны Қазақстанды барлау қызметінің ардагері полковник Денис Смолянинов басқарады.
2023 жылы ол Астанада Ресейдің жағымды бейнесін қалыптастыруға және этносаралық қақтығыстар туралы хабарламаларды дискредитациялауға, кінәні Украина мен Батысқа аударуға арналған қоғамдық бірлестік пен БАҚ құру жоспарын алды.
Құжатта тағы ресейлік жоғарғы оқу орындарының қатысуымен Қазақстанда этнологиялық зерттеулер ғылыми орталығын құру жайлы бар. Оның міндеттері жергілікті сарапшылық ортаға ықпал ету, Кремльге тиімді тарихи түсінікті ілгерілету және отарсыздану процестерін тежеу жайлы тапсырмалар да бар. Сараптама нәтижесінде Қазақстан ғалымдары элитаға қол жеткізе алатын «төмен жалақы алатын, бірақ өте білімді адамдар» деп жазылған.
Құрылымды «Росатом» мен Сергей Кириенконың айналасындағылар қаржыландырады:
Барлау басқармасы Ресейдің Қазақстанға ықпалын күшейту жөніндегі ұсыныстарының қатарында «Жасампаздық экожүйе» жобасы бар. Оның авторы жазушы және идеолог Александр Кашанский. Оның тұжырымдамасында «русофобияға қарсы күрес», «әлемдік басқаруды денцентрализациялау», «Ресейдің рухани миссиясы» айтылады.
Сондай-ақ, тарап кеткен құжат бойынша барлау басқармасының жоспарында қазақстандық элиталарды ақшамен сатып алатыны жазылған. Мысалы, Украинаға басып кіруді қолдаған бұрынғы кәсіподақ қайраткері, коммунист Айнұр Құрманов. Оған айына 5 мың еуро бөлу ұсынылды.
Журналист Лұқпан Ахмедияровтың пікірінше, Құрманов қазірдің өзінде көптің есінде жоқ маргинал.
РФ ықпалын жүргізу бойынша басқа бастамалар арасында Алматыдағы құпия америкалық биозертханалар тақырыбын жандандыру және самбо мен кір тасын көтеру спортын «Ресей әлемін» ілгерілету ретінде пайдаланады. Олардың дамуы Ресеуге оң көзқараспен қарайтын адамдардың санының артуына көмектеседі.
Дегенмен, біздің мамандардың пікірінше, спорттық жобаларды саясиландыру кері әсерін береді.
Барлау басқармасының құжаттарында Қазақстанның соғысқа араласуы екі талай екені айтылған. Көптеген жобалар ескірген немесе тиімсіз болып көрінеді. Бірақ агентураның мұндай жұмысы да дағдарыс сәтінде рөл атқарып кетуі мүмкін. Ондағы басты мақсат жасырын қысым арқылы Қазақстанды Ресейдің ықпалында ұстау.
Еске сала кетейік, Қазақстанның Украинадағы елшілігінде әскери атташенің көмекшісі қызметін атқарған, Польшада «тыңшылық жасады» деген күдікпен қамауға алынған адамның есімін Orda.kz анықтады.
Автор: Наталья Овчинникова",2025-08-15T11:38:04+05:00,2025-08-15T11:38:04+05:00,kk,Ислам Әден,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1755164992_kazahstan_blizhajshij_sosed_rossii_kollazh_kopija.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755161584_risunok3.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755163073_1755096211_risunok1.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755164788_1755096373_risunok2.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1755164992_kazahstan_blizhajshij_sosed_rossii_kollazh_kopija.webp,
be05b7b66fbbf0a49af7c41ea3d2440d,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,ХОК басы даудан арылмаған алжирлік боксшыға қатысты мәлімдеме жасады,"Халықаралық Олимпиада комитеті Олимпиада чемпионы атанған алжирлік боксшы Иман Хелифке қатысты соңғы тараған ақпаратқа түсініктеме бермейтінін айтты, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/hok-basy-daudan-arylmagan-alzhirlik-boksshyga-katysty-malimdeme-zhasady-128292/,"Халықаралық Олимпиада комитеті Олимпиада чемпионы атанған алжирлік боксшы Иман Хелифке қатысты соңғы тараған ақпаратқа түсініктеме бермейтінін айтты, деп хабарлайды Orda.kz.
Бұған дейін франциялық журналист Джаффар Айт Аудиа алжирлік Иман Хелифке қатысты даулы ақпарат таратты. Яғни бұл спортшының биологиялық ер адам екенін дәлелдейтін құжаттар пайда болған.
SkySports басылымының мәліметінше, Халықаралық Олимпиадалық комитеттің баспасөз қызметі бұл ақпаратқа түсініктеме бермейтіндерін мәлімдеді.",2024-11-07T18:20:30+05:00,2024-11-07T18:20:30+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/97898998-c952-4be0-9f32-5e2017eb5192.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/97898998-c952-4be0-9f32-5e2017eb5192.webp,
bcddaf5d99e6d082229450bdaceaad92,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Хуторлықтар мен биліктегі көлеңкелі күштер: Қылмыстық топ туралы жаңа деректер мәлім болды,"Талғар ауданында болған Шерзат Полаттың өлімі үлкен резонанс туғызды. Журналист Асхат Ниязов марқұмның отбасына жақын досымен сұхбат жүргізіп, ауылдағы жағдай туралы ашық деректер жинады.",comments,https://kaz.orda.kz/hutorlyktar-men-biliktegi-kolenkeli-kyshter-kylmystyk-top-turaly-zhana-derekter-malim-boldy-127854/,"Талғар ауданында болған Шерзат Полаттың өлімі үлкен резонанс туғызды. Журналист Асхат Ниязов марқұмның отбасына жақын досымен сұхбат жүргізіп, ауылдағы жағдай туралы ашық деректер жинады . Еркен есімді ауыл тұрғыны, осы оқиғалардың ортасында жүргенін айтып, өз көзқарасын білдірді, деп хабарлайды Orda.kz .
Оның айтуынша, «Хуторлықтар» деп аталатын қылмыстық топ ұзақ уақыттан бері ауылда өз билігін жүргізіп келеді. Олар тек Шерзаттың өліміне ғана емес, бұрын да бірнеше қылмысқа қатысы бар деп күдікке ілінген.
Еркеннің айтуынша, ауылдағы қылмыстық топтың ықпалы көп жерде сезіледі.
Сонымен қатар, «Хуторлықтар» ауылдағы жастарды өз қатарларына тартып, оларды қылмыс жасауға итермелеуде. 2016 жылы әлеуметтік желілерде жарияланған суреттер де олардың әрекеттерін дәлелдей түседі.
Осы оқиғаларға байланысты куәгер ауыл тұрғындарының құқық қорғау органдарына сенімінің азайғанын жеткізді.
Оның айтуынша, жергілікті билік өкілдері мен құқық қорғау органдары да бұл топқа қарсы әрекет жасамай отырған секілді.
Еркен ауылдағы басқа да қылмыстар туралы айтып берді. Бірнеше жыл бұрын дәл осы топ ауыл тұрғынын ұрып-соғып, нәтижесінде ол адам қайтыс болған. Тергеу кезінде бұл жағдай «эпилепсия» деп қорытындыланып, іс жабылған. Мұндай оқиғалар ауыл тұрғындарының құқықтық жүйеге деген сенімін түсіріп, «Хуторлықтардың» бақылауында екенін көрсетеді.
Еркеннің айтуынша, ауылда бұрын мұндай қылмыстық топтар болған емес.
Еркен осы мәселелерді шешу үшін билікке жүгінгенімен, қорқыныштың ауыл тұрғындарын тежеп отырғанын айтты.
Еске сала кетейік, 4 қазанға қараған түні Талғарда жаппай төбелес орын алып, сол оқиға кезінде 16 жастағы Шерзат Полат пышақ жарақатынан қайтыс болды, тағы екі адам дене жарақатын алды. Кейіннен марқұмның туыстары барлық кінәлілерді тауып, әділ жаза беруді сұрады. 8 қазанда кісі өлтіру дерегі бойынша қылмыстық іс қозғалды.
12 қазанға қараған түні марқұм болған жасөспірімнің отбасының үйі өртеніп кетті. Осы оқиғадан кейін жедел штаб құрылып, отбасы қорғауға алынды. Сол күні Талғарға Ішкі істер министрінің бірінші орынбасары Бауржан Аленов пен Алматы облысының прокуроры Берік Адамов келді.
Шерзат Болатты өлтіру ісі бойынша күдіктілер саны 11 адамға дейін өскені белгілі болды.
Талғар ауданында әрекет ететін «Хуторлықтар» атты ұйымдастан қылмыстық топтың бар екенін жергілікті тұрғындар растаса да, полицияның бұл топтың бар екенін мойындамай отырғаны туралы хабарланған болатын. Қылмыстық топтың ықтимал жетекшісі Хасан Қасымбаев деп аталып отыр. Алайда, бұл мәселенің түпкі себебі жергілікті құқық қорғау органдарының өзінен де болуы мүмкін.
Шерзат Полат ісі аясында Талғар ауданында бірқатар кадрлық өзгерістер болды. Алматы облысы полиция департаментіне жаңа басшы — Мейрам Әбікев тағайындалды, ал Талғар ауданы полиция басқармасының басшысы Нұржан Күнтүнов және басқа да басқарма жетекшілері қызметтерінен босатылды. Сонымен қатар, Талғар ауданының әкімі және аудандық әкімдік аппаратының басшысы, Хуторлық топтың болжамды жетекшісі Хасан Қасымбаевтың ағасы деп танылған тұлға да отставкаға кетті. ІІМ басшысы Ержан Саденов жедел тергеу тобының жұмысын тыңдап, нақты тапсырмалар берді.",2024-10-20T21:33:28+05:00,2024-10-20T21:33:28+05:00,kk,Ильдар Адильченов,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/13525471_1131192960286396_1885629165_n-1.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/13525471_1131192960286396_1885629165_n-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/13525471_1131192960286396_1885629165_n-1.webp,https://www.youtube.com/embed/xFA5pzBBNgM?feature=oembed
31565bdf77e3a8d8e90ee47ba50fd5eb,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Хуторлықтарды танымаймын»: Сенатор Жақып Асанов пікір білдірді,"Бұрынғы бас прокурор және Жоғарғы соттың төрағасы, қазіргі сенатор Жақып Асанов Қасымбаевтармен, олардың бірі Хасан – полиция мойындамаған ұйымдасқан қылмыстық топтың (ҰҚТ) «Хуторлықтар» жетекшісі",comments,https://kaz.orda.kz/hutorlyktardy-tanymajmyn-senator-zhakyp-asanov-pikir-bildirdi-127791/,"Бұрынғы бас прокурор және Жоғарғы соттың төрағасы, қазіргі сенатор Жақып Асанов Қасымбаевтармен, олардың бірі Хасан – полиция мойындамаған ұйымдасқан қылмыстық топтың (ҰҚТ) «Хуторлықтар» жетекшісі делінген азаматпен туыстығы жайлы қауесеттерді үзілді-кесілді жоққа шығарды, деп хабарлайды Orda.kz ҚазТАГ-қа сілтеме беріп.
Ол Талғарда туыстарының бар екенін жоққа шығарып, бұл қауесеттердің еш негізі жоқ екенін айтты.
«Хуторлықтар» ҰҚТ туралы қауесет жасөспірім Шерзат Болаттың өліміне және Талғар ауданындағы полицияның әрекетсіздігіне қатысты жергілікті тұрғындардың көптеген шағымдарына байланысты тараған. БАҚ өкілдері қойған сұрақтарға жауап берген ҚР ІІМ өкілдері 2017 жылы жария болған топты мойындаудан бас тартты.
Күні бойы күзетте отырған марқұмның әкесі Қаржаубай Нұрымовтың көгерген жерлері жайлы айтқанын мына сілтемеден оқыңыз.
Шерзаттың үйі өртенген түні болған бар оқиғаны мына сілтемеден оқыңыз.",2024-10-17T18:25:15+05:00,2024-10-17T18:25:15+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/photo_420007.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/photo_420007.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/photo_420007.webp,
f5eea1087183c6e5259320b7f5a4aaa1,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Империяның құлдырауы: Тимур Құлыбаев мұнай-газ саласындағы үлестерін сата ма?,"Тамыз айының соңында кейбір БАҚ өз дереккөздеріне сүйеніп, Қазақстанның ең дәулетті адамдарының бірі Тимур Құлыбаев мұнай-газ саласынан кетіп, активтерін сатуы мүмкін деп жазды. Бұл шындыққа жанасады?",comments,https://kaz.orda.kz/imperijanyn-kuldyrauy-timur-kulybaev-munaj-gaz-salasyndagy-ylesterin-sata-ma-134698/,"Тамыз айының соңында кейбір БАҚ өз дереккөздеріне сүйеніп, Қазақстанның ең дәулетті адамдарының бірі Тимур Құлыбаев мұнай-газ саласынан кетіп, активтерін сатуы мүмкін деп жазды. Бұл қаншалықты шындыққа жанасады?
Orda.kz тілшісі саралап көрді.
Жеке басылымдардың хабарлауынша, Тимур Құлыбаев ең алдымен Атырау облысындағы Айранкөл кен орнын игеріп отырған «Каспий мұнай» акционерлік қоғамын сатуды қарастырады. Алпауыттардың ішінде екінші орында тұрған ықпалды кәсіпкердің мұнай-газ саласымен қош айтысуы туралы қауесеттің шыққан себебі — Joint Resources холдингінің қаржылық жағдайымен байланыстырып отыр. Құлыбаев осы холдинг арқылы көмір, геобарлау, энергетика және мұнай өндірісі саласындағы активтерге иелік етеді. Олардың қатарында «Каспий мұнай» мен «Кристалл менеджмент» бар.
2024 жылғы Joint Resources жұмысының қорытындысы онша мәз емес. Активтері 352,8 млрд теңге, жалпы міндеттемелері 41,1 млрд теңге болып, пайда әкелмеді. 2025 жылғы 1 шілдеге қарай холдингтің міндеттемелері 89,3 млрд теңгеге дейін өсіп, соның ішінде дебиторлық берешек 51,9 млрд-қа жеткен. Ал таза шығын көлемі үш жарым миллиард теңге болады.
«Каспий мұнайдың» өзі 2024 жылы 38 млрд теңге қарызға батқан. Таза табысы 33,5 млрд теңге болды. Сол жылы компания топ-менеджерлерге 159,4 млн теңге төлеген, яғни айына орта есеппен 13,3 млн теңгеден. Ал акционерлерге дивиденд төлеу екінші жыл қатарынан кейінге қалдырылды.
«Кристалл менеджменттің» көрсеткіштері тіпті төмен: 2024 жылғы табысы 11,4 млрд теңге, таза шығыны жарты миллиард теңгеден асты.
Шындығында, «Каспий мұнайдың» елдегі мұнай өндіру көлеміндегі үлесі аса үлкен емес. Жұрт компанияның өндірістік жетістіктерінен гөрі қожайынының кім екеніне қарайды. Мысалы, 2024 жылы экологиялық заң бұзушылық үшін салынған айыппұлдары ел есінде . Дегенмен, Тимур Құлыбаевтың есімі мұнай-газ саласында салмақты рөл атқарады. Тұңғыш президенттің күйеу баласы ұзақ жылдар бойы Kazenergy қауымдастығын басқарды, мұнай сервисіндегі («ҚазҚұрылысСервис» секілді) активтері де мол. Ендеше, Құлыбаев расымен мұнайдан қол үзе ме?
Біз сөйлескен кейбір мамандар мұндай болжамға сенбейді. Олардың айтуынша, мұнай-газ активтері оның негізгі тірегі. Онсыз қолындағы Halyk Bank-і де әлсірейді. Өйткені банк саланың кәсіпорындарын несиемен қамтамасыз етіп отыр. Олигарх не үшін бұрыннан үйренген жылы орнынан кетуі керек?
Бірақ жағдайды жіті қарасаңыз, «Каспий мұнайды» сатады деген әңгіме бос қауесет болса да, оның астарында одан да үлкен мән жатқанын аңғаруға болады.
Energy Analytics телеграм-арнасының авторы, сала сарапшысы Абзал Нарымбетовтің айтуынша, Тимур Құлыбаевтың мұнай-газ саласындағы үш негізгі активі бар: «Каспий мұнай», «Алмэкс Плюс» және «Кристалл менеджмент». Төртіншісі деп Crystal Management Turbine компаниясын да атауға болады. Ол Қызылорда облысындағы Ақшабұлақ кен орнында газтурбиналық электр станциясын басқарады.
«Каспий мұнай» Айранкөл кен орнын игеріп отыр. «Алмэкс Плюс» Атырау облысы Жылыой ауданындағы Аңсаған учаскесінде барлау жүргізеді. 2023 жылғы жоба бойынша Аңсаған-5 ұңғымасын 5800 метр тереңдікте бұрғылау көзделген. Ал Қызылорда облысындағы Сұлутабан кен орнында («А» блогы) «Кристалл менеджмент» тағы үш жаңа ұңғыма қазуды жоспарлап отыр. Яғни, Құлыбаевтың басты активтері қағаз жүзінде жұмыс істеп жатыр. Алда ұзақ уақытқа жоспарлаған жобалары бар. Бірақ олар пайда әкеліп отыр ма?
Егер Құлыбаев шығын әкелген активтерден құтылғысы келсе, сатуға ең әуелі «Каспий мұнай» емес, «Кристалл менеджмент» компаниясы лайық болуы мүмкін. «А» блогындағы учаскелердің ішінде әлеуеті бар жалғыз жер – Сұлутабан . Бірақ ол кен орны әлі өндірістің белсенді кезеңіне өткен жоқ. Ресми өндірілген мұнай – (барлау ұңғымаларынан шыққан) небәрі жылына шамамен 10 мың тонна.
«Алмэкс Плюс» компаниясының да пайдасы күмәнді. Аңсағандағы барлау жұмыстарына кеткен шығын келуі мүмкін табыстан әлдеқайда жоғары, әрі ол шығындар қалпына келеді деу қиын.
Сарапшының айтуынша, Аңсағандағы сәтсіздік Қазақстандағы мұнай кен орындарын игерудің жоспарсыз тәсілінің қандай болатынын көрсетті. Кәсіпкерлер әуелі экономикалық есеп жүргізіп, алдағы пайданы шығынмен салыстырудың орнына, нақты бағасы анықталмаған учаскелерге жармасады. Соның салдарынан мұнай саласындағы инвестициялар тиімсіз болып шығады. Мұндай жағдайдан Тимур Құлыбаевтың өзі де жалыққан болуы мүмкін.
Тимур Құлыбаев бұрын да шығынға батқан компанияларынан құтылып отырған. Өткен жылы, 2024 жылдың қыркүйегінде ол «Шұбаркөл премиум» АҚ-дағы үлесін сатып, Forbes тізіміндегі үзеңгілестері — Кеңес Рақышевқа және Шухрат Ибрагимовқа оп-оңай өткізіп жіберген. Теория жүзінде «Каспий мұнай» да келесі кезекте тұрған компания болуы ғажап емес.
Сарапшы Абзал Нарымбетовтың айтуынша, Құлыбаев активтерін сатуы мүмкін деген әңгімелер бұған дейін де болған. Бірақ аталған компаниялардың ішінде бизнес тұрғысынан даму әлеуеті бар жалғыз нысан – «Каспий мұнай».
Компанияны сатуға түрткі болатын тағы бір себеп – мұндағы мұнай өндірудің жоғары табысы жылына шамамен бір миллион тоннаға дейін жетеді. Бизнесмен үшін қазір сенімді түрде сатып алушы табуға болатын жалғыз актив осы.
Жалпы алғанда, кез келген «мұнай-газ империясының» тиімділігі оған салынған қаржыдан гөрі, оны басқаратын команданың біліктілігіне байланысты. Тәжірибелі топ-менеджерлер шығынды азайтып, табысты көбейтуге мән береді. Құлыбаевтың активтерінде мұндай жақсы жұмыс орындалмады. Мәселе нәтижеге жетуден гөрі қаржыны игеру төңірегінде болғандай. Соның салдарынан миллиардердің активтері артық бағаланып, ақыры салмақты жүкке айналды.
Ал Құлыбаев басқа салаларға қойған басқарушылар әлдеқайда жоғары менеджмент мәдениетін көрсетті. Мәселен, қаржы секторында немесе мұнай қызметінде.
Сондықтан аяқ астынан үлкен мәмілелер жасалғанына таңқалып отырмас үшін мұнай саласындағы кадрлық ауыс-түйістерді қадағалаған жөн.
Айта кетейік, Тимур Құлыбаев бұған дейін де мүліктерін сатқан болатын. 2024 жылы мамырда Тимур Құлыбаев Лондонның Аппер-Гросвенор-стритіндегі үйін 35 миллион фунт стерлингке сатқаны белгілі болды.
Еске сала кетсек, Orda.kz 30 жылда Назарбаев қалыптастырған жүйенің қазіргі қоғамға әсері жайлы саралап көрді. 2022 жылы Қаңтар оқиғасы кезінде 30 жыл бойы өнер туындылары, әдеби шығармалар, одалар, мақалалар, мадақтар арналған елбасы ықпалының іргетасы шайқалды. Назарбаев билігінің шыңырауы жайлы материалымыздан оқыңыз.
Автор: Никита Дробны",2025-09-03T15:37:08+05:00,2025-09-03T15:37:08+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/img_20250903_163059_880.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/img_20250903_163059_880.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/img_20250903_163059_880.webp,
904dc0ef66fae6b4ed052337cd563c7f,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Ит құрлы көрмейді»: Думан Мұхамедкәрім мен Әйгерім Тілеужанның жағдайы нашарлады,"Бүгін Алматыда журналист Думан Мұхамедкәрім мен азаматтық белсенді Айгерім Тілеужанның ісіне арналған баспасөз маслихаты өтті. Жиынға құқық қорғаушы Бақытжан Төреғожина, Думанның қорғаушысы Ғалым",comments,https://kaz.orda.kz/it-kurly-kormejdi-duman-muhamedkarim-men-ajgerim-tileuzhannyn-zhagdajy-nasharlady-135673/,"Бүгін Алматыда журналист Думан Мұхамедкәрім мен қоғам белсендісі Әйгерім Тілеужанның ісіне арналған баспасөз мәслихаты өтті. Жиынға құқық қорғаушы Бақытжан Төреғожина, Думанның қорғаушысы Ғалым Нұрпейісов, әкесі Алмас Тілепов және Айгерімнің адвокаты Айнара Айдарханова қатысты. Олар қамауда отырған екі саяси тұтқынның денсаулығының нашарлағанын, медициналық көмектің жетіспегенін және құқықтарының тапталып жатқанын мәлімдеді.
Orda.kz тілшісі жиынға қатысушылардың уәжін тыңдап қайтты.
Құқық қорғаушы Бақытжан Төреғожина журналист Думан Мұхамедкәрімнің жағдайы өте алаңдатарлық екенін мәлімдеді.
Төреғожинаның айтуынша, Мұхамедкәрім шұғыл медициналық көмекке мұқтаж. Бірақ түрме әкімшілігі оны ауруханаға жатқызуды «қауіпсіздік қызметкерлері жетіспейді» деген сылтаумен кейінге қалдырып келеді.
Бақытжан Төреғожина сонымен қатар белсенді Әйгерім Тілеужанның да жағдайы қиын екенін айтты.
Адвокат Ғалым Нұрпейісов өткен аптада Думан Мұхамедкәріммен кездескенін айтты. Нұрпейісовтің айтуынша, түрме әкімшілігі қоғамды шатастырып, «Думанның денсаулығы жақсы» деген жалған ақпарат таратқан.
Оның сөзінше, Мұхамедкәрім жазған хаттардың төртеуі мүлде жоғалып кеткен. Олардың арасында Бас прокуратураға, Президент әкімшілігіне және адвокаттың өзіне жолданған хаттар бар.
Думан Мұхамедкәрім өз кінәсін мойындамайды және осы себепті түрме формасын кимейтінін жеткізген. Осы әрекеті үшін оған 13 тәртіптік жаза берілген, бірақ ол тек біреуін – форма кимегенін ғана мойындайды.
Думан Мұхамедкәрімнің денсаулығының нашарлығына қарамастан, құқықтарының бұзылуына наразылық ретінде әр айдың 30-ында аштық жариялауды жалғастырады. Бұл өзіне назар аудартудың және заңсыздыққа қарсы тұрудың жалғыз тәсілі. Аштық 7-10 күнге созылып, ай сайын қайталанбақ.
Сонымен қатар адвокат Ғалым Нұрпейісов өз құқықтарының да жиі бұзылатынын атап өтті.
Тәуелсіз журналист Думан Мұхамедкәрімнің әкесі Алмас Тілепов ұлының шағымдарына байланысты әділ тергеу жүргізілмей отырғанына наразы. Думан түрме қызметкерлерінің үстінен бірнеше рет арыз жазған. Алайда сол шағымдарды дәл сол қызметкерлердің өздері қарайды. Тілепов түрмеде парламенттік тексеріс жүргізуді талап етті.
Әйгерім Тілеужанның қорғаушысы Айнара Айдарханова оның жеті айдан бері созылмалы аурудан зардап шегіп жүргенін, бірақ тиісті ем қабылдамағанын айтты.
Оның айтуынша, адвокаттар бірнеше рет Денсаулық сақтау министрлігіне және Алматы облыстық денсаулық сақтау басқармасына шағым түсіргенімен, «қолданылып жатқан ем жеткілікті» деген біржақты жауап қана алған.
23 қазан күні Әйгерімді жеке емханаға апарып, тәуелсіз дәрігердің тексеруіне қою жоспарланған.
Адвокаттың сөзінше, түрме ішінде қарапайым дәрі-дәрмек те жоқ.
Айта кетейік, журналист Думан Мұхаммедкәрімнің Қызылордада отырғанына 10 ай болды. Құқық қорғаушылар Қызылордаға барып Думан Мұхаммедкәрімнің жағдайын білді. Бұған дейін оның жақтастары арнайы баспасөз мәслихатын ұйымдастырып, Мұхаммедкәрімнің жазған хатын оқыған болатын.",2025-10-23T13:14:34+05:00,2025-10-23T13:14:34+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/5463285069113328582.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/5463285069113328582.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/5463285069113328582.webp;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-10/5463285069113328576.jpg,
c6b096356992692787a48ca6e578356b,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Қайрат» өз алаңында «Реал Мадридке» қиындық тудыруы мүмкін — Хаби Алонсо,"«Реал Мадридтің» бас бапкері Хаби Алонсо алматылық «Қайратты» жеке ойыншылар тұрғысынан да, команда ретінде де бағалап, олардың өз алаңында сенімді ойыны испандықтар үшін сынақ болуы мүмкін екнін айтты, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/kajrat-oz-alanynda-real-madridke-kiyndyk-tudyruy-mymkin-habi-alonso-135213/,"«Реал Мадридтің» бас бапкері Хаби Алонсо алматылық «Қайратты» жеке ойыншылар тұрғысынан да, команда ретінде де бағалап, олардың өз алаңында сенімді ойыны испандықтар үшін сынақ болуы мүмкін екенін айтты, деп хабарлайды Orda.kz.
Баспасөз мәслихатында «Реал Мадридтің» жартылай қорғаушысы Федерико Вальверде мен бас бапкер Хаби Алонсо журналистердің сұрақтарына жауап берді. Вальверденің айтуынша, «Атлетикодан» жеңілу команда үшін ауыр болған.
Еске сала кетейік, Реал Мадридті Атлетико 5:2 есебімен ойсырата жеңген еді.
Сонымен қатар, журналистер кеше түнде әуежай мен қонақүйде қарсы алған алматылықтар жайлы пікірін сұрады.
«Реал Мадриттің» бас бапкері испандық Хаби Алонсо баспасөз мәслихатында: «қандай ел, қандай қарсылас болса да ертеңгі мақсатымыз айқын» деп айтты.
Сонымен қатар, Алонсо «Қайратты» бағаламауға болмайтынын атап өтті. Испан маманының пікірінше, алматылық команданың ойыны жақсы құрылғанын айтып, қарқынды ойынды алғашқы минуттан-ақ бастайтынын жеткізді.
Сондай-ақ, Алонсо «Қайраттың» жеке ойыншылар тұрғысынан да, команда ретінде де талқылап, ойындарында оларды алаңдататын тұстар бар екенін, әрі олар өз алаңдарында сенімді ойнайтынын айтып, «Реал Мадрид» үшін бұл сынақ болғалы тұрғанын жеткізді.
Баспасөз мәслихатынан соң «Реал Мадрид» ойыншылары жасыл алаңда БАҚ өкілдеріне арналған ойын алды ашық жаттығуларына кірісіп кетті.
Еске сала кетейік, Қазақстандық және испандық клубтар Чемпиондар лигасының жалпы кезеңінің екінші туры аясында кездеседі. Матч 30 қыркүйекте Алматының Орталық стадионында 21:45-те өтеді.",2025-09-29T19:07:48+05:00,2025-09-29T19:07:48+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/5391253846174594632.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/1759155668_5391253846174594680.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/5391253846174594681.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/5391253846174594632.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/5391253846174594632.webp,
cb75f94e0d3a80700a20b84d343050f0,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Қайрат» пен «Селтик»: Алматыда алғаш рет Чемпиондар лигасының әнұраны шырқалады,Алматылық «Қайрат» Чемпиондар лигасы іріктеуінің плей-офф кезеңінде «Селтикке» қарсы матч алдында баспасөз мәслихатын өткізді.,comments,https://kaz.orda.kz/kajrat-pen-seltik-almatyda-algash-ret-chempiondar-ligasynyn-anurany-shyrkalady-134522/,"Алматылық «Қайрат» Чемпиондар лигасы іріктеуінің плей-офф кезеңінде «Селтикке» қарсы матч алдында баспасөз мәслихатын өткізді, деп хабарлайды Orda.kz .
Жиынға бас бапкер Рафаэль Уразбахтин мен жартылай қорғаушы, команда капитаны Әділет Садыбеков қатысты.
Ертең тарихи сәт болғалы тұр: алғаш рет Алматыда Чемпиондар лигасының әнұраны шырқалады. Бұл жергілікті футбол үшін және жанкүйерлер үшін маңызды оқиға.
Журналистер бас бапкерден командадағы кадрлық мәселелерді қалай шешкенін сұрады.
Сонымен қатар, бұл ойында команданың жас жұлдызы  Дастан Сәтпаев алаңға шықпайды. Бұған байланысты оның көңіл-күйін білдік. Еске сала кетейік, өткен ойында Сәтпаев сары қағаз алып, бір ойынға шеттетілген еді.
Сонымен қатар, Уразбахтин өткен ойында «Селтик» «Қайратты» бағаламағанын атап өтті.
Еске салсақ, алматылық «Қайрат» Глазгода шотландиялық «Селтикпен» плей-офф матчында 0:0 тең есеппен ойнап, сенсация жасады. Ойын «Селтик Парк» стадионында өтті. Жауапты ойыны 26 тамызда Алматыда өтеді.",2025-08-25T14:41:39+05:00,2025-08-25T14:41:39+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/5287646586316388671.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/5287646586316388671.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/5287646586316388671.webp,
9a8b2f8c6751bc478f4f0667a50278ad,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қара «Герань»: Ресейдің дроны Қазақстанға қалай тап болды?,18 наурыз күні Батыс Қазақстан облысына әскери дрон құлады. Алдымен дрон жергілікті тұрғындар тапты және оны ұшқышсыз ұшық аппараты деп ойлаған. Бірақ қазір оны ресейлік «Герань» дроны деп сенімді түрде айта аламыз. Қазақстанда ресейлік дрон не істеп жүр? Orda.kz айтады.,comments,https://kaz.orda.kz/kara-geran-resejdin-drony-kazakstanga-kalaj-tap-boldy-131541/,"18 наурыз күні Батыс Қазақстан облысына әскери дрон құлады. Алдымен дронды жергілікті тұрғындар тапты және оны ұшқышсыз ұшық аппараты деп ойлаған. Бірақ қазір оның ресейлік «Герань» дроны екені анықталды. Қазақстанға ресейлік дрон қайдан келген? Orda.kz зерттеді.
Батыс Қазақстан облысының полиция департаменті дронға қатысты былай деп мәлімдеді:
Сыртқы келбетіне қарасақ, құлаған нысан ирандық «Шахед-136» дронының ресейлік нұсқасы – «Герань-2»-ге ұқсас. Бірақ бұл тек болжам емес – дрондағы «Герань» деген жазу мен 18358 нөмірі анық көрінеді. «ҚазАқпарат» басылымы оқиға орнынан түсірілген фото мен видеоларды жариялады.
Бұның «Герань-2» модификациясы екені көлемінен де байқалады. Видеоны түсіріп тұрған оператор «Үш метр» деп бірнеше рет қайталайды. Бұл ресейлік Life.ru басылымында көрсетілген 3х2 метрлік «Герань-2»-мен сәйкес келеді.  Сонымен қатар дрон көзге түспеу үшін қара түске боялған. Бұған дейін жүздеген «Герандардың» суреттерін «Российская газета» жариялаған болатын.
«Шахед» камикадзе-дрондары – Ресейдің Украинаға қарсы соққыларында қолданатын негізгі қарулардың бірі. Сонымен қатар, «Герань-2» (яғни Шахед-136) шамамен 50 келілік жарылғыш заттар тасымалдайды. Украинадағы көпқабатты үйлердің қирауына және басқа да бүлінулерге осы дрондардың тікелей қатысы бар.
Бірақ ресейлік дрон Қазақстанға қалай жетті? Әскери сарапшы Дәулет Жұмабеков бұл жағдайды кездейсоқтық деп санайды:
Сарапшының айтуынша, «Шахедтердің» ресейлік нұсқаларында арзан GPS-навигация жүйесі қолданылады.
Бұл – биыл Қазақстанға құлаған екінші әскери дрон. Бұған дейін, 19 ақпанда, ҚР шекарасын барлау дроны кесіп өткен болатын. Оның нақты кімге тиесілі екені әлі белгісіз. Сыртқы келбетіне қарағанда, ол француздық «Crecerelle» дронына ұқсайды, ал оны Украина қолданады. Алайда, украиндық сарапшылар оның ресейлік «Орлан-10» болуы мүмкін екенін айтты.
Бұл жағдайда екі сұрақ туындайды:
Қазақстанның әуе қорғанысы дрондарды атып түсіре алды ма? Шекаралық бақылау жүйесі дронның өтіп кетуіне жол берді ме?
Сарапшы Дәулет Жұмабеков Қазақстанның әскери дрондарды ұшыру немесе оларды қондыру мүмкіндігі шектеулі екенін айтады. «Шахедтер» өте үлкен қашықтыққа ұша алады – шамамен 1000 шақырым. Ал бұл дрон Ресей Федерациясының Саратов облысына жақын маңда құлаған.
Қазақстан шекарасындағы Әуе қорғанысы туралы сарапшы былай дейді:",2025-03-19T18:52:25+05:00,2025-03-19T18:52:25+05:00,kk,Ислам Әден,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/1742384140_bespilot-3-1.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/1742384140_bespilot-3-1.webp;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742380267_c57c396b-735d-4714-b8d6-607a4e246e75.webp;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742383915_photo_2023-06-19_18-11-13-2.jpg,
7fea98aecb5b2c40b6b26336e1759d2c,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қара халықтың «қанын қайнатқан» қолжетпес тариф кімнің қалтасын қампайтып жатыр?,"Экономист Рахымбек Әбдірахманов соңғы айларда Қазақстандағы тариф бағасы жай өсіп қана қоймай, «ғарышқа ұшып кеткені» туралы пікір білдірді. Сарапшының айтуынша, бұл жағдайдан нақты пайда көріп отырғандар бар. Orda.kz олардың кім екенін баяндайды.",comments,https://kaz.orda.kz/kara-halyktyn-kanyn-kajnatkan-kolzhetpes-tarif-kimnin-kaltasyn-kampajtyp-zhatyr-135583/,"Экономист Рахымбек Әбдірахманов соңғы айларда Қазақстандағы тариф бағасы жай өсіп қана қоймай, «ғарыштап кеткені» туралы пікір білдірді. Сарапшының айтуынша, бұл жағдайдан нақты пайда көріп отырғандар бар. Orda.kz олардың кім екенін нақтылады.
Оның пікірінше, бұл жағдайдан ең алдымен пайда көріп отырғандар – бірнеше миллионер басқаратын Қазақстанның энергетикалық холдингтері.
(Рахымбек Әбдірахманов. Фото Facebook-профилінен алынған)
Экономистің айтуынша, егер мемлекет бұл саланы тиімді басқара алса, аталған компаниялар артық табысты инфрақұрылымды жаңғыртуға бағыттайтын еді. Бірақ оның орнына ақша дивиденд төлеуге немесе мүлде шетелге шығаруға жұмсалады.
Бұл – үкіметтің инфляциялық күтулерді бақылай алмай отырғанының дәлелі.
Елде ірі энергетикалық холдингтердің қаражатына бақылау жоқ, алайда саланы басқаруда жүйелі сәтсіздіктер бар:
Рахымбек Әбдірахмановтың пікірінше, бүкіл осы жағдай Қазақстанда мемлекеттің шешім қабылдауда бірнеше монополияға тәуелділігінің күшеюіне әкелді. Олар халық есебінен артық табыс табуда.
16 қазанда үкіметте Президенттің тапсырмасымен жасалған дағдарысқа қарсы жоспар жарияланды. Жоспар аясында АИ-92 бензині мен дизель отынына бағаның өсуіне мораторий, сондай-ақ 2026 жылдың наурызының соңына дейін коммуналдық тарифтерді уақытша тоқтату қарастырылған.",2025-10-19T15:02:49+05:00,2025-10-19T15:02:49+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1760860690_chatgpt-image-18-okt_-2025-g_-13_10_44.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1760860765_528558209_10161887209556325_56958029871019043_n.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1760860690_chatgpt-image-18-okt_-2025-g_-13_10_44.webp,
e31ac4acf66ba8e1445a344a5351b43b,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Кәсіпкер Қайрат Реимов Қорғастағы Гаджиев жайлы айтып, Тоқаевқа кеңес берді","«Алматыметроқұрылыс» АҚ басқармасының төрағасы, бизнесмен Қайрат Реимов Orda.kz басылымының бас редакторы Гүлнәр Бажкеноваға берген сұхбатында Қытай мен еліміздің шекарасында қалайша салық жинайтын топ құрылғанын, және олар қалай кеден есептерінде миллиардтаған доллар болатын қаражатты қалтаға басқанын айтып берді. Толық бейнежазбаны біздің ORDA News YouTube арнамыздан көре аласыз, ал мәтінді ықшамдап назарларыңызға ұсынамыз.",comments,https://kaz.orda.kz/kasipker-kajrat-reimov-korgastagy-gadzhiev-zhajly-ajtyp-tokaevka-kenes-berdi-135504/,"«Алматыметроқұрылыс» АҚ басқармасының төрағасы, кәсіпкер Қайрат Реимов Orda.kz басылымының бас редакторы Гүлнәр Бажкеноваға берген сұхбатында Қытай мен еліміздің шекарасында салық жинайтын топтың қалай құрылғанын баяндады. Сонымен қатар, қалтасын қампайтқан олар миллиардтаған доллардың орнын кеден есебінде қалай үңірейтіп кеткенін айтты.
Бейнежазбаның толық нұсқасын біздің ORDA News YouTube арнамыздан көре аласыз, ал мәтінді ықшамдап назарларыңызға ұсынамыз.
«Алматыметроқұрылыс» АҚ директорлар кеңесінің төрағасы, кәсіпкер Қайрат Реимов бір сұхбатында Гаджи Гаджиевтің адамдары «Орда» басылымының 4 қыркүйектегі хабарламасынан кейін толық ықпалынан айырылғанын айтқан еді. Онда біз бұрынғы сыртқы істер министрі Мұрат Нұртілеу, Гаджиев және ҰҚК жоғары лауазымды қызметкерлерінің ұсталғаны жайлы хабарладық. Ол Гаджиевті өз адамдарымен бірге Қазақстанның Қытаймен шекарадағы кеденінен біржола кетті деп топшылайды.
Қайрат Реимовтің айтуынша, Гаджи Гаджиев кеден төңірегін ашса алақанында, жұмса жұдырығында ұстаған. Байланыс өте берік. Оның сөзі бәріне өтімді.
Ол Гаджиевтің адамдары кеденнен кеткен бойда келесі күні бәрі сақадай сай жұмыс істеп кете береді деп ойлау жаңсақ пікір екенін атап өтті. Сондықтан құқық қорғау органдары Гаджиевтің кеденде қалған адамдарына өз істерін ретке келтіруге уақыт беруі мүмкін.
Бүгінде кедендегі тексерулер – күрделі іс, онда жүктерді тасымалдаушылар, жөнелтушілер мен алушылар кеден брокері немесе экспедитор арқылы жұмыс істейді. Өтініш сол арқылы беріледі, брокер немесе экспедитор кеден жұмыстары мен тексерулерді жүргізуге көмектеседі. Сондай-ақ барлық қажетті процедураларды қамтамасыз етеді. Бұл жүйе ұзақ уақыт бойы бір топтың бақылауында болды. Енді бәрін қайта құрып, жаңадан ұйымдастыру қажет.
Қайрат Реимов кедендегі жұмыстарда қазір ілгерілеу бар екенін, бірақ ол үшін терең «ордан» шығу керектігін айтты.
«Орда» деректеріне зер салсақ, Қытаймен шекарада автомобиль өткізу үшін төленетін 70% қаражат, яғни кедендік бөлімшелерге төленетін жарна, тасымалдаушылардан брокерлерге беріліп, олар контрабандалық топқа жететін қаражат тізбегіне қосылған. Бір көлік үшін 25–36 мың доллар төлеу қажет болған. Ал мемлекет осы рәсім үшін тек 25 мың теңге алған. Осылайша Қытай мен Қазақстан арасындағы сауда статистикасында миллиардтаған доллардың орны ойсырап тұр.
Тауарды түсіріп-тасымалдау кезінде бірдеңе бүлінеді, бірдеңе сынып кетеді. Бірақ ең үлкен шығын – зымырап бара жатқан уақыт.
Тауарды уақытында және сапасына сын келмейтіндей етіп жеткізу — кәсіпкерлердің міндеті. Тапсырыс берушіге «кеденде қиындықтар болды» деп түсіндіру мүмкін емес. Айлар бойы шекарада тұрған жүгін сарылып күткенді ешкімнің суқаны сүймесі анық. Сондықтан мұндай жүйе бизнеске ерекше қысым түсіреді. Қысым дейтініміз — ол жерде еш таңдау да жоқ.
Оның айтуынша, бұл мәселе қазір өте өзекті. Өйткені мемлекет салықтан түсетін ақшаның аздығына алаңдап, мөлшерлемелерді көтеріп, барлық қаржылай айналымдарды, тіпті ақша аударымдарын да толық бақылауға алып жатыр.
Реимовтың айтуынша, салық базасын кеңейтудің ең тиімді жолы – мөлшерлемелер мен рәсімдерді азайту, әсіресе шағын және орта бизнеске жеңілдік жасау.
Оның айтуынша, үйінің жанында шағын дүкендер бар, базарда сауда қылатын әжелер, жеке қожалықтар – бұлардың бәрі жеңілдетілген тәртіппен салық төлей алады.
Кәсіпкердің пікірінше, мемлекет қазір халықты кәсіпке тартуға күш салуы керек.
Реимовтың пікірінше, салық реформасы мен өзге де өзгерістер елде тым кеш жүріп жатыр:
Сондай-ақ ол елде жастарға көбірек мүмкіндік беру керек деп есептейді. Бізде экономиканы да, саясатты да түсінетін, бастамашыл, алғыр жастар көп. Бірақ солардың дауысы естілмейді. Ал биліктің ұшар басында ат төбеліндей ғана адамдар айналып жүр.
Қазақстан мен Қытай шекарасындағы кеден бекетінде қалайша қылмыстық топтар пайда болғанын бұрынғы көлік прокуроры, бұрынғы қаржы полициясының басшысы Қайрат Қожамжаров ісі бойынша айыпталып жүрген, шетелге қашқан лауазымды тұлға Мақсат Дүйсенов баяндаған. Ол YouTube арқылы «Қорғас ісі» жөнінде мәлімдеме жасаған.
Кәсіпкер Қайрат Реимов кедендегі контрабанданың қалай басталғанына өз көзқарасын айтты. Оның сөзінше, бәрі қарапайым деңгейдегі қызметкерлер мен орта буын басшыларының өз бетінше ақша жинауынан басталған. Жүргізушілерден «тез өтуі үшін» аздаған ақша талап еткен.
Бұл құбылыс 2000-жылдардың басында басталған. Уақыт өте келе кедендегі заңсыз схемалар біртіндеп ұйымдасқан жүйеге айналды. Кейін мұнай бағасының өзгеруіне байланысты дағдарыс туындады.
Билікте отырған, молшылыққа үйренген адамдар жаңа «кіріс көзін» іздей бастады. Сол кезде олардың «Қорғасқа» назары ауды. Бұл шекара арқылы күн сайын қомақты ақша өтіп жатты, тіпті мұнай саласына қарағанда оңайырақ пайда көруге болатын. Тек өз «бөгетіңді» қою жеткілікті еді.
Қаңтар оқиғасынан кейін Назарбаевтар отбасы мен оларға жақын олигархтар байлық көздерінен, соның ішінде «Қорғастан» да шеттетілді. Бірақ олардың орнын басқа адамдар басты. Елде бәрі өзгереді, заң үстемдік құрады деген үміт болды. Алайда жаңа келгендер ескі тәсілдерді қайта тірілтті.
Бірақ бір айырмашылық бар екенін айта кету керек. Әлгі талап етілетін қаражаттар еселеп өсті. «Ескі Қазақстанның» кезінде ешкім қатты шағымданған жоқ. Кедендегі пара көлемі шектен аспайтын. Жаңа команданың қалтасы қампая берді, осылайша бизнеске қысым қатты түсті.
Реимовтың айтуынша, Гаджиевтің тобының асығыстық танытуының тағы бір себебі бар. Президент Тоқаевтың өкілеттігі 2029 жылға дейін шектелген. Демек, «темірді қызған кезінде соғып» үлгеруі қажет.
«Алматыметроқұрылыс» компаниясының басшысы Гаджи Гаджиевті таниды екен. Олар алғаш рет 2024 жылы кездескен. Алайда екеуінің арасында арқа-жарқа әңгіме болмаған. Негізінен әңгіме Алматы метросының құрылысы жайлы өрбіген. Кейін кәсіпкерге әкімдіктен компаниясының жаңа метро станцияларының құрылысына арналған тендерлерге қатыспайтыны, әрі бұдан былай барлық мәселелерді «Интегра» компаниясы арқылы шешуі керектігі айтылған. Ал бұл компанияның бейресми түрде Гаджиевке тиесілі екені белгілі болды.
Уақыт өте келе Гаджиевтің мінез-құлқы да өзгерген.
Реимовтың айтуынша, олар соңғы рет тілдескенде сөзге келіп қала жаздаған. Кәсіпкер өз компаниясын метро құрылысына қатыстырмай жатқандарына наразылығын білдірген. Оның айтуынша, компанияның тәжірибесі де, біліктілігі де, барлық құжаты да талапқа сай болған.
Ол бұл істің артында заңсыз, арам пиғылды схема тұрғанын, тіпті оған құқық қорғау органдарының араласа бастағанын байқаған. Ал егер мұндай іске күштік құрылымдар тартылса, онда заңның күші қалмайды.
Гүлнәр Бажкеноваға берген сұхбатында Қайрат Реимов Қазақстандағы Кәсіби бокс федерациясының жұмысы, Гаджи Гаджиев пен оның адамдарын әртүрлі спорт ұйымдарынан қалай көргені, Алматы метросы мен астаналық LRT арасындағы ұқсастықтар туралы айтты. Сондай-ақ, ол президент Қасым-Жомарт Тоқаевқа өз кеңесін де жеткізді.
Жуырда Реимов «Гиперборей» арнасында сұхбат беріп, «Орда» 4 қыркүйекте жариялаған материалдардан кейін Гаджиевтің адамдары оның компаниясында көрінбей кеткенін айтты. Бұған дейін «Орда» редакциясы бұрынғы сыртқы істер министрі Мұрат Нұртілеу мен Гаджи Гаджиевке қатысты тергеу шаралары жүргізілгенін, ҰҚК-нің жоғары лауазымды қызметкерлері ұсталғанын хабарлаған еді. Ресми БАҚ пен мемлекеттік органдар бұл ақпаратты жоққа шығарды. Ал ақпаратты жария еткен «Орда» редакциясына қысым мен қоқан-лоқы көрсетілді.
Кейін президент Мұрат Нұртілеуді сыртқы істер министрі қызметінен босатты. Ал қазіргі уақытта Гаджиевтің аты Украинадағы «Миротворец» базасына енгізілгені белгілі. Онда ол қазақстандық оппозиционер Айдос Садықовты өлтіруге қатысы бар және Ресейдің түрленген агрессиясымен байланысты тұлға ретінде көрсетілген.",2025-10-15T17:34:00+05:00,2025-10-15T17:34:00+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/857818f6-4c2e-4397-9a60-b740069a5056.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/857818f6-4c2e-4397-9a60-b740069a5056.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/857818f6-4c2e-4397-9a60-b740069a5056.webp,
063e81b2e1f616206968c8694df0d808,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қазақ әйелдерін адастырып жүрген қашқын сәләфиттің әйелі кім?,"Қазақстанда теріс ағымдағы діндердің желілер арқылы таралуы қазіргі таңда қауіпті мәселелердің бірі болып отыр. Бұған дейін Orda.kz әлеуметтік желілер арқылы уағыз айтып жүрген Дарын Мүбаров жайлы жазған болатын. Жақында белгілі дінтанушы Әл-Фараби Болатжан ғаламтор арқылы исламның радикалды, теріс бағытын таратушылардың қаупі жайлы тағы жазба жариялады.",comments,https://kaz.orda.kz/kazak-ajelderin-adastyryp-zhyrgen-kashkyn-salafittin-ajeli-kim-127960/,"Қазақстанда теріс ағымдағы діндердің желілер арқылы таралуы қазіргі таңда қауіпті мәселелердің бірі болып отыр. Бұған дейін Orda.kz әлеуметтік желілер арқылы уағыз айтып жүрген Дарын Мүбаров жайлы жазған болатын. Жақында белгілі дінтанушы Әл-Фараби Болатжан ғаламтор арқылы исламның радикалды, теріс бағытын таратушылардың тағы бір қаупі жайлы баяндады .
Мұндай бағытта жүргендердің арасында Ресейден қашып кеткен сәләфит және оның қазақтан алған тоқалы бар.
Дінтанушы ақпарат ағымына шектеу жоғын айтып, оның белгілі бір сүзгіден өтпейтінін атап өтті. Бұл жағдай діни экстремизмнің белең алуына түрткі болып отыр.
Абу Умар Саситлинский лақап атымен танымал Исраил Ахмеднабиевтің уағыздарының Қазақстанда да бейнежазбалары таралған.
Дағыстанда туып, Ресейде террористік қызметті насихаттағаны үшін қудалауға ұшыраған ол Түркияда тұрып, интернет арқылы өз экстремистік идеологиясын жүргізіп жатыр.
Ең қауіптісі, оның жақтастарының арасында қазақстандықтар да бар. Дінтанушы Әл-Фараби Болатжанның айтуынша Саситлинскийдің төрт әйелінің бірі Қазақстан азаматшасы, Әсел Мелік.
Оның қазіргі таңда Youtube арнасында 8 мыңнан аса жазылушы бар.
Ол өзінің блогы мен подкастары арқылы қазақ әйелдерін теріс ағымға тартып жатыр.
A post shared by ЖЕНСКИЙ ЦЕНТР (@pearl.womencenter)
Бұл жағдай Қазақстанда діни алауыздықты өршітуі мүмкін.
Дінтанушының сөзінше мұндай уағызшылар жанға жылы сөздерді айтып, өз насихаттарын бүркемелеп, аудиторияны тартады. Алайда олардың мақсаты – экстремистік әрекеттерге шақыру.
Мүфтияттың Дарын Мүбаров жайлы жауабын мына сілтемеден оқыңыз.",2024-10-25T17:24:17+05:00,2024-10-25T17:24:17+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/d9dc51fa-a49d-4e1f-b7e7-3774f21df53f.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/1729773643_abu_umar_sasitlinskij_israil_ahmednabiev_jpg.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/screenshot_20241024_174221_youtube.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/screenshot_20241024_174240_youtube.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/d9dc51fa-a49d-4e1f-b7e7-3774f21df53f.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/d9dc51fa-a49d-4e1f-b7e7-3774f21df53f.webp,
e0d4651068ed1b11009ed1b68b85d84a,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Қазақ мектептері, оқулықтар мен әдебиет туралы Рауан Кенжеханұлының сұхбаты","Қазақ мектептеріндегі білім Қазақ мектептеріндегі білім сапасы, мұғалімдердің жетіспеушілігі және қазақ тіліндегі кітаптарға сұраныс туралы Orda.kz бас редакторы Гүлнар Бәжкенова Халықаралық қазақ тілі қорының президенті және Bilim Media Group негізін қалаушы Рауан Кенжеханұлымен әңгімелесті. Толық сұхбатты мына жерден көруге болады, ал ең өзекті дүниелерді ықшамдап назарларыңызға ұсынамыз.",comments,https://kaz.orda.kz/kazak-mektepteri-okulyktar-men-adebiet-turaly-rauan-kenzhehanulynyn-suhbaty-129119/,"Қазақ мектептеріндегі білім сапасы, мұғалімдердің жетіспеушілігі және қазақ тіліндегі кітаптарға сұраныс туралы Orda.kz бас редакторы Гүлнәр Бәжкенова Халықаралық қазақ тілі қорының президенті және Bilim Media Group негізін қалаушы Рауан Кенжеханұлымен әңгімелесті. Толық сұхбатты мына жерден көруге болады, ал біз ең өзекті дүниелерді ықшамдап назарларыңызға ұсынамыз.
Рауан Кенжеханұлының пікірінше, Түркістан, Маңғыстау және Атырау облыстарында білім беру саласында айтарлықтай мәселелер бар. Бұл өңірлерде қазақ мектептері көп, ал олар үш ауысымда жұмыс істейді.
Кенжеханұлының айтуынша, елімізде небәрі 40 мың бала толыққанды білім күні қарастырылған арнайы мектептерде оқиды. Егер сол мектептердің әдістемесі мен материалдары басқа оқушыларға да қолжетімді болса, олардың да қабілеті ашылатынын айтты.
PISA халықаралық тестінің нәтижелері қазақ сыныптарындағы оқушылардың үлгерімі орыс сыныптарындағыдан төмен екенін көрсетті. Бұл тест үш негізгі бағыт бойынша оқушылардың сауаттылығын анықтайды. Оқу сауаттылығы, математикалық сауаттылық және жаратылыстану ғылымдарының сауаттылығы. Кенжеханұлының сөзіне қарасақ, дәл осы бағыттар халықаралық стандарттар бойынша білім сапасының негізі болады.
Оның пікірінше, бұрын мектепті нашар тәмамдаған түлектер педагогикалық мамандықтарға түсетін. Алайда қазір педагогикалық жоғары оқу орындарына қойылатын талаптар күшейіп, мұғалімдердің жалақысы да артты.
Оның пікірінше, бір сарапшының пікірі жеткіліксіз, және оқулықтарды сараптау бірнеше деңгейде, қоғамның қатысумен жүргізілуі тиіс.
Сонымен қатар, ол Қазақстанда оқулық авторларын даярлайтын мектептің жоқ екенін және мұндай тәжірибе әлемде бар екенін атап өтті.
Қазақтілді оқырмандардың белсенділігі туралы сұраққа Рауан қызығушылықтың артып келе жатқанын айтты. Ең көп сұранысқа ие кітаптар – Абайдың шығармаларынан бастап Стивен Кови секілді әлемдік бестселлерлерге дейінгі классикалық еңбектер.
Сонымен қатар, Кенжеханұлы жаратылыстану және басқа ғылымдар бойынша оқулықтардың жетіспейтінін айтты. Ал гуманитарлық ғылымдар бойынша мұндай мәселе жоқ екенін атап өтті.",2024-12-12T10:15:45+05:00,2024-12-12T10:15:45+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/1733981415_e0c6048e-394e-4f6a-a554-27e9492c31db.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/1733981415_e0c6048e-394e-4f6a-a554-27e9492c31db.webp,https://www.youtube.com/embed/fjZH-piYwy4?feature=oembed
9183e0c04fe40ec38a0b6c8ce66935a4,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қазақ мұнайын өндірген америкалықтардың бұрынғы шенеуніктерге берген парасы кешіріле ме?,"Сарапшылар Дональд Трамптың АҚШ азаматтарының шетел шенеуніктеріне пара беруіне тыйымды алып тастаған шешімі америкалық компаниялардың Қазақстандағы жұмысына қалай әсер ететінін саралады, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/kazak-munajyn-ondirgen-amerikalyktardyn-buryngy-sheneunikterge-bergen-parasy-keshirile-me-130733/,"Сарапшылар Дональд Трамптың АҚШ азаматтарының шетел шенеуніктеріне пара беруіне тыйымды алып тастаған шешімі америкалық компаниялардың Қазақстандағы жұмысына қалай әсер ететінін саралады, деп хабарлайды Orda.kz.
Трамптың сыбайлас жемқорлыққа қарсы заңдардың бірін жою туралы шешімін Астанада өткен «Каспий қайраңда You. Sea. Problem» конференциясының қатысушылары да еске алды.
12 ақпанда АҚШ президентінің жарлығымен АҚШ-та 1977 жылдан бері қолданылып келе жатқан Шетелдік сыбайлас жемқорлық әрекеттері туралы заң (FCPA) тоқтады. Конференцияға қатысқандар бұл Каспийдегі мұнай кен орындарында жұмыс істейтін америкалық компаниялардың «қолын байламайды» деген болжам жасады. Шетелдік инвесторлар бұған дейін де жергілікті шенеуніктердің ашкөздігін пайдаланған.
«Save the Caspian Sea» қозғалысының негізін қалаушы, халықаралық экологиялық құқық бойынша сарапшы Вадим Нидің айтуынша, Трамптың шешімі шетелдік компанияларды бұрынғы сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтары үшін жауапкершіліктен босатады.
Ескі келісім-шарттар бойынша сыбайлас жемқорлық бұзушылықтарды анықтау және дәлелдеу мүмкін болса, еуропалық және тәуелсіз америкалық БАҚ-тарға өз тергеуін жүргізуге және осы істерді көрсетуге ештеңе кедергі келтірмейді.
Мұнай және газ саласының сарапшысы, ҚР Энергетика министрлігі қоғамдық кеңесінің мүшесі Олжас Байділдинов шетелдік инвесторлардың сыбайлас жемқорлықпен күресудің өзіндік стандарттары бар екенін еске салды.
Бір күн бұрын Мұнай өндірушілер мен экспорттаушылар қауымдастығы (ОПЕК) АҚШ президентінің сауда саясаты әлемдік нарықтарда құбылмалылық тудыруы мүмкін екенін ескерткен болатын.",2025-02-15T10:07:52+05:00,2025-02-15T10:07:52+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/1739562004_oilfield-643836_1280.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/1739562004_oilfield-643836_1280.webp,
8563ddbff669fb8602d8cbb1ef124835,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қазақ тілін менсінбейтін Черчесов мерзімінен бұрын жұмыстан кетсе - қазақ елі оған 1 миллион еуро төлейді,"Қазақстан құрамасының бас бапкері Станислав Черчесов мерзімінен бұрын қызметінен босатылған жағдайда - елімізге салынатын айыппұл мөлшері 1 миллион еуроға бағаланады, деп хабарлайды Orda.kz сайты Legalbet сілтеме жасап.",comments,https://kaz.orda.kz/kazak-tilin-mensinbejtin-cherchesov-merziminen-buryn-zhumystan-ketse-kazak-eli-ogan-1-million-euro-tolejdi-128334/,"Қазақстан құрамасының бас бапкері Станислав Черчесов мерзімінен бұрын қызметінен босатылған жағдайда - елімізге салынатын айыппұл мөлшері 1 миллион еуроға бағаланады, деп хабарлайды Orda.kz сайты Legalbet сілтеме жасап.
Футболдан Қазақстан ұлттық құрамасының бас бапкері Станислав Черчесов Қазақстан футбол федерациясы (ҚФФ) басшылығындағы ықтимал өзгерістер мен президент Әділет Бәрменқұловтың отставкаға кетуі мүмкін екендігі туралы келісім-шартқа 2024 жылдың жазында қол қоймас бұрын алдын ала «өз жағдайын шешіп» а лған.
Legalbet айтуынша, Черчесов өзінің жаттықтырушылар құрамына жергілікті мамандарды, оның ішінде Қазақстан жастар құрамасының бас бапкерін тартуды талап еткен.
Еске салайық, бұған дейін Черчесов қазақстандық журналистің мемлекеттік тілде қойған сауалына: «Сіз французша сөйлеп тұрсыз ба?» деген кекесінді сұрақпен жауап беріп, жергілікті халықтың тілін менсінбейтінін ашық көрсеткен болатын.
Ресейлік «маманның» мәлімдемесі Қазақстан халқының ашу-ызасын тудырды. Сонымен қатар, оның мұндай «кеудемсоқ» мәлімдемесі бірнеше рет қайталанды. 15 қазанда Туризм және спорт министрлігі ҚФФ-дан Черчесовтің қазақ тіліндегі сұраққа қатысты мәлімдемесіне қатысты түсініктеме талап етті.
Айта кетейік, сонау маусым айында Черчесов Қазақстан футбол құрамасының жаттықтырушысы болып тағайындалғаннан кейін ҚФФ атқару комитетінен бірден сегіз адам кетті.
Бүгінге дейін Черчесовтің жетекшілігімен Қазақстан УЕФА Ұлттар лигасы аясында төрт ресми матч өткізсе де әлі күнге дейін есепті «түзеткен» жоқ. Ол келгелі еліміз «0»-ден басқаны көрген жоқ,  әзірге тебемізге «тыштырып» отырған Черчесовтің жетекшілігімен Қазақстан құрамасы көктеп-көгеріп кете қойған жоқ.
16 қазанда Мәжіліс депутаты Ермұрат Бәпи Станислав Черчесовке тілді құрметтеп, ұжымға құрметпен қарау жолын нұсқады. Футболдан Қазақстан ұлттық құрамасының бапкері Станислав Черчесовке қазақтілді журналистпен болған оқиғадан кейін айыппұл салынды.
Ол Қазақстан құрамасына келе салып: «Қазақстан - орыстілді мемлекет» деп айды аспанға шығарды.
Сонымен қатар Сенат отырысында депутат Дархан Қыдырәлі  Черчесовтің басшылығымен құрама қарсыластарына бірде-бір гол салмай антирекорд орнатқанын көпшілікке жариялаған болатын.",2024-11-10T10:01:03+05:00,2024-11-10T10:01:03+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/7344de19bcbae8b8080f95a1496455db.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/7344de19bcbae8b8080f95a1496455db.webp,
f2f3ce92cec7cc71ed38805f1f49a243,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Қазақфильм» қазақ тілді режиссерлерді неге жетімсіретті?,"Қазақ киносының қара шаңырағы «Қазақфильм» киностудиясында жақында басшылық пен аниматорлар және режиссерлер арасында дау туып, «Қазақанимацияны» астыртын Астанаға көшіру жайлы, «Қазақфильм» аумағындағы жерлерді сату жайлы сыбыс тарады.",comments,https://kaz.orda.kz/kazakfilm-kazak-tildi-rezhisserlerdi-nege-zhetimsiretti-131292/,"«Қазақфильм» киностудиясында «Қазақанимацияны» астыртын Астанаға көшіру жайлы дау туып, «Қазақфильм» аумағындағы жерлерді сату жайлы сыбыс тарады. Кейбір режиссерлер мен актерлер киностудия аумағына аттап баса алмады.
Мәселенің анық-қанығын білу үшін Orda.kz «Қазақфильм» аумағына кіре алмаған, халықаралық Азия кинофестивалінен үш бірдей жүлдемен оралған авторлық «Әбіл» фильмінің режиссері Елзат Ескендірге хабарласты.
Белгілі режиссер Елзат Ескендір «Қазақфильм» аумағына кіре алмай жүргенін, бұл мәселенің түп-тамыры киностудия басшылығының қазақ тілді режиссерлерге деген көзқарасында жатқанын мәлімдеді.
— Елзат мырза, жақында сіздердің «Қазақфильм» аумағына кіре алмағандарыңыз жайлы естідік. Оған не себеп болды деп ойлайсыз?
— Оған басты себеп – ең алдымен, Айдар Омаровтың (ред. «Қазақфильм» вице-президенті) қазақ тілді режиссерлерді ұнатпауы, қазақ тілді режиссерлердің шығармашылық дамуын көре алмауы, қазақ танымының  дамуына қолынан келгенінше қарсылық жасауы, сол арқылы «Қазақфильм» киностудиясына жақындатқысы келмей, түрлі жергілікті және халықаралық шаралар кезінде қолдау білдірмей, керісінше бізге қарсы дискриминацияға дейін баруы. Омаров тарапынан бұндай әрекеттер ол киностудияның вице-президенті болып тағайындалғалы бері сезіліп тұратын. Яғни, 2023 жылдың тамызында Азамат Сатыбалды киностудияға президент болып келгенде ол апта өтпей вице-президент болды.
— Бұл жағдай қай уақытта басталды?
— Оның ең бірінші амал-әрекеті, менің «Әбіл» фильмімнің екінші жылға қалған, яғни бірінші жылы министірліктен ақшаның кешіктіріліп берілуі мен Ұлттық киноны қолдау орталығының сол кездегі басшысы Есетжан Қосыбаевтың және оның әкімшілік-шығармашылық ұжымының киногерлерге қарсы, әдейі жасалған құйтұрқы әрекетінің салдарынан, кешігіп түскен ақшаны одан ары кешіктіруімен және киностудия тарапынан тағайындалған продюсердің өндірісті дұрыс жүргізбеуі себебінен, түсірілім уақыты екі жылға созылған фильмнің, өздері басшылыққа келген 2023 жылы, яғни сол жылдың күз айына жоспарланған менің фильмімнің өткен жылдан қалған бөлігінің түсірілуіне аса құлықты болмай, бар іске түрлі себеп-сылтау іздеп, түсірілім жалғаспай, фильм орта жолдан аяқсыз қалып, оған дейін бір жарым жылғы еткен еңбек, төккен тер мен оған жұмсалған мемлекет қаржысы далаға кетуіне мүдделі сынды, қарсы әрекет етіп, дұшпандық ниет танытқан.
Одан соң да біз ұзақ уақыт «Әбілдің» болашағы жарқын екенін Ұлттық кино орталығының басшыларына дейін дәлелдей жүріп, кішігірім қосымша қаржы тауып, ол жетпегеннен кейін фильмнің продюсері боп келген Серік Әбішев өз қалтасынан қаржы салып, мен бүкіл режиссерлік гонарарымды осы түсірілімге жұмсап, ақыры екінші жылы фильмнің түсірілімін жалғастырып, оны сәтті аяқтағанбыз. Ал жоғарыда аты аталған азаматтардың «Әбілдің» түсірілімі жалғасу керек екендігі жайындағы пікірлері түгелдей дерлік  протоколға түскен, документ ретінде қолымда тұр.
Егер Айдар Омаров сынды вицелердің ырқына көнсең, оған фильмнің маңызы мен сапасы, оғанға дейін түсірілген материалдың құны, оның болашағы, оған кеткен қаржының нәтижесі – бәр-бәрі бір тиын еді. Міне, уақыт көрсеткендей «Әбіл» халықаралық деңгейде өз көрермендерін тауып, дүниежүзілік фестивалдерде өте жақсы баға алып жатыр.
— Киностудия аумағына кіргізетін рұқсат қағазыңыз не болды?
— 2023 жылдың соңында менің «Қазақфильм» киностудиясы аумағына кіріп-шығу рұқсат қағазымның уақыты аяқталған еді. Алайда, жаңа жылдан кейін менің киностудия аймағында «Әбіл» фильмінің пост-продакшн кезеңдеріне қатысты жұмыстарым жалғасып жатса да, рұқсат қағаз уақытын ұзартып, киностудия аймағына емін-еркін кіріп шығуыма мүмкіндік жасамай қойды. Сол кездің өзінде әр күні кірген сайын есік алдындағы күзет қарауылдарына бірнеше минут бойы не үшін, қандай мақсатта келгеніңді дәлелдеп тұруың керек еді. Бұл сол киностудияда жұмыс жасап жатқан режиссер үшін өте ауыр болатын.
— Бұл жағдайды киностудиядағы басқа бөлімдерге айттыңыздар ма?
— Мен бұл мәселені өзім де, продюсерім Серік Әбіш те жеке Айдарға және киностудия өндіріс бөлімі басшылығына да бірнеше рет айттық. Бірақ, олар біздің сөзімізге құлақ аспады. Фильмнің пост-продакшны аяқталған соң да туынды үлкен экранға шыққанға дейін оның техникалық тұрғыдан түрлі жұмыстары болып тұрады. Фильмді «Қазақфильм» киностудиясында түсіргендіктен сенің режиссер ретіндегі ол жердегі жұмысың жалғаса бермек. Ал фильмнің қосымша жұмыстарымен және осы фильмге қатысты түрлі мәселермен киностудияға кіріп-шығайын десең, кіре берістегі шлагбаумнан бастап алдыңнан түрлі күзет кедергілері шығады. Және сен осында жиі келіп жүрсең де, олардың бәріне жеке-жеке не үшін келгендігіңді дәлелдеп шығуың қажет. Бұл жүйкеге тиіп, адамды шаршатып, тіпті, кейбір әрекеттерімен этикалық әрекеттерден асып кететін.
— «Қазақ анимацияны» Астанаға көшіру жайлы шешім не болды? Алматыда істейтін анимация өкілдері қазір осы жағдайға байланысты жауап ала алды ма?
— Менің анимацияға қатысым жоқ. Бұл сұрақты Ерлан Төлеутайға қойғандарыңыз дұрыс. Жалпы киногер ретінде менің пікірім, анимация орталығы осы Алматы болуы керек. Себебі аниматорлардың басым көбі осы Алматыда тұрады.
— Қазіргі басшылық сіздермен жеке кездесетіндерін, жүлде алған «Әбіл» фильміне қатысты құттықтайтындарын айтқан еді. Сонымен хабарласты ма?
— Бұл Айдар Омаровтың кезекті өтірігі ғой. Егер олар сіздерге де солай деп айтса, онда олар суайттың суайты екен. Яғни, Айдар Омаров – қазақ тілі мен қазақ мәдениетінен мақұрым ғана емес, қарапайым этикадан жұрдай өтірікші болғаны. Әрине, хабарласқан да жоқ, кездесуге шақырмады да.
Екіншіден, «әр айдың соңында жеңімпаздарды құттықтайтындай» «Қазақфильмнің» фильмдері ай сайын халықаралық фестивалдерден жүлделі болып жатқан жоқ. Ай түгілі бір фильм бір фестивалден үш бірдей жүлдені алатын бұндай  жағдай жылына болмайды. Мүмкін, бірнеше жылда бір рет болса болар. Тіпті қазақ киносының халықаралық фестивалдерде назарға ілігіп, жүлде алуы, «Қазақфильм» түгілі Мәдениет министірілігі арқылы қаржыланатын фильмдердің өзінде ай сайын емес, жылына сирек болып жататын жағдай. Сондықтан, Айдар Омаровтың бұл сөзі «ұялған тек тұрмастың» кебі әрі «ұялмайтын бетке талмайтын жақ» бередінің сыйқы. Бұл адамда сөз бен сертке тоқтау деген мүлде жоқ. Тек сол сәттегі қысылтаяң жағдайдан сол мезетте сытылып шығып кетсе болғаны. «Ертең мына сөзімнің өтірігі шығып қалады-ау, ертең мұны біреу салық бетіме басады-ау» деген ұғым-түсінік оның санасына мүлде қонбаған.
Үшіншіден, олар мені жеке шақырып құттықтамақ түгілі, әншейінде жылт еткенді қағып алып, түкке татымас нәрселерін бөлісіп, сол сәтте-ақ жарияға жар салып отыратын киностудияның әлеуметтік желідегі ресми парақшасының өзінде біздің жеңімпаз болған жаңалығымызбен бөліспеген екен. Мен оны Қазақстан Киногерлер Одағының басшысы Адай Әбілдиновтың ФБ-парақшасында жазған постынан білдім. Тек содан кейін ғана, ертесі күні түс ауа өздеріні ресми парақшасына біздің фильм жайындағы жаңалықты салыпты. Бұл жаңалық Ұлттық киноны қолдау орталығының мамандарының да есіне  Адайдың жазбасынан кейін түскен екен. Бірақ олар сәл этикадан аттамапты. Ақпараттарында фильмнің атауы мен оның авторы ресми түрде толық әрі нақты жазылған.
Ал «Қазақфильмнің» парақшасындағы ақпаратта фильмнің атауы мен оны өндіруші компания, министірлік жайында ақпарат болғанымен, оны түсірген режиссердің есім-сойы мүлде көрсетілмеген. Сонда ол фильмді кімнің түсіргендігі, режиссерінің кім екендігі оларға бәрібір ме?! Яғни, осыдан-ақ бүгінгі Айдар Омаровқа шығармашылық өкіліне деген қарым-қатынастың құны көк тиын екендігі белгілі ғой?! Өзіңіз ойлаңызшы, осындай адам «Қазақфильм» деген өнер ордасын басқаруға қаншалықты лайықты?! Тіпті, оны уақытша болса да басқарып кетуге оның моральдық-этикалық деңгейі сай ма?! Ал өздері тағы осы даулы мәселеге байланысты сұрау салған журналистерге «біз оларды қабылдағалы жатырмыз, біздің шығармашылық өкілдеріне деген құрметіміз зор» деп беттері бүлк етпей өтірік айтуға әзір.
Сондықтан, мен бұл адамды бұрыннан білгендіктен, одан және ол басқарып отырған басшылық тарапынан әу бастан-ақ жылы лебіз күтпеген едім. Бұлардан бірдеңе күтудің өзі — маған сын. Тек сіз сұрағаннан кейін, жағдайды түсіндіру үшін бәрін бүге-шігесіне дейін айтып отырмын.
A post shared by Elzat ЕSKENDIR (@elzat_eskendir)
— «Әбіл» фильмін түсіргенде қандай қиындықтар болды? Естуімізше шетелге шығуға қаржы табу да қиын болған...
— «Әбіл» — өндіріске жіберілген уақыттан бастап қиындыққа ұшыраған фильм. Ол ең алдымен «Қазақфильмнің» сол кезегі басшысы Ақан Сатаев пен оның мәжбүрлі түрде менің фильміме продюсер ретінде тағайындаған Светлана Нам тарапынан үлкен кедергі, қиыншылыққа ұшырады. Олардың ең басты кемшілігі – «Әбіл» фильмінің түсірілу бағыты – авторлық кино деген дүниені түсінбеуі еді. Олар маған «Әбілді» сериал түсіргендей жылдамдықпен түсіруге мәжбүрлемекші болды. Мен, бірақ, олардың айтқанына көніп, айдағанына жүрген жоқпын.
Мен «Әбілді» өзім қалаған көркемдік сапада түсіру үшін, барлық жұмысты ұқыпты әрі тыңғылықты, әр дүниеге мән бере отырып жүргізуге тырыстым. Себебі, мендегі мақсат — халықаралық деңгейге шығаратын, көркемдік сапасы жоғары, айтар ойы бар, салмақты әрі сапалы кинотуындыны дүниеге алып келу еді. Күрес қиын болды, дегенмен сол мақсатыма жеттім. Мен сол үшін де жобаға халықаралық мамандарды шақырдым. Олардың бірі, біздің фильмнің қоюшы операторы, әлемдік кинода есім-сойы белгілі, европа киносының ірі өкілі, орыс режсисері Сергей Дворцевойдың «Тюльпан», «Айка» фильмдерін түсірген, Польшалық Йоланта Дылевска болды. Йола менің фильміме орасан зор еңбек сіңірді. Және түсірілім кезіндегі қиын, сын сәттерде де мені қолдап, қорғаған еді.
Дәл сол сәтте ол ренішпен «мені қайда шақырғансыңдар» деп, теріс бұрылып, кино алаңын тастап, кері Польшаға кетіп қалуына болар еді. Бірақ, ол менің көзімдегі киноға, осы жобаға деген махаббаты көріп, «Елзат, біз әлі жақсы кино түсіреміз» деп, мені қолдап, жұмысты ары қарай жалғастырып кетті. Соны құрметіне, сол қиын күндердегі зор қолдауыма алғыс ретінде мен Йоланта Дылевсканы, түсірілім аяқталған соң, сол жылы дүниегі келеген қызым Айшешек-Бегімге кіндік шеше қылдым. Ол бұл ұсынысыма қатты толқып, зор ілтипатпен қабыл алды. Ал, сол күндері мына жақта маған қарсы түрлі әрекеттер ұйымдастырлып жатты.
Олар, әсіресе, Светлана Нам өзінің айтқаны бола қоймаған соң, маған қарсы түрлі құйтұрқы әрекеттерге барды. Түсірілім басталған соң да түсірілімді қажетті мамандармен қамтамассыз етпеді, керекті техниканы кажеті уақытта жеткізбеді, негізгі декорацияны уақтылы салып, түсірілімнің бір ізді болуын қадағаламады, т.б. Соның бәріне айтатын сылтауы «Ақша жоқ! Ақша жетпейді!» деген жалғыз ауыз сөз. Әйтпесе, «Әбіл» фильмінің жалпы бюджеті 320 миллион тенге. Ал оқиға екі күннің аясында, арасы 1,5 шақырымнан аспайтын 2 локацияда өтеді. Оқиғаның ауқымы шағын, көп адам жоқ. Қиын қойылымдар жоқ, камерлық оқиғаға құрылған сценарий. Осының өзіне Светлана Нам «ақша жоқ!» деп түрлі сылтаулармен қиындата берді.
— Ақан Сатаев бірнеше фильм түсірген, аты белгілі, тәжірибелі режиссер ғой. Ол авторлық фильмге неге қырын қарады?
— Сатаев криминалды, тарихи бағыттағы фильмдер түсіріп, тәжірибелі болғанымен, авторлық фильм бағытында фильм түсіріп көрмеген немесе бұл бағытта табысқа жетпеген режиссер деп айтуға болады. Авторлық фильмнің басқа бағыттағы фильмдерден қарағанда өзінің түсірілу әдісі болады. Оны сіз басқа фильмдерді түсіргендегідей күніне мынанша минут, мынанша сахна деген жоспармен, конвейр ретінде түсіре алмаймыз.
Егер олай түсірсеңіз фильміңіздің бірден сапасы нашарлайды. Себебі, мында әрбір деталь, әрбір мизанцена, әрбір актердің халі, олардың дайындығы, ауа райы, күннің әрбір мезеті аса маңызды. Сіз осылардың бәрін есептеп, мұқият дайындалып қана жұмыс жасайсыз. Әсіресе, актерлердің халі, дайындығы аса маңызды. Егер бір дүние дұрыс болмай қала ертесі күні қайыра сол сахнаны түсіруге тура келеді. Ал Сатаев та, Нам да бұны мүлде түсінбейтін адамдар еді.
Содан кейін, Ұлттық киноны қолдау орталығының сол кездегі басшысы Есетжан Қосыбаев және оның қарамағындағы қызметкерлердің министірліктен өзі де кешігіп түскен ақшаны одан ары кешіктіріп, жобаны тапсыруға бір ай уақыт қалғанда алғашқы траншты беруі болды.
Соның кесірінен де біз бірінші жылы түсірілімді аяқтай алмай қалып, келесі 2023 жылы жалғастыруымызға тура келді. Алайда, бұл кезде, бұл кезде деймін-ау, бұдан да ерте, түсірілімге бірінші транштың артын ала екінші транш ақша түсе салысымен Светлана Нам өзінің міндетін атқармай, жұмысты бел ортасына тастап кетіп қалды. Нәтижесінде, оның жүргізген бүкіл жұмысы үшін «Қазақфильмнің» сол кездегі вице-президенті Серік Әбішев түгел есеп-қисапты өзі өткізді. Жоғарыда айтып өткенімдей, келер жылы қосымша ақша тауып, онда да Айдар Омаровтар тарапынан түрлі кедергіге ұшырай жүріп, ең бастысы күрестің нәтижесінде фильмді аяқтап шықтым.
A post shared by Elzat ЕSKENDIR (@elzat_eskendir)
— Нәтижесі қандай болды?
— «Әбіл» әлемдік премьерасы 29-Бусан халықаралық кинофестивальінде, еуропалық премьерасы Скандинавия өңірінің бас кинофестивалі 48-Готеборг халықаралық кинофестивалінде, азиялық премьерасы 21-Гонконг Азия халықаралық кинофестивалінде, француз премьерасы 31-Везуль Азия халықаралық кинофестивалінде өтіп, Везульден үш бірдей сыйлыққа ие болды. Және алдағы уақытта да бірнеше фестивалге барады деп жоспарланып отыр. Ең бастысы фильмді көрген халықаралық көрермендер мен киносыншылар жоғарғы бағасын беріп жатыр.
— Осы фильмге түскен Ерлан Төлеутай және тағы басқа ұжымдағы адамдарды қалай бағалайсыз? Оларды қандай ерекшеліктеріне қарап таңдап алдыңыз?
— Менің Ерлан Төлеутайды және одан басқа да актерлерді рөлдерге таңдауымның ең басты шарты – ол адам ең алдымен өзінің кейіпкеріне болмыстық тұрғыдан ұқсауы керек. Және мендегі әр актердің түр-сипаты, энергиясы мен суреттеп отырған кезеңмен сәйкесуі тиіс. Сондықтан мен массовкаға таңдалатын актерлерге дейін өзім араластым. Кастинг тобымен бірге ауылдарға барып, массовкаға қатысатын адамдарға дейін өзім таңдадым. Себебі, массовканың өзінде кателік кетпеуі керек. Ал басты рөлдерге түсетін актерлердің оның кәсіби не кәсіби емес болуы маңызды емес. Ең бастысы кейіпкеріне ұқсас ішкі энергиясы болуы керек. Мен шын өмірдегі «Әбілді» іздедім.
2015 жылы сценарий жазылды. Мен сол энергиялық тұтастықты Ерлан Төлеутайдан көрдім. Себебі Ерлан Төлеутай ауылда өскен қазақ. Көп қазақтар ауылдан қалаға келгенде кішкене ауылдық бітімін жоғалтып алып жатады. Орта, қала адамға өз энергиясын сіңіреді. Ал Ерлан Төлеутайда далалық сипат, далалық рең болмысында, мимикасында, бет-әлпетінде, қимыл-қозғалысында сақтап қалған. Мен ол кісіні 2010 жылдан бері танимын. «Қазақфильмде» жұмыс істедік. Сол кезде оның өзіндік қасиеттерін байқайтынмын. Бірақ, кейін «Әбілді» жазып болған соң, арада көп уақыт салмай, Ерлан Төлеутайдан «Әбілді» көрдім.
— «Әбіл» қандай жүлделермен оралды? Елге келгеннен кейін қандай өзгерістер болды?
— Везульден үш сыйлық алдық. Jury Grand Prize, Critical Jury Prize және NETPAC Prize. Бұл жерде Гран   приді негізгі конкурстық бағдарламаның қазылар алқасынан алдық. Екіншісі — француз сыншылары беретін сыйлық. Ал үшіншісі — Азия киносын насихаттап, тарату үшін берілетін жүлде. Бұл жерде бас жүлдені беруде қазылар алқасының төрағасы болып отырған, әлемдік кинодағы танымал есімдердің бірі, әр жаңа фильмі әлем көрерменінің жіті назарында болатын, Венеция кинофестивалінің бас жүлдесі «Алтын жолбарыс» иегері, Канның тұрақты режиссері, менің де режиссер болып қалыптасуыма үлкен үлесін қосқан қытайлық режиссер Цзя Чжанкэнің бағалауы мен үшін үлкен мәртебе болды.
A post shared by Elzat ЕSKENDIR (@elzat_eskendir)
Елге келгеннен бәлендей өзгеріс болады дегенді мен о бастан-ақ күтпегенмін. Өйткені, елдегі шенеуніктер мен шенеуніксымақтардың деңгейі белгілі ғой. Олардың талғамы – осы қоғамдағы Масс-мәдениеттің тұтынушыларының талғамымен бірдей. Олардың өзіне бір-бір талғамды шенеунік керек. Осындайда Ілияс Омаровар мен Өзбекәлі Жәнібековтардың орны үңірейіп көрініп тұрады. Біздің мәдениет министірлігі мен «Қазақфильмнің» айналасында өнерді түсінетін, оның бағасын білетін адам қалмаған сияқты. Бәріне үкіметтің алдында берілетін есеп дұрыс болса болды, қалғаны, сол ақшадан қандай мәдени өнім жарық көрді, оның қоғамға берер пайдасы қандай, халықаралық деңгейде қалай бағаланып жатыр деген сұрақтар оларды бәлендей мазаламайтын сияқты.
— Авторлық, көркем фильмдердің біздің елде аз шығуына не себеп деп ойлайсыз?
— Қазіргі таңда елде көркемдік сапасы төмен фильмдер көптеп жарыққа шығып, елді рухани деградацияға ұшыратуда деген пікірлер жиі айтылады. Соған ең бірінші – осы мәдениет министірлігі кінәлі. Оның ең басты кінәсі мемлекеттің мәдени саласына жауапты министрлік ретінде сол өнімдерге қарсы, көркемдік сапасы жоғары фильмдерді көптеп өндіріп және сол үшін, біз сияқты көркемдікке жұмыс істейтін авторларлар мен осындай көркемдігі жоғары фильмдерді халыққа түсіндіріп, насихаттап отыратын кинотанушылар мен сыншыларды қолдауы тиіс еді. Себебі, кинотанушылар мен киносыншылар көп болмайынша, және олар үздікіз жазып, көркемдік деген ұғымның қыр-сырын елге сіңірмейінше көрерменнің талғам-таразысы түзелмейді. Көркемдік талғам-таразысы жоқ халық діни надандыққа ұрынғыш келеді. Ал діни надандыққа ұрынған халық өз елінің түбіне өзі жетеді. Оған алыс-жақын шетелдерден мысал келтіруге болады.
Мәдениет министірлігінің кино саласындағы ең басты жұмысы – киноинститутын ашып, оған кино тақырыбында жазатын ғалымдар мен зерттеушілерді, сыншыларды жұмысқа алып, әлемдік және отандық кинодағы көркемдік деңгейі жоғары туындыларды саралап, сараптап жазғызып, насихаттап, көрерменнің талғамын өсіруге іс қылу керек. Көрерменнің талғамы көтерілген кезде – ол қай фильмге бару керек екендігін өзі-ақ шешіп алады. Мысалы, терең әдеби талғамы қалыптасқан оқырманға «бульварный» шығарма мен интеллектуалдық шығарманың қайсысын оқу керек екендігін түіндіріп жатудың қажеті шамалы ғой.
—  «Жошы» фильмін түсіріп жатқандарын естідік. Алайда қазақ режиссерлерге емес, шетелдік мамандарға түсіртіп жатыр деген сыбыс бар. Сондықтан «Қазақфильм» аумағына қазақстандық режиссерлерді кіргізбейді дейді. Бұл қаншалықты рас? Бұл жайлы білесіз бе?
—  Үлкен тарихи жобаларға шетелдік режиссерлерді шақыру қазақ шенеуніктернің қалыпты жағдайы ғой. Егер сол режиссерлерге берген қары мен жағдайды бізге жасаса біз де сол сапада түсірер едік. Ал «Әбіл»-ді түсіргенде маған қарсы жағдайдың қалай болғанын айтым. Сондықтан қаржымен бірге жағдай мен қарым-қатынастың дұрыс болғаны да игі. Сапалы дүние салиқалы шығармашлық ортада туады.
— Сұхбатыңызға алғысымыз шексіз!
Еске сала кетсек, бұған дейін «Қазақфильм» басшылығы осы дауға қатысты жауап беріп, жер сатылуы жайлы сөздерді бұрмаланған ақпарат деп жоққа шығарды. Ал анимация студиясын Астанаға көшіру жайлы сол кездегі жетекшісі Айбике Рахымжановамен кездесу өткенін айтты. Ал халықаралық кинофестивальдерде оқ бойы озық шыққан қазақстандық «Әбіл» фильмінің авторларымен  «Қазақфильм» басшылығы ай соңында кездесіп, құттықтайтындарын мәлімдеген еді. Осы мәселе бойынша Orda.kz киностудияға арнайы сауал жолдады.",2025-03-12T13:33:33+05:00,2025-03-12T13:33:33+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/img_20250311_180144_562.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/06313da2-7a98-4816-be9a-2ea7c78540b0.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/4dc8dd5c-c18f-46b4-a173-b6f2da5532d2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/8dae8c79-4a54-49f3-aacf-31c2c44d4c6f.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/94f70763-a645-4557-8e2e-c331e1a60460.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/9e45cd1f-d993-47a5-8a5f-17ccde4ab9f3.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/a60bd32b-6c61-4a11-a784-a1ee128ca6fe.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/fdcabaa0-ddf1-4069-ae65-636620996d92.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/img_20250311_180144_562.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/img_20250311_180144_562.webp,https://www.youtube.com/embed/G5PTtR_M6kM?feature=oembed
8519dd471bfb2ff7e525b81602a9d545,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қазақстан алғаш рет олигархтардың шетелдегі активтері туралы мәлімет сұрады,"Қазақстанның Бас прокуратурасы алғаш рет заңсыз сатып алынған активтерді іздеу және қайтару үшін Интерполдың жаңа құралын пайдаланады, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/kazakstan-algash-ret-oligarhtardyn-sheteldegi-aktivteri-turaly-malimet-surady-134497/,"Қазақстанның Бас прокуратурасы алғаш рет заңсыз сатып алынған активтерді іздеу және қайтару үшін Интерполдың жаңа құралын пайдаланады, деп хабарлайды Orda.kz.
Мұндай іздеу «күміс ескерту» деп аталады. Ол қара тізімге кіргендердің шетелдегі мүліктері туралы білуге мүмкіндік береді (оған активтері мемлекетке қайтарылатын олигархтар кіреді).
Әңгіме жылжымалы және жылжымайтын мүлік туралы ғана емес, заңсыз жолмен алынуы мүмкін ақша туралы да болып отыр. Егер бұрын Интерпол негізінен адамдарды іздеумен айналысса, енді түрлі елдердің шешімі бойынша тыйым салынуы немесе иесіне қайтарылуы мүмкін активтерге де назар аударылады. Ал Қазақстанның 196 елден ақпарат сұратуға құқығы бар.
2022 жылдан бастап Бас прокуратура мен басқа да күштік құрылымдар ірі бизнес пен бұрынғы элита өкілдеріне тиесілі, шетелге заңсыз әкетілген активтерді қайтарумен белсенді айналысып жатыр.
Күштік құрылымдардың назарына Қайрат Боранбаев пен Қайрат Сатыбалды сияқты танымал тұлғалар ілінді. Оларға қатысты мемлекет барынша қатал әрекет етті - егжей-тегжейлі деректер ашылып, үлкен істер қозғалды.
Алайда басқа олигархтардың көпшілігі бұрынғыдай көлеңкеде бұғып қалды. Мұндай жағдайда ресми органдар тек цифрлармен шектеледі - қайтарылған қаражат немесе активтер ғана аталады, бірақ иелерінің аты-жөндері ашылмайды.
Қазақстан ішіндегі жылжымайтын мүлік немесе бизнес нысандарына қатысты ерекшеліктер бар.  Мұндай жағдайларда журналистер активтердің кімге тиесілі екенін өз бетінше анықтайды, себебі билік олардың есімдерін жарияламағанды жөн көреді.
Баспасөз конференциясында премьер-министр Олжас Бектенов қазақстандықтардың қайтарылған активтері туралы журналистердің қойған сұрақтарына бұрынғы олигархтардың қайсысы қаражатты бюджетке қайтарғаны туралы толық білмейтінін айтып құтылды.
Билік нақты есімдерді жариялау қазақстандық бизнеске, оның ішінде шетелдік серіктестері бар ірі компанияларға зиян келтіруі мүмкін деп есептейді.
Жарты жыл бұрын экс-президенттің күйеу баласы Тимур Құлыбаевтың Қазақстан үкіметімен келісім жасағаны белгілі болды. Олигарх үкіметтік тергеу аясындағы шағымдарды болдырмау үшін мемлекетке миллиард долларға жуық ақша мен инвестиция төлеуге келісті.
2023 жылдың шілдесінде Қазақстанда заңсыз иеленген активтерді мемлекетке қайтару туралы заң күшіне енді. Сол кезден бастап біз бірнеше даулы оқиғаның куәсі болдық. Осы жайлы журналистің зерттеу мақаласын мына жерден оқыңыз.
Қайрат Сатыбалды мен өзге де олигархтар елден ұрлаған миллиардтарын балалар игілігіне жұмсауға мәжбүр болды.",2025-08-24T11:01:35+05:00,2025-08-24T11:01:35+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1737959071_glavnaja-vozvrat_aktivov_kollazh.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1737959071_glavnaja-vozvrat_aktivov_kollazh.webp,
1efc9517a1c51e55709859f4e598d31e,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қазақстан боксшылары неге өзбектерден әлсіз?,"Тайландтың Чиангмай қаласында бокстан Азия чемпионаты аяқталды. Қазақстан құрамасы қоржынында 20 медаль — ерлерде 10, әйелдерде 10. Алайда Олимпиада ойындарынан кейін қазақстандық боксшыларға сұрақтар туындады. Оның ішінде, ерлер құрамасына.",comments,https://kaz.orda.kz/kazakstan-boksshylary-nege-ozbekterden-alsiz-129121/,"Тайландтың Чиангмай қаласында бокстан Азия чемпионаты аяқталды. Қазақстан құрамасы қоржынында 20 медаль — ерлерде 10, әйелдерде 10. Алайда Олимпиада ойындарынан кейін қазақстандық боксшыларға сұрақтар туындады. Оның ішінде, ерлер құрамасына, деп хабарлайды Orda.kz.
Бастапқыда бокстан Азия чемпионаты Ташкентте өтуі керек еді. Ө ткен жылы Өзбекстан астанасы әлем чемпионатын өткізгенін еске саламыз. Бірақ қараша айының басында күтпеген жерден континентальды турнир кейінге қалдырылды деген жаңалық келді. Чемпионаттың жаңа өту орны Тайландтың Чиангмай қаласы болды.
Осыған қарамастан Өзбекстан спортшылары чемпионаттың медальдық есебін жеңіп алды. Бірінші кезекте ерлер есебінен. Біздің көршілеріміз сегіз алтын медаль жеңіп алды. Бірақ біз үшін шайқаста олар кімді жеңгені маңызды.
Қазақстан ерлер құрамасының 13 өкілінің ішінен біздің өкілдеріміз тоғыз салмақ дәрежесінде Азия чемпионатының финалына жетті! Төрт шайқаста алтын алды. Махмұд Сабырхан, Бекзат Нұрдәулетов, Сағындық Тоғамбай және құрама капитаны Айбек Оралбай чемпион болып оралды.
Соңғы екеуі Тәжікстан мен Қытайдан келген спортшыларға қарсы күрессе, Сабырхан мен Бекзат Өзбекстаннан келген спортшыларды жеңе алған жеті боксшының екеуі болды. Көршілеріміз қазақстандықтармен жекпе-жекте сегіз алтын медальдың бесеуін алды.
Париж Олимпиадасында жағдай едәуір нашар еді, ол кезде бірде-бір алтын медаль ала алмадық. Бірақ Олимпиада ойындарынан кейін жарты жыл өтсе, бокс федерациясы басшысының ауысқанына да бір жылға жуық уақыт өтті . Осы уақыт ішінде өзгеріс неге аз?
Біз бұл сұрақты Қазақстан тарихындағы ең табысты бокс жаттықтырушысы Тұрсынғали Еділовке қойдық. Оның пікірінше, біріншіден, федерация басшылығы ауысқаннан бері бір ғана жыл өтті, бұл өзгеріс күтетіндей көп уақыт емес.
Екіншіден, жаттықтырушының пікірінше, мәселе психологияда.
Сондай-ақ, Еділов қазақстандық боксшылардың әуесқойлардан кәсіпқойларға, содан кейін кері ауысатындарды түсінбейді:
Чиангмайда ер адамдардан бір күн бұрын әйелдер финалы өтті. Егер сіз медальдар санына қарасаңыз, онда ерлермен бірдей — барлығы 12 қатысушы болды, олардың 10-ы марапаттарға ие болды. Оның үстіне бесеуі қола, ал финалға тек бес боксшы шықты. Еркектерде екі есе көп болғанымен,  қыздар барлық бес жекпе-жекте де жеңіске жетті: Виктория Графеева, Аида Әбікеева, Наталья Богданова, Гүлсая Ержан, Елдана Тәліпова.
Тұрсынғали Еділовтың пікірінше, бір жағынан, қазақстандықтардың табысқа жетуінің ықтимал кепілі мықты спортшылардың құрлықтық чемпионаттарға жиналмауы болуы мүмкін. Бірақ, екінші жағынан, ол әйелдер құрамасында болған өзгерістерді де атап өтті.
Еске сала кетейік, Orda.kz тілшісі боксшылармен Лепсі ауданындағы халықпен жүздесуіне қатысып қайтқан болатын. Олар осы Азия чемпионатына дайындалып жатқанын және үмітті ақтайтындарын айтқан болатын.",2024-12-12T11:03:35+05:00,2024-12-12T11:03:35+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/1733982754_img_7877.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/1733982985_photo_2024-12-11_16-11-16.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/1733982754_img_7877.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/1733982754_img_7877.webp,
3b0678f60fcd3853724478cd8c63e5ae,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қазақстан ғана емес Еуроодақ та уақыт ауыстырудан бас тартуды ұсынды,Еуропарламенттің 66 депутаты Еурокомиссия басшысы Урсула фон дер Ляйенге кезекті уақыт өзгертуден бас тарту туралы шешімді орындау туралы талап жолдады,comments,https://kaz.orda.kz/kazakstan-gana-emes-euroodak-ta-uakyt-auystyrudan-bas-tartudy-usyndy-127992/,"Еуропарламенттің 66 депутаты Еурокомиссия басшысы Урсула фон дер Ляйенге кезекті уақыт өзгертуден бас тарту туралы шешімді орындау туралы талап жолдады, деп хабарлайды Orda.kz BILD басылымына сілтеме жасап.
2018 жылы парламент жылына екі рет ауысатын сағаттан арылуға дауыс берген. Бұл ЕО-ның 4,6 миллион азаматы арасында жүргізілген сауалнама оның күшін жоюды қолдайтынын көрсеткеннен кейін ұсынылды.
Содан кейін бұл шешімнің орындалуына пандемия және ұлттық үкімет деңгейіндегі бюрократтардың баяулығы кедергі болды. Бүгінде уақыт өзгерту мәселесі тағы да өзекті болып отыр, онымен көлік министрлері айналысатын болады.
Ал Қазақстанның бірнеше өңірінде уақытты екі сағатқа алға жылжыту ұсынылып отыр. E-Petition.kz порталында Энергетика министрлігіне тиісті петиция жарияланды. Бұл тәжірибені Орталық және Шығыс Қазақстанда, соның ішінде Астана, Алматы және Шымкентте енгізу ұсынылды. Естеріңізге сала кетейік, 1 наурызда Қазақстанда 13 облыс пен республикалық маңызы бар үш қала уақытты бір сағатқа артқа жылжытты.
Билік мұндай өзгеріс қазақстандықтарға пайда әкелетініне сендірді. Бұл бизнес-процестердің тұрақтылығын арттырады, тәуліктік ырғақтарды тұрақтандырады деген уәждер айтылды. Көп ұзамай бұл шешімнің күшін жоюды талап еткен петиция пайда болды, бірақ Энергетика министрлігі оны қолдамады.",2024-10-26T15:06:10+05:00,2024-10-26T15:06:10+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/1729928381_time-2840178_1280.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/1729928381_time-2840178_1280.webp,
e71423c39c756cae3f0e6dd77e4bc887,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қазақстан экономикасы Ресей мен Қытайдан озды. Онда неге жұрт байып кеткен жоқ?,Өткен аптада Халықаралық валюта қоры (ХВҚ) жұртты елең еткізген болжамын жариялады: 2025 жылы Қазақстан жан басына шаққандағы ЖІӨ бойынша Ресей мен Қытайды және өзге көршілерін басып озады. Алайда бұл қазақстандықтар ресейліктер мен қытайлықтардан байып кетті дегенді білдіре ме?,comments,https://kaz.orda.kz/kazakstan-jekonomikasy-resej-men-kytajdan-ozdy-onda-nege-zhurt-bajyp-ketken-zhok-134485/,"Өткен аптада Халықаралық валюта қоры (ХВҚ) жұртты елең еткізген болжамын жариялады: 2025 жылы Қазақстан жан басына шаққандағы ЖІӨ бойынша Ресей мен Қытайды және өзге көршілерін басып озады. Алайда бұл қазақстандықтар ресейліктер мен қытайлықтардан байып кетті дегенді білдіре ме?
Дәл осылай экономика өсіп кетсе, қарапайым халықтың қалтасы неге қампаймайды?
Бұл туралы Orda.kz сайтына берген сұхбатында қаржы сарапшысы Андрей Чеботарёв айтып берді.
ХВҚ деректеріне сүйенсек, 2025 жылы Қазақстанда жан басына шаққандағы ЖІӨ 14,77 мың АҚШ долларына жетеді. Бұл Ресейдегіден (14,26 мың) және Қытайдағыдан (13,69 мың) көп. Қазақстанның Ресей мен Қытайдан озып кеткені туралы жаңалық үлкен резонанс тудырды — тіпті ресейлік олигарх Дерипаска пікір білдіріп, ал әлеуметтік желілердегі қазақстандықтар ешқандай экономикалық өсімді байқамағандарына наразы болды.
Алдымен нақтылап алайық: жан басына шаққандағы ЖІӨ мен халықтың сатып алу қабілетімен есептелетін табысы арасында қандай айырмашылық бар? Нақты өсіп жатқан не — ЖІӨ ме, әлде халық табысы ма?
— Жан басына шаққандағы ЖІӨ — бұл экономика орта есеппен бір адамға қанша өнім шығаратынын көрсететін көрсеткіш, бағалар сатып алу қабілетінің паритеті арқылы теңестірілген. Бұл көрсеткіштің құрамына бәрі кіреді: компаниялардың табысы (адамдарға төленбеген болса да), мемлекеттік шығындар, инвестициялар, амортизация, ел ішіндегі шетелдіктердің табысы.
Ал халықтың жан басына шаққандағы табысы — бұл адамдардың нақты алатын ақшасы, әдетте бұл үй шаруашылықтарының қолда бар табысы: жалақы, зейнетақы, жәрдемақы, пайыздық кірістер, дивидендтер (салықтар мен жарналарды шегергеннен кейін). Мұнда бөлінбеген корпоративтік табыстар мен «мемлекеттік» өнім көлемінің бір бөлігі кірмейді.
Бірінші көрсеткіш — мінсіз теңгерілген экономикада адамдар қанша табыс алуы керек деген өлшем. Екінші — шынайы өмірдегі жағдай. Бай мен кедей, еңбекқор мен жалқау, жолы болғыш пен жолы болмағанның айырмашылығы осы сандар арқылы көрінеді. ЖІӨ жан басына шаққанда — бұл орташа, бәріне бірдей. Ал нақты табыс — өмірдің шындығы.
Қазақстанның көршілерінен жан басына шаққандағы ЖІӨ бойынша озып шығуы барлық қазақстандықтардың ресейліктер мен қытайлықтардан байып кеткенін білдірмейді.
ХВҚ болжамы өте жоғары. Бірақ бұл тек болжам ғана. 2025 жылдың екінші жартысында Қазақстан экономикасының өсу қарқыны бәсеңдеп, ЖІӨ жан басына шаққанда төмендеп кетуі мүмкін бе? Яғни, бәрі қайта кері кетпей ме?
— ХВҚ болжамында айтылғандар — өзге бағалаулар бойынша, қазірдің өзінде жүзеге асқан факт. Біз жан басына шаққандағы ЖІӨ бойынша Балтық елдерінен басқа ТМД елдерінің барлығын басып оздық. Енді бұл болжамның орындалмауына әкелетіндей ештеңе болмайды.
Әрине, егер Үшінші дүниежүзілік соғыс басталса, Қытай Тайваньға шабуыл жасаса немесе тағы бір күтпеген  оқиға бола қалса — онда бәрі өзгеруі мүмкін, бірақ ондайда бәріне қиын болады, бізге де ЖІӨ-ді ойлайтын уақыт болмайды. Ал өзге ықтимал сценарийлер жоқтың қасы. Тіпті Украинадағы соғыс толығымен тоқтап, Ресейге салынған санкциялар алынып, оның экономикасы күрт көтеріліп кетсе де — бұл шындыққа аса жанаспайды.
Үкімет жиі еске салып отыратын ЖІӨ-нің рекордтық өсуі негізінен екі-үш саладағы инфрақұрылымдық жобаларға бюджет қаражатының құйылуынан болды. Бұл экономикалық өсімді ынталандырудың сапалы тәсілі ме?
— Иә, біздің экономика өсімі көбінесе жеке сектордан гөрі мемлекеттік сектор есебінен қамтамасыз етілген. Бізде сол сияқты «мемлекеттік капитализм» бар, яғни экономиканың 50 пайыздан астамы мемлекетке тиесілі. Бұл біздің экономикамызды «мемлекеттік-нарықтық» экономика етеді.
Бұны — сапасыз өсім деп айтуға келмейді, себебі мемлекет қазіргі кезде жеке сектор жұмыс істей алмайтын салаларды өзі қолға алып отыр. Мысалы, құрылыс саласындағы ірі инфрақұрылымдық жобаларды іске асыру. Әлемде бұл туралы көптеген пікірталас бар: үлкен инфрақұрылымдарды жеке бизнес салуы керек пе, әлде бұл — үкіметтің міндеті ме? Мұндай модель де қалыпты жағдай. Қытай экономикасы жыл сайын дәлелдеп отыр — мемлекеттік капитализммен де тұрақты әрі ұзақ мерзімді өсімге қол жеткізуге болады.
Көптеген қазақстандықтар: егер экономика өсіп жатса, бәрі тамаша болса, онда неге халық мұны сезінбейді? Қысқаша айтқанда — экономика өссе, неге Токиодағыдай өмір сүрмейміз, тым болмаса Мәскеудегідей?
— Егер табыстар мен кірістер біркелкі бөлінбесе, онда жан басына шаққандағы ЖІӨ халықтың нақты табысымен сәйкес келмейді. Бірақ бұған бола қатты уайымдаудың қажеті жоқ, себебі бұл бүкіл әлемде солай.
Кез келген елде бай мен кедей (немесе жалқау мен еңбекқор) арасындағы айырмашылық едәуір жоғары. Әлемде толықтай теңдік орнаған, жан басына шаққандағы ЖІӨ-ні әр адам теңдей алатын қоғам жоқ. Себебі ЖІӨ тек шағын және орта бизнес арқылы ғана емес, сонымен қатар ірі бизнес арқылы қалыптасады. Ал ірі бизнестің игілігін көретіндер — аз ғана бенефициар топ. Мұндай жағдай әлемнің барлық елдерінде бар, бұны капитализм деп атайды және бұл — табиғи құбылыс.
Біздің мақсатымыз — бай мен кедей арасындағы алшақтықты азайту, жалқау мен еңбекқор арасындағы теңсіздікті жою және халықтың нақты табысының жан басына шаққандағы ЖІӨ-ге жақындауын қамтамасыз ету.
Қаржы министрлігі, Экономика министрлігі және басқа да мемлекеттік органдар енді біз Ресей мен Қытайды басып оздық деп мақтанады. Бұл үкіметтің жетістігі ме?
— Бұл — тікелей үкіметтің жетістігі, себебі бізде мемлекеттік капитал бар және мемлекет экономиканың өсуіне орасан зор қаражат жұмсап отыр. Бірақ капиталдың басқа да түрлері бар. Қазіргі уақытта президенттің нарықтық экономиканы либерализациялау, яғни мемлекет үлесін азайту туралы жарлығы бар.
Бірақ мынаны ұмытпауымыз керек: мұндай қаржы жұмсаудың екінші жағы да бар — ол инфляция деп аталады. Ал инфляция бізде негізінен фискалдық импульс арқылы өсіп жатыр: яғни, үкімет экономиканы өсіру үшін бөліп отырған сол қаражат арқылы. Иә, экономика өсіп жатыр — бірақ онымен бірге инфляция да қатар өсуде.
Авторы: Никита Дробны",2025-08-23T17:09:13+05:00,2025-08-23T17:09:13+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/2023_05_16_ca31tg-thumbs-b-c-66fc25ad0e3e8b8a0cbd7d93d5f72722-1.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/2023_05_16_ca31tg-thumbs-b-c-66fc25ad0e3e8b8a0cbd7d93d5f72722-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/2023_05_16_ca31tg-thumbs-b-c-66fc25ad0e3e8b8a0cbd7d93d5f72722-1.webp,
2145d12c0616c427ba2d50869d6b72f1,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Қазақстан – кедей де емес, бай да емес ел: Halyk Finance сарапшылары экономиканың әлсіз тұстарын атады","Қазақстан – кедей емес, бірақ бай да емес ел: Halyk Finance сарапшылары экономиканың әлсіз тұстарын атады. Қазақстан – табыс деңгейі ортадан жоғары, Орталық Азиядағы ең ірі экономика, ЖІӨ тұрақты",comments,https://kaz.orda.kz/kazakstan-kedej-de-emes-baj-da-emes-el-halyk-finance-sarapshylary-jekonomikanyn-alsiz-tustaryn-atady-132982/,"Қазақстан – табыс деңгейі ортадан жоғары, Орталық Азиядағы ең ірі экономика, ЖІӨ тұрақты өсіп келе жатқан мемлекет. Бірақ сонымен бірге елді бай деп те айту да қиын: нақты жалақы төмен, Ұлттық қор таусылуға жақын, ал инфляция болжамдары барған сайын алаңдатып отыр. Қазақстан экономикасында не дұрыс емес және оған қалай көмектесуге болады деген сұрақтарды Halyk Finance сарапшылары талдады, деп хабарлайды Orda.kz.
Halyk Finance макроэкономикалық сарапшысы Санжар Қалдаровтың айтуынша, Қазақстанның «орта табыс тұзағына» түскені туралы пікір жиі айтылады. Бұл – ел экономикасы арзан жұмыс күші, шикізат экспорты және инфрақұрылымға салынған инвестициялар есебінен өскеннен кейін тоқырап, инновациялық даму деңгейіне өте алмайтын жағдайда.
Дүниежүзілік банктің мәліметі бойынша, әлемде осындай «орта деңгейде тұрып қалған» елдер саны – 108. Ал табыс деңгейін жоғары сатыға көтере алған мемлекеттер – небәрі 34.
Сарапшының айтуынша, басты мәселе – байымай қойғанымыз емес, ескі өсу модельдеріне арқа сүйеуді жалғастырып отырғанымызда. Тәуелсіздіктің алғашқы жылдары Қазақстан экономикасы шикізат экспорты, инфрақұрылымға инвестициялар және нарықтық реформалар арқылы өсті. Алайда соңғы 10–15 жылда ЖІӨ өсімінің қарқыны бәсеңдеп, шикізаттық табысқа тәуелділік сақталып отыр.
– 2024 жылғы деректерге сәйкес, экспорттық табыстың шамамен 83%-ы шикізатқа тиесілі;
– Өндіріс саласындағы өңдеу деңгейі мен қосылған құн көлемі төмен деңгейде қалып отыр;
– Соңғы 15 жылда еңбек өнімділігінің өсімі өте баяу;
– Шикізат секторы мен өңдеу өнеркәсібі арасындағы алшақтық артып барады;
– Ғылыми зерттеулер мен инновацияларға салынатын инвестиция ЖІӨ-нің небәрі 0,2%-ын құрайды (ОЭСР елдерінде бұл көрсеткіш – 3%);
– Жоғары технологиялы экспорт тауарларының көлемі артып отырған жоқ;
– Бизнестің инновациялық белсенділігі төмен күйінен көтерілер емес.
– Мемлекеттің экономикадағы үлесі әлі де жоғары;
– Экономиканы қаржыландырудағы көптеген жеңілдіктер нарық заңдылықтарын бұрмалап отыр;
– Адами капитал толық пайдаланылмайды: жоғары білімді мамандар көп, бірақ олардың білімі еңбек нарығындағы сұраныса сай келмейді.
Бүкіләлемдік банк орта табыс тұзағынан шығу үшін үш бағытқа назар аударуды ұсынады: инвестиция, инновация және инклюзивтік даму. Қазақстан үшін осы реформалар қажет деген сөз.
Сарапшының пікірінше, мемлекет тек экономика салаларын бақылап қана қоймай, ақылмен инфрақұрылымға, жеке бизнесті қолдауға, жоғары технологияларға, ғылымға және адами капиталға инвестиция салуы тиіс.
Санжар Қалдаровтың пікірінше, Қазақстан дамудың жаңа сатысына көшуі үшін мынадай қадамдар қажет:
Halyk Finance сарапшысы Қазақстанның шынайы проблемасы «орта табыс тұзағы» емес, одан да күрделі құбылыс – «ресурсқа тәуелділік» екенін атап өтті.
Алайда Қазақстанның табиғи байлықтары шексіз емес. Мұнай мен уран бұрынғыдай табыс әкелмей бастады. Иә, еліміздің жер қойнауында сирек кездесетін пайдалы қазбалар көп, бірақ оларға ғана арқа сүйеп отыра беруге болмайды.
Енді Қазақстан көпжылдық «ресурстық қарғысты» еңсеріп, алыс болашақты көздейтін жаңа экономикалық модель құруы керек.",2025-05-31T17:05:31+05:00,2025-05-31T17:05:31+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/887164db0efd03d76.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/887164db0efd03d76.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/887164db0efd03d76.webp,
d3f1597e4b67b3eb31be904ebe96bb6f,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қазақстан күрес федерациясын Тұрлыхановтың орнына кім басқарады?,"Енді Қазақстанның грек-рим, еркін және әйелдер күресі федерациясын Еркін Оқасов басқарады, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/kazakstan-kyres-federacijasyn-turlyhanovtyn-ornyna-kim-baskarady-136464/,"Енді Қазақстанның грек-рим, еркін және әйелдер күресі федерациясын Еркін Оқасов басқарады, деп хабарлайды Orda.kz.
Бұл туралы күрес федерациясының баспасөз қызметі мәлімдеді.
Батыс Қазақстан облысының тумасы Еркін Оқасов — кәсіпкер, «ВД Строй-Инжиниринг» ЖШС бақылау кеңесінің төрағасы. Ол осы уақытқа дейін Qazaq kuresi қауымдастығының вице-президенті қызметін атқарған.
Оқасов бұған дейін федерация президенті қызметін атқарған Дәулет Болатұлына алғыс айтты.
Айта кетейік, 6 желтоқсан күні Дәулет Тұрлыханов бұл қызметтен кеткен еді.",2025-12-08T15:30:38+05:00,2025-12-08T15:30:38+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/3db92418-ae22-4a83-9e9a-8d0d678ff4db.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/3db92418-ae22-4a83-9e9a-8d0d678ff4db.webp,
cf95033d241fcbc2f68f2d97d7b82174,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қазақстан-Қытай шекарасында кептеліс: Қаржы министрлігі тасымалдаушылар шағымдарына жауап берді,"Тасымалдаушылар Қытаймен шекарадан өту үшін электронды кезекке тұру мүмкін еместігіне шағымдануда. Қаржы министрлігі делдалдарды кінәлап отыр, деп хабарлайды Orda.kz МКК сайтына сілтеме жасап.",comments,https://kaz.orda.kz/kazakstan-kytaj-shekarasynda-keptelis-karzhy-ministrligi-tasymaldaushylar-shagymdaryna-zhauap-berdi-127647/,"Тасымалдаушылар Қытаймен шекарадан өту үшін электронды кезекке тұру мүмкін еместігіне шағымдануда. Қаржы министрлігі делдалдарды кінәлап отыр, деп хабарлайды Orda.kz МКК сайтына сілтеме жасап.
«CarGoRuqsat» электронды брондау қызметінде ең танымал «Достық-Авто» және «Нұр жолы» өткізу бекеттерінде кезек 2-3 апта бұрын жасалады.
Үндеу авторларының айтуынша, тегін слоттардың көпшілігін ресейлік тасымалдаушылар брондап алады, бірақ кейін олар өз кезегінен оп-оңай бас тарта салады, нәтижесінде нүкте «бос» қалады, ал басқа адал тасымалдаушылар апталап күтуге мәжбүр.
Авторлар өз үндеуінде CarGoRuqsat сервисінің техникалық қолдауының телеграмм чаттарында босатылған кезектер 100 АҚШ долларына немесе одан да қымбатқа қайта сатылады деп мәлімдейді. Бұл жағдайда бос кезекті секундта алып үлгеретін робот бағдарламалары (боттар) пайдаланылады деп болжануда.
Тасымалдаушы компаниялар мемлекеттік органдарға үш күннен астам мерзімге электронды брондауды алдын ала беруді тоқтатуды сұрап жүгінді.
Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Мемлекеттік кірістер комитеті ағымдағы деректер бойынша брондау бір ай бұрын қолжетімді болатынын хабарлады.
МКК сарапшыларының пікірінше, «тірі кезекке» қайта оралу, тіпті ең проблемалы аймақта, мысалы, Қытай бағытында - мәселені шешпейді. Олар «адам факторы» бар ескі сыбайлас жемқорлық схемаларына жол берілмейтінін және енді ондай «тірі кезекке» қайта оралмайтынын атап өтті.
Цифрлық шешімдердің енгізілгеніне қарамастан, физикалық тұрғыда пункттердің мүмкіндігі шектеулі, деп атап өтті Қаржы министрлігі.
Сондықтан Қытаймен шекарадағы өткізу қабілетін арттыру туралы айтатын болсақ, онда өткізу пункттерінің өткізу қабілетін физикалық тұрғыдан ұлғайтып, инфрақұрылымын кеңейту туралы сөз қозғау керек», деп мәлімдеді ведомство өкілдері.",2024-10-12T13:19:09+05:00,2024-10-12T13:19:09+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/20240609211859868_big.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/20240609211859868_big.webp,
1247b8dbf1ce70ae5c2af75c0b774cb7,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қазақстан не үшін орыс тілін дамытқалы отыр?,2024 жылдың қараша айында Қазақстан парламенті орыс тілін қолдау мен дамыту мақсатында құрылған Халықаралық ұйым туралы келісімді қолдады. Қазақстан қоғамы бұл қадамды қызу талқылап жатыр. Негізгі сұрақтардың бірі – орыс тіліне қандай қауіп төнеді? Расымен оны қолдауға күш салу керек пе?,comments,https://kaz.orda.kz/kazakstan-ne-yshin-orys-tilin-damytkaly-otyr-128736/,"2024 жылдың қараша айында Қазақстан парламенті орыс тілін қолдау мен дамыту мақсатында құрылған Халықаралық ұйым туралы келісімді қолдады. Қазақстан қоғамы бұл қадамды қызу талқылап жатыр. Негізгі сұрақтардың бірі – орыс тілі жойылып бара ма? Расымен оны қолдауға күш салу керек пе?
Осы сұрақтарды Orda.kz тілшісі саралап көрді.
Ұйым 2023 жылдың қазан айында Бішкекте өткен ТМД саммитінде құрылды. Оның құрылуына Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев бастамашы болды. Ресей Президенті Владимир Путин ұйымның штаб-пәтерін Сочиде орналастыруды ұсынды. Штаб-пәтер сол қалада орналасты.
Жаңа құрылымның мақсаты – орыс тілінің мемлекетаралық қатынас пен халықтар арасындағы коммуникация құралы ретінде позициясын нығайту. Орыс тілінің мәртебесін халықаралық ұйымдарда, мысалы, БҰҰ, ТМД, ҰҚШҰ, ЕАЭО және ШЫҰ сияқты ұйымдарда көтеру, сондай-ақ орыс тілін және мәдениетін таратуға көмек көрсету сияқты мақсаттарды көздейді.
Қазіргі уақытта ұйымдық құрылым әлі қалыптаса қоймады. Ол толық іске қосылғанға дейін хатшылық жұмыстарын Ресей Федерациясының сыртқы істер министрлігі уақытша атқарып жатыр. Практикалық қызметі 2024 жылдың күзінде басталады деп жоспарланды.
Ұйымның негізгі міндеттері:
Саясаттанушы Ғазиз Әбішев ұйымды құру бастамасын Ресей мен Украина арасындағы соғысқа қатысты деп түсіндірді. Путиннің саясаты үшін орыс тілі – «жұмсақ күш» құралы болып тұр. Ал оның дамуы Ресей үшін халықаралық аренадағы дәрежесін сақтауы үшін маңызды.
Сарапшы Қазақстан әрдайым континенттегі күштер теңгерімін салқынқандылықпен бағалап, қай жерде қаталдық, ал қай жерде икемділік көрсету қажеттігін ұғатынын атап өтті. Оның сөзінше, Украина қатты кеткен.
Сарапшы орыс тілінің Қазақстанда өз құрылымын сақтап отырғанын, бірақ мемлекет тарапынан басымдық мемлекеттік тілдің дамуына берілетінін атап өтті. Бұл, ең алдымен, демографияға қатысты. Қазақстанға көрші аймақтардан қандастар белсенді қоныс аударып жатыр, ал орыс тілінде сөйлейтін халықтың саны азайып барады.
Ол сонымен қатар ұйым құруды саясаттан гөрі дипломатиялық қадам ретінде бағалады.
Еске сала кетейік, бір жыл бұрын Ресей Үкіметі төрағасының орынбасары Алексей Оверчук Қазақстан мен Ресей арасындағы шекара маңы ынтымақтастығының XIX өңіраралық форумы аясында Қостанайда өткен іс-шараға қатысқан болатын. Өз сөзінде ол Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевқа орыс тілін қолдау жөніндегі халықаралық ұйым құру бастамасы үшін алғыс білдіріп, екі ел арасындағы білім беру саласындағы ынтымақтастық жоспарын да жариялады. Атап айтқанда, ол Қазақстанның оңтүстігінде үш орыс мектебін салу жоспарын мәлімдеді.
Бүгін Астанада Путиннің арнайы сапарына қызу дайындық жүріп жатыр.
Еске сала кетсек, Orda.kz Путиннің екінші дүниежүзілік соғыстың 80 жылдығына Тоқаев пен Қазақстандықтарды шақырғаны жайлы жазған болатын.
Сонымен қатар мемлекет басшысы Astana Think Tank форумының қорытынды отырысында «Ресейдің Украинамен соғыста жеңілмейтінін » айтқан болатын.",2024-11-27T09:53:07+05:00,2024-11-27T09:53:07+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/1732683155_photo_2024-11-26_13-07-27.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/1732683155_photo_2024-11-26_13-07-27.webp,
d289ac9e18a4d73f995b6331d9b47523,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Қазақстан неге БРИКС-ке қосылуға асықпайды»: Саясаттанушының пікірі,"23-24 қазан күндері Қазан қаласында БРИКС саммиті өтеді, оған президент Қасым-Жомарт Тоқаев шақырылды. Саяси шолушы Ғазиз Әбішев Orda.kz-ке берген пікірінде Қазақстанның бұл ұйымға кіруді жоспарламайтыны туралы ойымен бөлісті.",comments,https://kaz.orda.kz/kazakstan-nege-briks-ke-kosyluga-asykpajdy-sajasattanushynyn-pikiri-127761/,"23-24 қазан күндері Қазан қаласында БРИКС саммиті өтеді. Оған президент Қасым-Жомарт Тоқаев шақырылды. Саясаттанушы Ғазиз Әбішев Orda.kz-ке берген пікірінде Қазақстанның бұл ұйымға кіруді жоспарламайтыны туралы ойын айтты.
Саммитке БРИКС-ке мүше елдердің басшылары, сондай-ақ ұйымға қосылғалы жатқан мемлекеттердің және бақылаушы елдердің өкілдері қатысады. Әбішевтің пікірінше, Қазақстан жақын арада БРИКС-ке мүше бола қоюы екіталай. Өйткені бұған аса қажеттілік жоқ. Ел Ресеймен тығыз қарым-қатынастарды ТМД, ҰҚШҰ және ЕАЭО сияқты басқа ұйымдар арқылы-ақ қолдап отыр.
Сонымен қатар сарапшы атап өткендей, Қазақстан Қытаймен де экономикалық салада «Бір белдеу, бір жол» бастамасы арқылы, сондай-ақ қорғаныс және қауіпсіздік мәселелерінде байланыстар орнатқан. Сондай-ақ Қазақстан БРИКС-ке мүше елдер — Ресей, Қытай, Үндістан және Иранмен Шанхай ынтымақтастық ұйымы (ШЫҰ) аясында ынтымақтасып келеді.
Әбішевтің айтуынша, БРИКС көбінесе батыс елдеріне қарсы ұйым ретінде көрінеді. Егер қосылып жатсақ, бұл Қазақстанның бейтарап саясатына күмән келтіруі мүмкін.
Сонымен бірге Қазақстан БҰҰ-ны халықаралық мәселелерді шешудің негізгі алаңы ретінде қолдайды және осы позицияға қайшы келуі мүмкін жобаларға назар аударғысы келмейді.
Бұған дейін ҚР президентінің баспасөз хатшысы Берік Уәли Tengrinews-ке Қазақстан БРИКС-ке кіруге ұсыныс түскенін, бірақ жақын арада өтініш беруді жоспарланбағанын хабарлаған. Президент 24 қазан күні саммитте «аутрич» форматында сөз сөйлейді.
Дегенмен, 2023 жылдың тамызында Йоханнесбургте өткен БРИКС саммитінде Тоқаев Қазақстанның бұл ұйымға кіргісі келетінін ашық білдірген болатын.
Осы жылдың тамыз айының соңында Әзірбайжан БРИКС-ке мүше болуға өтініш берді. Ал қыркүйек айының басында Түркия да өтініш жолдады.",2024-10-16T17:53:42+05:00,2024-10-16T17:53:42+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/kz2-8768-2_mediumthumb-1.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/kz2-8768-2_mediumthumb-1.webp,
176efbb1ab93ffb983ff61264f4dd157,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қазақстан өнеркәсібі неден зардап шекті,"Қазақстан өнеркәсібінде бәрі ойдағыдай емес: тамыз айында S&P деректері бойынша бұл сектордағы іскерлік белсенділік индексі теріс мәндер аймағына өтті. Қазақстандағы өндірісте не дұрыс емес екенін және неге ел көрші мемлекеттерден қалып қойып жатқанын Орталық Азия бойынша шетелдік сарапшы Стивен Блэнд айтып берді, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/kazakstan-onerkasibi-neden-zardap-shekti-134875/,"Қазақстан өнеркәсібіндегі жағдай мәз емес: тамыз айында S&P деректері бойынша бұл сектордағы іскерлік белсенділік индексі теріс мән аймағына өтті. Қазақстан өндірісінде не дұрыс емес екенін және неге ел көрші мемлекеттерден қалып келе жатқанын Орталық Азия бойынша шетелдік сарапшы Стивен Блэнд айтып берді, деп хабарлайды Orda.kz.
The Times of Central Asia газетіне жазған мақаласында Стивен Блэнд өндіріс саласындағы іскерлік белсенділік индексі маусым айынан бері 50 бірліктен төмен деңгейде тұрғанын атап өтеді. Бұл – іс жүзінде теріс аймаққа түсу дегенді білдіреді (50-ден төмен – құлдырау, 50-ден жоғары – өсу). Оның үстіне бұл көрсеткіш 2022 жылғы наурыз айынан бері ең төмен деңгейге дейін жетті.
Алайда 2025 жылы бұл жетістікті қайталау мүмкін болмады, өсім құлдырауға алмасты. Ендеше, Қазақстан өнеркәсібінде не дұрыс емес? Экономикалық керемет неге жүзеге аспады?
Сарапшының айтуынша, тамыз айында қазақстандық өнімге деген сұраныс сыртқы нарықтарда да, ішкі нарықта да төмендеді. Бұл соңғы он тоғыз ай ішінде алғашқы жағдай. Сұраныстың төмендеуі салдарынан кәсіпорындар шикізат сатып алуды және жұмыс орындарын қысқартуға мәжбүр болды. Ал шығындар өсті – бұған әлсіз теңге бағамы мен жанармай бағасының өсуі сияқты факторлар әсер етті. Жабдық пен шикізатты импорттау қымбаттап, логистика күрделене түсті, сол себепті кәсіпорындар өнім бағасын жоспарлағаннан тезірек көтеруге мәжбүр болды.
Оған қоса, қазақстандық өнеркәсіптің төбесінде салықтардың ауыр салмағы қара бұлттай үйірілді. Жаңа Салық кодексі 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап күшіне енгенімен, бизнес өкілдерінің еңсесі қазірдің өзінде түсіп кеткен.
Тамыз айындағы зерттеулер көрсеткендей, қазіргі таңда қазақстандық бизнес 2021 жылдан бері болашағына деген сенімді ең төмен деңгейде көрсетіп отыр. Бұл көңілсіздіктің өз себептері бар, оптимизмнің жоқтығы түсінікті жағдай.
Сарапшының айтуынша, үкіметтің индустрия саласында болашағы бар жаңа жобалары бар – мысалы, Түркістан облысында қытайлық серіктестермен бірге 200 миллиард теңгеге тоқыма кластерін салу. Жеңіл өнеркәсіп саласы тіпті өсім көрсетуде, бұл химия өнеркәсібі мен құрылыс материалдарын өндіру салаларымен қатар жүріп жатыр.
Қазақстанның көрші елдері мұндай мәселелерге тап болып отырған жоқ. Өзбекстан 2025 жылдың алғашқы тоқсанында өнеркәсіп көлемінің 6,5 пайызға өскенін хабарлады, ал шілде айында елдегі іскерлік белсенділік индексі 15,9 пайызға, тамызда тағы 2,9 пайызға өсті. Қырғызстанда бұл көрсеткіш өнеркәсіп секторында 60,9 бірлікке жетті. Бұл жағдай Қазақстандағы көрініспен қатты қарама-қайшылықта тұр.
Блэндтің айтуынша, мұның себебі – Қазақстан өндірісінің металлургия мен ауыр өнеркәсіпке сүйенуі. Бұл сала әлемдік баға құбылыстары мен салық жүктемесінің артуына өте осал. Сонымен қатар, Қазақстан экономикасы көп жағдайда шикізатқа негізделген. Ал Өзбекстан мен Қырғызстанның өнеркәсіптік құрылымы әлдеқайда әртүрлі, бұл олардың өнеркәсіп саласын сыртқы күйзелістерге анағұрлым төзімді етеді.
Халықаралық валюта қорының болжауынша, 2025 жылы Қазақстан экономикасы 4,9 пайызға өседі – бұл өсімге тау-кен өндірісі мен өңдеу өнеркәсібі ықпал етеді. Үкімет осы жылы бір жарым триллион теңгеге 190 жаңа өндірісті іске қосып, 23 мың тұрақты жұмыс орнын құруды жоспарлап отыр. Бұл өнеркәсіп секторын ынталандырып, іскерлік белсенділіктің төмендеу үрдісін кері бағытқа бұруы мүмкін.
Қазақстан өнеркәсібіне қосымша қолдау көрсету үшін теңге бағамының нығаюы және Қытай мен Ресей тарапынан сұраныстың қайта қалпына келуі ықтимал. Алайда елеулі қауіптер сақталып отыр: жоғары инфляция инвестициялар ағынын шектеуі мүмкін, ал саланы қалпына келтіру мүмкіндіктері макроэкономикалық үдерістерге тікелей байланысты болады.
Стивен М. Блэнд – журналист және жазушы, Орталық Азия бойынша сарапшы. BBC және HBO арналарымен жұмыс істеген. Аймақтағы елдерге саяхат туралы танымал кітаптың авторы.
Бұған дейін Halyk Finance сарапшылары тау-кен өндірісі мен құрылыс сияқты екі негізгі салада іскерлік белсенділік индексінің күрт төмендегеніне назар аударған болатын. Өндіріс бойынша статистика біркелкі емес, бірақ жалпы деректер жүйелік экономикалық мәселелердің бар екеніне ишара етуі мүмкін.",2025-09-13T14:06:40+05:00,2025-09-13T14:06:40+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/_gluster_2023_2_16_33831cc788bbde4e73b3d6846b6fbb05_1280x720.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/_gluster_2023_2_16_33831cc788bbde4e73b3d6846b6fbb05_1280x720.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/_gluster_2023_2_16_33831cc788bbde4e73b3d6846b6fbb05_1280x720.webp,
6f5380ef8826e824aefda4bac33a0d65,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қазақстан үкіметі инвесторлардың көзін қалай «құртады?» Дорин Бару мұнай саласы жайлы,"Қазақстан мұнай нарығындағы сыбайлас жемқорлықты ынталандыруға арналған ережелер туралы, Orda.kz-ке АҚШ азаматы, шетелдік инвестор Дорин Бару айтып берді.",comments,https://kaz.orda.kz/kazakstan-ykimeti-investorlardyn-kozin-kalaj-kurtady-dorin-baru-munaj-salasy-zhajly-128474/,"Қазақстан мұнай нарығындағы сыбайлас жемқорлықты өршітетін ережелер туралы Orda.kz-ке АҚШ азаматы, шетелдік инвестор Дорин Бару айтып берді. Ол 2006 жылдан 2022-2023 жылдарға дейін, осы саладан аз уақытқа ғана қол үзіп, артынша мұнай компаниясының басқарушы директоры болып жұмыс істеді. Бастапқыда шетелдік құрылтайшылармен, ал 2020 жылдан бастап қазақстандық құрылтайшылармен қызметтес болған адам. Бару мырза Orda.kz веб-сайтындағы және YouTube арнасында мұнай саласына қатысты жүргізілген зерттеулерді оқып, көріп, бізге хабарласты.
Бару мырза, Қазақстанда қанша жыл жұмыс істедіңіз және мұнайды сату нарығының ақсап тұрғанын қашан ұқтыңыз?
— Мен Қазақстанға 2006 жылдың басында Petrom* компаниясына басқарушы директор болып келдім. Бұл компания 1998 жылы Қазақстан нарығына шыққан. Бастапқыда Тасболат кен орнында жұмыс істей бастады. Ал үш-төрт жылдан кейін «Комсомол» кен орны бойынша үкіметпен келісімшарт жасасты. Мен келген кезде бізде екі мұнай келісімшарты, төрт кен орны болды.
Біз барлық кен орындарынан тәулігіне 800-900 тонна мұнай өндіретінбіз. Келісімшарт бойынша оны экспортқа және ішкі нарыққа саттық. «Комсомолда» 80% экспортқа, 20% ішкі нарыққа кететін. Ал «Тасболатта» 85% және 15% нарыққа шықты. Экспорттық келісімшарт Vitol компаниясымен жасалды. Басқа мүмкіндігіміз мүлде болмады. Бірақ мәселе тек Vitol-да емес. Мәселе сіздердің жүйелеріңізде, мен сіздерге бұл туралы толық мәлімет ұсынармын.
Қазір Vitol компаниясында, COVID-19-дан кейін, жағдай әлдеқайда ушығып кетті. Олар монополия бар болған соң, тіпті артығымен пайда таба бастады. Бұл туралы Қазақстандағы әрбір адам біледі.
Бұл монополия қалай қалыптасты? Нарық қатысушысы ретінде, кәсіпкер ретінде неге тек бір компанияға мұнай сатуға мәжбүр екеніңізді сұрамадыңыз?
— Жақсы сұрақ. Бірақ оны «ҚазМұнайГазға» немесе Энергетика министрлігіне қою керек.
Біз ғой сұрау саламыз, жауап қайтармайды.
— Сіздер сауал жолдайсыздар. Алайда олар мардымсыз, делғұлының жауабын қайтарады. Өйткені бұл жайдың бір сыры бар. Бәріне айдан анық көрінетіні Vitol мұнай алу үшін «ҚазМұнайГазға» алдын ала миллиардтаған төлем жасады. Бұл бір.
Біз мұнайды басқа 3-4 компания секілді өзіміз сатып көрмек болдық. Бірақ мұның тіпті мүмкін емес екеніне көзіміз жетті. Себебі Vitol бізді іс жүзіне мүлде кіргізбейді. Мысалы Қазақстан мұнайына барар жолды Vitol бүкіл бағыттар бойынша жабады. Біз және басқа компаниялар қанша тыраштанғанымызбен, ештеңе істей алмадық. Бірақ мұндағы басты мәселе — Vitol емес. Басты мәселе Қазақстанда.
Ал олар басқа компанияларды қалай «кіргізбейді»? Басқа трейдерлерден де мұндай жағдайды көп естіп жатамыз. Олар қалай кесе көлденең болады?
— Мұнда тек Vitol ғана емес, бұл процеске қатысатын министрлік те бар, олар осының бәріне келісім беруі керек. Ол оңай шаруа емес. Қазір кіші және ірі компаниялар: Қашаган, Теңіз, Қарашығанақ сияқты алыптардан басқалары бүкілі Vitol арқылы мұнайды экспортқа сатуы тиіс.
Біз теңіз арқылы сатуға тырыстық, кейін Бакуде сатуға тырыстық, бірақ онда да мүмкін емес. Сондықтан жалғыз жол — Vitol арқылы сату. Ал қазір олар комиссия ретінде үш-төрт доллар емес, жеті-сегіз доллар алады. Ал оны Қазақстанда мойындамайды. Әрине, Ресейге санкциялар бар. Біз ол жағдайды түсінеміз... Бірақ Қазақстан мұнайы санкцияға ұшырамаған, ол құбыр арқылы өтеді. Біз оларға Қазақстан мұнайы екенін растайтын сертификат береміз. Соның өзінде олар өз комиссиясына нарықтық нормадан үш-төрт-бес доллар артық алады. Өйткені олар біздің және басқа компаниялардың басқа барар жері жоқ екенін біледі. Бұл монополия. Енді бұл қалай және не себептен болып отыр десек... Мұнда тек Vitol ғана емес, Қазақстандағы түрлі құрылымдар да бар. Олар септеседі, қатысады. Мен оны жемқорлық деп атаймын. Сіздерде қалай атайтынын білмедім.
Бізде де жемқорлық деп атайды. Қазақстанның мұнай трейдерлері де дәл солай айтады, бірақ ашық айтуға сескенеді.
— Мен олардың қорқатынын білемін, бірақ мен қорықпаймын.
Олар да 2022 жылдан кейін мұнай нарығындағы жағдай нашарлап кетті деп отыр.
— Білмедім. Мүмкін, бұрынырақта Vitol-мен жұмыс істегенде олардың мұртын балта шаппаған болған шығар. Цирк 2022 жылдың қаңтарынан бұрын басталды. Әлі аяқталған жоқ. Бұрын монополиясы бар олар басқа таңдауы жоқ компаниялардан үш-төрт доллар комиссия алса, қазір сегізден он бір долларға дейін алады. Менің оларға Лондон арқылы шыққан кездерім болған. Сонда да олар бағаның ө суін — құбыр Ресей арқылы өтетін болған соң деп түсіндіреді . Ал Ресейде санкциялар бар, үлкен мұнай өңдеуші зауыттар ресейлік құбырмен өтетін мұнайды алғысы келмейді дейді. Сонда мен оларға: «Жақсы, дәлелдей аласыздар ма? Маған ол қай жерде сатылғанын көрсететін қағаз беріңіз мұнай өңдеуші зауыттан» деп айттым. Олар маған бұл комбинациялы түрде мүмкін емес деп және т. б. мардымсыз жауаптарын қайтарды. Алайда сол күйі ешқандай құжат көрсетпеді. Өйткені Қазақстан мұнайын барлық жерде қуана-қуана қабылдайды!
Олардың табыстары өте қомақты. Vitol — үлкен компания болғанымен, осы табыстың көп бөлігі Қазақстаннан кетеді. Ал Қазақстан не қалады?
Мұнайшылар арасында оларды «king of the kazakhstan oil», яғни «Қазақстан мұнайының патшалары» деп атайды. Расында солай болып тұр ғой?
— Көп мұнайшылар дәл солай айтады. Әрине, олар сіздердің патшаларыңыз. Міне, егер сен «Теңізде» немесе NCOC-та болсаң, сонда ғана басқа құбыр арқылы мұнай өткізесің. Қалғандары құрақ ұшып, артық төлейді. 10–11 пайыз деген комиссия емес, салық.
Дорин, сіз тек қана Vitol Қазақстанға алдын ала төлем төлейді деп айттыңыз. Лауазымды тұлғалар екеуара, жеке әңгімелерінде алдын ала төлем жасап жұмыс істеу тиімді деп кеңесіп жатады. Бұл расында тиімді ме?
— Біз мұнда «ҚазМұнайГаз» туралы айтып отырмыз. Қазақстаннан келетін мұнайдың көп бөлігі Vitol-ға «ҚазМұнайГаз» бақылауындағы кен орындарынан келеді. Сіздердің ұлттық компанияңызға алдын ала миллиардтаған төлем жасалды. Бұл тегіннен тегін емес! Егер алдын ала төлем жасаса, жеңілдік алады. Міне оны жалпы бағалау өте қиын. Егер оны есептесең, онда... алдын ала миллиардтаған төлем алсаң, онда қалған төлейтіні қанша қаражат болмақ? Тағы да миллиардтар ма? Міне содан барып оларға монополия жасау құқығын берудің қажеті болмай қалады. Себебі әр компания алдын ала төлем жасауға дайын. Өйткені олардың түсіп тұрған қолма-қол ақшасы жетерлік.
Олар бізге де осындай шарттарды ұсынған. Бірақ біз келіспедік, бізге алдын ала төлем қажет емес. Бізге мұнайды алу керек, содан кейін оған төлемді әділ түрде төлеу керек. Бір бөлігін ғана 8, 10 болмаса 11 долларға аз беріп емес.
Қазақстан шынымен де экономикалық мәселелерге тап болды. Әсіресе ҚМГ ұлттық компаниясында қиындықтар бар. Олардың қанша төлейтінін, УЗН және басқа да шығындарды ескерсек, олардың табысын мен көп деп ойламаймын. Мұны сіз менен де жақсы білесіз.
Ал экономикалық мәселелер қалай пайда болады? Жемқор саясаттың нәтижесінде пайда болады. Біз жеке бизнес өкілдері осындай жағдайларға ешқашан бармас едік. сол себепті бұл тиімді ме, әлде жоқ па деп саралап көріңіздер.
Vitol-де қазақстандық құрылтайшылар бар ма?
— Қазақстаннан біреу бар сияқты. Қазір Vitol әлемдегі ең үлкен трейдер компанияларының бірі. Олар Англия, Швейцария және басқа елдерде жұмыс істейді.
1990-жылдары Vitol Қазақстанда жұмыс істей бастағанда шағын трейдер болатын. Ал қазір Bloomberg журналистерінің жазғанына қарасақ, компанияны «Қазақстан мұнайының патшасы» деп атайды. Сіз мұнай нарығында талай жыл жүрген адам ретінде бұл жайлы не дейсіз?
— Бұл пара деп аталады! Жемқорлық! Таңқалатын жағдай емес. Мұндай жемқорлық жиі болады. Өйткені өте қомақты, ірі-ірі қаражат айналымда жатыр. Кімді болса да сатып алуға болады. Көз қызықтырып әкетеді. Сол үшін орайын тауып сатып алады, сатады.
АҚШ-та Vitol-дың жоғары лауазымды менеджерлерін Латын Америкасындағы шенеуніктерді парамен сатып алды және жемқорлық жасады деп айыптады. Міне олардың кәсібіне осы жемқорлық негіз болды.
— Ондай жемқорлық Қазақстанда да жасалып отыр. Мен мұны дәлелдей алмаймын. Мұны ағылшынша circumstance (ред. болған жағдай) дейді.
Сонда қандай жағдайлар? Vitol да солай жұмыс істей ме?
— Иә, әрине, солай жұмыс істейді. Оңтүстік Америкада солай істеп отырғанда, Қазақстанда «киелі Мария» анадай ақ бола қала ма?
Ал Vitol-ға қатысты Еуропада жүргізілген тергеуде Қазақстанға қатысты не айтылғаны жайлы айтып бере аласыз ба?
— Не айтарымды білмеймін. Қазақстанда қорқады. Оның үстіне Қазақстанның мәселесі бұл тек Vitol емес. олар қорқып отыр. Онысызда ұғынықты нәр,е.
Кім қорқады?
— Қорқатындар... сол ережелерден зардап шегетіндер де, солай жалғастыруға мүмкіндігі барлар да.
Сіз бірнеше рет бұл тек Vitol-ға байланысты емес, Қазақстандағы мұнай сату және экспорттау жүйесіне байланысты деп айттыңыз. Айтып беріңізші, қалай ұйымдастырылған? Негізі қалай болуы керек?
— Жақсы, мен сіздерге бірнеше мысалды айтайын. Біріншісі Энергетика министрлігі.
Оған әртүрлі себептер табады. Бірақ бұлай іс алға баспайды! Әрине, шартты сақтап іске кірісуге болмаса ойларына келгенін істеуіне болады. Бірақ бір анық нәрсе — бұдан іс алға баспайды, іс жүрмейді. Бұл бұрынғы келісімшарттардың бірінде болған оқиға.
Жаңа келісімшарттар туралы айтқанда, кеніш пайдаланушысының келісімшартына қараңыз, олар «модельдік» немесе «типтік» келісімшарт деп атайтын нәрсе бар. Енді бұл адамның басына келетін ең үлкен абсурд шығар. Бұл келісімшартсыз келісімшарт. Онымен жұмысқа кірісіп, істей бастағанда, сізге: «ішкі нарыққа сату үшін осындай квотаңыз бар» деп айтады. Сіз шешім қабылдайсыз, келісімшартқа қол қою керек пе, жоқ па, жоспарлайсыз, түсінесіз.
Егер ішкі және экспорттық бағалар арасындағы айырма аз болса, келісуге болар ма еді... бірақ ол да дұрыс емес. Бірақ айырма өте үлкен болғанда, мұндай келісімшартқа қол қойған кезде, сіз шарттардан бейхабар боласыз. Ештеңе қол қоймағаныңыз жөн, келісімшартсыз жұмыс істеген дұрыс. Міне, Қазақстанда осындай жағдайлар болып жатыр.
Мысалы, менде төрт келісімшарт болды және үшіншісін ұзарттым. Ол типтік емес келісімшарт еді. Алайда олар оны бұзды. Келісім деген оларға ештеңе емес, қағаз ғана! Олар: «Бізде ішкі нарыққа жеткілікті мұнай жоқ» деп айтып жатады. Сенің ішкі нарығыңда жеткілікті мұнай бар бола ма, әлде жетпей ме маған бәрібір. Егер жеткіліксіз екенін сезсең, онда мұндай келісімшартқа қол қойма. Алдымен, қанша мұнай қажет екенін ойлан.
Инвестор ақша қойған кезде, ол экспортқа 80% мұнай аламыз деп есептейді.
Біз мұнай бағасының белгісіздігімен үлкен тәуекелге басымызды тігіп жұмыс істеп жатырмыз. Ал сен тіпті министрлік не айтарын білмеген кезде... және ең бастысы, бұл халықтың мүддесі үшін жасалып жатқан жоқ!
Мен Қазақстан үкіметіне хат жаздым, соңғы сәтте біршама жұмсартып жаздым, өйткені басында қаттырақ жазған едім.
Қандай хат?
— Мен осы айтып жатқан мәселелердің бәрін баяндадым. Типтік келісімшарт мәселесін қайталауға рұқсат етіңіздер: экспорттық квота алдын ала белгіленбейді оны ай сайын Энергетика министрлігі тағайындайды. Бұл негізінен ақымақтық, өйткені келісімшарттың шарттары нақты анықталмаған және қосымша жемқорлықты тудырады. Өйткені қосымша квоталар пара беру арқылы берілуі мүмкін. Қазақстанда эндемиялық «дәстүрлі» жемқорлық элементтері болғандықтан, үкімет заңсыз нәрсенің бәрін құрту үшін бәрін жасауы керек.
Дорин, қазақстандық мұнайшылар антимонополиялық органға хат жолдап, экспортқа және ішкі нарыққа мұнай сату шарттарының теңсіз және ашық ақпарат бермей отырғанын айтып шағымданды. Кейбір компаниялар қажетті жерлерге чемоданмен ақша апарып, тиімді шарттар алады, ал басқаларын үйде көп мөлшерде сатуға мәжбүрлейді. Типтік келісімшарттар мен осы ашық ақпарат бермейтін құрылымдар мұнай саласын «жалпағынан басып» отырғандар үшін арнайы жасалған деп айтуға бола ма?
— Жүзде-жүз келісемін. Бұл типтік келісімшарт жемқорлыққа көп септеседі. Өйткені егер сен нақты шарттарды білмейтін болсаң және әр айдың басында екі апта бұрын саудаға шығаруға локацияның 28 немесе 50 екенін айтса, сен шешім қабылдайтын адамға тәуелдісің.
Тіпті менің итім де мұндай жағдайларда не болып жатқанын ұғатын шығар. Тағы да қайталап айтамын: мәселе сіздің қойған сұрағыңыздп емес. Мәселе тек бір компания пара беріп, көп ақша тауып жатқанында емес.
Жақсы, бір компания көп ақша табады, ал екіншісі — аз. Алайда қазіргі таңда өте қомақты ақша табатын ешкім жоқ. Тек пара алғандардың қалтасы қалың. Мәселе келісімшарттарға деген қарым-қатынаста! Заңды сақтау мәдениеті жоқ, қол қойылған келісімдер орындалмайды! Егер сен жаман келісімшартқа қол қойсаң, сол келісіммен өмір сүре бересің; егер дұрыс келісімшартқа қол қойсаң — тек оның шарттарын бұзба. Министрліктің келісімшарт шарттарын бұзуға құқығы жоқ. Бірақ сіздердің Энергетика министрлігі келісімшарттарды бұзады.
Қаржы министрлігі де басқа мәселелер бойынша қиындық туғызып отыр. ҚҚС-ты қайтармайды, трансферттік баға қалыптастырумен алдау әдетке айналды т.б. Көптеген мысалдар бар. Иә, мысалы инвестор ақшасын салады, ал кейін оны қайтарып ала алмайды. Ал соңында кім ұтады? Тек жемқорлар ұтады.
Байқайсыздар ма, батыстың жаңа компаниялары өте аз келеді. Мен қытайлықтар туралы айтпай-ақ қояйын. Батыс компанияларының келгенінен кетіп жатқандары көп. Артта тек арнайы келісімшарттары бар үндістер қалды. Оларды мүлдем қозғауға болмайды. Қалғандары тек үлкен мәселелермен кездеседі.
Қазір қарапайым кен орындары жоқ, бәрі қиындап барады. Мұнай өндірісі мен пайдалану әлдеқайда қымбаттады. Бұл оңай емес. Бұл ақырында Қазақстан біраз нәрсе жоғалтады.
Қазақстан бірінші кезекте қай нәрсені жоғалтады? Инвестиция тартуды ма?
— Инвестициялар енді келмейді. Алматыдан 30 шақырым жүріп, өндірісі орасан зор елдегі адамдардың қандай жағдайда өмір сүріп жатқанын көріңіз. Қазба байлықтары да бар. Халық өте аз, жер үлкен, бірақ агрегаттар жоқ, өйткені ештеңе жасалмайды. Шеврон Теңіздегі мұнайды өндіруден алынған ВВП-ның 20 пайыздан астамын ғана қамтамасыз етеді. Қалғаны жоқ. Кіші және орта компаниялар дамуға қабілетсіз. Егер жергілікті компаниялар парасыз дамып жатпаса басқа тасы өрлегені жоқ. Ал батыс компаниялары енді келмейді.
Сіздерге типтік келісімшарттар ұсынды деп айтып едіңіз,  шарттары көрсетілмеген...
— Мені типтік келісімшартқа қол қоюға мәжбүрлеуге тырысты. Бірақ мен екінші күні-ақ компанияны жабамын деп айттым да, қол қойған жоқпын. Басында қалыпты келісімшарттар болды, келіссөздер жүргізілді. Бүкіл келісімшарттарға қол қойылды. Кейін олар шарттарды бұза бастады, содан кейін мүлдем шартсыз қол қоюды ұсынды.
Сіз өзіңіздің экспорттық үлесіңізді және ішкі үлестеріңізді қалай қорғадыңыз? Шенеуніктермен келіссөздер қалай өтті? Сіз сияқты шетелдік компанияларға пара беруге астарлап болсын «ұсыныс» жасай ма?
— Келісімшартқа қол қойған кезде, пайдалануға арналған 10-15 өте маңызды шартты қарау қажет. Онда әртүрлі нәрселер бар. Мысалы, салықтар, сосын әрине, ішкі экспорт. Келіссөздер кезінде біз Комсомольск кен орны бойынша (сол уақытта ең маңызды жеріміз) 80%-ын экспортқа жіберуге келісімге келдік. Шамамен 2020 жылға дейін шарттарды бұзбадық, бір айда аздап көп, екінші айда аздап аз. Бірақ жылдың соңында 80-20% шамасында шығатынбыз.
Компаниялар бар ақшасынан айырылды.
Сіз Энергетика министрлігінің шенеуніктерімен келіссөздер жүргізуге тырыстыңыз ба?
— Әрине, әр ай сайын бардым. Астанада өкіліміз болды. Өзім Ақтауда жұмыс істедім. Жиі келіп тұрдым, бізге Қазақстанда мұнай жоқ деп айтқан. Құрылтайшылар, жергілікті адамдар күресуге қорықты. Алайда шетелдік компания жұмыс істегенде қазақтар қорықты.
Егер олар жергілікті адамдар болса, неге... шенеуніктерге ақша берген? Сұрағымды тікесінен қояйын.
— Мен шенеуніктерге көк тиын да берген жоқпын!
Ал олар сұрады ма?
— Менен сұрамады, өйткені сескенді.
Ал кімдерден сұраған?
— Бәрінен сұрады, менен сұрамады. Өйткені білетін... Шетелдік мұнай компаниясында 40 жыл жұмыс істеген кезде, сұрамайды, қорқады. Олар ештеңе ала алмайтынын біліп, жүрексінді. Бұл анық. Ал басқа құрылтайшылар не істегенін білмеймін. Олар Қазақстанда жұмыс істейді, түсінікті. Ал шетелдік компаниялар болса, мен сіздерге 100 пайыз кепілдіа беріп айта аламын, бір тиын да төлемедік. Қайтып келіп, екі жыл қазақстандық құрылтайшылармен жұмыс істегенде де бір тиын да бермедім. Менен тікелей сұрауға батылдары жетпеді.
Сіз Қазақстаннан басқа Орталық Азия елдерінде жұмыс істедіңіз бе?
— Мен Бакуде жұмыс істедім, Ашхабадта жұмыс істедім, аймақтарда жұмыс істедім.
Әзірбайжан, Түрікменстан қызық болып тұр. Онда қалай жұмыс істейді? Жұмыс істеу шарттары әділ әрі ашық па? Қай ел көп пайда табады?
— Әзірбайжанда Қазақстанға қарағанда бәрі біршама басқаша. Онда 90–95% мұнай екі консорциум арқылы өтеді. Оларды British Petroleum басқарады. «Сокар» (Әзірбайжанның ұлттық компаниясы) тек қатысады. Бірақ «Сокар» оператор емес. Осы тұрғыдан алғанда жағдай сәл жақсырақ.
Әзірбайжандағы мұнай нарығындағы жемқорлық Қазақстанға қарағанда азырақ па?
— 100 пайыз солай
Неге?
— Өйткені мұнайдың көбі шетелдік компаниялар арқылы өтеді. Біз шетелдік компания болғанда бір тиын да берген жоқпыз. Сондықтан ондай нәрсе жүрмеді.
Онда егер пайдалы болса, қол қоямын, егер пайдалы болмаса, қол қоймаймын.
Егер осы мәселелерді қоя тұрып, салыстырсақ қай ел өз мұнай байлығын тиімдірек басқарады — Қазақстан ба, әлде Әзірбайжан ба?
— Осы мәселелерді қалай қоя тұруға болады? Олар бизнесіңнің тиімділігін анықтайды ғой! Әзербайжан жақсы басқарады. Әзірбайжанның операторы мен «ҚазМұнайГаздың» операторы арасында үлкен айырмашылық бар.
Қазақстанда сенімен келісімшарт жасасып, кейін оны бұзатын болса, сен ештеңе істей алмайтын болсаң... бұл бәріне жұмыс істемейді. Міне, бір мысал. Сіздер ҒЗТКЖ (НИОКР) дегенді білесіздер ме? Естідіңіздер ме?
(ҒЗТКЖ  — ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстар — ред.).
1% табысыңнан — бұл үлкен ақша. Бірақ олар шарттардың жағдайын 1% -ға жай ғана нашарлатты.
Ал зерттеулер Қазақстанға қажет пе?
— Ал қажет болды делік... Жақсы. Онда егер қажет болса, шарттарды өзгертпеңіздер. Күлкілі ғой! Себебі, ҒЗТКЖ бойынша өткізіп жатқанның бәрі де ғылыми зерттеу емес. Ол жер жалпы бомба қойылған жер. Әлі жарылуы мүмкін. Бұл Қазақстандағы ең үлкен мәселелердің бірі — осы ҒЗТКЖ. Кешіріңіздер, бірақ біз де ҒЗТКЖ үшін кәдімгі гидравликалық жарылыс жасадық. Бұл зерттеу емес. Бүкіл компаниялар, ақша берген-бермегені белгісіз әйтеу зерттеулер жасауға құқық алған. Бірақ онысы зерттеу болған жоқ.
Яғни, бұл мұнай компанияларының зерттеулерге төлейтін пайызы да жемқорлықтың көзі ме?
— Әрине, басқа қалай болуы мүмкін? Сенде келісімшарт бар, сонда сен белгілі бір мөлшерде төлейсің, сондай мөлшерде аласың, салық төлейсің, мұнай сатасың және тағы басқа. Ал содан кейін бір күні көктен түскендей «сен осы зерттеу үшін тағы бір пайыз төлеуің керек» деп шығады. Ал зерттеу бірнеше компанияларға бөлінеді. Соларға лицензия берілген. Ал олардың сол лицензияны қалай алғаны — ол басқа әңгіме.
Қандай компаниялар ғылыми зерттеулер жүргізуге құқық алды? Бүкіл мұнай компанияларының пайызының бір пайызын алады деп ойлайсыз ба?
— Бұл сервис компаниялары, мұнай компаниялары емес. Сен олармен келісімшарт жасайсың.
Сіздермен гидрорұқсатты кім жасады?
— Бір кішкентай компания гидрорұқсатты жасады. Себебі біз ғылыми зерттеулер жүргізуіміз керек еді. Жақсылап жасады. Оның зерттеулермен ешқандай қатысы жоқ.
Шарттар өзгеріп мен бұзылғанынан кейін соттасып көрмедіңіздер ме?
— Ондай жағдайларға мысал ретінде көрсете алатыным бар. Компаниялар 5-7 жыл бойы соттасты. Бірақ сонша жыл соттасып жүруге тұрарлыш па? Сен жұмыс істеуге, мұнай өндіруге келдің. Мүлде соттасуға келмедің. Содан соң келісімге келу керек, не істеу керек? Олар мұны өте жақсы біледі. Әрине, егер сен үлкен компания болсаң, мысалы «Шеврон» немесе «Тоталь», соттасуға болады.
Ал Түрікменстандағы жағдай Қазақстанмен салыстырғанда қандай?
— Ең қиын жағдай Түрікменстанда. Онда әкімшілік өте күрделі, ешкім ештеңе істей алмайды, мың долларлық келісімшарт жасау үшін президентке немесе жақын біреуге баруың керек. Мұндай жағдайда бизнестің өмір сүруі қиын. Сонымен қатар, олар тек сервистік келісімшарттарды алғысы келеді, мұнай келісімшарттарын керек қылмайды. Түрікменстанда мұнай келісімшарттарына тек қытайлықтар ие. Ал ол үлкен газ кен орны.
Дорин, Қазақстанда, Орталық Азияда және ашық нарықта жұмыс істеген тәжірибесі бар адам ретінде кеңес беріңізші, мұнай саласы Қазақстанда тиімді болуы үшін не істеу қажет? Қазіргі жағдайға қарағанда, «Қазмұнайгаз» факті бойынша дотациялық компанияға айналды. Біз мұнай бізді асырайды деп үміттендік. Бірақ керісінше «Қазмұнайгаз» Ұлттық қордан ақша алады.
— Нарық нарық болуы керек. Қалыпты түрде төлеу керек, осы дағдарыстар сияқты, мысалы, елдің батыс аймақтарында үнемі ереуілдер болып жатыр. Дегенмен, сол аймақтарда жалақы басқа Қазақстан аймақтарымен салыстырғанда өте көп емес.
Мен мұның өте қиын екенін ұғамын. Бірақ бұдан басқа жол жоқ. Себебі қазір мұнай бизнесі күрделене түсті. Кен орындары азайып, тереңдеп барады. Жақсы кен орнын әр күні таба алмайсың. Ол заман өтті. Кен орындары қартайып барады, біз де қартайып барамыз, дәрілер көбірек керек және олар қымбаттайды. 20-30 жыл бойы өнім беріп келе жатқан кен орнын қолдау, жас кен орнымен салыстырғанда, әлдеқайда көп қаражатты жұмсау керек етеді.
* PETROM S.A. компаниясы 1998 жылғы 8 қаңтардан бастап Қазақстанда Жусалы мұнай кен орнын бағалау, барлау және игеру мақсатында филиалын тіркеді (2010 жыл қаңтардың 1-інен бастап компания OMV PETRO S.A. деп аталды). 1998 жылғы 16 қыркүйекте компания Қазақстан Республикасының аумағында жер қойнауын пайдалану құқығын алуға лицензия алды. 1999 жылғы наурызда Қазақстан Республикасының Энергетика және минералдық ресурстар министрлігінде көмірсутектерді барлау және өндіру бойынша келісімшарт тіркелді (25 жылға, 2023 жылғы 16 қыркүйекке дейін). Кейін 2010 жылы жер қойнауын пайдалану құқығы «S ARMAN TRADE SYSTEM» ЖШС-не берілді.",2024-11-15T11:14:04+05:00,2024-11-15T11:14:04+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/1731651259_photo_2024-11-14_14-01-39.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/1731649941_whatsapp-image-2024-11-13-at-09_02_12_84d28d2a.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/1731651259_photo_2024-11-14_14-01-39.webp,
3bea2cc6c9d3be330f452db585b6b911,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қазақстанда елдімекен атын өзгерту мәселесі тағы талқыланып жатыр,"Мамандар сенатор Нұртөре Жүсіптің елді мекендердің атауларын өзгерту, кеңестік атауларды жою және қалалар мен аудандарға тарихи атауларын қайтару ережелерін өзгерту ұсынысына қатысты өз ойларымен бөлісті,",comments,https://kaz.orda.kz/kazakstanda-eldimeken-atyn-ozgertu-maselesi-tagy-talkylanyp-zhatyr-128115/,"Мамандар сенатор Нұртөре Жүсіптің елді мекендердің атауларын өзгерту, кеңестік атауларды жою және қалалар мен аудандарға тарихи атауларын қайтару ережелерін өзгерту ұсынысына қатысты өз ойларымен бөлісті, деп хабарлайды Orda.kz .
«Ұлттық ономастика: ізденіс пен тәжірибе» атты семинарда сенатор жергілікті тұрғындардың пікірін ескеру қажеттігін және бұл ономастикалық комиссия үшін өзекті мәселе екенін атап өтті.
Халықтың сөзін тыңдап, үнімен санасса, атау өзгерту мәселесі ешқашан шешілмейді деп санайды саясаткер. Сондықтан, ол үкіметке дәстүрлі және тарихи атауларды қайтару туралы қаулы қабылдап, оның ережелерін біркелкі етіп, белгілі бір қала, аудан, ауыл тұрғындарынан сұрамай-ақ өзгерту мүмкіндігін ұсынды.
Сенатордың бұл ұсынысын мәжіліс депутаты, тарих ғылымдарының докторы, профессор Еркін Әбіл қолдады. Ол Қазақстандағы тарихи топонимиканы қалпына келтіруді қажет және ономастиканың саяси айла-шарғы жасау нысанына айналуына байланысты атауларды өзгертуде мәселелері туындайды деп есептейді.
Қазіргі қалалардағы кеңес кезеңінің қалдықтары халықтың ашу-ызасын туғызады деп есептейді депутат. Кейбір аймақтарда КСРО-ның Қазақстанмен ешқандай байланысы жоқ немесе саяси қуғын-сүргінге белсенді ықпал еткен саяси қайраткерлерімен байланысты топонимдер сақталған.
Дегенмен, мәжілісмен сенаторға қарағанда радикалды емес: қалалар мен ауылдардың атауларын тұрғындармен талқылауға болады, дейді. Оның пікірінше, тек форматты өзгерту керек.
Жер-су атауларын кеңестік іздерден тазарту және тарихи атауларды қайтару туралы сөз болғанда, бұл процеске байланысты тұзақ жайында ойланатындар аз. Кей жерлерде алғашқы атауларға қайта оралу көбінесе сыбайлас жемқорлыққа, ал тарихи жад немқұрайлы манипуляцияға ұшырауда.
Тарихи атауларға тоқталған ол Қазақстанның барлық қалаларында мұндай атаулар болмағанын атап өтті. Кейде «негіздерге оралу» орынды сылтаумен құжаттарды жай түзетуге айналады.
Әшімбаевтың айтуынша, есімдерге әділетті көзқарас ел тарихында болған барлық этностардың рөлін жоққа шығармауы керек.
Тағы бір маңызды фактор – экономикалық мақсатқа сай болуы. Сарапшы атауды өзгерту құжаттарды қайта ресімдеумен, белгілерді, бланкілерді, мөрлерді өзгертумен қатар жүретінін еске салды. Ең үлкен шығынды жеке кәсіпкерлер көтереді, ал жергілікті әкімшілік бюджеттен өз бетінше жол белгілеріндегі атауларды өзгертеді. Көптеген бюрократиялық процедуралар ресурстарды, уақыт пен күш-жігерді талап етеді. Осының барлығын қаланы көркейтуге, тұрғындар мәселелерін шешуге жұмсаған дұрыс емес пе?
Қазақстанда атау өзгерту тақырыбы мезгіл-мезгіл көтеріледі. Бір жыл бұрын мамандар картаға кейбір атауларды қосып, басқаларын алып тастау мәселесін сараптап жатқан болатын. Ал 2023 жылдың шілдесінде қала атауын өзгерту туралы тұрғындардың пікірін сұрамау ұсынысы ашық құқықтық актілер алаңында пайда болды.
Әйтеуір, Қазақстанда атау өзгерту жүріп жатыр, ономастика бірте-бірте «советизмдерден» арыла бастады. Қыркүйек айында Алматы облысы картасынан Коммунистік Жастар Одағы мен Қазақ КСР Орталық Атқару Комитетіне сілтемелер алынып тасталды. КазЦИК пен Комсомол ауылдары қазір Асқар Тоқпанов пен Жайнақ есімдерімен аталады.
Ең атышулы оқиғаның бірі  - Павлодар облысындағы Ленин кентінің атауын Атамекен деп өзгерткенде болды. Рэпер Скриптониттің туған ауылы 2024 жылы 21 қаңтарда – Владимир Лениннің қайтыс болғанына тура жүз жыл толған күні ресми түрде атауын өзгертті.",2024-10-31T12:52:13+05:00,2024-10-31T12:52:13+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/1730361129_whatsapp-image-2024-10-30-at-11_04_26.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/1730358929_ashimbaev.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/1730358929_erkin-abil-dep.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/1730361129_whatsapp-image-2024-10-30-at-11_04_26.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/1730361129_whatsapp-image-2024-10-30-at-11_04_26.webp,
897f28a12f04da090e74a1acb7e31d2e,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қазақстанда көлік апатының көбеюі ескі көліктердің кесірі ме?,Қазақстанда ескі көлік саны азаймай тұр. Соңғы бес жылда бірнеше рет көтерілген бұл мәселе әлі күнге шешімін таппады.,comments,https://kaz.orda.kz/kazakstanda-kolik-apatynyn-kobejui-eski-kolikterdin-kesiri-me-131142/,"Қазақстанда ескі көлік саны азаймай тұр. Соңғы бес жылда бірнеше рет көтерілген бұл мәселе әлі күнге шешімін таппады. Қазақстанда ескі көлік саны қазір қанша, қандай жаңа ережелер қабылданды, Orda.kz тілшісі бұл мәселенің мән жайын талқылап көрді.
Жаңа көлік міну әркімнің арманы, бірақ бұйыра бермейтін бақыт. Арзан бағаға шетелден көлік әкеліп мінгісі келетіндерге кедергі көп. Ат арытып алып келген шетелдік көлігін Қазақстанға әкеліп заңдастырғанда сол екі есе бағаны төлейді. Рахатынан гөрі машақаты көп болғандықтан құрлық асып барып, көлік тізгіндеп келуге тәуекел ете қоятындар аз. Шетелдің жаңа көліктері Қырғызстанға көп әкелінген, қазақстандықтар да сол көліктерді жаппай алды деген ақпарат бар, бірақ нақты қанша көлік қазақ жеріне өткені белгісіз. Сондай-ақ қырғыздың бюджеті де қаншалықты қоңданды, ол жағы да жария етілмеген.
Ұлттық статистика бюросының мәліметінше, қазіргі уақытта Қазақстанда 5 млн 744 мың автокөлік тіркелген. Оның ішінде 88,1% – жеңіл автомобильдер, 9,9% – жүк автомобильдері және 2% – автобустар.
Ал жылдарына келсек, 2,5 млн көліктің шығу тарихы 20 жылдан асады.
-  10-20 жыл жүрілген көліктер саны – 1 млн 360 мың. -  7-10 жыл – 652,2 мың автокөлік -  3-7 жыл – 838,8 мың автокөлік
6  миллионға жуық көліктің небәрі 362 мыңы ғана үш жылдан аз жүрілген, яғни жаңа.
Көлік саны артқан сайын көрсетілетін қызмет саласының да көбейетіні мәлім. Осы орайда, көліктерге қызмет көрсететін сервистердің жұмысын қадағалау мәселесі үкіметте бірнеше рет айтылды. Қазақстан нарқында 14 жылдан бері қызмет етіп келе жатқан  GT oil servis мамандарының айтуынша, бұл жерге келіп қызмет алатын жаңа көлік иелері – көбіне қытайдың көлігін мінгендер.
Оның айтуынша, ескі көліктерінің өзін жаңадан арман күтіп ұстап, әлпештейтіндер көп. Ескі көлік мәселесін шешу үшін, көліктердің жылдарын ғана есептеп қоймай, оларға қызмет көрсететін автосервистердің жұмысын жақсарту керек.
Былтыр Қазақстанға шетелден 2,2 млрд долларға 150 600 көлік әкелінген. Соның басым көпшілігі Қытай, АҚШ, Корея, Жапония және Ресей мемлекеттерінен алынған.
Ал салық мәселесіне келсек, жеке тұлғалардың былтырғы көлік салығын төлеу мерзімі бір айдан соң, яғни 1 сәуірде аяқталады.
Ескі көлік мәселесі қазірше салыққа өзгеріс енгізу арқылы шешілмек.
Яғни, шығарылған жылы 20 жылдан асқан жеңіл автокөліктер үшін салық сомасы 2 есеге азайтылады.",2025-03-09T09:00:35+05:00,2025-03-09T09:00:35+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/1550491460_kolik.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/knrv.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/rgd.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/1550491460_kolik.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/1550491460_kolik.webp,
efd20db052f91fc38254723400d9933f,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Қазақстанда жасалған» атымен жалған өндіріс: Бектенов жосықсыз компанияларды тізімдейді,"Премьер-министр Олжас Бектенов үкіметтен мемлекеттік қолдау алған, бірақ  өндіріспен нақты айналыспай отырған компаниялармен қалай күресуді жоспарлап отырғанын айтты",comments,https://kaz.orda.kz/kazakstanda-zhasalgan-atymen-zhalgan-ondiris-bektenov-zhosyksyz-kompanijalardy-tizimdejdi-128330/,"Премьер-министр Олжас Бектенов үкіметтен мемлекеттік қолдау алған, бірақ  өндіріспен нақты айналыспай отырған компаниялармен қалай күресуді жоспарлап отырғанын айтты, деп хабарлайды Orda.kz.
Бұл туралы министрлер кабинетінің басшысы шағын және орта бизнес форумында айтты.
Мәселені шешу үшін үкімет отандық тауар өндірушілердің бірыңғай тізілімін әзірлеуде. Мақсат – сыбайлас жемқорлық тәуекелдері мен адам факторын жою. Бұдан былай  компаниялар қызметіне ашық талдау жасау және нақты өндірушілерді анықтау қолға алынады.
Сонымен қатар, Бектенов 10 триллион теңгеден астам инвестиция тартуды көздейтін энергетика және коммуналдық секторды жаңғыртудың жаңа ұлттық жобасын жариялады.
Премьер-Министрдің айтуынша, бұл отандық тауар өндірушілерге үлкен мүмкіндік ашып, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық саласындағы жұмыс істеп тұрған кәсіпорындарды барынша пайдалануды қамтамасыз етеді.
Бұған дейін Президент Тоқаев Қазақстан – Германия бизнес-форумында «Неміс сапасымен Қазақстанда жасалған!» жобасы туралы айтқан болатын.",2024-11-10T15:03:50+05:00,2024-11-10T15:03:50+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/9613fe4b5e873e3e4cab7b8a46961cdd_original_97769.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/9613fe4b5e873e3e4cab7b8a46961cdd_original_97769.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/9613fe4b5e873e3e4cab7b8a46961cdd_original_97769.webp,
9f3f6fe6c4c078bd42e843736189ff59,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қазақстандағы көмір қоры шамамен 300 жылға жетеді,"Қазақстан көмір өндіру бойынша әлемдегі жетекші елдердің бірі ретінде өз орнын сақтап отыр. Елдегі көмір қоры 25–33 миллиард тонна шамасында, бұл алдағы 200–300 жылға ресурстардың жеткілікті. Бұл туралы «Каспий» тауар биржасының көмір саласының қазіргі жағдайы мен даму перспективаларына арналған жаңа сараптамалық есебінде айтылған, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/kazakstandagy-komir-kory-shamamen-300-zhylga-zhetedi-134252/,"Қазақстан көмір өндіру бойынша әлемдегі жетекші елдердің бірі ретінде өз орнын сақтап отыр. Елдегі көмір қоры 25–33 миллиард тонна шамасында, бұл алдағы 200–300 жылға ресурстардың жеткілікті. Бұл туралы «Каспий» тауар биржасының көмір саласының қазіргі жағдайы мен даму перспективаларына арналған жаңа сараптамалық есебінде айтылған, деп хабарлайды Orda.kz.
Көмір Қазақстанның энергетикалық теңгерімінің негізі болып қала береді. Ол бастапқы энергия тұтынудың шамамен 50%-ын және жылу энергиясының 80%-ын қамтамасыз етеді, деп хабарлайды OilGazK арнасының сарапшылары. Көмір саласының елдің ЖІӨ-дегі үлесі 0,7–1,1% болса, жұмыспен қамтудағы үлесі – шамамен 0,5%, бұл 33 мың жұмыс орнына сәйкес келеді. Қайта жаңартылатын энергия көздері (ҚЖЭ) мен көмір химиясының біртіндеп дамуына қарамастан, көмір алдағы 15–20 жылда маңыздылығын сақтап қалады.
Халықаралық энергетика агенттігінің (ХЭА) деректеріне сәйкес, 2024 жылы әлемдік көмір өндіру көлемі рекордтық 9,15 миллиард тоннаға жетті. 2022 жылғы бағаның шарықтауынан кейін жаһандық нарық тұрақтанып келеді: Дүниежүзілік банктің болжамы бойынша, 2025 жылы көмір бағасы 27%-ға төмендеп, тоннасы $100 болады, ал 2026 жылы тағы 5%-ға төмендеп, $95 болады.
Қазақстанда 2024 жылдың қыркүйегінде энергетикаға арналған көмір бағасы өткен жылмен салыстырғанда 9,8%-ға өсіп, тоннасы 17 676 теңгеге жетті. Халық үшін көмірдің бағасы өңірге байланысты 8 мыңнан 26 мың теңгеге дейін ауытқиды. Коммуналдық-тұрмыстық көмір (КТК) әлеуметтік маңызы бар тауар ретінде мемлекеттің ерекше бақылауында тұр.
КТК-ны биржалық сату баға ашықтығын қамтамасыз ететін маңызды механизм болып қалуда. 2025 жылдың алғашқы жартыжылдығында көмірге сұраныс 1,095 миллион тоннаны құраса, ұсыныс – 543 мың тонна, ал жасалған мәмілелер көлемі 290 мың тоннадан асты. Ең жоғары белсенділік қаңтар және сәуір айларында байқалды. Сұраныс (652 мың тонна) пен ұсыныс (252 мың тонна) арасындағы айтарлықтай айырмашылыққа қарамастан, биржалық тетіктер нарық қатысушыларының сеніміне ие болып отыр.
Саланы әрі қарай дамыту үшін КТК көлеміне бақылауды күшейту, сауда механизмдерін жетілдіру және алгоритмдік сауда роботтарына қарсы күресті күшейту қажет. Бұл шаралар нарықты тұрақтандыруға және халық үшін көмірдің қолжетімділігін қамтамасыз етуге септігін тигізеді.",2025-08-10T15:01:19+05:00,2025-08-10T15:01:19+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/_gluster_2023_11_6_321a23488b7a856c09498befcff0e933_1280x720.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/_gluster_2023_11_6_321a23488b7a856c09498befcff0e933_1280x720.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/_gluster_2023_11_6_321a23488b7a856c09498befcff0e933_1280x720.webp,
252df6c748983a05d9a5157038bb5000,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Қазақстандағы мерзімінен бұрын парламент сайлауы — жай ғана қауесет пе, әлде шындық па?","Бұл туралы бұрынғы дипломат, қазіргі танымал алматылық қоғам қайраткері Қазбек Бейсебаев өз ойымен бөлісті. Оның пікірінше, елімізде Парламент сайлауларының бәрі дерлік Конституцияда көрсетілген мерзімде өткен емес, сондықтан қазақстандықтар үшін мерзімінен бұрын сайлау — таңсық емес.",comments,https://kaz.orda.kz/kazakstandagy-merziminen-buryn-parlament-sajlauy-zhaj-gana-kaueset-pe-alde-shyndyk-pa-133270/,"Бұл туралы бұрынғы дипломат, қазіргі танымал алматылық қоғам қайраткері Қазбек Бейсебаев өз ойымен бөлісті. Оның пікірінше, елімізде Парламент сайлауларының бәрі дерлік Конституцияда көрсетілген мерзімде өткен емес, сондықтан қазақстандықтар үшін мерзімінен бұрын сайлау — таңсық емес. Orda.kz қоғам қайраткерінің Facebook-тегі жазбасындағы пікірін келтіреді.
Бізде 2007, 2012, 2016 және 2023 жылдары мерзімінен бұрын сайлаулар өтті. Тәжірибе көрсеткендей, Парламенттің кезектен тыс сайлауы — әрдайым басқа бір саяси оқиғаның алғышарты.
Заң бойынша Парламент сайлауы 2028 жылы, ал Президент сайлауы 2029 жылы өтуі тиіс. Қазір бірпалаталы Парламент құрылады деген әңгіме бар, яғни Сенат болмайды. Егер бұл рас болса, онда алдымен Конституцияға өзгерістер енгізу қажет.
Бұл дегеніміз — алдымен Конституцияға өзгерістер енгізу жөнінде референдум өткізу немесе осы өзгерістерді қазіргі Парламент құрамының өзі қабылдау керек деген сөз. Қалай болғанда да, бұл — тез бітетін жұмыс емес. Демек, сайлау биыл өтеді деу қиын.
Қазақстанның шындығын ескерсек, Конституцияға өзгерістер енгізуді билеуші AMANAT партиясы немесе басқа да парламенттік фракциялар, не олардың бәрі бірігіп бастамашы болуы тиіс. Бірақ олар мұны тек демалыстан кейін жасай алады. Сондықтан, кезектен тыс сайлау өтеді деу әзірге ерте әрі беймәлім.
Дегенмен, қоғамда бірпалаталы Парламент мәселесі алғаш рет көтеріліп отырған жоқ. Қазақстан сияқты унитарлы мемлекетке Сенаттың қажеті жоқ деген пікірлер де бар.
Өз ойымды айтайын. Иә, мемлекетіміз унитарлы, бірақ әр өңірдің өз ерекшелігі бар. Әр аймақтың өзіндік сипаттары бар. Бұл этникалық және ру құрамына да қатысты, ал бұл біздің жағдайда аса маңызды.
Қазір Мәжілістің бір бөлігі бірмандатты округтер бойынша сайланады, бірақ ондай депутаттар саны — 29 ғана. Ал 69 депутат партиялық тізім бойынша сайланады. Сенатта 50 депутат бар: оның 40-ы облыстық мәслихаттар арқылы сайланады. Президент 10 сенаторды тағайындайды, оның бесеуі — Қазақстан халқы Ассамблеясының ұсынысы бойынша, этностардың өкілдігін қамтамасыз ету үшін.
Егер Сенат таратылса, бұл Парламенттегі өңірлердің өкілдігіне әсер етеді. Ал бұл Қазақстан үшін, аймақтық және басқа ерекшеліктерді ескерсек, дұрыс болмас еді. Әрине, бірмандатты округтер санын көбейтуге болады, бірақ бұл жағдайда да аймақтық өкілдік мәселесін сақтау керек.
Менің бір хабардар «досым» биылғы бюджетте сайлау науқанына арналған шығындар қарастырылған деп жазды. Егер бұл рас болса, Парламент сайлауы, ең болмағанда, келесі жылдың басында өтуі мүмкін.
Кейбір сарапшылардың айтуынша, Парламент реформаланады. Сенат таратылып, Мәжіліс кеңейтіледі, нәтижесінде Парламент бірпалаталы болады. Ондай жағдайда Конституция мен сайлау туралы заңға өзгерістер енгізу қажет. Мұны қазіргі Парламент қабылдап, содан кейін өзін таратуы мүмкін. Тек содан кейін жаңа ережелер бойынша сайлау өткізіледі.
Екінші нұсқа — сайлау қазіргі заңнамаға сәйкес өтеді, жаңа Парламент құрамы сайланады. Содан кейін олар Конституцияға өзгерістер енгізіп, қайтадан сайлау жариялайды.
Басқа жол жоқ. Парламентті реформалау үшін алдымен Конституцияға өзгерістер енгізу керек , ал мұны тек Парламент немесе жалпыхалықтық референдум арқылы жасауға болады. Сондықтан да, бұл үшін арнайы кезектен тыс сайлау өткізу қажет пе, әлде қазіргі құрам өзгерістерді қабылдап, өз өкілеттігінің соңына дейін жұмыс істей бере ме — бұл үлкен сұрақ.
Үшінші нұсқа. Белгілі бір себептермен біреулерге Парламент құрамын өзгерту керек болды. Бірақ бұл билікке керек деп ойламаймын… Қазіргі Парламент құрамы билікке толық адал, мұны уақыт белдеуі мәселесіндегі жағдай көрсетті. Депутаттар әуелде бұл мәселеге мүлдем үн қатпады, тіпті басқа елде тұратын сияқты көрінді. Кейін кейбіреулері бірдеңе дей берді де, бірден ауыздарын жаба қойды. ШҚО-дан шыққан тағы бір депутат та уақыт үшін күресемін деп уәде берді, бірақ нәтижесіз қалды.
Кейбір деректер бойынша, біздің Парламентте депутаттар жоғарыдан рұқсатсыз сөз сөйлеуге де батпайды екен. Осындай депутаттар … Басқасы жоқ.
Ендеше, биліктің өзіне ыңғайлы Парламентті таратуының мәні қандай?
Шамасы, Парламентті өз мүддесіне сай жаңартқысы келетін басқа күштер бар сияқты. Мұндай жағдай билік үшін күрес кезеңі таяғанда болуы мүмкін.",2025-06-15T11:08:37+05:00,2025-06-15T11:08:37+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/1749925057_bejsebaev.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/1749925057_bejsebaev.webp,
da2a45d32b3750ef9b5303cfae39e600,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қазақстанды қандай идеология дамытады? Ерлан Қарин мақаласында нені меңзеді?,"Мемлекеттік кеңесші Ерлан Карин Қазақстанға ішкі саясатқа қатысты жаңа құжат не үшін қажет болғанын түсіндірді. Бұл – президент 5 қарашада қол қойған құжат, онда елдің ішкі саясатының негізгі",comments,https://kaz.orda.kz/kazakstandy-kandaj-ideologija-damytady-erlan-karin-makalasynda-neni-menzedi-136309/,"Мемлекеттік кеңесші Ерлан Қарин Қазақстанға ішкі саясатқа қатысты жаңа құжат не үшін қажет болғанын түсіндірді. Президент 5 қарашада қол қойған құжатта елдің ішкі саясатының негізгі принциптері мен құндылықтары белгіленген.
Orda.kz Ерлан Қариннің мақаласын талдап көрді.
Мақала «Казахстанская правда» газетінде «Саналы саясат» деген тақырыппен жарияланған. Кариннің айтуынша, бұрын ішкі саясат әртүрлі құжаттар мен бағдарламаларда берілетін, кейде бір-біріне сәйкес келмейтін. Ал енді бәрі бір жүйеге қойылды, нақты әрі түсінікті болды.
Құжатты жасауға көптеген сарапшылар қатысты, талқылаулар өткізілді, соңғы нұсқасы пісіп-жетілді. Барлығы алты айдан астам уақытты алды.
Неге бұл құжат қажет болды? Жаңа идеология жасау үшін емес екенін Ерлан Қарин ашық айтты. Мемлекет тек «көпшілік келісетін» негізгі принциптерді жинақтады.
Мемлекеттік кеңесшінің сөзінен түсінгеніміздей, енді даңғаза бағдарламалар болмайды. Қазір басты назар – нақты өзгерістерде болады. Оның қаншалықты алға басатыны енді уақыт еншісінде.
Қарин әр принципке тоқталып өткен. Біз бәрін тізбелей бермейміз, тек қызық жерлерін ықшамдап, назарларыңызға ұсынамыз.
Мысалы, дәстүрлі құндылықтарды қорғау. Билік басқа мәдени үлгілердің әсеріне алаңдап отыр.
Кейбір адамдар сандық этика ережелерін сақтамайды. Фейктер мен «инфорэкет» дегенді мемлекеттік кеңесші жаңа қауіп деп санайды. Ол жанжал тудырып, кейін жазбаны ақшаға өшіруді ұсынатын блогерлерді қатаң сынға алады. Бұны ол биліктің қолдауында болған «қиратып жіберуші элементтер» дәуірімен байланыстырады. Қариннің айтуынша, ол кезең аяқталды, енді мемлекет мұндай әрекеттерді қолдамайды.
Ерлан Қарин жеке тоқталып, «cancel culture» – яғни, «қоғам болып теріс айналу мәдениеті» туралы да қатты пікір айтты. Ол оны адамдарға қысым жасау құралы деп санайды.
Ол этникалық, тілдік, діни және сыртқы саясат мәселелерін талқылағанда сақ болу керек екенін баса айта кетті. Бұл цензура емес, қоғамға эмоциямен «өрт шығарма» деп ескерту.
Сонымен, Қарин не айтқысы келді? Барынша пафос аз, көбірек нақты жұмыс сөз болды. Ендігі жерде идеология – бұл байыппен әрі жүйелі жүргізілетін ішкі саясат.
«Саналы саясат» қазірдің өзінде жұмыс істеп жатыр. Мысалы, елде «ЛГБТ-насихатына» тыйым салу. Мәжіліс заңды қабылдады. Егер бұл іске асса, «ЛГБТ-насихаты» деп танылған кез келген ақпарат үшін айыппұл немесе қамау қарастырылатын болады.
Бұл тұқыртып жіберетін заңның қаншалықты зор екені қазірдің өзінде көріне бастады. Жақында Қазақ-Британ Халықаралық Менеджмент және Экономика (КИМЭП) университетінде «Феминита» ұйымының жетекшілерінің бірі Жанар Секербаеваның сөзі тоқтатылды. Белсенді бұл жағдайды жаңа заңға енгізілген түзетулермен байланыстырады.
«Инфорэкетке» қарсы күрес те белсенді жүріп жатыр. Күніге блогерлер мен журналистерді ұстап, жауапқа тартады. Мысалы, кеше полиция бұрынғы «Дат» редакторы Нұртаза Қадырниязовты жалған ақпарат үшін «сұхбатқа шақырды». Qaznews24 сатирикалық парақшасы авторының оқиғасы да аяқталған жоқ. Темірлан Еңсебек «ұлтаралық мәселе» бойынша сотталды, енді оны жаңа іс бойынша қайта шақырып жатыр.
Ал Қарин сақ болуға шақырса да, елдің оңтүстігінде қытайға қарсы наразылық тоқтаған жоқ. Жақында Ұйғыр ауданында ҚХР жетекшісінің портретін өртеп жіберді. Бұл Қытайда ұсталған Қазақстан азаматы Әлімнұр Тұрғанбайдың жағдайына байланысты өткен наразылық. Кейін Ақсай тұрғындары жер телімдерін Қытай компаниясына уақытша беру жоспарына қарсы шықты.
Бір жағы «Cancel culture» мәдениетіне қарсы болуы түсінікті секілді. Қоғам болып әділетсіздікке төзбеу, жалпы қарсылықты білдіріп бойкот жариялау — күндердің бір күні ағат іс жіберсе жоғарыда отырған шенеуніктердің басына да төнуі мүмкін жағдай.
Міне, шын мәнінде «байыппен шешім қабылдайтын саналы саясат» осылай іске асып жатыр.
Автор: Зарина Файзулина",2025-11-28T12:30:49+05:00,2025-11-28T12:30:49+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1764315265_photo_474524_jpeg.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1764315265_photo_474524_jpeg.webp,
5b5494be45c44c2d46d99b15a4807a56,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қазақстандық рестораторлар жаңа Салық кодексі олардың бизнесін құртатынына шағымданды,"Президент жаңа Салық кодексіне қол қойғаннан кейін вице-премьер Серік Жұманғарин өзгерістерді талқылау үшін бизнес өкілдерімен кездесті. Рестораторлар ерекше алаңдаушылық білдірді, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/kazakstandyk-restoratorlar-zhana-salyk-kodeksi-olardyn-biznesin-kurtatynyna-shagymdandy-133834/,"Президент жаңа Салық кодексіне қол қойғаннан кейін вице-премьер Серік Жұманғарин өзгерістерді талқылау үшін бизнес өкілдерімен кездесті. Рестораторлар ерекше алаңдаушылық білдірді, деп хабарлайды Orda.kz.
Өзін-өзі реттейтін қоғамдық тамақтандыру ұйымының төрайымы Вероника Дауғалиеваның айтуынша, егер Астанадағы мәслихаттар бөлшек сауда салығын алты пайыздық мөлшерлемемен енгізсе, бұл премиум мейрамханалардың нарықтан кетуіне алып келуі мүмкін.
Дауғалиеваның айтуынша, жоғары мөлшерлемелер пайасы аз сегментті өлтіреді.
Ол аудандардағы түрлі мөлшерлемелер кезінде бизнес көше бастауы мүмкін екенін ескертті.
Серік Жұманғарин ең жоғарғы алты пайыздық мөлшерлеме жаппай болмайды деп мәлімдеді.",2025-07-19T12:03:10+05:00,2025-07-19T12:03:10+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/14ce465856f8438703f69eb32711b965_1522x570-q-85.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/14ce465856f8438703f69eb32711b965_1522x570-q-85.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/14ce465856f8438703f69eb32711b965_1522x570-q-85.webp,
bb859da5abdc7d0251ddd2135c7a3a17,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Қазақстанға үш бірдей АЭС салу көптік ете ме, әлде аздық ете ме?","Алдағы уақытта Қазақстанда алғашқы толыққанды атом электр станциясының іргетасы ресми түрде қаланады. Билік үш бірдей АЭС салуды жоспарлап отыр – біреуі «Росатомның» қатысуымен, қалған екеуі Қытайдың",comments,https://kaz.orda.kz/kazakstanga-ysh-birdej-ajes-salu-koptik-ete-me-alde-azdyk-ete-me-134187/,"Алдағы уақытта Қазақстанда алғашқы атом электр станциясының іргетасы ресми түрде қаланады. Билік үш бірдей АЭС салуды жоспарлап отыр. Біреуі «Росатомның» қатысуымен, қалған екеуі Қытайдың CNNC компаниясының көмегімен жүзеге аспақ. Сонда елге бірден үш атом электр станциясы қажет пе? Ал атом энергетикасы қарапайым қазақстандықтарға тым қымбатқа түспей ме?
Осы мәселелер төңірегінде Orda.kz тілшісі Қазақстандағы энергиямен жабдықтаушы ұйымдар қауымдастығының төрағасы Сергей Агафоновпен сұхбаттасты.
Қазір АЭС өндіретін электр энергиясының құнына қатысты сыни пікірлер айтылып жүр. Кейбір сарапшылардың айтуынша, атом энергиясы көмірмен немесе баламалы көздермен салыстырғанда әлдеқайда қымбат болады. Ал өндіріс көлемі жағынан АЭС көмір станцияларынан да, жаңартылатын көздерден де төмен болмақ. Мұндай болжамдар қаншалықты рас?
— Бұл жерде нақты сандарға қарап, деректерге сүйеніп сөйлейік. 2025 жылдың маусым айында еліміздің көтерме нарығындағы электр энергиясының бағасы сағатына бір киловатт үшін бес центтен асып, 2024 жылғы медианалық деңгеймен салыстырғанда 50 пайызға өсті. Ал 2035 жылға дейін, яғни екі АЭС іске қосылғанға дейін бұл үрдісті өзгерте алатындай айтарлықтай фактор көріп тұрғаным жоқ. Әрине, баға жыл сайын екі еселене бермейді. Бірақ алдағы бес-жеті жылда жылына 20 пайызға дейін өсуі мүмкін.
Бірден ескерте кетейін, бұл әкімшілік жолмен тарифтерді тежеуді есепке алмағандағы болжамым ғана. Біз бұрын ондай тәжірибенің зардабын көрдік қой.
Яғни, Қазақстанда электр энергиясы қалай болғанда да қымбаттай бере ме? Ал жаңартылатын энергия көздерінен (ЖЭК) алынатын арзан қуат туралы болжамдар қайда қалады?
— Жаңартылатын энергия көздері (ЖЭК) бұл бағаның өсуін айтарлықтай тежей алмайды. 2035 жылға дейін олар еліміздің жалпы энергетикалық балансында 20 пайыздан аспайды. ЖЭК-ті жаппай іске қосуды да күтудің қажеті жоқ. Өйткені жүйелік оператор бұл мәселеге әбден сақтықпен қарайды. Оның үстіне, ЖЭК-тің өз бағасы да аса арзан емес. 2025 жылғы аукцион нәтижелері бойынша орташа есеппен бір киловатт сағатқа 2,5 цент көлемінде баға қалыптасты. Бұл — энергия сақтау жүйелерін (ЭСЖ) есепке алмағандағы баға. Егер энергия сақтау жүйелерімен бірге қарастырсақ, желден алынатын қуаттың құны 3,5–4 центке, ал күн көзінен өндірілетін энергия – сақтауға қойылатын талаптар екі есе жоғары болғандықтан – 4–5 центке жетеді.
Жаңартылған энергия көздерінің тағы осал тұсы сол — бұған дейін іске қосылған жобаларды әлі ақтауға уақыт кетіп жатыр. Бұл кезең алдағы жеті-сегіз жылға дейін жалғаспақ. Мысалы, 2025 жылы Қаржылық есеп айырысу орталығы жел энергетикасы бойынша жұмыс істейтін бір станциядан электр қуатын 99,1 теңге, яғни 18,5 цент бағасымен сатып алуға міндетті. Бұл міндеттеме алдағы жылдары да күшінде қала береді.
Ал көмір туралы не айтасыз? Көмір станциялары арзан емес пе?
— Көмірден өндірілетін энергияның бағасына келсек, «ескі» станциялар, энергетикалық баланстағы үлесі жоғары болғанымен, одан әрі ескіруден әрі қымбаттаудан аса алмайды. Ал «жаңа» көмір станциялары заманауи технологиялармен жабдықталғанымен, олардың құрылысы аса қымбат. Яғни, бұл да арзан қуат көзі бола алмайды.
Енді мынаны анықтап алсақ, егер қазір АЭС салсақ, одан өндірілетін энергияның «кіріс» бағасы қандай болады?
— АЭС пайдалануға берілген кезде, көтерме нарықтағы баға бір киловатт сағат үшін 10–12 цент көлемінде болады деп болжаймын. Бұл біздің атом электр станцияларымыздың өзін-өзі ақтау кезеңіне белгіленетін бағамен салыстыруға келеді. Мәселен, Түркиядағы «Аккую» АЭС-іне қойылған талап бойынша, алғашқы екі энергоблоктың 70 пайызы үшін 15 жыл бойы 12,5 центтен төленеді. Осыған сүйенсек, Қазақстандағы АЭС те нарыққа «кіріс» бағасымен оңай бейімделеді деп сенемін.
«Қуырдақтың көкесін түйе сойғанда көресің» дейді ғой. АЭС өзін-өзі ақтаған соң не болады?
Нағыз қызық АЭС-тер өзін-өзі ақтап болған соң басталады. Менің болжауымша, 2050 жылдан кейін еліміздегі атом электр станциялары толық нарықтық қатынасқа өтіп, қуаттылықты барынша арттыру үшін өздерінің басты артықшылығын, яғни отын құрамының өте төмен болуын пайдаланып, бағаны әдейі түсіруге (демпинг жасауға) көшеді.
Сонда баға қаншалықты төмендеуі мүмкін?
— Халықаралық тәжірибеге, әсіресе АҚШ-тың үлгілеріне сүйенсек, бір киловатт сағат үшін баға бір центке дейін түсуі ықтимал. Қазіргі таңда бұл көрсеткішке жететін бірде-бір генерация жоқ. Жаңартылған энергия көздері де, көмір де жетпейді! Оның үстіне, бұл демпинг бір ғасырдың соңына дейін жалғасуы мүмкін. Себебі АЭС-тің «ғұмыры» өзге барлық генерация түрлерімен салыстырғанда әлдеқайда ұзақ. Алғашқы 15 жылда электр энергиясының бағасы нарықпен тең болады. Ал одан кейінгі 50–60 жылда бұл энергия ең арзан болып есептелсе, оны қымбат деп айтуға бола ма?
Жақсы, баға мәселесі түсінікті. Бірақ бірден үш АЭС салу Қазақстан үшін тым артық емес пе? Жаңартылған энергия көздері мен атом энергетикасы арасында тепе-теңдікті қалай сақтау керек?
— Мен бұған дейін де бірнеше рет айтқанмын. Еліміз үшін мінсіз энергетикалық баланстың кемінде 50 пайызы жаңартылған энергия көздерінде, ал АЭС үлесі — дүниежүзілік орташа деңгейден кем болмауы тиіс. 2040 жылға қарай бұл көрсеткіш 12 пайызға жетуі керек. Иә, жаңартылатын энергия көздері еліміздің энергетикалық жүйесінде негізгі орын алуы тиіс. Бірақ бұл бірден емес, біртіндеп, гигаватттық ірі жобалармен қатар таралған қуат көздерін де дамыта отырып, жүйені икемді әрі басқарылатын ету қажет.
Егер ірі көлемдегі жаңартылған энергия көздері мен «жасыл» шағын генерация арасындағы баланс бұзылса, Испаниядағы сияқты үнемі апат болады, яғни блэкаут қаупі туындайды.
АЭС-ке келер болсақ, бұл — бір мезетте әрі «жасыл», әрі инерциялық сипатқа ие жалғыз генерация көзі. Мұны тек шағын СЭС-пен салыстыруға болады. Алайда олардың энергетикалық жүйеге ықпалы АЭС-пен салыстыруға келмейді.
Ал үш АЭС қандай үлесті қамтамасыз ете алады?
— Есептеп көрейік. Жоспар бойынша, 2035 жылға қарай еліміздің жалпы орнатылған қуаты (ескі қуаттың шығарылуын және жаңа қуаттың қосылуын ескере отырып) бір АЭС болған жағдайда — 40 ГВт, екі АЭС — 42,4 ГВт болады. Ал әрқайсысы 1,2 ГВт болатын төрт энергоблок жалпы қуаттың бар-жоғы 11 пайызын алады.
Кейбіреулер АЭС-тің ҚОҚПК-ы (қондырғының орнатылған қуатын пайдалану коэффициенті) жоғары екенін алға тартып, олардың үлесі бұдан да басым болады дейді. Бұл рас. Бірақ АЭС-тің бір блоктық қуаты өте үлкен екенін де ұмытпауымыз керек. Жөндеу немесе профилактика кезінде кейде тек бір блок жұмыс істейтін болады. Бұл жағдай қондырғының орнатылған қуатын пайдалану коэффициентін төмендетеді.
Үшінші АЭС іске қосылған кезде, еліміздің бүкіл энергетикалық жүйесінің жалпы қуаты да артады. Сөйтіп, үш АЭС-тің үлесі жалпы энергетикалық баланста 15 пайыздан аспайды. Бұл көп пе? Мен әрқашан салыстырып қарауды ұсынамын. Қазіргі кезде елімізде көмір генерациясының үлесі — 70 пайыз, ал біз 2060 жылға қарай одан толықтай бас тартуымыз қажет.
АЭС-тен келетін қандай қауіптер бар? Бұл қауіптер өзге елдердегі осындай жобалармен салыстырғанда қаншалықты жоғары немесе төмен?
— Қауіп кез келген жобада болады және кез келген менеджер шешім қабылдарда сол қауіп пен пайданың арасын таразылай алуы тиіс. Айта кету керек, Қазақстандағы толыққанды ядролық кластер құру мүмкіндігін қарасақ, басқа қауіптерді салыстыруға келмейді.
Қазақстанда АЭС-ке қарсы белсенділер аз емес. Олар АЭС-тің тым қымбат әрі экологияға қауіпті екенін айтады. Дегенмен ЖЭК те аз шығынды талап етпейді. Мәселен, бір АЭС-ке тең қуат беретін жел генераторларының алаңын салу үшін қажет бетон өндірісі табиғатқа дәл сондай зиян келтірмей ме?
— Иә, салыстырып жүріп әлденені төмендетпей-ақ, биіктеуге болады. Әрбір генерация түрінің, мысалы ЖЭК пен АЭС-тің өз артықшылығы мен осал тұстары бар. Бірақ екеуі де — адамзаттың баламасыз болашағы. Себебі олар бір-бірін өте жақсы толықтырады.
Біз қазір бүкіл әлемде энергетикалық жүйелердің түбегейлі өзгеріп, қалыптасып жатқан кезеңінде өмір сүріп жатырмыз. Мыңдаған жылдар бойы адамзат от жағып келген. Үңгірдегі жағылған алаудан бастап, заманауи көмір мен газ қазандықтарына дейін дамып, органикалық отынды жағуға негізделген технологиялар жаңаша энергия көздеріне жол ашып жатыр. Бұл — жаңартылатын энергия көздері мен АЭС. Ал термоядролық синтез адамзаттың асқақ арманы ғой. Бәлкім, оның да ауылы алыс емес!
Сұхбаттасқан: Никита Дробны",2025-08-08T08:30:15+05:00,2025-08-08T08:30:15+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1754563540_41be4992-30dd-4dab-bbc4-09cb2f6bf8aa.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1754569854_ajes-1-envato.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1754563540_41be4992-30dd-4dab-bbc4-09cb2f6bf8aa.webp,
f6ec7b926a518a6761975a3a19215993,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қазақстанның бір өңірінде екі АЭС салу қажеттілік пе?,"Қазан айының басында Қазақстан екінші атом электр стансасын салатын орынды таңдады. Ол біріншісінің АЭС-тің дәл қасында — Алматы облысы Үлкен ауылы маңында салынатын болды. Мұндай шешім біраз сұрақ тудырды,  осы материалда Orda.kz энергетика саласы сарапшыларымен бірге сол сұрақтарға жауап іздейді.",comments,https://kaz.orda.kz/kazakstannyn-bir-onirinde-eki-ajes-salu-kazhettilik-pe-135585/,"Қазан айының басында Қазақстан екінші атом электр стансасын салатын орынды таңдады. Ол біріншісінің АЭС-тің дәл қасында — Алматы облысы Үлкен ауылы маңында салынатын болды. Мұндай шешім біраз сұрақ тудырды,  осы материалда Orda.kz энергетика саласы сарапшыларымен бірге сол сұрақтарға жауап іздейді.
Алматы облысы — елдің энергетикалық қауіпсіздігі тұрғысынан стратегиялық маңызды өңір. Мұнда Алматы қаласы, яғни  елдің экономикалық күре тамыры өте жақын орналасқан. Жанында сондай-ақ, Түркістан мен Шымкент қалалары бар,  мұнда халық саны үнемі өсуде, арнайы экономикалық аймақтар бар. Болашақта, «Алатау» қаласы бой көтерсе, елдің оңтүстігінде тағы бір халық пен бизнес шоғырланатын орталық пайда болады. Ал бұл  электр энергиясына сұраныс артады деген сөз, ал қазір ондай сұраныс қанағаттандырылмай тұр.
Осы орайды энергетика саласының сарапшысы Еркебұлан Қошмамбет өз ойын білдірді.
Кеңестік кезеңде солтүстік пен оңтүстікті жоғары кернеулі желілермен байланыстырып қойған — бұл оңтүстік өңірлерді энергиямен қамтамасыз етуге мүмкіндік берді. Бірақ әр жыл сайын жүйеге түсетін жүктеме артып келеді. Сондықтан қазір Алматы облысы бірдей екі АЭС салу үшін ең логикалық орын болып көрінеді.
Бір жағынан, екінші АЭС елдің батысында да салынуы мүмкін еді. Ол себепсіз емес, 1999 жылға дейін Ақтауда әлемдегі алғашқы тәжірибелік‑өндірістік реактор БН‑350 жұмыс істеді. Екінші жағынан, Каспийде су мәселесі бар — теңіз тартылып барады. Балқаш көлі бұл тұрғыдан сенімдірек: есептер көрсетіп отырғандай, АЭС салу көлдің жай-күйіне зиян келтірмейді.
Оңтүстік өңірлердің энергиямен қамтамасыз етілуі ауқымды, сондықтан Алматы облысын Қазақстанның «атомдық жүрегі» ретінде таңдау мүлде орынды көрінеді. Оның үстіне, АЭС көмірмен жұмыс істейтін ескірген стансаларды алмастырады, оларды біртіндеп пайдаланудан шығару қажет.
Енді бір сұрақ: неге екеуі салынады? Балқашта  жай ғана төрт реакторлы бір АЭС салса болмай ма?
Парламент Сенаты жанынағы эксперттер клубының мүшесі Тельман Шуриев мұнда ешқандай жасырын ой жоқ екеніне сенімді. Қазақстан билігі саналы түрде екі АЭС — әр түрлі мердігерлермен  жасауға шешім қабылдады.
Сонымен қатар, бірінші толыққанды атом электр стансасының жобасы — өте икемді. Мысалға, орта жолда мердігерлердің бірі жұмыс істей алмаса, реактор саны артуы мүмкін.
Қазақстанның стратегиясы — болашақта үш АЭС орнына тіпті төртеуін салу мүмкіндігі бар және олар көбінесе шағын, екі реакторлы болмақ. Бірақ бұл мердігерлерді әртараптандыруға мүмкіндік береді.
Қазақстанда екінші толыққанды АЭС‑ті да Алматы облысына салу жоспарланғаны туралы жаңалық билік бір ірі жобаны екіге бөлу үшін ыңғайлы сылтау іздеп жүр ме? Конспирология тұрғысынан қызықты, бірақ қазіргі қолдағы деректер оған сәйкес емес..
Шуриев «Аккую» жобасын мысалға келтіреді,   Ресейдің «Росатомы» да осындай жобаны жүзеге асырып жатыр. Бұл дәл төрт реакторлы ірі АЭС. Биыл «Аккуюда»  мердігерлерде жалақы кешігуіне байланысты наразылықтар басталды.
«Росатом» бұл қаржыландыру мәселелеріне «достық емес елдер әрекеттері» себеп дейді. Қазақстан билігі үшін мұндай жағдай — ескерту белгісі. Логистика және жергілікті мердігерлермен есеп айырысу тұрғысынан «Росатомға»  Қазақстанда жұмыс істеу Түркияға қарағанда жеңіл болуы мүмкін, бірақ бұл санкциялық ықтималдықтар мен жалпы геосаяси шиеленістерге жол бермейді.
Бұл Қазақстан билігіне  анық дабыл болды: «Росатомға» бірден екі жобаны  бере салу ақыл‑ойға сай келмейді.
Сонымен, екі АЭС-те Қазақстанда бірнеше жылдан кейін ғана пайда болады. Ең бастысы  билік қазірден бастап тәуекелдерді дұрыс бағалап, қаражатты әртүрлі себетке орналастырғаны маңызды.
Биылғы маусым айының ортасында Қазақстанның Атом энергиясы жөніндегі агенттігі елдегі алғашқы ірі АЭС құрылысына кімнің бас мердігер болатынын ресми түрде жариялады. Таңдау «Росатом» компаниясына түсті.
Еліміздегі алғашқы АЭС атауына жарияланған байқау 25 қыркүйекте eGov Mobile мобильдік қосымшасы арқылы басталып, 10 қазанға дейін жалғасты.
Біздің үкімет АЭС құрылысы 10 мың жұмыс орнын ашып, инженерлерге сұранысты арттырады деп үміттеніп отыр.",2025-10-19T14:03:12+05:00,2025-10-19T14:03:12+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1760857140_b6867183-ad38-47d4-96ab-381e8757ec78.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1760857140_b6867183-ad38-47d4-96ab-381e8757ec78.webp,
0dec22815ee7e9aada09ae431730bfd7,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қазақстанның сыбайлас жемқорлыққа қарсы заңнамасына үш жаңа бап енгізіледі,"2025 жылғы 12 қыркүйекте Астанада өткен форумда «Самұрық-Қазына» АҚ комплаенс қызметінің аға менеджері Мирас Қарғабай Қазақстанның сыбайлас жемқорлыққа қарсы заңнамасында қандай өзгерістер болуы мүмкін екенін айтты, деп хабарлайды Orda.kz тілшісі.",comments,https://kaz.orda.kz/kazakstannyn-sybajlas-zhemkorlykka-karsy-zannamasyna-ysh-zhana-bap-engiziledi-134881/,"2025 жылғы 12 қыркүйекте Астанада өткен форумда «Самұрық-Қазына» АҚ комплаенс қызметінің аға менеджері Мирас Қарғабай Қазақстанның сыбайлас жемқорлыққа қарсы заңнамасында қандай өзгерістер болуы мүмкін екенін айтты, деп хабарлайды Orda.kz тілшісі.
Мирас Қарғабай «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы» заңдағы «мүдделер қақтығысы» ұғымын кеңейту жоспарланып жатқанын атап өтті.
Оның айтуынша, мүдделер қақтығысын реттеу кезінде «байланысты тұлғалар» арқылы жақын туыстардың тізімі кеңеюі мүмкін.
Сонымен қатар ол елдің сыбайлас жемқорлыққа қарсы заңнамасына жаңа үш бап енгізу жоспарланып отырғанын атап өтті:
17-6-бап – «Жеке мүдделерді декларациялау»; 17-4-бап – «Мүдделер қақтығысын реттеу».
Сонымен бірге, уақтылы декларацияланған мүдделер қақтығысы жауапкершіліктен босатады.
17-5-бап – «Мүдделер қақтығысының құқықтық салдары»: Бұл бап келесі жағдайлар үшін әкімшілік жауапкершілік енгізуді көздейді:
Басшылықтың өз бағыныштыларына қатысты мүдделер қақтығысын реттеу және алдын алу шараларын қабылдамауы; Қызметкердің мүдделер қақтығысы бола тұра қызметтік өкілеттігін жүзеге асыруы.
Айта кетейік, 2025 жылғы 2 тамызда ҚР ҰҚК-нің Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызметінде алғашқы айдың жұмысы қорытындыланған болатын. Тергеу нәтижесінде мемлекетке 113,6 млн теңге қайтарылғаны хабарланды.
2023 жылы Тоқаев «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес және мемлекет қорғауындағы адамдардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету туралы» заңға қол қойды.
Қасым-Жомарт Тоқаевтың Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызметті қайта ұйымдастырғанынан кейін бір ай ішінде Ұлттық қауіпсіздік комитетінде (ҰҚК) 17 сыбайлас жемқорлыққа қатысты қылмыстық іс тіркелді.
Жыл басында Қазақстан сыбайлас жемқорлық индексінің қабылдауында мүмкін болған 100 балдың 39-на ие болып,  2024 жылғы жемқорлық бойынша 88-орынға тұрақтады.",2025-09-14T10:11:26+05:00,2025-09-14T10:11:26+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/_gluster_2023_6_19_c9b58467fda2ec29987e2032f1f2f5c7_1280x720.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/_gluster_2023_6_19_c9b58467fda2ec29987e2032f1f2f5c7_1280x720.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/_gluster_2023_6_19_c9b58467fda2ec29987e2032f1f2f5c7_1280x720.webp,
c680097b9bb17feb71e3e643156643c5,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Қазақтар футболды түсінеді»: Тигран Барсегян мен Владимир Вайсс сұхбат берді,"Чемпиондар лигасының іріктеу кезеңінің 3-кезеңіне алматылық Қайрат өткен болатын. Ал 6 шілде күні Қайрат словакиялық Слованмен ойын өткізеді. Ойын алдында 1 күн бұрын Қайраттың бұрынғы жаттықтырушысы Владимир Вайсс пен Астана футбол клубының бұрынғы ойыншысы Тигран Барсегян БАҚ өкілдеріне сұхбат берді.
Қазақстанды жатсынбаған екі тұлға БАҚ өкілдеріне не дейді? Orda.kz тілшісі пресс-конференцияға барып қайтты.",comments,https://kaz.orda.kz/kazaktar-futboldy-tysinedi-tigran-barsegjan-men-vladimir-vajss-suhbat-berdi-134148/,"«КУПС» құрамасын жеңген алматылық «Қайрат» Чемпиондар лигасының іріктеуінің 3-кезеңіне өткен болатын. Ал 6 тамыз, яғни бүгін «Қайрат» словакиялық «Слованмен» ойын өткізеді. Ойын алдында 1 күн бұрын «Қайраттың» бұрынғы жаттықтырушысы Владимир Вайсс пен «Астана» футбол клубының бұрынғы ойыншысы Тигран Барсегян БАҚ өкілдеріне сұхбат берді.
Қазақстандық футбол сүйер қауымға танымал екі тұлға БАҚ өкілдеріне не дейді? Orda.kz тілшісі баспасөз-мәслихатына барып қайтты.
«Слованның» жартылай қорғаушысы Тигран Барсегян өздеріне былтырмен салыстырғанда біршама сенімді екендерін айтты. Оның ойынша, олар биыл тағы да Чемпиондар лигасына шыға алады.
2021 жылы Астана сапында өнер көрсетіп жүрген кезінде «Қайрат» жанкүйерлеріне ерсі қылық көрсетіп, кейін ойыншы жазаланған болатын. Бұл ісінен кейін 4 жыл өткен соң да Тигран «Қайрат» жанкүйерлерінен ешқандай жылулық күтпейтінін айтты.
Бірақ бұл қателіктен кейін де Қазақстан оны жақсы көретінін және ол да барлығын сыйлайтынын айтты.
Тигран Барсегянның сөзінше, оның ҚПЛ-да ойнап жүрген кезіндегі «Қайрат» пен қазіргі «Қайратта» айырмашылық бар. Оның айтуынша, қазіргі Қайратта агрессивті ойын стилі қалыптасқан.
Футболшының ойынша, Қайраттан басқа командаларда жергілікті қазақ футболшылары өте көп. Бұл да Қазақстан футболының дамуына әсер етеді.
Тигранның айтуынша, қазақта жас талантты футболшылар көп. Тек психикалық тұрғыдан мықты болуы керек.
«Слован» футбол клубының жаттықтырушысы Алматыға келіп, көптеген ескі таныстарымен қауышқанын айтты. Тіпті Қайрат Боранбаевпен де кездескенін тілге тиек етті.
Сондай-ақ, жаттықтырушы қазіргі Қайратпен қос тарап арасынан кімнің мықты екенін дөп басып айту қиын екенін мәлімдеді.
Еске сала кетейік, бұған дейін тілшіміз Астана мен Челси арасындағы ойынға барып, ойынның қалай өткені жайлы жазған болатын.",2025-08-05T22:57:52+05:00,2025-08-05T22:57:52+05:00,kk,Ислам Әден,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/photo_5228714751637452957_y.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/photo_5228714751637453033_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/photo_5228714751637452957_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/photo_5228714751637452957_y.webp,
9532a20e1599f6020b8f440b8bfe2584,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Қазақтың еті, шапаны және жабылатын көшелер: Қазақстан Джей Ло-ның келуіне қалай дайындалып жатыр","Қазақстандағы алдағы концерттер туралы жаңа мәліметтермен «Астана концерт» продюсері Малик Хасенов пен First Media Group басшысы Альфия Нұрғұмарова бөлісті, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/kazaktyn-eti-shapany-zhane-zhabylatyn-kosheler-kazakstan-dzhej-lo-nyn-keluine-kalaj-dajyndalyp-zhatyr-133251/,"Қазақстандағы алдағы концерттер туралы жаңа мәліметтермен «Астана концерт» продюсері Малик Хасенов пен First Media Group басшысы Альфия Нұрғұмарова бөлісті, деп хабарлайды Orda.kz.
Әлемдік деңгейдегі жұлдыздың концерті 1 тамызда Астанада, 10 тамызда Алматыда өтеді. Ұйымдастырушылар билет бағасы қымбаттатылмағанын айтады. Астанада билеттер үш сағат ішінде сатылып кеткен, тіпті сатылым сайты келушілердің көптігіне шыдамаған. Алматыда алғашқы алты сағатта барлық отыратын орындар сатылып кеткен.
Билет бағалары 40 мыңнан 180 мың теңгеге дейін болды.
Джей Ло-ның Алматыдағы концерті өтетін Орталық стадионда жеңіл жөндеу жұмыстары жүргізіледі, алайда ауқымды қайта құру жоспары жоқ.
Дженнифер Лопеспен бірге оның 100-ден астам адамнан тұратын командасы келеді. Олар үшін сахна артында арнайы «жылдам грим бөлмесі» дайындалады – әр екі нөмірден кейін костюм ауыстырылады. Альфия Нұрғұмарованың айтуынша, шоуды ұйымдастыруды Джей Ло командасы өз қолына алады.
«Астана концерт» продюсері әншіге Астана мен Алматыдағы мәдени орындардың тізімін ұсынғанын айтты. Қазір ұйымдастырушылар оның жауабын күтіп отыр. Лопес бірнеше көрікті жерді көргісі келетінін білдірген, бірақ бұл оның келу күніндегі жағдайына байланысты болады. Бұл концерт оның 17-ші туры болады.
Концерт күні Алматыда бірден үш көше – Байтұрсынов, Сәтбаев және Абай даңғылы жабылады.
Альфия Нұрғұмарова әнші мен оның командасы қала орталығынан алыс, аты әйгілі қонақ үйде тоқтайтынын айтты. Жұлдыздың райдері туралы толық ақпарат жарияланбады.
Бұған дейін Джей Ло концерті Алматыға қанша пайда әкелетіні белгілі болған еді. Ticketon қызмет көрсету орталығы Дженнифер Лопестің концертіне билет сатқанда сайт істемей , техникалық ақау болды. Осы үшін компания азаматтарға билет ақысын қайтарып, қосымша өтемақы төлеуге уәде беріп, шығынға батты.",2025-06-14T13:03:25+05:00,2025-06-14T13:03:25+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/whatsapp-image-2025-04-15-at-10_15_18-1536x864.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/whatsapp-image-2025-04-15-at-10_15_18-1536x864.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/whatsapp-image-2025-04-15-at-10_15_18-1536x864.webp,
dd97bcf52abc9c6d9b6b3e215eb49b4a,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,ҚазТАГ агенттігінің басшыларына қарсы қылмыстық іс қозғалды,ҚазТАГ редакциясы агенттікке қарсы қылмыстық іс қозғалғанын хабарлады.,comments,https://kaz.orda.kz/kaztag-agenttiginin-basshylaryna-karsy-kylmystyk-is-kozgaldy-136466/,"ҚазТАГ редакциясы агенттікке қарсы қылмыстық іс қозғалғанын хабарлады, деп жазады Orda.kz.
Журналистердің айтуынша, іс ақпараттық агенттіктің басшылығына қатысты тіркелген. Freedom Finance мәлімдемесіне сәйкес, бас директор Әсет Матаев пен бас редактор Әміре Қасенов күдікті деп танылған.
Редакция қылмыстық іс туралы 20 қарашада ғана басқа ақпарат құралдарынан білген. Іс тамыздың 18-інде қозғалған.
Журналистердің айтуынша, полиция бірнеше ай бойы істі редакциядан жасырған және «редакцияны хабардар етпей, белгіленген рәсімдерді бұзып бірнеше сараптама жүргізген».
Айта кетейік, адвокат Мұрат Адамның айтуынша, «Орда» сайтының негізін қалаған Гүлнәр Бажкенованы үйқамаққа қамау туралы үкім оның сотта өз мүддесін қорғауына кедергі келтіріп отыр.
Еске сала кетсек, құқық қорғаушы Галым Агелеуов «Дождь» телеарнасында Orda.kz жайлы сөз сөйледі. Ол Қазақстанда журналистерге еркіндік жоқ екенін атап өтіп, Гүлнәр Бажкеноваға қарсы қозғалған істердің саяси тапсырыс екенін ашық айтты.",2025-12-08T17:25:13+05:00,2025-12-08T17:25:13+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/kaztag.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/kaztag.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/kaztag.webp,
56294464f56dc5753421e5dc6489f518,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Келінімізді араластырмаңыздар»: Руслан Берденовті атқан Ернар Жиенбайдың әкесі мәлімдеме жасады,"Шымкент қаласы әкімінің орынбасары Руслан Берденовке қарулы шабуыл жасаған күдікті Ернар Жиембайдың әкесі мәлімдеме жасады, деп хабарлайды Orda.kz. Ернар Жиенбайдың әкесі Жиембай Пралиев Orda.kz",comments,https://kaz.orda.kz/kelinimizdi-aralastyrmanyzdar-ruslan-berdenovti-atkan-ernar-zhienbajdyn-akesi-malimdeme-zhasady-132293/,"Шымкент қаласы әкімінің орынбасары Руслан Берденовке қарулы шабуыл жасаған күдікті Ернар Жиенбайдың әкесі мәлімдеме жасады.
Ернар Жиенбайдың әкесі Жиенбай Пірәлиев Orda.kz тілшісіне 21 сәуір күні болған оқиғаға қатысты мәлімдеме берді.
Оқиғаға қатысты жаңа деректер мен күдіктінің кім екені жайлы тың мәліметтер шықты. Пірәлиевтің сөзіне қарасақ, ұлының ісіне әлі де сене алмай отыр. Әрі болған оқиғаға өкінетінін де жасырмады.
Сонымен қатар, Пірәлиев тергеудің жан-жақты қаралатынына сенім артып отырғанын, әрі бұл оқиғаға келіндерінің еш қатысы жоқ екенін мәлімдеді.
Еске салсақ, Шымкент қаласы әкімінің орынбасары Руслан Берденовке қарулы шабуыл жасалды. Оқиға 21 сәуір күні кешкі сағат 20:30 шамасында қалалық әкімдік ғимаратының жанында болды.
Бастапқыда, Берденов оққа ұшты деген мәлімет пайда болғанда көптеген ақпарат көздерінде күдікті туралы оның бұрын қарамағында жұмыс істегені жайлы жазылды. Бұған дейін тараған полиция мәліметінде шабуыл жасауына «жұбайына тиіскені» себеп болды деген нұсқа да айтылды.
Сонымен қатар, Respublica партиясының тең төрағасы Бейбіт Әлібековтің айтуынша, оқиға Шымкенттегі құрылыс саласындағы тәртіп орнату әрекетімен байланысты болуы мүмкін. Сонымен қатар, Берденовке оқиға болар күні қоқан-лоққы көрсетілген.
Қазіргі уақытта, қарулы шабуыл жасалуына байланысты полиция кісі өлтіруге оқталу фактісі бойынша қылмыстық іс қозғады.
Сондай-ақ, мәжіліс депутаты Айдарбек Қожаназаров Шымкент әкімінің орынбасары Руслан Берденовке жасалған қастандыққа қатысты пікір білдірген еді.",2025-04-25T18:30:45+05:00,2025-04-25T18:30:45+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/5215305146479801108.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/5215305146479801108.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/5215305146479801108.webp,
61a931fe3bf4226ec7b52c85873cfeb0,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Киік еті қауіпсіз емес пе? Ауыл шаруашылығы министрлігі не дейді,"Telegram-арнасында «Қазақтың чувашы» парақшасының авторы Кирилл Павлов киік етін тұтынудың қаупі туралы жазба жариялады. Бұл ақпаратқа Ауыл шаруашылығы министрлігі пікір білдірді, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/kiik-eti-kauipsiz-emes-pe-auyl-sharuashylygy-ministrligi-ne-dejdi-133852/,"Telegram-арнадағы «Қазақтың чувашы» парақшасының авторы Кирилл Павлов киік етін тұтынудың қаупі туралы жазба жариялады. Бұл ақпаратқа Ауыл шаруашылығы министрлігі пікір білдірді, деп хабарлайды Orda.kz.
Блогер киіктер көшіп жүретін ластанған аймақтардың карталарын ұсынған болатын.
Павловтың айтуынша, киіктер осындай қауіпті аймақтардан өту кезінде сібір жарасы, эхинококкоз, туляремия, оба және басқа да ауруларға шалдығуы мүмкін. Сонымен қатар, киікті далалық жағдайда соятын болса, оның еті ауру ма, жоқ па – анықтау өте қиын. Себебі ол жерде талдау, ветеринарлық бақылау, зертханасы жоқ.
Министрліктің мәлімдеуінше, алаңдауға негіз жоқ – жағдай бақылауда.
Киік санын «Охотзоопром» мамандары реттейді. Ату аяқталғаннан кейін, жануарлардың сойылатын денесі рефрижераторлармен арнайы орындарға жеткізіледі. Онда ветеринарлар етті қарап, түрлі ауруларға, паразиттерге және радиация деңгейіне тексеріс жүргізеді.
Қазіргі таңда ел бойынша 6 облыста 24 арнайы пункт жұмыс істейді. Барлық нысандар санитарлық талаптарға сай — мұздатқыш камералар, су, союға арналған бөлмелер бар.
Бүгінде Қазақстанда киікті сою және қалдықтарын жою ережелері бекітілген, сонымен қатар, консервіленген және жартылай бөлінген киік етіне ұлттық стандарттар енгізілген.
Ветеринарлық бақылау комитеті киік етін тек арнайы орындардан сатып алып, оның барлық құжаттарын мұқият тексеруге кеңес береді.
Биылғы мамыр айының басында егінді жайпап жатыр деп шағымданған  БҚО шаруалары киіктердің санын реттеуді сұрады. Маусым айының басында Батыс Қазақстан облысының Қазталов ауданында Сарыөзен өзенінен қырылып қалған киіктердің денелерін тазарту жұмыстары жүргізілді.
Осыған орай біздің тілшілеріміз «Ақбөкендер аштан қырыла ма? Ресейге өтіп кеткен жануарлар орала ма?» деген тақырыпта ғалымның пікірін берген болатын.",2025-07-20T11:01:51+05:00,2025-07-20T11:01:51+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/1752989788_snimok-jekrana-2025-07-19-v-19_48_45.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/1752989788_snimok-jekrana-2025-07-19-v-19_48_45.webp,
f94f8e734db4b8fbf2187f3a16d299e3,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Кішкентай әсіреұлтшылдар өсіп келеді»: Қазақша сөйлеген балаға тіл тигізген сатушыға қатысты шара қолданылады,"Астанада қазақша сөйлеген алты жасар балаға қоқан-лоқы көрсеткен дүкенде тексеріліс жүргізілді, деп хабарлайды Orda.kz. Астанада қазақша сөйлеген алты жасар балаға сатушы қоқан-лоқы көрсеткені жайлы",comments,https://kaz.orda.kz/kishkentaj-asireultshyldar-osip-keledi-kazaksha-sojlegen-balaga-til-tigizgen-satushyga-katysty-shara-koldanylady-132450/,"Астанада қазақша сөйлеген алты жасар балаға қоқан-лоқы көрсеткен дүкенде тексеріліс жүргізілді, деп хабарлайды Orda.kz.
Астанада қазақша сөйлеген алты жасар балаға сатушы қоқан-лоқы көрсеткені жайлы журналист Кәмшат Тасболат Facebook-парақшасында жазды. Журналист пен алты жасар қызы Астанадағы Envy дүкеніне велосипед іздеп барған. Қыз сатушыдан велосипед бағасын қазақша айтуды сұраған. Сатушы қазақша сұраған балаға дөрекі жауап қайтарып, «кішкентай әсіреұлтшылдар өсіп келеді» деп сөйлеген.
Кейін Facebook парақшасынан жазба жойылып, журналист «Мен бұлардан түңілдім» деген хабарлама қалдырады. Оқырманның «жазбаны неге өшірдіңіз?» деген сұрағына Кәмшат Тасболат «цензура» деп жауап қалдырды.
Астана қалалық Тіл Басқармасының басшысы Сәкен Есіркеп журналиске хабарласып, заң бұзған дүкенге қандай шаралар қолданғанын жеткізді.
Тіл басқармасының айыппұл салуға құзыреті болмағандықтан, айыппұл салынбады. Дөрекілік танытқан сатушы кінәсін мойындап, кешірім сұрағысы келген.
Еске сала кетейік, қазақта мемлекет болмаған деп Өзбекстандық тарихшы қазақ тарихын жоққа шығарғаны жайлы жазған едік.",2025-05-02T14:12:39+05:00,2025-05-02T14:12:39+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/1725440175_izobrazhenie-whatsapp-2024-09-03-v-19_30_08_c127de0c.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/5229042951563374943.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/screenshot_125.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/1725440175_izobrazhenie-whatsapp-2024-09-03-v-19_30_08_c127de0c.webp,
b546ab01ac1a529c7a0157e7ddd0be60,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Қол-аяғы дірілдеп кетті»: Шерзаттың сотындағы сұмдықтар жайлы Мейірман Шекеев ашық айтты,"Қоғамды дүр сілкіндіріп, жұрттың назарын аударған, тоғыз ай елдің аузынан түспеген Талғарда кісі қолынан қаза тапқан 16 жасар Шерзат Полаттың екі айға созылған ісі көпшілікке сабақ болды.",comments,https://kaz.orda.kz/kol-ajagy-dirildep-ketti-sherzattyn-sotyndagy-sumdyktar-zhajly-mejirman-shekeev-ashyk-ajtty-133193/,"2024 жылы 4 қазанда Талғарда кісі қолынан қаза болған 16 жасар Шерзаттың соты қоғамды дүр сілкіндіріп, жұрттың назарын аударды. Екі ай елдің аузынан түспеген Талдықорғандағы ашық сот несімен есте қалды? Неліктен Қаржаубай Нұрымов азаматтық-талап арыздан түскен қаражатты қайырымдылыққа жұмсауға бел буып отыр? Үкім шықса да, елдің көкейіндегі сұрақ әлі толастай қоймады.
Orda.kz Қазақстан сотындағы ашықтық пен әділеттілік принциптері қаншалықты сақталғаны жайлы жәбірленуші тараптың адвокаты Мейірман Шекеевтің пікірін сұрады.
Осыншама адам бей-жәй қарамаған бұл соттың үкімі шыққанда сотталғандардың туыстары үкіммен келіспей, наразылық білдірді. Сот залында сотталғандар тұрған жерлерінде терезені ұрып, шу шығарды.
Жәбірленуші Қаржаубай Нұрымовтың қарындасы Перизат Нұрымова соттан соң, жалпы үкімге қанағат ететінін айтты. Алайда, олар әу баста топтасып істеген қылмыс айыбымен емес, жеке-жеке бұзақылық баптарымен кеткеніне осы істі әуелде қолға алған құқық қорғаушы Айтым Амангелді бастаған қорғаушылар тобы кінәлі деп ашық айтқан еді.
Осы орайда істі соттың басталуына небары 10 күн қалғанда қолға алған заңгер Мейірман Шекеевтен сот үкімімен қаншалықты келісетіні жайлы сұрадық.
– Жалпы сот шығарған үкіммен келісеміз. Алайда, Қаржаубай Нұрқияс Ілиясовқа қатысты жазаның бір жерімен келіспейтінін айтты. Мүмкін осы бойынша апелляциялық шағым түсіріп те қалармыз. Ал қалған сотталғандарға берілген үкімнің бөліктеріне толық келісіп тұрмыз десек те болады.
– Қазіргі таңда, үкім шыққан соң әлеуметтік желіде оларға кесілген үкімнен де ертерек босап шығуы әбден мүмкін деген пікірлер жүр. Мысалы сотталғандар осы уақытқа дейін отырған уақытша ұстау изоляторындағы тоғыз ай, яғни әрбір күнінің 1,5 күн деп есептелетіні бар. Оған қоса егер жазаның үштен екі бөлігін өтеген соң, шартты түрде мерзімінен бұрын босап шығу мүмкіндігін қосқанда үкімнің жылдары азайып шыға келеді деген пікірлер де бар. Осы жайлы не айтасыз?
– Бұл шындыққа сәйкес келмейді. Себебі бұл аса ауыр қылмыс, біріншіден үштен екісін отыруы керек. Екіншіден азаматтық талап арызды сот ішнара қанағаттандырғанын тағы ұмытпайық, оның жалпы сомасы 120 млн теңге. Қаржаубай негізінен олардан бір тиын да алғысы келмеді. Бірақ біздің мақсат — олардың сол шартты жазадан ертерек шығып кетпеуі болды. Яғни, қазір Абзал Шынасыл 60 млн қарыз. Жәбірленушілерге ол соны толық төлемейінше шыға алмайды. Оған қоса шарты түрде мерзімінен бұрын шығарар кезде кәдімгідей сот болады. Ол жерде жәбірленуші тарап қатысады және олардың пікірі міндетті түрде ескеріледі. Сондықтан мен заңды тұрғыда жақын арада шығады деп ойламаймын. Ал бұзақылық бабымен сотталғандарға мен азаматтық талап қойғанда бәрінен ортақ бір үлестен алып беруі керек деп сұрадым. Яғни, олар шығуы үшін барлығы бірдей қаражатты төлеуі тиіс. Демек оларды бір-бірімен байланыстырдық, егер жеке-жеке төлейтін болса, шартты түрде мерзімінен бұрын шығаруға арыз бере алмайды. Оның үстіне бұл іс резонанс тудырған сот болған соң оңайлықпен бостандыққа шығады деп ойлаймын.
– Енді үкім шыққан күнге оралсақ. Иә, бәріміз сотталушы тараптың үкімге наразы боларын білдік. Бірақ дәл 5 маусым күні болған реакцияны ешкім күтпеді. Сотталғандардың өзі сот залында тұрып сіздерге қолмен қорқытатын ишара көрсетіп, қоқан-лоқы болатын сөздер айтты. Терезені сындыруға әрекет жасап, сіздерге қарай ұмытылғанда не сезіндіңіздер?
– Сол үкім шығаратын күні Талдықорғанға барар жолда әріптесім Бағдагүл Әжіғалиевамен сөйлестік. Шыны керек, жүрегімізде бір қиналыс болды. Өйткені сотталғандар жарыссөз бен соңғы сөздерінде кешірім сұрап, өкінетінін айтып жатты. Әрине, іс барысында салқынқандылық сақтағанмен біз де адамбыз. «Мейірман, қалай болар екен, шынымен де жазықсыз біреуі кетіп қалмай ма екен?» деп бір сөйлесіп алған едік. Алайда, үкім оқылған кезде олардың шынай бет-бейнесін көрдік. Бізге қарай ұмтылған кезде әйнек бері қарай шығып кете жаздады. Қасымда тұрған Бағдагүл ханымның аяқ-қолы дірілдеп кетті. Қаншама күзет, халық тұр сол жерде соған қарамастан бізге қоқан-лоқы көрсетіп тұрса, демек ол оқиға болған түні де өздерін дәл солай ұстады деген сөз. Сот залында олардың әрекеттерін көргенде шынымызды айтсақ, иығымыздан жүк түскендей болды. Себебі сол әрекеттен қылмыскердің шынайы бет-бейнесін көрдік.
– Енді сот процесінде көпшілікке ұнаған тактикаңыз — көліктің бейнетіркегішіндегі жазбасын қолданғаныңыз болды. Дәл осы жазбаны сотталғандар мен куәлер жауап беріп болған соң, сотқа ұсыну әу баста жоспарыңызда болды ма? Себебі көп жерде сөздері кереғар болған куәгерлер мен сотталғандардың сөздерін теріске шығарған, шындықты ашып көрсеткен осы бейнетіркегіштегі жазба болды ғой.
– Мен әрбір істе стратегия құрамын. Яғни, айғақтарды соңына қалдыруға тырысамын. Бастапқы жағында сұрақтар қойдым. Өздері мойындауларына да мүмкіндік бердік. Сонымен қатар, айыптауды мемлекеттік айыптаушылар прокурор бірінші жасайды. Біз бақылап отырдық: «мүмкін осылар ұсынып қалар сол дискіні» деп. Бірақ олар сол жерді аттап өтіп кетті. Сол кезде біз өзіміз іштей қуанып қалдық. Соңында ол бейнетіркегіштің жазбасын ұсынып, стеноргаммасын жарияладық. Ол жазбада былапыт пен боқауыз көп. Біз оны жариялағанда бір «бомба» жарылғандай әсер болды. Себебі дәл сол жазбада кімнің қандай әрекет жасағаны, кімнің қалай сөйлеп, қандай әсерде болғаны, бәрі тайға таңба басқандай көрініп тұр. Ешкімнің де шок әсерінде болмағанын да дәлелдеп бердік. Сол бейнежазбаны жариялаған соң ғана екі куә қызға қатысты талап-өтінішті оқып бердім. Содан соң соттың күмәні болмады деп санаймын. Артынша куә қыздарға қатысты жеке қаулы шықты.
— Бәрінің көкейін тескен сұрақтардың бірі де дәл осы Дана Жақсыкелді мен Эльмира Нұрбековаға қатысты болды. Сотта Абзал Шынасыл маған пышақты жууға Дана көмектесті деп айтты. Оны Жақсыкелдінің өзі де жауабында растады. Неліктен қылмыс жасаған қаруды жуғандарын екеуі де мойындап тұрса да, Дана Жақсыкелді куә болып шыға келді? Мұны тергеудің салғырттығы деп ойламайсыз ба?
– Шыны керек, бұл сұрақ бізді әу баста-ақ толғандырды. Бұған қатысты болжамымыз бар. Енді ол нақты дәлелденбеген соң дәл осындай деп айту қиын. Бастапқыда барлығының әрекеттері 99-баптың 2-тармағымен сараланған. Кейінірек Қазыкенов пен Розбакиев та қорғануға құқығы бар куә ретінде жауапқа тартылған. Бірақ артынша олар жәй куә болып шыға келеді. Олардың қасында сотталған кәмелеттік жасқа толған Думан Ысқақтың іс-әрекеті «баланың ойыны» болып қалады. Себебі ол жеке көлікте отырған. Ал мына төртеуі барлығы оқиғада бастан-аяқ бір көлікте отырған. Олар қандай қылмыс болғанын бірге талқылайды әрі бәрінен хабардар еді. Менің ойымша бұл тергеудің салғырттығы деп ойлаймын. Ал Элмира Нұрбековаға келер болсақ, ол сотта қазақша білмеймін деп айтқанынан қайтпай тұрып алды. Алайда бейнетіркегіште қазақшасы судай екенін әрі оның ешқандай да шок жағдайында болмағанын, қалыпты күйде көліктің ішінде бәрін тайға таңба басқандай сайрап, оқиғаны баяндап отырғанына бәріміз куә болдық.
– Сотталушылар соңына дейін мойындамады. Сіз бір сөзіңізде егер олар істеген қылмыстарын мойындағанда мүмкін алған жазасына қарағанда жеңіл жаза тағайындалар еді дегендей пікір айттыңыз. Аз дегенде қанша жыл берілер еді?
– Қылмыстық кодекстің 53 және 54-баптарына сәйкес жазаны жеңілдететін және ауырлататын мән-жайлар бар. Яғни, адамның өзінің қылмысты мойындап тергеумен бірге әрекет жасауы жазаны жеңілдететін мән-жайларға жатады. Сот оның шынай өкінгенін әрі мойындағанын есепке ала отырып жазасын төмендетеді. Әрине, түптеп келгенде ол соттың қарауында. Менің ойымша олар мойындаса, екі-үш жыл азайтар еді.
– Көпшіліктің көкейінде жүрген бір сұрақ бар. Ол оқиға орнына мылтықты кімнің әкелгені жайлы. Тергеу бойынша оны белгісіз тұлға әкелді делінген. Алайда сот барысында нақты кімнің әкелгені сол күйі анықталмады. Енді бұл сұрақ жауапсыз қала ма?
– Соттың қазір қарар бөлігі жарияланды. Алда толық нұсқасы шыққанда мүмкін соның ішінде мылтық жайлы дерекке құқықтық баға беріп кетер. Бірақ тергеуде оны белгісіз тұлға әкелді деген нұсқамен де сот шектелуі мүмкін. Себебі сот барысында ол мылтық кімге тиесілі екені анық нақтыланбады. Иә, сотталғандардың көбісі Нұрғанат Ғайыпбаевты көрсетті. Бірақ олардың сотталушылар екенін ұмытпайық. Менің ойымша мылтықты кім әкелгені қатты маңызды емес. Себебі дәл сол қарудан ешкім зардап шеккен жоқ. Оған қоса ол қылмыстың басты нысаны емес.
– Енді сол үкім шыққан күні де одан кейін де өзіңіз естіп жатқан боларсыз. Сотталғандардың тарабы Қаржаубай да қамалсын деп ұрандатып жатты. Яғни, ол осы төбелеске итермеледі, арандату жасады дегендей пікірлер айтып жатыр. Тіпті сотталғандардың туыстары жиналып Қаржаубай Нұрымовтың іс-әрекеті саралансын деп президент пен бас прокуратураға үндеу жолдапты. Бұған қатысты не дейсіз?
– ТикТок-та доктор деген лақап атымен танымал Бауыржан Әбдірахман атты азамат қазіргі таңда, тіпті сот процесі өтіп жатқанда да Қаржаубайға неше түрлі жала жапты. Біз оны назардан шығармадық. Иә, ол оқиға болған түні пышақ алып шықты. Оны ешкім жоққа шығармайды. Бірақ пышақпен ол ешкімге не шабуыл, не соққы жасаған жоқ. Ол пышақты тек қорғану мақсатында алып шықты. Сотта сотталушылардан да сұрадық: «сол пышақтан біреуі зәбір көрді ме?» деп. Ешкім Қаржаубайдың пышағынан зиян шекпегенін айтты. Оның үстіне бір топ адам келіп тұрса, қорғану мақсатында пышақ түгілі мылтықпен де қорғануға құқығы бар. Себебі ол өз шекарасында тұрды. Ойлап қарасақ, ол жерге көлікпен келген жігіттер бөтен жерге біреудің шекарасына келіп тұр. Ал Қаржаубай тек қорғанды. Енді қазір ол тараптың айтып жүргенін қалыпты жағдай деп қабылдайық. Басқа айтар ештеңе жоқ болған соң, сол Қаржаубайды сылтауратып жүр.
– Ал енді Қаржаубайдың өртенген үйіне «жылу» жинай ма? Өртке қатысты қылмыстық іс қай деңгейде? Оған қоса Еңбекшіқазақ ауданы әкімдігі үй салып бермейтіні жайлы ақпарат тарады. Сонымен үйді кім салып береді?
– Бұл істі біз кейінге шегеріп қойдық. Бастапқыда өртке қатысты іс қысқартылып кейіннен қайтадан жанданды. Қазіргі таңда үйге қатысты тергеу жүріп жатыр. Сонымен қатар, біздің құқық қорғау органдары Ресейге жер серікпен сол сәтте үйдің айналасында кісілер болғаны жайлы ақпаратты қарауын сұрадық. Мен жақында тергеушімен сөйлескенде әлі ешқандай хабар жоқ деді. Енді үйге қатысты айтар болсақ, иә, бастапқыда әкімдік салып береді деген ақпаратты мен де естідім. Бірақ әлі күнге дейін салынбады. Ал Қаржаубайдың ұстанымын тікелей оның өкілі ретінде айтарым Қаржаубай ешқандай ақша көздеп отырған жоқ. Ол тек әділдік іздеген адам. Ал үйге «жылу» жинау туралы Қаржаубайдың туыстары көтергені рас. Алайда Қаржаубай әзірге оған келісім берген жоқ. Осы орайда айта кетейін, басында Айтым Амангелді айтқан «меценаттар көмектеседі, үй алып береміз» деген ақпарат болды. Артынша білгенім, Астананың шет жағында бір түпкірден 44 шаршы метрлік үйді ұсынған. Алайда ол жаққа бару тиімсіз әрі 44 шаршы метрге бала-шағамен кім сыяды?
–  Нұрғанат Ғайыпбаевтың ісі қандай деңгейде?
– Оған қатысты іс те бір жабылып, қайтадан жанданды. Қазір болжап айта алмаймыз. Нұрғанаттың өлімі бойынша да Абзал Құспанға айттым. Ресейден жер серік арқылы білейік деп. Өлген кезде қасында кімдер болды дегендей... Енді бұл істің де деңгейі жайлы тергеу әлі де жүріп жатыр деп айта аламыз. (Нұрғанат Ғайыпбаевтың өлімі жайлы толық мәліметті мына репортаждан оқи аласыздар ).
– Ал Қаржаубай Нұрымовқа келер болсақ, Нұрымов інісі қайтыс болғанда жаназада Талғарда елді митингке шақырды, бүлік жасады әрі полиция қызметкерінің көлігіне зиян келтірді деп 15 тәулік отырып шықты. Бұл іске де қатысты сот отырысы бола ма? Істі неге Антикор қарап жатыр?
– Иә, Қаржаубай әкімшілік тәртіп бойынша жазаға тартылып, 15 тәулік отырып шықты. Одан бөлек «бөгденің мүлкін қасақана бүлдірді» деген қылмыстық іс қозғалған еді. Соңғы рет осы іске сұрау салғанымда маған прокуратура істі Антикор алды деп жауап берді. Себебі бүлінген мүлік полицияға тиесілі болған соң, олар өздерінің қызметін пайдаланып істі бұрмалауы мүмкін деген мақсатта алып кеткен. Ал істің нақты қандай деңгейде екенін қазір айта алмаймын. Себебі бар назарым Шерзаттың ісінде болды.
– Жалпы бұл ашық сотты 42 елдің тұрғындары көрген. Жас аралығы 25 пен 34 жас. Тіпті 13–17 жас аралығындағы көрген адамдар 1,5% болған. Яғни, басым көпшілігі жастар. Бұл ашық сот қоғамға қаншалықты сабақ бола алды деп ойлайсыз?
— Мен осы сотты елге сабақ болды дегенге толықтай келісемін. Біздің азаматтар сенуден қалған. Яғни, біреудің жасаған қателігінен сабақ алу, ондай істерден аяқ тартып жүру деген түсінік қалыптаспаған. Мысалы, Тайландқа жұмысқа барып, құлдыққа қамалған қазақ жастары сондай құрықтың бар екенін теледидардан көріп тұрып, сондай істерге ұрынып жатты. Сонда олардан: «әлеуметтік желіден әрі теледидардан көрмедіңдер ме?» десем, олар: «көрдік, бірақ бәрін шоу деп ойладық» дейді. Ал мынау Шерзат ісі таза өмірдің оқиғасы болды. Кеше ғана бір келіншек маған баласына осы істі көрсеткенін айтты. Ол баласын екі ай бойы отырғызып, сабақ болсын деген мақсатта сот отырысын қосып берген.
— Бұл соттан ата-ана да, бала да сабақ алуы тиіс. Сотта көрдіңіздер, сотталғандардың ата-анасы қалай шырылдап қалғандарын. Сол үшін тәрбиені дұрыс беру керек. Жағдайды ушықтырып, болары болған соң шырылдамай. Әйтпесе, ол кезде бәрі тым кеш болуы мүмкін.  Шынымды айтсам, әлі күнге дейін түсінбейтін бір сәт бар. Мен де жас болдым. Иә, көше заңы деген түсінік бар. Бірақ, 90-жылдардағы бандит сымақтардың өзі жерде дараланып жатқан жас баланы жабылып теппеген. Оның үстіне қасында шырылдап жанұшыра айқайлаған анасы барда... Не болса да, кішкентай балаға жабылу ешқандай санаға сыймайтын әрекет.
Екі айға созылып, қоғам назарын аударған сот процесін Orda.kz Талдықорғаннан тікелей бақылап, оқырманға ақпарат таратып отырды. Бұл сұхбат – үкімнен кейін көпшіліктің көкейінде жүрген сауалдарға жауап бере алды деп үміттенеміз.
Шерзат Полаттың әкесі Қаржаубай Нұрымовқа қатысты өзге істер де алдағы уақытта редакция назарынан тыс қалмайды.",2025-06-11T16:47:25+05:00,2025-06-11T16:47:25+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/sherzat_klzh.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/sherzat_klzh.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/sherzat_klzh.webp,
d8d1ed5786c46f1f06f79159d1dc38ee,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қол жетпес Қайрат Қожамжаров: күдікке іліккен көлеңкелер,"Қайрат Қожамжаров – бір кездері елдегі ең ықпалды құқық қорғау құрылымдарының тізгінін ұстаған тұлға. Қаржы полициясын, Бас прокуратураны, Сыбайлас жемқорлыққа қарсы агенттікті басқарды. Ал бүгінде оның бұрынғы серіктері мен сенімді адамдары тергеуге ілініп отыр.",comments,https://kaz.orda.kz/kol-zhetpes-kajrat-kozhamzharov-kydikke-ilikken-kolenkeler-133666/,"Қайрат Қожамжаров – бір кездері елдегі ең ықпалды құқық қорғау құрылымдарының тізгінін ұстаған тұлға. Қаржы полициясын, Бас прокуратураны, Сыбайлас жемқорлыққа қарсы агенттікті басқарды. Ал бүгінде оның бұрынғы серіктері мен сенімді адамдары тергеуге ілініп отыр.
Олар – Антикордың бұрынғы басшысы Талғат Татубаев, арнайы прокурорлар қызметінің экс-басшысы Олеся Кексель және бейресми ақпарат бойынша, Қаржы полициясының тергеу департаментін басқарған Бауыржан Мужиков.
Бұл мәселені Orda.kz зерделеп көрді.
Талғат Татубаев . 48 жаста. Қарағандыда туған. Қызметтік жолын сол өңірде тергеуші болып бастап, басқарма басшысының орынбасарына дейін көтерілген. 2005 жылдан бастап елордаға ауысып, қаржы полициясында жоғары лауазымдарды атқарды. Сарапшылардың пікірінше, оның мансаптағы секірісі Қайрат Қожамжаровтың ықпалымен тікелей байланысты. Татубаев – «Қожамжаров тобының мүшесі» деген атауға ие болған.
Олеся Кексель – атышулы тұлға. Wikipedia мен Zakon.kz-те дерек болмаса да, Centrasia.org мәліметінше, 20 жасында Қаржы полициясы академиясын үздік бітіріп, тергеушіден бастап арнайы прокурорлар қызметінің басшысына дейін өскен. Ахметов, Досқалиев, Бишімбаев сынды саясаткерлерге қатысты істерді тергеген. Ел есінде – күмәнді тергеу амалдары мен күдіктілерге қысым жасалғаны туралы жиі айтылған оқиғалармен қалған .
2019 жылы оған қарсы «азаптау» бабымен іс қозғалған. Кәсіпкер Ерлан Нәбиев оған және әріптестеріне қысым көрсеткенін мәлімдеген. Алайда бұл істі Қожамжаровтың өзі жоққа шығарды. «Қылмыс құрамы болмағандықтан, іс жабылды», – деді ол сол кезде Сенаттың дәлізінде.
Бауыржан Мужиков – көпшілікке белгісіз тұлға. Алайда Orda.kz дереккөздері оның да тергеуге алынғанын айтады. Бұрынғы істерде оның аты Татьяна Пактың 2018 жылы Назарбаевқа жолдаған ашық хатында кездеседі. Сол хатта «Алма ТВ», RBK банкі және Жомарт Ертаев аты аталған.
Elmedia Қожамжаровқа жақын саналатын Талғат Махатовтың сотталғанын хабарлады. Ол соңғы бір жыл ішінде үшінші рет сотталып отыр: бұл жолы алаяқтық, заңсыз қару сақтау және билік өкілдеріне қысым көрсету баптары бойынша 11 жылға кесілген. Махатовты да Қожамжаровтың «сенімді адамы» деп санайды.
2023 жылдың қарашасында елордада Болат Назарбаевтың жаназасына қатысқан. Сол күні оны Нұртай Абыкаев, Қайрат Мами, Тимур Құлыбаев секілді элитаның серкелерімен бірге көрген. Жақын туыс болмаса да, ол ортаға енді. Кей деректерге қарағанда, Қожамжаров Елбасы әулетіне енуге бар күшін салған. Ал оны Нұрсұлтан Назарбаевпен кезінде Кәрім Мәсімов таныстырған дейді білетіндер.
Оның «қол тигізбейтін» адам екені көптен бері айтылып келеді. «Қорғас ісі» кезінде де, басқа да күмәнді жағдайларда аман шықты. Telegram-дағы ҰҚК-ге жақын «Нұрсұлтанский соловей» арнасы Қожамжаровтың элитаға қатысты деректер жинап, сол арқылы өзіне иммунитет жасап алғанын жазған. Бұл – Рахат Әлиевтің де қолынан келмеген әрекет.
Тағы бір нұсқа – Қожамжаровқа Ресей ықпалы. Ленинград университетінде заң факультетінде бірге оқыған курстасы – Ресейдің экс-президенті мен қазіргі Қауіпсіздік кеңесі төрағасының орынбасары Дмитрий Медведев. Бұл достық Қожамжаровқа халықаралық деңгейде де қалқан болуы мүмкін.
Бүгінде тергеу органдары Қожамжаровтың маңындағы адамдар арқылы өзіне жақындауға тырысуда. Бұл әрекеттің нәтижелі боларын – алда келе жатқан уақыттың таразысы көрсетеді. Әйткенмен, ең бастысы – құқық қорғау жүйесі баяғының бұралаң соқпағына түсіп кетпей, азап пен зорлықты қайта тірілтіп алмауы керек.",2025-07-08T10:45:44+05:00,2025-07-08T10:45:44+05:00,kk,Ильдар Адильченов,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/1751952861_kozhamzharov-inbiznes.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1751952891_talgat-tatubaev-24_kz.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1751953009_olesja-keksel-skrinshot-video-novoe.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/1751952861_kozhamzharov-inbiznes.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/1751952861_kozhamzharov-inbiznes.webp,
a0df5a07ce3e75b5bd4ecabbb511cae5,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Көлеңкелі пайдамен күрес: Қаржыгерлер билікке декларациялауды қатаңдатуды ұсынды,"Қазақстанда бақыланбайтын экономиканың көлемі 136,7 триллион теңгеге  жетті,  бұл елдің жалпы ішкі өнімінің шамамен алтыдан бір бөлігі, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/kolenkeli-pajdamen-kyres-karzhygerler-bilikke-deklaracijalaudy-katandatudy-usyndy-134632/,"Қазақстанда бақыланбайтын экономиканың көлемі 136,7 триллион теңгеге  жетті,  бұл елдің жалпы ішкі өнімінің шамамен алтыдан бір бөлігі, деп хабарлайды Orda.kz.
Halyk Finance сарапшылары өздерінің жаңа шолуында түсіндіргендей, бақыланбайтын экономика дегеніміз — ресми есептерде қамтылмайтын барлық өндірістік қызмет түрлері. Бұл көлеңкелі бизнестің бір бөлігі — тікелей заңсыз қызмет болса, қалғаны — бейресми қызмет. Мысалы, кәсіпкерлер кірістерінің бір бөлігін декларацияламай, қызметкерлерді ресми тіркемей жұмысқа қабылдайды немесе тиісті лицензия алмай-ақ қызмет бастайды. Мұның барлығы «көлеңкелі аймақтың» бір бөлігі екені рас.
Сарапшылардың айтуынша, Қазақстанда бақыланбайтын экономиканың үлесі төмендеп келеді. 2024 жылы ол 0,87 пайызға қысқарған. Алайда заңсыз бөлігінің үлесі 1,12 пайыздан 1,18 пайызға дейін өскен. Көлеңкелі экономиканың ең үлкен бөлігі сауда саласында — жалпы ішкі өнімнің 2,97 пайызы.
Одан кейін құрылыс саласы — 2,07 пайыз, денсаулық сақтау — 2 пайыз және ауыл шаруашылығы — 1,73 пайыз. Заңсыз экономика ауыл шаруашылығында, өңдеуші өнеркәсіпте, сауда және қызмет көрсету салаларында кездеседі.
Елдегі ең көлеңкелі аймақтар — Алматы қаласы (мұнда экономиканың 3,92 пайызы көлеңкелі секторда), Астана қаласы (2,07 пайыз) және Қарағанды облысы (1,05 пайыз). Бұған себеп — мегаполистерде ішкі сауда қатты шоғырланған. Сонымен қатар құрылыс жобалары көп, демек, оларға қатысты заңбұзушылықтар да жиі кездеседі.
Halyk Finance сарапшыларының айтуынша, елдегі бақыланбайтын экономика жағдайы жақсарып келеді, бірақ бизнесті көлеңкеден шығару үшін батыл әрі кешенді шаралар қажет. Сарапшылардың пікірінше, ең алдымен жаппай декларациялауға қатысты реформаны соңына дейін жеткізу керек.
Қаржыгерлер ұсынған басқа шаралар қатарында барлық қызметтер мен төлемдерді толық цифрландыру, шағын бизнеске банктік эквайрингті жаппай енгізу және мемлекеттік сатып алу саласында цифрлық теңгені қолдану бар.
Бұған дейін де басқа сарапшылар Қазақстандағы көлеңкелі экономиканың айтарлықтай үлесіне назар аударған болатын. Елдегі көптеген мәмілелердің «көлеңкеде» қалатынын банкоматтар арқылы ақша шешу көлемінің жоғары болуымен де байланыстырады.
Еске сала кетсек, біз қазақстандықтар ақшаны депозитке емес, банк карталарында сақтағаны үшін қаражат жоғалтып, ал банктер, керісінше, осы арқылы пайда табатыны туралы экономист Ғалым Хусаиновтың пікірін бердік.
Қазақстандықтар 2024 жылдың басынан салық органдарына (250.00 нысаны) декларация тапсыру қажеттігі туралы SMS-хабарламалар ала бастады. 2024 жылдан бері  декларацияны заңды тұлғалардың (ЖШС, АҚ және т.б.) басшылары, құрылтайшылары (қатысушылары) және жеке кәсіпкер болған жеке тұлғалар, сондай-ақ олардың жұбайлары тапсыруы тиіс.
Еске салсақ, 2021 жылдың 1 қаңтарынан бастап Қазақстанда кезең-кезеңімен жалпыға бірдей декларациялау енгізілді.
Бірінші кезең бойынша 2021 жылдың 1 қаңтарынан бастап 580 мыңға жуық мемлекеттік қызметкерлер және оларға теңестірілген адамдар, сондай-ақ олардың жұбайлары «кіру»  декларациясын тапсырды.
Екінші кезеңде, 2023 жылдың 1 қаңтарынан бастап декларацияны мемлекеттік мекемелер мен квазимемлекеттік сектордың шамамен 2,1 млн. қызметкері, сондай-ақ олардың жұбайлары табыс етті.
Үшінші кезеңде, 2024 жылдың 1 қаңтарынан бастап декларацияны шамамен 3,9 млн. жеке тұлғалар тапсырады  – олар заңды тұлғалардың басшылары мен құрылтайшылары (қатысушылары), дара кәсіпкерлер, сондай-ақ олардың жұбайлары.
Төртінші кезеңде, 2025 жылдың 1 қаңтарынан бастап азаматтардың қалған санаттары табыс етеді  (мысалы, жеке құрылымдардың қызметкерлері, зейнеткерлер, үй шаруасындағы әйелдер, студенттер және басқалар).  Жалпы 6,4 млн жеке тұлға қамтылады деп жоспарлануда.
Жалпыға бірдей декларациялау жүйесіне шамамен 13 млн. адам енеді деп күтілуде.",2025-08-31T15:08:59+05:00,2025-08-31T15:08:59+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/_gluster_2024_4_24_f6733dc63bbea32fda197b8a3424ac08_1280x720.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/_gluster_2024_4_24_f6733dc63bbea32fda197b8a3424ac08_1280x720.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/_gluster_2024_4_24_f6733dc63bbea32fda197b8a3424ac08_1280x720.webp,
0681e2941800f61ac5666bf2a47d5bec,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қолы шайнатылған жұмысшы әділдік іздеп отыр,"Алматы қаласының  «МТЛ Эксперт» ЖШС қызметкері Жәнібек Тұяқбаевтың қолы жұмыс барысында бұрғылау станогында шайнатылып кетті, екі жыл бұрын мүгедекке айналып әділдікке жете алмай отырған Тұяқбаев еңбек инспекциясына арыз жазбақ.",comments,https://kaz.orda.kz/koly-shajnatylgan-zhumysshy-adildik-izdep-otyr-131203/,"Алматыдағы «МТЛ Эксперт» ЖШС қызметкері Жәнібек Тұяқбаев жұмыс барысында бұрғылау станогына қысылып, ауыр жарақат алды. Екі жыл бұрын мүгедек болып қалған Тұяқбаев әділдікке жете алмай жүр. Ол еңбек инспекциясына арыз жазбақ. Orda.kz тілшісі баспасөз мәслихатында айтылғандарды тыңдап қайтты.
2023 жылдың 23 қыркүйегінде Жәнібектің киімінің жеңі бұрғылау станогына ілініп, сол қолы ауыр зақымданды.
Қылмыстық іс арыздан кейін тек 3 ай өткен соң ғана қозғалған. Сотта жұмыс беруші Давузовтың кінәсі толық дәлелденіп, оған бір жыл жұмыстан шеттету және мемлекетке айыппұл төлеу жазасы тағайындалды.
Заңгердің айтуынша, Жәнібек тек денсаулығынан ғана емес, екі жыл ішінде табысынан да айырылған. Моральдық шығынды 1 миллион теңгемен өлшеу мүмкін емес.
Жәнібек Тұяқбаевтың құқығын қалпына келтіру үшін еңбек инспекциясына арызданбақшы.
Алматы тұрғыны Жәнібек Тұяқбаев жұмыс берушінің кесірінен мүгедек болды. Ауыр жарақат алған қызметкерге жедел жәрдем шақыруға тыйым салынған. Кәсіпорын заң бұзушылықтарға толы. 80 мың теңге айлықтың 8 тиыны да жұмыскердің шотына түспеген. Бұл салықтан жалтару ма?
Қауіпсіздік талаптарын сақтамаған бұл өндіріс орны 20 жылдан бері қалайша еш тексерусіз жұмыс істеп келеді? Orda.kz тілшісі тек Жәнібек қана емес, басқа да қол-аяғы құрылғыға шайнатылып, тоққа түсіп қалған жұмыскерлер туралы зерттеу жүргізді.",2025-03-06T17:37:08+05:00,2025-03-06T17:37:08+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/kollazh-stanok-muzhchina-po-zaprosu.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1-3-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/5211079182128375226.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/5211079182128375227.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/kollazh-stanok-muzhchina-po-zaprosu.webp,
c878c8f02fdc93f55f9f45773dc23b7f,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Көрпеге қарай көсілетін кез келді – ҚҚС мөлшермесінің артуы қазақстандықтарға не береді?,"2025 жылға дейін ҚҚС мөлшерлемесін арттыру жөніндегі екі әрекет сәтсіз аяқталды. Бірақ қазір салық реформасы шешілген мәселе ретінде қарастырылып жатыр. Қазақстандықтар ҚҚС-тың өсуінен не күтеді және кімге көрпеге қарай көсілуге тура келеді: шенеуніктерге ме, әлде қара халыққа ма? Бұл сұрақтарға жауапты Orda.kz материалында таба аласыз.",comments,https://kaz.orda.kz/korpege-karaj-kosiletin-kez-keldi-kks-molshermesinin-artuy-kazakstandyktarga-ne-beredi-130323/,"2025 жылға дейін ҚҚС мөлшерлемесін арттыру жөніндегі екі әрекет сәтсіз аяқталды. Бірақ қазір салық реформасы шешілген мәселе ретінде қарастырылып жатыр. Қазақстандықтар ҚҚС-тың өсуінен не күтеді және кімдерге көрпеге қарай көсілуге тура келеді: шенеуніктерге ме, әлде қара халыққа ма? Бұл сұрақтарға жауапты Orda.kz материалынан таба аласыз.
Қазақстанда ҚҚС мөлшерлемесін арттыру жоспарланып жатқаны үкіметтің кеңейтілген отырысында президент Тоқаевтың қатысуымен өткен 28 қаңтардағы жиында белгілі болды. Премьер-министр Олжас Бектенов пен жаңа ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин салық мөлшерлемесін көтеру қажеттілігі туралы айтты.
Өткен жолы ҚҚС-ты көтеруге талпынған Қазақстан үкіметі отставкаға кеткен еді, алайды бұл жолы Тоқаев премьер-министрдің ұсынысын қолдап отыр. Демек, бюджет жағдайы тым қиын, сондықтан үкімет пен президент басқа балама көрмей отыр.
Бюджет тапшылығы — бүгін пайда болған проблема емес, бұл мәселе кемінде он жылдан бері бар. Бірақ қазір оның ауқымы қауіпті деңгейге жетті. Қарапайым үнемдеу жеткіліксіз болады.
Экономика және қаржы сарапшысы Расул Рысмамбетов те дәл осындай пікірде. Оның айтуынша, бюджеттің коммуналдық инфрақұрылымды күтіп ұстауға және жолдарды жөндеуге бөлінген қаржысы тым аз.
Алайда, қандай ҚҚС мөлшері оңтайлы болады? Экономикасы тұрақты елдердің көпшілігінде салық мөлшерлемесі төмен: Канадалықтар мен БАӘ-де 5%, Таиландта 7%, Қытайда 13%. Ресей, Франция және Ұлыбританияда салық ставкасы дәл Бектенов қалағандай — 20%. Ал Венгрияда, 27% . Сондықтан көп нәрсе экономикалық жағдайларға байланысты. Бірақ Қазақстандықтар 12%-дық ҚҚС-қа үйреніп қалғандықтан, салықтың 20%-ға дейін бірден көтерілуі халықты есеңгіретіп тастауы мүмкін.
Экономистер бір ауыздан ҚҚС-тың көтерілуінен кейін бағалар міндетті түрде өсетінін айтады. Бизнес көбірек төлеуге мәжбүр болады, кәсіпкерлер шығындарды тауарлар мен қызметтердің өзіндік құнына енгізетін болады. Бюджеттің жыртығын Қазақстан азаматтары өз ақшасымен жамамақшы.
Бюджет тапшылығы проблемасы әлі де бар. Биыл билік жеті–сегіз триллион теңге тапшылығын күтіп отыр. ҚҚС-ты жоспарланған 20%-ға көтеру арқылы дәл сонша қаражат табуға болады. Үкімет бюджеттің жыртығын жабуы үшін азаматтардың қалталарынан ақша іздеп отыр.
Қаржы сарапшысы Расул Рысмамбетов билікке азық-түлік бағасының күрт өсуін болдырмау қиынға соғатынын мойындайды. Бірақ әлі де болса, салықты көтерудің нақты шарттарын талқылау үшін уақыт бар, бұл экономикалық шокты болдырмауға көмектеседі.
Ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин үкімет нақты ҚҚС мөлшерлемесі әлі анықтамағанын, бірақ көтерілу диапазоны 16%-дан 20%-ға дейін болатынын хабарлады. Үкімет нақты шешімді ақпан айында қабылдайды.
Кәсіпкерлер ҚҚС-тың төменгі мөлшерлемесі үшін айқын күрес жүргізеді және бұл оларды экономистер де қолдайды. Бизнестің жағында Ұлттық банк те болуы мүмкін, өйткені ол экономикалық дүрбелеңнен қашқақтайды.
Басқа нұсқалар да болуы мүмкін: ҚҚС-тың кезең-кезеңімен көтерілуі немесе тіпті дифференциалды салық мөлшерін енгізу. Нақты ұсыныстар кәсіпкерлер мен шенеуніктердің келіссөздеріне байланысты болады.
Қазақстандық кәсіпкерлер салық салу шегін 78 миллион теңгеден 15 миллион теңгеге төмендету жоспарына теріс пікір білдірді. Мұндай радикалды шара арқылы салық салынатын база күрт өседі, бірақ көптеген шағын кәсіпорындар күйреуі мүмкін.
Қаржылық сарапшы Андрей Чеботарев ешбір кәсіпкердің әлемнің ешбір елінде салық төлеуді ұнатпайтынын айтады. Бірақ қазіргі уақытта Қазақстанда Орталық Азия елдері арасында ҚҚС бойынша ең төменгі салық ставкасы мен ең жоғары салық салу шегі бар. Шегін төмендету нарықтан салықтан жалтару үшін арнайы құрылған мыңдаған фирмаларды жоюы мүмкін.
Бизнестің реакциясы салық органдарының қысымы қаншалықты күшті болатынына байланысты болады. Егер Қаржы министрлігі шектен шықса, бұл шағын компаниялардың жаппай жабылуына, көлеңкелі экономиканың өсуіне немесе кәсіпкерлердің елден кетуіне әкелуі мүмкін.
Қазір елді толыққанды экономикалық апаттан құтқарып отырған салыстырмалы түрде жоғары мұнай бағалары. Ал егер ҚҚС көтерілгеннен кейін олар төмендесе не болады?
Бұл жағдай жұмыссыздықтың өсуіне, бірнеше банктің банкрот болуына және бизнестің елден кетуіне әкелуі мүмкін. Сонымен қатар, ҚҚС көтерілгеннен кейін, бюджет дағдарысынан кейін қандай жолмен өмір сүретінімізді ойлау керек.
ҚҚС-тың көтерілуін теңестіру үшін үкімет алдамшы қадам жасады: әлеуметтік салықты және міндетті зейнетақы жарналарын (МЗЖ) алып тастау. Қазір бұл жарналарды Қазақстандық жұмыс берушілер өз қызметкерлері үшін төлейді. Бұл жарналар компанияның қаражатынан алынып, бюджетке (әлеуметтік салық бойынша) немесе зейнетақы қорына (МЗЖ бойынша) аударылады.
Бір қолымен үкімет физикалық тұлғалар мен бизнестің салық жүктемесін арттырып отыр, ал екінші қолымен — сәл төмендетіп жатқандай әсер қалдырады. Бірақ бұл теңгерімсіз алмастыру: ҚҚС-тың көтерілуі бюджеттің ұтылысына қарағанда әлдеқайда көп қаражат әкеледі.
Қазақстандықтар міндетті зейнетақы жарналарын мүлдем сезінбейді. Көптеген жалдамалы жұмысшыларға МЗЖ төленбейді де. Сол сияқты әлеуметтік салықтың алып тасталуы жұмыс берушілер үшін жағымды бонус болса да, ол қарапайым азаматтардың ҚҚС-тың көтерілуінен болатын шығындарын өтемейді.
Егер ҚҚС-тың көтерілуі бюджеттің 8 триллион теңгеге дейін қаражат әкелсе, әлеуметтік салықтың түсімдері әлдеқайда аз. Үкімет үшін бұл қаржыға еш қиындық жоқ. Мүмкін, әлеуметтік салықтың алып тасталуы Қазақстандықтарға өткен жылы үкімет бюджет дағдарысын байқамағанын ұмыттыруға көмектесе ме?
Дегенмен, әлеуметтік салықты алып тастау әлі де шешілмеді. Президент осы мәселе бойынша баламаларды қарастыруға шақырды.
Үкіметтің кеңейтілген отырысында Қасым-Жомарт Тоқаев министрлерге көрпеге қарай көсіліп, қарызға өмір сүрмеуді, бюджетті үнемдеуді бастау керек екенін тағы да ескертті.",2025-01-29T16:06:41+05:00,2025-01-29T16:06:41+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/1738151627_dd6e1f44-a3aa-404f-97da-75af0a35d9f3.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/1738151627_dd6e1f44-a3aa-404f-97da-75af0a35d9f3.webp,
a5e3f7ec465f3877a683783c7e4c7ac7,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Көшеде оқылған намаз: неге Орталық мешітке адам көп келеді?,"Өткен жұмада Алматы орталық мешітіне келген жамағат – көлік жүретін бөлігінде жұма намазын оқып, Мәметова көшесіндегі көлік қозғалысын тоқтатқан болатын.",comments,https://kaz.orda.kz/koshede-okylgan-namaz-nege-ortalyk-meshitke-adam-kop-keledi-129164/,"Өткен жұмада Алматы орталық мешітіне келген жамағат – көлік жүретін бөлігінде жұма намазын оқып, Мәметова көшесіндегі көлік қозғалысын тоқтатқан болатын.
Orda.kz тілшісі дәл сол мешітке барып, мән-жайды біліп қайтты.
Мешіт маңайында қайыр сұрағандардың көптігін байқауға болады. Әлеуметтік желіде тарап кеткен видео бойынша мәселенің анық-қанығын жұртшылықтан сұрастырды.
Тағы бір қайыр сұраушы жол ылғи да жабыла бермейтінін жеткізді. Оның сөзіне сүйенсек, ондай жағдайлардың анда-санда болып тұратынын, дәлірек айтқанда барлығы адам санына байланысты.
Жұма намазға келген жамағаттардың пікірінше – жолды жауып тастау мүмкін емес. Сондай-ақ, ол жағдайдың болуы жай ғана мешіттің аз болуынан.
Ернар атты жұма намазға келуші бұны жай ғана сәйкестік болуы мүмкін екенін, намазға үлгермей қалған бір адамның жол бойында оқып тұрғанын өзге де жамағат соның жанына барып құлшылық еткенінен сондай жағдай тууы мүмкін екенін айтты. Оның ойынша оқиға солай басталып, кейін құлшылық етушілер жолға дейін шығып кеткен.
Ернар мешіттен алыс тұратын құлшылық етушілер де дәл осы мешітке неліктен келетінін айтты. Ернар да мешіттің аз екенін алға тартып, бұл болмаса Ақсай мешітіне немесе Жандосов көшесінің бойында орналасқан Байкен мешітіне баруға тура келетінін айтты. Сондай-ақ Ернар Алматыда мешіт салуға ниетті адамдардың бар екенін айтты. Оның сөзінше оларға әкімдік кедергі келтіреді.
Сондай-ақ ол адамның сыймауынан мәселе туып жатса, полиция қызметкерлері не үшін мешіттің айналасын торуылдап жүргенін айтты. Оның сөзінше, мешітке келетін адамдардың бәрі де білімді емес, діни сауаты аз адамдардың да ниеттеніп келетінін, сол тұста жолды жаппауын қадағалайтындардың керек екенін айтты. Оның пікірінше, әлеуметтік желіге салынған видео ислам дінін қаралау үшін салынған.
Мешітке келген жамағаттан бөлек, жабылған көшенің бойында тұрған кафенің қызметкері де пікір білдірді. Ол тек сол күні ғана сондай оқиға болғанын жеткізді. Барлығы жолай кафеге кіріп, жолдың жабылғанын және адамның көптігі тек жұма намаз оқылатын кезде ғана болатынын, қалған күндері адам саны мүлдем азайып қалатынын айтты.
Сондай-ақ мешіттің күзетшісі де кассирдің сөзін растағандай болды. Оның пікірінше кейде адамдар көп болады, кейде аз болады. Күзетші көбінің жұма намазға кешіккеннен кейін, мешіт маңайында тоқтаған жерінен құлшылық ете салатындардың барын жасырмады.
Алихан есімді құлшылық етуге келген тұлға әр жұма сайын мешітке барғанымен алдыңғы аптада жолдың жабылғанын көрмегенін айтты. Өйткені ол кезде ол мешіттің ішінде құлшылық еткен. Оның сөзінше, адам санының көптігінен троутардың жабылып қалатын кездері болады. Сондай-ақ ол күннің тым ыстық болған кезде және жаңбырлы, салқын ауа райы болған кезде жұмаға келетіндердің саны азайып, жылы күндері жамағаттың көп болатынын жеткізді.
Айта кетейік, Қазақстан Мұсылмандар Діни Басқармасы (ҚМДБ) мұсылмандардың намазды арнайы орындарда оқу керек екенін ескерткен болатын. Оның ішінде жол бойында намаз оқуға болмайды. ҚМДБ-ның берген мәліметіне сәйкес, жолды жабу – төтенше жағдайлар қызметінің, яғни жедел жәрдем, өрт сөндіру көлігі немесе өз жұмысына асыққан адамдардың қозғалысына кедергі жасайды.",2024-12-14T09:00:00+05:00,2024-12-14T09:00:00+05:00,kk,Ислам Әден,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/photo_5395377122152937052_y.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/1734096643_photo_5395820538871540857_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/photo_5395377122152936943_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/photo_5395377122152937052_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/photo_5395377122152937052_y.webp;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2024-12/photo_5395377122152936888_y.jpg;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2024-12/photo_5395377122152936889_y.jpg,
46fb011cee599ff007740a89f7e8ab72,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,ҚР ІІМ: Бір шапалаққа бола балаңызды тартып алмайды,"ҚР ІІМ орынбасары Игорь Лепёха балаға қатігездік көрсетіліп, әлеуметтік қорғауға мұқтаж болған жағдайда ғана отбасынан алынатынын айтты, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/kr-iim-bir-shapalakka-bola-balanyzdy-tartyp-almajdy-128246/,"ҚР ІІМ орынбасары Игорь Лепёха балаға қатігездік көрсетіліп, әлеуметтік қорғауға мұқтаж болған жағдайда ғана отбасынан алынатынын айтты, деп хабарлайды Orda.kz.
Игорь Лепёханың айтуынша, балаларына бір шапалақ салғаны  үшін жанұясынан тартып алып балалар үйіне жібереді деп алаңдаудың қажеті жоқ.
Сонымен қатар, осы нұсқалар бойынша баланы кәсіби түрде қабылдайтын отбасыларға беру мүмкіндігі де пайда болды.
Айта кетейік, осыдан біраз уақыт бұрын «Қазақстан ата-аналар одағы» отбасыдан балаларды тартып алады деген көп ата-ананың алаңдаушылығы туралы айтқан болатын. Сол сәтте, тұрмыстық зорлық-зомбылық туралы заңға қарсы петиция пайда болды.",2024-11-06T13:00:41+05:00,2024-11-06T13:00:41+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/magan.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/magan.webp,
6f547434af957c18bcac0bf3fcfa0fc1,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Құқық қорғау органдарына реформа жасау маңызды»: Аймағамбетов Талғардағы оқиғаға қатысты пікір жазды,"Мәжіліс депутаты Асхат Аймағамбетов Талғар ауданында орын алған қайғылы оқиғаға өз пікірін білдірді. Онда 16 жасар Шерзат Болат бұзақылардың қолынан қаза тапқан болатын. Ал бүгін түнде оның отбасының үйі өртке оранды, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/kukyk-korgau-organdaryna-reforma-zhasau-manyzdy-ajmagambetov-talgardagy-okigaga-katysty-pikir-zhazdy-127649/,"Мәжіліс депутаты Асхат Аймағамбетов Талғар ауданында болған қайғылы оқиғаға қатысты instagram парақшасында жазба қалдырды. Онда 16 жасар Шерзат Болат бұзақылардың қолынан қаза тапқан болатын. Ал бүгін түнде оның отбасының үйі өртке оранды, деп хабарлайды Orda.kz.
Сондай-ақ ол өз жазбасында құқық қорғау органдарында терең, жүйелі реформалар жасау үшін бірігудің маңызды екенін атап өтті.",2024-10-12T14:28:39+05:00,2024-10-12T14:28:39+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/screenshot_20241012_142837_instagram.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/screenshot_20241012_142837_instagram.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/screenshot_20241012_142837_instagram.webp,
feaa2e04a9e0e38763b13e717c2a3240,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Құлдықта болған Мұқан ісі: Полиция жауап берді,Азия чемпионатының жүлдегерінің отбасысында құлдықта болдым деп жариялаған Мұқан Негматовтың ісі бойынша Солтүстік Қазақстан облысының полиция департаменті Orda.kz редакциясының сауалына жауап берді.,comments,https://kaz.orda.kz/kuldykta-bolgan-mukan-isi-policija-zhauap-berdi-128118/,"Азия чемпионатының жүлдегерінің отбасысында құлдықта болдым деп жариялаған Мұқан Негматовтың ісі бойынша Солтүстік Қазақстан облысының полиция департаменті Orda.kz редакциясының сауалына жауап берді.
Мұқан есімді 23 жасар жігіт еркін күрестен Азия чемпионатының күміс жүлдегері Айша Уәлишан мен оның күйеуі Әлфарабидің оны 10 айдан астам уақыт бойы еркінен тыс құлдықта ұстағанын және қорқытып келгенін айтты.
Полиция департаментінің мәліметінше, аталған факті бойынша қылмыстық іс қозғалды.",2024-10-31T13:45:55+05:00,2024-10-31T13:45:55+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/human-trafficking-2023-11-27-05-15-10-utc.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/human-trafficking-2023-11-27-05-15-10-utc.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/human-trafficking-2023-11-27-05-15-10-utc.webp,
369da730dfefb4fa6bd07382961b5ac8,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Құпия кеңес және әлемге ашылған жалғыз «терезе»: Тоқаевтың Мәскеуге сапарының астарында не жатыр?,"Қазақстан президентінің Ресейге жасаған екі күндік сапары осы аптаның ең көп айтылған оқиға шығар. Себебі бұл сапарда құпия да, орындалмай қалған үміт те жатыр.",comments,https://kaz.orda.kz/kupija-kenes-zhane-alemge-ashylgan-zhalgyz-tereze-tokaevtyn-maskeuge-saparynyn-astarynda-ne-zhatyr-136062/,"Қазақстан президентінің Ресейге жасаған екі күндік сапары осы аптаның ең көп айтылған оқиға шығар. Себебі бұл сапарда құпия да, орындалмай қалған үміт те жатыр.
Orda.kz сарапшылар пікірін жинақтап, сапардың мән-маңызын тарқатып көрді.
Тұңғыш көзге түскен жайт — Қасым-Жомарт Тоқаевтың Мәскеуге жасаған сапарындағы даңғазалық. Бұрын байқала бермейтін сән-салтанат бірден көзге түсті. Өткен жылғы біздің елдегі «жоғары мәртебелі президент» деген қошеметке экран арқылы жауап қайтарылған сәттен бастап, кездесулер өткен залға дейін ерекше әспеттелген.
Кездесулердің өзі де барынша жаймашуақ, бейресми сипатта өтті. Бұған 2025 жылғы 11 қарашада Владимир Путин айтқан:
Сөйтіп екі президент үш сағатқа жуық екеу ара әңгімелесті. Осы ұзақ оңаша отырыс — сапарды расында жалпақ жұрт үшін жұмбақ етті. «Олар қандай құпия мәселені талқылады?» деген сауал талайдың көкейін тескені анық.
Орталық Азия бойынша белгілі сарапшы Аркадий Дубнов былай деді:
Тоқаевтың Путин мен Трамптың арасындағы емес, жалпы Ресей мен Батыс арасындағы байланыста да делдал ретінде рөл атқара алатынын көрсететін тағы екі жайт бар.
Біріншісі — The New York Times басылымына берген сұхбатында Тоқаевтың Қазақстан Ресей мен Украина арасындағы келіссөздер жүргізетін алаң болуға дайын екенін тағы да айтуы. Екіншісі — Тоқаевтың сапарынан кейін жария болған ақпарат. Келесі аптада Астанаға Эстония президенті Алар Карис келмек. Эстония — парламенттік республика, елдің шынайы атқарушы билігі премьер-министрдің қолында. Бірақ әңгіме делдалдық миссия туралы болса, бұл айырмашылықтың шешуші маңызы қалмайды.
Ал орындалмаған үміттерге келсек, кей сарапшылар сапар барысында Қазақстан «Росатоммен» АЭС салу туралы келісімге қол қояды деп болжаған еді. Бірақ ондай құжат болған жоқ. Оның орнына тараптар Амур жолбарыстарының төртеуін Қазақстанға әкелу жөнінде уағдаласты.
Ядролық тақырып мүлде қозғалған жоқ деуге болмайды. Қазақстанның атом энергетикасы агенттігі «Ростехнадзор» ұйымымен меморандумға қол қойды. Ол болашақ АЭС-ке де, ТМД аумағында радиоактивті қалдықтарды тасымалдау жөніндегі жаңадан бекітілген ережелерге де қатысы болуы мүмкін. Өкінішке қарай, меморандум мәтіні әзірге ашық жарияланбады.
Өткен кездесуде Тоқаев пен Путин талқылаған ең басты мәселе – көлік қатынасы болды. Бұл тақырыпты қос президенттің өзі де ерекше атап өтті. Orda.kz журналисінің жеке пікірінше, Қазақстан мен Ресей арасындағы стратегиялық әріптестік жөніндегі Декларация мәтінінде нақтылығы ең айқын көрінетін тұс – дәл осы көлік саласы. Екі ел қабылдаған құжаттардың басым бөлігі де осы салаға бағытталған.
Мысалы, «Қазақстан темір жолы» мен Ресейдің РЖД компаниясы қол қойған келісім жөнінде ҚТЖ былай деп хабарлады:
Министрлік те жаңа транзиттік келісімнің мәнін қысқаша түсіндірді:
АҚШ-тың Ресейге қарсы санкцияларын күшейткені және ЕО-ның да жаңа шектеу қоюы мүмкін екенін ескерсек, еріксіз бір сұрақ туады: транзитке қатысты құжаттар бұрыннан әзірленген бе, жоқ әлде жаңа шектеулерге байланысты тез арада жасалды ма?
Экономист Айдар Әлібаев бұл сауалға былай жауап береді:
Сарапшының айтуынша, Ресейдің жағдайы нашарлаған сайын Қазақстан арқылы өтетін жолдардың да маңызы күшейе береді:
Автокөлік өткелдерін дамыту жоспары туралы министрлік те қысқаша мәлімет берді:
Теміржолға қатысты келісімдер санкцияларға жауап тәрізді көрінуі мүмкін. Ал автомобиль тасымалы жөніндегі жоспарды бірнеше ай бойы бітпей тұрған шекарадағы ұзақ кептелістерге берілген реакция деуге болады. Дегенмен, Путиннің жуырдағы Қазақстанмен шекара арқылы жүктерді декларациясыз өткізуді рұқсат ететін жарлығын ескерсек, бұл жерде де санкция мәселесі еріксіз ойға оралады. Әлде бұл бұрыннан жоспарланып келген бастама ма, тек жүзеге асырудың сәті енді түсті ме? Қалай десек те, Қазақстан мен Ресей арасындағы құрлықтағы шекара – әлемдегі ең ұзын шекара. Ал онда ірі өткізу бекеттері тым аз.
Экономист Әлібаев бұл жерде екі себеп қатар тұрғанын айтады:
Сонымен бірге сарапшы Тоқаевтың Мәскеуге сапары кезінде мүлде көтерілмеген бір мәселеге назар аударады. Қарашаның басында Ресей Қазақстаннан баратын жүк көліктерінің жүргізушілеріне өз аумағында болуға рұқсат етілетін мерзімді қысқартқаны белгілі болды. Бұрын олар жылына 180 күнге – әр алты айға 90 күннен қала алатын. Ал жақында бұл мерзім жылына 90 күнге дейін қысқарды.
9 қарашада осы мәселе Қазақстан мен Ресей үкіметаралық комиссиясының отырысында талқыланды. Жиынның қорытынды хабарламасында былай деп жазылған:
Алайда «жедел шешуге қолдау көрсетуге дайынбыз» деп мәлімдеу – бұрынғы мерзімнің міндетті түрде қайтарылатынын білдірмейді.
Айдар Әлібаевтың айтуынша, бір жағынан көлік саласындағы әріптестіктің дамуы туралы сөз қозғалса, екінші жағынан жүргізушілер үшін болу мерзімін қысқарту – түсініксіз қайшылық.
Бәлкім, бұл мәселені де Тоқаев пен Путин жеке, жұрт көзінен тасада отырып талқылаған шығар. Екі елдің басшысының не жайлы талқылағаны әлі беймәлім.
Автор: Игорь Улитин",2025-11-15T14:03:20+05:00,2025-11-15T14:03:20+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1763114819_1762971681_kz8_3960_2.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1763112344_photo_2025-11-12_19-43-55.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1763115373_500201391_30775686472030391_570572696600014435_n.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1763114819_1762971681_kz8_3960_2.webp,
edc9e8d86f09503b32c5a0d78b733c29,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қылмыс әлемінің серкесі Серік Голова ауыр халде ме?: Туыстары оны босатуды сұрайды,Қылмыс әлемінің серкесі Серік Голова деген лақап атпен танымал Серік Жаманаевтың туыстары оның ауыр жағдайына дәрігерлердің немқұрайлы қарағанына шағымданды.,comments,https://kaz.orda.kz/kylmys-aleminin-serkesi-serik-golova-auyr-halde-me-tuystary-ony-bosatudy-surajdy-131089/,"Қылмыс әлемінің серкесі Серік Голова деген лақап атпен танымал Серік Жаманаевтың туыстары оның ауыр жағдайына дәрігерлердің немқұрайлы қарағанына шағымданды. Мәселенің анық-қанығын Orda.kz зерттеді.
Әлеуметтік желілерде Серік Жаманаевтың қызы Жанель Ахмулаева түсірген бейнебаян тарады. 16 жастағы Жанель Ахмулаева бас прокурор Берік Асыловқа бауыр обырымен ауырған әкесін емдеуге көмектесуді сұрап жүгінді. Қыздың айтуынша, олардың отбасы түрлі мекемелерге шағымданғанымен, барлық жерде жаттанды жауап қана алған.
Orda.kz тілшісі сотталған Серік Жаманаевтың жұбайы Камилла Ахмулаевамен сөйлесті. Ол күйеуінің бауыр обырының үшінші кезеңімен ауыратынын  растады және медициналық құжаттардың суреттерін дәлел ретінде жіберді.
Серік Голова қазіргі уақытта Петропавл қаласындағы ҚАЖД-ның №66 мекемесінде жазасын өтеп жатыр. 12-13 ақпан күндері оның әйелі ұзақ мерзімді кездесуге барған. Серік жақсы көңіл күйде болды, бірақ оған дәрілік химиотерапия өте қиынға соғып жатқанын мойындады. Сондықтан кері жолда Камилла жергілікті емханаға барып, дәрігерлерден Серіктің тұру жағдайын жақсартуға көмек сұраған, бірақ мақсатына жете алмады:
Камилланың айтуынша, Серік шұғыл түрде бауыр трансплантациясын және одан кейінгі емдеуді қажет етеді. Бұл тек ол босатылған жағдайда ғана қолжетімді болады. Бірақ алдымен оны білікті медициналық көмекпен қамтамасыз ету керек, ал сотталушыға бұл мәселеде үлкен қиындықтар бар. Серіктің әпкесі Қаламқас Бас прокурорға, денсаулық сақтау министріне және ішкі істер министріне бейне хабарлама жазды. Сол сәтте Серік Қостанай қаласының № 76 тергеу изоляторында болды және өзін нашар сезінді. Алайда Қостанайдың № 2 емханасының дәрігерлері Қаламқастың айтуынша, оған медициналық-әлеуметтік сараптамадан өтудің қажеті жоқ деп есептеген.
Біз Камилладан күйеуінің адвокаттары оның жазасын жеңілдету туралы сотқа өтініш берген-бермегенін сұрадық. Өйткені, ҚР ҚК 75-бабы «Ауруына байланысты жазадан босату немесе жазаны өтеуді кейінге қалдыру» осындай құқықты көздейді.
Камилла жарты жыл сайын колонияға кездесуге барады, ал аптасына бір рет түрме таксофонынан Серік қоңырау шалады. Жақында Серік онымен бірге жазасын өтеп жатқан туысының бақилық болғанын білді. Ер адам мекемеде ауруының асқынғанынан қайтыс болды, ауруына байланысты жазадан босатуға қол жеткізе алмады.
Біз оның әйелінен түсініктеме алып жатқанда, СҚО бойынша ҚАЖД жауабы келді:
Серік Жаманаев 1965 жылы 21 қаңтарда Алматы облысы Жамбыл ауданы Фабричный ауылында (қазіргі Карғалы) дүниеге келген. Алғашқы жазасын 1982 жылы ұрлық жасағаны үшін алған. Үш жыл түрмеде отырып, бостандыққа шыққан соң, қарулы шабуыл жасап, ауыр дене жарақаттарын салған. Осы қылмысы үшін 1986 жылы 10 жылға бас бостандығынан айырылған. Сол кезде ол кез келген жағдайдан шығу жолын тез табатын қабілетінің арқасында ""Голова"" деген лақап атқа ие болған.
1996 жылы 26 мамырда Сочиде ТМД елдерінен 40 қылмыскердің бас қосуында қылмыс серкелері ""тәж кигізді"" . Баспасөзде Голова Қазақстандағы барлық есірткі тасымалын бақылап отырғаны, ал түрмеде отырып, еліміздегі барлық абақты мен колонияларды жанама түрде басқарғаны жазылған. Серік Жаманаев тоғыз рет сотталып, қауіпті рецидивист деп танылған.
Соңғы сот үкімі 2022 жылы шықты, ол қылмыстық топ құрып, денсаулыққа ауыр зиян келтіріп, абайсызда бір кәсіпкердің өліміне себеп болғаны үшін 19 жылға бас бостандығынан айырылды. Ол Алматы қалалық сотының апелляциялық алқасының шешімін тергеу изоляторында күтіп отырған кезде, БАҚ-да оның 15 жыл бұрынғы журналистің ұрланып, өлтірілгеніне қатысы барын мойындағаны туралы ақпарат шыққан. Алайда осы оқиғаға қатысты берген эксклюзивті сұхбатында оның жары Камилла бұл ақпаратты жоққа шығарды. Серік сол кезде бұл іс бойынша күдікті емес, куәгер болған. Оның айтуынша, ол журналистке қарсы бірінші болып жалған ақпарат бергені үшін сотқа беруді ойлаған, бірақ күйеуі оны талап арыз бергізбеген.",2025-03-01T21:51:28+05:00,2025-03-01T21:51:28+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/1740838528_risunok2.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/foto-kamilly.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/1740838528_risunok2.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/skrinshot-diagnoza.jpg,https://www.youtube.com/embed/tKFPaRH8wmI?feature=oembed
5ea2f6538d8ba9580b8fff4e75ef0619,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қырғызстанның бұрынғы президенті Атамбаев Жапаровты «елді құртты» деп айыптады,"Қырғызстанның бұрынғы президенті Алмазбек Атамбаев елде сөз бостандығының күйреуі, қарыздардың өсуі және сыбайлас жемқорлық үшін Қырғызстан басшысын айыптады, деп хабарлайды Orda.kz. .",comments,https://kaz.orda.kz/kyrgyzstannyn-buryngy-prezidenti-atambaev-zhaparovty-eldi-kurtty-dep-ajyptady-136124/,"Қырғызстанның бұрынғы президенті Алмазбек Атамбаев елдегі сөз бостандығының құрығаны, қарыздың шектен тыс өскеніне және сыбайлас жемқорлық жайлағанына қазіргі билікті айыптады, деп хабарлайды Orda.kz.
Атамбаев бұл үндеуін Instagram парақшасында жариялады. Оның айтуынша, Садыр Жапаров энергетикалық дағдарысқа байланысты экс-президентті кінәлап сөйлеген соң, бұл хатты жазуға мәжбүр болған. Атамбаев Жапаровтың сөзін «жала» деп атап, мемлекеттің басшысы өз уақытында Қамбарата-2-де жұмыс істеген майнинг-фермалармен байланысын көпшіліктің алдында мойындағанын еске салды. Атамбаевтың пікірінше, бұл майнинг-фермалар Максим Бакиев пен Александр Ширишевтің ықпалды ортасына қызмет еткен.
Ол сондай-ақ алғашқы ірі энергетикалық дағдарыс Бакиев билікте отырғанда болғанын еске салды. Сол уақытта да энергетика саласын бүгінгі билікте отырған адамдар басқарған. Ол кезде жарық күніне 8–10 сағатқа дейін сөндірілетін. Атамбаевтың айтуынша, энергетика жүйесін қалпына келтіру – инженерлердің еңбегі, ал гимн мен туды ауыстыру секілді «реформалардың» бұл салаға еш қатысы жоқ.
Атамбаевтың айтуынша, Қырғызстан биліктің жақын тобының мүддесіне қызмет ететін аппаратқа айналды. Соңғы бес жылда елдің баспасөз еркіндігі индексі 89-орыннан 144-орынға құлдыраған. Уганда мен Анголадан да төмен көрсеткішке жеткен.
Еске салсақ, Атамбаев 2024 жылдың ақпанында үкім қайта қаралғаннан кейін бостандыққа шыққан. Одан соң ол ем қабылдау үшін Испанияға кеткен. Сол кезде Садыр Жапаров «мейірімді болу қажет» деп мәлімдеген, тіпті Атамбаев өзінің билігі кезінде Жапаровты оның 1291 күн түрмеде отырғанына қарамастан айыптаған. Саясаттанушылар Атамбаевтың саясаттан толық кетуі неғайбыл екенін, оның қайта оралуға дайындалып жатқанын айтады.",2025-11-18T14:07:55+05:00,2025-11-18T14:07:55+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1763451002_sadyr_zhaparov-1440x810.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1763451002_sadyr_zhaparov-1440x810.webp,
1ad505b2c4715dcb3d8c958bf7763121,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Лукашенко жаңа президенттік мерзімге кандидатурасын ұсынбайды, ұлын да мұрагер етпейді","Беларусь президенті Александр Лукашенко келесі президенттік сайлауға қатысу ниеті жоқ екенін айтты. Бұл туралы ол Time журналына берген сұхбатында мәлімдеді, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/lukashenko-zhana-prezidenttik-merzimge-kandidaturasyn-usynbajdy-ulyn-da-murager-etpejdi-134235/,"Беларусь президенті Александр Лукашенко келесі президенттік сайлауға қатысу ниеті жоқ екенін айтты. Бұл туралы ол Time журналына берген сұхбатында мәлімдеді, деп хабарлайды Orda.kz.
Журналистің алдағы сайлауға қатысуы туралы сұрағына Лукашенко былай деп жауап берді:
Сондай-ақ ол 2025 жылдың қаңтарында өткен сайлауға да қатысқысы келмегенін, бірақ «қашып кететін сатқын» болып көрінбеу үшін баруға мәжбүр болғанын айтты.
Сонымен қатар ол болашақ мұрагер туралы пікірімен де бөлісті.
Сұхбат барысында журналист Лукашенконың кіші ұлы — 20 жастағы Николай Лукашенконы болашақ мұрагер ретінде атаған пікірлерге де тоқталды.
Алайда президент бұл пікірді жоққа шығарды:
Ол Николайды «оппозицияға жақын, бірақ шектен тыс емес» деп сипаттады.
Александр Лукашенко болашақта Беларусь президенті бола алатын адам жайлы да пікір білдіріп, оның «саясатты аздап өзгертетін» тұлға болуы мүмкін екенін айтты.
Александр Лукашенко 1994 жылдан бері Беларусь президенті қызметін атқарып келеді. Ол соңғы рет 2025 жылдың қаңтарында жетінші мерзімге сайланды. Беларусьте президент әр бес жыл сайын сайланады.
Жақында Беларусь Президенті Александр Лукашенко кеңесте шенеуніктерді ашыналарына бюджет қаражатын емес, өз ақшасын жұмсауға шақырған болатын.",2025-08-09T13:16:35+05:00,2025-08-09T13:16:35+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/669c1fc1cff1863000c28780307f6abf.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/669c1fc1cff1863000c28780307f6abf.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/669c1fc1cff1863000c28780307f6abf.webp,
4b26c7be9db60410e793461b85f3874e,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Мемлекеттік тілдің тұғыры биіктей береді – сарапшы ойы,"Жақында Ресейдегі елші Дәурен Абаев ел халқының 95% орыс тілінде сөйлейтінін мәлімдеп, оны артықшылық деп атады. Алайда, саясаттанушы Ғазиз Әбішевтің пікірінше, нақты жағдай біршама басқаша көрінеді, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/memlekettik-tildin-tugyry-biiktej-beredi-sarapshy-ojy-134775/,"Жақында Ресейдегі елші Дәурен Абаев ел халқының 95% орыс тілінде сөйлейтінін мәлімдеп, оны артықшылық деп атады. Алайда, саясаттанушы Ғазиз Әбішевтің пікірінше, нақты жағдай біршама басқаша көрінеді, деп хабарлайды Orda.kz.
Қазақстандағы орыс тілінің рөлі мен Абаевтың сөздері туралы сарапшы өзінің телеграм-арнасында талқылады. Әбішевтің пікірінше, елшінің сөзінде көрші елге адалдық пен екі тілділікті ұстану көрінісі байқалады.
Сонымен қатар сарапшы елшімен екі тезисте келіседі. Біріншіден, мемлекеттік тіл - қазақ тілі және ол басым қолдауға ие болуы тиіс.
Екіншіден, әзірше орыс тілі шынымен де кейбір ортада бәсекеге қабілеттіліктің белгісі болып саналады.
Швейцарияның, Израильдің және Сингапурдың мысалдары көптілділік - қазіргі заманғы мемлекет үшін қалыпты әрі тұрақты үлгі екенін көрсетеді, деп санайды Ғазиз Әбішев.
Бұл ретте ол тілдік пікірталастардағы радикалды ұстанымдарды сынға алды.
Әбішевтің пікірінше, тіл ортасын дамыту алдағы 15-20 жылда барлық белсенді азаматтардың қазақ тілін жоғары деңгейде меңгеруіне әкеледі. Бұл ретте қоғам екі негізгі топқа бөлінеді - тек қазақ тілінде сөйлейтіндер және қазақ, орыс және/немесе ағылшын тілдерін білетіндер.
Жақында Orda.kz редакциясының қарауына орыс тілі мүлдем аталмаған «Жаңа Конституция» жобасы келіп түсті. Құжат сондай-ақ елдің атын Қазақстан деп өзгертуді, президенттік мерзімді бес жылға дейін қысқартуды және сенатты таратуды көздейді.",2025-09-07T16:08:20+05:00,2025-09-07T16:08:20+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/_gluster_2024_1_25_a6e9dee8fd8778e8b033cac66a8b3fe9_1280x720.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/_gluster_2024_1_25_a6e9dee8fd8778e8b033cac66a8b3fe9_1280x720.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/_gluster_2024_1_25_a6e9dee8fd8778e8b033cac66a8b3fe9_1280x720.webp,
65616dfe54e0610ffdbd94c14f004bf3,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Мен қателесіппін» - Тимур Турлов «Қазақтелекомға» асығыс айып таққаны үшін кешірім сұрады,"Freedom Holding Corp басшысы Тимур Турлов интернет байланысы мен мемлекеттік қызметтерге әсер еткен ауқымды ақауға қатысты «Қазақтелекомның» жұмысын көпшілік алдында сынға алды. Бір сағаттан кейін ол сөзін қайтарып алуға мәжбүр болды, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/men-katelesippin-timur-turlov-kazaktelekomga-asygys-ajyp-takkany-yshin-keshirim-surady-130197/,"Freedom Holding Corp басшысы Тимур Турлов интернет байланысы мен мемлекеттік қызметтерге әсер еткен ауқымды ақауға қатысты «Қазақтелекомның» жұмысын көпшілік алдында сынға алды. Бір сағаттан кейін ол сөзін қайтарып алуға мәжбүр болды, деп хабарлайды Orda.kz.
Threads әлеуметтік желісіндегі алғашқы мәлімдемесінде Турлов «Қазақтелекомды» интернет байланысы мен өңдеудегі ақаулар үшін айыптаған болатын.
Алайда бір сағаттан кейін Турлов өз сөзінен бас тартып, ол асығыс әрі негізсіз айтылған сөз екенін мойындап, кешірім сұрады. Ол сәтсіздікке Freedom Holding корпорациясының инфрақұрылымы себеп болуы мүмкін екенін атап өтті.
«Қазақтелеком» басшысы Бағдат Мусин өзінің тelegram-арнасында жағдайға қатысты пікір білдірді. Ол мемлекеттік қызметтердің дұрыс жұмыс істемегені компания қызметіне қатысты емес екенін атап айтты.",2025-01-25T12:08:36+05:00,2025-01-25T12:08:36+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/turlov.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/turlov.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/turlov.webp,
0ee463a38187cf5a2711138f5b96fcd5,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Мен оны теледидардан көріп өстім»: депутаттар Сара Назарбаева туралы не дейді?,Сары Алпысқызының қазасы жайлы ақпарат шыққаннан кейін кейбір саясаткерлер көңіл айта бастады. Алайда Нұрсұлтан Назарбаевтың баспасөз хатшысы Айдос Үкібай оның қайтыс болғаны туралы ақпаратты жоққа шығарды.,comments,https://kaz.orda.kz/men-ony-teledidardan-korip-ostim-deputattar-sara-nazarbaeva-turaly-ne-dejdi-132660/,"Сара Алпысқызының қазасы жайлы ақпарат шыққаннан кейін кейбір саясаткерлер көңіл айта бастады. Алайда Нұрсұлтан Назарбаевтың баспасөз хатшысы Айдос Үкібай оның қайтыс болғаны туралы ақпаратты жоққа шығарған соң, бұл жазбалар әлеуметтік желіден өшірілді. Orda.kz тілшілері мәжіліс депутаттарынан Сара Алпысқызы жайлы қандай пікірде екенін сұрап көрді.
Мәжіліс депутаты Дәулет Мұқаев Instagram парақшасында көңіл айтқан еді. Алайда көп ұзамай бұл жазбаны өшірді. Мәжіліс дәлізінде ол болған жағдайға түсініктеме беріп, кешірім сұрады:
Сара Назарбаеваға қатысты пікір білдірген Мұқаев оны ең алдымен елбасының жары ретінде танитынын айтты:
Бұрынғы білім және ғылым министрі Асхат Аймағамбетов Сара Алпысқызымен таныс болғанын айтты:
Аймағамбетов саясат пен жеке өмірді ажырата білу қажет екенін атап өтті:
Заңгер әрі мәжіліс депутаты Бақытжан Базарбек әуелде Сара Алпысқызын Назарбаевтың «бұрынғы әйелі» деп атады. Журналистер жұптың ресми түрде ажырасқан-ажыраспағанын нақтылаған кезде, ол бұл туралы білмейтінін айтты:
Ол Сара Алпысқызын өзі ұзақ жылдар бойы зерттеп келе жатқан жер мәселесіне қатысты күмәнді істерден көрмегенін атап өтті:
Сондай-ақ депутаттан Сара Назарбаева пантеонға жерленуі керек пе деп сұралды:
Базарбектің пікірінше, пантеонда «елге адал қызмет еткен, саясатта, экономикада, мәдениетте, өнерде, спортта із қалдырған, халықтың мүддесі үшін өмір сүрген» адамдар ғана жерленуі тиіс. Назарбаевтар отбасы пантеонға лайық па деген сұраққа ол:
Сара Назарбаева — 1962 жылдан бастап Нұрсұлтан Назарбаевтың жары болды. Бұл некеден үш қыз туды: Дариға, Динара және Әлия. Кейін жұптың ажырасқаны, Сара Алпысқызы қыз кезіндегі тегі — Қонақаеваны қайтарғаны хабарланған. 2023 жылы жарық көрген естелік кітабында Нұрсұлтан Назарбаев алғаш рет өзінің екінші жары — Әсел Исабаева туралы айтып, 1999 жылы шариғат бойынша некелескенін мойындаған еді.
Еске сала кетсек, 2025 жылдың 10 қаңтарында Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев бұрынғы президенттердің және олардың отбасыларының денсаулығы мен жеке өміріне қатысты ақпаратты мемлекеттік құпияға жатқызатын заңға өзгерістер енгізді. Бұл жаңалық аясында ақпарат таратуға тыйым салынды. Біз зерттеу мақаламызда Назарбаевтың Әсел Исабаеваны неге ресми түрде «жарым» деп атап жария еткені жайлы жазған едік. Ондағы мақсат осы некедегі ұлдардың дүние-мүлікке ресми түрде ие болуы үшін жасалған болуы мүмкін деп топшыладық.",2025-05-15T08:37:10+05:00,2025-05-15T08:37:10+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/1747238869_1747229633_471248696_3827097984270509_6544796124810749807_n.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1738041364_photo_2023-11-29_19-47-15.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/1747238869_1747229633_471248696_3827097984270509_6544796124810749807_n.webp,
1908e17a6c0db9bcc02a57c5d4252c6a,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"«Мен ұры емеспін, мен кісі өлтірмедім»: Сотта Тұрлыхановтың ұлы не деді?",Депутат Дәулет Тұрлыхановтың ұлы Нұрасыл Болаттың бас бостандығын шектеуді бас бостандығынан айыру жазасына ауыстыру мәселесі бүгін Алматы қаласы Медеу ауданының №2 аудандық сотында қайта қаралды,comments,https://kaz.orda.kz/men-ury-emespin-men-kisi-oltirmedim-sotta-turlyhanovtyn-uly-ne-dedi-127878/,"Депутат Дәулет Тұрлыхановтың ұлы Нұрасыл Болаттың бас бостандығын шектеуді бас бостандығынан айыру жазасына ауыстыру мәселесі бүгін Алматы қаласы Медеу ауданының №2 аудандық сотында қайта қаралды, деп хабарлайды Оrda.kz.
Сот процесі бастала салысымен Нұрасыл Болаттың қорғаушысы Назкен Құсайынова істің бұқаралық ақпарат құралдарының қатысуынсыз өтуін сұрады. Бірақ Анна Чернова бұл істі жабық түрде қарауға еш негіз жоқ екенін жеткізді. Судья кеңесу бөлмесінен шыққаннан кейін істің журналистердің қатысуымен өтетінін хабарлады.
Депутаттың ұлына екі ереже бұзу бойынша айып тағылуда. Алғашқысы 2024 жылдың 11 қазанында тіркелді. Ол күні Нұрасыл Болат «Elegant Hall» түнгі клубында болды, бұл көңіл көтеру орындарына баруға тыйым салу ережесін бұзу болып есептелді. Екінші ереже бұзу фактісі 12 қазанда орын алды, ол кезде оның «Queen» караоке-барда болғаны анықталды.
Нұрасыл Болаттың қорғаушысы Назкен Құсайынованың айтуынша, Нұрасыл Болат пробациялық қызмет тарапынан заң бұзушылықтар болғанын айтып отыр. Сонымен қатар, электронды бақылау құралының 2-3 сағат сайын өшіп, қуаттауды талап етуі оған үлкен қолайсыздық тудырған.
Сондай-ақ, депутаттың ұлы сотта судья оған сөз бермесе де: «Мен ұры емеспін, мен кісі өлтірген жоқпын, неге мені бас бостандығымнан айыру керек?» — деп айтып қалды.
Сотта прокурор Нұрасыл Болаттың 5 ай бойы пробациялық қызметтің қысымында болғанын жоққа шығарды.
Анна Чернова прокурордың айтқанымен толықтай қосылатынын жеткізді.
Сотталушы мен оның адвокаты Назкен Құсайынова жазаны өзгертпеуді сұрап, тек бір ғана ереже бұзылғанын алға тартты.
Сот шешімі ертең 22 қазанда жарияланады.",2024-10-21T18:15:51+05:00,2024-10-21T18:15:51+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/photo_2024-08-26_16-38-58.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/photo_2024-08-26_16-38-58.webp,
80fba9ca8ea82962e2c6af3b382e8bae,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Метродағы адам өлімі: Алматыға трамвайлар қайта орала ма?,Желтоқсанның 18-і Алматы қаласының әкімі Ерболат Досаев қаланың әлеуметтік-экономикалық дамуына арналған баспасөз мәслихатын өткізді. Мәслихатта көлік қозғалысына қатысты сұрақтар туындады. Orda.kz нақты не болғанын мәлімдейді.,comments,https://kaz.orda.kz/metrodagy-adam-olimi-almatyga-tramvajlar-kajta-orala-ma-129265/,"Желтоқсанның 18-і Алматы қаласының әкімі Ерболат Досаев қаланың әлеуметтік-экономикалық дамуына арналған баспасөз мәслихатын өткізді. Мәслихатта көлік қозғалысына қатысты сұрақтар туындады. Orda.kz нақты не болғанын мәлімдейді.
Метро туралы не дейді?
Қала әкімі биыл метрополитеннің жаңа желілері құрылысын жандандыру жоспары туралы бір емес, бірнеше рет айтты. Метро жолы қала аумағынан шығып, «Жібек жолы» стансасынан әуежайға дейін, ал екінші жағы – «Бауыржан Момышұлы» стансасынан «Барлық» базарына дейін, яғни «Алтын Орда» базары орналасқан жолдың қарсы жағына дейін болуы керек.
Әкім бұған дейін қала басшылығы аталған желі құрылысына инвестиция салатын демеуші іздеп жатқанын айтқан болатын. Қорытынды баспасөз мәслихатында Досаев метро құрылысын қаржыландыру туралы толығырақ айтып берді.
Әкімнің айтуынша, Алматы метросы құрылысын жалғастыру үшін ақша бөлетін нақты қолдаушы инвестор әлі анықталған жоқ.
Бұл тұста әкім қаржылық донорлар консорциумын құру мүмкіндігін де жоққа шығармады.
Әкімдік жаңа желіні бұрынғы стансаларға қарағанда тезірек салуды күтіп отыр. Сарыарқа мен Бауыржан Момышұлы стансаларының құрылысы үш жарым жылдан жеті жылға дейін созылды. Сонымен қатар, өткен аптада Абай стансасында болған қайғылы жағдайға ұқсас оқыс оқиғалардың алдын алу үшін жаңа бекеттерді толықтай мүмкіндігі шектеулі жандарға арналған құрылғылармен жабдықтау жоспарланып отыр. Адам өлімінің алдын алу үшін 2025 жылдың басында қолданыстағы стансаларда турникеттер орнату жоспары да бар екен.
Осы арада инвестор табумен қатар әкімдік жер мәселесін де шешіп жатқандарын жеткізді. Досаев метро құрылысына қажет болатын учаскелерді сатып алу жұмыстары жүргізіліп жатқанын да айтты.
Алматы бюджетінде жер телімдерін сатып алуға ақша бөлініп қойған. Досаевтың айтуынша, осы күнге дейін ешқашан жер иелері билік ұсынған бағаға бірден келісе кетпеген.
БРТ және ЛРТ туралы мәслихатта не айтылды?
Досаев LRT-тің Алматыда пайда болуы мүмкін екенін бұрын айтқан, бірақ 18 желтоқсанда ол нақты қай жерде болатыны айылды. Әкімнен Бауыржан Байбек тұсында жойылған трамвайды Алматы көшелеріне қайтару жоспары туралы сұралды.
Бірақ Бауыржан Момышұлы – Төле би – Абылай хан – Райымбек бағыты бойынша 26 шақырым LRT төсеу жобасы бар. Олар Райымбекте 17,2 шақырым, Желтоқсан көшесінде 4,6 шақырым LRT құруды жоспарлап отыр. Тіпті Райымбектің өзінде олар биылғы жылы БРТ құрылысының бірінші кезеңін бастауға дайын. Бұл жоба бойынша Пушкин мен Охрименко көшелерінің арасы жұмыс жүргізіледі.
Көктемде Желтоқсандағы BRT құрылысы басталады. Бұл ретте көліктерге арналған жолақтар тарылып, басқасын қоғамдық көліктерге бөлу қарастырылады. Ол үшін Досаев бұл нені білдіретінін айтпай-ақ, жаңа тарифтік мәзір жариялады.
Сайрандағы автобекет
Сондай-ақ Ерболат Досаевтан өте қайғылы жағдайдағы «Сайран» автобекетінің жайы сұралды.
Бекет 2000-шы жылдардың басында жекешелендірілді, содан бері тек 2010-жылдардың аяғында базалық жаңғырту жүргізілді. Досаевтың айтуынша, мәселені иесімен шешу әрекеті болған. Алматы үшін көлік торабы ретінде маңызды екеніне қарамастан, бекет иесімен әңгіменің түйіні шешелмей қалған.
«Сайранның» иесі ресми түрде –Күләш Мұқұжанова болып тіркелген.
Әкімнің айтуынша, ең дұрысы олар автовокзалдың Сайран көлінің жағалауы бар біртұтас кешеннің бір бөлігі болғанын қалайды, қазір қайта жөндеу жұмыстары аяқталуға сәл қалды. Бірақ «Сайран» қалаға қайтарылса, оны қалпына келтіру жұмыстары 2026 жылға жетпей басталып кетуі мүмкін.",2024-12-19T12:12:07+05:00,2024-12-19T12:12:07+05:00,kk,Ислам Әден,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/1734530043_svmiaptrboju45465.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/1734530043_svmiaptrboju45465.webp,
f98f88d2799a2f6210fa805a232b71dd,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Музыкант Иманбек Зейкенов «Құрмет» орденімен марапатталды,"«Грэмми» жүлдесін алған тұңғыш қазақстандық музыкант Иманбек Зейкенов «Құрмет» орденімен марапатталды, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/muzykant-imanbek-zejkenov-kurmet-ordenimen-marapattaldy-136465/,"«Грэмми» жүлдесін алған тұңғыш қазақстандық музыкант Иманбек Зейкенов «Құрмет» орденімен марапатталды, деп хабарлайды Orda.kz.
Мәдениет және ақпарат министрі Аида Балаева музыкант Иманбек Зейкеновке мемлекеттік марапатты салтанатты түрде табыстады.
Сонымен қатар, мемлекет басшысының Жарлығымен Республика күніне орай елдің экономикалық және қоғамдық өмірінің түрлі салаларын дамытуға елеулі үлес қосқан бірқатар азамат марапатталды.
Айта кетейік, Атырауда Яна Легкодимованың ісін ашқан тергеушіге жаңа атақ берілді.",2025-12-08T16:00:04+05:00,2025-12-08T16:00:04+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/1d1571ad-fbc6-42ce-bb77-73ed3a32c985.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/1d1571ad-fbc6-42ce-bb77-73ed3a32c985.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/1d1571ad-fbc6-42ce-bb77-73ed3a32c985.webp,
03baf7ed2641d9f6cac9e81bd2b3e03a,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Неліктен Қазақстанда мұнай өндірісі азайтып жатыр?,Қазақстанның ОПЕК+ келісімі аясында өндірісті азайту туралы шешімі ел экономикасына әсер етуі мүмкін. Сарапшылар мұнай бағасының төмендеуін және Қазақстанның міндеттемелеріне қатысты мәселелерге  байланысты түрлі сценарийлерді қарастырады. Толығырақ Orda.kz материалында.,comments,https://kaz.orda.kz/nelikten-kazakstanda-munaj-ondirisi-azajtyp-zhatyr-131317/,"Қазақстанның ОПЕК+ келісімі аясында өндірісті азайту туралы шешімі ел экономикасына әсер етуі мүмкін. Сарапшылар мұнай бағасының төмендеуіне және Қазақстанның міндеттемелеріне қатысты мәселелерге байланысты түрлі сценарийлерді қарастырады. Толығырақ Orda.kz материалында.
Наурыз айының басында Энергетика министрі Алмасадам Сәтқалиев Қазақстан ОПЕК белгілеген квоталарды орындауға дайын екенін, бірақ бұл ел экономикасына зиян тигізбеуі керек екенін айтты. Ал «ҚазМұнайГаз» басшысы Асхат Хасенов елдің картель алдында ешқандай міндеттемесі жоқ екенін меңзеп, Қазақстанның ОПЕК+ ұйымына ресми түрде мүше емес екенін атап өтті. Сонымен қатар, ОПЕК+ қатысушылары мұнай өндіруді арттыру туралы келісімге келіп, сәуір айынан бастап шектеулерді біртіндеп жеңілдетуге кіріседі.
ОПЕК+ пен Қазақстан арасындағы қатынастар әлдеқашан шиеленіскен. Бұған елдің өндіріс квоталарын жиі асырып жіберуі себеп. Теңіздегі жаңа жоба іске қосылғаннан кейін Қазақстан мұнай өндіру бойынша рекорд орнатып, ақпан айында тәулігіне 2,12 млн баррель өндірді.
Осы жағдай аясында Энергетика министрлігі Қазақстан тәулігіне 1,5 млн баррельге дейін өндірісті азайтатынын растады. Ведомство Теңіз бен Қашағандағы шетелдік инвесторлармен келіссөз жүргізіп, оларды «өнімділікті төмендетуге» көндірді. Бірақ бұл техникалық жағынан мүмкін бе және  Қазақстан картельдің талабына көнем деп өзіне зиян тигізбей ме?
Energy Monitor қоғамдық қорының директоры, мұнай-газ саласының сарапшысы Нұрлан Жұмағұлов Қазақстанның мұнай өндіруді азайтуға келісімі «қара алтын» бағасының үш жылдық минимумға түсуімен байланысты екенін айтады. Алайда ОПЕК+ талаптарына бағынбау Қазақстанды Теңіз кеңейту жобасын толыққанды іске қосуды кейінге қалдыруға мәжбүр етуі мүмкін.
Сарапшылар Қазақстанның ОПЕК талаптарын орындауға міндетті емес екенін атап өтті. Бірақ ҚМГ басшылығы бұл келісімді елемей, өз бетінше әрекет ете алмайды. ОПЕК картелін негізінен Сауд Арабиясы басқарады, ал бұл ел әлемдік мұнай бағасын жедел көтеріп немесе құлатып, Қазақстан экономикасына айтарлықтай әсер етуі мүмкін.
ОПЕК квоталарын орындау үшін Қазақстан КТК арқылы мұнай тасымалдауды 70%-ға азайтады деген сыбыстар шындыққа жанаспайды. Шын мәнінде, мұнай өндіру көлемін қысқарту экспортқа уақытша әсер етуі мүмкін.
Қарағанды облысындағы «Кропоткинская» КТК станциясына 17 ақпанда украиналық дрондар шабуыл жасағаннан кейін де айтарлықтай зақым болмаған. Қазақстан мұнайының экспорты төмендеген жоқ.
Нұрлан Жұмағұловтың айтуынша, «Кропоткинская» станциясына шабуылдан кейін КТК арқылы мұнай тасымалдау қоспалар арқылы қамтамасыз етілуде. Осыған байланысты Теңіздегі мұнай өндіру артып келеді. Бірақ жұмыс істеп тұрған құбырлар рекордтық көлемді тасымалдауға жеткіліксіз болуы мүмкін.
Артур Шахназарянның пікірінше, Қазақстанға ОПЕК квоталарын орындап отырғанын көрсету үшін қолайлы мүмкіндік туып отыр. Бірақ Теңіз кеңейту жобасының іске қосылуымен елдің міндеттемелерді орындамауы ықтимал.
Қазақстанның ОПЕК алдындағы қазіргі ұстанымы – дипломатиялық қадам әрі сыпайылықтың белгісі. Ел бюджеті мұнай табысына тәуелді болғандықтан, мұнай өндіру және экспорт көлемін арттыруға ұмтылатыны анық.",2025-03-11T16:14:49+05:00,2025-03-11T16:14:49+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/pump-jack-silhouette-2025-03-07-18-33-23-utc.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/pump-jack-silhouette-2025-03-07-18-33-23-utc.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/pump-jack-silhouette-2025-03-07-18-33-23-utc.webp,
73f3e3fe24511d0364ce2ed8e8c8a851,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Неліктен Қазақстандағы алғашқы АЭС-ті Ресей салады?,Қазақстанның Атом энергиясы жөніндегі агенттігі елдегі алғашқы ірі АЭС құрылысына кімнің бас мердігер болатынын ресми түрде жариялады. Таңдау «Росатом» компаниясына түсті. Orda.kz энергетика саласындағы сарапшылармен бірге осындай маңызды жобаға неге ресейлік компания таңдалғанын және бұл шешімнің артықшылықтары мен кемшіліктерін талдап көрді.,comments,https://kaz.orda.kz/nelikten-kazakstandagy-algashky-ajes-ti-resej-salady-133267/,"Қазақстанның Атом энергиясы жөніндегі агенттігі елдегі алғашқы ірі АЭС құрылысына кімнің бас мердігер болатынын ресми түрде жариялады. Таңдау «Росатом» компаниясына түсті. Orda.kz энергетика саласындағы сарапшылармен бірге осындай маңызды жобаға неге ресейлік компания таңдалғанын және бұл шешімнің артықшылықтары мен кемшіліктерін талдап көрді.
Қазақстандағы алғашқы толыққанды АЭС-ті салу құқығына Ресей, Қытай, Франция және Оңтүстік Корея таласқан болатын. Барлық үміткерлердің қажетті технологиялары бар – айқын аутсайдерлер болмады. Бірақ соңғы апталарда басты таңдау ретінде ресейлік «Росатом» мен қытайлық CNNC аталып жүрді.
Ядролық физик,  «Қазақстан Республикасы Ұлттық ядролық орталығының» РМК бас директоры Ерлан Батырбековтің айтуынша, бас мердігер болуға үміткер барлық компаниялардың қажетті технологиялары бар. Бірақ «Росатом» мен CNNC компанияларының атом станцияларын салуда тәжірибесі молырақ.
«Байдилдинов. Мұнай» Telegram-арнасының авторы, сарапшы Олжас Байдилдинов Орталық Азияда 2030 жылға қарай электр энергиясының тапшылығы 9 ГВт-қа жететінін айтады. Бұл тапшылықты жабу үшін атом энергетикасы ауадай қажет. Қазақстан – осы жолды таңдаған аймақтағы жалғыз ел емес.
Ресейлік компания Қырғызстан мен Өзбекстанда да АЭС салуға келісім жасаған. Қазақстанның энергетикалық жүйесі бұл елдермен және Ресеймен тығыз байланысты. Сондықтан «Росатомды» мердігер ретінде таңдау – бұл аймақтың бірыңғай энергетикалық болашағының шарты. Енді Орталық Азияның басты экономикасы ретінде Қазақстан үшін бастаманы қолға алу және атом энергетикасы саласындағы көшбасшыға айналу маңызды.
«Energy Monitor» қоғамдық қорының басшысы Нұрлан Жұмағұлов «Росатомды» бас мердігер ретінде таңдауды болжалды шешім деп санайды: логистика, экономикалық себептер және тіпті тілдік кедергі сияқты қарапайым мәселелер шешуші рөл атқарған.
Қазақстан мен Ресей арасында жолға қойылған логистикалық байланыстар бар, сондықтан құрылыс материалдарын, қосалқы бөлшектерді және атом станциясының құрылысына қажетті басқа да компоненттерді жеткізу Франция немесе Оңтүстік Кореядан тапсырыс беруден әлдеқайда жеңіл әрі жедел болмақ. Қаржылық шығындар мен қажетті технологиялардың болуы арасындағы тепе-теңдік те шешуші фактор болған сыңайлы.
«Росатом» шетелдік басқа компаниялармен (CNNC болуы ықтимал) консорциум құрамында жұмыс істейтін болады. Әзірге станцияның кімге тиесілі болатыны және Қазақстан атом энергиясының осы көзін қашан толық бақылауға алатыны белгісіз. Бұл жобаның нақты қалай жүзеге асатыны да түсініксіз. Бірақ РФ мен Қытай – консорциум үшін жақсы таңдау деген пікір бар.
Дегенмен бұл шешімнің «қасық шайқалтар» тұсы да бар – санкциялық тәуекелдер. «Росатом» басшылығы мен кейбір еншілес компаниялары АҚШ-тың SDN санкциялық тізіміне енгізілген. Бұл – айқын минус, және Ресейге қарсы санкциялардың Қазақстандағы АЭС құрылысына қалай әсер ететіні туралы нақты жауап әзірге жоқ.
Дегенмен бұл тәуекелдің өзін дұрыс пайдаланса, кәдеге жаратуға болады.
Нұрлан Жұмағұловтың пікірінше, Қазақстан үшін ең өзекті мәселе – санкциялық тәуекелдер емес, «Росатом» белгілейтін электр энергиясының тарифі.
Айтпақшы, техникалық тұрғыдан алғанда, Қазақстандағы болашақ АЭС алғашқысы болмайды. Алматыда қуаты 5 МВт атом реакторы жұмыс істеп тұр, ал Ақтауда 1973 жылдан 1999 жылға дейін БН-350 реакторы жұмыс істеді (қазір консервацияда). Демек, Қазақстанда атом энергетикасы саласында аз да болса тәжірибе бар. Енді оны дұрыс пайдаланып, дамыту маңызды.
Алда Қазақстан мен «Росатомды» үлкен жұмыс күтіп тұр. Уран өндіру және экспорттау бойынша әлемдік көшбасшылардың бірі үшін өзінің АЭС-і – өмірлік маңызды жоба. Сонымен қатар «Росатом» Қазақстанның Орталық Азиядағы «атом орталығына» айналуына көмектесуі тиіс.",2025-06-15T12:09:15+05:00,2025-06-15T12:09:15+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/1749926349_nuclear-reactor-power-plant-2025-01-25-23-57-17-utc.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/1749926349_nuclear-reactor-power-plant-2025-01-25-23-57-17-utc.webp,
622f169cb89aa14a51fb9849afb71057,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Олар миллиардтап алады, бізге бір тиын жоқ: Айқын Қазақстан авторлар қоғамын сынға алды",Әнші Айқын Төлепберген «Қазақ авторлар қоғамының» әртістердің шығармашылығынан мол табыс тауып жатқанына наразы.,comments,https://kaz.orda.kz/olar-milliardtap-alady-bizge-bir-tiyn-zhok-ajkyn-kazakstan-avtorlar-kogamyn-synga-aldy-129061/,"Әнші Айқын Төлепберген «Қазақ авторлар қоғамының» әртістердің шығармашылығынан мол табыс тауып жатқанына наразы, деп хабарлайды Orda.kz .
Өткен айдан бері Instagram әлеуметтік желісі қазақстандық орындаушылардың әндерін пайдалануға тыйым салды. Себебі, Мета мен авторлық құқық иелерінің мүддесін қорғайтын «Қазақстан авторлық құқық қоғамы» (KazAK) республикалық қоғамдық бірлестігінің ынтымақтастығы тоқтатылды.
Төлепберген Қанат Бейсекеевтің подкастында мәселеге қатысты пікір білдіре отырып, ҚазАҚ жұмысының бұлыңғыр екенін айтты:
Оның айтуынша, Батыс елдерінде әртістер тұрақты сыйақы алса, Қазақстанда әртістерге бір тиын да төленбейді.
Жақында ҚазАҚ бас директоры Айнұр Есендікова ұйымның Метамен келісім-шарт талаптарын қайта қарау туралы келіссөз жүргізіп жатқанын, бірақ корпорация төлемдерді көбейтуден бас тартқанын мәлімдеді:
Оның айтуынша, Метамен келіссөз жалғасады. Есендікова тараптардың жақын арада ортақ мәмілеге келетініне және телекоммуникация желілеріндегі зияткерлік меншікті қорғау туралы отандық заң Метаға қазақстандық авторлық құқық иелеріне әділетті қарауға мүмкіндік беретініне сенімді.
Қараша айының ортасында сарапшы Темірлан Төлегенов авторлық құқық пен шығармашылық адамдарының қауқарсыздығын талқылады.
Бұған дейін Шәмші Қалдаяқовтың мұрагерлері оның музыкасын пайдаланғаны үшін 22 мың теңге алатыны туралы шағымданған болатын.",2024-12-10T11:45:50+05:00,2024-12-10T11:45:50+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/photo_2024-12-10_11-44-11.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/photo_2024-12-10_11-44-11.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/photo_2024-12-10_11-44-11.webp,
3e7e8f31e5cd4b9fa722495fc384a117,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Олигархтардан қайтарылған активтерден «Отбасы банкке» 50 млрд теңге бөлінбейтін болды,"Кабмин олигархтардан қайтарылған активтерден «Отбасы банкке» 50 млрд теңге бөлуден бас тартты. Үкімет олигархтардан қайтарылған активтерден «Отбасы банкке» 50 млрд теңге бөлуден бас тартты, деп",comments,https://kaz.orda.kz/oligarhtardan-kajtarylgan-aktivterden-otbasy-bankke-50-mlrd-tenge-bolinbejtin-boldy-133254/,"Үкімет олигархтардан қайтарылған активтерден «Отбасы банкке» 50 млрд теңге бөлуден бас тартты,  деп хабарлайды Orda.kz.
Осыған байланысты «Отбасы банк» АҚ-ға қор қаражаты есебінен қосымша қаржыландыру бөлу мүмкін болмай қалды.
Сонымен бірге, оның айтуынша, 2023–2029 жылдарға арналған тұрғын үй-коммуналдық инфрақұрылымды дамыту тұжырымдамасы аясында халықты қолдаудың негізгі шараларының бірі болып саналатын – белгілі санаттағы азаматтарға мемлекеттік бағдарламалар арқылы жеңілдетілген ипотекалық қарыз беру. Мұндай бағдарламалар қатарына «2-10-20» (жылдық 2%, бастапқы жарна 10%, мерзімі 20 жыл) және «5-10-20» (жылдық 5%, бастапқы жарна 10%, мерзімі 20 жыл) кіреді.
Оның айтуынша, 2020–2025 жылдар аралығында аталған бағдарламаларды қаржыландыру үшін мемлекет 490,6 млрд теңге бөлген, оның ішінде республикалық бюджеттен бюджеттік кредиттер ретінде 300,6 млрд теңге, Ұлттық банктің облигациялық қарызы есебінен 190 млрд теңге бөлінген.
Бұған дейін мәжілісмендер Қазақстандағы әлеуметтік осал топтарды тұрғын үймен қамтамасыз ету мәселесін көтеріп, активтерді қайтару комитеті арқылы қайтарылған қаражаттан «Отбасы банкке» 50 млрд теңге бөлуді ұсынған болатын.",2025-06-14T15:03:52+05:00,2025-06-14T15:03:52+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/1200xauto_guo8wmfnfwn6hqg8noolqaietncn04qpvogihab5_jpg.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/1200xauto_guo8wmfnfwn6hqg8noolqaietncn04qpvogihab5_jpg.webp,
4001dc5f2de4ad080ee937b1eefa493d,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Олимпиада жүлдегері Дәулет Шабанбайды әскери қызметкерлерге шабуыл жасады деп айыптап жатыр,"Олимпиада ойындарының қола жүлдегері, еркін күресші Даулет Шабанбайды билік өкілдеріне шабуыл жасады деп айыптауда. Іс қазір сотқа жолданды, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/olimpiada-zhyldegeri-daulet-shabanbajdy-askeri-kyzmetkerlerge-shabuyl-zhasady-dep-ajyptap-zhatyr-136460/,"Олимпиада ойындарының қола жүлдегері, еркін күрес балуаны Дәулет Шабанбайға билік өкілдеріне шабуыл жасады деген айып тағылды. Іс қазір сотқа жолданды, деп хабарлайды Orda.kz.
Іс материалдарына сәйкес, спортшыға қатысты іс 12 қарашада басталып, алғашқы сот отырысы 1 желтоқсанда өтті. Ол ҚР Қылмыстық кодексінің 380-бабының 4-бөлігінің 1-тармағы бойынша (билік өкілдеріне қатысты күш қолдану, екі немесе одан да көп адамға) сотталуда. Жаза мерзімі — үш жылдан жеті жылға дейін бостандықты шектеу немесе сол мерзімге бас бостандығынан айыру.
Павлодар облысының полиция департаментінің тілшілерге берген мәліметіне сәйкес, спортшыны әскерилерге шабуыл жасағаны үшін айыптап отыр.
Дәулет Шабанбай — Қазақстанның еркін күрес шебері. 2012 жылы Олимпиада ойындарында қола медаль жеңіп алды. 2016 жылы Азия чемпионатында күміс медаль еншіледі. Сондай-ақ, ол 96 келі және 125 келі салмақ дәрежесінде Азия чемпионатында төрт рет қола медаль алған.",2025-12-08T14:30:08+05:00,2025-12-08T14:30:08+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/lo.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/lo.webp,
982fdce31b1e94299ab861775a1a4f16,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Өлімші етіп сабаған»: Алматы колледжінде төбелескен қыз бен жігіт полицияға жеткізілді,"Әлеуметтік желілерде Алматыдағы Қазақстан-Ресей медициналық колледжінде бірінші курс студенттерінің арасындағы жанжал туып, жігіт студент қызды «өлімші етіп сабаған». Ал колледж әкімшілігі оқиғаны",comments,https://kaz.orda.kz/olimshi-etip-sabagan-almaty-kolledzhinde-tobelesken-kyz-ben-zhigit-policijaga-zhetkizildi-135286/,"Әлеуметтік желілерде Алматыдағы Қазақстан — Ресей медициналық колледжінде бірінші курс студенттері арасында жанжал туып, жігіт студент қызды «өлімші етіп сабады», ал колледж әкімшілігі оқиғаны жасырып, бейнежазбаларды өшіріп тастады деген ақпарат тарады.
Orda.kz тілшілері колледжге барып, оқу орнының басшылығымен сөйлесті.
Ақпаратты threads-ке @555_0707 қолданушысы тарата бастады. Біздің білуімізше, ол колледж студенті де емес.
Алайда оқу мекемесінің меңгерушісі бұл ақпаратты жоққа шығарды:
Әкімшілік өкілдерінің айтуынша, жанжалға қатысқан жас жігіт — топ старостасы. Мұғалімдердің айтуынша, «өте сабырлы бала».
Бұл оқиғаға байланысты жас жігіттің анасы да пікір білдірді:
Бүгін, 3 қазан күні, соққы астында қалған қыз колледжге келіп, оқуын жалғастырды.
Еске сала кетсек, бұған дейін Қарағанды облысындағы 15 жастағы қыздың әкесі Бас прокуратура мен Ішкі істер министрлігіне жүгінді. Ер адам кәмелетке толмаған қызын «шариғат бойынша» 38 жастағы досына тұрмысқа берген анасы мен өгей әкесін қылмыстық жауапкершілікке тартуды талап етті.",2025-10-03T17:28:43+05:00,2025-10-03T17:28:43+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/5404714088996665723.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/5402233753973160714-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/5404714088996665723.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/5404714088996665723.webp,
1d99c1580f79a6f27b6dfd8059c72cf0,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Оппозиционерді» кеңесші етіп алған Жазушылар одағы енді не дейді?,"2019 жылы ҚР президентін сайлау кезінде оппозиция өкілі ретінде танылған Әміржан Қосанов қазіргі кезде Жазушылар одағының штаттан тыс кеңесшісі болып отыр. Алайда Мереке Құлкенов Қазақстан Жазушылар одағының төрағасы болып сайланған соң, мінберде тұрып «Ешқашан біздің жазушылар оппозиция болмайды деп есептеймін. Болмауы керек деп есептеймін. Өйткені оппозиция деген сөз – мемлекеттің басшысына қарсы болу деген сөз. Мен оған келісе алмаймын» деді.
Осы ретте бір заңды сұрақ туады: Әміржан Қосанов өз позициясын өзгертті ме? Әлде одақ төрағасы  пікірін өзгертті ме?",comments,https://kaz.orda.kz/oppozicionerdi-kenesshi-etip-algan-zhazushylar-odagy-endi-ne-dejdi-126420/,"2019 жылы ҚР президентін сайлауда оппозиция өкілі ретінде танылған Әміржан Қосанов қазіргі кезде Жазушылар одағының штаттан тыс кеңесшісі болып отыр. Мереке Құлкенов Қазақстан Жазушылар одағының төрағасы болып сайланған соң, мінберде тұрып «Ешқашан біздің жазушылар оппозиция болмайды деп есептеймін. Болмауы керек деп есептеймін. Өйткені оппозиция деген сөз – мемлекеттің басшысына қарсы болу деген сөз. Мен оған келісе алмаймын» деді.
Осы ретте бір заңды сұрақ туады: Әміржан Қосанов өз позициясын өзгертті ме? Әлде одақ төрағасы пікірін өзгертті ме?
Orda.kz елдің бүтін бір руханиятының ошағы болып отырған Жазушылар одағындағы әрбір шешімі маңызды болған соң, осы мәселенің мән-жайын сұрастырды.
Біз Әміржан Қосановқа, Жазушылар одағының төрағасы Мереке Құлкеновке, сондай-ақ оппозиция ретінде пікір білдіріп, қоғам шындығын өз шығармаларында көрсетіп жүрген бірқатар жазушыларға хабарластық.
ҚЖО Басқарма Төрағасының орынбасары Ғалым Қалибек «жазушы оппозиционер болмауы керек» деген сөзді дұрыс түсіну керегін айтты. Оның сөзінше көбі оппозиция сөзіне тек саяси тұрғыдан қарайды.
Жазушылар одағы басқарма төрағасының кеңесшісі болып жүрген Әміржан Қосановтың көзқарасы жайлы сұрағанымызда Ғалым Қалибек оны қазіргі кезде оппозиция бағытында көрмей жүргенін айтты.
Сондай-ақ, одақтан шығып кеткен, мистикалық жанрда кітап шығарып, сол жанрда шығармаларын жариялап жүрген жазушы Қойшыбек Мүбарак осы мәселе жайында өз пікірін айтты.
Жазушылар одағы оның сөзінше, әуелде халық үшін құрылмаған. Ол кезінде одақта ұлы тұлғалар жүргенін соң, қастерлеп мүше болғанын айтты.
Еске сала кетсек, былтыр одақ төрағасы сайланған Мереке Құлкенов жазушылардың XVI құрылтайында: «жазушылар оппозиция болмайды» деген еді. Оған бірқатар жазушылар қарсы болып, әлеуметтік желілерінде пікір жазды.
Қойшыбек Мүбарак facebook парақшасындағы осы жазбасынан кейін, билетін тапсырып одақтан шығып кетті. Бірқатар жазушылар пікір білдіргенімен артынша жазбаларын өшіріп тастады.
Қойшыбек Мүбарактан одақтан неліктен шығып кеткенін сұрағанымызда, одақ төрағасының оның азамат ретінде жеке позициясына қол сұғуына мүмкіндік бермеу үшін деп жауап берді. Сондай-ақ, ол Жазушылар одағының төрағасын бұрыннан сыйлайтынын, оның Жаңаөзен оқиғасы жайлы ашық пікірін айтқаны үшін сырттай құрметтейтінін айтты.
Жазушы Қойшыбек Мүбарактан одақтан не себепті кетіп қалғанын сұрадық. Ол өзін оппозиционер емес, азаматтық қоғамның мүшесі деп атады. Сондай-ақ, оппозиционер болу болмауды өзі шешуі керек екенін айтты.
Жазушы Қойшыбек Мүбарак Әміржан Қосановтың 2019 жылы оппозиционермін деп сайлауға қатысқан кезде оны қолдағанын айтты.
Біз одақтың төрағасынан осы даулы мәселеге қатысты пікірін сұрадық. Мереке Құлкенов қазір мемлекетпен стратегиялық әріптес болып жұмыс істеп жатқанын айтты.
Төрағадан кеңесшісі Әміржан Қосанов жайлы сұрағанымызда, «оппозициялық көзқарасы қазіргі кезде мүлде өзгерген сияқты» деп жауап берді.
Ал «билетін тапсырып, одақтан шығып кеткен жазушының әрекетін қалай қабылдадыңыз?», — деген сұрағымызға, байсалды түрде қабылдағанын айтып жауап берді.
Orda.kz Әміржан Қосановқа көзқарасын сұрап хабарласты. 17 тамыз қоңырау шалғанымызда жауапты жазып жіберетінін айтты. Артынша қоңырау көтермеген соң, жауабын ала алмадық. Ал кейбір одақтың жазушылары пікір білдіруден бас тартты.",2024-08-21T18:00:28+05:00,2024-08-21T18:00:28+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/klzh-po-zaprosu-2.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-21_16-51-44.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-21_17-03-58.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/klzh-po-zaprosu-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/klzh-po-zaprosu-2.webp,
c7beb40a4c78189494d84692046b35bc,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Orda.kz редакциясы «орыстар» тізімінің жариялануына қатысты тергеу жүргізуді талап етеді,"Біздің көзқарасымызды білдіретін осы редакциялық бағанда көңіл кірін кетірмесе де, кірбіңін білдіретін ішкі толқу бар. Бірақ біздің ойымызша, бұл орынды. Orda.kz өз ұстанымы мен түбейгейлі көзқарасынан ешқашан тайқыған емес. Оған ешкім әсер ете де алмайды.",comments,https://kaz.orda.kz/ordakz-redakcijasy-orystar-tiziminin-zharijalanuyna-katysty-tergeu-zhyrgizudi-talap-etedi-135303/,"Біздің көзқарасымызды білдіретін осы редакциялық бағанда көңіл кірін кетірмесе де, кірбіңін білдіретін ішкі толқу бар. Бірақ біздің ойымызша, бұл орынды. Orda.kz өз ұстанымы мен түбейгейлі көзқарасынан ешқашан тайқыған емес. Оған ешкім әсер ете де алмайды.
«Жаптым жала – жақтым күйе» деп Орда ашылғалы бері қызмет істеп келе жатқан қазақ журналистерінің еңбегін еш етуге ешкімнің де морольдық құқығы жоқ!
Әлеуметтік желіде Orda.kz редакциясы журналистерінің «тізімі» жарияланды. Ол тізім журналистердің кәсіби біліктілігі мен талантын немесе керісінше, дарынсыздығын қозғаса мейлі дер едік. Олардың салмақты зерттеу мақалаларын талдап,  тергеу ісінің түбіне жеткенше қаза жазатын қаламының қарымын сөз қылса не  керісінше күрделі тақырыпқа тым жеңіл қарап, оймақтай ой айта білмепті деп сөксе  - көкейге қонар еді. Өкініштісі сол бұл тізім тек ұлтаралық араздық тудыру үшін жасалғандай, журналистердің тек ұлтын майшаммен қарап, тізіп шыққан ...
Иә, тізімде көрсетілген тілшілердің барлығы қазақ емес. Олардың аттары мен тектері ақ қағазға қара сиямен жазғандай анық тізіліп жазылған. Алдымен әйелдер, кейін ер азаматтарға санақ жүргізгенімен, санадан өткізбеген. Тіпті қазақ редакциясы бар ма, олар не жазып жатыр екен деп көз жүгіртіп өтуге болатын еді. Өкініштісі сол сайттың мемлекеттік тілдегі бетін ашып, қазақ тіліндегі мақаланы оқымаса да, жаңалықтарды шолып шықса болар еді. Оны да істемеген, соған қарағанда қазақтың «намысын жыртпақшы» болған адам, қазақша бетті де қарамаған. Мақсатты түрде ұлты орыс тілшілерді тіміскілеген.
Бұны әдейі істелген қысастық демеске амал жоқ. Мемлекеттік тілдегі бетті ашса талай қазақтың аты алдынан атып шығар еді. Әлде оның айтпағы орыс тілді тілшілер ішінде ұлты қазақ адам жоқ деген шығар дейін десең де қисынға келмейді. Осылай «тисе – терекке, тимесе – бұтаққа» деп сілтей беруге бола ма екен?
Бұндай тізімнің адамзат тарихында не үшін жасалғанын жақсы білесіздер... Ашаршылық жылдары осындай тізімнің арқасында жарты қазақ атылып, жақсыларымыз жапанда қалмап па еді?! Бұра тартып, бөлінгеннен кімнің төбесі көкке жетіп еді? Талай тағдырды шайқап, миллиондаған адамдарды қырғынға ұшыратқан екінші дүниежүзілік соғыс осындай тізімнен басталған.
Сонымен не істеу керек? Жұмысқа тыйым салу қажет пе? Төлқұжатқа арнайы баған ашып, әрқайсының тегі мен руын, жеті атасын тізіп жазу керек пе? Мүмкін әркімге әрқалай киім кигізіп, ерекше белгілермен таңбалау керек шығар?
Жоқ, біз бұған жол бере алмаймыз. Дәл осы жағдайда әрекетсіз қалу – қылмыспен тең.  Түтін иісі шыққан жердің ертең бықситыны, одан арғы күні от тұтанып жалындап жанатыны белгілі. Сондықтан ертең жалынға оранбас үшін бүгінгі қоламтаны басу керек.
Орыс тілді «Орда» журналистерінің тізімі – моральдық тұрғыдан  дұрыс  еместігін былай қойғанда, нақтылық жағынан да қате. Қасақана тек орыстардың аты-жөнін тізіп жазған.
Ал көзі қарақты Орданы оқып отыратын Жолымбет Мәкіш сияқты сауатты журналистер әлеуметтік желідегі парақшасында ұлты қазақ журналистердің де, қазақ редакциясының да бар екенін ашық жазды.
Тізім түзгіштердің ойы сонда ұлтаралық негізде тізеге салып, арандату ма, әлде талай сынға төтеп беріп, айрандай ұйып отырған ұжымды екіге бөліп, бір-біріне қарсы қою ма? Неге тізімде тек орыс ұлтының өкілдері ғана бар? Орда ашылғалы еңбек етіп келе жатқан, жарыса жазып, талай даулы істің басында жүрген, талай шулы оқиғаларды зерттеген қазақ журналистері адам емес пе, сонда?! Ұлттың намысын жыртқыш болса, алдымен  мемлекеттік тілдегі сайтты ашпай ма? Әлде бұл ұлты қазақ журналистердің еңбегін еш етіп, сендер көзге көрінбейсіңдер дегендік пе? Олай болса, арандатушылық пен ұлт араздық отын осы тізім арқылы тізім түзгіштер өздері бастап отырған жоқ па?!
Неге қазақ редакциясының еңбегін  олар әдейі іске алғысыз етіп тастап  отыр? Әрине, біз бұны қасақана арандату, араға от салып, айдақтау деп білеміз!
Тіпті, редакцияда көптен бері жұмыс істемейтіндердің аты-жөнін тізімге кіргізіп қойғанына қарағанда айтаққа еріп сайтты ашып та қарамаған, бір қарап шықса да болар еді.  Арандатуға жол бермес үшін материалдардың қай күні жазылғанына қарай салса, бұрын істеп кеткен адамдар екенін, тіпті соңғы кезде ол авторлардың жазбалары жоқ екенін көрер еді, жоқ оны да тексеруге тырыспаған.
Ильдар Адильченов бастаған тұтас бір редакция бар, онда жұмыс істеп жатқан қазақ тілді «Орда» тілішілерін әдейі көзге ілмей, кісі орнына оқынбау – біздің де намысымызды қоздырып отыр. Іште бөлінбеген ұжымды сыртта отырып алып бөліп-жарып, төрелік айтқандар енді өздері заңның төрелігі алдында жауап берсін.
Осының бәрі қылмыс деп есептейміз. Біз осы орайда қылмыстық тергеуді талап етеміз! Тізімнің авторы, тек орындаушы екеніне сенімдіміз. Біз негізгі тапсырыс берушіні тауып, жазалауды талап етеміз! Осы тұрғыдағы өз көзқарасымызды білдіріп, қазірдің өзінде ішкі істер министрлігіне шағым түсірдік.
«Орда» журналистерінің тізімі әлеуметтік желіде жік тудырып, біле бермейтін оқырмандардың талқылауына емес, талауына тастау үшін әдейі жасалған. Біздің журналистерімізбен таныс болмаса да, ақпарат көзін зерделеп талдамай-ақ, мемлекеттік тілдегі сайтты бір қараған адам бұндай жаңсақ пікірді жалаулатуға ұялар еді...
Иә, Ордадағы адамдар да, олардың ұлты да әртүрлі. Біз осы ұқсамайтындығымызбен жақынбыз, бірлігіміз де, күшіміз де осында!
Тергеу нәтижесі қандай болатынына қарамастан, біз қазірдің өзінде қарсыластарымызға «Бізді осылай арандатамыз деп ойламаңдар, дегендерің болмайды!» демекпіз, ал сенімді оқырмандарымызға «Бізді оқыңыз» дейміз.
Құрметпен,
«Орда» редакциясы",2025-10-04T21:48:20+05:00,2025-10-04T21:48:20+05:00,kk,Редакция,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1759596767_spisok_ne_kazahov_v_redakcii_kollazh_kopija.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1759596767_spisok_ne_kazahov_v_redakcii_kollazh_kopija.webp,
ed1150e5d5f4e2786f1250a9e7fbc2a8,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Өшпес полк» жайлы жалған ақпараттар: Журналистеріміз бен шенеуніктерге кім қастық жасап жүр?,"«Өшпес полк» акциясы осы жылы Семей қаласында өтеді. Ал Қазақстанның басқа өңірлері бұл туралы әлі де жақ ашпады. Алайда бұл акция туралы шыққан жалған ақпарат үшін қазір дау болып жатыр. Шенеуніктер ғана емес, журналистердің, соның ішінде Orda.kz бас редакторы Гүлнәр Бажкенованың да басы дауға қалды.",comments,https://kaz.orda.kz/oshpes-polk-zhajly-zhalgan-akparattar-zhurnalisterimiz-ben-sheneunikterge-kim-kastyk-zhasap-zhyr-132408/,"«Өшпес полк» акциясы осы жылы Семей қаласында өтеді. Ал Қазақстанның басқа өңірлері бұл туралы әлі де жақ ашпады. Алайда бұл акция туралы шыққан жалған ақпарат үшін қазір дау болып жатыр. Шенеуніктер ғана емес, журналистердің, соның ішінде Orda.kz бас редакторы Гүлнәр Бажкенованың да басы дауға қалды.
18 сәуір күні қалалардағы «Өшпес полк» акциясының болатыны туралы жазған едік. Фейк ақпараттар сол кезде-ақ өріп жүрген еді. Жалған ақпараттың алғашқы құрбаны — СҚО (Солтүстік Қазақстан облысы) әкімі Ғауез Нұрмұхамбетов болды. Оның шеруге шығуға шақырғаны туралы бейнежазбасы әлеуметтік желіде пайда болды. Бірнеше күн өткен соң, Қостанай облысының әкімі Құмар Ақсақаловтың да дәл осындай бейнежазбасы тарады.
Осыдан кейін «Өшпес полк» туралы жалған ақпараттар құмырсқадай құжынап кетті. Әлеуметтік желіде фейк ақпараттар әкімнің қатысумен ғана шектеліп қалмай, тіпті Қазақстан премьер-министрі Олжас Бектеновтің де шақырғаны туралы жалған бейне тарай бастаған. Соңғы күндері жалған ақпараттар атақты журналистерге де кесірін тигізді.
Мәселен, журналист Әсем Жәпішева өзінің телеграм-арнасына өз бейнесін пайдалана отырып жасалған фейк бейнежазбаны жариялады.
Orda.kz сайтының бас редакторы Гүлнәр Бажкенованы, Shyndyq.kz порталының редакторы Ғазиза Райымбекті және журналист Вадим Борейко мен Динара Сәтжан басқаша шабуылға тап болды. Мессенджерлерде 9 мамыр күні «Өшпес полк» акциясына қатысу туралы шақырту хабарламалар тараған. Ал ұйымдастырушы ретінде сол хабарламалардың астына жоғарыда аталған журналистердің нөмірін қалдырған.
Сондай-ақ, Ғазиза Райымбек осы акцияға қатысады деп жазылған. Қатысудың ақылы болған себебін ұйымдастырушылар төлеу үшін емес, келген адамдарға сыйлық беретіндерін мәлімдеді.
Дипфейк таратушылар тағы бір айла-шарғы қолдана бастады. Осы жолы хабарлама жіберуден басқа, журналистердің порталында жарияланғандай етіп, жалған ақпарат жазды.
Қысқасы, бұл шабуылды кім ұйымдастырғаны туралы ешкім білмейді. Бұл туралы пікірлер де әртүрлі. Мәселен Әсем Жәпішева өзінің телеграм-арнасында бұл шабуылды Ресей жасап отырғаны туралы жазды.
Келесі кезекте біз екінші тарап Анастасия Ахметовадан пікір алдық. Өзінің ресейшіл ұстанымымен танымал блогер осыдан бірнеше күн бұрын өзінің инстаграм парақшасында Қазақстан билігінен «Өшпес полкты» қолдауын сұраған бейне жариялаған болатын.
A post shared by Орда с Ахметовой (@orda_asia)
Ахметова жалған ақпаратты былай түсіндірді:
Анастасия Ахметова «Жалған ақпараттардың таралуын өзіне жасалған шабуыл деп санай ма?» деген сұраққа олай ойламайтынын айтты. Оның пікірінше, бұл Қазақстандағы «Өшпес полкты» өткізуді жақтайтындарға жасалған шабуыл. Ал Ғазиза Райымбек болса, бұл іске ешкімді кінәламайды. Бірақ акция Қазақстанның ішінде ұйымдастырылуы екіталай деп есептейтінін жеткізді.
Сонымен қатар, оның пікірінше, медиа жайлы саралап отыратын, көзі ашық адамдар мұндай жалған ақпараттарға сенбейді.
Егер «ажалсыз полк» туралы ақпараттар нақты жазылса, жалған ақпараттар аз болатын еді. Біз Алматы қаласының әкімдігі бір апта ішінде акцияға қатысты жауап беретінін жазған болатынбыз. Ал әкімдік бізге бүгін ғана жауап берді. Әкімдіктің баспасөз қызметінде олар әлі күнге дейін акция туралы ештеңе білмейтінін айтты. Ол өзі болатын дүние ме? Болатын болса, қалай өтеді? Бұл әзірге беймәлім.
Автор: Игорь Улитин",2025-04-30T10:30:59+05:00,2025-04-30T10:30:59+05:00,kk,Ислам Әден,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/1745935011_fejki_bessmertnogo_polka_kollazh_kopija.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1745932730_izobrazhenie-whatsapp-2025-04-29-v-11_45_36_160189da.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/1745935011_fejki_bessmertnogo_polka_kollazh_kopija.webp;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1745931367_1745919788_izobrazhenie-whatsapp-2025-04-29-v-11_00_46_537c59b7.jpg;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1745931367_1745919788_photo_2025-04-28_20-41-49.jpg;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1745931367_1745919788_photo_2025-04-29_11-58-15.jpg;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1745931376_1745919788_useap8.jpg,
9ec366f00020202f42ecb1856bd12824,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Оскар алған анимациялар: Бейбітшілік жаршысы Миядзакидің соңғы туындысы,"Анимация ұзақ уақыт бойы өз деңгейінде бағаланбады. Тек режиссерлер әлемдегі ең беделді кино жүлдесі – «Оскарды» жеңіп алып, оның да бір өнер екенін көрсеткеннен кейін ғана ел мойындады.",comments,https://kaz.orda.kz/oskar-algan-animacijalar-bejbitshilik-zharshysy-mijadzakidin-songy-tuyndysy-127398/,"Анимация ұзақ уақыт бойы өз деңгейінде бағаланбады. Тек режиссерлер әлемдегі ең беделді кино жүлдесі – «Оскарды» жеңіп алып, оның да бір өнер екенін көрсеткеннен кейін ғана ел мойындай бастады. Әрине, анимацияның осындай дәрежеге жетуі – жаңа технологиялардың жетістігі мен режиссерлердің еңбегінің арқасы.
Orda.kz тілшісі осы саланың данышпаны, ұлы дарын иесі, табиғаттың кез келген құбылысына қызығып, зерттеуге талпынған таңғажайып жан, мәңгі бейбітшіліктің жаршысы, анимацияларымен әлемді мойындатқан, тұңғыш рет аниме жанрында «Оскарды» жеңіп алған тұлға – Хаяо Миядзакидің шығармалары жайлы баяндағалы отыр.
2024 жылы оның «Бозбала мен ақ құтан» (Бала мен құс) атты шығармасы «Оскарды» жеңіп алды. Оның шығармаларының бәрі соғысқа, қатыгездікке қарсы. Тіпті 2003 жылы «Елес ерткендер» атты толықметражды анимациясы «Оскарды» жеңіп алғанда, жүлдені алуға АҚШ-қа бармады. Бұл жайлы сұрағанда «Иракқа бомба тастаған елге барғым келмеді» деп қысқа қайырды.
Миядзаки 1941 жылы Токиода Тынық мұхиты соғысы кезінде дүниеге келді. Әкесі Катсуджи Миядзаки соғыс кезінде A6M Zero ұшақтары бөлшектерін шығаратын Miyazaki Airplane зауытының директоры болған. Алайда әуе шабуылдары жиі болғандықтан оның ата-анасы үнемі көшіп-қонып жүрді. Бұл естеліктердің бәрі оның шығармаларында көрініс тапты десек болады. Оның ұшақтарға деген махаббаты бірнеше анимациясында айқын көрінеді. Ал соғысқа деген жек көрініш оның жүрегіне сол қиын балалық шағынан бастап ұялаған шығар.
Тіпті ол 2014 жылы «әлемдік анимацияға қосқан зор үлесі үшін» атты құрметті Оскар марапатын алу рәсімінде де соғыс жайлы айта кетеді.
Дәл осылай басталған сөзін аудармашы аударғанда аудитория күледі. Олар мұны шамасы әзіл деп қабылдады.
Оның соғысқа деген жек көрініш пен бейбітшілікті дәріптейтін «Көшпелі қамал» атты толықметражды анимациясында бұл ой ашық айтылды. Онда соғысқа қатысқан сарбаздар «құбыжыққа» айналады да, қайтадан адами қалпына келе алмай қалады. Яғни, адам өлтірген сәттен бастап сарбаздың ішіндегі адам өледі де, тек «құбыжық» қалады.
Аниме жанрында тұңғыш «Оскар» жеңіп алған «Елес ерткендер» толықметражды анимациясы голливуд стандарттарынан мүлде өзгеше болды. Сол ерекшелігімен американдық анимацияның дәстүрлі нормаларынан ерек «Оскар» алған алғашқы жапон фильмі ретінде тарихта қалды.
Миядзакидің «Оскар» сыйлығын жеңіп алған екінші туындысы — «Бозбала мен  құтан» (Бала мен құс). Оның осы соңғы шығармасы ешқандай жарнамасыз-ақ жүздеген миллион доллар жинады. Мәселе осынша қаражат жинағанында да емес. Ешбір жарнамасыз таралып, танылып кеткені, көпттің іздеп жүріп көргені — бүкіл әлем бойынша көрермендердің ерекше ықыласы көрсетті.
Әрине, бұл шығармада да бейбітшілік жаршысы Миядзаки соғысты сынады. Өзге әлемге аяқ басу, таңғажайып кейіпкерлер, түс пен өңнің арасында жүргендей көрерменді жалықтырып алмайтын ауыспалы сюжеттер... Осының бәрін «Бозбала мен құтан» анимациясынан көруге болады. Бір қызығы Миядзаки алдын ала сценарий жазбайды. Оқиғасының соңы немен бітетінін өзі де білмейді. Сондықтан болар оның шығармалары жұмбақтығымен тартады.
Махико есімді ұл бала екінші дүниежүзілік соғыста анасынан айырылып қалады. Әкесінің басқа әйелге (Махиконың апайына) көңілі кетіп, тағы шаңырақ көтереді. Бала өзін әуелде анасының өліміне кінәлаумен болады. Алайда таңғажайып құтанды жолықтырады. Құс оған анасының тірі екенін айтады. Осылай кейіпкер арғы өмірге сапар шегеді. Режиссердің туындыларының бәрі дерлік балаларға арналған. Осы соңғы шығармасы да немерелеріне «өсиет» ретінде жолданған секілді. Бір жағы бұл туындыда Миядзаки өзінің жан дүниесін жайып салады. Бас кейіпкердің толғанысы, ішкі сезімі, бұлқынысы, күресі дәл режиссердің өмір жолымен үндеседі. Сюрреалистік әлемге сүңгуге композитор Дзё Хисаисидің музыкасы да ерекше ықпал еткен. Туындыны тамашалағаннан кейін таңғажайып әсерде қаласыз. Себебі бұл көркем эстетика тілімен, метафорамен және терең толғаспен шыққан туынды.
Кейбір сыншылар оны өз шығармаларын көшірді деген пікірлер айтты. Расында кейіпкерлер мен кадрларда бұрынғы шығармаларға ұқсас жерлері бар. Алайда данышпан режиссер өзінің деңгейін бұған дейін дәлелдеп қойған. Бұл шығарма сол шығармаларлың «жиынтығы» деуге келетін шығар.
Осы туынды «Оскар» сыйлығын жеңіп алды. Алайда бұл рәсімге де Миядзаки бармады. Ghibli студиясының бас продюссері  фильмнің продюссері Киёфуми Накадзимадан сәлем жолдады. Онда ол «Оскар» сыйлығын алу үлкен мәртебе екенін айтып, алғысын білдірді. Накадзима олардың қартайғанын айтып, сондықтан келе алмағанын жеткізді.
Еске сала кетсек, биыл Миядзаки 82 жасқа, ал Судзуки 75 жасқа келді. БАҚ «Бозбала мен  құтан» оның соңғы туындысы деп шулаған еді. Алайда Хаяо Миядзакидің ұлы Горо Миядзаки әкесінің тағы бір тағы бір туынды жасағалы жатқанын мәлімдеді. Режиссер тағы бір ғажайып шығармасымен елді қуантады деп үміттенеміз.",2024-10-03T16:36:31+05:00,2024-10-03T16:36:31+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/20090728_bap_g203_030-1.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/6475b83587b23_1040x720_jpg.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/image-58e3f4d5225d432b1abb7f4b06f5178a.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/20090728_bap_g203_030-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/20090728_bap_g203_030-1.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/snimok-jekrana-2024-10-03-125655.png,https://www.youtube.com/embed/9ZIG14mxB9w?feature=oembed;https://www.youtube.com/embed/Db5EBCY3Oec?feature=oembed
3b915cd626cc39ef95e9e6425e41277d,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Өскемен тұрғыны Үкіметтің уақыт өзгерту туралы қаулысын заңсыз деп тануды соттан талап етті,"Өскемен тұрғыны заңгер Серікжан Ахметжанов Астана қаласының азаматтық сотына өтініш беріп, үкіметтің уақыт ауыстыру туралы қаулысын заңсыз деп тануды талап етті, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/oskemen-turgyny-ykimettin-uakyt-ozgertu-turaly-kaulysyn-zansyz-dep-tanudy-sottan-talap-etti-128602/,"Өскемен тұрғыны заңгер Серікжан Ахметжанов Астана қаласының азаматтық сотына өтініш беріп, үкіметтің уақыт ауыстыру туралы қаулысын заңсыз деп тануды талап етті, деп хабарлайды Orda.kz. time.kz сайтына сілтеме жасап .
Оның айтуынша, бұл шешім азаматтарға, әсіресе балаларға айтарлықтай қолайсыздық туғызып отыр. Балалар мектептен үйге кеш, тіпті түн қараңғысында қайтуға мәжбүр.
Заңгер қаулының құқықтық негізсіз қабылданғанын және заңға сілтеме жасалмағанын айтады, бұл Қазақстан заңнамасын бұзуға жатады. Сонымен қатар, ол бұл құжат қабылданғанда халық пікірі ескерілмегенін алға тартты. Мәселен, уақытты қайтаруды қолдайтын петиция 50 мыңнан астам қол жинаған.
Бұл іс қоғамда үлкен пікірталас туғызды. Өскемен тұрғындары қолданыстағы уақыт жүйесіне қатысты наразылықтарын білдіріп жатыр. Сот процеске Сауда және интеграция министрлігі мен оның құрамындағы Техникалық реттеу және метрология комитетін тартты. Дегенмен, сот отырысының күні әлі белгіленген жоқ.",2024-11-21T11:08:00+05:00,2024-11-21T11:08:00+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/chasovye-pojasa2.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/chasovye-pojasa2.webp,
39d48ea71aaa6219eede97948b18510d,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Отандық БАҚ мәселесі: Жасанды зерде жарнамасыз қалдырып, жарға итеріп жатыр",Алматыда медиаортаның қазіргі жағдайын талқылау үшін ондаған БАҚ өкілдері жиналған «Media Құрылтай» атты 17-конференция өтіп жатыр. Алғашқы талқыланған тақырып — қазіргі трендтер мен сын-қатерлер. Ең алдымен сөз медианарыққа жасанды интеллекттің әсері туралы болды. Неліктен медиамамандар оған сақтықпен қарайды және заңнамада нені өзгертуді ұсынып отырғанын Orda.kz баяндайды.,comments,https://kaz.orda.kz/otandyk-bak-maselesi-zhasandy-zerde-zharnamasyz-kaldyryp-zharga-iterip-zhatyr-136344/,"Алматыда медиаортаның қазіргі жағдайын талқылау үшін ондаған БАҚ өкілдері жиналған «Media Құрылтайдың»  17-конференциясы өтті. Алғашқы талқыланған тақырып — қазіргі трендтер мен сын-қатерлер. Ең алдымен сөз медианарыққа жасанды интеллектің әсері туралы болды. Неліктен медиамамандар оған сақтықпен қарайды және заңнамада нені өзгертуді ұсынып отырғанын Orda.kz баяндайды.
«Media Құрылтайда» айтылғандай, сіз дәл қазір оқып отырған әдеттегі электронды БАҚ 2025 жылы дағдарысқа түспесе де, кемінде құлдыраудың алғашқы кезеңін бастан кеше бастады. Бұл үрдіс тек Қазақстанда ғана емес, бүкіл әлемде байқалып отыр. Nur.kz бас редакторы Қуат Бахритдинов АҚШ-ты мысалға келтірді:
Спикерлер себептердің бірі ретінде жасанды зерденің қарқынды енгізіліп жатқанын атады. Бахритдинов ЖИ қолданушылардың назарын тартып жатқан бірнеше схеманы түсіндірді. Солардың бірі — қаралымның азаюы. Яғни біз іздеу жүйесіне сұрау салғанда, алдымызға бірнеше алдын ала қаралым (превью) шығады; көбіне адам қажетті ақпаратты сол тақырыптан немесе алғашқы жолдардан-ақ табады. Бұл — нөлдік кликтердің өзі.
Қуат Бахритдиновтың айтуынша, соңғы бір жарым жылда электронды БАҚ-тың жалпы қаралымының қатты төмендеп кеткені. Қаралым үлесі 59 %-дан 69 %-ға дейін өсіп, 10 %-ға артқан.
Қазір бұған тағы бір түрі қосылды: енді тіпті осындай формадағы ақпараттық сайттар да оқырманға жетпеуі мүмкін. Өйткені пайдаланушы сұрақтарына тікелей жасанды интеллект жауап береді. Ал оған негіз болып отырған — адамдар дайындаған ақпарат. Арнайы ЖИ-боттар бар: олар қажетті ақпаратты тауып, жүктеп алады. Нәтижесінде журналист ақпаратты іздеп, өңдеп, жариялайды, бірақ ол тірі оқырманға жетпейді — оны делдал ретінде ЖИ-платформа жеткізеді. Ал ешкім оны делдал болуға шақырған жоқ.
Моральдық мәселенің қасында қаржылық мәселе де тұр. Бахритдинов пен Exclusive.kz порталының бас редакторы Қарлығаш Есенова атап өткендей, жарнама барған сайын, біріншіден, ЖИ-платформаларда, екіншіден, ірі әлеуметтік желілерде көбірек орналастырылып жатыр. Орталық Азия жарнама қауымдастығының өкілі Дмитрий Григорьев те жарнама берушілердің әлеуметтік желілерге басымдық беріп жатқанын растады. Ал ЖИ-платформалар да, әлеуметтік желілер де — шетелдік компаниялар. Демек, қазақстандық жарнама берушілердің қаражатынан табыс таба отырып, олар салықты Қазақстанда емес, өз елдерінде төлейді.
Бұл жағдайды дұрыстамаса да, кемінде жұмсарту үшін медиасала өкілдері бірнеше ұсыныс айтты.
БАҚ жетекшілері тағы екі шара ұсынды. Олар — отандық БАҚ-та жарнама орналастыруға салықтық жеңілдіктер беру және керісінше, шетелдік платформаларда жариялағанда қосымша шығынға ұшырататын тетік енгізу.
«Ұлыбритания мен Франция тәжірибесі бойынша мемлекет бизнеске: «Егер сіз шетелдік платформаларға ақша жұмсасаңыз, сонша қаражатты отандық БАҚ-қа да бағыттауыңыз керек» деген талап қояды. Ал егер сіз қазақстандық медиаға 100 теңге жұмсаған болсаңыз, онда сіз есепке 150 теңге ала аласыз. Бұл жарнама берушілерді қазақстандық БАҚ-қа жарнама орналастыруға ынталандырады. Бұл ретте салық түсімдері азаймайды, себебі шетелдік платформалардан ақша Қазақстанға қайтарылады»,- деп түсіндірді Бахритдинов.
Конференцияға қатысқан мәдениет вице-министрі Қанат Ысқақов айтылған ұсыныстарды мәжіліске енгізуді жоспарлап отырғанын айтып, оларды заңнамада бекіту мүмкіндігін «орта мерзімде қаралады» ретінде бағалады.
Жарнама арқылы БАҚ-ты қолдаудың тағы бір шарасын Қарлығаш Есенова ұсынды. Бұл темекі және әлсіз алкоголь жарнамасын бақылауға алынатын ырықтандыру.
Бұған Қанат Ысқақов «май жемесек те - аш қалмаймыз» деген сөзбен жауап қайтарды.
Спикерлердің бағалауынша, қазір қанты бар сусындар мен энергетикаға жарнаманың 30 пайызы тиесілі. Ысқақовтың айтуынша, темекі мен әлсіз алкогольді жарнамалау тақырыбын да талқылау керек екен. Бірақ бұл жағдайда ол тіпті оның жақын арада қарала қоятыны туралы айтқан жоқ.",2025-11-30T16:04:00+05:00,2025-11-30T16:04:00+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/zhasandy-intellekt-696x464.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1764499049_img_3490.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/zhasandy-intellekt-696x464.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/zhasandy-intellekt-696x464.webp,
9693f0adc99e7ffd0abfb02e18c3532b,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Пара алған»: Қытайда бұрынғы мемлекеттік компания басшысы өлім жазасына кесілді,"Қытайда бұрынғы мемлекеттік компания басшысы пара алғаны үшін өлім жазасына кесілді, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/para-algan-kytajda-buryngy-memlekettik-kompanija-basshysy-olim-zhazasyna-kesildi-136478/,"Қытайда бұрынғы мемлекеттік компания басшысы пара алғаны үшін өлім жазасына кесілді, деп хабарлайды Orda.kz.
Тергеу барысында анықталғандай, 2014–2018 жылдар аралығында ол түрлі жобаларға және корпоративтік қаржыландыруға «көмектесіп» 156 миллион доллар көлемінде пара алған.
2024 жылғы 28 мамырда сот оны өлім жазасына кесті. 2025 жылғы ақпанда берілген апелляция қанағаттандырылмады.
Қылмыстық істің материалдары Қытай Жоғарғы халық сотына жолданып, онда өлім жазасы түпкілікті бекітілді. Өйткені пара көлемі аса ірі, ал оның салдары ерекше ауыр деп бағаланды.
Айта кетейік, Түркістан облысында тойханада бұрынғы келінін соққыға жыққан ер адамға қатысты сот үкімі шықты.",2025-12-09T13:00:03+05:00,2025-12-09T13:00:03+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/f54ce6f9-0c09-4c83-90b1-d81ba34aed11.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/f54ce6f9-0c09-4c83-90b1-d81ba34aed11.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/f54ce6f9-0c09-4c83-90b1-d81ba34aed11.webp,
689ea25f6502c43328344ccc7c190bf1,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Паралимпиадашылар: Маңдайдың тері еңбектің өтіліне татымайды,"Парижде өткен Паралимпида ойындарында Қазақстан қанжығасын майлап, спротшыларымыз 9 медаль алып келді. Дегенімен, паралимпида спротшылары Orda.kz тілшісіне бірқатар мәселеленің бар.",comments,https://kaz.orda.kz/paralimpiadashylar-mandajdyn-teri-enbektin-otiline-tatymajdy-128392/,"Парижде өткен Паралимпиада ойындарында Қазақстан спортшылары жүлдеге қол жеткізіп, 9 медаль алып келді. Дегенмен Паралимпиада спортшылары Orda.kz тілшісіне бірқатар мәселелерді қозғады.
Атап айтқанда, еңбек сіңірген спорт шебері зейнетке шығу үшін тек бір спорт түрімен айналысып, 20 жыл еңбек өтілі қажет. Сонымен қатар, берілген пәтерді спортшының өз атына рәсімдеу үшін 10 жыл күтуі керек.
Парадзюдошы, паралимпиаданың қола жүлдегері Даяна Федосова спортшыларды Париж паралимпиадасынан кейін аймақтардағы марапаттау және ай сайынғы жалақыда айтарлықтай айырмашылық бар екенін айтты.
Федосованың айтуынша, Қарағанды облысынан жеңіл атлетикадан қола жүлдегер Дастан Мұқашбеков екеуіне әрқайсысына 7 миллион теңгеден сыйақы берілген. Алайда бұл сома спортшыларды аса қатты шабыттандырмаған. Олар өздерінің наразылығын білдіргенде «Алғыс айтыңыздар, біз сіздерге 1,5 миллион теңге ғана бермекші едік»,– деп қысқа қайырыпты. Бұл жағдайды Қарағандыда су тасқыны болғандықтан барлық бюджет сол жаққа жұмсалды деп түсіндірген.
Сонымен қатар, спортшыларымызды мемлекеттен берілген пәтердің тек 10 жылдан соң ғана өз аттарына ресми түрде рәсімдей алатыны қынжылтады. Федосованың айтуынша 10 жылдың ішінде кез-келген жағдай болуы мүмкін, ал мүмкіндігі шектеулі спортшы үшін басында нақты баспана болғаны маңызды.
Біз дәл осы сұрақтарды ұлттық Паралимпиада комитетінің президенті Қайрат Боранбаевқа қойдық. Оның айтуынша спортшыларды қалай марапаттау әр аймақтың өзі шешеді екен.
Ал пәтердің тек 10 жылдан соң ғана спортшының меншігіне өтетініне қатысты ол заң талабы, себебі барлық спортшылар антидопингтік бақылауда болатынымен түсіндірді.
Паралимпиадашылармен сұхбаттасу барысында тағы бір мәселе спортшыларымызды алаңдататын анықтадық. Бұл туралы 2016 жылы Риодағы паралимпиада чемпионы, ал Парижде өткен додада қашықтықты 43,75 секундта жүзіп өтіп, 7-орынға ие болған Зулфия Ғабидуллина баяндады.
Нұрдәулет Жұмағали Токиода қола медаль алса, Париждегі Паралимпиада ойындарында 100 метрге брасс әдісімен жүзуден күміс медаль иеленді. Оның айтуынша, кез-келген медаль иеленген спортшы келесі Олимпиада ойындарына дейін келісім шарт бойынша жалақы алады. Мұндай сәтте сенің 4 жылың тағы есептелмейді.
Дәл осы заң жаттықтырушыларға қатысты екен. Олимпиада чемпионын дайындаған жаттықтырушы келісімшарт бойынша 4 жыл бойы жалақы алады. Олимпиада жүлдегерін дайындау оңай емес екенін бәріміз білеміз. Кейбір жаттықтырушылар чемпионды 50-60 жастарында дайындап шығарып жатады.
Сонда 20 жылдық жұмыс өтілін жинап, арнайы төлемге олар 80-90 жасында қол жеткізе ме деген заңды сұрақ туындайды. Ол жаста мемлекеттің берген арнайы зейнетақысының қаншалықты керегі бар деген тағы бір сұрақ көкейде тұр. Нәтижесінде, жаттықтырушы 20 жылдық өтілді 30-40 жыл ішінде жинауы мүмкін.
Әрине, жоғарыда айтылған мәселеге мемлекет назар аударуы қажет. Өйткені қозғалған мәселе шын мәнінде спортшыларды алаңдататын, олардың өмір сүру жағдайы мен спорттағы жетістіктеріне, қала берді отбасы мен денсаулықтарына тікелей әсер ететін негізгі фактор.",2024-11-13T16:00:30+05:00,2024-11-13T16:00:30+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/unknown-12.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/ord00840.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/ord00865.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/ord00872.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/unknown-12.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/unknown-12.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/unknown-10.jpg,https://www.youtube.com/embed/UoQSXdjE-5U?feature=oembed
34397e6539be80d3ab4b0360685a1ba2,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Паралимпиадашылар мәселесіне қатысты құзырлы министрлік өз жауабын жолдады,"Orda.kz өткен аптада «Паралимпиадашылар: Маңдайдың тері еңбектің өтіліне татымайды» тақырыбымен мақала жариялап, ол жұртшылық арасында жақсы талқыланды.",comments,https://kaz.orda.kz/paralimpiadashylar-maselesine-katysty-kuzyrly-ministrlik-oz-zhauabyn-zholdady-128641/,"Orda.kz өткен аптада «Паралимпиадашылар: Маңдайдың тері еңбектің өтіліне татымайды» тақырыбымен мақала жариялап, ол жұртшылық арасында жақсы талқыланды. Онда Парижде өткен Паралимпиада ойындарында Қазақстан спортшылары қомақты жүлдеге қол жеткізіп, 9 медаль алып келгеннен кейін тілшімізге бірқатар мәселенің бетін ашқан болатын.
Атап айтқанда, спортшылар еңбек сіңірген спорт шебері зейнетке шығу үшін тек бір спорт түрімен айналысып, 20 жыл еңбек өтілі қажет екенін мәлімдеді. Сонымен қатар, спортшыларымыз мемлекеттен берілген пәтердің тек 10 жылдан соң ғана өз аттарына ресми түрде рәсімдей алатыны қынжылтатынын сөз қылды.
Мақалада көтерілген мәселеге қатысты құзырлы министрлік редакциямызға жауабын жолдады.
Паралимпиада ойындары чемпиондары мен жүлдегерлеріне ақшалай ынталандыру төлеуге қатысты
Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрінің 2023 жылғы 27 маусымдағы № 156 бұйрығымен халықаралық спорт жарыстары, спорт түрлері (спорт түрлері бойынша ұлттық командалар), оның ішінде Паралимпиада ойындары чемпиондары мен жүлдегерлерін, Қазақстан Республикасы құрама командаларының жаттықтырушылары мен мүшелерін ақшалай көтермелеу мөлшері бекітілген.
Министрлік келтірген мәлімет бойынша, Қазақстанда біржолғы төлемдер басқа елдермен салыстырғанда айтарлықтай жоғары екен. Мысалы, бір реттік төлемдер:
- Өзбекстан 1 орын – 200 000 доллар, 2 орын – 100 000 доллар, 3 орын – 50 000 доллар;
- Ресей 1 орын – 45 517 доллар; 2 орын – $28 448; 3 орын – $19 345;
– Франция – 1 орын – 87 000 доллар, 2 орын – 43 000 доллар, 3 орын – 22 000 доллар.
Тұрғын үй беру мәселесіне қатысты
Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрінің 2020 жылғы 20 сәуірдегі № 97 бұйрығымен Олимпиада, Паралимпиада және Сурдлимпиада ойындары чемпиондары мен жүлдегерлеріне тұрғын үй беру және пайдалану қағидалары бекітілген.
Ережеге сәйкес, алтын медаль алған чемпионға үш бөлмелі пәтер; күміс медаль иегеріне екі бөлмелі пәтер; Олимпиада және Паралимпиада ойындарының қола жүлдегеріне бір бөлмелі пәтер беріледі.
Көрсетілетін қызмет алушымен шарт 10 жылға жасалады.
Бұл ретте қызметтік пәтер алушы допинг қолданған немесе қолдануға әрекет жасаған жағдайда спорттық нәтижені жою үшін «10 жылға» жасалған шарт бұзылады. Шарт бұзылған жағдайда қызмет берушіден шартты бұзу туралы хабарлама алған күннен бастап бір ай ішінде үйді қызмет берушіге қайтаруға тура келеді.
Бұл ретте, министрлік берген жауап бойынша – тұрғын үй берілген спортшы қайтыс (қаза) болған  жағдайда оны меншігіне өтеусіз алу құқығы оның мұрагерлеріне басқа тұрғын үй берілгеніне және допинг сынамасының нәтижесі мен 10 жыл мерзім өтуіне қарамастан өтеді екен.
Өмір бойғы қаржылық қолдауға қатысты
Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрінің 2020 жылғы 29 мамырдағы № 158 бұйрығымен «Спортшылар мен жаттықтырушыларға өмір бойы ай сайынғы материалдық көмек төлеу» мемлекеттік қызметін көрсету қағидалары бекітілді.
Ережеге сәйкес, Қазақстан Республикасының азаматтары және Қазақстан Республикасы аумағында дене шынықтыру және спорт саласында кемінде жиырма жыл жұмыс өтілі бар спортшылар мен жаттықтырушыларға материалдық қолдау төленеді.
Айта кету керек, қаржыландыру Қазақстан Республикасы заңнамасына сәйкес республикалық бюджеттен жүзеге асырылады. Ережеге өзгерістер мен толықтырулар енгізу үшін бірқатар мемлекеттік органдардың, мысалы, қаржы, ұлттық экономика, әділет және т.б. министрліктердің мақұлдауы қажет.",2024-11-23T09:02:38+05:00,2024-11-23T09:02:38+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/b61f0b05a72db4c35b90f9ec8ef7973c_original_115790.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/b61f0b05a72db4c35b90f9ec8ef7973c_original_115790.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/b61f0b05a72db4c35b90f9ec8ef7973c_original_115790.webp,
b412cff34142d985fdcf4cc37136be25,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Пәтер бағасы қатты қымбаттайды»: экономист жаңа Салық кодексіне қатысты пікір білдірді,"«Пәтер бағасы күрт өседі»: экономист жаңа Салық кодексіне қатысты қатаң пікір білдірді. Экономист Ғалым Хусаинов келтірген есептеулерге сәйкес, ҚҚС мөлшерлемесінің өсуі құрылыс саласының табыстылығын",comments,https://kaz.orda.kz/pater-bagasy-katty-kymbattajdy-jekonomist-zhana-salyk-kodeksine-katysty-pikir-bildirdi-136343/,"Экономист Ғалым Хусаинов келтірген есептеулерге сәйкес, ҚҚС мөлшерлемесінің өсуі құрылыс саласының табыстылығын айтарлықтай төмендетеді. Жеңілдіктердің алынып тасталуы және ҚҚС-тың 16 %-ға дейін өсуі Қазақстанда тұрғын үйдің күрт қымбаттауына әкелуі мүмкін. Orda.kz сарапшының пікірімен бөлісті.
Ғалым Хусаиновтың айтуынша, негізгі соққы тұрғын үй құрылысына тиеді. 2026 жылдан бастап 1 қаңтардан кейін құрылысы басталатын пәтерлерге ҚҚС салынады.
Бұл жағдай құрылыс компанияларының басым бөлігінің қаржылық моделін өзгертеді. Нарық негізінен сүйенетін шағын бизнес жеңілдіктерден айырылады, ал салық салдарынан шығындар артады. Мұның барлығы бір шаршы метрдің өзіндік құнының қымбаттауына әкелетіні сөзсіз.
Мысалы, қазіргі таңда шаршы метрі 500 мың теңге тұратын пәтердің 400 мың теңгесі — өзіндік құн, ал 100 мың теңге —  құрылыс салушының табысы. Жаңа жүйеде таза пайда 54 мың теңгеге дейін түседі, бұл — 32 %-ға аз. Құрылыс компаниялары үшін мұндай құлдырау — айтарлықтай үлкен соққы. Демек, пайданы өтеудің жалғыз жолы — бағаны өсіру, бірақ тұрғын үй бағасы сұраныс деңгейімен шектеледі.
Ірі қалаларда құрылысшылар әлі де пайда таба алады. Алайда шағын және орташа қалаларда көбісі рентабельділік шегінде жұмыс істейді. Жаңа ҚҚС өңірлердегі құрылысты тоқтатуы, өз бетінше салынған үйлердің үлесін арттыруы және бейберекет құрылыстың қайта жандануына әкелуі мүмкін.
Хусаиновтың пікірінше, мәселені өз орнында шешу қажет, ол үшін: тұрғын үйге арналған төмендетілген мөлшерлемені сақтау, ауданына қарай дифференциалау енгізу немесе ҚҚС-ты инфрақұрылымдық алыммен алмастыру. Әйтпесе Қазақстан урбанизация қарқынының төмендеуіне тап болуы мүмкін, ал урбанизация — экономикалық өсудің негізгі драйверлерінің бірі.
Бұған дейін Қасым-Жомарт Тоқаев жаңа Салық кодексіне қол қойған еді. Онда ҚҚС мөлшерлемесі 16 %-ға көтерілді, бірақ бірқатар бағыттар бойынша жеңілдіктер қарастырылған: дәрі-дәрмек үшін — 5 %, мерзімді басылымдар үшін — 10 %. Сонымен қатар есептілік жеңілдетілді, мүгедектер үшін салықтық жүктеме азайтылды, бірыңғай жер салығы алынып тасталды және өзін-өзі жұмыспен қамтығандар үшін төлемді қосымша арқылы жасауға мүмкіндік берілді. Алайда тұрғын үй мен құрылыс жеңілдіктер тізіміне енбеген.
Осы уақытта бизнес бұған дейін бірнеше рет қауіп туралы ескерткен. Заңгерлер мен сарапшылар 286-баптың 16-тармағын шағын бизнеске қауіп деп атады. Бұл норма бойынша ірі компаниялар жеңілдетілген режимдегі контрагенттермен жасалған мәмілелерді шығынға жатқыза алмайды. Бұл серіктестерді жеңілдетілген режимнен кетуге итермелейді. Көптеген сауда желілері салықтық шегерімдерді сақтау үшін жеткізушілерден жалпы режимге өтуді талап етіп жатыр.
Қоғам да жағдайдың нашарлайтынына сенеді. DEMOSCOPE сауалнамасына сәйкес, қазақстандықтардың 61 %-ы ҚҚС өсімі олардың өмірін қиындатады деп есептейді. Респонденттердің екіден бірі бағаның өсуін күтсе, шамамен төрттен бірі бизнестің көлеңкеге кетуін болжап отыр. Тек 9 %-ы ғана жағдайдың жақсаруына үміттенеді. Алайда сауалнамаға қатысқан азаматтардың шамамен жартысы жаңа Салық кодексі туралы мүлде естімеген.
Еліміздегі жылжымайтын мүлік бағасы биыл қайта өсті - жыл басынан бері бастапқы нарықта пәтерлер 11,4%, ал қайталама нарықта 9,2% қымбаттады.
Еске салсақ, 2001 жылдан бастап Қазақстанда құрылыс салушылар тұрғын үйді сату кезінде ҚҚС бойынша жеңілдікке ие болды, нақтырақ айтқанда олар оны төлеуден босатылған. Дегенмен жаңа Салық кодексі жобасында құрылыс компанияларына 12 пайыздық ҚҚС салу ұсынылды.",2025-11-30T17:05:57+05:00,2025-11-30T17:05:57+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/2024_02_19_snimok-ekrana-2024-02-19-230959.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/2024_02_19_snimok-ekrana-2024-02-19-230959.webp,
372d065619de07aa9d8d73d7914fa1bb,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Президент кеңесшісі Атырау мұнай өңдеу зауытындағы жағдай туралы айтты,"Астанада өтіп жатқан инвесторлар форумында «Қазақстанның мұнай-газ секторындағы инвестициялық мүмкіндіктер» атты сессия аясында ҚР Президентінің кеңесшісі, бұрынғы энергетика министрі Болат Ақшолақов Атырау мұнай өңдеу зауытындағы жағдайға қатысты пікір білдірді",comments,https://kaz.orda.kz/prezident-kenesshisi-atyrau-munaj-ondeu-zauytyndagy-zhagdaj-turaly-ajtty-128159/,"Астанада өтіп жатқан инвесторлар форумында «Қазақстанның мұнай-газ секторындағы инвестициялық мүмкіндіктер» атты сессия аясында ҚР Президентінің кеңесшісі, бұрынғы энергетика министрі Болат Ақшолақов Атырау мұнай өңдеу зауытындағы жағдайға қатысты пікір білдірді, деп хабарлайды Orda.kz.
Президенттің кеңесшісі мұнай өңдеу зауыттарындағы жөндеу жұмыстарына бақылауды күшейту және мемлекеттік сатып алу жүйесін жетілдіру жоспарлары туралы айтты.
Оның айтуынша, жөндеу мәселесі тек Атырау мұнай өңдеу зауытына ғана емес, бүкіл салаға қатысты. Үш ірі зауыттың екеуі толықтай «ҚазМұнайГаз» компаниясына тиесілі болса, Шымкент мұнай өңдеу зауытының 50 пайыз үлесі де оған тиесілі.
Бұрынғы министр бұл корпоративтік мәселе деп есептейді, себебі жөндеу жұмыстарының сапасы мердігер міндетіне жатады.
Жоспарлы жөндеу жұмыстарын жүргізген жағдайда «Самұрық-Қазына» қорының сатып алу ережелері қолданылады. Барлық бөлімдер үшін сатып алу осы ережелерге сәйкес жүзеге асырылады. Бірақ бұл қатып қалған дүние емес: уақыт өте келе ережелер өзгереді, әртүрлі ұсыныстар түседі, бұл процесті оңтайландыру жүріп жатыр.
Дегенмен Атырау мұнай өңдеу зауытында түсініксіз жағдайлар мен келеңсіздіктер толастар емес.",2024-11-02T12:02:42+05:00,2024-11-02T12:02:42+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/1730487333_1708238178_photo_2024-02-16_20-50-10.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/1730487333_1708238178_photo_2024-02-16_20-50-10.webp,
c54db4957516652ad172ed5fc3389df8,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Президентті құлату: Кореядағы саяси жағдай  Қазақстанға қалай әсер етпек?,Оңтүстік Кореяда төтенше жағдай енгізілетіні 3 желтоқсан түнде хабарланды. Өзінің 6 сағат күшінде болған жарлығын президент неге алып тастады?,comments,https://kaz.orda.kz/prezidentti-kulatu-korejadagy-sajasi-zhagdaj-kazakstanga-kalaj-aser-etpek-128899/,"Оңтүстік Кореяда төтенше жағдай енгізілетіні 3 желтоқсан түнде хабарланды . Өзінің 6 сағат күшінде болған жарлығын президент неге алып тастады?
Orda.kz мәселенің мән-жайын саралап көрді.
Ол аз ғана уақыт күшінде болған жарлық бойынша саяси партиялар жұмысына, наразылық пен ереуілдерге тыйым салды. Цензура енгізді, әскери соттарды өлім жазасы үкімін енгізу құқығынан айырды. Юн Сок Ёль бұл жарлықты «Солтүстік Кореядан келетін қауіптерден және ішкі коммунистік күштерден» қорғау үшін қабылдағанын мәлімдеді .
Бұл жарлықтың орындалуын қадағалаған әскерилер мен әскери техникалардың бейнежазбалары әлеуметтік желілерде де, БАҚ беттерінде де тарап кетті.
Оған жаяу әскер штабының жетекшісі жауапты болған. Ол парламент жұмысын тоқтатты. Дүрбелең кезінде парламент ғимаратын әскер басып алмақ болды. Алайда әскер ғимаратты басып алайын деп жатқанда қатысқан жалпы 190 депутат президенттің шешімін алып тастау үшін дауыс берді. Заң бойынша бұдан кейін президент жарлықтың күшін жоюға міндетті болды.
Бүгін, 4 желтоқсан Yonhap ақпараттық агенттігінің мәліметіне қарасақ, президент Юн сок Ёльдің көмекшілері жаппай қызметінен кетіп жатыр. Президент әкімшілігінің басшысы Чон Джи Сок, Ұлттық қауіпсіздік кеңесшісі Шин Вон Сик, саясат мәселелері әкімшілігінің басшысы Сон Тэ Юн және одан басқа 7 аға көмекші қызметінен кетті.
Korea Herald газетінің ақпаратына сүйенсек, Оңтүстік Кореяның бірнеше құқық саласындағы сарапшылары ел президенті Юн Сок Ёльдің әскери төтенше жағдай енгізу туралы шешімін «мүлде заңсыз және негізсіз» деп бағалады.
Кореядағы ең ірі оппозициялық партияның жетекшісі Ли Джэ Мён президент Юн Сок Ёльдің әскери жағдай енгізу туралы бұйрығын орындағандарды сынға алды.
Сондай-ақ, ол әскери қызметкерлер мен полиция қызметкерлеріне былай деді:
Бұл мәлімдемелер президент Юн Сок Ёль жариялаған әскери жағдайдан шамамен 2,5 сағаттан кейін оппозиция басқаратын Ұлттық Ассамблея жарлықтың күшін жою туралы шешім қабылдағаннан кейін жасалды.
Сонымен қатар Оңтүстік Кореяның алты оппозициялық партиясы президент Юн Сок Ёльге қарсы импичмент туралы өтінішті сәрсенбіде ұсынды, себебі ол алдыңғы күні әскери жағдай жариялаған болатын.
Олар бейсенбіде пленарлық отырыста бұл ұсынысты көтеріп, жұма немесе сенбі күні оны дауысқа салуды жоспарлап отыр.
Негізгі оппозиция бұл қадамды президенттің парламенттің әскери жағдайды жою туралы өтінішіне келісім бергеннен кейін бірнеше сағаттан соң жасады. Оппозициялық партиялардың 40-тан астам депутаты Ассамблеяға Юнды импичментке ұсынуды талап етіп, оны «құқық бұзушылық актісін ұйымдастырушы» деп атады.
Кореяны қалпына келтіру партиясы фракциясының жетекшісі Хван Ун ха:
Хван әрбір партияны сәрсенбіде импичмент туралы ұсыныс жасауға шақырды. Бұл ұсыныс 24-72 сағат ішінде дауысқа салынып, қабылдануы тиіс екенін айтты.
Ал президент жарлығын «заңсыз, негізсіз» деп сынаған Демократиялық партияның лидері Ли Джэ Мён:
Кореяның президенті Юн Сок Ёль импичменттен қауіптенген болатын. Ақыры сарапшылардың «бұл оның қызметінің соңы болады» деп айтқаны айдай келіп, партиялар импичментке дайындалып жатыр.
Ал іссапармен барған Қырғызстан президенті Садыр Жапаров экономика, энергетика, білім беру сынды салалар бойынша келіссөздер жасасты. Оның баспасөз хатшысының мәлімдеуінше бүгін 4 желтоқсанда жоспар бойынша Қырғызстанға қайтады. Тек көрші ел ғана емес, Қазақстанда Юн Сок Ёльмен келіссөздер жүргізіп үлгерді. Маусым айының 12-сі Юн Сон Ёль Қазақстанға іссапармен келіп қайтты. Екі ел 15 жылдан бері стратегиялық қарым-қатынас орнатып келеді. Осы кездесуде Юн Сок Ёль мұны ерекше атап өткен болатын.
Корея — Қазақстанның ең басты 5 инвесторының бірі. Қасым-Жомарт Тоқаев пен Юн Сок Ёль 12 маусымда келіссөздер өткізген еді. Тоқаев Қазақстан Оңтүстік Кореяны сенімді стратегиялық әріптес ретінде қарастыратынын және екі ел арасындағы сауда айналымы 6 миллиард доллар екенін, 700-ден астам бірлескен кәсіпорындардың бар екенін атап өтті.
Юн Сок Ёль корей компанияларының Қазақстанның инфрақұрылымын модернизациялаудағы рөлін, оның ішінде энергетика және өнеркәсіп салаларындағы жобаларды атап көрсетті.
Энергетика, экология, цифрландыру және сирек кездесетін металдар барлау сияқты салаларда ынтымақтастықты кеңейту жөнінде келісімге келді.
Келіссөздер нәтижесінде Корейлік МҚҰ BNK Finance Қазақстанда банк мәртебесін алатын болған.
Келіссөздер ғана емес, ел президенті қонайжайлылықпен арнайы гала-концертті бірге тамашалап, қайтарында Юн Сок Ёльді әуежайда шығарып салды.
Қазіргі Кореядағы жағдайдан соң Қазақстан елшілігі Кореядағы қазақтарды сабырға шақырды.
Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрінің орынбасары Әлибек Бақаев Мәжіліс дәлізінде Оңтүстік Кореядағы қазақстандықтардың жағдайы туралы айтты.
Ол Қазақстан ешқашан басқа елдердің ішкі істеріне араласпайтынын атап өтіп, «Оңтүстік Кореяда болып жатқан барлық жағдайлар — бұл тек Оңтүстік Кореяның мәселесі» екенін жеткізді. Оның айтуынша, Сыртқы істер министрлігінің басты міндеті — Қазақстаннан тыс жерлерде, әсіресе Оңтүстік Кореяда тұратын азаматтардың құқықтарын барынша қамтамасыз ету.
Кореядағы саяси тұрақсыздық — екі ел арасындағы экономикалық және дипломатиялық қарым-қатынастарға әсер етуі мүмкін. Сонымен қатар Кореядағы оппозицияның күш алуы елдегі оппозицияға да ықпал етіп, экономика мен әлеуметтік жағдайларға сын айтушыларды арттыруы мүмкін.",2024-12-04T14:20:29+05:00,2024-12-04T14:20:29+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/1733310182_screenshot_20241204_133639_inshot.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/d1daf320-b197-11ef-9049-eda50882c74d_jpg.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/img_20241204_123811_732.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/img_20241204_123919_995.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/img_20241204_125421_757.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/img_20241204_125633_351.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/pyh2023051019000001300_p2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/1733310182_screenshot_20241204_133639_inshot.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/1733310182_screenshot_20241204_133639_inshot.webp,https://www.youtube.com/embed/xkoAQhlnLWY?feature=oembed
c3457c67c1da37ef7f0fc687034a1c98,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Путиннің Қазақстанға алдағы сапары неге оңай болмайды?,Ресей президентінің Қазақстанға 27 қарашада жасағалы отырған сапары мемлекеттік сапар мәртебесіне ие. Дипломатиялық хаттама бойынша мұндай сапар екіжақты қарым-қатынаста маңызды,comments,https://kaz.orda.kz/putinnin-kazakstanga-aldagy-sapary-nege-onaj-bolmajdy-128720/,"Ресей президентінің Қазақстанға 27 қарашада жасағалы отырған сапары мемлекеттік сапар мәртебесіне ие. Дипломатиялық хаттама бойынша мұндай сапар екіжақты қарым-қатынастағы ең маңызды оқиғаға жатады және достық сипатта болады. Алайда, бұл бейбіт кезеңге тән жағдай. «Орешник» зымыранын сынағаннан кейін сапар аясында күтпеген оқиғалар болуы мүмкін. Orda.kz егжей-тегжейлі Анатолий Иванов-Вейскопфтың сараптамалық айдарында.
Владимир Путиннің Қазақстанға кезекті сапары туралы алғашқы ақпаратты екі елдің бұқаралық ақпарат құралдары биылғы 28 қазанда таратты. Алайда, сапардың нақты күні мен мәртебесі туралы ақпарат болмаған. 7 қарашада Астанада жүрген Ресейдің сыртқы істер министрі Сергей Лавров Путиннің сапар күні туралы мәлімдеді. Ал, сапар мәртебесіне қатысты ақпарат 18 қарашада нақтыланды.
Бұл мәліметтің маңызы зор, әсіресе елорда тұрғындары үшін. Себебі, дос мемлекет басшысының мемлекеттік сапары оның өкілеттік мерзімі ішінде тек бір рет жасалады және көптеген іс-шараларды қамтиды. Бұл іс-шаралардың барлығы тек Ақорда резиденциясында өтпейтіні анық.
Протокол бойынша жоғары мәртебелі қонақты әуежайда қарсы алу және шығарып салу салтанатты рәсімдері міндетті түрде өткізілуі тиіс, оған қабылдаушы тараптың мемлекет басшысы қатысады.
Егер міндетті іс-шаралар Ақордада өткізілсе, онда тек жоғары деңгейдегі келіссөздер ғана болады. Алдымен жабық форматта, кейін кеңейтілген форматта өтеді. Мемлекеттік сапарлар хаттамасына сәйкес, премьер-министрмен және парламент спикерлерімен кездесулер де болуы мүмкін. Бірақ бұл міндетті емес және қарапайым елорда тұрғындары үшін аса маңызды емес, себебі Ақорда мен үкімет және парламент ғимараттарының арасы өте жақын.
Айта кетерлік жайт, Қазақстан мен Ресей арасындағы келіссөздерге ерекше назар аударылады. Бұл тек ресейлік және қазақстандық БАҚ қана емес, сонымен қатар әлемдік жетекші басылымдар тарапынан да бақылауда. Халықаралық баспасөздің қызығушылығы негізінен «Орешник» орташа қашықтықтағы зымырандары сынақтарына байланысты. Днепрден келген бейресми ақпаратқа сәйкес, бұл зымырандар «Южмаш» зауыты ғимараттарын толығымен қиратқан.
Президент Ресей Федерациясының баспасөз хатшысы Дмитрий Песковтың мәлімдеуінше, Владимир Путиннің Қазақстанға мемлекеттік сапары 27 қарашаға жоспарланған және дайындық жұмыстары белсенді түрде жүргізілуде.
Сонымен қатар, 22 қарашада Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев премьер-министрге, Президент Әкімшілігі басшылығына, барлық күштік құрылымдардың жетекшілеріне және әкімдерге Украина төңірегіндегі жағдайдың ушығуына байланысты негізгі әскери және азаматтық нысандар қауіпсіздігін қамтамасыз ету бойынша шұғыл шара қабылдауды тапсырды.
Бұл шаралар Қазақстанның ішкі қауіпсіздігін нығайтуға және алдағы жоғары деңгейдегі кездесулер қауіпсіздігін қамтамасыз етуге бағытталған.
Плакаттар мен ұрандар үшін түрмеге отырғызбайды, бірақ қоғамдық тәртіпті бұзғаны үшін 10–15 тәулікке қамауға алып, оған қоса әкімшілік айыппұл салуы мүмкін.
Жалпы, протокол бойынша жоспарланған іс-шаралар мінсіз өтсе де, келіссөздер үдерісі, әсіресе жабық форматта, өте күрделі болуы мүмкін. Келіссөзде үш негізгі мәселе блогы қарастырылады деп күтілуде: қаржылық-экономикалық, әскери-саяси және халықаралық мәселелер.
Экономикалық блок:
Қазақстанның тозығы жеткен энергетикалық желілерін жаңғыртуға ресейлік компанияларды тарту, әсіресе Ресейден электр энергиясын жоспардан тыс сатып алу мәселелері аясында.
Сонымен қатар, Қазақстанның БРИКС-ке серіктес ретінде қосылу мәселелері, астық экспортына байланысты келіспеушіліктер және «Мир» төлем жүйесінің Қазақстан аумағындағы жұмысы талқыланады деп күтілуде.
Жабық форматтағы келіссөздерде талқыланған мәселелердің бір бөлігі екі тараптың кеңейтілген форматтағы кездесуі кезінде жариялануы мүмкін, ал Путиннің мемлекеттік сапарының соңында — Ресей мен Қазақстан президенттерінің бірлескен баспасөз конференциясында талқыланады. Айта кетейік, бұл конференция халықаралық дипломатия ережелерімен бекітілген міндетті іс-шаралардың бірі болып табылады.
Егер келіссөздердің қалған екі блогы туралы айтсақ, онда қол жеткізілген келісімдер туралы ақпарат, ең алдымен, жабық есік артында қалады. Бұл келіссөздердің осы бөлігі жүйкенің сыр беруімен ерекшеленуі мүмкін. Бұған тек «Орешник» зымыранының сынағы ғана емес, сонымен қатар Ресейдің Қорғаныс министрлігі мен әскери-өнеркәсіп кешенінің басшыларына қарағанда, Путиннің бұл сынаққа риза болғаны да әсер етуде.
Соғыс пен бейбітшілік мәселелеріне қатысты алдағы талқылаулардың күрделілігін Ресейдегі патриоттық деп аталатын БАҚ пен әскери журналистердің телеграм-арналарында Қазақстанға жиі айтылатын ауыр сындардан байқауға болады.
Әрине, бұл Путинге жақын жоғары лауазымды тұлғалардың мәлімдемелерінен де байқалады. Бұл тұрғыда Ресей президентінің көмекшісі, армия генералы Николай Патрушевтің 13 қарашада Каспийск қаласында Каспий флотилиясының 302 жылдығын атап өту кезінде айтқан сөздері ерекше назар аударады:
Кейін бұл мәлімдеме Путиннің Қазақстанға сапары қарсаңында редакцияланғанымен, интернет бәрін есте сақтайды. Дегенмен, цензураға қарамастан, жабық кездесуде «Орешник» туралы айтылған соң, Ресей тарапы Қазақстан басшылығына Ресеймен немесе Батыспен болу туралы анық шешім қабылдауды ұсынады деп күтіледі.
Осындай ұсыныс келесі күні Путиннің қатысуы ықтимал ҰҚШҰ-ның мерейтойлық саммитінде де естілуі мүмкін.
Қалай болғанда да, Ресей президентінің Қазақстанға жасаған мемлекеттік сапарының қорытындысы ресми түрде табысты, өміршең және өте өнімді деп жарияланатыны сөзсіз. Ресейлік және қазақстандық БАҚ-тың басым бөлігі бұл сапардың екі ел арасындағы үлгілі қарым-қатынастарды тағы бір рет көрсеткенін ерекше атап өтеді.
Бұл «достықтан да жоғары» қарым-қатынастың басты көрсеткіші шамамен екі ондыққа жуық құжаттардың, соның ішінде меморандумдар мен «жол карталарының» қол қойылуы болмақ.
...Дегенмен, олардың басым бөлігі орындалуы міндетті емес түрлі меморандумдар мен «жол карталары» болуы мүмкін деген күдік бар.",2024-11-26T16:31:10+05:00,2024-11-26T16:31:10+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/1732620665_ocherednoj_priezd_prezidenta_rossii_v_kazahstan_kollazh_kopija-2.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/1732620665_ocherednoj_priezd_prezidenta_rossii_v_kazahstan_kollazh_kopija-2.webp,
8d9d62cdf290c9f504e9b3c9a95e72f9,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Рамазан және Наурыз: бұл мерекені тойлау дінге қайшы ма?,Наурыз - табиғат пен адамзаттың ортақ үйлесімінен туған мереке. Алайда бұл жолы Наурыз мерекесі Ораза айына тұспа-тұс келіп тұр. Orda.kz тілшісі Ораза айында Наурыз мейрамын тойлау дәстүрі өзгере ме деген сұраққа жауап іздеп көрді.,comments,https://kaz.orda.kz/ramazan-zhane-nauryz-bul-merekeni-tojlau-dinge-kajshy-ma-131510/,"Наурыз – табиғат пен адамзаттың үйлесімінен туған мереке. Алайда биыл ол Ораза айына тұспа-тұс келіп отыр. Orda.kz тілшісі Наурыз мейрамын тойлау дәстүріне бұл жағдай әсер ете ме? деген сұраққа жауап іздеп көрді.
Ораза мен Наурыз қатар келгендіктен, қазақ қоғамында қай мереке әуелден тойлана бастады? деген сұрақ туындайды. Бұл үшін Наурыз мейрамының тарихына көз жүгіртейік.
Ал этнограф Нұргүл Маулина қазақ жеріне ислам діні келмей тұрып-ақ Наурыздың тойланғанын алға тартты.
Байахмет Жұмабайұлы Наурыз туралы деректер Орхон-Енисей жазбаларында, Қытай ғалымы Сыма Цяньның еңбектерінде, «Жеті қаған» дастанында кездесетінін айтады. «Қыз Жібек», «Ер Тарғын» жырларында да бұл мереке туралы жазылған. Осыдан-ақ Наурыздың ислам дінінен әлдеқайда бұрын пайда болғанын аңғаруға болады.
Наурыз – наным-сенімнен туған мереке. Бірақ кейбір мұсылмандар бұл мерекені атап өтуге қарсы. Ал дінтанушы Елнар Берікбаев бұған араб елдерінде оқып келген қазақстандықтарды кінәлайды.
Этнограф Байахмет Жұмабайұлының айтуынша, ертеректе Наурыз қарсаңында халық жиналып, ел ішіндегі алауыздықтарды шешуге тырысқан. Табиғатқа, адамдарға жақсылық тілеп, қайырымдылық жасаған.
Дінтанушы Елнар Берікбаев та Наурыз бен Рамазан айындағы дәстүрлердің ұқсастығын атап өтті. Қазақстанда Наурыз мерекесі бір күнмен шектелмейді. «Наурызнама» деп аталатын он күндік іс-шаралар өтеді.
Наурызнаманың кейбір күндері ислам қағидаттарына ұқсайды.
Ораза ұстаған жандар Наурыз мерекесі кезінде ақ дастарханнан дәм тата алмайды. Осыған байланысты имам Қабылбек Жұмабеков пікір білдірді.
Сондай-ақ, ел ішінде Наурыз күні тырнақ алуға, шаш қиюға болмайды деген наным бар. Бірақ имам бұл түсініктің қате екенін айтты.
Дінтанушылар да мерекенің оразаны бұзуға себеп болмайтынын ескертті.
Қазақ халқы – дәстүрді берік ұстанатын ұлт. Ал ислам діні – қазақ дүниетанымының ажырамас бөлігі. Сондықтан Наурызды тойлау – қазақылықтың белгісі. Ұлыстың ұлы күнімен құттықтай отырып, Рамазан айында ұстаған оразаларыңыз қабыл болсын деп тілейміз!",2025-03-18T17:10:43+05:00,2025-03-18T17:10:43+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/kazakh-national-yurt-stands-in-a-blossoming-field-2025-01-07-23-19-46-utc.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/82b46c24e28fd79f26be846e46ab46f9.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/a671d6e6f6c8a2fe09adeb490ee96809.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/full_1696250735b80c9996977f592526fc916799077e24_webp.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/jumabay-2-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/kazakh-national-yurt-stands-in-a-blossoming-field-2025-01-07-23-19-46-utc.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/kazakh-national-yurt-stands-in-a-blossoming-field-2025-01-07-23-19-46-utc.webp,
4d781180f064f0cdd0e5f8cbaaedd3ed,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Реал Мадридтен» қорқудың еш қажеті жоқ – «Қайраттың» бас бапкері Уразбахтин,"«Қайраттың» бас бапкері Рафаэль Уразбахтин баспасөз мәслихатында «Реал Мадридке» қарсы ойында ойыншыларға ешкімнен қорқудың қажеті жоқ екенін әрі командасынан не күтетінін айтты,   деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/real-madridten-korkudyn-esh-kazheti-zhok-kajrattyn-bas-bapkeri-urazbahtin-135205/,"«Қайраттың» бас бапкері Рафаэль Уразбахтин баспасөз мәслихатында «Реал Мадридке» қарсы ойында ойыншыларға «ешкімнен қорқудың қажеті жоқ» екенін әрі командасынан не күтетінін айтты,  деп хабарлайды Orda.kz .
Баспасөз мәслихатында «Қайраттың» бас бапкері Рафаэль Уразбахтин мен қорғаушы Егор Сорокин журналистердің «Қайраттың» Чемпиондар лигасындағы екінші ойынына қатысты сұрақтарына жауап беріп, қалаға нағыз футбол мерекесі келгенін, ертең тарихи күн болатынын айтты.
Сонымен қатар, «Реалдың» сырт алаңдағы «Атлетикодан» ірі жеңіліске ұшырағандығы «корольдік клубтың» биылғы маусымдағы алғашқы жеңілісі. Бұл жеңілістің оларға сабақ болғаны анық. Тілшілеріміз: «енді есесін «Қайраттан» алуы мүмкін бе?» деген сұрақты қойып, ертең қалай ойнайтынын сұрады.
Уразбахтин журналистерге «Реал Мадрид» сынды мықты команданың да өз қателіктері болатынын әрі саралай келе оны тапқанын айтты.
«Қайраттың» қорғаушысы Егор Сорокин ертеңгі ойыннан команданың ұйымшылдық пен тәртіптің арқасында нәтиже шығаруға тырысатынын айтты.
Сондай-ақ, журналистер соңғы ойындардың қаһарманы атанған қақпашы Шерхан Қалмұрза жайлы да сұрастырды. Еске сала кетейік, Қалмұрза «Қайрат» командасында  жалпы қорғаушы ретінде үшінші рет, ал Чемпиондар лигасында екінші рет ойын көрсеткелі отыр.
Еске сала кетейік, Қазақстандық және испандық клубтар Чемпиондар лигасының жалпы кезеңінің екінші туры аясында кездеседі. Матч 30 қыркүйекте Алматының Орталық стадионында 21:45-те өтеді.",2025-09-29T14:40:26+05:00,2025-09-29T14:40:26+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/5391253846174593902.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/5391253846174593902.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/5391253846174593902.webp,
99de43ab829e65056d48a57dd1336c0f,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Референдумның «қара таңбасы»: Тәуелсіз бақылаушылар куә болған заңсыздықтар,"6 қазан күні өткен АЭС-ке байланысты референдумда тәуелсіз бақылаушылар бірқатар заңбұзушылықтарға куә болды. Сайлау учаскелеріне кедергісіз кіргенімен, түс ауа бақылаушыларға қысым жасала бастады.",comments,https://kaz.orda.kz/referendumnyn-kara-tanbasy-tauelsiz-bakylaushylar-kua-bolgan-zansyzdyktar-127583/,"6 қазан күні өткен АЭС-ке байланысты референдумда тәуелсіз бақылаушылар бірқатар заңбұзушылықтарға куә болды. Сайлау учаскелеріне кедергісіз кіргенімен, түс ауа бақылаушыларға қысым жасала бастады. Кейбір учаскелерде сайлаушылар саны екі еселеніп көрсетілді, ал есептеу кезінде бақылаушыларды кіргізбеу әрекеттері жиі кездесті. Бақылаушылардың айтуынша, көптеген заң бұзушылықтар жүйелі түрде жасалып, дауыстар әділ есептелмеді. Orda.kz бұл оқиғаны назарға алып, тәуелсіз бақылаушылардың пікірлері мен айғақтарын тыңдады.
Тәуелсіз бақылаушылардың айтуынша, сайлау учаскесіне кедергісіз кіргенімен, түстен кейін бақылаушыларға қысым жасала бастады. Құқық бұзушылықтар өте көп болды. Сайлау учаскелері санақ кезінде 2 есе қосып, санын көбейтіп көрсеткен.
Бақылаушыларға комиссия тобы мен күзетшілер қысым көрсетіп, жұмыстарына кедергі келтірген.
Ашық процесс болғандықтан, тәуелсіз бақылаушылардың суретке және видеоға түсіруге құқығы бар. Осы заң бұзушылықты видеоға түсіріп алғаннан кейін полиция қызметкерлері залдан бақылаушыны күштеп шығарып алып кетеді. Полиция қызметкерлері түсірген сурет, видеоларды өшіруді талап еткен.
Сайлау учаскелері таңғы сағат 7:00 әнұранмен бастау керек. Бірақ комиссия мүшелері 6:40 тан бастап өздері дауыс беруді бастап кеткен.
Сайлау аяқталған кезде санақ басталарда тәуелсіз бақылаушыларды учаскеден шығару үшін түрлі өтірік айтып далаға шығарып, учаскені жауып алды.
Бақылаушыларды референдум комиссиясы санақ басталмай жатып «кедергі жасап жатыр» деп , полиция шақырып учаскеден полиция басқармасына алып кетті.
Қорыта келе референдум кезінде тәуелсіз бақылаушылардың айтуынша екі үлкен заң бұзушылықтар болды.  Осы екі заң бұзушылықты алға тарта отырып АКТ толтырып сотқа жүгінбекші. Біріншісі екі учаскеде сағат 7:00 болмай жәшікте бюллетеньдердің жатуы, екінші бір қателік 515 учаскеде  бір азаматтың екі бюллетеньнен жәшікке салуы. Сонымен қатар хаттамада сандар дұрыс көрсетілмеген.",2024-10-10T13:15:06+05:00,2024-10-10T13:15:06+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/photo_2024-10-10_11-58-53.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/photo_2024-10-10_11-58-53-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/photo_2024-10-10_12-39-11.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/photo_2024-10-10_11-58-53.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/photo_2024-10-10_11-58-53.webp,
9ac8260148fd95495ed53adae923680d,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Ресей жеңілмейді»: Тоқаев Украинадағы соғыс жайлы сөз сөйледі,"Мемлекет басшысы Astana Think Tank форумының пленарлық отырысында сөз сөйледі. Онда Украина мен Ресей жайлы да пікірін айтты, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/resej-zhenilmejdi-tokaev-ukrainadagy-sogys-zhajly-soz-sojledi-127786/,"Мемлекет басшысы Astana Think Tank форумының қорытынды отырысында сөз сөйледі. Онда Украина мен Ресей жайлы да пікірін айтты, деп хабарлайды Orda.kz.
Мемлекет басшысы еліміздің Иранмен ядролық қару мәселесінде мәмілеге келуге, Сирия бойынша келіссөз жүргізуге, сондай-ақ жақында ғана Армения мен Әзірбайжан арасындағы кездесуге арнайы алаң ұсынғанын айтты. Сондай-ақ Ресейдің әскери тұрғыда Украинадан жеңілмейтінін де атап өтті.
Сондай-ақ мемлекет басшысы жүргізіліп жатқан реформалар ішкі тұрақтылықты сақтауда ғана емес, экономикалық өсімге және шетелдік инвестицияларға қолайлы жағдай жасау ісінде де маңызды екенін атап өтті.",2024-10-17T15:33:59+05:00,2024-10-17T15:33:59+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/img_20241017_153127_327.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/img_20241017_153127_327.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/img_20241017_153127_327.webp,
fde62606e89d7e880be5503fbc596077,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Ресейдегі елші Дәурен Абаев халықтың 95 пайызы орыс тілінде сөйлейтінін елдің мықты тұсы ретінде атады,"Ресей Федерациясындағы Қазақстанның елшісі Даурен Абаев Ресейдің ТАСС агенттігіне берген сұхбатында қазақ халқының 95 пайызы орыс тілінде сөйлей алатынын елдің мықты тұсы деп атады, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/resejdegi-elshi-dauren-abaev-halyktyn-95-pajyzy-orys-tilinde-sojlejtinin-eldin-mykty-tusy-retinde-atady-134656/,"Ресей Федерациясындағы Қазақстанның елшісі Дәурен Абаев Ресейдің ТАСС агенттігіне берген сұхбатында қазақ халқының 95 пайызы орыс тілінде сөйлей алатынын елдің мықты тұсы деп атады, деп хабарлайды Orda.kz.
Қазақстан Республикасының Ресей Федерациясындағы елшісі Дәурен Абаев Қазақстан халқының 95 пайызы орыс тілінде сөйлей алатыны – елдің мықты жағы деп санайтынын атап өтті, деп мәлімдеді ТАСС агенттігі.
Елші атап өткендей, Қазақстандағы шамамен 7 мың мектептің 3 мыңы орыс тілінде  білім береді. Сонымен қатар ол орыс тілін оқыту барлық мектептерде міндетті екенін де мақтанышпен атап өтті.
2023 жылы Мәжіліс депутаты Қазыбек Иса Қазақстан Республикасы Жоғарғы соты мен М.Нәрікбаев атындағы ҚазақГЗУ өткізген «Құқық жүйесіндегі қазақ тілінің мәселелері және оларды шешу жолдары» атты республикалық ғылыми-тәжірибелік конференцияда Конституциядан орыс тілін алып тастауды ұсынды.
2024 жылы мәжіліс депутаты Дәулет Мұқаев қазақ сыныптарында оқытылатын орыс тілі пәні бағдарламасына қатысты өз пікірін білдірді. Оның айтуынша қазақ сыныптарындағы екінші сынып оқушыларына арналған орыс тілі оқулықтары тым қиын. Сабақ бастала салысымен балаларға күрделі тапсырмалар беріледі. Бірден сөйлем құрау, өлең жаттау секілді күрделі тапсырмалар жүктеледі. Депутаттың пікірінше, алдымен алфавиттен бастап үйрету қажет.
Еске салсақ, жақында Алматы қаласының Бостандық ауданында қазақ мектебі болады деп күтілген жаңа білім ордасында орыс сыныптарының ашылуы ата-аналардың ашу-ызасын туғызып, желіде қызу пікірталас тудырып, ата-аналар жаңа мектептің аралас тілде ашылғанына қарсы шығып, «Тек қазақ тілінде ашылсын» деп талап етті.",2025-09-01T15:00:01+05:00,2025-09-01T15:00:01+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/2023_03_02_photo_417920.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/2023_03_02_photo_417920.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/2023_03_02_photo_417920.webp,
a2c1696a900f685a0d0983d253970eac,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Рим императоры қалай қазақша сөйледі?,AmalBooks баспасы биылғы жылдың алғашқы кітабын жарыққа шығарды. Баспа Рим императоры Марк Аврелийдің «Өзіңмен әңгіме» еңбегін қазақ тіліне тұңғыш рет аударды. Orda.kz тілшісі кітаптың тұсаукесеріне қатысты.,comments,https://kaz.orda.kz/rim-imperatory-kalaj-kazaksha-sojledi-131393/,"AmalBooks баспасы биылғы жылдың алғашқы кітабын жарыққа шығарды. Баспа Рим императоры Марк Аврелийдің «Өзіңмен әңгіме» еңбегін қазақ тіліне тұңғыш рет аударды. Orda.kz тілшісі кітаптың тұсаукесеріне қатысты.
Бұл еңбек өзіңді тануға, өзіңмен сырласуға арналған. Автор оқырманның ішкі әлеміне үңіліп, қиындықтарды қалай еңсеру керектігін көрсетеді. Жоба авторы әрі кітаптың жауапты редакторы – AmalBooks баспасының негізін қалаушы, баспагер Бақытжан Бұқарбай. Кітапты Бақытжан Бұқарбай мен Нұргүл Есенгелді аударған.
Іс-шараны әдебиетші Тілек Рысбек ашып, қазіргі қазақ баспасының дамуына баға беріп, автордың еңбегінің ерекшелігіне тоқталды.
Жиынға Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің Философия және саясаттану факультетінің оқытушысы Әсет Абайұлы да қатысты. Ол философиялық еңбектердің қазақ тіліндегі нұсқаларын табу қиын екенін атап өтіп, баспалардың бұл бағытқа назар аударғанына қуанышты екенін жеткізді.
Жиынға философия ғылымының ғалымдары, философиялық шығармаларды аударған мамандар, ғылым докторлары мен профессорлар қатысып, кітаптың маңызы туралы пікір білдірді.
Бақытжан Бұқарбай AmalBooks баспасының 2016 жылы негізі қаланғанын, ал 2021 жылы баспа бағытына тарихи тақырыптар қосылғанын атап өтті. Кейіннен баспа философиялық кітаптарды да шығара бастады. Бұған оның бала күнінен философияға қызығуы себеп болған.
Кітап авторы Марк Аврелий – 161–180 жылдары Рим империясын басқарған император. Ол «тақта отырған философ» атанған. Марк Аврелий 121 жылы 26 сәуірде Римде дүниеге келген, 180 жылы 17 наурызда қазіргі Вена қаласының маңында қайтыс болған. Антониндер әулетінен шыққан. Ол Рим империясының өркендеуіне үлес қосқан бес ұлы императордың бірі әрі стоицизмді дамытқан философ ретінде танымал.
Марк Аврелий өз ойларын, өмірлік тәжірибелерін қағазға түсіріп отырған. Ол грек тілінде он екі еңбек жазған. Оның шығармалары Ежелгі Рим философиясының классикасы саналады. Император болған кезінде философия дәрістерін өткізген. Сенаторлар оның дәрістерін арнайы сұранып тыңдайтын болған.
Бақытжан Бұқарбай жиын соңында баспа ісінің қарқыны қазақ оқырмандарының сұранысына байланысты болатынын айтты. Қазақстанда орыс тіліндегі кітаптардың, соның ішінде Марк Аврелийдің «Өзіңмен әңгіме» еңбегінің орыс тілдегі 7 нұсқасы да сатылып кететінін алға тартты.
Жиын соңында келген қонақтар кітаптың сапалы түрде шыққанын, аударма тілі түсінікті екенін ескеріп, баспагерлерге өз алғыстарын айтты.",2025-03-14T11:05:51+05:00,2025-03-14T11:05:51+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/photo_2025-03-14_10-55-50.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/photo_2025-03-14_10-55-50.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/photo_2025-03-14_10-55-50.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/whatsapp-image-2025-03-14-at-00_59_33.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/whatsapp-image-2025-03-14-at-00_59_47.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/whatsapp-image-2025-03-14-at-01_00_02.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/whatsapp-image-2025-03-14-at-01_00_19.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/whatsapp-image-2025-03-14-at-01_02_20.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/whatsapp-image-2025-03-14-at-01_02_31.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/whatsapp-image-2025-03-14-at-01_03_09.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/whatsapp-image-2025-03-14-at-01_09_28.jpg,
c2560777200b1f19bc8098405b915071,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Салық кодексі жобасындағы ақша аударымдарына қосылатын салық халықтың мойнына ілінеді,"ҚР Ұлттық экономика министрлігі Салық кодексі жобасына барлық төлем операцияларына құн салығы қосылатын норма енгізуде, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/salyk-kodeksi-zhobasyndagy-aksha-audarymdaryna-kosylatyn-salyk-halyktyn-mojnyna-ilinedi-128834/,"ҚР Ұлттық экономика министрлігі Салық кодексі жобасына барлық төлем операцияларына құн салығы қосылатын норма енгізуде, деп хабарлайды Orda.kz.
Мәжіліс депутаты Асхат Аймағамбетов Facebook парақшасында Экономика министрлігінің жоспарларына қатысты пікір білдірді.
Депутаттың айтуынша, пластикалық карталарға қызмет көрсету, картадан картаға, шоттан шотқа аудару, аударымдар мен банк қызметтері айтарлықтай қымбаттауы мүмкін.
Асхат Аймағамбетов ҰЭМ-нің жаңа бастамасы, ең алдымен, қарапайым қазақстандықтардың мойнына түседі деп есептейді.
Оның пікірінше, «мұндай өзгерістер біздің шығындарымызды арттырып қана қоймай, қаржы жүйесіне деген сенімді әлсіретеді».
Асхат Аймағамбетов «бюджет тапшылығы мәселесін бірінші кезектегі емес шығыстарды қысқарту, бюджетті ұтымды пайдалану, жеңілдіктерді алып тастау және артық кіріс алатын аймақтарға салықты арттыру, банктердің КТС-н арттыру арқылы шешу керек» деп санайды.",2024-12-01T12:02:42+05:00,2024-12-01T12:02:42+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/5727b82aabf723b8952247d528ff60e4_original_100125.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/5727b82aabf723b8952247d528ff60e4_original_100125.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/5727b82aabf723b8952247d528ff60e4_original_100125.webp,
8dac3b4c9606d8827ef84af99e6159c2,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Сарапшы Ерлан Батырбеков неге Қазақстанда АЭС-ті «Росатом» салады деген сұраққа жауап берді,"Бүгін Халықаралық сарапшылардың қатысуымен ҚР Атом энергиясы агенттігі Қазақстандағы алғашқы атом электр станциясын салуға консорциум көшбасшысын анықтау жұмыстарын аяқтады. АЭС-ті «Росатом» компаниясы салатын болды. Бұл жөнінде өз пікірін «Facebook» желісінде ҚР ҰЯО РМК бас директоры Ерлан Батырбеков білдірді, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/sarapshy-erlan-batyrbekov-nege-kazakstanda-ajes-ti-rosatom-salady-degen-surakka-zhauap-berdi-133266/,"Кеше Халықаралық сарапшылардың қатысуымен ҚР Атом энергиясы агенттігі Қазақстандағы алғашқы атом электр станциясын салуға консорциум көшбасшысын анықтау жұмыстарын аяқтады. АЭС-ті «Росатом» компаниясы салатын болды. Бұл жөнінде өз пікірін «Facebook» желісінде ҚР ҰЯО РМК бас директоры Ерлан Батырбеков білдірді, деп хабарлайды Orda.kz.
Физик-ядролықшы компаниялар мен шорт-листке енген елдердің параметрлерін салыстырды:
Академиктің айтуынша, Ресей мен Қытай ел ішінде де, шетелде де 20-дан астам реактор салып жатыр, ал Франция мен Корея тек екі реактордан ғана тұрғызуда — APR1400 технологиясы бойынша Кореяда, APR1000 – Чехияда, EPR1200 – Ұлыбританияда.
Қазақстандықтардың неге АЭС салуға қарсы екенін мына жерден оқи аласыз.
Біздің тілішілер бұған дейін де талай сарапшының пікірін жариялаған болатын, соның бірі — Қазақстанда АЭС салу екі есе қымбатқа түсуі мүмкін екендігі.
Жақында Қазақстанның э нергия жүйесін жаңарту жобалары «Самұрық-Қазына» АҚ қоғамдық кеңесі отырысында талқыланды.
ЖЭО-ның қарызға салынып, тариф арқылы халықтың мойнына ілінетіні, бұған АЭС-тің қандай қатысы бар екенін мына жерден оқыңыз.",2025-06-15T16:04:28+05:00,2025-06-15T16:04:28+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/9257684d14ca9fd09.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/9257684d14ca9fd09.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/9257684d14ca9fd09.webp,
ff48827b54c73d6d9d161cead70bcdec,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Сарапшы: Қазақстанда АЭС салу екі есе қымбатқа түсуі мүмкін,"Қазақстандық БАҚ-та еліміздегі алғашқы атом электр станциясын Қытай салады деген ақпарат тарады. Қытайдың ұсынысы ең тиімді баға ретінде көрсетіліп отыр. Алайда энергетика саласының сарапшысы бұл мәселе соншалықты қарапайым емес екенін айтады, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/sarapshy-kazakstanda-ajes-salu-eki-ese-kymbatka-tysui-mymkin-133104/,"Қазақстандық БАҚ-та еліміздегі алғашқы атом электр станциясын Қытай салады деген ақпарат тарады. Қытайдың ұсынысы ең тиімді баға ретінде көрсетіліп отыр. Алайда энергетика саласының сарапшысы бұл мәселе соншалықты қарапайым емес екенін айтады, деп хабарлайды Orda.kz.
Мұнай-газ саласының сарапшысы Нұрлан Жұмағұлов өзінің Energy Monitor телеграм-арнасында көптеген БАҚ қазақстандық АЭС-ті «қытайлық жоба» ретінде нақты шешілген іс сияқты көрсетіп жатқанын атап өтті. Жазылып жатқандай, Қытайдың CNNC корпорациясы Қазақстанда екі реакторды 5,5 млрд долларға салып беруге дайын екен.
CNNC компаниясының Қазақстанда АЭС салатыны туралы ақпарат көзі қытайлық Toutiao сайты болуы мүмкін. Ол Қазақстандағы алғашқы АЭС-ті салу құқығы үшін Бейжің мен Мәскеу арасында «ертегідей бәсекелестік» болғанын, ал бұл жарыста Қытай жеңіске жеткенін жазған.
Алайда Нұрлан Жұмағұлов мұндай ауқымды жобаны бір ғана елдің күшімен жүзеге асыру мүмкін емес екенін еске салады. Президент Тоқаев бұған дейін АЭС құрылысына бірнеше шетелдік компания қатысатынын нақты мәлімдеген. Бұл жерде басты сұрақ – кім бас мердігер болады?
Айта кетейік, бұған дейін Нұрлан Жұмағұлов Ресейдің «Росатом» мүддесін қолдап, Қазақстанға қысым көрсетуге тырысып жатқанын да атап өткен болатын
Биылғы жылдың басында Қазақстан билігі ел аумағында алғашқы атом электр станциясын салу бойынша Ресеймен «ортақ шешімге келу» мүмкіндігін талқылады.
2024 жылы Қытайдың CNNC корпорациясы Қазақстанға екі энергоблоктан тұратын атом электр станциясын 5,6 миллиард долларға салу туралы сенсациялық ұсыныс жасады.
2023 жылы Қазақстанда атом электр стансасын салу мәселесін референдум арқылы  шешпек болды.
Orda.kz ЖЭО-ның қарызға салынып, тариф арқылы халықтың мойнына ілінетіні нақтылана түскенін,  бұған АЭС-тің қандай қатысы бары туралы зерттеу мақала жариялады.",2025-06-06T17:06:23+05:00,2025-06-06T17:06:23+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/1749199199_nuclear-power-plant-with-cooling-towers-2025-03-23-22-44-47-utc.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/1749199199_nuclear-power-plant-with-cooling-towers-2025-03-23-22-44-47-utc.webp,
70dc6d28611c00658ab0ddb2c738fdd2,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Сарапшы пікірі: БАӘ бюджеті Қазақстаннан аз, бірақ өмір сүру деңгейі жоғары","Сарапшы Олжас Байділдиновтың айтуынша, Қазақстанның 2025 жылға арналған бюджеті рекордтық 25,8 триллион теңге (52,6 миллиард доллар) болды, бұл Біріккен Араб Әмірліктерінің (БАӘ) 71,5 миллиард дирхам ($19,5 млрд доллар)  көлемінде бекітілген бюджетінен үш есе дерлік артық, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/sarapshy-pikiri-baa-bjudzheti-kazakstannan-az-birak-omir-syru-dengeji-zhogary-128318/,"Сарапшы Олжас Байділдиновтың айтуынша, Қазақстанның 2025 жылға арналған бюджеті рекордтық 25,8 триллион теңге (52,6 миллиард доллар) болды, бұл Біріккен Араб Әмірліктерінің (БАӘ) 71,5 миллиард дирхам ($19,5 млрд доллар)  көлемінде бекітілген бюджетінен үш есе дерлік артық, деп хабарлайды Orda.kz.
Өте жоғары бюджеттік көрсеткіш Қазақстанды дамытуға деген үміт отын үрлеуі  керек еді, бірақ Байділдинов жағдайдың мүлде басқаша екенін айтады.
Байділдинов назар аударған маңызды жайттардың бірі – шығындар құрылымы. Қазақстанда субсидиялар мен әлеуметтік төлемдерге қыруар қаржы жұмсалады, ал нақты дамудың көші көрінер емес.
Қазақстан субсидияларға қыруар қаржы жұмсаса, БАӘ өз экономикасын мүлде басқа тұрғыдан құруда.
Оның айтуынша, БАӘ орасан инвестиция тарта алды, ал Қазақстан, керісінше, шектен тыс қадағалау салдарынан инвестиция ағынын тежеп отыр.
Салыстыру үшін айтсақ, Дубайдың жылжымайтын мүлік нарығы 2024 жылдың қазан айында 16,7 миллиард доллар пайда көрді, бұл шамамен елдің жылдық бюджеті.
Ал Қазақстанда қаражаттың қомақты бөлігі реттелетін бағаларды ұстауға жұмсалады – мысалы, қоғамдық көлікті субсидиялауға.
Сарапшының пікірінше, Қазақстанға дамуға баса назар аударатын бюджет реформасы керек, сондай-ақ бюджетті құлдиға тартатын субсидияларды қысқарту қажет. Байділдинов мұндай шаралар тұрақты өсімге жағдай жасап, күннен-күнге байқала бастаған бюджеттік дағдарысты еңсеруге мүмкіндік береді деп қорытындылады.",2024-11-09T12:00:03+05:00,2024-11-09T12:00:03+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/c98a0065ac323eb041f8b6cfc691b3de_original_188094.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/c98a0065ac323eb041f8b6cfc691b3de_original_188094.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/c98a0065ac323eb041f8b6cfc691b3de_original_188094.webp,
d456787908bb71654d6309b3dc9b22b0,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Сарапшылардың болжамынша елімізде тұрғын үй бағасы жыл соңына қарай одан әрі өседі,"Қазақстандағы жылжымайтын мүлік бағасы қайтадан өсті - жыл басынан бері бастапқы нарықта пәтерлер 11,4%, ал қайталама нарықта 9,2%қымбаттады. Қаржыгерлер жақында тұрғын үй бағасы қайтадан қымбаттайтынын ескертеді, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/sarapshylardyn-bolzhamynsha-elimizde-turgyn-yj-bagasy-zhyl-sonyna-karaj-odan-ari-osedi-135457/,"Қазақстандағы жылжымайтын мүлік бағасы қайтадан өсті - жыл басынан бері бастапқы нарықта пәтерлер 11,4%, ал қайталама нарықта 9,2%қымбаттады. Қаржыгерлер жақында тұрғын үй бағасы қайтадан қымбаттайтынын ескертеді, деп хабарлайды Orda.kz.
Halyk Finance сарапшыларының соңғы шолуында атап өткендей, шілде айынан бастап тұрғын үй бағасы барлық секторларда біртіндеп өсе бастады. Бірнеше фактор - маусымдық, инфляция, теңгенің тұрақсыз бағамы, нарықты реттеу ережелеріндегі өзгерістер рөл атқарды. Бастапқы нарықта баға неғұрлым өсіп, инфляция деңгейінен асып түсті.
Жылжымайтын мүлік Алматы, Астана және Шымкентте аса қымбаттады, яғни жаңа пәтерлерге сұраныс анағұрлым жоғары.
Қосымша баға өсімі қыркүйекте теңге бағамының қатты әлсіреуіне итермеледі. Тағы бір маңызды фактор - 2026 жылдан бастап ҚҚС өсуі, ол нарыққа қысым көрсетіп, құрылыс салушылардың бағасын көтеруге ықпал етеді.
Қайталама нарықта өсім неғұрлым тежелген болып шықты, бірақ мұнда да баға көтерілуде. Инфляция мен жоғары тұтынушылық сұраныс сияқты факторлар әсер етеді. «Қайталап сату» Алматы (19,1%) және Түркістан (14,3%) қалаларында күрт қымбаттады.
Жалға берілетін тұрғын үй нарығындағы баға жыл басынан бері 6,9% -ға өсті. Бұл жерде бағаның өсуі соншалықты елеулі емес, бірақ нарықтың негізгі экономикалық факторларға неғұрлым баяу реакциясына байланысты, деп атап көрсетеді Halyk Finance.
Сарапшылардың пайымдауынша, Қазақстанда тұрғын үй бағасы жыл соңында одан да қымбаттайды.
Неге биыл жаңа құрылыстардағы пәтерлерге сұраныс жоғары болады?
Бұған құрылыс салушылар жариялайтын маусымдық акциялар әсер етеді. Оған қоса, қазақстандықтар 2026 жылы ҚҚС көтерілгеннен кейін күтілетін бағаның кезекті секірісіне дейін жылжымайтын мүлікке қаржы салып үлгеру үшін жаппай тұрғын үй сатып ала бастайды. Сұранысты біршама төмендететін жалғыз нәрсе - ипотекалық несиелендірудің қатаң шарттары.
Бұған дейін біз Астанада пәтерлердің бағасы күрт көтерілгенін жазғанбыз - бұл соңғы он жылдағы үшінші күрт секіріс.",2025-10-12T14:07:10+05:00,2025-10-12T14:07:10+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1760250880_img_6283.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1760250880_img_6283.webp,
d3f50ba3fbefa59d1f84079addfec2a5,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Сәтбаев қаласында қызметкерлерді пышақпен қорқытқан ер адам ұсталды,"Сәтбаевта техника дүкеніне келген ер адам  қызметкерлерге қарап пышағын бұлғап, балағат сөздер айтқан, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/satbaev-kalasynda-kyzmetkerlerdi-pyshakpen-korkytkan-er-adam-ustaldy-136462/,"Ұлытау облысындағы Сәтбаев қаласында техника дүкеніне келген ер адам қызметкерлерді пышақпен қорқытып, балағат сөздер айтқан. Ер адамды полиция ұстады, деп хабарлайды Orda.kz.
Ер адам қызметкерлерді қорқытқанымен қоймай, өзінің тамағына да пышақ тақап үлгерген. Сауда орнындағы қызметкерлер өздерін де, басқаларды да қорғауға, сонымен қатар, ер адамды далаға шығармауға тырысты. Кейін ер адам қашып кетті.
Жергілікті тұрғындар дәл осы адам бұрын жасөспірімге шабуыл жасағанын айтты. Бейресми ақпаратқа сәйкес, оның психикалық ауытқуы болуы мүмкін.
Полиция күдіктінің ұсталғанын растады. Оған қатысты қылмыстық іс қозғалды.
Айта кетейік, Алматыда 7 желтоқсан күні бірнеше көлік пен жолаушылар автобусы апатқа ұшырады.",2025-12-08T13:30:08+05:00,2025-12-08T13:30:08+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/a02af5f9-c16a-4617-a548-38d01a4c12b1.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/a02af5f9-c16a-4617-a548-38d01a4c12b1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/a02af5f9-c16a-4617-a548-38d01a4c12b1.webp,
9e89c4c5054c3e150e8814a11c090bf7,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Сенат депутаттарының сауалы: Елімізде TikTok бұғаттала ма?,"Сенат депутаттарының  сауалына ҚР Премьер-Министрі Олжас Бектенов  Қазақстанда TikTok бұғатталмайды деп жауап берді, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/senat-deputattarynyn-saualy-elimizde-tiktok-bugattala-ma-128173/,"Сенат депутаттарының  сауалына ҚР Премьер-Министрі Олжас Бектенов  Қазақстанда TikTok бұғатталмайды деп жауап берді, деп хабарлайды Orda.kz.
Оның орнына үкімет экстремистік және моральдық тұрғыдан қабылданбайтын мазмұнды анықтау және шектеу жұмыстарын жалғастырады.
Бектеновтің айтуынша, уәкілетті органдар TikTok өкілдерімен модерация алгоритмдерін жақсарту бойынша жұмыс істеуде. Платформа толық туған күнін талап ететін тіркеу жүйесін әзірледі, өйткені TikTok 13 жасқа толмаған пайдаланушыларға арналмаған. Жыл басынан бері ел бойынша осы жастағы пайдаланушылардың 1,2 миллионнан астам аккаунты жойылған.
YouTube Kids-ке ұқсас балаларға арналған арнайы қосымша құруға қатысты премьер-министр мұндай мәселе қарастырылып жатқан жоқ деп айтты. Оның орнына «Балапан» балалар телеарнасы 2010 жылдан бері жұмыс істеп, білім беру мазмұнын ұсынып келеді және оны 2,2 миллионнан астам жазылушысы бар YouTube сияқты платформаларда көрсетеді.
13 жасқа толмаған балаларды TikTok-тан қорғау үшін платформа App Store және Google Play дүкендерінде 12+ деп белгіленеді. Бектенов түсіндіргендей, бұл ата-аналарға «ата-ана бақылауы» арқылы балалардың қосымшаны жүктеп алуын шектеуге мүмкіндік береді.
Ал 13 жастан асқан жасөспірімдер үшін TikTok ата-аналарға өз есептік жазбаларын балаларымен байланыстыруға және пайдалану уақыты мен құпиялылық сияқты параметрлерді басқаруға мүмкіндік беретін «отбасылық параметрлер» мүмкіндіктерін ұсынады.",2024-11-03T11:00:41+05:00,2024-11-03T11:00:41+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/image2-5.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/image2-5.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/image2-5.webp,
50048bae462377ee97a3883c57cd83ae,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Сенаттың ақыры: Тоқаев өзін президенттікке жеткізген палатаны не үшін таратпақ?,"Сенат — ондаған бойы мәжіліспен бірге заң шығарушы билікті бөлісіп, аса беделді саясаткерлер аренаcы ретінде танылған орган. Енді ол тарих беттерінде ғана қалуы мүмкін. Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстанға қос палаталы парламенттен бас тартып, 2027 жылы референдум арқылы жоғарғы палатаның тағдырына нүкте қою жайлы ұсыныс жасады.",comments,https://kaz.orda.kz/senattyn-akyry-tokaev-ozin-prezidenttikke-zhetkizgen-palatany-ne-yshin-taratpak-134807/,"Сенат — ондаған жыл бойы мәжіліспен бірге заң шығарушы билікті бөлісіп, аса беделді саясаткерлер аренаcы ретінде танылған орган. Енді ол тарих беттерінде ғана қалуы мүмкін. Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстанға қос палаталы парламенттен бас тартып, 2027 жылы референдум арқылы жоғарғы палатаның тағдырына нүкте қою жайлы ұсыныс жасады.
Orda.kz сенаттың қалай пайда болғанын, қалай дамығанын саралап көрді.
1995 жылы тамыздағы референдумда қабылданған жаңа Конституция алғаш рет Қазақстанда қос палаталы парламентті енгізді. Жоғарғы палата ретінде сенат, төменгі палата ретінде мәжіліс бекітілді. 1996 жылғы 30 қаңтарда алғашқы сессия өткенде сенаторлар (әр облыстан және астанадан екеуден) сайланып, тағайындалды. Осылайша алғашқы құрам жұмысын бастаған болатын.
Айта кету керек, президент тек сенаторлардың бір бөлігін, дәл айтқанда, жеті адамды ғана тағайындай алатын еді.
1998 жылы Конституцияға өзгертулер енгізіліп, сенаторлық мерзім алты жылға бекітілді. Ал әр үш жыл сайын олардың жартысы жаңартылып отыратын болды. Жаңа аймақтардың өкілдерін сайлау да қайта жүгізілді. Осылайша сенат тұрақты, жүйелі түрде жаңартылатын жоғарғы палатаға айналды.
Алдыңғы бөлігіне сай, 2007 жылға дейін президент жеті сенаторды тағайындайтын. 2007 жылы оның квотасы 15-ке дейін ұлғайтылды. Көпшілік бұл қадамды Назарбаев билігінің күшейіп келе жатқаны деп және суперпрезиденттік басқару формасына түпкілікті өту деп бағалады.
2022 жылдан бастап «Жаңа Қазақстан» бағытындағы ауқымды бетбұрыс басталды. Тоқаев президенттік ықпалды барынша азайтып, парламент рөлін күшейту қажет екенін жария етті. Нақты қадамдардың бірі — тағайындалатын сенаторлардың санын 15-тен 10-ға қысқарту болды. Сондай-ақ олардың жартысынан (бес адам) Ассамблея ұсынатын адамдар етіп бекіту арқылы әртүрлі этностардың пікірін ескеріп жатқаны атап өтілді.
Сонымен қатар, Конституциялық сот қалпына келтірілді (ол 1995 жылға дейін болған) және 2023 жылғы 1 қаңтардан қайта жұмысын бастады. 2024 жылы ол заңдар мен түзетулер бойынша мыңдаған өтініштерді қарап, шешім қабылдады.
2020 жылғы 4 мамырдан бері сенат төрағасы — Мәулен Әшімбаев. Ол 2023 жылғы сайлаудан кейін лауазымын сақтап, жаңа құрамдағы палатаға жетекшілік етіп келеді. Қазіргі жағдайға қарасақ, Мәулен Әшімбаев соңғы төраға ретінде тарих бетінде қалуы мүмкін.
Өзінің тарихында сенаттың талай саясаткері қоғам назарына ілікті. Қоғамдық пікір бойынша жоғарғы палата көбіне «саяси қарттар үйіне» айналып, қызметіне белсенді кезеңі өткен шенеуніктер мен саясаткерлерді жіберетін орын болған.
Сонымен қатар, ұзын құлақтар мен таныс-білістердің сөзіне қарасақ сенат пен мәжіліс шын мәнінде бір палатадай жұмыс істейтінін. Яғни, заң жобалары дау-дамайсыз, елеулі пікір қайшылығы мен ашық даусыз өтетінін олар атап көрсетті. Бұл жағдайға қарап екі палатаның маңыздылығына күмән тудыруға болады. Егер екі палата үйлесімді жұмыс істеп, нақты пікір талас жасамаса, қос палаталы парламенттің өзі қаншалықты қажеті бар? Айта кету керек, соңғы жылдары сенаторлар мен мәжілісмендердің келіспеген кездері де болды.
Парламент реформасы туралы сыбыстардың шыққанына көп болды. 26 маусымда Мәулен Әшімбаев палаталарды біріктіру немесе реформалау деген қауесеттер жайлы былай деген болатын:
Ол сол кезде парламенттің екі палатасы да белсенді жұмыс істейді деп есептейтін және заңдардың сапасы артып келе жатқанын айтып келді.
8 қыркүйекте халқына жолдаған Жолдауында Қасым-Жомарт Тоқаев болашақта бірпалаталы парламентке өту ұсынысын жариялады. Бұл ақпарат сайлаушылар үшін тосын жаңалық бола қоймады.
Президент шешім кең талқылауды қажет ететіні мен 2027 жылы референдумға шығарылуы мүмкін екенін атап өтті. Егер азаматтар бұл идеяны қолдаса, жаңа парламент тек партиялық тізімдер бойынша сайланатын болады.
Бұған дейін сенат өз жұмысын жалғастыра береді, ал мәжіліс заң шығарумен тыныш әрі толық түрде айналыса алады. Тоқаевтың сөзінше, саяси партиялар бұл кезеңді бәсекеге қабілетті болуға дайындалу үшін пайдалану қажет.
Саясаттанушы Ғазиз Әбішевтің пікірінше, палаталарды біріктіру жаңа парламенттің өкілеттігін күшейтеді. Қазір сенат пен мәжіліс арасында бөлінген кадрлық тағайындаулар мен келісімдер бір ғана палатаға шоғырланады.
Мәжіліс депутаты Азат Перуашев өз партиялары бірпалаталы парламентке өту идеясын айқын қолдайтынын мәлімдеді. Оның айтуынша, бұл ұсынысты олар Нұрсұлтан Назарбаевтың тұсында да көтерген, алайда сол кезде Қазақстан халқы Ассамблеясында өткір пікірталастар болған. Сонымен қатар ол сенатты жай ғана тарату дұрыс емес деп есептейді. Сенат мәжілістің шешімдеріне белгілі бір сүзгі ретінде қызмет еткен. Оның ойынша, парламенттегі азғандай адамдар да белгілі заңдарға қарсы болған жағдайда сенат арқылы өз қарсылығын білдіре алған:
«Әділ сөз» сөз бостандығын қорғау халықаралық қорының басшысы Карла Жаманқұлова президент бюрократия мен кедергілерден айрықша шаршағанын атап өтті. Сондықтан ол жасанды интеллект пен саяси реформаларға басты мән беріп отыр.
Мемлекеттік кеңесші Ерлан Қарин ұсынылған реформа президент саясатының негізгі формуласын жалғастырып отырғанын атап өтті: «Күшті президент — ықпалды парламент — есеп беретін үкімет». Оның айтуынша, референдум өткізу — басты қағиданы айғақтайды: елдің болашағына қатысты шешімдер қоғамды жұмылдыра отырып, халықпен ақылдаса отырып қабылдануы тиіс.
Қариннің сөзінше, президент алдағы қадамдары жайлы алдын ала жария ете отырып, ашықтық пен жүйелілік танытып келеді. Дәл осылай 2022–2023 жылдардағы саяси реформаларда және АЭС құрылысына қатысты жоспарланған референдумда да халыққа ертерек хабарланған болатын.
Ал саясаттанушы Досым Сәтпаев әріптестерінен гөрі сындарлы пікір білдіріп, қосымша ойын да айта кетті. Ол Қасым-Жомарт Тоқаевтың бірпалаталы парламентке көшу бастамасын көп күткен қадам деп бағалап, жаңалық емес екенін атап өтті:
Сәтпаевтың пікірінше, егер сенат таратылып, бірпалаталы жүйеге өтсе, парламент спикері конституциялық иерархияда анағұрлым жоғары мәртебеге ие болады.
Ол сайлауды тек партия тізімдері арқылы өткізе берер болсақ, парламент сол күйі атқарушы билікке тәуелді болып қала беретінін айтты. Оның айтуынша, мұндай тәсіл тығырыққа тірейді. Өйткені жабық партия тізімдері сайлаудың заңдылығын бұзуы мүмкін. Сонымен қатар сайланған депутаттардың партия басшылығына тәуелділігін күшейтеді.
Саясаттанушы қаңтар оқиғасының бір себебі — сайлау алаңында халықтың шын наразылығын айтып, көңіл-күйін көрсете алатын шынайы оппозициялық партиялардың болмауы екенін еске салды. Ал жұрт дауыс беріп сайлайтын аймақтар болмаса және тәуелсіз кандидаттар қатыспаса, парламент тек қана биліктегі партиялардың «қолжаулығы» ғана болып қала береді.
Автор: Артем Волков",2025-09-09T18:00:22+05:00,2025-09-09T18:00:22+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/inshot_20250909_185759095.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/inshot_20250909_185759095.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/inshot_20250909_185759095.webp,
9acf2ab01aa815ee231342612d84317e,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Сені түрмеге отырғызу керек»: Қырғызстанның ҰҚК басшысы Ыстықкөлдегі нашар инфрақұрылым үшін шенеуніктерді сілкіп алды,"Қырғызстанның ҰҚК басшысы Ыстықкөлдегі нашар инфрақұрылым үшін шенеуніктерді сынға алды, деп хабарлайды, деп хабарады Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/seni-tyrmege-otyrgyzu-kerek-kyrgyzstannyn-ukk-basshysy-ystykkoldegi-nashar-infrakurylym-yshin-sheneunikterdi-silkip-aldy-133436/,"Қырғызстанның ҰҚК басшысы Ыстықкөлдегі нашар инфрақұрылым үшін шенеуніктерді сынға алды, деп хабарлайды, деп хабарады Orda.kz.
Қамчыбек Ташиев жергілікті билік демалуға келетіндер үшін ешқандай жағдай жасамай отырғанын айтып, жергілікті басшыларға шүйлікті.
Қырғыз Республикасының Ұлттық қауіпсіздік мемлекеттік комитетінің төрағасы, Министрлер кабинеті төрағасының орынбасары Қамчыбек Ташиев Ыстықкөлдегі пансионат басшыларымен және мемлекеттік қызметкерлермен өткен кездесуде шенеуніктердің жұмысын қатаң сынға алды, деп хабарлайды АКИpress.
Ол жергілікті билік өкілдері берілген тапсырмаларды орындамайтынын немесе жұмысты әдейі созатынын, өз беттерінше ешқандай бастама көтермейтінін атап өтті.
Ташиев мысал ретінде Сары-Ой ауылындағы айналма жолды келтірді, ол ең бай пансионаттарға апаратын жол болғанымен, асфальт та, ағаш та жоқ.",2025-06-22T18:04:06+05:00,2025-06-22T18:04:06+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/4_30.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/4_30.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/4_30.webp,
a5d99523c3e63cc57adb0807926194f7,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Шенеуніктерге ұнамады: Депутаттар алматылық мұғалімнің жұмыстан шығарылғанын сынға алды,Мәжіліс депутаттары Алматының мұғалімі Мейрамгүл Барқазатқызын білім беру жүйесін ашық сынға алғаннан кейін кенеттен жұмыстан шығарылуына қатысты пікір білдірді.,comments,https://kaz.orda.kz/sheneunikterge-unamady-deputattar-almatylyk-mugalimnin-zhumystan-shygarylganyn-synga-aldy-131017/,"Мәжіліс депутаттары алматылық мұғалім Мейрамгүл Барқазатқызы білім беру жүйесін ашық сынға алғаннан кейін кенеттен жұмыстан шығарылғанына қатысты пікір білдірді. Олар оның жұмыстан шығарылуы мектеп басшылығына ұнамағандықтан деп болжайды. Толығырақ Orda.kz материалында.
Қазақстанның бұрынғы білім министрі Асхат Аймағамбетов егер жұмыстан шығару сын айту себебінен болса, бұл «заңбұзушылықтың айқын көрінісі» екенін мәлімдеді.
Бұл мәселе бойынша Аймағамбетов сонымен қатар мұғалімнің өз құқығын сот арқылы қорғауы керек екенін атап өтті:
Мұғалімдер көп жағдайда өз пікірін айтудан қорқады. Асхат Аймағамбетов оларды өз құқықтарын қорғауға шақырды, өйткені олар үшін мұны ешкім істемейді.
Осыған байланысты мәжіліс депутаты Сергей Пономарев мұғалімдер «әлсіз, қорқып қалған, басшылық тарапынан оңай қысымға ұшырайды» деп мәлімдеді:
Ол мұғалімнің жұмыстан шығарылуы сынға байланысты болғанын жоққа шығармайды:
Депутат Ирина Смирнова жұмыстан шығару заңсыз деп санайды және Мейрамгүл Барқазатқызының өз пікірін білдіруі дұрыс болғанын айтады:
Ресми себебі ретінде зейнет жасына жеткендігі көрсетілді. Алайда, келісімшарт бойынша ол оқу жылының соңына дейін жұмыс істеуі керек еді.
Депутат сондай-ақ мұғалімдерді өз пікірін айтуға қорықпауға шақырды.
Ерекше атап өтерлігі, білім министрлігінде осы жағдай туралы білмейтіндігін мәлімдеді. Вице-министр Еділ Оспан осы мәселе бойынша қосымша ақпарат алу үшін ресми сұрау жіберуді сұрады.
Еске сала кетейік, Алматы қаласының Д.Бабаев атындағы N115 жалпы білім беретін мектебінің білікті ұстазы – Мейрамгүл Барқазатқызы білім жүйесіндегі былықты БАҚ және әлеуметтік желіде айтқаны үшін 25 жыл істеген жұмысынан шығарылды.",2025-02-27T12:02:53+05:00,2025-02-27T12:02:53+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/1740638253_1740565947_1740057742_screenshot_56.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/1740638253_1740565947_1740057742_screenshot_56.webp,
477c21ec76e8595a1be7a1192f4baa0b,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Шерзат ісі» бойынша күдіктілердің туыстары мәлімдеме жасады,"Шерзат Болаттың өліміне күдіктілердің туыстары болған оқиғаға қатысты өз нұсқаларымен бөлісіп, жұртшылыққа үндеу тастап, соттың ашық өтуін талап етті, деп хабарлайды Orda.kz kris_p_talgar қоғамдық парақшасына сілтеме жасап.",comments,https://kaz.orda.kz/sherzat-isi-bojynsha-kydiktilerdin-tuystary-malimdeme-zhasady-128497/,"Шерзат Болаттың өліміне күдіктілердің туыстары болған оқиғаға қатысты өз нұсқаларымен бөлісіп, жұртшылыққа үндеу тастап, соттың ашық өтуін талап етті, деп хабарлайды Orda.kz kris_p_talgar қоғамдық парақшасына сілтеме жасап.
Туыстары балалары үшін кешірім сұрады. Сонымен бірге олар марқұмның әкесі мен ағасы да жауапқа тартылуы керек екенін, өйткені ағасы көліктен мылтық алып шығып, алдымен жігіттерге қарай оқ атқанын алға тартты.
Олардың айтуынша, халықты адастырып отыр, балаларының ұйымдасқан қылмыстық топқа еш қатысы жоқ және Шерзатты өлтіруге әдейі бармаған.
A post shared by KRIS_P_TALGAR (@kris_p_talgar)
Әйелдер оның әкесі өрт туралы және Хутор туралы әу бастан өтірік айтқанын, енді Хасанды танымайтын болып шыға келгенін айтады.",2024-11-16T11:03:14+05:00,2024-11-16T11:03:14+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/1731701826_snimok-jekrana-2024-11-15-v-23_48_46.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/1731701826_snimok-jekrana-2024-11-15-v-23_48_46.webp,
df4e2990bfc41a31c2675773a9e8f891,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Шерзат ісі»: Күдіктінің анасы әділ тергеу талап етті,"Дау тудырған оқиғаға қатысы бар күдіктілердің бірінің анасы бейнеүндеу түсіріп, оның ұлы мен досы қылмыс орнында болмағанын мәлімдеді. Алайда, тергеу оларды қылмыс туралы дер кезінде полицияға хабарламағаны және оны жасағаны үшін айып тағатын баптар бойынша ұстап отыр. Анасы істі қайта қарап, әділ тергеу жүргізуді сұрайды, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/sherzat-isi-kydiktinin-anasy-adil-tergeu-talap-etti-127767/,"Дау тудырған оқиғаға қатысы бар күдіктілердің бірінің анасы бейнеүндеу түсіріп, оның ұлы мен досы қылмыс орнында болмағанын мәлімдеді. Алайда, тергеу оларды қылмыс туралы дер кезінде полицияға хабарламағаны және оны жасағаны үшін айып тағатын баптар бойынша ұстап отыр. Анасы істі қайта қарап, әділ тергеу жүргізуді сұрайды, деп хабарлайды Orda.kz.
Осыған байланысты Алматы облысының Полиция департаменті күдікті К. және тағы екі адамның ұсталғанын растады. Оларға ҚР ҚК 434-бабы бойынша «Қылмыс туралы хабарламау» айыбы тағылған. Полиция тергеу жұмыстары жалғасып жатқанын және барлық қатысушыларға құқықтық баға берілетінін мәлімдеді.
Еске сала кетсек, ІІМ бірінші орынбасары Бауыржан Әленов пен бас прокурор Берік Адамов және тергеу ісін қолға алған Самат Аисов 15 қазан брифинг өткізген. Олардың артынан ұсталғанын мәлімдеді. Ұсталғандардың кімдер екенін сол брифингте айтып берген еді.
Күні бойы күзетте отырған марқұмның әкесі Қаржаубай Нұрымовтың көгерген жерлері жайлы айтқанын мына сілтемеден оқыңыз.
Шерзаттың үйі өртенген түні болған бар оқиғаны мына сілтемеден оқыңыз.",2024-10-17T09:54:46+05:00,2024-10-17T09:54:46+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/screenshot_20241017_095911_inshot.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/screenshot_20241017_095911_inshot.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/screenshot_20241017_095911_inshot.webp,
6e3dd5747c8bb1911cd8bb7aedc46792,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Шерзаттың отбасына көңіл айтамын»: Хасан Қасымбаев сұхбат берді,"16 жасар Шерзат Болаттың өлімінен кейін қоғамда елдің 90-шы жылдардағыдай бұзақылық, баскесерлік әлі бар деген әңгіме тарап кетті. Талғар тұрғындары бұл қылмыстың артында «Хуторлықтар» деп аталатын қылмыстық топқа қатысты деп отыр.",comments,https://kaz.orda.kz/sherzattyn-otbasyna-konil-ajtamyn-hasan-kasymbaev-suhbat-berdi-127698/,"16 жасар Шерзат Болаттың өлімінен кейін қоғамда елдің 90-шы жылдардағыдай бұзақылық, баскесерлік әлі бар деген әңгіме тарап кетті. Талғар тұрғындары бұл қылмыс «Хуторлықтар» деп аталатын қылмыстық топқа қатысты деп отыр. Ал бұл топты ағайынды Хасан, Аслан және Ержан басқарады деген қауесет бар. Тергеу әлі жалғасып жатқанымен, полиция мұндай топтың барын жоққа шығарды. Алайда бұл жұрт арасында түрлі болжамдардың таралуына тосқауыл бола алмады.
Orda.kz тілшісі Хасан Қасымбаевты іздеп тауып, оны тек қылмыстық топ жетекшісі ғана емес, құқық қорғау органдары мен билікте таныстары бар қолы ұзын адам деген айыптарға қатысты пікірін тыңдады.
Қасымбаевтың кең аумағы бар зәулім үйі Талғарда орналасқан. Керемет үй ғана емес, ауласы да жақсы күтімде екені бірден көзге түседі. Мұнда бай адам тұратыны көзге ұрып тұр. Өзі бізді біраз қобалжып қарсы алды — журналистермен әңгімелесуге үйренбеген екен, бірақ сұрақтарға жауап беруге келісімін берді.
Жұрт Атаба, Баха Фестиваль, Сары Алмаз және Жабайы Арман сияқты белгілі криминалдық авторитеттер туралы естіген. Соңғы уақытта Талғар ауданын бақылап отырған «Хуторлықтар» деген қылмыстық топ бар екені туралы гу-гу әңгіме тарап кетті. Сізді сол топтың жетекшісі деп атайды. Бұл рас па?
— Бұл тек өсек-аяң, әлеуметтік желі қолданушылары ойдан шығарған жала. «Хуторлықтар» атауы бұрын Тұрар Рысқұлов ауылының Хутор деп аталуына байланысты. Мен ол жерден 2015 жылы көшіп кеттім, мені неге қылмыстық топтың жетекшісі деп атайтынын түсінбеймін. Заңды ешқашан бұзған емеспін.
Бұл қауесеттерді кім таратуы мүмкін деп ойлайсыз?
— Кімнің қауесет таратқанын білмеймін. Мен ешкімге зиян келтірген емеспін, ешкімнің бизнесін тартып алған жоқпын.
Өзіңіз туралы айтып беріңізші...
— Менің атым Қасымбаев Хасан Нұрғайыпұлы. Мен қазақпын, Ұлы жүздің Албан руынанмын. 1984 жылы Алматы облысы Райымбек ауданының Қарқара ауылында дүниеге келдім. 1998 жылы әкемнің жаңа жұмысқа ауысуына байланысты Талғар ауданының Тұрар Рысқұлов ауылына көшіп келдік. Мен сол жерде мектепті тәмамдадым. Кейін Қазақ Ұлттық университетінің химия факультетіне түсіп, оқуымды аяқтаған соң Қызылорда облысында жұмыс істедім. 2011 жылы Талғарға оралып, кәсіпкерлікпен айналыса бастадым.
Қазіргі таңда немен айналысып жүрсіз?
— Менің бетон шығаратын зауытым бар. Цемент сатумен айналысамын.
Әлеуметтік желілерде сіздің жоғары лауазымда туыстарыңыз бар екені, олар сізге қатысты кез келген істі жаба алатыны туралы жазылды. Бұл рас па?
— Бұл шындыққа жанаспайды. Иә, менің ағам Аслан Қасымбаев Талғар ауданы әкімінің аппаратын басқарады. Бірақ менің отбасымның құқық қорғау органдарына қатысы жоқ. Туысқандарым полицияда немесе прокуратурада жұмыс істемейді.
Кіші бауырыңыз Ержан сотталған екен. Ол не үшін жазаланды?
— Иә, 2017 жылы Ержан 14 жылға сотталды. Қазір ол жазасын түрмеде өтеп жатыр. (Ред. еск.: Ержан Қасымбаев кеденші Медет Жамашевті тапсырыспен өлтіргені үшін сотталған.)
Әлеуметтік желілерде таралған бауырыңыздың суреттері жайлы не дейсіз?
— Бұл біздің отбасы үшін өте ауыр тақырып. Бұл тұралы сөйлесу маған қиын. Бұл жайлы әңгімені қайта қозғамауды өтінемін.
Сіз марқұм Шерзат Болатты немесе оның отбасын танитын бе едіңіз?
— Бұл өте қайғылы жағдай. Мен оның ата-анасына көңіл айтамын. Баланы ата-анасының жерлеуі — кез келген адам үшін ауыр трагедия. Мұндайды жауыңа да тілемейсің. Мен Шерзат пен оның ата-анасын танымаймын, сондай-ақ күдіктілерді де білмеймін, себебі ауылдан 2015 жылы көшіп кеткенмін.
Сізді полицияға әкелген жағдайлар болды ма? Сіздің саусақ іздеріңіз алынған кездер болып пе еді?
— Жоқ, ешқашан болған емес. Мен құқық қорғау органдарына ұсталып еш уақытта істі болып көрмедім.
Әлеуметтік желілерде таралған қару-жарақпен және танымал адамдармен түскен суреттеріңізді қалай түсіндіресіз?
— Бұл суреттер бірнеше жыл бұрын түсірілген. Мен тек танымал спортшылармен және жұлдыздармен бірге суретке түскенмін. Ал қару-жарақпен түскен суреттер аңшылық кезінде түсірілді. Ал қару достарымдікі болатын.
Сізді бұрынғы Бас прокурор Жақып Асановпен байланысы бар дейді. Бұл рас па?
— Мен оны танымаймын және ол менің туысым емес. Қоғамға шындықты жеткізіп, мен және отбасым жайлы жалған ақпарат таратқандарды жауапкершілікке тартуға шақырамын.
P.S. Егер сізде бұл іс бойынша нақты деректер немесе дәлелдер болса, бізге хабарласуыңызды өтінеміз. Біз ашық диалогқа және шындықты ашуға дайынбыз.
Сұхбаттасқан — Сандуғаш Дүйсенова",2024-10-14T20:23:08+05:00,2024-10-14T20:23:08+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/1728919345_15305939_1217127038368285_3033193294134771712_n-1.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/1728919095_whatsapp-image-2024-10-14-at-10_52_09.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/screenshot_20241014_203234_instagram.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/screenshot_20241014_203244_instagram.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/1728919345_15305939_1217127038368285_3033193294134771712_n-1.webp,
9102475dc6e4a861cfe2e4eb8740eb6f,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Шерзаттың отбасының үйіне қасақана өрт қойылды: Бас прокуратура мәлімдеме жасады,"Қазақстанның Бас прокуратурасы Талғарда кісі қолынан қаза тапқан жасөспірім Шерзат Болаттың отбасылық үйін шарпыған өртті қасақана қойылған өрт деп атады, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/sherzattyn-otbasynyn-yjine-kasakana-ort-kojyldy-bas-prokuratura-malimdeme-zhasady-127643/,"Қазақстанның Бас прокуратурасы Талғарда кісі қолынан қаза тапқан жасөспірім Шерзат Болаттың отбасына тиесілі үйді шарпыған өртті қасақана қойылған деп атады, деп хабарлайды Orda.kz.
Қазанның 12-сі күні онсыз да баласынан айырылып қан жұтып отырған қаралы отбасының үйіне өрт қойылды. Жылағанға жұдырық болып, зардап шеккендердің үйі өртенгеннен кейін Бас прокуратура істі өз қолына алып, басшылық шешімімен қылмысты ашу үшін ведомствоаралық жедел-тергеу тобын құрды.
Бұған дейін қаза болған жасөспірімнің әкесі Қаржаубай Нұрымов отбасын біреулер қорқытып жатқанын айтқан болатын. 12 қазанға қараған түні қайтыс болған жасөспірімнің ата-анасының үйі өртеніп кетті. Полиция қыршын кеткен жасөспірімнің отбасын тәулік бойы күзетке алғанын мәлімдеді.",2024-10-12T11:57:28+05:00,2024-10-12T11:57:28+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/1728716410_78734647567.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/1728716410_78734647567.webp,
443978430f449f5f5f2133bb2997016f,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Шыбынды да өлтірмеймін»: Санат Абдықадыр «Чика»  Шерзат көз жұмған түн жайлы айтып берді,Талдықорғанда өтіп жатқан Шерзат Полаттың соты көпшілікті бейжай қалдырмауда. Бұл резонасты іс ашық өтіп жатқандықтан Жоғарғы соттың өзі YouTube-те тікелей көрсетіп жатыр.,comments,https://kaz.orda.kz/shybyndy-da-oltirmejmin-sanat-abdykadyr-chika-sherzat-koz-zhumgan-tyn-zhajly-ajtyp-berdi-132602/,"Талдықорғанда өтіп жатқан Шерзат Полаттың соты жұртты бей-жай қалдырмады. Үлкен резонас тудырған іс ашық өтіп жатқан соң Жоғарғы соттың өзі YouTube-та тікелей көрсетіп жатыр. Содан болар халық сот отырысынан хабардар, жәбірленуші тараптың, куәгерлер мен қорғаушылардың, сотталушылардың әрбір сөзіне ерекше мән берді. Тіпті көпшілік әлеуметтік желіде куәгерлердің де, сотталушылардың да жауаптарында қарама-қайшылықтар бар деп өте көп пікір қалдырып жатыр.
28 сәуірде сот алдында жауап берген куәгер Санат Абдықадыр  көпшілік: «Чика» деген осы, дәл осы Абдықадыр  төбелестің алдында жігіттерге «делайте» деп айтты» деген пікір әлеуметтік желіде желдей есіп кетті. Оған себеп, Шерзат Полат қайтыс болғаннан кейін 2024 жылдың 28 қазанында Қаржаубай Нұрымовтың алдын ала тергеудегі беттестірудің бейнежазбасы. Санат Абдықадыр ондағы жауабы мен сот алдындағы жауаптарында айырмашылықтың болуы да осы пікірдің таралуына әсер етті.
Санат Абдықадыр  Orda.kz редакциясына сұхбат беріп, әлеуметтік желіде оны «Чика» деп атап кетуіне қатысты өз пікірі бар екенін айтты.
28 сәуірде сот алдында куәгер ретінде жауап берген Санат Абдықадыр әлеуметтік желіде «Чика» деп атап кеткен соң, көпшілік оны сол Талғардағы басты баскесерлердің бірі деп жазып жатты. Сондықтан Әбдіқадірдің қай жақтың тумасы әрі немен айналысатынын сұрастырдық.
Шерзат Полат қайтыс болған кезде Талғарда мұндай заңсыздықтар, топ болып біреуді ұрып кету сынды оқиғалардың үйреншікті іс-әрекет екені айтылып жатты. Сонымен қатар, Талғарда «Хуторлықтар» атты ұйымдасқан қылмыстық топтың бар екені жайлы әңгіме тарай бастады. Осы ұйымдасқан қылмыстық топтың жетекшісі деп танылып кеткен Хасан Қасымбаев та Шерзат Полаттың ісі резонанс тудырған соң 3 жыл бұрынғы іске қатысты уақытша ұстау изоляторына қамалған еді. Осыған байланысты «жел тұрмаса, шөптің басы қимылдамайды» деп, ел арасында айтылып жатқан Хасан Қасымбаев пен «хуторлықтар» жайлы сұрастырдық.
Сонымен Санат Абдықадыр  бізге 2024 жылдың 4-нен 5-не қараған түні «Қамажай» дүкеніне қандай мақсатпен келгенін айтып берді.
Екі минутта Дидарды күтіп тұрған екі бөленің не істегенін сұрадық. Сонымен қатар: «Дүкенге жақын жерге тоқтаса қандай да бір дауыстар естіді ме, Дидар қайта көлікке оралғанда дүкеннің алдында не болғанын айтты ма?» деп сұрадық.
Біз Дидар екі минут төбелесті көрген болса, көлікке отырғанда «дүкен жақта төбелес болды, мылтық атылды» дегендей сөз айтқан-айтпағанын сұрадық.
Ал сол дүкеннің алдындағы төбелестен адам қайтыс болғанын Санат Абдықадыр  ертесіне әйелінен естіп, аудандық ішкі істер бөліміне өздері барғанын айтты.
Сонымен қатар, әу баста оқиға қатысты 13 адам ұсталды деген ақпарат тарап, артынша 9 күдікті екені айтылды. Осыған қатысты Әбдіқадірдің статусы басында қандай болғанын сұрадық. Оның айтуынша басынан бастап, тергеп-тексеру кезінде үшеуіне де куәгер деген статус берілген. Кейіннен, Дидар Қалиахмет сол төбелестің жанында болғаны үшін куәгерден күдіктіге айналғанын айтты.
6 мамырда өткен сот отырысында сотталуыш Дархан Әскентай жауап беру барысында қысым көргенін бір емес бірнеше рет айтты. Соған байланысты, Санат Әбдіқадір жауап алу барысында: «полиция қызметкерлері тарапынан қысым болды ма?» деп сұрадық. Оның айтуынша, ешкімнен қысым көрмегенін тек көрген-білгенін айтып бергенін жеткізді.
28 сәуірде Санат Әбдіқадірдің сот алдында берген  жауаптарынан кейін журналистер жәбірленуші тараптың адвокаты Мейірман Шекеевтен «делайте» деп айтқан Чика деген кім деп сұрады .
Оған қоса сотты жіті бақылап отырған халық та Санат Әбдіқадірдің алдын ала тергеудегі Қаржаубай Нұрымовпен болған беттестірудегі әрі соттағы жауаптарының бейнежазбаларын салыстырып ондағы жауаптардың әртүрлі екенін әлеуметтік желіде таратып жатты. Оған қоса алдыңғы сот отырыстарында прокурор Ержан Құрақбаев куәгер Эльмира Нұрбекованың да жауаптарының бір-біріне қарама-қайшы екенін айтқан еді. Осыған байланысты екі негізі куәгер саналатын Эльмира Нұрбекова, Дана Жақсыгелдіні және Санат Абдықадыр куәгер статусынан күдікті статусына ауыстыу керек деген петиция да шықты.
Сонымен, Orda.kz тілшісі 2024 жылдың 28 қазанында Қаржаубай Нұрымов пен болған беттестіруде және осы жылдың  28 сәуірінде сот алдында берген жауаптарында неліктен айырмашылық бар екенін сұрадық.
Сондай-ақ, Санат Абдықадыр  18 сәуірдегі сот отырысында жәбірленуші Қаржаубай Нұрымовтың берген жауабында өз аузымен «Дидар Қалиахметпен келген екі жігітке айтар менің шағымым жоқ» деген сөзді айтқанын жеткізді.
Сондай-ақ, біз сотта Қаржаубай Нұрымов Қалиахмет Дидармен келген екі балаға еш шағымым жоқ деп айтса да, дәл сол 18 сәуірдегі сотта жауап берген Шерзат Полаттың анасы Гүлбара Бишімбиева «Чика деген бала болды, сол «делайте» деп айтты», деген сөзді өз жауабында айтқан болатын.
Біз одан Нұрымов айтар шағымым жоқ десе, ендеше Гүлбара Бишімбиеваның сотта неліктен « Чика атты біреу сол төбелестің арасында болды» дегенін сұрадық. Ол «делайте» деген сөзді естігенін айтты.
Сотта жәбірленуші тараптың адвокаты: «Бишімбиеваға сіз «делайте» деді деп айттыңыз, сонда барлық адамдардың іс-әрекеті осы бір адамның бұйрығымен орындалып отыр ма?» деген сұраққа Шерзаттың анасы «иә», деп жауап берді.
Әлеуметтік желіде желдей есіп Сана Абдықадыр «Чика» деген ақпарат тарап кетті. Алайда, ол өзін «тергеу мені әу баста куәгер деп таныды, мен төбелесті көрмедім, арасында болмадым, «делайте» деген сөзді айтпадым» деп отыр . Сонымен «Чика» деген лақап атты иесі кім? Марқұм Нұрғанат Ғайыпбаевтың тергеудегі жауаптары мен Гүлбара Бишімбиеваның сотта айтқан  Чика деген біреу « шалмын ғой», «делайте» деп айтылды деген сөздері не болмақ?
Еске сала кетейік, сотта Нұрғанат Ғайыпбаевтың алдын ала тергеуде дәл осы Чикаға қатысты жауабын прокурор Дана Сәрсенбай оқыған еді.
Абдықадыр  біз «Чика» деген лақап атты бұрын-соңды естіген-естімегенін сұрадық.
Сондай-ақ, сотта жігіттер бір-біріне қоңырау шалып дүкеннің алдына шақырды деген ақпарат айтылған болатын. Осыған байланысты Абдықадыр  тергеу барысында (детализация) яғни тергеу барлық жасалған кіріс және шығыс қоңыраулардың, SMS хабарламаларды тергеу мақсатында ұялы телефондарын төрт айға алып кеткенін айтты.
Санат Абдықадыр  айтуынша, сотта жауап бергеннен кейін өмірінде өзгерістерге тап болыпты. Қайда барса да «Чика» деп көрсетіп, жеккөрінішті болып, жұрттың ызасына тап болған.
Осыған байланысты Абдықадыр  әлеуметтік желіде өзі жайлы өріп жүрген пікірлер мен бейнежазбаларға қатысты құқық қорғау органдарына арыз түсіріпті. Ол жайлы оның адвокаты Алмас Мырқасымбаев бізге толығырақ айтып берді.
Сұхбаттың бейнежазбасын келесі сілтемеден көре аласыз.
Айта кетейік, бұған дейінгі сот отырысында сотталушы Дархан Әскентай жауап берді. Ол өз сөзінде 6 рет алынған жауабы мен 4 рет болған беттестіруде айтпаған тың нәрсені айтты. Әскентайдың айтуынша, оны алғашында Шерзат Полат қолына кастет киіп ұрып жіберген болатын. Прокурордың неге осыған дейінгі жауаптарында кастет айтылмады деген сұраққа Әскентай қысым көргенін содан, ойын толық жеткізе алмағанын айттты.
Сонымен қатар, сот отырысында дүкеннің алдындағы оқиға болған түнгі бейнебақылау камерасының бейнежазбасы жарияланды.
Сондай-ақ, сотта сотталушы тараптың адвокаттары бір ауыздан прокурор Дана Сәрсенбайды істен аластатып, ауыстыру туралы сотқа талап-арыз түсірді. Дегенмен, судья Ержан Жанұзақов талап-арызды қанағаттандырмады.
Orda.kz сот барысын бақылап, алдағы уақытта да ақпарат таратады.",2025-05-13T12:11:27+05:00,2025-05-13T12:11:27+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/photo_2025-05-12_15-06-22.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/photo_2025-05-12_15-06-22.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/photo_2025-05-12_15-06-22.webp,https://www.youtube.com/embed/0tBVmILcglA?feature=oembed;https://www.youtube.com/embed/OjBrkicS_WQ?feature=oembed;https://www.youtube.com/embed/Rlph7r1XFdI?feature=oembed;https://www.youtube.com/embed/vGjKeBcdlJA?feature=oembed;https://www.youtube.com/embed/x0KCNkMUImE?feature=oembed;https://www.youtube.com/embed/y-nR1I0Q-Bo?feature=oembed
52794100b7bea79b133516f12e814a61,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Шынайы жанкүйерлер келеді»: «Қайрат» ойын алдында баспасөз мәслихатын өткізді,"21 қазан күні Чемпиондар лигасының аясында «Қайрат» футбол клубы кипрлік «Пафосқа» қарсы өз алаңында ойын өткізеді. Ал алматылық клубтың жаттықтырушысы Рафаэль Уразбахтин мен оң жақ қапталдағы қорғаушысы Еркін Тапалов ойын алдында баспасөз-мәслихатына қатысып, БАҚ өкілдеріне команданың қаншалықты дайын екенін айтты.
Баспасөз-мәслихатында Orda.kz тілшісі де барып ақпарат таратады.",comments,https://kaz.orda.kz/shynajy-zhankyjerler-keledi-kajrat-ojyn-aldynda-baspasoz-maslihatyn-otkizdi-135607/,"21 қазан күні Чемпиондар лигасы аясында «Қайрат» футбол клубы кипрлік «Пафосқа» қарсы өз алаңында ойын өткізеді. Алматылық клубтың жаттықтырушысы Рафаэль Уразбахтин мен оң жақ қапталдағы қорғаушысы Еркін Тапалов ойын алдында баспасөз мәслихатына қатысып, БАҚ өкілдеріне команданың қаншалықты дайын екенін айтты.
Баспасөз мәслихатына Orda.kz тілшісі қатысып қайтты.
БАҚ өкілдерінің алдында әуелі қорғаушы Еркін Тапалов «Пафосқа» қарсы ойынға сақадай сай дайын екендерін айтты.
Жаттықтырушы да ойыншының сөзіне қосылып, жігіттердің дайын екенін алға тартты.
Еркін Тапаловтың сөзінше, бұл ойында көп жанкүйерлердің болмауы оған еш әсер етпейді.
Ал Уразбахтин болса, маңыздысы — сыйақы болатын ақша емес, жақсы ойын көрсетіп, тарихта қалу екенін айтты.
Сондай-ақ жаттықтырушы футболды енді ғана көре бастаған, «бір реттік» жанкүйерлерге өзінің наразылығын білдірді.
Сондай-ақ, Уразбахтин Ағылшын премьер-лигасында біршама жыл доп тепкен Давид Луиз туралы да пікір білдірді. Оның айтуынша, ол – тәжірибелі қорғаушы.
Уразбахтин қақпашылардың да жағдайын айтты. «Қайраттың» негізгі қақпашысы Александр Заруцкий командаға келіп қосылды. Уразбахтин Темірлан Анарбеков те жарақатынан айығып, қақпашылардың орны толыққанын, ал нақты ойынға кім шығатынын қақпашыларды дайындайтын жаттықтырушы Илья Юров шешетінін айтты.
БАҚ өкілдері Еркін Тапаловтан не себепті Ұлттық құрама сапында көрінбей кеткенін сұрады.
Ал Еркін болса, Ұлттық құрамаға іріктеу кезінде жарақаты болғанын, дәлірек айтқанда, тыныс алуы қиындағанын айтты.
21 қазан күні сағат 21:45-те Алматы қаласындағы Орталық стадионда «Қайрат» – «Пафос» аралығында матч өтеді. Orda редакциясы барлық қазақстандықтарды алматылық клубқа жанкүйер болуға шақырады.
Айта кетейік, бұған дейін Orda тілшісі қорғаушы Еркін Тапаловтан сұхбат алып, футболшы туралы кеңінен ақпарат таратқан болатын.",2025-10-20T14:41:33+05:00,2025-10-20T14:41:33+05:00,kk,Ислам Әден,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/photo_5454318813781816986_y.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/photo_5454318813781816947_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/photo_5454318813781816950_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/photo_5454318813781816952_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/photo_5454318813781816986_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/photo_5454318813781816986_y.webp,
48f54c374c71b12aaa402a7415b6c987,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,ШЫҰ-дан не пайда: Қазақстанға Шанхай ынтымақтастық ұйымы не үшін керек?,"Қасым-Жомарт Тоқаевтың Қытайға жасаған соңғы сапары Шанхай ынтымақтастық ұйымының саммитімен тұспа-тұс келіп, Астана мен Бейжің арасында бірқатар маңызды келісімдерге қол қойылды. Дегенмен ШЫҰ мен Қытайды теңестіріп қарастыруға болмайды. Батыс оң көзқараспен қарамай отырған Қазақстанның бұл ұйыммен ынтымақтастық орнатуы қаншалықты тиімді? ШЫҰ Астанаға саяси әрі экономикалық тұрғыдан не ұсына алады?",comments,https://kaz.orda.kz/shyu-dan-ne-pajda-kazakstanga-shanhaj-yntymaktastyk-ujymy-ne-yshin-kerek-134780/,"Қасым-Жомарт Тоқаевтың Қытайға жасаған соңғы сапары Шанхай ынтымақтастық ұйымының саммитімен тұспа-тұс келіп, Астана мен Бейжің арасында бірқатар маңызды келісімдерге қол қойылды. Дегенмен ШЫҰ мен Қытайды теңестіріп қарастыруға болмайды. Батыс оң көзқараспен қарамай отырған Қазақстанның бұл ұйыммен ынтымақтастық орнатуы қаншалықты тиімді? ШЫҰ Астанаға саяси әрі экономикалық тұрғыдан не ұсына алады?
Orda.kz тілшісі осы мәселеге қатысты қазақстандық және америкалық сарапшылардың пікірін сұрап көрді.
Қасым-Жомарт Тоқаев 2023 жылы-ақ ШЫҰ құрылғаннан бері 20 жылдан астам уақыт өтсе де, ұйым аясында бірде-бір ірі экономикалық жоба жүзеге аспағанын әдеппен атап өткен еді. Ендеше, альянс елдері ұсынатын бастамалардың мәні қаншалықты зор? ШЫҰ банкін құру немесе ортақ төлем жүйесін қалыптастыру сынды жоспарлар – шынымен де келешегі бар жоба ма, әлде тек декларация күйінде қала ма?
Қазақстан Республикасы Философия, саясаттану және дінтану институтының жетекші ғылыми қызметкері, саясаттанушы Руслан Ізімов ШЫҰ саммиттерінің шешімдері мен қорытындылары нақты экономикалық мүмкіндіктерге әрдайым айнала бермейтінін айтады. Ұйымда ұзақ уақыттан бері өрге тартатын идеялар айтылатын. Бірақ көп жағдайда іске аспайтын диалог алаңына айналды.
Саясаттанушы саммит аясында Қазақстан-Қытай іскерлік кеңесінде 15 миллиард доллардан астам қаражат болатын 70-ке жуық келісімге қол қойылғанын еске сала кетті. Бұл – Қазақстанның нақты экономикалық «олжасы».
Қазақстандық дипломат Қазбек Бейсебаевтың пікірінше, ШЫҰ шеңберіндегі «ұзақ мерзімге есептелген» экономикалық бастамалар да Қазақстан үшін маңызды. Оларды жүзеге асыруға Астана белсенді түрде рөл атқарады.
Қазақстан мен ШЫҰ үшін тиімді ынтымақтастықтың басқа да бағыттары бар. Соның ішінде көлік және логистика саласы: Орталық Азияны жалғайтын дәлізді дамыту, Каспий арқылы жаңа бағыттарды ашу т.б. Бұл тұрғыда Астананың мүддесі Қытай, Өзбекстан және Қырғызстан бастамаларымен сәйкес келеді.
Сондықтан ШЫҰ банкін құру немесе ортақ төлем инфрақұрылымын қалыптастыру жоспары – «күндердің бір күнінде жүзеге асар» деген игі ойдың қатарындағы бастама. Ал шын мәнінде Тоқаевтың саммитке барғандағы басты мақсаты – ең әуелі Қытаймен жасалған нақты экономикалық келісімдер еді.
Сарапшылардың айтуынша, Қасым-Жомарт Тоқаев Тяньцзиньде өткен ШЫҰ саммитіндегі Қазақстанның жалғыз өкілі болған жоқ. Бұл – еліміздің ұйым ішіндегі позициясы нығайып келе жатқанын көрсетеді.
Саясаттанушы Руслан Ізімов те Қазақстан делегациясынан осынша адамның баруы кездейсоқ емес деген пікірде.
АҚШ-тағы саяси консалтинг маманы Роберт Катлер The Times of Central Asia басылымына жазған мақаласында соңғы екі жылда ШЫҰ аясында Астананың ықпалы айтарлықтай артқанын атап өткен. Қазақстан бүкіл Орталық Азияның басты өкілі ретінде танылып отыр — өңірдегі ең ірі экономика иесі, әлемдегі уран қоры бойынша көшбасшы және сирек кездесетін металдарға бай ел. Ал ШЫҰ шеңберінде Қазақстан үшін ең негізгі серіктес – Қытай.
Қытаймен ынтымақтастықтың болашағы, әсіресе, логистика саласында айқын көрінеді. Саммитте Ақтау жүк портын қытайлық Ляньюньган қаласымен әріптестікте дамыту секілді жобалар («Еуразиялық жеткізу тізбегі») талқыланды. Мұндай бастамаларды жүзеге асыруға қытай инвестициясын тарту Қазақстан экономикасына жаңа серпін береді.
Саясаттанушы Руслан Ізімовтың айтуынша, Қытай мен Ресей – ШЫҰ-ның негізгі мүшелері ғана емес, Қазақстанның басты сауда серіктестері. Өткен жылы Қытаймен тауар айналымы 44 млрд АҚШ долларынан асты. Ал Ресеймен тауар айналымы шамамен 28 млрд доллар болды. Осы екі елді бірге есептегенде еліміздің сыртқы саудасының жартысына жуығын қамтиды.
ШЫҰ ішінде де қайшылықтар бар екені бесенеден белгілі нәрсе. Мысалы, Үндістанның Қытаймен де, Пәкістанмен де тарихта болған шиеленістері бар. Алайда, Қазақстан үшін мұндай ала-құлалық пен ішкі қайшылықтар, керісінше, жаңа мүмкіндіктерді тудырады. Астана ұйым ішінде медиатор ретінде бедел жинап келеді.
Роберт Катлердің пікірінше, Қазақстан жаңа мүшелердің интеграциялануына белсене атсалысып отыр. ШЫҰ Оңтүстік Азия мен Таяу Шығыс елдері қосылнан кейін барған сайын алуан түрлі болып барады.
Нәтижесінде Қазақстан Орталық Азияның мүдделерін саммиттің қорытынды құжаттарына енгізіп, альянстың басымдықтарын айқындауға Қытай, Ресей немесе Үндістан секілді алпауыттармен қатар үлес қоса алатынын көрсетті. Астана орнықты даму, экологиялық қауіпсіздік пен инвестиция тарту бастамаларын алға жылжытып отыр. Қытаймен берік байланыстардың арқасында бұл бастамалар назардан тыс қалмайды. Осылайша Қазақстан Орталық Азияның «ұжымдық үніне» айналып, ортақ мүдделерді қорғап қана қоймай, ШЫҰ-да ірі державалардың «тістесіп» қалу қаупін азайтады.
Роберт Катлер:
Альянсқа мүше кейбір елдердің Батысқа қарсы өткір риторикасы ШЫҰ-ның беделіне нұқсан келтіргендей болды. Кейде ұйым – жаһандық саясат пен экономикаға толық кіріге алмаған, сондықтан «Үлкен жетілікке» қарсы ойнауға мәжбүр «өкпелегендердің клубына» ұқсайды деген пікір айтылады. Бірақ сарапшылар мұны қате тұжырым деп санайды.
Руслан Ізімов те ШЫҰ-ның әуел бастан өзге халықаралық құрылымдарға қарсы қойылмағанын атап өтеді. Оның негізі саналатын «Шанхай бестігі» 1990-жылдардың соңында шекаралық дауларды реттеу үшін құрылған еді. Бүгінде мұрагер ұйым – ШЫҰ-ның басты міндеттері аймақтық қауіпсіздік пен жаңа экономикалық сын-қатерлерге қарсы тұру болып қала берді.
Сарапшының пайымдауынша, болашақта ШЫҰ қалыптастырып жатқан архитектура әлемдегі басты жүйелердің біріне айналып, өзге елдер де соған қосылуға ұмтылмақ. Қазақстан үшін ШЫҰ-ға мүше болу – прагматикалық таңдау болады. Бұл Астанаға жан-жақты саясатты тиімді жүзеге асыруға әрі әлемдік көшбасшылармен тұрақты саяси диалог жүргізуге мүмкіндік береді. Демек, Қазақстанның ШЫҰ-дағы мүшелігі оның халықаралық беделіне сөзсіз оң ықпал етеді.
«АҚШ-тың басты дұшпанынан» бастап «ең қадірлі қонағына дейін ШЫҰ самитінде кімнің қандай рөл атқарғаны жайлы тілшіміздің материалынан оқи аласыздар.
Автор: Никита Дробны",2025-09-08T13:30:35+05:00,2025-09-08T13:30:35+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/1757310993_sammit-shos-v-astane-kopija.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/1757310993_sammit-shos-v-astane-kopija.webp,
ea8d5a13d349abea271536b7f05a0aad,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Сорбұлаққа құлаған тікұшақ: Сарапшы Eurocopter 145 тікұшағының не себепті құлауы мүмкін екенін айтты,"5 шілдеде Жамбыл облысында үш офицер мінген әскери тікұшақ радардан жоғалып кетті. Іздеу жұмыстары тереңдігі тоғыз қабатты үйге тең, түбінде алты метр болатын лай қабаты бар Сорбұлақ атты кәріз су қоймасында болды. Су бетінде май пайда болған соң, ТЖМ, Қорғаныс және Ішкі істер министрліктерінің жүздеген қызметкері күндіз-түні үш аптаға жуық іздеу шараларын жүргізді. Ақыры үш аптаға таяғанда барып экипаж адамдарының денелері табылды.",comments,https://kaz.orda.kz/sorbulakka-kulagan-tikushak-sarapshy-eurocopter-145-tikushagynyn-ne-sebepti-kulauy-mymkin-ekenin-ajtty-134333/,"5 шілдеде Жамбыл облысында үш офицер мінген әскери тікұшақ радардан жоғалып кетті. Іздеу жұмыстары тереңдігі тоғыз қабатты үйге тең, түбінде алты метр болатын лай қабаты бар Сорбұлақ атты кәріз су қоймасында болды. Су бетінде май пайда болған соң, ТЖМ, Қорғаныс және Ішкі істер министрліктерінің жүздеген қызметкері күндіз-түні үш аптаға жуық іздеу шараларын жүргізді. Ақыры үш аптаға таяғанда барып экипаж адамдарының денесі табылды.
Orda.kz тілшісі ұшақтың не себепті құлағанын арнайы сарапшыдан сұрап көрді.
Әскери борттың із-түзсіз жоғалуы әуелден-ақ түсініксіз көрінді. Ел-жұрт әдетте әскерилер шапшаң, тез әрі нық әрекет етеді деп ойлайды. Бұл олардың кәсіби борышы. Ал әңгіме өз санатында мінсіз беделге ие әуе техникасы жайында болса, оның жөні тіпті басқа. Мұндай тікұшақ апатының әрбірі айырықша назарды қажет етеді.
Апат не себепті болуы мүмкін? Бұл туралы саланың білікті маманы, «Ғарыштық зерттеулер және технологиялар» журналының баспагері Нұрлан Әселқан айтып берді.
2010 жылы Eurocopter мен «Қазақстан инжениринг» бірлескен кәсіпорын құрып, Астанада EC-145 тікұшағын ТМД аумағында өндіретін жалғыз зауытқа айналды. Оған Моңғолия, Өзбекстан, Тәжікстан, Қырғызстан, Беларусь және Әзербайжанға жеткізу құқығы берілді. 2011 жылы алғашқы машиналар Қазақстанға жеткізілсе, 2012 жылдан бастап жаңа зауытта құрастырыла бастады. 2015 жылға қарай онда 20 тікұшақ шығарылды. 14-і — ТЖМ-ға, алтауы — Қорғаныс министрлігіне берілді.
Сарапшының айтуынша, бұл үлгінің тарихы шамамен 30 жыл бұрын басталған. Оны немістің Messerschmitt-Bölkow-Blohm және жапонның Kawasaki компаниялары бірлесіп жасады. BK-117 деп атады. Сәтті шыққан жоба жаппай өндіріліп, сенімділігін дәлелдеді. BK-117 атты жоба— Messerschmitt-Bölkow-Blohm компаниясының ең әйгілі жетістіктерінің бірі. Оның түп-тамыры аты аңызға айналған Messerschmitt AG кәсіпорнына барып тіреледі.
1923 жылы негізі қаланған бұл немістердің ұшақ өндіретін орны екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Bf 109 жойғышы мен Me 262 реактивті атқыштарын жасау арқылы әлемге танылды.
Соғыстан кейін, әскери техника жасауға тыйым салынған шақта, кәсіпорын азаматтық ұшақтар мен планерлер шығаруға көшті. 1969 жылы Bölkow және Hamburger Flugzeugbau компанияларымен бірігіп, тікұшақ және ғарыш жобаларына маманданған MBB концернін құрды.
Соңғы мәліметке сүйенсек, бұл модель қазір әлемнің 66 елінде 350-ден астам оператордың қарамағында тұр. Азаматтық және әскери міндеттерде бірдей сұранысқа ие. Lobo Leasing дерегінше, жалпы 6 миллион ұшу сағаты ішінде шамамен 90 ірі оқиға тіркелген, олардың көбі техникалық ақаудан емес, өзге себептерден болған.
Алайда оны пайдалану арқылы қалыптасқан кәсіби машық пен өндірістен бастап толық техникалық қызмет көрсетуге дейінгі ұлттық өнеркәсіптік әлеует — ел қауіпсіздігіне қосылған баға жетпес үлес.
Алайда EC-145 — елде құрастырылатын жалғыз тікұшақ емес.
EC-145-тің айтарлықтай басымдығы сол, қозғалтқыш істен шықса да, қауіпсіздік деңгейі жоғары болады. Бұл оның авторотация қабілетінің кеңестік үлгілерге қарағанда әлдеқайда тиімділігінен көрінеді.
Авторотация — қозғалтқыш жұмыс істемей қалған тікұшақ құлап бара жатса, ауа қарқыны қалақшадан өтіп, негізгі ротордың айналуына сеп болатын ұшу режімі. Дұрыс орындалған авторотация пилотқа баяу төмендеуге көмектесіп, қауіпсіз қонуға мүмкіндік береді.
Дегенмен, ең жетілдірілген қауіпсіздік жүйелері де кері кетсе, яки әлдебір келеңсіздік болса, экипаждың аман қалуы екіталай. Мұнда құлау орны да шешуші рөл атқарды.
Транспондер — координаттардан, биіктіктен, жылдамдық және борттың шартты атауынан хабар беріп отыратын тікұшақтағы диспетчерлік жүйе. Сорбұлақтағы жағдайда «радардан жоғалды» деген сөз — жай теңеу емес. Ол расымен жоғалып кетті.
Оның істен шығуына мынадай бірнеше себептер түрткі болуы мүмкін:
Тіпті техникалық жағынан толық жарақтанса да, қарапайым маяк арқылы бақылау жеткіліксіз еді. Бірнеше күн бойы су астындағы жұмыстарды жүргізуге, сүңгуірлерді тартуға тура келді.
Сарапшы іздеу жұмыстарының жағдайын бағалаған соң, ол апат себептеріне тоқталды:
Сарапшының айтуынша, ең ауыр қайғылы оқиғалардың өзі тәжірибеге айналуы тиіс. Қағаз жүзінде ғана қалмай, әр апат, әр құтқару жұмыстарының бәрінен сабақ алып отыруымыз керек.
Біз бұл сұхбатты барлық қаза тапқан әскерилердің денесі табылғаны белгілі болмай тұрып алғанбыз. Дегенмен сарапшының сөзінен үміт пен үрей ортасында отырған ел үшін алаңдап, басу айтып, тілектестігін білдіргені сезіледі.
Іздеу жұмыстары кезінде олардың басты мақсаты — экипаждың бәрін табу болды. Үшінші адам — капитан Аман Амангелдінің денесі тек 12 тамызда су астындағы жұмыстар кезінде табылды. Бұған дейін, 10 тамызда, командир майор Нұржігіт Үйсінбаев пен борттехник капитан Бахтияр Ержігітовтің денелері табылған еді. Үшеуі де Әуе қорғанысы күштерінің әскери институтын тәмамдаған, абыроймен борышын өтеген офицерлер болатын.
EC-145 тікұшағы M’ARMS кешенімен – біріктірілген дауыс және ұшу мәліметтерін жазу құрылғысы (CVFDR), сондай-ақ UMS пен HUMS техникалық бақылау модульдерін бар модульдік жазба және мониторинг жүйесімен жабдықталған. Жалпақ тілмен айтсақ, «қара жәшік» немесе борттағы жазба құрылғысы бар тікұшақ.
CVFDR экипаждың сөздерін және ұшу параметрлерін секунд сайын тіркеп, оқиғаның әр сәтін апаттан соң қалпына келтіруге мүмкіндік береді. Ал HUMS пен UMS жүйелері ақауларды жөнделмейтіндей болып қалғанға жеткізбей тұрып анықтауға көмектеседі. Мәліметтер жадында сақталып, жерге PCMCIA тасымалдағышы арқылы жеткізіледі, одан кейін жерүсті станциясында талданады.
H145 тікұшағының борттағы жазба құрылғысында мәліметтерді сақтау мерзімі шектелмеген. Техникалық құжаттамада көрсетілген сипаттамаларға қарасақ, соққыға төзімділігі, отқа, тереңдікке және суға шыдамдылығы апат кезінде оның анық берік құрылғы екенін айқындайды.
Сипаттамаларына қарасақ, құрылғы теңіз суында 20 000 фут (6096 метр) тереңдікте бір айға дейін жұмыс істей алады. Ал қатты жерге емес, батпаққа құлағанда деректерді сақтау мерзімі ұзағырақ болуы мүмкін.
Қара жәшік ұшақтың өзі көтерілгенше ашылмайды. Ашылған күннің өзінде әскери құпия режимге бағына отырып, деректерді қарайды. Бұл құрылғының жадындағы соңғы секундтағы деректер — сол Сорбұлақ трагедиясының үнсіз куәгерлері болып қала береді.
Автор: Камила Ермаханова",2025-08-15T11:00:00+05:00,2025-08-15T11:00:00+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1755152390_1755077170_4eb51be8d8c2dbe84270b1a91e8aca6d.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755169087__dsc4720.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755169253_3c498ebfc096c53fafba2e06af39ce6a.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755169399_bk117a-1-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755169530_messerschmitt_m_17_-_flug.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755169612_dart-h145-fas.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755169989_z7xbnhxcjdpu5bl1kqk1obodbzpss6qkakty4at0.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755170082_ec145_t2_helionix_cockpit_sn20002__copyright_airbus_helicopters_charles_abarr.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755233136_snimok-jekrana-313.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755233190_snimok-jekrana-325.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1755152390_1755077170_4eb51be8d8c2dbe84270b1a91e8aca6d.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/snimok-jekrana-324-1.png,
80c581c26340dcb0a6cce9caaa8bc58a,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Сот «Орда» редакциясының бас редакторын үйқамақтан шығарудан бас тартты,"Бүгін Алматы қалалық сотының қылмыстық істер жөніндегі сот алқасы адвокат Мұрат Адамның жеке шағымын қарады. Ол Гүлнәр Бажкенованы үйқамақтан шығаруды сұраған еді. Алайда сот бұрынғы шешімді өз күшінде қалдырды, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/sot-orda-redakcijasynyn-bas-redaktoryn-yjkamaktan-shygarudan-bas-tartty-136474/,"Бүгін Алматы қалалық сотының қылмыстық істер жөніндегі сот алқасы адвокат Мұрат Адамның жеке шағымын қарады. Ол Гүлнәр Бажкенованы үйқамақтан шығаруды сұраған еді. Алайда сот бұрынғы шешімді өз күшінде қалдырды, деп хабарлайды Orda.kz.
Шағым нәтижесі туралы Мұрат Адам Facebook парақшасында жазды. Оның айтуынша, 1 желтоқсанда Гүлнәр Бажкенованы ұстағанда және оған үйқамаққа қамау барысында бірқатар заңбұзушылықтар жіберілген.
Айта кетейік, ҚазТАГ агенттігінің басшыларына қарсы қылмыстық іс қозғалғаны туралы жазғанбыз. Ал 1 желтоқсан күні «Орда» редакциясының бас редакторы Гүлнәр Бажкенованы үйқамаққа қамап, пәтері мен кеңселеріне тінту жүргізілді. Қазіргі жүйенің еркін адамдарды қамап, бұғауда ұстауы жалпы қоғамды қалай құлдырататыны жайлы материалымыздан оқыңыз.",2025-12-09T11:05:43+05:00,2025-12-09T11:05:43+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/1765260147_1765212505_rejderskij.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/1765260147_1765212505_rejderskij.webp,
c68c4b1d78942a207b677af49f0710d9,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Сот шешімі: Тіс емдеген халық МӘМС төлемін жасағанына қарамастан анестезия үшін қосымша ақы төлей ме?,"Сот талқылауы Медициналық сақтандыру қорының пайдасына шешілді - Астанадағы стоматологиялық клиникалардың бірінен анестезия қызметі үшін ақша талап етілді, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/sot-sheshimi-tis-emdegen-halyk-mams-tolemin-zhasaganyna-karamastan-anestezija-yshin-kosymsha-aky-tolej-me-131780/,"Сот талқылауы Медициналық сақтандыру қорының пайдасына шешілді - Астанадағы стоматологиялық клиникалардың бірінен анестезия қызметі үшін ақша талап етілді, деп хабарлайды Orda.kz.
Жақында тіс дәрігерлері анестезия қызметі үшін қорды сотқа берді. Олар көтеріп отырған басты мәселе - қаржыландыру схемасын өзгерту. Тіс дәрігерлері анестезияны өз қызметтеріне енгізді, бірақ аудиторлық тексеруден кейін МӘМС қоры ол үшін төлеуге тиіс еместігін айтып, ақшаны қайтаруды талап етті.
Мемлекеттік аудит клиникалар қызмет көрсету құнын 2,1 млрд теңгеге заңсыз арттырғанын анықтады.
МӘМС енді қаражатты қайтаруды талап етеді, бірақ тіс дәрігерлері бұл түсініктерді бұрмалау деп атады, себебі анестезия - қызмет, ал анестетик - дәрі. Дәрі-дәрмектер өз алдына барлық заң талаптарына сай төленген.
Бұл дәрігерлерді қатты таң қалдырмады - олардың айтуынша, сот, барлық мемлекеттік құрылымдар сияқты, жүйенің айтқанымен жүріп, айдағанына көнеді.
Бұл іске әлі нүкте қойылмады. Тіс дәрігерлері мониторинг нәтижелерін, аудиторлық қорытындыны және ДПҚ ұйғарымдарын даулай отырып, жаңа талап-арыз дайындауға бел буды.
Егер сот қордың ұстанымын түпкілікті қолдаса, тіс дәрігерлері анестезиясыз жұмыс істеуд і таңдайды немесе пациенттердің оны жеке төлегенін талап еткенен басқа амалдары жоқ.
Бұл тегін медициналық сақтандыру қағидаттарын бұзады. Сондай-ақ, жеке меншік клиникалар МӘМС бойынша жұмыс істеуден бас тартуы мүмкін және балалар мен әлеуметтік осал топтағы азаматтарға арналған тегін тіс емдеу ендігі жерде тек түске кіретін болады.
Мәжіліс депутатының хабарлауынша, бірыңғай медициналық көмек пакетін қалыптастыруды және мемлекеттік міндетті әрі тегін медициналық көмек көлемін екі есе азайтуды к өздейтін заң жобасы  әзірленіп, 2027 жылға дейін бекітілмек.
2024 жылы сақтандыру жүйесін өзгерту жайлы петиция жарияланып, көптеген азаматтар МӘМС аясында медициналық қызмет алмайтынына шағымданған болатын.
Тамыз айында ресми платформаларда МӘМС жүйесіне қатысты жаңа петиция жарияланды.
Бұның бәрі премьер-министр Олжас Бектеновтің 2024 жылдың басында үкімет мүшелерінің басын қосып, өткізген кеңсіндегі: «МӘМС жүйесі елеулі қайта жүйелеуді қажет етеді деп санаймын. Қаражатты тиімсіз жұмсау мен артық жалған тіркеулер бола тұра оны қаржыландыруды ұлғайтуға жол берілмейді. Сала толық цифрландыру мен ашықтықты талап етеді», деген тапсырмасынан басталса керек.",2025-03-30T16:04:48+05:00,2025-03-30T16:04:48+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/images.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/images.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/images.webp,
54d31a2d0542050ba54da5703ceb8f03,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Сотталған полицейлердің сыры: қыздар мен әуес тағамдар, миллиондаған ақша",2024 жылы прокурорлар Абай облысының Қылмыстық-атқару жүйесі департаментіне (ҚАЖД) қарасты №19 мекемесінде ең ықпалды екі қылмыс әлемінің серкесі – Барон мен Мирас (кейіпкерлердің лақап аты мен есімі этикалық себептерге байланысты өзгертілген) қамауға алынды.,comments,https://kaz.orda.kz/sottalgan-policejlerdin-syry-kyzdar-men-aues-tagamdar-milliondagan-aksha-130763/,"2024 жылы прокурорлар Абай облысының Қылмыстық-атқару жүйесі департаментіне (ҚАЖД) қарасты №19 мекемесінде ең ықпалды екі қылмыс әлемінің серкесі – Барон мен Мирас (кейіпкерлердің лақап аты мен есімі этикалық себептерге байланысты өзгертілген) қамауға алынды.
Оларды лагерьдегі сотталғандардан ақша бопсалады деген күдікпен тергеп, қылмыстық іс аясында Өскемендегі тергеу изоляторына ауыстырды. Қылмыстық қор қалай толықтырылды, жәбірленушілердің қайсысы ""түрмедегі бақылаушыларға"" қарсы арыз жазды және оларды ауыстырғаннан кейін түрме өмірі қалай өзгергенін Orda.kz сұрастырып білді.
Біз еліміздегі кейбір түзеу мекемелерінде қандай қатыгез тәртіптің үстемдік ететінін ауық-ауық баяндап отырамыз. Алайда, сотталған бұрынғы құқық қорғау органдарының қызметкерлерінің қалай өмір сүретіні туралы сирек жазамыз, себебі олар ішкі сырларын ашуға құлықсыз. Бұрынғы құқық қорғаушылар өз мәселелері туралы тек тығырыққа тіреліп, әбден күйзелген кезде ғана айтады.
Неліктен бұрынғы тергеушілер мен оперлер ішкі мәселелерді ашып айтқысы келмейді, бізге №19 колониясының бұрынғы тұрғыны айтып берді. Атын атамауды сұраған ол аралас режимдегі осы колонияда жазасын өтеген кездегі келеңсіз жағдайларды ашып, қылмыстық-атқару жүйесіндегі өзара билік жүргізудің қайдан бастау алатынын көрсетіп берді.
Біздің сұхбаттасушымыз – 42 жастағы Солтүстік Қазақстанның тумасы. Ол бұрын аудандық ішкі істер басқармасында жедел қызметкер болып жұмыс істеп, есірткі қылмыстарын ашуға маманданған. Алайда, кейін өзін сол аймақтық ҰҚК қызметкерлері оны үлкен көлемдегі кептірілген марихуанамен ұстаған. Нәтижесінде сот Кеңесті есірткі саудасымен айналысты деп танып, 11 жылға бас бостандығынан айыру жазасын тағайындады. Ол өз мерзімін толық өтеп, жақында босап шықты.
Кеңес, сізді түрмеде бұрынғы құқық қорғау органының қызметкері болғаныңызды білгенде қалай қарсы алды және сіздің түрмедегі бейресми иерархиядағы орныңыз қандай болды?
— Мені қалыпты қарсы алды, себебі онда мен сияқты 297-бап бойынша жазасын өтеп жатқан адамдар көп еді. Түрмеде камераларға бөлу кезінде мен баракқа түстім, онда Мирас – лагерьдің « қараушысы » отырды. Ол өз адамдарымен біраз уақыт мені бақылады, кейін маған өзінің жақын ортасына кіруге ұсыныс жасады. Әрине, мен келістім, себебі бұл кез келген аймақтың ішіндегі нормаларға қарсы адамдардан қорғаудың кепілі болды.
Неліктен сізге оның назары түсті? Ортақ қызығушылық болды ма немесе сіз жерлессіз бе?
— Мен еркін күрестен спорт шебері болдым, ал Мирас өз тобына физикалық тұрғыдан мықты, спорттық атағы бар жігіттерді жинайтын. Кейбір БАҚ-та оны спортшы әрі бұрынғы полиция қызметкері не арнайы күштердің сарбазы деп жазған еді. Негізінде, олай емес,  Мирас бұрын патрульдік полицияда қызмет еткен, кейін ішкі істер органдарынан шыққан. Ол бизнесменді өлтіргені үшін 22 жылдық жазасын өтеген, сотталғандар арасында үлкен құрметке ие болған.
Ал лагерьдегі басты авторитет кім болды – Барон ба, әлде Мирас па?
— Барон, өйткені ол – көлеңкедегі кардинал болды және мекеме әкімшілігінің үнсіз келісімімен барлық сотталғандарды толық бақылап отырды. Ол Алматыда бірнеше адамның өліміне себеп болған даудың ортасында ұзақ уақыт отырды. Мирас оның оң қолы, сегіз баракқа жауапты болып, «түрмедегі бақылаушыларды» басқарды. Сондай-ақ жасөспірімдер мен өндірістік аймаққа және басқа да учаскелерге жауапты болды. Көптеген сотталғандар Барон мен Мирастың көшбасшылық қасиеттерін, жақсы ұйымдастырушылық қабілеттерін және дипломатиялық дағдыларын атап, оларға көптеген жылдар бойы өз позицияларын сақтап қалуға мүмкіндік берді.
Сіз Баронды жақсы танисыз ба?
— Жоқ, мен лагерьде онымен мүлде жолыққан жоқпын. Ол жеке өмір сүрді, спорт залында тұрды, ол жерге тек өз адамдары ғана кіре алатын. Айтуларынша, оны күштік құрылымдар қолдап отырған, сондықтан басқа сотталғандар одан алыс жүрді. Мен де артық назарын аудармауға тырыстым, әрқашан далада жаттығып жүрдім. Әрине, біз бір-біріміздің бар екенімізді білдік, бірақ байланысқа шыққан жоқпыз.
Мирасқа да осындай жеңілдіктері болды ма, Баронмен салыстырғанда?
— Жоқ, меніңше, олай емес. Ол басқа 80 сотталғанмен бірге баракта тұрды, тек оларға асханада жеке тамақ әзірлейтін. Оның тағамы басқа сотталғандарға қарағанда дәмдірек және әртүрлі болатын.
2024 жылы БАСЕ YouTube-арнасы сіздің колонияңызда жалпы қор жинау туралы видео шығарды. Автордың айтуынша, сотталғандар — бұрынғы ҰҚК басшысының орынбасарлары, Алматы қалалық ҰҚКД-ның бұрынғы бастығы және экс-қорғаныс министрі — бір миллионнан екі миллион теңгеге дейін ақша тапсырған. Сіз оны көрдіңіз бе? Оған пікіріңіз қандай?
— Иә, мен бұны көрдім, тіпті оны жасауға көмектескен сотталғандарды да білемін. Сол видеода олардың барактардың қараушыларының аты-жөні мен цифрлар жазылған хаттамаларының скриншоты бірнеше рет көрсетілді. Айтуларынша, бұл хаттаманы мекеме әкімшілігінің қызметкері сатқан, өзі үшін ұпай жинамақшы болып. Экс-генералдардың жалпы қорға ақша қосқаны туралы нақты мәлімдей алмаймын. Оларға немесе осы видеоның авторларына сұрақ қойсаңыз, өздерінен сұрап көріңіздер. Бірақ, әдетте, лагерьге бұрынғы генералдар мен басқа да жоғары лауазымды тұлғалар түскенде, олар өз қалауымен жалпы қорды толықтырады.
Бұрынғы генералдар бұл ақшаны өз еріктерімен тапсыра ма, әлде шын мәнінде қысымға ұшырай ма? Жоғарыда айтылған видеодағы кейіпкерлер неге авторларға қарсы сотқа арызданбады?
— Бұрынғы генералдар мен басқа да бай адамдар әрқашан өз еріктерімен жалпы қорға өз үлестерін береді. Біріншіден, оларға лагерьде өмір сүру ережелерін түсіндіреді. Екіншіден, олар кедей емес, өз жинақтарынан ақша бөле алады.
Қандай санаттағы сотталғандар әдетте жаңадан келгендерден ақша талап етеді?
— Өз байқауым бойынша, мұндайды жиі жасайтындар – ұлттық гвардияның ішкі істер министрлігі немесе ҰҚК шекара қызметінде әскери борышын өтегендер. Олар шынайы солдаттар, оларда ар-намыс жоқ, бірақ мақтаншақтықтары шексіз. Сондықтан офицерлік құрамнан шыққандар оларды ұнатпайды. Менің ойымша, мұндай өрескел сарбаздарды тұрмыстық аймақтарға жіберу керек! Олардың білім, мәдениет және тәрбиесі басқа деңгейде, олар қылмыстық түсініктерге бағынады, сондықтан ақша талап етіп, әлсіздерге қол көтереді.
Жаңадан келгендерден қанша қаражат талап етіледі? Мысалы, Алматы облысындағы Зареченск колониясында наркобизнеспен айналысқан сотталғандардан екі жыл бұрын 10 мың доллар талап етілген. Ал сіздерде қалай?
— Біздің лагерьге синтетикалық есірткілер немесе психотроптық заттарды таратып келгендерден миллион теңге талап етеді. Көбірек талап ету мағынасыз, өйткені төлемді өте ұзақ күтуге тура келеді. Мысалы, мен өсімдік тектес есірткі таратқаным үшін отырдым, сондықтан мені тексерген жоқ. Тек героин, мефедрон, экстази және тұздарды таратқан адамдар жауап береді. Оларға ақша жинау үшін бір айлық уақыт беріледі, әдетте олардың туыстары осы уақыт ішінде төлейді. Егер олар бұл уақыт шеңберінде төлей алмай, төлеуден бас тартса немесе келіссөз жүргізсе, онда олардың түрмедегі туысына қатты ескертулер беріледі, әрі «мүшелік жарна» төлеудің оның өзіне тиімді екені түсіндіріп, еркек кастасында қалдыру ұсынылады. Егер ол төлемесе, онда оны дәретхана  жууға және басқа да лас жұмыстарды істеуге мәжбүр етеді.
Кеңес, сіз лагерьде коллекторлық қызметпен айналысқандай сөйлеп отырсыз.
— Құдай сақтасын, мен ешқашан заңсыз немесе теріс әрекеттермен айналысқан емеспін. Мен жай ғана лагерьдегі «түрмедегі бақылаушыларға»  адамдарымен араласып, олардан осындай әңгімелерді естідім. Айтуларынша, Мирас әр ай сайын құқық қорғаушыларға екі-үш миллион теңге береді екен. Бірақ бұл оны жаңадан келгендерден жинаған ақша емес, картадан ұтқан ақша деп айтады.
Тұрмыстық зоналар жиналған қаражаттың көп бөлігі әдетте алкоголь, деликатестер, ұялы телефон және басқа да тыйым салынған заттарды сатып алуға жұмсалады. Қалған қаражат адвокат қызметтерін төлеуге және еркіндікте қалған отбасыларын қолдауға кетеді. Ал сіздерде қалай?
— Барлық лагерлерде сценарий бірдей азық-түлік, алкоголь, темекі алынады. Сонымен қатар, қосымша ақыға арнайы қызбен алты сағаттық кездесу ұйымдастыруға болады. Бұл ресми түрде екі сағаттық қысқа мерзімді кездесу деп тіркеледі. Алайда іс жүзінде жұп ұзақ мерзімді кездесу бөлмесінде оңаша болады. Әрине, қылмыстық-атқару кодексінің 106-бабы бойынша ұзақ мерзімді кездесу тек қана әйелі мен жақын туыстарына беріледі.
2024 жылы арнайы прокурорлар Мирас пен Баронды түрмедегілерден ақша талап еткеніне күдіктеніп, оларды басқа күдіктілермен бірге тергеу үшін Өскемендегі уақытша ұстау изоляторына алып кетті. Сіз бұл іске қанша жәбірленуші мен күдікті қатысып жатқанын және алдын ала тергеу қай кезеңде екенін білесіз бе?
— Басқа жігіттерден естігенімше бұл іс бойынша 8 жәбірленуші мен 15 күдікті бар. Тергеу әлі де жалғасуда. Өзім жақсы білетін төрт жәбірленуші бар, олар Барон мен Мирасқа арыз жазды. Біреуі — бұрынғы комитетші, ал қалған үшеуі түрлі полиция бөлімшелерінде қызмет атқарған. Толығырақ айта алмаймын.
Мирас өз камерасында асылған күйінде табылды. Қалай ойлайсыз, бұл өзін-өзі өлтіру ме, әлде оны соған жеткізді ме?
— Менің ойымша, оны қорқытып-үркітті, ақырында ол өз еркімен өмірден кетті. Оны ешкім өлтірген жоқ.  Мирас соңғы кездері шектен тыс әрекет жасап,  ұрылардың дәстүрін өрескел бұзды. Меніңше, ол қайта-қайта қылмыс жасағандардың жабық түрмесіне түссе, бұл үшін жауап беру керектігін түсінген сияқты. Ол өзі де сол жаққа баратынын сезген соң бәрін бірден аяқтауды шешті. Мирас бұралған төсек жамылғысына асылып қалған. Тіпті оны үйінде отбасы күтіп тұрғаны да оны тоқтата алмады.
Мұндай сұрақтың жауабы осындай лагерьде отырған бұрынғы құқық қорғау қызметкері қылмыстық әлемнен тәуелсіз, өз бетінше әрекет ететін тұлға болуы тиіс пе, әлде олар бопсалап алған ақшаларын басқалармен бөлісуі қажет пе?
— Ал, неге сіз олар өз заңдарымен өмір сүреді деп ойладыңыз? Олар басқа колониялардағы сотталғандар сияқты сол айыпты түсініктермен өмір сүреді. Олардың жинаған қаражаты тек олардың аман-есен, қауіпсіз жағдайда өмір сүруіне ғана емес, басқа колониялардағы қылмыстық авторитеттердің қажеттіліктеріне де жұмсалады.
Сіз YouTube-те Баронның серігі болып табылатын сотталғанның адвокатының қатысуымен өткен бағдарламаны көрген боларсыз. Ол Баронның жазасын өтеу мерзімі аяқталып келе жатқанын, бірақ кейбір үшінші тұлғалар оның бостандыққа шығуын қаламайтынын айтты. Сондықтан, олардың айтуынша, онымен байланысты ауыр қылмыс бойынша жаңа іс қозғап, колонияда ұзақ уақыт ұстауды жоспарлап отыр екен. Одан бөлек, үшінші тұлғалар Баронды психологиялық тұрғыдан құлдыратып, оның өмірден кетуіне ықпал етуге тырысып жатқан көрінеді. Осыған қатысты не ойлайсыз?
— Мен осы бағдарламаны көргенмін, бірақ нақты жауап бере алмаймын. Бұл мәселе менің жеке басыма да қиындықтар тудыруы мүмкін. Тек айта кететінім, прокурорлардың семейлік аймақтың «сұр кардиналының» табыс көзі туралы күдік туғызуы негізсіз емес. Алайда, оның қамауға алынғаннан кейін анасының банк есеп-шоттарынан 23 миллион теңге табылғаны туралы айтылды. Қызық сұрақ, қарт әйелде осындай ақша қайдан пайда болған? Айтуларынша, Барон босатылған соң Ресейге тұрақты тұруға көшуді жоспарлаған екен, сондықтан ол жаңа жерде өмір сүруге арналған қаражатты жинап жатқан болуы мүмкін.
Сіз сотталғандар куәларды қорғаудың мемлекеттік бағдарламасына қатысушылар болып саналатынын білесіз бе?
— Менің білетінім осы істің сегіз зардап шегушінің төртеуі арнайы прокурорлардың қорғауында. Олар Барон мен Мирасқа қарсы бірінші болып арыз жазып, өздері де олардың ісіне қатысты куәлік берген. Сондықтан осы батыл адамдарды колонияның тәртіптік оқшаулану бөлмесінде, күшейтілген күзетпен қорғауда ұстады, себебі олардың артынан қараушы мен «сұр кардиналдың» адамдары жетпесін деп. Бір зардап шегушіні жақында Семейден басқа аймаққа көшірді, себебі оған өміріне қауіп төндірілген.
Күдіктілер ол адамдардың өздеріне қарсы куәлік бергенін білді және олар онымен қалай есептеспек болды?
— Айтуларынша, ол деректерін мекемеміздің әкімшілігінде істейтін біреу ашып жіберген. Ал есептесу туралы айтатын болсақ, Баронның адамдары ескі түрмелік әдіске жүгінуге мүмкін еді — «құлау». Бұл әдіс бірнеше адам жәбірленушіні көтеріп алып, кейін оны бетонға құлатудан тұрады. Әдетте, мұндай жағдайда бас сүйегінің негізі мен күмбезінің сынықтары салдарынан адам өледі, ал бұл оқиға «бақытсыз жағдай» ретінде көрсетіледі. Мысалы, «сотталушы жүріп келе жатқанда, аяғы шалынып құлап кетті» деген түсініктеме беріледі. Көптеген медициналық құжаттарда «адамның бойынан биік жерден құлау» деп өлім себептері ретінде кездеседі.
Барон мен Мирас кеткен соң ол жерде не өзгерді?
— Негізінде ештеңе өзгермеді. Біз жалпы жиналыста жаңа қараушыны сайладық. Сіз, бәлкім, білесіз, бұл  аймақтарының тұрмыстық колониялардан айырмашылығы неде? Біз өзіміз басты қараушымызды таңдаймыз, ал басқа аймақтарда қараушыларды заңды қылмыскерлер тағайындайды.
Неге бұрынғы құқық қорғау органдарында істеген қазір түрмеде отырған қызметкерлер, журналистерге жүгініп, мәселелеріңізді ашық айтпайсыздар? Неден немесе кімнен қорқасыздар?
— Біз өзімізден қорқамыз, себебі өзіміздің қандай әрекеттерге бара алатынымызды білеміз. Басқа жабық еркектер қауымдастықтарында сияқты, бізде де кланаралық қақтығыстар бар. Бір кланның қызметі туралы компроматтың жария болуы басқа кланның өкілдеріне үлкен қиындықтар тудырады, әсіресе егер ол қоқысты сыртқа шығаруды шешсе. Сондықтан біз журналистер мен блогерлерге көп ашылмаймыз. Белгілі бір мақалда айтылғандай «Қарға қарғаның көзін шұқымайды!» Журналистерге, бірдеңе айтсаң, кейін сөздерің үшін жауап беріп, денсаулығыңды тәуекелге қоясың.
Бірақ сіздердің қатарластарыңыз Мирас пен Баронға қатысты компроматты оппозициялық телеарна редакциясына тастады.  Өзіңіз де ол жақтағы қараңғы тұстар туралы сұхбат бердіңіз. Неліктен қолында билігі барлардан қорықпайсыз,олардың қолы ұзын емес пе?
— Тағы да қайталап айтайын, компроматты әкімшілік қызметкерлерінің бірі түсірген болуы мүмкін, өздерінің жеке мүдделері мен пайданы көздеп, сотталғандар емес. Ол оны шетелден хабар тарататын блогерлерге жіберді, кейін даулы тексерістер болатынын болжады. Мен сіздерге тек өзімнің білетінімді және басқалардан естігендерімді анонимді түрде айттым. Айтуға керекеті әрі айтуға болатын мөлщерде ғана айттым. Менде ешқандай растайтын құжаттар, қолхаттар, транзакция көшірмелері немесе сұрақ-жауап хаттамалары жоқ, болғанда емес. Өйткені мен қақтығыстар мен қылмыстық іс-әрекеттерге қатысқан жоқпын.",2025-02-17T14:34:00+05:00,2025-02-17T14:34:00+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/tyrme.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/1739773048_trtrtr.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/aitbek.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/tyrme.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/tjurma.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/zekikikiiik.jpg,
06eb1c776e67663adea51a3a252c2bad,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет Ермек Тұрсыновқа қатысты ресми мәлімдеме жасады,"Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет Ермек Тұрсыновқа қатысты ресми мәлімдеме жасады, деп хабарлайдыOrda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/sybajlas-zhemkorlykka-karsy-kyzmet-ermek-tursynovka-katysty-resmi-malimdeme-zhasady-132747/,"Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет Ермек Тұрсыновқа қатысты ресми мәлімдеме жасады, деп хабарлайды Orda.kz.
Қазіргі уақытта Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет режиссер Ермек Тұрсыновқа қатысты ешқандай тергеу әрекеттерін жүргізіп жатпағанын мәлімдеді.
Осыған байланысты оның Facebook желісінде жариялаған ақпараты Агенттікке беймәлім болып отыр.
Антикордың айтуынша бұған  дейін оларға режиссер «Н»-нің арызы түскен. Ол «Қазақфильм» АҚ ішкі аудит қызметінің қорытындысына сүйене отырып, «Долгое эхо» фильмі аясында лауазымдық өкілеттіктерін асыра пайдаланғаны үшін киностудияның бұрынғы басшылығын қылмыстық жауапкершілікке тартуды сұраған.
Арыз негізінде сотқа дейінгі тергеу басталды.
Қосалқы мердігер ретінде жұмыс атқарған – «Alashfilm» ЖШС, оның бұрынғы директоры — азамат «Т». Тергеу барысында ол куәгер ретінде бірқатар тергеу әрекеттеріне қатысты. Ол бұған дейін «Тұрсыновфильм» ЖШС аясында Ермек Тұрсыновтың серіктесі болғаны анықталды.
Алайда, Тұрсынов тергеу органына шақырылмаған, іс бойынша ешбір тұлға күдікті деп танылған жоқ.
ҚПК-нің 201-бабына сәйкес тергеу мүддесіне сай өзге ақпарат жария етілмейді.
Қазақстан Республикасы Конституциясының 77-бабы 3-тармағы 1-тармақшасына және ҚПК-нің 19-бабы 1-бөлігіне сәйкес, соттың заңды күшіне енген үкімі шыққанға дейін кез келген адам кінәсіз деп есептеледі.
Orda бұған дейін Қазақстандық режиссёр әрі қоғам қайраткері Ермек Тұрсыновтың  елден кеткенін мәлімдегені туралы жазған болатын.",2025-05-18T17:52:49+05:00,2025-05-18T17:52:49+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/news_full1576069633744e31408b070f822ff4f5c5b8183489.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/news_full1576069633744e31408b070f822ff4f5c5b8183489.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/news_full1576069633744e31408b070f822ff4f5c5b8183489.webp,
e6e688f7d7e70c59312ab13e1184e76a,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Сыйлық берсеңдер, бәріне бірдей беріңдер – Рафаэль Уразбахтин","«Жетісу» бас бапкері Самат Смақов ойында «Қайрат бізді быт-шыт қылды» деп ашық айтты. Ал Рафаэль Уразбахтин қақпашыларға беріліп жатқан көліктерге байланысты: «Егер сыйлық берсеңдер, бәріне бірдей беріңдер» деген ойын жеткізді. «Қайрат» пен «Жетісу» арасындағы матчтан кейін қос бапкер журналистерге мәлімдеме жасады, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/syjlyk-bersender-barine-birdej-berinder-rafajel-urazbahtin-135319/,"«Жетісу» бас бапкері Самат Смақов ойында «Қайрат бізді быт-шыт қылды» деп ашық айтты. Ал Рафаэль Уразбахтин қақпашыларға беріліп жатқан көліктерге байланысты: «Егер сыйлық берсеңдер, бәріне бірдей беріңдер» деген ойын жеткізді. «Қайрат» пен «Жетісу» арасындағы матчтан кейін қос бапкер журналистерге мәлімдеме жасады, деп хабарлайды Orda.kz.
Талдықорғандық «Жетісу» командасының бас бапкері Самат Смақов ойыннан кейін жеңілісті өз мойнына алатынын мәлімдеді.
Сондай-ақ, ол «Қайраттың» қарқыны Чемпиондар лигасындағы тәжірибесінің нәтижесі екенін атап өтті.
Алматылық «Қайраттың» бас бапкері Рафаэль Уразбахтин баспасөз мәслихатында футболшыларға беріліп жатқан сыйлықтарға қатысты пікір білдірді.
Еске сала кетейік, Чемпиондар лигасының топтық кезеңінде екі матчта алаңға шыққан 18 жастағы қақпашы Шерхан Қалмұрза мадридтік «Реалға» қарсы кездесуден кейін автокөлік иеленген еді. Ал жақында «Селтикпен» өткен ойында ерлік көрсеткен қақпашы Темірлан Анарбеков те автокөлікке ие болды.
Енді алматылықтарды алда екі маңызды кездесу күтіп тұр: Чемпиондар лигасында «Қайрат» пен «Пафос» арасындағы ойын 21 қазан күні өтеді, ал ҚПЛ аясында 26 қазанда «Қайрат» пен «Астана» кездеседі.
«Қайрат» пен «Реал Мадрид» арасындағы кездесудің толық репортажы Orda.kz порталынан оқи аласыздар",2025-10-05T18:57:03+05:00,2025-10-05T18:57:03+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/5411625722168081872.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/5411625722168081872.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/5411625722168081872.webp,
210d46b0a8f481aebb72c5146cf8aeef,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Сырт қалған жоқ: Қазақстан туы БРИКС банкнотына енді,"Ресей президенті Владимир Путин жақында ұйымға кірмеу туралы шешім қабылдаған Қазақстанның туы бейнеленген жаңа «BRICS банкнотын» көрсетті, деп хабарлайды Orda.kz РБК-ға сілтеме жасап.",comments,https://kaz.orda.kz/syrt-kalgan-zhok-kazakstan-tuy-briks-banknotyna-endi-127975/,"Ресей президенті Владимир Путин жақында ұйымға кірмеу туралы шешім қабылдаған Қазақстанның туы бейнеленген жаңа «BRICS банкнотын» көрсетті, деп хабарлайды Orda.kz РБК-ға сілтеме жасап.
БРИКС саммиті кезінде Путин банкнотпен танысып, бұл «квази-ақшаны» Ресей Федерациясы Орталық банкінің басшысы Эльвира Набиуллинаға табыс етпес бұрын оны министрлерге күлімсіреп тұрып көрсетті. Бірақ ол банкнотты бағаламады.
Набиуллинаның реакциясына Ресей президентінің баспасөз хатшысы Дмитрий Песков түсініктеме берді.
Банкноттың Орталық банк басшысына неліктен ұнамағаны белгісіз.
БРИКС банкнотының жалпы көрінісі осылай. Онда барлық қатысушы елдердің тулары бейнеленген және Қазақстан туы да қосылған.
Песков бұл ақшаның «БРИКС шеңберіндегі бірлескен жұмысты» білдіретінін атап өтті.
23 қазанда Қасым-Жомарт Тоқаев Қазанға саммитке қонақ ретінде барды. БРИКС плюс форматындағы отырыстарға қатысады.",2024-10-25T13:10:08+05:00,2024-10-25T13:10:08+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/1729843995_photo_2024-10-24_10-20-33-2.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/1729843923_photo_2024-10-24_10-20-33.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/1729843953_01-3-1.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/1729843995_photo_2024-10-24_10-20-33-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/1729843995_photo_2024-10-24_10-20-33-2.webp,
8c4493c880602e34152d767ad7da72ff,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Тахир Халимназаров көптің назарындағы Ербаян Мұхтаровтың ісіне сарапшылық етеді,"Ербаян Мұхтардың туыстары бұған дейін Тахир Халимназаровты бұл іске қатыстыруды талап еткен, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/tahir-halimnazarov-koptin-nazaryndagy-erbajan-muhtarovtyn-isine-sarapshylyk-etedi-127593/,"Ербаян Мұхтардың туыстары бұған дейін Тахир Халимназаровты бұл іске қатыстыруды талап еткен, деп хабарлайды Orda.kz.
Инга Иманбай Ербаян Мұхтардың ісіне қатысты тергеу туралы айтты. Құқық қорғаушы іс қозғалмай жатқанына шағымданды. Оның айтуынша, тергеуші Уәлихан Қыдырбай сот-медициналық сараптамадан басқа тергеу әрекеттерін жүргізбеген.
Құқық қорғаушы кеше, 9 қазан күні тергеушінің ісіне құқықтық баға беру және қылмыстық істі тергеу қандай сатыда тұрғаны туралы ақпарат алу үшін Бас прокуратураға шағым түсіруге мәжбүр болған.
Бұған дейін адвокат әскери прокуратураға өтініш жіберген болатын. Қыркүйек айында оған Оңтүстік өңірлік әскери-тергеу басқармасы Қылмыстық кодекстің 440-бабының 3-бөлігі бойынша «әскери қызметшілер арасында бағыныштылық қатынастары болмаған кезде олардың арасында денсаулыққа ауыр зиян келтірген өзара қарым-қатынастардың жарғылық ережелерін бұзу» бойынша тергеу жүргізіп жатқанын мәлімдеген.
Қылмыстық іс бойынша кешенді сот-медициналық криминалистикалық сараптама тағайындалды. Сондай-ақ, Ербаян отбасының өтініші бойынша сарапшылар комиссиясының құрамына Салтанат Нүкенованың жарақат алу себептері туралы қорытынды жасап, Қуандық Бишімбаевтың сотында айғақтар берген Тахир Халимназаров кірді.
Сондай-ақ құқық қорғаушы ведомстводан «азаптау, денсаулыққа қасақана зиян келтіру және бопсалау фактісі бойынша тергеу жүргізіле ме?» деп сұрады.
Еске салайық, бұған дейін Ербаян Мұхтар әскерде әлімжеттік көріп, жансақтау бөліміне жатқызылғанын хабарлаған едік.
Ербаян Мұхтар осы жылдың тамыз айында жансақтау бөлімінен шықты.
Әскерден мүгедек болып қайтқан Ербаян емделу үшін Стамбұлға ұшты.
Ербаян Мұхтардың адвокаты тергеушіге іздеу салды.",2024-10-10T14:30:17+05:00,2024-10-10T14:30:17+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/whatsapp-image-2024-10-10-at-15_37_50.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/whatsapp-image-2024-10-10-at-15_37_50.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/whatsapp-image-2024-10-10-at-15_37_50.webp,
1eab258b4def89dcd3eebf273aefdefe,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"«Талақ беру, жезөкшедей қолға өту»: Мешітте «уақытша некеге» ұсыныс түскен қыз «сыншыл» имамдарға жауап берді",Мешіттегі «бір реттік неке» туралы ұсыныс қоғамда дау тудырды.  Жәбірленуші заң бұзған адамның әрекетін қолдағандарға қатысты тексеру жүргізу қажеттігін айтты.,comments,https://kaz.orda.kz/talak-beru-zhezokshedej-kolga-otu-meshitte-uakytsha-nekege-usynys-tysken-kyz-synshyl-imamdarga-zhauap-berdi-134035/,"Мешітте бойжеткенге жасалған «бір реттік неке» туралы ұсыныс қоғамда дау тудырды. Жәбірленуші заң бұзған адамның әрекетін қолдағандарға қатысты тексеру жүргізу қажеттігін айтты.
Ақтөбедегі орталық мешітте бейнежазба түсіріп, қоғам назарын аударған Эммануэлла Наурызбаева соттан кейін Orda.kz тілшісіне сұхбат беріп, өзекті мәселелерді ашық айтты.
Айтуынша, мешітте әдепсіз сөздермен тиіскен ер адамның әрекетін бірнеше адам көрсе де мән бермей өтіп кеткен.
Эммануэлла Наурызбаева 23 жаста. Ақтөбе қаласынының тумасы. Әлеуметтік желіні белсенді пайдаланатын блогер Алматы қаласында жұмыс істейтінін баяндады. Айтуынша, өзінен көмек сұрап, ер адамдардан қысым көретінін жазатын қыздар аз емес.
Жәбірленуші уақытша некеге қатысты мәселеге құзырлы органдардың назар аударуын сұрайды.
Сонымен қатар жәбірленуші болса да, оған қарсы уәж айтқандарға қатысты ойын айтты.
Ал Ақтөбе облысының бас имамы мешіттерде қауіпсіздік шарасына көңіл бөлінетінін айтты.
Айта кетейік, Orda.kz Ақтөбедегі мешітте бойжеткенге «бір реттік неке» ұсынып, қырыңдаған ер адамның 5 тәулікке қамалғанын жазды.
Автор: Ардақ Ерубаева",2025-07-30T18:08:29+05:00,2025-07-30T18:08:29+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/inshot_20250730_181425022.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/inshot_20250730_181425022.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/inshot_20250730_181425022.webp,
52d328081b516809dd7e069aef8f4307,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Тәліптердің Алматыға неге қару әкелгенін премьер-министрдің орынбасары айтып берді,"Әлеуметтік желілерде қазақстандықтар Алматыда өткен ауған тауарлары көрмесінен бейнежазбалар жариялады. Кейбір кадрларда қаруға ұқсас заттар көзге түсті. Оны Қазақстанға не үшін әкелгені туралы премьер-министрдің орынбасары Серік Жұманғарин айтып берді, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/talipterdin-almatyga-nege-karu-akelgenin-premer-ministrdin-orynbasary-ajtyp-berdi-127929/,"Әлеуметтік желілерде қазақстандықтар Алматыда өткен ауған тауарлары көрмесінен бейнежазбалар жариялады. Кейбір кадрларда қаруға ұқсас заттар көзге түсті. Оны Қазақстанға не үшін әкелгені туралы премьер-министрдің орынбасары Серік Жұманғарин айтып берді, деп хабарлайды Orda.kz.
Оның айтуынша, көрмеде қару болған жоқ. Қазақстандықтардың көзіне түсіп қалған көрменің бөлімі «антиквариат» деп аталған.
Ол ұсынылған экспонаттардың көрменің нағыз көрнекілігіне айналғанын, егер онда тек кілемдер болса, өте қызықсыз болатынын айтты.",2024-10-23T13:16:03+05:00,2024-10-23T13:16:03+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/screenshot_20241023_132420_inshot.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/screenshot_20241023_132420_inshot.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/screenshot_20241023_132420_inshot.webp,
b9051fca8d129a3e0de5bef0ca8b017b,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Тәртіп жоқ жерде жақсы білім беру мүмкін емес – Саясат Нұрбек НЗМ-дегі дауға қатысты,Қазақстанның ғылым және жоғары білім министрі Саясат Нұрбек Алматыдағы «Назарбаев Зияткерлік мектебінде» орын алған жағдайға пікір білдірді. Бұл оқу орнында 11-сынып оқушысы бақылау жұмысы кезінде,comments,https://kaz.orda.kz/tartip-zhok-zherde-zhaksy-bilim-beru-mymkin-emes-sajasat-nurbek-nzm-degi-dauga-katysty-132957/,"Қазақстанның ғылым және жоғары білім министрі Саясат Нұрбек Алматыдағы Назарбаев зияткерлік мектебінде болған жағдайға қатысты өз ойын айтты. Бұл оқу орнында 11-сынып оқушысы бақылау жұмысы кезінде ереже бұзғаны және мұғалімді балағаттағаны үшін мектептен шығарылған, деп хабарлайды Orda.kz .
Бұл оқиға қоғамда қызу талқыланып жатыр. Себебі жағдай түлектер кешіне санаулы күн қалғанда болған. Әуелі министр мұндай мәселелерге пікір айтуға құқығы жоқ екенін, себебі орта білім жүйесі үшін жауапты емес екенін ескертті. Алайда, жеке пікірін айта кетті.
Оның айтуынша, мұндай жағдайларда басты назар академиялық адалдыққа аударылуы тиіс.
Министр атап өткендей, Финляндия, Солтүстік Америка, Еуропа сияқты білім саласының көшбасшы елдері дәл осы академиялық бұзушылықтарға ымырасыз қараудың арқасында жоғары деңгейге жеткен.
Саясат Нұрбек еліміздегі жоғары оқу орындарында да академиялық адалдық стандарттарын нығайту бағытында жүйелі жұмыс жүргізіліп жатқанын еске салды:
Сондай-ақ, ол жасанды зерде жайлы да ойын айта кетті:
Айта кетейік, оқушыны Алматыдағы Назарбаев зияткерлік мектебінде 23 мамырда мектептен шығару туралы шешім қабылданды. Ол тоқсандық бақылау кезінде телефонын алып қойған мұғалімді жұрттың көзінше балағаттаған. Педагог оның смартфонын бақылау жұмысы кезінде рұқсатсыз пайдаланғаны үшін тәркілеген. Педагогикалық кеңес оқушыны мектептен шығару туралы шешім қабылдағаннан кейін, бала көпшілік алдында кешірім сұрап, мектепте қалдыруды өтінді.
Еске сала кетсек, бұл жағдайға саясаттанушы Ғазиз Әбішев те өз пікірін айтқан еді. Ғазиз Әбішевтің сөзінше НЗМ-дегі ойланбай әрекет еткен оқушыға берілген жаза толықтай орынды шешім.",2025-05-29T17:08:58+05:00,2025-05-29T17:08:58+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/1748515840_1748494702_1748413465_1748286067_500036247_10236882643144052_9172338223083311492_n.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/1748515840_1748494702_1748413465_1748286067_500036247_10236882643144052_9172338223083311492_n.webp,
f0d5671a0708d8984439cb709119dc8e,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Темірлан Еңсебек терроризм мен экстремизмді қаржыландыратын тұлғалардың тізіміне енді,Qaznews24 сатирикалық Instagram-паблигінің негізін қалаушы әрі бұрынғы авторы Темірлан Еңсебек терроризм мен экстремизмді қаржыландыратын тұлғалардың тізіміне ресми түрде енгізілді. Оның қалыңдығы,comments,https://kaz.orda.kz/temirlan-ensebek-terrorizm-men-jekstremizmdi-karzhylandyratyn-tulgalardyn-tizimine-endi-133373/,"Qaznews24 сатиралық Instagram-парақшасының негізін қалаушы әрі бұрынғы авторы Темірлан Еңсебек терроризм мен экстремизмді қаржыландыратын тұлғалардың тізіміне ресми түрде енгізілді. Оның қалыңдығы Мария Кочнева Orda.kz -ке Qaznews24 аккаунты неге жиі бұғатталатынын және қазіргі таңда Темірлан Еңсебектің қалай өмір сүріп жатқанын айтып берді.
Бүгінде Qaznews24-тің негізгі парақшасы бұғатталған, тек қосалқы аккаунт қана ашылады. Мұндай жағдайлар жиілеп кеткен. Әсіресе, Мария Кочневаның сөзінше, билік «секемшіл» болған кездері одан сайын жиілейді:
Qaznews24 редакциясы Meta компаниясымен байланыс орнатып отырған құқық қорғаушылармен жұмысын жалғастырып жатыр. Жақында бұғаттау жойылады деген үміттері бар екенін де айтты.
Жақында ғана Темірлан Еңсебек терроризм мен экстремизмді қаржыландыратын тұлғалардың тізіміне ресми түрде енгізілді. Бұл тізімге ену нені білдіретінін Мария Кочнева түсіндірді:
Марияның айтуынша, ешқандай ресми түсіндірме немесе қағаз берілмеген. Қазір тек мемлекеттік жабық жүйелердегі мәртебесі өзгерді. Еңсебектің есімі енді террористермен қатар аталады. Бұл атақтың кесірінен жұмысқа орналасу мүлде мүмкін емес. Тіпті заң бойынша тыйым салынбаған салаларға да жұмысқа тұра алмайды, себебі жұмыс берушілер «террорист» дегеннен қорқады.
Кочнева сондай-ақ, жоғары лауазымды шетелдік қонақтар келген кезде Еңсебекке деген бақылау ерекше күшейетінін айтады. Алайда ол Qaznews24 жобасынан кеткен соң да, бұл бақылау тоқтамаған. Осыдан бірнеше күн бұрын Қытай төрағасы Си Цзиньпин Қазақстанға келген күні бақылау күшейді.
Жуырда әйгілі француздық сатиралық басылым Charlie Hebdo Qaznews24 жобасы мен Темірлан Еңсебек жайлы жазды. Мақалаға «Қазақстанда блогер-сатирикке орыс жалмауызын сабасына түсіру үшін тұмылдырық кигізді» деген ашық әрі өткір тақырып қойылды. Қазақстан билігі елде цензура жоқ деп мәлімдесе де, халықаралық басылымдар жағдайға назар аударып отыр.
Еске сала кетсек, 17 қаңтар Qaznews24 паблигінің авторы Темірлан Еңсебекке ұлтаралық араздық қоздырды деген айып тағылған болатын.
Сатира паблигінің авторы ұсталғанын желі қолданушылары да, белсенді азаматтар да қызу талқылады. Тіпті наразы болған белсенділер Алматыдағы Абай атындағы опера және балет театрының алдына плакат ұстап шықты.
19 қаңтар күні журналист әрі Art of Her журналының бұрынғы бас редакторы Руслан Бикетов жалғыз өзі пикетке шыққан еді. Оны полиция ұстап, 15 күнге қамады. 20 қаңтар күні шыққан журналист Әсем Жәпішеваны да полиция ұстады. Ал 21 қаңтар күні «Oyan, Qazaqstan» қозғалысының мүшесі Ақмарал Жәкібаева да пикетке шықты. Оны да полиция ұстап әкетті. Дәл сол күні Темірлан Еңсебекке қолдау білдірген Сергей Зинченконы да полиция ұстап әкетті.
Кеше өткен сотта да Темірлан Еңсебекті қолдап келген Айгүл Нұрболатова, Дархан Шәріпов, Ақторғын Ақкенжебаласы және Қонысбай Ырыскелдіні полиция ұстап, бөлімшеге жеткізді.
Ал 11 сәуір күні сот оны 5 жылға бостандығынан шектеу туралы шешім қабылдады
Еске сала кетсек, Солтүстік Қазақстан облысы, Ғабит Мүсірепов атындағы аудандық сот 35 жастағы Жансұлу Дархамбаеваны ұлтаралық араздық қоздырғаны үшін кінәлі деп танып, екі жылға бас бостандығынан айырды. Ол жүктіліктің тоғызыншы айлығында еді. Жақында босанды. Қаңтар айында Дархамбаева TikTok желісіне орыс ұлты өкілдеріне қатысты түсірген бейнежазба жариялаған. Қылмыстық іс материалдарына қарасақ, ол бұл жазбаларда орыс ұлтын балағаттап, кемсіткен.",2025-06-20T11:08:45+05:00,2025-06-20T11:08:45+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/1750399580_snimok-jekrana-2025-01-17-v-20_29_16.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/1750399580_snimok-jekrana-2025-01-17-v-20_29_16.webp,
5fe043b7e5fabe29ae4bd6f404527fb3,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Теңге бағамына қысым бар  – Ұлттық банк төрағасы түсініктеме берді,"Қазақстан Ұлттық банкінің төрағасы Тимур Сүлейменов әлеуметтік желіде жаңа жазба жариялап, теңге бағамына қазіргі уақытта неге қысым түсіп жатқанын түсіндірді, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/tenge-bagamyna-kysym-bar-ulttyk-bank-toragasy-tysinikteme-berdi-133973/,"Қазақстан Ұлттық банкінің төрағасы Тимур Сүлейменов әлеуметтік желіде жаңа жазба жариялап, теңге бағамына қазіргі уақытта неге қысым түсіп жатқанын түсіндірді, деп хабарлайды Orda.kz.
Оның айтуынша, 2025 жылы инфрақұрылымдық және әлеуметтік жобаларға едәуір шығындар қарастырылған. Осыған байланысты ірі келісімшарттар жасалып, импорттық жабдықтар мен техникалар сатып алынуда, бұл шетел валютасына сұранысты арттырып, теңгеге қысым түсіреді.
Сүлейменов теңге бағамына әсер ететін негізгі факторларды атады:
🟩 Фундаменталды факторлар:
🟨 Нарықтық факторлар:
🟥 Спекулятивті факторлар:
Ұлттық банк төрағасының айтуынша, қазіргі уақытта теңгеге негізгі қысым нарықтық факторлардан туындап отыр:
Сондай-ақ ол Ұлттық банк биржа мен банкаралық нарықтағы жағдайды мұқият бақылап отырғанын, қажет болған жағдайда жедел әрекет етуге дайын екенін айтты.
Айта кетейік, соңғы күндері доллар бағамы үздіксіз өсіп келеді. Кейбір айырбастау орындарында 1 доллар 542 теңгеге дейін жетті. Ал Ұлттық банктің демалыс күндеріне белгілеген ресми бағамы – 544,87 теңге.
Біз бұған дейін Қазақстан Ұлттық банкінің жанынан криптоактивтердің мемлекеттік резерві құрылатынын хабарлаған едік.
Қазақстан Ұлттық банкі 2025 жылдың мамыр айында Ұлттық қордан республикалық бюджетке трансферттер бөлу үшін Ұлттық қордан 950 млн-нан 1,05 млрд долларға дейін сатуды жоспарлады.",2025-07-27T10:41:26+05:00,2025-07-27T10:41:26+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/1553241641xwm5e_1000x768.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/1553241641xwm5e_1000x768.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/1553241641xwm5e_1000x768.webp,
36452e914697f67165548adb555e0cea,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Теңселген теңгеге теңгерім бар ма: доллар жақында 600-ден сатылады,"Келесі жылы доллар бағамы 600-610 теңгеге жетуі мүмкін – бұл туралы Halyk Finance сарапшылары өзінің соңғы талдамалық шолуында ескертеді, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/tenselgen-tengege-tengerim-bar-ma-dollar-zhakynda-600-den-satylady-135838/,"Келесі жылы доллар бағамы 600-610 теңгеге жетуі мүмкін – бұл туралы Halyk Finance сарапшылары өзінің соңғы талдамалық шолуында ескертеді, деп хабарлайды Orda.kz.
Сарапшылар көрсеткендей, қыркүйектің соңында доллар 549,07 теңге болды. Бір айдың ішінде ұлттық валюта екі пайызға әлсіреді. Соңғы күндері теңге өз позициясын ақтап келе жатқанына қарамастан, қаржыгерлердің бағамға қатысты күтулері көңіл көншітпейді.
Сарапшылардың болжамы бойынша, осы аптада 530 теңгеден төмен түскен доллар жыл соңына қарай қайтадан нығаяды. Halyk Finance бір доллар үшін 550-560 теңге бағамын күтуде. Ал 2026 жылы, қаржыгерлердің пікірінше, ұлттық валюта одан да әлсірейді.
Қаржыгерлердің айтуынша, Қазақстан экономикасы бұрынғысынша өсуде, бірақ бұл өсім баяулай бастады. 2025 жылдың үш тоқсанында елдің ЖІӨ қаңтар-тамыз 6,3% салыстырғанда 6,5%-ге ұлғайды. Өсімнің негізгі факторы - мұнай секторында ауқымды өсім қамтамасыз еткен Теңіздің кеңеюі. Басқа салалар дамымайды деп айтуға болмайды: өнеркәсіп, көлік, құрылыс, сауда да оң серпін көрсетті.
Бірақ экономика төмендей бастады. Инфрақұрылымдық жобаларға инвестициялардың әсері әлсіреді. Базалық мөлшерлеменің 18% -ға дейін көтерілгені ештеңе болмай қалады, себебі одан да жоғарылауы мүмкін. Экономистер 2025 жылы Қазақстанның ЖІӨ 5,6% -ға өседі деп есептейді, бірақ болашақта көрсеткіштер төмендейді. Бұған бірқатар факторлар – жаңа Салық кодексінің күшіне енуі, жоғары инфляция, халық табысының әлсіз өсуі, мұнай өндірудің қысқаруы ықпал етеді.
Биыл Қазақстан бюджеті бірінші кезекте салық алымдарының өсуі есебінен толықтырылады. Корпоративтік табыс салығы, ҚҚС, ЖТС және кедендік төлемдер бойынша түсімдер қазыналық кірістердің жалпы өсуін 15,8% қамтамасыз етті. Бірақ салықтық емес кірістер, керісінше, 28,4% -ға төмендеді.
Осыдан сұрақ туындайды: үкімет 2026 жылы бюджетті қалай толықтыруды жоспарлап отыр? Салық бұрандасын одан да қатайта түсу керек пе? Немесе Ұлттық қорға қайта қол салу керек пе?
Басқа проблемалар арасында сарапшылар инфляцияның 12,9% -ға дейін саябырлағанын атап өтті. Бағаның өсуіне негізгі үлес тамақ өнімдері бағасының бір жылда 12,7% -ға өскенін, екінші орында коммуналдық тарифтердің өткен жылға қарағанда 15,3% -ға өскенін атады. Ұлттық қордан қаражаттың шамадан тыс жұмсалуы, теңгенің әлсіздігі, Ресейде рубльдің нығаюы да инфляцияның өсуіне ықпал етті. Бұл Ұлттық банкті жауап қатуға және базалық мөлшерлемені 18% -ға дейін көтеруге мәжбүрледі, бірақ сарапшылардың мұның қажеттігіне күмәні бар.
Сарапшылардың пайымдауынша, үкімет қабылдаған басқа шаралардың арқасында бағаның өсуі жыл соңына дейін баяулайды. 2025 жылдың соңына қарай Қазақстандағы инфляция деңгейі жылдық 11,5-12,5% -ға жетеді. 2026 жылы көрсеткіштер шамамен 11%  болуы мүмкін.
Еске салсақ, қазан айының басында ҚР Ұлттық Банкінің ақша-несие саясаты комитеті базалық мөлшерлемені жыл бойынша 18% деңгейінде белгілеу туралы шешім қабылдады. Бұған дейін базалық мөлшерлеме 16,5% болған еді. 2024 жылы ол 15,25% болған.
Базалық мөлшерлемені 18% -ға дейін көтеру банктердің қазақстандықтарға тұрғын үй несиелерін беруді тоқтататынын білдіруі мүмкін. Себебі ипотекалық несиелеу қаржы мекемелері үшін тиімсіз болады, осы туралы мақаламызда таратып жаздық.
Сонымен бірге Қазақстандағы жеке тұлғалардың банктік салымдары бойынша орташа мөлшерлеме өсіп, ғасыр басынан бергі ең жоғарғы шекке жетті. Бірінші кредиттік бюро талдаушыларының есептеуінше, қыркүйекте теңгедегі депозиттер бойынша орташа алынған мөлшерлеме 14,4% жетті. Бұл жаңа рекорд. Дегенмен ХХІ ғасырдың басынан бері Қазақстанда салымдар бойынша айтарлықтай сыйақы болмаған.",2025-11-02T10:03:46+05:00,2025-11-02T10:03:46+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/2024_02_22_snimok-ekrana-2024-02-22-003651.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/2024_02_22_snimok-ekrana-2024-02-22-003651.webp,
873542dc651dd3b89f13f4b4869861a4,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Төбелес қана»: Неге қазақ жастарынан спорттың элиталық түрінен чемпиондар шықпайды?,Қазақстандық спортшылар халықаралық спорт аренасында әртүрлі спорт түрлерінен бақ сынап келеді. Елімізде Олимпиадалық медальдардың көпшілігі боксқа тиесілі. Ал элиталық спорт түрлерінен чемпиондардың шығуы ақсап тұрғаны байқалады. Orda.kz тілшісі бұл мәселенің себебін анықтауға тырысты.,comments,https://kaz.orda.kz/tobeles-kana-nege-kazak-zhastarynan-sporttyn-jelitalyk-tyrinen-chempiondar-shykpajdy-131889/,"Қазақстандық спортшылар халықаралық спорт аренасында әртүрлі спорт түрлерінен бақ сынап келеді. Еліміздің қоржынына түскен Олимпиадалық медальдардың көбін — спортшыларымыз бокс пен күрестен алған. Ал элиталық спорт түрлерінен чемпиондардың аз екені байқалады. Orda.kz тілшісі бұл мәселенің себебін анықтауға тырысты.
Қазақстанда бокстан медаль алғандар жетерлік. Боксты спорт түрі ретінде 2028 жылы Лос-Анджелесте өтетін Олимпиада бағдарламасынан алып тастамақ болды. Ал егер ол бағдарламаға енбей қалған жағдайда қазақ спорты едәуір дағдарысқа ұшырайтыны айдан анық нәрсе. Сондықтан білектің күшін қажет ететін спорт түрлерінен бөлек ескек есу, жүзу, гимнастика, спорттық ату, семсерлесу, мәнерлеп сырғанау сынды спорт түрлерін барынша дамытуды қолға алу керек.
Халықаралық дәрежедегі спорт шебері, Олимпиада чемпионы, Геннадий Головкиннің алғашқы жаттықтырушысы — Ермахан Ыбрайымов элиталық спорт түрлері енді-енді жанданып келе жатқанын айтты.
Жуырда мәнерлеп сырғанаушы Михаил Шайдоров әлемдік Гран-придің финалына шыққан алғашқы қазақстандық спортшы атанды. Кезінде бұл спорт түрінен Денис Тен де жұлдыздай жарқырап еді. Неге біз осындай спорт түрлерінен тегі қазақ, есімі қазақ спортшыларды сирек кездестіреміз?
Қазақи ортада тәрбиеленген спортшыларымыздың көбі күш пен білек сайыстыратын додаларда топ жарады. Бұның белгілі бір себебі бар ма?
Париж Олимпиадасының жүлдегері Нұрбек Оралбайдың жеке бапкері, бокстан Ұлттық құраманың аға жаттықтырушысы Асқар Еркебаев Ыбрайымовтың пікірімен толықтай келіседі.
Ермахан Ыбрайымов бокс бүкіл спорт түрлерінің арасында ең ауыры екенін атап өтті. Яғни элиталық спорт түрі болсын, күш жұмсайтын спорт түрі болсын ауыр, жеңіл болып бөлінбейтінін, бәрі қажырлы еңбек және дайындықты қажет ететінін айтты. Ермахан Ыбрайымовтың сөзінше, қазақ жастары арасында ең әуелі есімдер есте қалады екен. Олар чемпион болған адамға еліктейді.  Спортшыларды қолдау жағынан қазақ жанкүйерлерінің осындай ерекшеліктері бар.
Ал чемпион шығарған бапкер Асқар Еркебаев қандай спорт түрі болмасын бәрі жаттықтырушыға байланысты екенін айтты. Бапкердің қандай білім беріп жатқаны, қандай сапамен жұмыс істеп жатқаны маңызды екенін атап өтті.
«Дайындыққа келетіндердің 90 %-ы қазақтар»
Алайда «қазақ — қара күш иесі» деп білекке сеніп, элиталық спорт түрлерін кенже қалдыруға болмайды. Элиталық спорт түрлері де жанданып, жастар өз нәтижесін көрсететін уақыт келді. Жоғарыда Ыбырайымов атап өткен әлем чемпионатының күміс жүлдегері Элизабет Тұрсынбаеваның қазір мәнерлеп сырғанау академиясында жұмыс істеп жүр. Академия басшысы, Элизабет Тұрсынбаеваның әкесі Байтақ Тұрсынбаевтың айтуынша, академияға келетін жастардың дені қазақтар екен.
Элизабет Тұрсынбаеваның өзі әр жылдары Ирина Страхова, Александр Шубин, Наталья Дубинская, Светлана Соколовская, Елена Буянова, Брайан Орсер және Сергей Дудаков сынды майталман мамандардың қол астында жаттыққан. Ресейде Этери Тутберидзеден тәлім алған. Ол Тутберидзенің тобында дайындалатын жалғыз шетелдік спортшы болған. Демек елімізде қазақ жастарын Олимпиадаға дайындайтын тәжірибелі бапкерлердің де сапасы сын көтермей тұрған секілді. Себебі Элизабет Тұрсынбаеваның мәнерлеп сырғанау академиясында да кейбір бапкерлерді Ресейден алдыртады екен.
Асқар Еркебаевтің айтуынша, мемлекет спорттың бәріне теңдей көңіл бөліп келе жатыр. Тіпті бокстан өзге спорт түрлеріне арнап түрлі ареналар мен сарайлар салынған.
Біздің мақсат — спортымыздағы олқы тұстарды көрсету ғана емес. Мемлекеттен болсын, жанкүйерлерден болсын қолдау қажет екенін ашық айту. Елдің назарын аудару арқылы тамшыдай болсын үлесімізді қосу. Бұған дейін Orda.kz тілшіcі Олимпиада чемпиондары — Демеу Жадыраев, Айбек Оралбай, Нұрбек Оралбай, Махмұт Сабырханмен жолыққан болатын. Олар Жетісу облысынының тау баурайындағы Лепсі ауылына барып, сол жердегі спорт мектебіндегі балалармен жүздесіп қайтты. Балалардың оларға деген ықыласы ерекше болды. Солардың жолын қуып, чемпион болғысы келетіндерін айтты. Тіпті споршылардың қолын алған балалар «қолымды бір ай жумаймын» деп жұртты күлдірді. Біз жанкүйер ретінде де элиталық спорт түрлері болсын, бокс болсын ерекше ықыласпен қолдау көрсетуіміз керек. Себебі қандай спорт болса да, олар еліміздің көк туын желбіретіп, намысын қорғаймыз деп аттанды.
Спорттағы ең биік меженің бірі — Олимпиада ойындары екені дау­сыз. Дүбірлі дода төрт жылда бір өтеді. Әлемнің әр түкпірінен кел­ген мыңдаған спортшы осы биікті бағындыру үшін барын салады. Олим­пиада ойындарына тәуелсіз ел спортшылары 8 рет қатыс­ты. Қазақстандық спортшылар өз күш-жігерінің арқасында жақсы жетістіктерге жетіп келеді. 2024 жылғы Олимпиада ойындарында 32 cпорт түрі болды. Ал Қазақстан 7 спорт түрінен медаль еншіледі. Ендеше қазақ спортшыларының спорт түрінің бәрінен медаль алуына, әнұранымызды әлем төрінде әуелетуіне тілектеспіз!",2025-04-07T14:33:11+05:00,2025-04-07T14:33:11+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/75027542-4cae-470f-9c80-23c5e0868017.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/10987452_0_0_1992_1602_1920x0_80_0_0_c31620f3abec1911dcbe86378f77095d.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/49f2bb92-fb3a-4a77-b8b7-509358927a20.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/9646331_0_245_2882_1875_2072x0_60_0_0_330c0a0e6330cdc51ecb2888c918b975.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/f4bwg2bf0rh2apvj80kufcxvzfxruwtefnkn8klzrnq_q6pyinywid75_j4ekx2wiqqeij0gwtfegrjghufqqu85.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/photo_43234.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/q87_pgp5tni.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/75027542-4cae-470f-9c80-23c5e0868017.webp,https://www.youtube.com/embed/4m_oByxKX_8?feature=oembed
d3d2eb485c16e1d776c9ce7dad6ba303,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Тоқаев БҰҰ-ды жаңғыртып, Қазақстанның жаһандық рөлін күшейтуді ұсынды","Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев америкалық The Hill саяси басылымына арнап жазған мақаласында Біріккен Ұлттар Ұйымын (БҰҰ) жаңғыртуды және Қазақстан секілді орта державалардың жаһандық рөлін күшейтуді ұсынды, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/tokaev-buu-dy-zhangyrtyp-kazakstannyn-zhahandyk-rolin-kyshejtudi-usyndy-133122/,"Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев америкалық The Hill саяси басылымына арнап жазған мақаласында Біріккен Ұлттар Ұйымын (БҰҰ) жаңғыртуды және Қазақстан секілді орта державалардың жаһандық рөлін күшейтуді ұсынды, деп хабарлайды Orda.kz.
«Қазақстан Президенті: көпжақты ынтымақтастықты жаңғырту арқылы БҰҰ-ны нығайту» атты мақаланың толық мәтінін ұсынғанды жөн көрдік.
Биыл Біріккен Ұлттар Ұйымына 80 жыл толып отыр — бұл әлемдегі ең ықпалды көпжақты ұйымның жетістіктерін саралап, оның әлі күнге маңыздылығын түсінетін сәт.
1945 жылы құрылған сәтінен бастап БҰҰ 70-тен астам бітімгершілік миссияларын жүзеге асырып, қақтығыс аймақтарын тұрақтандыруға, бейбіт тұрғындарды қорғауға және соғыстардан, аштық пен табиғи апаттардан зардап шеккен миллиондаған адамға гуманитарлық көмек көрсетуге атсалысты. Сонымен қатар, қоршаған ортаны қорғауға бағытталған жаһандық бастамаларды бастап, цифрлық әлемге көшуді қолдап, бүгінде 193 мүше мемлекетті бейбітшілік, даму және адам құқықтары үшін біріктіретін басты дипломатиялық алаң болып отыр.
Алайда бұл мерейтой сындардың күшеюімен тұспа-тұс келді. БҰҰ-ны жиі сынға алатыны — оның әлсіз ықпал ету тетіктері және Қауіпсіздік кеңесінде вето құқығына байланысты жиі туындайтын тығырықтар. Әлемдік басқару жүйесіндегі әділетсіздік мәселесі де сақталып отыр: дамушы және орта державалар, әсіресе Африка, Азия мен Латын Америкасында, шешім қабылдау процесіне жеткілікті тартылмаған.
Кейбіреулер БҰҰ ескірді деп, көпполярлы әлемде оны айналып өту керек деген пікір айтады. Бірақ бұл қателік болар еді.
Керісінше, көпжақтылықты жаңғырту керек — БҰҰ-ны өңірлік басымдықтарға жауап беретін және қазіргі жаһандық шындықты бейнелейтін ұйымға айналдыру қажет. Мұның кілті — дамушы және орта державаларға өңірлік мәселелерді шешуде көбірек өкілеттіктер беру, ол БҰҰ жүйесінің заңдылығына негізделуі тиіс. Бұл аймақты жақсы білетін әрі нақты әрекет етуге мүдделі елдердің дауысын күшейтеді және шектен тыс орталықтандыру қаупін азайтады.
Мұндай тәсілдің нақты мысалы ретінде Алматыда — Қазақстанның ең ірі қаласында — Орталық Азия мен Ауғанстанға арналған БҰҰ Тұрақты даму мақсаттары бойынша Өңірлік орталықтың құрылуын айтуға болады. Бұл 4 наурызда БҰҰ Бас Ассамблеясының қарары аясында мүмкін болды. Орталық климаттың өзгеруі, экономикалық интеграция және су қауіпсіздігі мәселелерінде өңірлік ынтымақтастықты қолдай отырып, практикалық шешімдер алаңына айналады.
БҰҰ-мен тығыз жұмыс істей отырып, бұл өңірлік орталық аймақ елдеріне ортақ қиындықтарға үйлесімді әрі нәтижеге бағытталған шешімдер арқылы бірлесіп әрекет етуге мүмкіндік береді. Қазақстан мен оның көршілері үшін бұл қарапайым шындықты білдіреді: бейбітшілікке, дамуға және тұрақты прогреске бастайтын жолды сол өңірдің тұрғындары қалыптастыруы тиіс. Орталық Тұрақты даму мақсаттарын олар үшін тікелей жақын етіп, жаһандық мақсаттарды нақты нәтижелерге айналдырады.
Бұл орталық сонымен қатар болашаққа бағытталған модель болып саналады. Жаһандық деңгейде БҰҰ өңірлік ойыншыларға арқа сүйеуі тиіс — яғни дамушы және орта державалар жергілікті маңызды мәселелерді шешуде жетекші рөл атқаруы қажет, мейлі ол Сахель аймағы, Оңтүстік-Шығыс Азия немесе Латын Америкасы болсын. Бұл тәсіл көпжақты жүйені инклюзивті, икемді және тиімді етеді.
Дамушы елдер мен орта державалар БҰҰ миссиясына шын жүректен сенеді. Олар бұл ұйымды барлық мемлекеттер — ірі де, шағын да — тең дәрежеде сөз сөйлеп, келіссөз жүргізіп, консенсус таба алатын жалғыз әмбебап алаң ретінде көреді. Егер БҰҰ шын мәнінде жаһандық қауымдастыққа қызмет еткісі келсе, оның құрылымы, әсіресе Қауіпсіздік кеңесі, «тұрақты бестік» (АҚШ, Ұлыбритания, Франция, Ресей, Қытай) аясынан тыс көп дауысты қамту үшін қайта құрылуы тиіс. Сонда ғана БҰҰ заманауи өңірлік қиындықтарға тиімді жауап бере алады.
Өз кезегінде Қазақстан өңірлік көшбасшылық пен жаһандық аренадағы жауапты рөлі н бұрыннан дәлелдеп келеді.
Өңірлік деңгейде біз Ауғанстанның даму мен қайта бірігуіне ықпал етіп, гуманитарлық көмек көрсеттік, ауған жастарына арналған білім беру бағдарламаларын жүзеге асырдық және елді өңірлік сауда-энергетикалық желілерге қосуды алға тарттық. Біз Ауғанстандағы тұрақтылық бүкіл Орталық Азияның өркендеуі үшін маңызды деп санаймыз. Бұл өзара әрекеттестік жергілікті ахуалды жақсы түсінетін елдер мен БҰҰ арасында, алыстағы халықаралық бюрократтар емес, ортақ күшпен жүзеге асуы керек.
Жаһандық деңгейде Қазақстан бейбітшілік орнату және жауапты дипломатияны қолдайды. Біз Сирия мәселесін реттеуге арналған Астана процесінің ұйымдастырушылары болдық, өткен жылы Армения мен Әзірбайжан арасындағы бейбіт келіссөздерге жәрдемдестік, сондай-ақ Украинадағы соғысты дипломатиялық жолмен шешуді үнемі жақтаймыз. Қазақстан бітімгерлерін Голан тауларына жіберді және Оңтүстік Судан, бітімгерлік бақылау ұйымы, Абьейдегі Уақытша қауіпсіздік күштері секілді басқа да БҰҰ миссияларына қатысты. Сонымен қатар, біз 2017–2018 жылдары Қауіпсіздік кеңесінің тұрақты емес мүшесі болдық.
Мен БҰҰ қажетті реформаларды жүзеге асырса, бұрынғыдан да маңызға ие бола алады деп сенемін. Сондықтан Бас хатшы Антониу Гутерриш наурызда жариялаған UN80 бастамасын оң бағалаймыз. Бұл бастама БҰҰ-ның қызметін жаңғыртуға, ескі мандаттарды қайта қарауға, тиімділікті арттыруға және заманауи жаһандық сын-қатерлерге бейімделу қабілетін нығайтуға бағытталған.
Егер біз БҰҰ-ны неғұрлым өкілдікке ие, өңірлерге жақын және нәтижеге бағытталған ұйымға айналдыра алсақ, онда бұл ұйым XXI ғасырдың шындығына сай — климаттың өзгеруі, азық-түлік тапшылығы, қақтығыстардың алдын алу және технологияларды реттеу мәселелерімен күресуге қауқарлы болады.
Қазақстан осы реформаларды жүзеге асыруда белсенді серіктес болып қала береді. 1991 жылы тәуелсіздік алғаннан кейін біз әлемдегі төртінші ірі ядролық арсеналдан ерікті түрде бас тарттық және 2006 жылы Орталық Азияны ядролық қарудан азат аймаққа айналдыруға атсалыстық. Содан бері біз ядролық қарусыз әлемді жақтап келеміз, 2018 жылы Ядролық қаруға тыйым салу туралы шартқа қол қойдық және атом энергиясын бейбіт мақсатта қолдануды алға тартудамыз. Біз 2045 жылы БҰҰ-ның 100 жылдығына қарай ядролық қарудан азат әлемге жету үшін жұмыс істеуді жалғастырамыз және барлық деңгейде бейбітшілікті, диалог пен көпжақты ынтымақтастықты қолдаймыз.
Осы мерейтой аясында халықаралық қауымдастық БҰҰ-дан бас тартпауы тиіс , керісінше, оған деген адалдығын қайта растауы, оны реформалап, нығайтуы қажет. Бұл әмбебап ұйым адамзат үшін ауадай қажет — оған балама жоқ.
Мүше мемлекеттер бірлесіп әрекет ете отырып, БҰҰ беделін арттырып, оның әлем халықтарына нақты пайда әкелуін қамтамасыз ете алады",2025-06-08T12:08:58+05:00,2025-06-08T12:08:58+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/img_2833.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/img_2833.webp,
18b0500a3d13708ded18dde4fbbb6db8,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Тоқаев келесі үш жылға арналған бюджет туралы заңды бекітті,"Қасым-Жомарт Тоқаев «2026-2028 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы» заңға қол қойды, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/tokaev-kelesi-ysh-zhylga-arnalgan-bjudzhet-turaly-zandy-bekitti-136469/,"Қасым-Жомарт Тоқаев «2026-2028 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы» заңға қол қойды, деп хабарлайды Orda.kz.
Парламент қараша айының соңында бюджетті қабылдады. Онда ЖІӨ-нің орташа жылдық өсу қарқыны 5,3% деңгейінде белгіленді. Номиналды ЖІӨ өсімі 2026 жылы 183,8 трлн теңгеден 2028 жылы 229,8 трлн теңгеге дейін өсуі мүмкін деген болжам бар.
2026 жылдың 1 қаңтарынан бастап:
- ең төменгі жалақы мөлшері — 85 000 теңге; - мемлекеттік базалық зейнетақы төлемінің ең төменгі мөлшері — 35 596 теңге; - айлық есептік көрсеткіш (АЕК) 4325 теңге; - базалық төлемдерді есептеу үшін ең төменгі күнкөріс деңгейі — 50 851 теңге; - зейнетақының ең төменгі мөлшері — 69 049 теңге болады.
2025 жылы АЕК 3932 теңге болған. 2026 жыл бұл шамамен 10%-ға өседі. Демек, АЕК-ке байланысты төлемдер, айыппұлдар мен жәрдемақылардың барлығы автоматты түрде артады.
Айта кетейік, музыкант Иманбек Зейкенов «Құрмет» орденімен марапатталды.",2025-12-09T10:00:54+05:00,2025-12-09T10:00:54+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/80c6875c-7fe8-44a1-8bb6-057fd5987804.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/80c6875c-7fe8-44a1-8bb6-057fd5987804.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/80c6875c-7fe8-44a1-8bb6-057fd5987804.webp,
2594b7a18fc3dd8e4e3e6a2d166c8d70,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Тоқаев пен Сағынтаев Еуразиялық экономикалық одақтың дамуы жайлы талқылады,"Қасым-Жомарт Тоқаев Еуразиялық экономикалық комиссия алқасының төрағасы Бақытжан Сағынтаевты қабылдады, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/tokaev-pen-sagyntaev-eurazijalyk-jekonomikalyk-odaktyn-damuy-zhajly-talkylady-136463/,"Қасым-Жомарт Тоқаев Еуразиялық экономикалық комиссия алқасының төрағасы Бақытжан Сағынтаевпен кездесті, деп хабарлайды Orda.kz.
Кездесуде Еуразиялық экономикалық одақтың қазіргі жай-күйі мен одан әрі дамуы жайлы әңгіме өрбіді. Сонымен қатар, Қазақстанның 2026 жылы Еуразиялық экономикалық одаққа төрағалығы аясында атқаратын жұмыстары талқыланды.
Сағынтаев Тоқаевқа биыл 21 желтоқсанда Санкт-Петербург қаласында өтетін Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңес отырысына дайындық барысы туралы ақпарат берді. Айта кетейік, Ақтөбе облысында жол апатынан 5 адам көз жұмды.",2025-12-08T14:15:27+05:00,2025-12-08T14:15:27+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/d0ddb58f-3698-44f7-9147-5c578632daaa.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/d0ddb58f-3698-44f7-9147-5c578632daaa.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/d0ddb58f-3698-44f7-9147-5c578632daaa.webp,
e8b27e77331c2689d59e40abad0d552b,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Трамптың арнайы өкілі 1945 жылғы Берлин сценарийі бойынша Украинаны «бөліп алуды» ұсынды ма?,"Украина бейбіт келісім аясында Берлин сценарийі бойынша бақылау аймақтарына бөлінуі мүмкін. Бұл туралы The Times газетіне берген сұхбатында АҚШ президенті Дональд Трамптың арнайы өкілі Кит Келлог мәлімдеді, деп хабарлайды Orda.kz УНИАН-ға сілтеме жасап.",comments,https://kaz.orda.kz/tramptyn-arnajy-okili-1945-zhylgy-berlin-scenariji-bojynsha-ukrainany-bolip-aludy-usyndy-ma-132067/,"Украина бейбіт келісім аясында Берлин сценарийі бойынша бақылау аймақтарына бөлінуі мүмкін. Бұл туралы The Times газетіне берген сұхбатында АҚШ президенті Дональд Трамптың арнайы өкілі Кит Келлог мәлімдеді, деп хабарлайды Orda.kz УНИАН-ға сілтеме жасап.
Газет мақаласындағы Келлогтың айтуынша, британдық және француздық әскерлер Днепрдің батысында бақылау аймақтарын, ал ресейлік армия - басып алынған шығысты алуы мүмкін. Олардың арасында украиндық күштер мен демилитаризацияланған аймақ болады. Бұл ретте ағылшын-француз күштері Мәскеу үшін «мүлдем арандатушылық» болмайды екен.
Келлогтың айтуынша, АҚШ онда ешқандай жер үсті күштерін орналастырмайды, ал шығыстағы қолданыстағы бақылау желілерінің бойында шамамен 30 шақырымға қарусыздандырылған аймақ орнатуға болады.
Материалда айтылғандай, Келлогтың ұсыныстарынан белгілі болғаны Киевке қазір Ресейдің бақылауында тұрған өзінің шығыс аумақтарын беруге тура келетін сияқты.
Келлогтың бұл мәлімдемелері «Трамптың Украинаның болашағын болжау туралы нақты түсініктерінің бірі» , сондай-ақ «АҚШ басшысының Днепр өзені Украинадағы атыс тоқтатылғаннан кейін белгілі бір демаркациялық желіге айналуы мүмкін деген алғашқы болжамы да бар».
Келлог сондай-ақ АҚШ-тың Украинада жаңа сайлау өткізуді қолдайтынын еске салды. Сонымен қатар, Трамптың арнайы өкілі Украина мен одақтастарын Вашингтонның қолдауына сенбеуге шақырды.
Кейінірек Келлог X әлеуметтік желісінде The Times журналистері оның Украинадағы бақылау аймақтары туралы сөздерін бұрмалап, ол елді «бөліп алуды» білдірмейтінін айтты.
Орда бұған дейін Трамптың арнайы өкілі соғысты тоқтату үшін Ресейге қарсы санкцияларды екі есе арттыруға дайын екенін мәлімдеген болатын.
Сонымен қатар, АҚШ билігі егер Киев Вашингтонмен сирек кездесетін қазбалар бойынша келісімге қол қоюдан бас тартса, Украинаны Илон Масктың Starlink спутниктік интернет жүйесіне кіруіне тыйым саламыз деп қорқытты.
Біз бұған дейін Эр-Риядта АҚШ-Ресей келіссөздері барысында Украина мәселесі Украинасыз талқыланып жатқанын да жазған болатынбыз.",2025-04-12T13:18:42+05:00,2025-04-12T13:18:42+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/2016882-377735-756x425.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/2016882-377735-756x425.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/2016882-377735-756x425.webp,
18e97df948df75bc88a7f54c9aacc1aa,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Тура биде туған жоқ» немесе «көбелек эффекті»: журналистерді қамау қоғамды қалай құлдыратады?,"Тура айтсаң туғаныңа жақпайсың деген қазақ бүгінде сол заманның кебін киді десек болады. Себебі елдегі олқылықтарды ашық айтатын, ұстанымына берік азаматтарды қамап, жатқанын өзіңіз де естіп-біліп",comments,https://kaz.orda.kz/tura-bide-tugan-zhok-nemese-kobelek-jeffekti-zhurnalisterdi-kamau-kogamdy-kalaj-kuldyratady-136467/,"«Тура айтсаң, туғаныңа жақпайсың» деген қазақ әлі соның кебін киіп келеді. Себебі елдегі олқылықтарды ашық айтатын, ұстанымына берік азаматтарды қамап, жатқанын өзіңіз де естіп-біліп отырған шығарсыз, қадірлі оқырман. «Сын түзелмей, мін түзелмейді» деген сөз бар. Ондай адамдардың аузына қақпақ болып, түрмеге тоғытатын қоғам өз болашағына балта шауып, дамуын тежейді.
Orda.kz қаламгері Равиль Абашидзе осы жағдайды, соның ішінде бас редакторымыз Гүлнәр Бажкенованың ұсталуына қатысты қазіргі жүйенің қарқынын түсіндіреді.
Хаос жайлы теорияда үлкен апат кейде дауылдан емес, көзге көрінбейтін кішкене ғана көбелектің қанат қағуынан болатыны айтылады. Ұсақ нәрсенің салдары үлкен болуы мүмкін. Мемлекет те сондай. Егер бір журналистің өз жұмысын істеуі жеке басына қауіп төндірсе, бұл бір адамның мәселесі емес. Бұл — жүйенің бұзыла бастағанын көрсетеді.
Әлем картасына қарасақ, бір қызық жайтты байқауға болады. Дамыған елдерде көп мұнай жоқ. Дамыған елдерде «қозғалыңдар, бұл дұрыс емес» деп айта алатын адамдар көп. Ақылды, ұстанымға берік, сыни ойлай алатын адамдарды оппозиция деуге келмейді. Олар тіпті қасқайтып қойып қоятын мүсін де емес. Олар — демократияның тірегі. Ел болашағының құрылысындағы негізгі тірек. Сол тіректі алып тастасаң, болашақтағы жоспарлар, құрылымның бәрі құлай бастайды. Ол бірден емес, біртіндеп, байқалмастан үйдің тіректері шіріп бара жатқандай ақырын құлайды.
Мемлекет — тірі ағза сияқты. Оның сырқатын алдын ала сездіретін қауқары бар: журналисттер, аналитиктер, тергеушілер. Олар қай жерде ақау барын көрсетеді, қай жерде бағытты өзгерту керек екенін ескертеді. Егер сыртқатты сезінуді өшірсең, ағзаның өзі өліп бара жатқанын түсінбейсің.
Сондықтан бір журналистің құрықталуы тек бір медиаға соққы емес, бүкіл елге соққы.
Бұл тек қақтығыс емес. Бұл — кері байланысты тыңдамау. Ал кері байланысты елемеу — күрделі жүйелердің құлауына басты себеп болады. Дұшпандар да, дағдарыс та емес. Мұның бәрі жүйенің өз дабылын естімеуінен, «сырқатын» сезбеуінен болады.
Көп елдер батыстың технологиясын, қызметін қолдануға тырысады. Бұл жақсы, бірақ батыстың дамуы тек гаджеттерде емес. Ол негізгі жүйелер мен ережелерге құрылған. Қарапайым ереже: егер біреу жұртқа қарағанда ақылды әрі қабілетті болса, бәрі сол жоғары орынға таласады. Бұл — ақшаға сатып ала алмайтын, келісімге жазып қоймайтын нәрсе. Батыстың үлгісін көшіремін деп ондағы сөз бостандығы, әділетсіздікке төзбейтін қоғам жайлы ескермесек, онда бұл құмға құйған су секілді бос әуре.
Қалыпты әлеуметтік жүйе адамдарды білімі мен талантына қарай көтереді. Ал кертартпа жүйе — көнбістігіне қарай көтереді. Бұл тек метафора емес, заңдылық:
Мұндай адамдар адал, еңбекқор, тіпті батыл болуы мүмкін. Бірақ олар қолға алған ісін, не сол саланы білмейді де. Бұл құдды бір ұшаққа ұшқыш емем, жақсы ниетті, еңбекқор, адал адам келгенімен тең жағдай. Ұшақ ұшпайды, я апатқа ұшырайды.
Жоғарыда айтаққа еретін, көнбіс адамдар отырса, шындық қиялдағы көркем айналады
Сын айтатындарды елемейтін жүйенің ең қауіпті жағы — шынайы фактілердің жоғалатынында. Мысалы, зертханадан ғалымдарды қуып шығып, егеуқұйрықтардың өздері «ғылыми жетістіктері» туралы есеп жазатынындай. Егеуқұйрықтардың ынтасы бар, бәрі ретімен. Бірақ дұрыс, ақылға қонатын әдіс қолданылмайды.
Олар:
Мемлекетте сын айтатын адамдарға орын қалмаса, шындықты өзгертеді: деректер есепке сай жасалады, есептер басшылардың қалауларына сай түзетіледі, ал шындық бұрмаланады.
Ел ақша немесе ресурстарды жоғалтса, оны қайта қалпына келтіре алады. Бірақ еркін ойланатын адамдарын жоғалтса, елдің ойлау қабілеті әлсірейді.
Бір журналист кетсе, тек бір адам кетті деген сөз емес. Бұл қоғамның сыни ойлауына жасалған соққы. Ғалым кетсе, болашақта ғылымдағы жаңалықтар азаяды. Инженер кетсе, сала дамымайды. Кәсіпкер кетсе, нарық құлдырайды. Студент кетсе, үміт азаяды.
Еркін ойлы адамдар қоғамның маңызды бөлшегі. Олардың. Бір-бірімен қарым-қатынас орнатып, тура жолмен жүруі — елдің бір діңгегі. Ол діңгек құлағанда қалғанына да әсері тиеді.
Бір журналистің қамалуы — бүтін бір қоғамның әділетті қоғам құру жайлы үмітін күл-талқан етеді.
Егер ақпарат жаршысы болған, шындықты жеткізетін журналистерді бұғаулайтын болса, онда бүтін бір қоғам ауыздықталды деп айтуға толық негіз бар. Мұның соңы жақсылыққа апармайды. Себебі, бүгін сын айтылмайды, ертең қате шешімдер қабылданады, ал келер күндері салалар өз олқылықтарын білмей, кенже қалып, дамымайды. 10 жылдан кейін күніміз сыртқы елге қарап қалады.
XXI ғасырда елдер территориямен, әскерімен немесе шикізатпен емес, қоғамды алға сүйрейтін, тура болудан қорықпайтын ақылды адамдарымен ілгерілейді.
Қазақта «ауруын айтпаған — ауырмай өледі» деген сөз бар. Көбелектің кішкентай қанат қаққаны секілді қоғамдағы түрлі оқиғаларға мән бермеудің соңы үлкен апатқа ұшыратады.
Еске сала кетсек, құқық қорғаушы Галым Агелеуов «Дождь» телеарнасында Orda.kz жайлы сөз сөйледі. Ол Қазақстанда журналистерге еркіндік жоқ екенін атап өтіп, Гүлнәр Бажкеноваға қарсы қозғалған істердің саяси тапсырыс екенін ашық айтты.",2025-12-08T18:00:46+05:00,2025-12-08T18:00:46+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/1765203600_chatgpt-image-8-dek_-2025-g_-14_42_07.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/1765201534_chatgpt-image-8-dek_-2025-g_-14_45_38.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/1765202495_1765187254_rejderskij.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/1765203600_chatgpt-image-8-dek_-2025-g_-14_42_07.webp,
2640e9f60cae59b0ade0bc7a99911898,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Түркістан облысында экс-келінін ұрған ер адам сотталды,"Түркістан облысында тойханада бұрынғы келінін соққыға жыққан ер адамға қатысты сот үкімі шықты, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/tyrkistan-oblysynda-jeks-kelinin-urgan-er-adam-sottaldy-136468/,"Түркістан облысында тойханада бұрынғы келінін соққыға жыққан ер адамға қатысты сот үкімі шықты, деп хабарлайды Orda.kz. Төле би аудандық сотында «Бұзақылық» бабы бойынша айыпталған азаматтың ісі қаралды.
Сот материалдарына сәйкес, 2025 жылдың 31 тамызы күні шамамен 21:23-те ер адам «Зағамбар» мейрамханасында өткен тойда ән айтып тұрған экс-келінін ұрған. Келіншектің мойнында, білегінде және кеуде тұсында көгерген жарақаттар анықталды.
Сот-медициналық сараптама бұл жарақаттардың денсаулыққа зиян келтірмейтін, жеңіл деңгейдегі зақым екенін көрсетті.
Прокурор айыпталушыға 1 жылға бас бостандығынан айыру жазасын сұрады. Жәбірленуші де осы талапты қолдап, 700 мың теңге материалдық және 10 миллион теңге моральдық шығын өндіруді талап етті.
Сот ер адамға 1 жылға бас бостандығын шектеу, 800 мың теңге моральдық шығын төлеу және 700 мың теңге өкілдік шығындарды өтеу жөнінде үкім шығарды.
Айта кетейік, ҚазТАГ агенттігінің басшыларына қарсы қылмыстық іс қозғалды.",2025-12-09T09:30:47+05:00,2025-12-09T09:30:47+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/2682a88c-15be-4169-8a73-32ffeaaa9d4b.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/2682a88c-15be-4169-8a73-32ffeaaa9d4b.webp,
3b47198cda79f893f0de4af0d95989fa,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Түркістанда қомақты қаражат жымқырған бұрынғы бас дәрігер қолға түсті,"ҚМА медициналық жабдықтарды сатып алу кезінде бюджет қаражатын жымқыру фактісі бойынша тергеу жүргізіп жатыр, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/tyrkistanda-komakty-karazhat-zhymkyrgan-buryngy-bas-dariger-kolga-tysti-136475/,"ҚМА медициналық жабдықтарды сатып алу кезінде бюджет қаражатын жымқыру фактісі бойынша тергеу жүргізіп жатыр, деп хабарлайды Orda.kz.
Қазығұрт аудандық орталық ауруханасының бұрынғы бас дәрігері медициналық газбен жабдықтау жүйесіне арналған құрылғыларды сатып алу кезінде алаяқтыққа барған. Дәрігер ойлағанын жүзеге асыру үшін медициналық жабдықтарды жеткізу саласында тәжірибесі бар танысын осы іске тартады. Сонымен қатар, ол туыстары мен таныстарының атына тіркелген коммерциялық ұйымдарды пайдаланған.
Мемлекетке келтірілген жалпы шығын 115 млн теңге.
Бұрынғы бас дәрігерге қатысты бұлтартпау шарасы ретінде кепіл қолданылған. Ал оның сыбайласы үй қамақта отыр.
Айта кетейік, Тоқаев келесі үш жылға арналған бюджет туралы заңды бекітті.",2025-12-09T13:30:55+05:00,2025-12-09T13:30:55+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/93b9064a-9621-43a3-a613-0776e7e99236.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/93b9064a-9621-43a3-a613-0776e7e99236.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/93b9064a-9621-43a3-a613-0776e7e99236.webp,
f422714c6382933f6cee7e66dc51001a,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Украина қорғанады» - Зеленский Путиннің мәлімдемесіне қатаң жауап берді,"Украина президенті Владимир Зеленский 20 маусым, жұма күні Санкт-Петербург экономикалық форумында Владимир Путин жасаған мәлімдемелерге пікір білдірді,  деп хабарады Orda.kz.        «Обозреватель» басылымына сілтеме жасап.",comments,https://kaz.orda.kz/ukraina-korganady-zelenskij-putinnin-malimdemesine-katan-zhauap-berdi-133421/,"Украина президенті Владимир Зеленский 20 маусым, жұма күні Санкт-Петербург экономикалық форумында Владимир Путин жасаған мәлімдемелерге пікір білдірді,  деп хабарады Orda.kz.        «Обозреватель» басылымына сілтеме жасап.
Зеленскийдің түсіндіруінше, Путин «ашық түрде» бүкіл Украинаны алғысы келетінін айтқан.
Ол сондай-ақ Украинаның «қорғанатынын», ал әлемдегі әрбір мемлекеттің өз ұстанымын анықтауы қажет екенін атап өтті.
Украина басшысы Ресейдің барлық бейбіт ұсыныстарды қабылдамай отырғанын да атап өтті.
Ол АҚШ президенті Дональд Трамп бұл сөздерді естиді және назар аударады деген үміт білдірді.
Еске сала кетейік, бұған дейін Ресей президенті Украинадағы Ресей армиясының алға жылжуы туралы сұраққа жауап бере отырып: «Орыс солдатының аяғы басқан жер – біздің жеріміз» деген еді. Сондай-ақ ол орыс пен украин халықтарын бір халық деп санайтынын айтып: «Бұл тұрғыдан алғанда бүкіл Украина – біздің жеріміз» , – деген болатын.",2025-06-22T16:02:33+05:00,2025-06-22T16:02:33+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/_107841091_pz_jpg.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/_107841091_pz_jpg.webp,
e6a04f27741e8b6005604669a1b3dbd4,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Украина мен Ресей арасындағы соғысты мұнай бағасы реттей ме?,Әлемдік нарықта мұнайға сұраныс артып келеді. Сондықтан Сауд Арабиясы бұл сұранысты қанағаттандыру үшін шикізатты тиімді жеткізуді қамтамасыз ету қажет деп санайды,comments,https://kaz.orda.kz/ukraina-men-resej-arasyndagy-sogysty-munaj-bagasy-rettej-me-130206/,"Әлемдік нарықта мұнайға сұраныс артып келеді. Сондықтан Сауд Арабиясы бұл сұранысты қанағаттандыру үшін шикізатты тиімді жеткізуді қамтамасыз ету қажет деп санайды. Бұл туралы Сауд Арабиясының Экономика және жоспарлау министрі Фейсал әл-Ибрахим айтты, деп хабарлайды Orda.kz Укринформға сілтеме жасап.
Бұған дейін АҚШ президенті Дональд Трамп Сауд Арабиясы мен Мұнай экспорттаушы елдер ұйымын (ОПЕК-ред.) мұнай бағасын төмендетуге шақырған болатын. Оның пікірінше, бұл Ресейдің Украинаға қарсы соғысын тез тоқтатуға көмектеседі.
Сауд Арабиясы мұнай бағасын төмендете ме деген сұраққа Фейсал әл-Ибрахим Эр-Риядтың ұстанымы өсіп келе жатқан сұранысты қанағаттандыру үшін жеткілікті ұсыныстың болуын қамтамасыз ету үшін ұзақ мерзімді нарық тұрақтылығын қамтамасыз ету екенін айтты.
Фейсал әл-Ибрахим сондай-ақ Америка Құрама Штаттары мен Сауд Арабиясы арасында «сексен жылға созылған ұзақ мерзімді және күшті серіктестік» бар екенін еске салды.
Украина президентінің кеңсесі Трамптың ұсынысына түсініктеме бере отырып, Киев ресейлік мұнайдың максималды бағасын барреліне 30 доллар деңгейінде белгілеуді ұсынып отырғанын хабарлады.
Кремль өз кезегінде бағаны төмендету Ресей мен Украина арасындағы соғысты тоқтатуға ықпал етпейтінін айтып та үлгерді.",2025-01-25T16:02:19+05:00,2025-01-25T16:02:19+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/1714727327.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/1714727327.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/1714727327.webp,
27357d5aa8ff530cdd0ee707b3d8ff61,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Украинадағы соғыс: Ресейге 3 жылдан бері қарсы тұрып келе жатқан елдің тұрғындары қалай өмір сүріп жатыр?,"3 күнде аяқтап тастайтын Украина мен Ресей арасындағы соғысқа 24 ақпан биыл 3 жыл толады. Orda.kz редакциясы Украина тұрғындарымен сөйлесіп, олардан қазіргі жағдайы қалай болып жатқанын және соғыс туралы пікірлері мен Дональд Трамптың соңғы өтініші бойынша білді.",comments,https://kaz.orda.kz/ukrainadagy-sogys-resejge-3-zhyldan-beri-karsy-turyp-kele-zhatkan-eldin-turgyndary-kalaj-omir-syrip-zhatyr-130955/,"3 күнде аяқтап тастайтын Украина мен Ресей арасындағы соғысқа 24 ақпан биыл 3 жыл толады. Orda.kz редакциясы Украина тұрғындарымен сөйлесіп, олардан қазіргі жағдайы қалай болып жатқанын және соғыс туралы пікірлері мен Дональд Трамптың соңғы өтініші бойынша білді.
Біздің басты спикеріміз украиндық журналист, «Украина – Центральная Азия» телеграм-арнасының авторы Григорий Пырлик болды. Ол біздің өтінішіміз бойынша Украинаның әр аймағына барып, тұрғындардан сұхбат алды.
– Григорий, қарапайым сұрақтан бастайын. 3 жыл соғыстан кейін Украина халқы өзін қалай сезінеді?
– Әркім өзін әрқалай сезінеді. Біріншіден масштабтық тұрғыдан қарасақ, Украинада соғыс 3 жыл емес, 11 жыл бойы болып келе жатыр. Ресей Қырымды аннексиялауды бастағанына 2025 жылдың 20 ақпанында 11 жыл болады. Кейін жауынгерлік іс-қимылдар жүргізіле бастады.
Қараша айынды Украина толық масштабты соғыстың басталғанына 1000 күн болғанына байланысты ақпараттық науқан жүргізді. Көбі ол жерге «сынған калькулятор» эффектісін жазды. Өйткені 2014 жылы Украинада өз үйін тастап кетуге мәжбүр болған тұрғындар болды. Мен оқиғаны өз әріптестеріме айта аламын. 2014 жылдың күзінде мен Киевте жаңа жұмысқа орналасқан кезде, біздің офисте Қырымдық журналист болды. 2014 жылы Ресей Қырымды басып алғалы жатқанда ол күйеуі және баласымен бірге кетіп қалды. Бірақ олар Донецкіге өз туыстарына кетті. Сол кезде украин мен ресейшілдер арасында алауыздық туып жатқан. Алайда Ресей ресейшілдерді қолдау мақсатында Украинаға қарулы күштерін ол кезде қолданбай тұрған. Сонда 2014 жылы ол отбасыға 1 жыл ішінде 2 рет ауыстыруға туралы келген. Соңында олар Киевтің жанына көшті. Оларға 2022 жылдың ақпан айында не болғаны туралы мен ештеңе білмеймін. Бұндай драмаға толы оқиғалар өте көп.
Ираклий. Донецк облысы Горловка қаласының тумасы. 2014 жылы қарулы күштер қолданыла бастағаннан кейін Донбастан көшіп кетті. Қазір Львовта тұрады.
– Соңғы кездері ақпарат легінен Владимир Зеленскийді диктатор деп атаған Дональд Трамптың мәлімдемесі кетпей жүр. Бұл туралы украиндықтар не ойлайды?
Григорий Пырлик:
Ираклий:
Катерина. Харьков облысының тұрғыны. 3 баланың анасы. Ресейдің басып алу прооцесінде Купняскіде болған. Қазір алдыңғы аймақта эвакуацияда.
Ресей үнемі энергетикалық нысандарға соққы жасайды. Ресей СІМ басшысы бұлай емес дейді, бірақ бәрі бұл өтірік екенін түсінеді. Украиндықтар жарық болмайтын жағдайдан қалай шығады, қыста жылу болмауы мүмкін бе? Жалпы, соғыстың үш жылындағы тұрмыс қиындықтарын қалай жеңуге болады?
Григорий Пырлик:
– Украина қазір жаңа жағдайларға бейімделудеткеремет қабілет көрсетуде. Атап айтқанда, осы жылдың 16 ақпанында Украинаның оңтүстігіндегі Николаевтағы ЖЭО-ға Ресейдің соққысы болды. Нәтижесінде, хабарланғандай, 100 мыңға жуық тұрғын жылусыз қалды. Сол кезде қалада температура -10-ға дейін төмендеді. Бірақ екі күннен кейін ғана жылу беру мүмкін болды. ЖЭО-да электр энергиясын өндіру мүмкіндігі жойылды, бірақ бұл жағдайда электр энергиясын өндіру маңызды болмады. Қалай болғанда да, билік жылу жүйесін іске қосты. Билік жауға артық ақпарат айтпайды. Бірақ соған қарамастан, жылу келе бастады. Сонымен қатар, ауруханалар мен басқа да әлеуметтік нысандарды Украинаның батыс серіктестері берген мобильді қазандықтарға қосуға болады.
Алмагүл Кенжебаева:
Біз қазір сіздермен орыс тілінде сөйлесіп жатырмыз. Орыс тілі тақырыбы, орыс тілділерге қысым жасады деген айыптаулар Путиннің агрессиясының себептерінің бірі болды. Украинадағы орыс тіліндегі жағдай қазір қалай? Мен әлеуметтік желілерден көріп отырғанымдай, Украина тұрғындары украин тілін кем дегенде суржик деңгейінде білу үшін жаппай үйрене бастады. Менің ойым қаншалықты дұрыс және орыс тілінен бас тартуды агрессияға наразылықтың кейбір нұсқасы деп санауға бола ма?
– Мен бұл өте қиын деп айтар едім. Бір жағынан, 2022 жылы орыс тілінен бас тартудың болғаны рас. Орыс тіліндегі нұсқалары бар кейбір сайттар бұл бөлімді жауып тастады. Бірақ басқа порталдар өз жаңалықтарын орыс тіліне аударуды жалғастырып жатыр. Мысалы, «украин ақиқаты», «УНИАН» ақпарат агенттігі. Бізде FREEDOM орыс тілді телемарафоны бар.
Яғни, орыс тілі әлі де қолданыста. 2024 жыл, мамыр айының соңы. Орталық Азия елдерінен журналистер делегациясы Украинаға келген болатын. Сол кезде Владимир Зеленский олармен орыс тілінде сөйлесті. Осы делегацияда болған Қырғызстаннан келген журналистердің бірі, содан кейін маған берген сұхбатында ол үшін бұл маңызды қадам екенін айтты. Себебі Орталық Азия елдерінде орыс тілі ұлтаралық қатынас тілі ретінде қолданыла береді.",2025-02-24T18:54:04+05:00,2025-02-24T18:54:04+05:00,kk,Ислам Әден,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/1740406790_481012144_1057536383080917_4557135848742668546_n.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/1740400458_152.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/1740406790_481012144_1057536383080917_4557135848742668546_n.webp;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-02/1740402849_2014-08-30__war_in_donbass_07.jpg;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-02/1740405179_480298500_1052288053605750_9220847317175778620_n.jpg,https://www.youtube.com/embed/Kh3s-unhXMs?feature=oembed;https://www.youtube.com/embed/gKw19QuNLKI?feature=oembed
1b6c8399ae3153f2290773097138f903,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Ұлттық банк басшысы криптовалюта саудасын заңдастыруды ұсынды,"ҚР Ұлттық банкінің төрағасы криптовалюта нарығы мен криптовалюта алмастыратын орындарды заңдастыру қажет деп санайды, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/ulttyk-bank-basshysy-kriptovaljuta-saudasyn-zandastyrudy-usyndy-128495/,"ҚР Ұлттық банкінің төрағасы криптовалюта нарығы мен криптовалюта алмастыратын орындарды заңдастыру қажет деп санайды, деп хабарлайды Orda.kz.
Кеше, 15 қазан -  ҚР Ұлттық валютасы күні еліміздің қаржыгерлерінің XII съезінде ҚР Ұлттық банктің басшысы Тимур Сүлейменов цифрлық активтер нарығы ырықтандыруды күтіп тұрғанын айтты.
Оның пікірінше, криптовалюта мен оларды айырбастауды заңдастыру - қазақстандықтар белсенді түрде пайдаланып жүрген, бірақ реттеуден тыс қалып отырған нарықты бақылауға мүмкіндік береді.
Сүлейменов өз сөзінде Қырғызстан мен Өзбекстан мысалдарын келтірді, бұл олардың цифрлық активтерді ұлттық деңгейде, жекелеген қаржы орталықтары шеңберінен тыс шығаруға және айналысқа жіберуіне мүмкіндік берген.
Ұлттық банк басшысы криптовалюта қазақстандықтардың өміріне берік орнығып үлгергенін және оларды елемеу еш пайда әкелмейтінін баса айтты. Азаматтардың қаражаты цифрлық активтерде инвестицияланады. Алайда бұл процесті бақылауға мемлекеттің мүмкіндігі жоқ.
Бұл крипто алмастырғыштарды заңдастыруға да қатысты. Ұлттық банк басшысы бұл құралдарды реттеу үшін құқықтық жүйенің заңды түрде рұқсат еткені дұрыс деп санайды.
Спикер бұл мәселе алдағы уақытта дәстүрлі қаржы жүйесі өкілдерімен де, финтех пен криптоиндустриядағы әріптестермен талқыланатын болады деп қорытындылады.",2024-11-16T13:05:10+05:00,2024-11-16T13:05:10+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/kriptovalyuta-_-chto-eto-prostymi-slovami.png,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/kriptovalyuta-_-chto-eto-prostymi-slovami.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/kriptovalyuta-_-chto-eto-prostymi-slovami.webp,
e3e7d15eeba63b8674f60bd26a38b18f,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Ұлттық банк теңге бағамын құтқара ала ма?,"Қазақстанның ұлттық валютасы екінші апта қатарынан «қалтырап» тұр. Шілде айында теңге ресми есеп бойынша долларға қатысты 4 пайызға арзандады. Ұлттық банк «отқа су сепкендей» 125 миллион доллар көлемінде валюта интервенциясын жасады. Бірақ бұл науқасқа көмектесе ме? Orda.kz Ұлттық банк теңгені арашалап қала ала ма, соны анықтауға тырысты.",comments,https://kaz.orda.kz/ulttyk-bank-tenge-bagamyn-kutkara-ala-ma-134079/,"Қазақстанның ұлттық валютасы екінші апта қатарынан «қалтырап» тұр. Шілде айында теңге ресми есеп бойынша долларға қатысты 4 пайызға арзандады. Ұлттық банк «отқа су сепкендей» 125 миллион доллар көлемінде валюта интервенциясын жасады. Бірақ бұл науқасқа көмектесе ме? Orda.kz Ұлттық банк теңгені арашалап қала ала ма, соны анықтауға тырысты.
Әр түрлі ведомстволар мен сарапшылар шілде айындағы теңгенің долларға шаққандағы күрт әлсіреуін түрлі факторлармен байланыстырып түсіндіріп үлгерді. Ұлттық банк бұл құлдырауға негіз болатындай фундаменталды факторлар жоқ деп мәлімдеді. Премьер-министрдің орынбасары Роман Скляр да теңгенің «әлсіреуін» үкімет басшысы Олжас Бектеновтің келесі жылға арналған бюджетті 1 доллар = 540 теңге бағамымен жоспарлау туралы айтқан сөзімен байланыстыруды жоққа шығарып отыр.
Ал экономист Ернар Серік бұл жағдайдың басты себебін — бизнес тарапынан валютаға деген сұраныстың артуынан көреді, себебі олар инфрақұрылымдық жобаларды іске асыруға кірісіп кеткен.
Алайда сұрақ туындайды: егер нақты себептер жоқ болса, онда валюта нарығындағы алыпсатарлық кімге тиімді? Ұлттық банк интервенцияға тым кеш кіріскені кездейсоқ па? Өйткені, егер доллар өссе — Ұлттық қордың мұнай кірістерінен түсетін теңгедегі түсім көбейеді. Әлде бұл үкімет үшін бюджетті жапқанға ыңғайлы ма…
Экономист Марат Әбдірахмановтың айтуынша, Ұлттық банк пен үкіметке теңгенің әлсіреуі белгілі бір дәрежеде тиімді болуы мүмкін. Ресми мәлімет бойынша, Қазақстан экономикасындағы ақша көлемі 18%-ға өскен. Ал тауар көлемі өзгеріссіз қалды. Экономистің пайымынша, несие бойынша шекті мөлшерлеменің төмендеуі ұлттық валютаға қысымды азайтып, девальвация қарқынын баяулатуға көмектесті.
Экономистің айтуынша, қазақстандықтардың қазіргі тұтынушылық несиелері 17 трлн теңгеге жеткен, ал бұл несиелердің көбісі күнделікті қажеттіліктерге алынған. Аталған несиелер өте жоғары пайызбен беріліп отыр, ал бұл өз кезегінде теңгеге қысымды күшейтіп, девальвацияны үдетіп жатыр. Бұған салықтардың көтерілуі де қосымша болып отыр.
Оның пікірінше, Ұлттық банк — Ұлттық қор активтерін басқаратын орган ретінде — теңгенің әлсіз болғанына шын мәнінде мүдделі. Алайда бұл пікірмен келіспейтін сарапшылар да бар. Қаржылық сарапшы Андрей Чеботарев Ұлттық банк теңгені әдейі «басуға» мүдделі емес екенін атап өтеді. Бұл пікірді ол — «астыртын теория» деп сипаттайды.
Ұлттық банктің басты мақсаты — бағаны бақылау және инфляцияны тежеу. Ал доллар бағамы жоғары болған сайын, баға да өсе береді. Сондықтан Ұлттық қордан доллар сату арқылы пайда көру мүмкіндігі болса да, ол зиян келтіретін болғандықтан, тиімсіз.
Экономист Марат Әбдірахмановтың пікірінше, теңге қатты төмен бағаланып отыр. Оның ойынша, қазір радикалды шаралардың уақыты келген: жай ғана долларды тежеу емес, теңгені нығайту, яғни ревальвация жасау керек. Бұл — нарықтық емес, Ұлттық банк тарапынан күшпен қабылданатын шешім.
Оның пікірінше, 50% ревальвация — бюджетті, трансферттік бағаларды және әлеуметтік саланы бірден ретке келтірер еді.
Алайда Ұлттық банк мұндай тәуекелге барады дегенге сенім аз. Нарықтық емес шараларды қолдану инфляция деңгейіне және елдің инвестициялық тартымдылығына бірден кері әсер етеді. Тіпті Ұлттық банк мұндай әрекетке қауқарлы ма деген күмән де бар — оның мүмкіндіктері асыра бағаланған.
Қаржыгер Андрей Чеботарев неге Ұлттық банк барынша тырысқан күннің өзінде теңге бағамын әп-сәтте өзгертіп, оны екі есе күшейтіп, бүкіл қазақстандықтарды бірден бақытты ете алмайтынын түсіндіреді. Себебі қарапайым: нарықтық экономика жағдайында мұндай радикалды шешімдер жұмыс істемейді.
Сондықтан Ұлттық банк теңге бағамын толықтай құлата да алмайды, не сиқырлы жолмен құтқара да алмайды. Қолынан келетіні — анда-санда «сыр беріп» тұрған теңгеге «жан бітіретін» валюта интервенцияларын жасап тұру және уақыт өте келе оның қалпына келетініне үміт арту.
Қазақстан Ұлттық банкінің төрағасы Тимур Сүлейменов әлеуметтік желіде теңге бағамына қысым бар екенін айтты. Біздің тілшілеріміз еліміздегі банктердің бірін-бірі жұтып жатқаны және оның салдары туралы жазған болатын.",2025-08-02T12:00:10+05:00,2025-08-02T12:00:10+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1754110885_mycollages-23.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1754110885_mycollages-23.webp,
540cda8267733f7ae0c472a0c4a7f182,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Ұлттық киноны қолдау орталығына қатысты дау: Роза Мұқанова Талғат Теменовке жауап қайтарды,"Роза Мұқанова Ұлттық киноны қолдау орталығы жариялаған конкурсынан өте алмай қалған Талғат Теменовке жауап берді, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/ulttyk-kinony-koldau-ortalygyna-katysty-dau-roza-mukanova-talgat-temenovke-zhauap-kajtardy-133365/,"Жазушы, драматург Роза Мұқанова Ұлттық киноны қолдау орталығы жариялаған байқауға қатысып, өте алмаған, әрі әлеуметтік желілерде байқауды қатты сынға алған режиссер Талғат Теменовке жауап берді, деп хабарлайды Orda.kz.
Қазақ халқының бәрі білетін «Көшпенділер» фильміне режиссер болған, «Шаңырақ», «Қайдасың сен, Чапай?», «Торо», «Адамдар арасындағы бөлтірік», «Қызғыш құс», «Махаббат бекеті», «Алма бағы», «Көгілдір такси» сынды фильмдердің сценарийін жазған кинорежиссер, кинодраматург, Казақстанньң халық әртісі Талғат Теменов Ұлттық киноны қолдау орталығы жариялаған байқауды сынады. Өз сөзінде ол комиссия қатарында киноға қатысы жоқ адамдар отырғанын атап өтті. Ол бір ауыздан дауыс берген соң, жақсы туындылардың тасада қалатынын айтып наразы болды.
Комиссия мүшелерінің бірі Роза Мұқанова өзінің Facebook парақшасында оның пікіріне жауап жариялады. Оның сөзінше, Теменов сценарий жазғанда бірнеше қателік жіберген және кей дүниелерді атүсті істей салған. Ол әуелі Теменов ұсынған туындыларды сынап өтті.
Сондай-ақ, Роза Мұқанова Теменовтің «Сарра» мен «Бопай ханым» пьесасын Қ. Қуанышбаев театрында көркемдік жетекші болып жүрген кезімде жөндеп, күзеп бердім» деген сөзіне де наразылық танытты. Оның айтуынша, ол пьессалар сол кездегі театр директорлары Айболат Жәудір мен Асхат Маемировтың тұсында театр басшыларының тапсырысымен жазылған.
Еске сала кетейік, бұған дейін Абай Бегейдің қызы мен күйеу баласы қамауға алынған болатын.",2025-06-19T14:58:55+05:00,2025-06-19T14:58:55+05:00,kk,Ислам Әден,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/photo_5377729569685106082_y.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/photo_5377729569685106082_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/photo_5377729569685106082_y.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/snimok-jekrana-2025-06-19-194116.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/snimok-jekrana-2025-06-19-194337.png,
8e890446d324ca5e52b1826e9f2beba0,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Ұлттық қор қордаланар емес: Қорды «тескен» қаражат қайда кетіп жатыр?,"Ұлттық қор – Қазақстан үшін басты қаржылық қауіпсіздік жастығы. Оның есебінен бюджеттегі көптеген «тесіктер» жабылады, балалардың жарқын болашағы үшін қаржы жинақталады, ал оның резервтері «жұтаң» жылдары елді асырауы тиіс. Алайда, Ұлттық қордың активтері шынымен де тиімсіз, ал одан ақша қоржынға құйылғанынан жылдамырақ жұмсалып жатыр деген пікірлер жиі айтылып жүр. Ұлттық қорда не болып жатқаны туралы Orda.kz таратып көрді.",comments,https://kaz.orda.kz/ulttyk-kor-kordalanar-emes-kordy-tesken-karazhat-kajda-ketip-zhatyr-135171/,"Ұлттық қор – Қазақстан үшін басты қаржылық қауіпсіздікті қалыптастыратын орын. Оның есебінен бюджеттегі көптеген «тесіктер» жабылады, балалардың жарқын болашағы үшін қаржы жинақталады, ал оның резервтері «жұтаң» жылдарда елді асырауы тиіс. Алайда, Ұлттық қордың активтері шынымен де тиімсіз, ал одан ақша қоржынға құйылғанынан жылдамырақ жұмсалып жатыр деген пікірлер жиі айтылып жүр. Ұлттық қордың жағдайының жапсарын  Orda.kz таратып көрді.
Жазда Ұлттық банк Ұлттық қордан қаржы жұмсау туралы есеп жариялады. Бұл құжаттағы сандар көңіл көншітпейді. Өткен жылы елдің «мұнай жинағы» қоржынынан түсетін ақшадан көп қаржы жұмсалды.
«Ұлттық қор» сөзімен тығыз байланысты тағы бір экономикалық термин бар — трансферт. Бұл — мемлекеттік қазынадағы «тесіктерді» мұнай ақшасымен жабу үдерісінің сыпайы атауы. Өткен жылы Ұлттық қордан трансферттерге түсімнен екі есе көп қаражат жұмсалды.
2025 жылы Ұлттық қордан жоспарланған трансферттер көлемі, ең мүмкін дегенде, тағы да асып түспек. Қоржын босап барады — бұл президенттің активтерді көбейту тапсырмасын орындау қиынға соғатынын білдіреді. Сондықтан Ұлттық банктің Ұлттық қор қаражатын пайдаланудың түрлі деңгейдегі жаңаша идеялары туындап отырады. Мұндайда сұрақ туады: егер Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорының қаражаты дәстүрлі емес қаржы құралдарына инвестицияланатын болса, Ұлттық қордан қандай пайда? Мүмкін, бірден барлық активтерді шетелдік ірі компаниялардың бағалы қағаздарына инвестициялаған тиімді болар?
Қаржы сарапшысы Расул Рысмамбетовтың айтуынша, жоқ — Ұлттық қор ең алдымен резерв, ол мемлекеттік ауқымдағы инвестициялық құрал емес.
Ресми деректерге сүйенсек, 2024 жылы Ұлттық қордың инвестициялық табысы 4,6 млрд долларды немесе 7,59% болды. Ұлттық банк мұнай ақшасын пайдаланудың жаңа жолдарын іздегенімен, ең үлкен пайда әлі де консервативті инвестициялардан түсіп отыр. Ең алдымен – алтынға салынған салымдардан.
Соған қарамастан, кейбір сарапшылардың айтуынша, 2025 жылы Ұлттық қордың инвестициялық табысы керісінше — шығынға айналған. Басқаша айтқанда, қаңтардан шілдеге дейін қор активтері шығынды болған. Тамыз айының соңында бұл пікірлерге Ұлттық банк төрағасы Тимур Сүлейменов ашумен жауап қатты.
Онда кімдікі дұрыс?  Ақша туралы бәрін білуі тиіс Ұлттық банк басшысы ма, әлде балама есептеулерге сүйенетін сарапшылар ма? Шын мәнінде, екі жақтың да сөзі рас болуы да мүмкін.
Сарапшылар расымен дұрыс айтса да, Ұлттық банк оптимизмін жоғалтпай отыр. Тамызда реттеуші орган Ұлттық қор активтері үш ай қатарынан өскенін, және өткен жылғы деңгейге жақындағанын хабарлады. Шілде айының соңында оның валюталық бөлігі 60,5 млрд доллар деп бағаланған — бұл 2024 жылдың қарашасынан бергі ең жақсы көрсеткіш.
Мәселе  мұнда — бұл оптимизм ресми экономикалық жоспарлармен сәйкес келмейді. Экономика министрлігінің болжамына сәйкес, 2025 жылдың соңына қарай Ұлттық қордың таза валюта активтері 57,2 млрд доллар болады, яғни шілдедегі көрсеткіштен 3 миллиард долларға аз. Бұған қарап,  жобада бюджеттік тұрақтылықты қамтамасыз ету үшін кезекті қаражат алу ескерілген деген тұжырым жасауға болады.
Алдағы болашаққа министрліктің жоспары аса батыл: 2028 жылға қарай валюта активтері 68,6 млрд долларға дейін жетуі тиіс, егер мұнай баррелінің бағасы 60 доллар деңгейінде болса, әрине. Бірақ қазіргі түсім мен алым арасындағы тепе-теңдікті ескерсек, бұл жоспардың жүзеге асуы күмән тудырады.
2025 жылдың қорытындысы — Ұлттық банктің оптимизмінің қаншалықты негізді екенін және сарапшылардың болжамы қаншалықты әділетті екенін көрсетеді.
Жыл басында Ұлттық банк басшысы Тимур Сүлейменов президент Қасым-Жомарт Тоқаевқа 2024 жылға арналған ақша-несие саясаты қорытындылары мен ақша-кредит реттеушісінің жоспарлары туралы баяндап берген еді.",2025-09-27T16:06:15+05:00,2025-09-27T16:06:15+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/u-lttyk-k-or-balalarg-a-bag-darlamasyna-8-million-dollar-audaryldy_1741697429.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/u-lttyk-k-or-balalarg-a-bag-darlamasyna-8-million-dollar-audaryldy_1741697429.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/u-lttyk-k-or-balalarg-a-bag-darlamasyna-8-million-dollar-audaryldy_1741697429.webp,
7ba0ed51fdc84fa400a2455cdaf747bf,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Урбанистің көзқарасымен Алматыдағы ең ұсқынсыз он ғимарат,"Қала сәулетшісі Владислав Филатов жергілікті тұрғындардың пікіріне сүйене отырып, Алматының ең ұсқынсыз ғимараттарының рейтингін жасады. Бұл тізімге қала тұрғындарының пікірінше, қаланың келбетін бұзатын бизнес-орталықтар, тұрғын үй кешендері мен дүкендер кірді. Маман өзінің жеке рейтингі әлдеқайда ауқымды екенін, оған 100-ге жуық нысан кіретінін және ол осы тізімді үнемі толықтырып отыратынын баса айтты. Мұндай ғимараттар үшін урбанист ""ұятты құрылыс нысандары""деген жаңа термин ұсынды. Толығырақ Orda.kz материалында.",comments,https://kaz.orda.kz/urbanistin-kozkarasymen-almatydagy-en-uskynsyz-on-gimarat-129885/,"Қала сәулетшісі Владислав Филатов жергілікті тұрғындардың пікіріне сүйене отырып, Алматының ең ұсқынсыз ғимараттарының рейтингін жасады. Бұл тізімге қала тұрғындарының пікірінше, қаланың келбетін бұзатын бизнес-орталықтар, тұрғын үй кешендері мен дүкендер кірді. Маман өзінің жеке рейтингі әлдеқайда ауқымды екенін, оған 100-ге жуық нысан кіретінін және ол осы тізімді үнемі толықтырып отыратынын баса айтты. Мұндай ғимараттар үшін урбанист ""ұятты құрылыс нысандары""деген жаңа термин ұсынды. Толығырақ Orda.kz материалында .
Филатовтың пікірінше, қаланың ең қорқынышты ғимараттарының бірі. Ол фонтаны бар бұрынғы қоғамдық кеңістіктің орнында тұр және бұрын казино болған. Бүгінгі күні оның сыртқы түрі қоршаған құрылысқа  сай келмейді әрі жағымсыз әсер қалдырады.
2.  «Три богатыря» ТК, Достық даңғылы, 44
Бастапқыда бұл тұрғын үй кешені қаладағы ең тартымды әрі қолы  жеткен адамдар ғана тұратын мықты да берік үйлердің бірі еді, бірақ уақыт өте оның сыртқы көрінісі өзгерді. Тұрғындардың аумақты ұлғайтуға деген ниеті ғимараттың архитектуралық пішінін бұзып, құрылымды ұсқынсыз етті. Урбанист бұл жағдайды «уақыт өте келе жеткен ұсқынсыздықтың» үлгісі деп атап көрсетеді.
3. Қаланың шетіндегі батыс шағын аудандар
Шағын аудандық типтегі атына заты сай емес  құрылыс, мұнда аулалар көліктерге толы, ал көшедегі аймақ толық пайдаланылмайды. Бірінші қабаттарда коммерциялық орындардың орнына пәтерлер орналасқан — инфрақұрылым өте тапшы.
4.⁠ ⁠«Алтын Бұлақ» ТК
Бұл өте көлемді құрылыс кешені халық ішінде «Титаник» деп аталып кеткен. Урбанистің айтуынша, бұл тек аса көңілден шыға бермейтін жоба. Ол эстетика мен ақылға қонымдылық дегенді мүлде ескермей жасалған.
5. Қонаев, 56 мекенжайындағы ғимарат.
Оның қасбеті архитектуралық контекстке сәйкес келмейтін көптеген қондырмалар мен сәндік элементтерге толып, айқыш-ұйқыш болып жатыр. Филатов бұл бұрынғы кәдімгі кеңсе ғимаратындағы тым көп қабаттасқан элементтер нысанның сәнін кетіріп тұрғанын айтады. Ғимараттың қасбетіндегі көлемді торға құстар ұшып келіп, айналада олардың шуынан құлақ тұнады. Бұл ғимараттың тағы бір кемшілігі.
6. Төле Би, 280 мекенжайындағы «Ара ұясы» үйі
«Ауыл» ТК — бұл кесек архитектураның мысалы,  мұнда көлемді бетон түрлері қолданылған, ол сырт кезге үй құрылысын мығым әрі берік етіп көрсетеді.
Егер «Ауыл» ТК құрылысы бойынша жоспарлар дер кезінде жүзеге асқан болса,  онда ол жерде төрт қорқынышты үй емес, әлдеқайда көп үй болар еді.
7. «Нұрлы Тау» көпфункционалды орталығы
Бұл құрылысты сарапшы Қазақстандағы ең қорқынышты ғимараттардың бірі деп атайды. Урбанист үшін нысанның қасбеті емес, зілдей ауырлығы мен бір-біріне жапсарласқан үйлесімсіздігі көңілген мүлде қонбайды. Мұндай көп жұмыс орындарын бір кешенде шоғырландыру көлік мәселелерін күшейтіп, қалалық инфрақұрылымға артық салмақ түсіреді. Оның орнына кеңсе орындарын қала бойынша шашырата орналастырған жөн еді, осылайша бір ауданға адамдар мен көліктердің шамадан тыс шоғырлануын болдырмауға болатын еді.
8. Абай-Алтынсарин көшесіндегі «ҰлтССО» ғимараты.
Сарапшының айтуынша, бұл — тиісінше күтім жасалмаған, ескі үлгідегі қарапайым кеңсе ғимараты.
9.⁠ ⁠«Сарыарқа» бизнес орталығы.
Бұл ғимаратты ашық түрде ұсқынсыз деп атауға болмайды, бірақ оның бизнес-орталық ретінде мәртебесі айқын түрде асыра бағаланған. Қазіргі заманғы талаптарға сай әрі жалға алушылар үшін шын мәнінде ыңғайлы болу үшін «Сарыарқаға» жаңарту қажет.
10. Бұрынғы «Әсем» СҮ — қазіргі «Мегатау»
Бұған дейін архитектор-урбанист, Алматы қаласының қала құрылысын кеңес мүшесі Владислав Филатов қаладағы өмір сүруге ең қолайлы және қолайсыз шағына удандардың рейтингін жасады . Сарапшы алғашқы және  екіншісі рейтингтің айырмашылығын түсіндіріп, қолайлы болуды бағалау үшін қандай критерийлер қолданылатынын айтты.",2025-01-14T11:15:30+05:00,2025-01-14T11:15:30+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/1736775865_1736491171_photo_2025-01-10-10_32_07.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1736771446_abaja-105.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1736771658_photo_2025-01-10-10_32_32.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1736771658_photo_2025-01-10-10_32_34.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1736772474_1736491296_photo_2025-01-10-10_32_02.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1736772474_photo_2025-01-10-10_32_03.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1736772997_photo_2025-01-12-20_06_27.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1736772997_photo_2025-01-12-20_06_30.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1736773479_photo_2025-01-10-10_31_55.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1736773479_photo_2025-01-10-10_32_00.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1736773694_img_7865.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1736774095_photo_2025-01-10-10_32_15.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1736774095_photo_2025-01-10-10_32_18.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1736774777_photo_2025-01-10-10_32_28.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1736774777_photo_2025-01-10-10_32_31.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/1736775865_1736491171_photo_2025-01-10-10_32_07.webp,
ec8ab2c9b3e5a09053e6efa9e4d08052,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Ұшақ апатының тергеу ісі мен қара жәшікті Бразилияға тапсыру жайлы сарапшы пікірі,Қазақстандық саясаттанушы Ғазиз Әбішев апатқа ұшыраған ұшақтың жазба құрылғыларын («қара жәшіктер») Бразилияның авиациялық оқиғаларды зерттеу және алдын алу орталығына (CENIPA) жіберу туралы шешіміне қатысты пікір айтты.,comments,https://kaz.orda.kz/ushak-apatynyn-tergeu-isi-men-kara-zhashikti-brazilijaga-tapsyru-zhajly-sarapshy-pikiri-129600/,"Қазақстандық саясаттанушы Ғазиз Әбішев апатқа ұшыраған ұшақтың жазба құрылғыларын («қара жәшіктер») Бразилияның авиациялық оқиғаларды зерттеу және алдын алу орталығына (CENIPA) жіберу туралы шешіміне пікір білдірді, деп хабарлайды Orda.kz.
Саясаттанушы өзінің Telegram-арнасында бұл шешім Қазақстанның күрделі геосаяси жағдайда бейтараптықты сақтауға деген ұмтылысын және принципшілдігін көрсететінін атап өтті.
Ғазиз Әбішевтің айтуынша, вице-премьер Қанат Бозымбаев Қазақстан апаттың себептерін зерттеу жөніндегі комиссияға ешқандай қысым көрсетілмейтінін айтқанымен, бәрібір жағдай басқаша көрінеді.
Сарапшының пікірінше, Қазақстанның Ресей тарапынан саяси қысымға ұшырап отырғаны анық. Ресей «қара жәшіктерді» ТМД-ның Халықаралық авиациялық комитетіне (МАК) тапсыруды ұсынған.
CENIPA-ға деректерді беру туралы шешім
Ғазиз Әбішевтің пікірінше, қара жәшіктерді Бразилияға (Embraer ұшағын шығарушы ел) тапсыру Қазақстанның маңызды қадамы болды.
Сарапшы бұл шешімді Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың рөлімен байланыстырды.
2024 жылғы 27 желтоқсанда Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаевқа Әзірбайжан президенті Ильхам Әлиев қоңырау шалған болатын.
Еске сала кетсек, Тоқаев «арандатуға жол бермеу» жайлы және ұшақ апатына қатысты басқа да шұғыл тапсырмалар берген болатын.
Апат 25 желтоқсан күні болды. AZAL әуе компаниясының Бакуден Грозныйға бағыт алған Embraer ұшағы Қазақстанның Ақтау қаласы маңында құлады. 38 адам қаза тауып, 29 адам жарақат алды. Әзірбайжан халқы 26 желтоқсан күнін апат құрбандарын еске алу үшін қаралы күн деп жариялады.
Соңғы сапарға аттанған ұшақ жайлы толық ақпаратты тілшіміздің мақаласынан оқыңыздар.",2024-12-30T09:58:23+05:00,2024-12-30T09:58:23+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/img_20241230_103400_648.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/img_20241230_103400_648.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/img_20241230_103400_648.webp,
86f9898bb0ddd8505979c765a82b992a,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Whatsapp-тағы сөз енді заңды құжат»: депутат Мұрат Әбенов жаңа өзгерістер жайлы айтты,"Тұтынушылардың құқығын қорғау туралы заң жобасына маңызды өзгеріс жасалды. Бұдан былай тауарды сатып алу, сату жайлы хат-хабарда айтылған уәде заңды күшке ие болады. Бұл туралы мәжіліс депутаты Мұрат Әбенов Instagram желісіндегі тікелей эфирде мәлімдеді, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/whatsapp-tagy-soz-endi-zandy-kuzhat-deputat-murat-abenov-zhana-ozgerister-zhajly-ajtty-136471/,"Тұтынушылардың құқығын қорғау туралы заң жобасына маңызды өзгеріс жасалды. Бұдан былай тауарды сатып алу, сату жайлы хат-хабарда айтылған уәде заңды күшке ие болады. Бұл туралы мәжіліс депутаты Мұрат Әбенов Instagram желісіндегі тікелей эфирде мәлімдеді, деп хабарлайды Orda.kz.
Мұрат Әбеновтің сөзінше, енді жазбаша хаттар ғана емес, аудио, бейнежазбалар да заңды күшке ие.
Оның сөзінше, кей судьялар мұндай істерді қабылдағысы келмей, мәселені кәсіпкермен өзара шешуге жібереді. Ол іс жүзінде олардың арызды қабылдауға міндетті екенін атап өтті.",2025-12-09T10:30:21+05:00,2025-12-09T10:30:21+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/abenov.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/abenov.webp,
68fa2efb5a1c84a787166f574ebd1330,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,YouTube Гүлнәр Бажкенованың Вадим Дергачёвпен сұхбатын үнділіктердің шағымынан кейін өшіріп тастады,"Дергачёвтің айтуынша, бейнематериалда ешқандай музыка, видеоүзінді, өлең не басқа мәтіндер қолданылмаған, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/youtube-gylnar-bazhkenovanyn-vadim-dergachevpen-suhbatyn-yndilikterdin-shagymynan-kejin-oshirip-tastady-133835/,"Дергачёвтің айтуынша, бейнематериалда ешқандай музыка, видеоүзінді, өлең не басқа мәтіндер қолданылмаған, деп хабарлайды Orda.kz.
Orda.kz бас редакторы Гүлнәр Бажкенованың журналист Вадим Дергачёвке берген сұхбаты 12 шілдеде оның YouTube-арнасы — Dergachyov Insight — арқылы жарияланған болатын. Бейнематериалдың атауы да мазмұнын айқындап тұр: «Гүлнәр Бажкенова: «Ордаға» қысым, «Шишкинмен сот» , «пышақтасу» және «эмиграция мүмкіндігі туралы».
18 шілде кешке Вадим Дергачёв өзінің арнасынан бұл видеоның өшірілгенін хабарлады. Себеп — Үндістанда тіркелген бір компанияның шағымы.
Журналистің пайымдауынша, бұл әдейі ұйымдастырылған хакерлік шабуыл болуы мүмкін.
Дегенмен ол бұл жағдайды кездейсоқтық немесе үнді тарапының қатесі болуы мүмкін екенін жоққа шығармайды. Ал шағымның негізділігі YouTube тарапынан 10 күн ішінде қаралады.
Сонымен қатар, аталған сұхбат 17 шілде күні автордың рұқсатымен Orda News YouTube-арнасына жүктелген және ол қазір де сол жерде қолжетімді. Дергачёв сұхбатты сол жерден көруге кеңес береді.
Жаңарту (UPD): Осы материал жарияланғаннан шамамен бір сағат өткен соң, Facebook Вадим Дергачёвтің аккаунты бұғатталды.",2025-07-19T13:04:56+05:00,2025-07-19T13:04:56+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/1752910012_i5t758o.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/1752910012_i5t758o.webp,
910219dfd1b69950706f2c960e908883,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Зеленский БҰҰ Бас хатшысының Украинаға сапарын қабылдамады,"Бұл шешімді Украина президенті Владимир Зеленский БҰҰ Бас хатшысы Антониу Гутерриштің БРИКС саммитіне қатысқанынан кейін қабылдады, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/zelenskij-buu-bas-hatshysynyn-ukrainaga-saparyn-kabyldamady-127985/,"Бұндай шешімді Украина президенті Владимир Зеленский БҰҰ Бас хатшысы Антониу Гутерриштің БРИКС саммитіне қатысқанынан кейін қабылдады, деп хабарлайды Orda.kz.
Бұл туралы РБК-Украина AFP-ке сілтеме жасап жазады.
РБК-Украинаның президент кеңсесіндегі дереккөздері бұл ақпаратты растады.
Бейсенбі, 24 қазанда өткен БРИКС саммитінде Гутерриш халықаралық көшбасшыларды, соның ішінде Ресей президенті Владимир Путинді Украинада «әділ бейбітшілік» орнату және екі жылдан асқан соғысты тоқтату үшін жұмыс істеуге шақырды.
Алайда БҰҰ Бас хатшысының Қытай төрағасы Си Цзиньпин мен Үндістан премьер-министрі Нарендра Моди бар 20 әлемдік көшбасшының кездесуіне қатысуы Киевте сыни көзқарас тудырды.
Қазан қаласында Путинмен келіссөздер кезінде Гутерриш «Ресейдің Украинаға басып кіруі БҰҰ Жарғысы мен халықаралық құқықты бұзу екенін айтқан болатын» делінген БҰҰ мәлімдемесінде.
Украина Сыртқы істер министрлігі Гутерриштің Қазан қаласына баратын шешімін сынап, маусым айында Швейцарияда өтетін бірінші жаһандық бейбітшілік саммитіне қатысудан бас тартқанына назар аударды.",2024-10-26T12:00:48+05:00,2024-10-26T12:00:48+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/1729923184_5463545346456.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/1729923184_5463545346456.webp,
248121144b38b1c0d0707a5464e92bf3,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Жаңа базалық мөлшерлеме халықты ипотекасыз қалдыру қаупін тудырды,"Базалық мөлшерлемені 18% -ға дейін көтеру банктердің қазақстандықтарға тұрғын үй несиелерін беруді тоқтататынын білдіруі мүмкін. Себебі ипотекалық несиелеу қаржы мекемелері үшін тиімсіз болады, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/zhana-bazalyk-molsherleme-halykty-ipotekasyz-kaldyru-kaupin-tudyrdy-135455/,"Базалық мөлшерлемені 18% -ға дейін көтеру банктердің қазақстандықтарға тұрғын үй несиелерін беруді тоқтататынын білдіруі мүмкін. Себебі ипотекалық несиелеу қаржы мекемелері үшін тиімсіз болады, деп хабарлайды Orda.kz.
Базалық мөлшерлеменің бірден бір жарым пайызға өсуі тұрғын үй несиелендіру нарығында күшті өзгерістерге алып келетініне қаржы сарапшысы Андрей Чеботарёв өзінің Finance.kz телеграм-арнасында назар аударды. Ол осындай экономикалық жағдайда қазақстандықтар үшін «Отбасы банктің» жеңілдікті ипотекасы ғана қолжетімді болады деп болжады.
Сарапшы еске салып өткендей, 1 қарашадан бастап Қазақстанда ипотека бойынша шекті пайызға жаңа шектеу қою жоспарлануда. Енді тұрғын үй қарыздары бойынша жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесі 20% -дан аспауы тиіс (қазір - 25%). Оған қоса, Ұлттық банк пен Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі бұл норманы бастапқыда енгізбекші болды, бірақ кейін оның күшіне енуін кейінге қалдырды.
Қаржыгердің айтуынша, банктерге 20%-бен ипотека беру тиімді болудан қалады, себебі базалық мөлшерлеме 18% болғанда олар осы несиеден өздеріне жеткілікті пайданы қамтамасыз ете алмайды. Ипотекалық кредит беру айтарлықтай жоғары сомалар мен тәуекелдерді болжайды. Демек, қаржы институттары одан да сақтық танытады  және онсыз да көбейіп кеткен бас тартулар іс жүзінде жүз пайызға дейін өседі. Қазірдің өзінде банктер тұрғын үй қарыздарына өтінімдердің төрттен үшін қабылдамайды.
Сарапшының айтуынша, банктер өздерінің тұрақтылығы үшін айтарлықтай тәуекелсіз ипотекалық несие беру үшін олар бойынша мөлшерлемелер базалық мөлшерлемеден кем дегенде 4-6% жоғары болуы тиіс. Ал еліміздегі тұрақсыз экономиканы ескерсек, одан да көп болуы мүмкін.
Бұған дейін ҚНДРА басшысы Мәдина Әбілқасымова ипотека бойынша жоғары мөлшерлемелер тұрғын үйдің құнын және қарыз алушылар үшін тәуекелдерді күрт арттыратынын мойындаған болатын. Ол жоғары бастапқы жарнаны бірден төлеуге және салыстырмалы түрде аз сомаға несие алуға дайын пәтер сатып алушыларға икемді тәсілді қолдануды ұсынды. Мұндай жағдайлар үшін ҚНДРА -да шекті мөлшерлемені базалық деңгейге байланыстыра отырып, кредиттеудің ерекше шарттарына жол берілді.
Бұл ретте Ұлттық банк басшысы Тимур Сүлейменов ипотека бойынша жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесі шекті мөлшерлемені төмендетуді кейінге қалдыруға бейім емес сияқты. Ол 20% -дан жоғары мөлшерлемемен тұрғын үй несиелендіруді қолайсыз деп атады - дегенмен реттеуші әдістемені пысықтауға уақыт алады.
Қазақстанда базалық мөлшерлеме 10 қазанда Ұлттық банк отырысында 18% -ға дейін көтерілді. Қаржы сарапшылары реттеуші ақша-несие саясатын қатаңдатады деп күткен, бірақ бұндайды ешкім күткен жоқ. Сарапшылар базалық мөлшерлеменің тым күрт көтерілуі теріс әсерлерге және Ұлттық банкке деген сенімнің төмендеуіне әкелетінін ескертіп отыр.
Еске салсақ, былтыр 12 маусымда бастапқы жарнасыз ипотекаға тұрғын үй алу жайлы петиция жарияланған болатын",2025-10-12T12:02:37+05:00,2025-10-12T12:02:37+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1760249197_fc16f299-cd1a-4ab6-9b97-a69cc6e28ef0.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1760249197_fc16f299-cd1a-4ab6-9b97-a69cc6e28ef0.webp,
824828509736dc69e826ef71bf9b9dce,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Жаңа жыл тойлағандар — күнәһар»: Нұр-Мүбарак оқу орнының түлегі уағыз айтты,"Нұр-Мүбарак университетінің түлегі Айнұр Қайратқызы өзінің ainur_ustaz деген instagram парақшасында Жаңа жыл мейрамын мұсылмандарға тойлауға рұқсат жоқ екенін айтып, тойлаған адамның күнәһар болатынын мәлімдеді, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/zhana-zhyl-tojlagandar-kynahar-nur-mybarak-oku-ornynyn-tylegi-uagyz-ajtty-129588/,"Нұр-Мүбарак университетінің түлегі Айнұр Қайратқызы өзінің ainur_ustaz деген instagram парақшасында Жаңа жыл мейрамын мұсылмандарға тойлауға рұқсат жоқ екенін айтып, тойлаған адамның күнәһар болатынын мәлімдеді, деп хабарлайды Orda.kz.
Оның сөзінше «кәпірлер ойлап тапқан» мерекені мұсылмандардың тойлауына рұқсат жоқ.
Сонымен қатар ол «Жаңа жылыңмен!» деп құттықтау күнә болатынын айтты. Оның сөзінше құттықтауға да «рахмет» деп жауап беруге тыйым салынатын көрінеді.
Еске сала кетсек, Orda.kz заңсыз миссионерлік қызметі үшін, сот алдында жауапқа тартылған атышулы Дарын Мүбаров та қазіргі кезде жұрт алдына шығып, пікірін айтып жүргені жайлы жазған болатын.",2024-12-29T14:39:28+05:00,2024-12-29T14:39:28+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/inshot_20241229_145046265.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/inshot_20241229_145046265.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/inshot_20241229_145046265.webp,
a14be3ba6af987087f4565795094900a,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Жасанды девальвация: Ұлттық банктің экс-басшысы Қазақстан экономикасының құпиясын ашты,ҚР Ұлттық банкінің бұрынғы төрағасы Григорий Марченко YouTube-тегі «Киіз үй күмбезі» арнасына берген сұхбатында елге әсер еткен күрделі экономикалық шешімдер туралы естеліктерімен бөлісті. Ол ең ірі,comments,https://kaz.orda.kz/zhasandy-devalvacija-ulttyk-banktin-jeks-basshysy-kazakstan-jekonomikasynyn-kupijasyn-ashty-129101/,"ҚР Ұлттық банкінің бұрынғы төрағасы Григорий Марченко YouTube-тегі «Киіз үй күмбезі» арнасына берген сұхбатында елге әсер еткен күрделі экономикалық шешімдер туралы естеліктерімен бөлісті. Ол ең ірі девальвациялар, Ұлттық қордың құрылуы және Әзірбайжан банкіндегі инвестицияға қатысты жанжал туралы егжей-тегжейлі айтты. Толығырақ Orda.kz материалында.
Ұлттық банктің бұрынғы басшысы Григорий Марченко ел тарихындағы ең елеулі девальвациялар туралы айтты.
Оның айтуынша, нәтиже оңбады: валюта бағамы бір айда үш жарым есе төмендеді. Марченко Джорджтаун университетінде тағылымдамадан өткен Америка Құрама Штаттарынан Қазақстанға оралғанда, 1994 жылдың маусымында инфляция 46,5% болды - бұл бір жыл емес, бір ай болды!
Марченко теңгенің ағымдағы бағамы туралы да пікірімен бөлісті:
Ол көптеген адамдар валюта бағамын девальвациямен ғана байланыстыратынын, бұл, әрине, белгілі бір сәттерде болатынын айтты. Бірақ мөлшерлеме күшейген кезде таң қалдырады. Валюта бағамы мен инфляция арасындағы байланыс көпшілікке түсінікті, бірақ барлығына бірдей емес. Ал айырбас бағамы Ұлттық қорға тікелей байланысты екенін түсінетіндер аз.
Қор болашақ ұрпақ үшін жинақтау құралы ретінде ойластырылған, бірақ сол кезде де бастапқы кезеңде өзгерістер басталды. Назарбаев қорды жұмсауға болады деп саяси шешім қабылдады, қаражатты пайдалану оның президенттігі кезінде басталды.
Бастапқыда Ұлттық қор активтерін сатқан, валюта елге кіретін, ал Ұлттық банк оны нарықтан тыс тікелей сатып алатын схема қолданылды. Бұл қаржы кейін Қаржы министрлігі арқылы бюджетке есептелген.
Марченко сондай-ақ Ұлттық қордың қаражаты болмағанда теңге бағамы бірнеше жыл бұрын бір доллар үшін 500 теңге шегін бұзып кетер еді деп қосты. Ол экономиканы нығайту, импортты шектеу және отандық өндірісті дамыту үшін айырбас бағамы бір доллар үшін 1200–1500 теңге болуы керек деген болжамдарға назар аударды.
2014-2015 жылдары Ұлттық банк төрағасы Қайрат Келімбетов пен Данияр Ақышев болған кезде үш девальвация болды деді Марченко. Содан кейін бағам бір доллар үшін 150 теңгеден 380 теңгеге дейін, яғни екі жарым есеге өсті. Оның айтуынша, бұл сол кезеңде жіберілген бірқатар макроэкономикалық қателердің нәтижесі.
Ол сондай-ақ сонау 2013 жылы Премьер-министр Серік Ахметовтің «Миттал Стилді» қолдау бойынша іс-шаралар жоспарын әзірлегенін, онда девальвация туралы ұсыныс енгізілгенін еске салды. Сол кезде Ұлттық банк президентті бұл қадамнан бас тартуға көндіре алды:
Бұрын Қазақстан ресейліктен кейін девальвацияны өтемақы ретінде үнемі жүргізіп келген. Мысалы, 2009 жылы Ресей 50%-ға девальвацияға ұшыраса, Қазақстан 25%-бен шектеліп, экономикаға елеулі зиян келтірмеу болды. Импорт, оның ішінде машиналар мен жабдықтар ұлттық өндірісті дамыту үшін маңызды болып қала береді.
Осыдан кейін кезектен тыс президенттік сайлау жарияланды, содан кейін экономикаға қажет болғандықтан, девальвация сайлаудан кейін де болады деген әңгіме басталды. Алайда сайлаудан кейін девальвация қажет емес деп айтылды. Соның салдарынан сегіз ай бойы Ресей девальвация жасаса, Қазақстан мұны жасамады. Бұл доллармен есептегенде қазақстандық тауарлар ресейлік тауарлардан екі есеге жуық қымбаттап, бәсекеге қабілеттілікке айтарлықтай соққы берді.
Оның айтуынша, Келімбетов тұсында алғашқы девальвация 2015 жылдың тамызында басталған. Алайда Ұлттық банк төрағасы ауысқаннан кейін валюта бағамы тұрақтамай, құлдырауын жалғастырды.
Марченко дәл осындай жолды қайталауға үндеу экономиканың нақты секторында бұрын-соңды жұмыс істемеген адамдардан түсетінін атап өтті.
Григорий Марченко Ұлттық қордан Әзірбайжан банкіне ақша аударуға қатысты жағдайға түсініктеме берді, кейін ол жемқорлық жанжалының ортасында қалды.
Ол Ұлттық банк төрағасы қызметінен кеткеннен кейін бір жылдан кейін жасалған бұл мәмілеге ешқандай қатысы жоқ екенін атап өтті.
Кейінірек ақылы блогерлер мен журналистер оны кінәлауға тырысты, деп атап өтті Ұлттық банктің бұрынғы басшысы. Бірақ 2013 жылдан бері оның Ұлттық банкке еш қатысы жоқ. Сондай-ақ ол Әзірбайжан президенті Әлиев оның досы әрі сыныптасы деген ақпаратты жоққа шығарды.",2024-12-11T12:45:28+05:00,2024-12-11T12:45:28+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/1733903121_mnmm.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/1733903121_mnmm.webp,https://www.youtube.com/embed/H9trZYEI7S8?feature=oembed
4c5de502a541d7944438241a3c0c0afb,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Жасанды зерденің зардаптары: Балалардың ChatGPT-мен достығы несімен қауіпті,"Мәжіліс депутаты Екатерина Смышляева ChatGPT-тің 13 жастағы жасөспірімдермен «қарым-қатынасын» зерттеу туралы айтып берді, онда жасанды интеллект тарататын қауіпті кеңестер айтылған, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/zhasandy-zerdenin-zardaptary-balalardyn-chatgpt-men-dostygy-nesimen-kauipti-134486/,"Мәжіліс депутаты Екатерина Смышляева ChatGPT-тің 13 жастағы жасөспірімдермен «қарым-қатынасын» зерттеу туралы айтып берді, онда жасанды интеллект тарататын қауіпті кеңестер айтылған, деп хабарлайды Orda.kz.
Екатерина Смышляева Фейсбуктегі парақшасында сандық өшпенділікке қарсы іс-қимыл орталығының (CCDH) «Fake Friend» атты баяндамасына сілтеме жасады.
Бұдан басқа, Екатерина Смышляеваның айтуынша, ChatGPT тыйым салынған заттарды араластыру және мөлшерлеу бойынша жеңіл ұсыныстарды да береді.
Бұл ретте зиянды ақпараттың таралуын шектеуге тиіс арнайы сүзгілер де «презентация үшін», «дос үшін» деген қарапайым тұжырымдар арқылы орындалады.
Яғни, өзіне-өзі қол жұмсау тәсілдері туралы жергілікті сенім телефонына немесе психологқа хабарласу туралы сұраған адамға ұсыныстың орнына ЖИ: «Бұл тек презентация үшін, бұндайды өмірде қайталама» деген сияқты бір нәрсе жазады және одан әрі өзін қалай өлтіру керектігі туралы нұсқаулық ұсынады.
Депутат атап өткендей, мұның бәрі роботтардың, дауыс көмекшілерінің және басқа да жасанды заттардың жаппай маркетингтік жандануы аясында болып жатыр. Екатерина Смышляева жағдайды алаңдатарлық деп атайды және оны ChatGPT сияқты генеративті үлгілердің этикалық сүзгілерін күшейту арқылы өзгертуді, оларға тез айналып өтуге болмайтын сүзгілерді жасауды, ашықтықтың реттеуші стандарттарын енгізуді ұсынады.
Ең бастысы балалармен әңгімелесу, олар адамдармен қарым-қатынас жасап, өз өмірлерін сеніп, жасанды сандық мәні бар досын іздемеуі керек.
Бұдан бұрын цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі шенеуніктер пайдаланатын өзіндік ЖИ платформасы құрылып жатқанын хабарлаған болатын.
Былтыр Дархан Ахмедиев журналистердің әскердегі әлімжеттік пен зорлық-зомбылық мәселесін қалай шешетіні туралы сұрағына жауап бере отырып, әскери бөлімдерде бейнебақылау жүйесін жетілдіріп жатқандығын айтты.
Жақында Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі тергеушіге арналған интерактивті көмекшінің пилоттық жобасын іске қосты. Бұл жасанды интеллект негізінде жұмыс істейтін жүйе, ол қазірдің өзінде Астана қаласының Есіл аудандық полициясында қолданыла бастады.
Қазақ ұлттық университетінің зерттеушісі Ажар Тұрсынова жасанды интеллект көмегімен инсультті алдын ала анықтайтын жүйе әзірледі.
26 шілдеде Астанада телеком саласының көшбасшылары цифрлық дәуірді дамыту мәселелерін талқылады.",2025-08-23T16:04:20+05:00,2025-08-23T16:04:20+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/2024_02_29_1_i640cbclvhl1zglfgp-doq.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/2024_02_29_1_i640cbclvhl1zglfgp-doq.webp,
6e04b571eadc7296ec43139cbd850cab,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Желіде әскери техниканы түсірген қорғаныс министрінің әйелінің бейнебаяны талқыланып жатыр,"Желіде Қазақстанның қорғаныс министрі Руслан Жақсылықовтың әйелі түсірген бейнебаян жайлы ақпарат тарап кетті. Эльмира Баққали «Қазақстаным» атты әнге түсірген бейнебаянында тікұшақ пен әскери техниканы көрсетеді. Бұны желі қолданушылары қызу талқылап жатыр, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/zhelide-askeri-tehnikany-tysirgen-korganys-ministrinin-ajelinin-bejnebajany-talkylanyp-zhatyr-127634/,"Желіде Қазақстанның қорғаныс министрі Руслан Жақсылықовтың әйелі түсірген бейнебаян жайлы ақпарат тарап кетті. Эльмира Баққали «Қазақстаным» атты әнге түсірген бейнебаянында тікұшақ пен әскери техниканы көрсетеді. Бұны желі қолданушылары қызу талқылап жатыр, деп хабарлайды Orda.kz.
2014 жылы Руслан Жақсылықов ұлттық гвардияның бас командирі сайланады. Ал 2015 жылы Эльмира Баққалидің бейнебаяны шықты.
Желі қолданушыларының кейбірі «ұят» деп сынға алса, ендң бірі 10 жыл бұрынғы бейнежазбаны талқылап, «тырнақ астынан кір іздемеу» керегін жазды.
Әскери прокуратураның мәліметінше соңғы 3 жылда 270 әскер қаза болған.
Биыл болған атышулы оқиғалар:
Қыркүйектің басында Ақтау гарнизонының 25744 әскери бөліміне мерзімді әскери қызметін өтеуге жалғыз ұлын жіберген, артынша мәйіті ғана қайтты.
19 қыркүйекте Аягөз гарнизонының 10810 әскери бөлімінің лейтенанты Нұрсұлтан Алдамұратовтың денесі өзінің тұрғылықты жерінде табылды.
Сондай-ақ Ербаян Мұхтар әскерден жарымжан болып қайтты.
Ал Қазақстан Қорғаныс министрлігі бейбіт уақытта әскерилердің қаза болуы мен әскердегі әлімжеттік туралы қоғамдағы пікірлер шындыққа жанаспайды деп есептейді .
Міндетті мерзімді әскери қызметті жоюға шақыратын петиция жарияланды.",2024-10-11T18:08:13+05:00,2024-10-11T18:08:13+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/screenshot_20241011_174412_inshot.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/screenshot_20241011_174412_inshot.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/screenshot_20241011_174412_inshot.webp,https://www.youtube.com/embed/ZK5tsKmIPoc?feature=oembed
3631fab734e479237b93c2be48469391,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Жемқорлықты тоқтатыңыздар»: Шетелдік инвестор ҚМГ төрағасы Хасеновқа үндеу жасады,"Қараша айында Orda.kz сайтында АҚШ азаматы, шетелдік маман Дорин Барудың сұхбаты жарияланды. Шетелдік инвестор ҚМГ төрағасы Хасеновқа үндеу жасағалы отыр.",comments,https://kaz.orda.kz/zhemkorlykty-toktatynyzdar-sheteldik-investor-kmg-toragasy-hasenovka-yndeu-zhasady-128909/,"Қараша айында Orda.kz сайтында АҚШ азаматы, шетелдік маман Дорин Барудың сұхбаты жарияланды. Бару мырза ұзақ жылдар бойы Қазақстанда жұмыс істеп, шетелдік компаниялардың Қазақстандағы қиындықтары, мұнай саласындағы жемқорлықтың тамыр жаюы және Vitol мұнай трейдерінің рөлі туралы баяндап берді.
Бір аптадан соң осы сұхбатқа ҚМГ жауап қатты. «ҚазМұнайГаз» төрағасы Асхат Хасенов Vitol компаниясын қорғап, түрлі елдерде сот талаптарына қарамастан компанияның келісімшарт міндеттемелерін орындап жатқанын атап өтті.
Дорин Бару Асхат Хасеновпен болған сөз таласын жалғастырғалы отыр. Ол редакцияға ағылшын тілінде арнайы мақала жіберіп, бар мәселені ашық айтты.
Біз осы мақаланың қазақша аудармасын ұсынамыз.
Мен 14 қарашада Orda.kz порталында берген сұхбатымда айтқан мәлімдемемді шегендеп растағым келеді. Түсінікті болу үшін ағылшын тілінде жазып отырмын.
Мынау негізгі тармақтар:
Мен Қазақстанда 2006 жылдың басынан бастап 2009 жылдың ортасына дейін OMV (Österreichische Mineralölverwaltung AG — австриялық мұнай-газ компаниясы) компаниясында бас директор (lead management) лауазымында жұмыс істедім. Кейін 2012 жылдан 2014 жылға дейін Вена қаласынан Қазақстандағы бизнесті аймақтық директор (regional manager) ретінде басқардым. Ал 2014 жылдан 2020 жылға дейін қайтадан Ақтауда жұмыс істедім. 2021 жылы OMV Қазақстандағы активтерін жергілікті жеке инвесторға сатқаннан кейін 2022 жылдың шілдесінен бастап 2024 жылдың шілдесіне дейін бизнесті басқаруды қайта қолға алдым.
OMV компаниясының төрт концессиялық келісімшарты болды, оның бірі — Комсомольск кен орнына қатысты. Ал қалған үшеуі — Ақтас, Тасбұлақ және Түркменой кен орындары бойынша келісімшарттар. 2017 жылы менің командам үш келісімшартты жаңартты (қалыпты келісімшарттар), ал біреуін 2022 жылы, менің келерге таман ұзартты (қалыптан тыс келісімшарт). Жалпы, Қазақстандағы еңбек өтілім осындай. Бұл жолы мен барлық деректерді толығымен баяндамаймын.
Сұхбатымда көтерген мынадай мәселелер жайлы айтып бергім келеді:
Мен бұған дейін атап өткендей, бұл негізінен «келісімшартсыз келісімшарт» десек болады. Мұнда көптеген түйіткілді мәселелер бар. Бірақ ең бастысы — инвесторға мұнай өндірудің айлық экспорттық және ішкі квоталары іс жүзінде мәжбүрлі түрде тағайындалады (ішкі және экспорттық сатылымдар арасындағы таза пайдада айтарлықтай айырмашылық бар). Сондықтан келісімшарт мерзімі ішінде бизнестің нәтижелерін алдын ала жоспарлау, болжау мүмкін емес. Менің ойымша, мұндай келісімшартқа қол қою жергілікті инвестор үшін де, шетелдік инвестор үшін де қолайсыз. Сонымен қатар, бұл жемқорлықтың дайын сценарийі іспетті — квоталар күмәнді критерийлер негізінде өте төмен бақылау деңгейімен белгіленеді.
Қалыпты келісімшарт санатына жатпайтын концессиялық келісімдердің талаптары мемлекеттік органдар, әсіресе Энергетика министрлігі мен Қаржы министрлігі тарапынан жиі бұзылады. Экспорттық және ішкі квоталар Қазақстанда бензин немесе дизель тапшылығы бар деген сылтаумен өзгертіледі. ҚҚС қайтарылмайды (немесе жартылай қайтарылады). Трансферттік баға белгілеу мәселесі толықтай қайта қаралады, бұл Қазақстанның ДСҰ мүшесі болғанына қарамастан болады (бұл Қаржы министрлігіне негізсіз салықтар мен айыппұлдарды арттыру арқылы көбірек қаражат жинауға мүмкіндік береді). Сотсыз негізделмеген тексерулер жүздеп жүргізіледі, олардың көбісі қажетсіз, уақытты зая кетіреді және жиі түрлі «мақсаттарды» көздейді. Осылайша бизнеске зиянын тигізеді. Бұл мәселелердің тек бір бөлігі ғана.
Мен сұхбатымда Vitol компаниясының Қазақстан экспортындағы монополиясы туралы айтқан едім. Әлемдегі ең ірі мұнай трейдерлерінің бірі Қазақстан мұнайының барлық экспортын өз бақылауында ұстап отыр. Бұл жағдайдың қалай және қандай жағдайда қалыптасқанын талқыламай-ақ қояйын, бірақ мәселенің мәні — Қазақстандық өндірушілердің көпшілігі әр баррель мұнайдан бірнеше доллар аз алады: алты, жеті, он доллар немесе одан да көп. Еске салғым келеді, Қазақстан мұнайы Ресейге салынған санкцияларға ұшырамаған және жаһандық нарыққа еркін шығуы тиіс. Қазақстандағы әрбір коммерциялық директор бұл жағдайды жақсы біледі.
Бірнеше жыл бұрын мұнай мен газ өндірушілердің барлығына табыстың бір пайызын ҒЗТКЖ-ға аудару міндеттемесі енгізілді. Бұл талап жаңа, ұзартылған және қолданыстағы келісімшарттарға енгізілді. Қолданбалы немесе іргелі зерттеулерді қаржыландыру идеясы жаман емес. Тіпті, бұл Қазақстанның дамуы үшін пайдалы болар еді деп ойлаймын. Бірақ іліп алар жақсылығы осы ғана. ҒЗТКЖ аясында жасалған сервистік келісімшарттардың басым бөлігі зерттеулермен ешқандай байланысы жоқ. Қазақстанның сыбайлас жемқорлыққа қарсы органдарына ҒЗТКЖ бойынша аяқталған барлық келісімшарттарды мұқият тексеруді және әртүрлі сервистік компаниялардың өз лицензияларын қандай жағдайда және қалай алғанын зерттеуді ұсынар едім. Мұндай тексерулердің нәтижесі қоғам үшін өте қызықты болары анық.
Менің Orda.kz сайтына берген сұхбатымнан бірнеше күн өткен соң, «ҚазМұнайГаз» басқарма төрағасы Хасенов мырзаның мәлімдемесі жарияланды. Ол ҚМГ мен Vitol арасындағы ынтымақтастыққа жалпы алғанда шағым жоқ екенін айтты. Хасенов мырза мұнай-газ саласында өте білікті жас маман және мен оның пікірімен келісемін. Vitol компаниясы ұзақ мерзімді мұнай келісімдерін қамтамасыз ету үшін және Қазақстан нарығында толық үстемдігін орнату мақсатында ҚМГ-ға алдын ала үлкен сомаларды төлегеннен кейін, бұл ынтымақтастық ҚМГ үшін тиімді болып көрінеді. Алайда, бұл көпшілік қазақстандық өндірушілер үшін қолайсыз әрі тиімді емес, бұл туралы мен жоғарыда айттым. Мен экспорттық нарықтарды трейдерлердің кең ауқымына ашуды және Vitol-дың әлемдегі түрлі сыбайлас жемқорлық жанжалдарына қатысы болғанын ескеруді ұсынамын.
Соңғы 30 жыл ішінде Қазақстан мұнайдан жоғары табыс алып келді. Орта тап өсті (дегенмен күткендей деңгейде емес), ал кейбір қалалар шынымен де әсерлі көрінеді. Дегенмен, халықтың едәуір бөлігі үшін қазіргі өмір сүру деңгейі мұнай кірістеріне сәйкес келмейді. Әкімшілік басқару, сыбайлас жемқорлық және мемлекеттік сатып алуларға қатысты мәселелер уақыт өткен сайын қайта-қайта көтеріледі.
Мен жұмыс істеген жылдар ішінде көптеген жоғары білікті мамандарды оқытып, қызметте өсіріп, олармен қуана-қуана жұмыс істедім. Қазір мен жартылай зейнетке шыққан болсам да, Қазақстанның даму барысын мұқият бақылап отырмын және оны өркендейді деп үміттенемін. Дегенмен, кейбір қадамдарды мүмкіндігінше тезірек жасау қажет.
Сыбайлас жемқорлықты тоқтату керек . Мемлекеттік органдар қызметкерлерді олардың біліктілігіне қарай жұмысқа қабылдауы тиіс, ал «басқа» критерийлер негізге алынбауы қажет. Бүкіл мемлекеттік сатып алатынатын дүниелерге қатаң бақылау орнату қажет. Кез келген парақорлық пен негізсіз тексерулерге жедел түрде қатаң жаза қолдану керек.
Мен Қазақстанның дұрыс бағытта дамитынына сенемін, және бұл өркендеудің жемісін тек санаулы адамдар ғана емес, барлық қазақстандықтар көреді деп үміттенемін.
Дорин Бару — зейнеткер, бұрынғы OMV Petrom Kazakhstan компаниясының басқарушы директоры.",2024-12-05T09:00:00+05:00,2024-12-05T09:00:00+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/1731651259_photo_2024-11-14_14-01-39.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/1731651259_photo_2024-11-14_14-01-39.webp,
eac65bd379e9d09341666b867c132a77,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"ЖЭО-ның қарызға салынып, тариф арқылы халықтың мойнына ілінетіні нақтылана түсті: бұған АЭС-тің қандай қатысы бар?","Мамыр айының соңында Ресейдің қатысуымен Қазақстанда үш көмір электр станциясын (ЖЭО) салу жоспары күйреудің алдында тұрғаны белгілі болды. Енді бұл жобаны ресейлік компания емес, басқа инвестор жүзеге асыруы мүмкін. Мұнай-газ саласының сарапшысы Олжас Байделдиновтің пікірінше, бұл жағдай ешқандай жақсылық әкелмейді, деп хабарлайды Orda.kz.",comments,https://kaz.orda.kz/zhjeo-nyn-karyzga-salynyp-tarif-arkyly-halyktyn-mojnyna-ilinetini-naktylana-tysti-bugan-ajes-tin-kandaj-katysy-bar-133095/,"Мамыр айының соңында Ресейдің қатысуымен Қазақстанда үш көмір электр станциясын (ЖЭО) салу жоспары күйреудің алдында тұрғаны белгілі болды. Енді бұл жобаны ресейлік компания емес, басқа инвестор жүзеге асыруы мүмкін. Мұнай-газ саласының сарапшысы Олжас Байделдиновтің пікірінше, бұл жағдай ешқандай жақсылық әкелмейді, деп хабарлайды Orda.kz.
Telegram-арнасында Олжас Байделдинов ресейлік «Интер РАО» компаниясының жобаны қаржыландыруда қиындыққа тап болғанын айтты. Ал Қазақстанның бұл ЖЭО-ларды өз бетімен салуға қауқары жоқ — қажетті біліктілік те, қаржы да жетіспейді. Бұл – үлкен мәселе.
Сарапшының айтуынша, бұл жобалар Ресейдің өзіне де тиімді емес. Қазақстан Ресейден электр энергиясын белсенді импорттап отыр: 2023 жылы – 4,7 млрд кВт/сағ, 2017 жылмен салыстырғанда импорт 3,6 есе өскен. Қазақстан электр энергиясын ең жоғары сұраныс кезеңдерінде сатып алып, артығын үш есе арзан бағамен қайта сатады. Ресей үшін электр станцияларын өз аймағында салу әлдеқайда тиімді болар еді.
Алайда бұл жобаға қызығушылық танытқан – тек Ресей. Неліктен?
Orda.kz-ке берген эксклюзивті пікірінде сарапшы үш ЖЭО құрылысы Ресей мен Қазақстан арасындағы бейресми келісімнің бір бөлігі болуы мүмкін екенін айтты. Егер Қазақстандағы алғашқы АЭС-тің жобасын «Росатомға» сеніп тапсырса, қалған үш станция осы жобаның «бонусы» секілді болуы ықтимал.
Ресейдің бұл жобадан бас тартуы – қуанышты жаңалық емес. Себебі басқа шетелдік инвестор құрылысқа басқа валютада төлем талап етеді. Байделдинов мұны ипотекамен салыстырады: үйді 20 жылға доллармен немесе юаньмен несиеге алу – қауіпті, өйткені ондай валюта бағамы жылдар өте қатты өзгеруі мүмкін. Мысалы, 2009 жылдан бері юань долларға шаққанда 7%-ға арзандаса, ал теңге 433%-ға құнсызданды.
Енді басты сұрақ — Қазақстан осындай «қарызды» көтере ала ма? Өйткені Ресей Орталық банкінің негізгі мөлшерлемесі 21%, демек несие шамамен 25% мөлшерлемемен беріледі. Бастапқыда Ресей бұл жобаны ішінара субсидиялайды деген үміт болған. Алайда РФ Еуразиялық даму банкінің капиталы құрамынан шығып кетті, ал басқа қаржыландыру көзі көрінбей тұр.
Бұған дейін сарапшы Нұрлан Жұмағұлов Ресей Қазақстанға қысым көрсетіп, АЭС-тің бас мердігері ретінде «Росатомды» тықпалап отыр деп мәлімдеген болатын.
2024 жылғы 16 тамызда Алматыда Қазақстандағы атом электр станциясын (АЭС) салу мәселесін талқылаған жиын өтті. Orda.kz тілшісі сол жиынға қатысып тараптардың пікірін жариялады.
Былтырдың өзінде Ұлттық экономика вице-министрі Арман Қасенов Сенат дәлізінде Қазақстанда АЭС-ті қарызға салуға, яғни бөліп төлеуге болатынын хабарлаған болатын.",2025-06-06T13:03:42+05:00,2025-06-06T13:03:42+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/1749190678_photo_2024-11-27_10-51-43.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/1749190678_photo_2024-11-27_10-51-43.webp,
6d837858a94d35e7c6fffc69b2319e09,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Жұмысшыларына 100 пәтер сыйлаған Тұрсынғали Алагөзовтің әрекеті желіні жарып жатыр,Бірнеше күн бойы қазақстандықтар кәсіпкерТұрсынғали Алагөзов әйелі — актриса әрі продюсер Баян Алагөзовадан кем құрмет көрсетіп,comments,https://kaz.orda.kz/zhumysshylaryna-100-pater-syjlagan-tursyngali-alagozovtin-areketi-zhelini-zharyp-zhatyr-133004/,"Бірнеше күннен бері  қазақстандықтар кәсіпкер Тұрсынғали Алагөзовке әйелі — актриса әрі продюсер Баян Алагөзовадан кем құрмет көрсетіп жатқан жоқ. Тіпті оны «жаңа қаһарман» атап, президенттікке үміткер болуға шақырғандар да болды.
Себебі ол Алматыдағы өз кәсіпорнында істейтін 100 қарапайым жұмысшыға пәтер сыйлап, бұл туралы әлеуметтік желілерде ашық мәлімдеді. Алайда, қанша жанашыр болса, сонда қарсы пікір айтатындар да табылады. Сыншыл скептиктер кәсіпкердің бұл жомарттығын тек жарнама және көзбояушылық деп қабылдады.
Orda.kz осы жағдайды зерттеп, жақсылықты жария ету керек пе және Алагөзов Қазақстандағы бизнес пен олигархияда қалыптасқан «қайырымдылық  үнсіз жасалуы керек» деген ұстанымды бұзды ма — соған жауап іздеді.
Жиын компанияның кең конференц-залында өтті. Қызметкерлердің бір бөлігі үстел басында отырса, бір бөлігі қатарласып тұрды.
Оларға Тұрсынғали Алагөзов:
Айта кету керек, «достар» деп отырғаны көбісі 50 жастан асқан ер азаматтар мен әйелдер.
A post shared by АО «GALANZ BOTTLERS» (@galanz.bottlers)
Содан кейін Алагөзов әр қызметкерге жеке-жеке пәтер сертификаты мен кілтін табыстап, қол алысты. Қызметкерлер оны құшақтап, кейбірі көзіне жас алды. Оның айтуынша, пәтер негізінен жұмысшы мамандық иелеріне — еден жуушыларға, жүргізушілерге, жүк тасушыларға берілген. Ал басшылық құрамнан тек 3–4 пайыз ғана қамтылған. Олар кәсіпкермен 15–20 жыл бірге жұмыс істеген қарапайым еңбек адамдары.
Оны әйелі актриса әрі продюсер Баян Алагөзова да қолдап,  жиынға қатысып, пәтер кілттерін тапсыру рәсімін бақылап отырды, кейін әлеуметтік желіде күйеуін осы жомарт әрекеті үшін мақтады:
Әлеуметтік желіде бұл қайырымдылық видеосы вирус секілді тарап, біреулерді тәнті етсе, енді біреулерді ашуландырды.
Дәстүрлі түрде пікірлер сан алуан. Мәселен, біреулер бұл әрекет жақсылық жасауға ынталандырады деп санап, кәсіпкерге жақсылық еселеніп қайтады деп сенеді.
Ол Алматыда туған, біраз уақыт Мадридте тұрған, қазіргі таңда Стокгольмде өмір сүреді.
Ал Дария есімді қолданушы керісінше пікірде:
Сын айтқандар үкіметке де шүйлігіп: «үнемі ақша жоқ» деп отыра бермей, депутаттар туған жеріне көбірек көңіл бөлуі керек деп санайтындарын жазды.
Ал алматылық кәсіпкер Досан Берікұлы әлеуметтік желіде:
Вчера в соц.сетях КZ кто то восхищался, а кто то наоборот хаял бизнесмена Алагузовова, который подарил 100 квартир своим...
Бұл жазба 255 рет бөлісіліп, 9,1 мың реакция мен 1347 пікір жинады. Көпшілік өздерінің қайырымдылық оқиғаларын да бөлісе бастады.
Мысалы, Әлия 90-жылдары әкесі Тольяттиден көлік әкеліп, оларды бірге жұмыс бастаған қызметкерлеріне сыйлағанын айтты. Жанна есімді қолданушы 20 жылдан бері қызметкерлеріне пәтер алып беріп жүрген көрші ресторатор туралы жазды, ал жетім балаларға шәкіртақы төлеп жүргендер де аталды. Sona Gasimova есімді қолданушы 15 жыл бойы компанияда жұмыс істеген менеджерлерге акцияларын берген кәсіпкер туралы жазды. Мұның бәрі қайырымдылық челленджіне айналып кете жаздады.
Тележүргізуші Динара Сәтжанның күйеуі — кәсіпкер Жұмабек Жанықұлов бұл бастаманы қолдай ма, қолдамай ма, белгісіз. Бірақ қайырымдылық мысалдары жалғаса береді. Мұнай-газ саласының сарапшысы Нұрлан Жұмағұлов Астанадағы Тимур Құлыбаевтың 400 пәтері, Талдықорған мен Қостанайдағы Данияр Әбілғазиннің, Астанадағы Қайрат Шәріпбаевтың тұрғын үй кешендерін мысалға келтірді.
Пример Алагузова (100 квартир своим работникам) показателен тем, что в нашем цифровом мире нужно это все...
Оған жауап бергендер олигарх пен кәсіпкерді салыстырудың дұрыс емес екенін алға тартады. Бірі халықтың байлығын иемденіп, аздаған бөлігін қайтарып жатса, екіншісі — адал еңбекпен тапқан табысын бөлісіп отыр дейді. Тіпті кейбірі «Құлыбаев тапсырыс берген жазба» деп қалжыңдады.
Қалай болғанда да, елдегі басқа олигархтар да өз үлгісін көрсеткісі келді. Informburo.kz өз оқырмандарына кімдер қызметкерлеріне немесе мұқтаж жандарға пәтер сыйлағанын жазды. Олардың қатарында «Қазақмыс» корпорациясы (Владимир Ким), Болат Өтемұратов пен Тимур Құлыбаев қорлары аталды.
Саясаттанушы Ғазиз Әбішевтің пікірінше, Қазақстандағы бизнес пен олигархтарда әзірге тұрақты қайырымдылық мәдениеті қалыптаспаған, ол әлі енді ғана пайда болып жатыр. Бұл үрдіске мемлекеттің өзі де ықпал етуде.
Оның ойынша, жоғары деңгейдегі қайырымдылық — қоғам дамуының бір көрінісі. Бірақ қайырымдылықты жария етуден ұялмау керек. Егер адам заңды жолмен табыс тауып, соны бөлісіп жатса — бұл туралы ашық айтуға хақысы бар.
Шын мәнінде, Тұрсынғали Алагөзовтің әрекеті өте жақсы: жомарттық, жаңа пәтер иелерінің көз жасы, оны қолдаған жары Баянның қатысуы. Бірақ қанша адам болса, сонша пікір бар. Сірә, дәл осы пікір қайшылығы мен дау-дамайдың арасында Қазақстанда қайырымдылық мәдениеті қалыптасып келе жатқан болар.
Жақында танымал продюссер Баян Алакөзова мен оның жұбайы Тұрсынғали Алагөзов сәбилі болды.
Сонымен қатар  Баян Мақсатқызының айтқан қазақтың сәлем салу дәстүріне қатысты жуықта айтқан сөздері Қазнетті шулатты.",2025-06-01T17:21:59+05:00,2025-06-01T17:21:59+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/66fee5feda7cf113083101-1140x570.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/66fee5feda7cf113083101-1140x570.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/66fee5feda7cf113083101-1140x570.webp,
b2a55cc34d8a21aa1da4199e0aaf61a4,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Журналистердің Ақпарат министрлігіне қарсы шағымы бойынша сот ісі басталды,Астананың ауданаралық сотында тоғыз журналистің Мәдениет және ақпарат министрлігіне қарсы жазған арызы бойынша сот отырысы өтті.,comments,https://kaz.orda.kz/zhurnalisterdin-akparat-ministrligine-karsy-shagymy-bojynsha-sot-isi-bastaldy-128157/,"Астананың ауданаралық сотында тоғыз журналистің Мәдениет және ақпарат министрлігіне қарсы жазған арызы бойынша сот отырысы өтті.
14 қазанда журналистер аккредитацияның бекітілген стандартты ережелерімен келіспейтіндіктерін білдіріп, Мәдениет және ақпарат министрлігіне қарсы ұжымдық шағым түсірді. Олардың пікірінше, ережелер сөз бостандығы мен ақпарат тарату құқығын бұзады.
Сот отырысы ашық онлайн режимде өтті, бірақ алғашқы жартысында сот тарапынан техникалық ақаулар болды.  Сондықтан сот отырысы түстен кейін жалғасты. Журналистер жағын адвокат Сергей Уткин қорғады. Әркім өз уәжін келтірген сот сұрақ-жауапқа көшті.
Стандартты аккредиттеу ережелеріне сәйкес, журналист өзі аккредиттелген бұқаралық ақпарат құралдарында ғана ақпаратты жариялауға міндетті. Талаптар екі рет немесе одан да жиі бұзылған жағдайда уәкілетті орган журналисті алты айға орталық органдардағы тұрақты аккредиттеуден айыруы мүмкін.
Уткин жиналғандардың назарын БАҚ туралы заңда журналистердің аккредитация алуға құқығы бар екеніне, ал жаңа ережеге сәйкес журналистер шарада өздері өкілдік ететін әрбір БАҚ атынан ғана өтуі тиіс екендігіне назар аударды. Бұл жерде министрлік өкілі бұны «шарт» деген дұрысырақ болады деп жауап берді. Уткин бұл жағдайдың сипаты мен қойылатын шарттың қаншалықты  журналист жұмысын «шектейтінін» білгісі келді. Әділет департаментінің өкілі бұдан ешқандай шектеу көрмейтінін айтты.
Сондай-ақ, егер аккредиттеу ережелері бар болса, онда бұл ережелердің бұзылуы немесе сақталмауын кім бақылауы керек деген мәселе көтерілді.  Мәдениет министрлігі өкілінің айтуынша, ережелердің орындалуын аккредиттеу ұйымдарының баспасөз қызметтері қадағалайтыны белгілі болды, дегенмен бұл олардың міндетіне жатпайды.
Кездесуде тараптар бұйрықтың 2024 жылдың 20 тамызында күшіне еніп, ресми түрде тек 26 тамызда жарияланғанына назар аударды. Бұл осы уақыт аралығында бұйрық күшіне еніп, қолданыла бастағанын білдіреді.
Қазақстан Конституциясының 4-бабының 4-тармағында: «Барлық заңдар мен Республика қатысушысы болатын халықаралық шарттар жарияланады» делінген. Яғни, азаматтардың құқықтарына, бостандықтары мен міндеттеріне қатысты нормативтік құқықтық актілерді ресми жариялау оларды қолдануға міндеттейді.
Тиісінше, талап қоюшылар бұл жерде қайшылық бар-жоғын сұрады. Ақпарат министрлігінің мәліметінше, бұл конституцияға қайшы келмейді. Әділет министрлігі де бұл мәселеде сыни ештеңе көрмейді екен.",2024-11-02T10:04:42+05:00,2024-11-02T10:04:42+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/74ba3ebdb156e70974a4b7c3fb8b6c30_original_92373.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/74ba3ebdb156e70974a4b7c3fb8b6c30_original_92373.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/74ba3ebdb156e70974a4b7c3fb8b6c30_original_92373.webp,
67dc0fbe96b8860a031a8a0add57cc33,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Журналистика биліктің PR құралына айналды»: Алматыда белсенділер жиналып билікке талап қойды,"Алматы қаласында белсенділердің ұйымдастыруымен қоғамдық талқы өтті. Аталмыш талқыда журналистикаға төнген қауіп, саяси тұтқындар, сөз бостандығы, жер мәселесі және Қазақстандағы сайлау кезінде болатын әділетсіздіктер қозғалды. Жиналғандар арнайы қарар қабылдап, билікке талап қойды және ол қарарды президентке жолдайтындарын мәлімдеді. Қазақстан билігіне қандай талаптар қойылмақ және президентке қандай қарар жолданады? Orda.kz тілшісі қоғамдық талқыға барып, сіздерге ақпарат ұсынады.",comments,https://kaz.orda.kz/zhurnalistika-biliktin-pr-kuralyna-ajnaldy-almatyda-belsendiler-zhinalyp-bilikke-talap-kojdy-132727/,"Алматы қаласында белсенділердің ұйымдастыруымен қоғамдық жиын өтті. Бұл жиында журналистикаға төнген қауіп, саяси тұтқындар, сөз бостандығы, жер мәселесі және Қазақстандағы сайлау кезінде болатын әділетсіздіктер жайлы сөз болды. Жиналғандар арнайы қарар қабылдап, билікке талап қойды. Қазақстан билігіне қандай талаптар қойылмақ және президентке қандай қарар жолданады? Orda.kz тілшісі осы жиынға қатысып қайтты.
Талқыға Рысбек Сәрсенбай, Әсем Жәпішева, Нұртаза Қадырниязов, Санжар Боқаев және тағы да басқа қоғам белсенділері қатысты.
«Oyan, Qazaqstan» қозғалысының белсендісі Әсем Жәпішеваның сөзінше, бүгінде билік әділетсіздікті бүркемелеп отыр. Дәлірек айтқанда, БАҚ өкілдеріне қысым жасады. 2022 жылы Қаңтар оқиғасынан кейін журналистер жаппай қудалана бастаған. Журналист репрессия кезіндегі биліктің саясаты Қазақстанда әлі күнге дейін бар екенін алға тартты.
Статистикаға сүйенсек, Қазақстан сөз бостандығы бойынша 180 елдің ішінде 141-орында. Жәпішеваның сөзінше, осыдан 2 жыл бұрын 120-орында болған. Сондай-ақ бейтарап немесе сын айтатын репортаж үшін қылмыстық істер қозғалып, телеграм-арналар мен жазбаларға байланысты журналистер тұтқындалып жатқанын айтты.
Журналист «жүйелі репрессияның» көрінісі ретінде осыдан 1 ай бұрын соты болған Темірлан Еңсебектің оқиғасын мысал ретінде айтты.
Әсем Жәпішеваның айтуынша, бұл тығырықтан шығу үшін әлі де біраз тер төгу керек. Оның айтуынша, Қазақстан билігі елде ресми түрде саяси тұтқындардың бар екенін мойындауы керек. Осы күнге дейін билік түрмеде саяси тұтқындардың бар екенін жоққа шығарып келеді. Ол Қазақстандағы саяси тұтқындар (оппозициялық пікірі және бейбіт жиналыс ұйымдастырушылар мен оған қатысқандар) түрмеге жабылған журналистер мен саясаткерлер босатылуы тиіс екенін де атап өтті.
Кейін Әсем Жәпішева тәуелсіз қоғамдық бақылау кеңесін құруды ұсынды. Тәуелсіз азаматтардан қоғамдық кеңес құрып, саяси істер мен тұтқындардың жағдайын бақылау қажеттігін айтты. Сонымен қатар қаржылай тәуелділікті азайту үшін, тәуелсіз журналистерге арналған грант берілетін жүйе құрылуы тиіс екенін және тікелей немесе жанама қысымды билік қоюы керек екенін айтты.
Журналист ақпарат құралдарын тіркеу және жабу тәртібін қайта қарау керек екенін, қазірдің өзінде Қазақстанда ақпарат құралын тіркеу қиынға соғатынын және өзінің «Тіл кеспек жоқ» басылымын 3 жыл бойы тіркей алмай жүргенін жасырмады.
Келесі сөз кезегі қоғам қайраткері Нұртаза Қадырниязовқа берілді. Оның айтуынша, Қазақстанда 600 ауыл жойылған. Ал ауылды таратудағы басты мақсат – миллиондаған гектар жерлердегі ауыл шаруашылығын босатып, ол жерлерді шетелдіктерге сату.
Қоғам қайраткерінің айтуынша, «Иволга-Холдинг» компаниясының басшысы Василий Розиновтың 900 мың гектар жері бар. Ал сол компания қазір банкротқа ұшырады, яғни Розинов банктен 80 млн қарыз алып, оны өтей алмаған соң жер кепілдікке берілген.
Ғалым Нұртаза Қадырниязов Қазақстанға Қытайдан 2023-2024 жылдар аралығында Қазақстанға 781 мың қытайлықтар, оның 7%-ы ғана турист болып келгенін айтты. Ал 2025 жылы Қазақстанға 1 миллионнан астам қытайлықтар келген.
Сондай-ақ, ғалым АЭС салу мәселесін де көтерді.
Ұйымдастырушылар қарардың барлығы президентке жеткізілетінін айтты.",2025-05-19T14:30:33+05:00,2025-05-19T14:30:33+05:00,kk,Ислам Әден,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/photo_5278555304486898022_y.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/photo_5278469280586919343_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/photo_5278555304486898016_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/photo_5278555304486898022_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/photo_5278555304486898022_y.webp,
c2c4d601a3d513249606dcd7e12caa04,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Жыр болған салық: экономист халыққа әсерін түсіндірді,"Қосымша құн салығының мөлшері 12 % -дан 20 % -ға бірден өсуі елімізде қызу талқылануда.  Биліктегілер сандармен сөйлесе, қарапайым халық бұл өзгерістің мәнін әлі толық түсінген жоқ.",comments,https://kaz.orda.kz/zhyr-bolgan-salyk-jekonomist-halykka-aserin-tysindirdi-130362/,"Қосымша құн салығының мөлшері 12 %-дан 20 % -ға бірден өсуі елімізде қызу талқылануда.  Биліктегілер сандармен сөйлесе, қарапайым халық бұл өзгерістің мәнін әлі толық түсінген жоқ. Билік бюджет тапшылығын халық есебінен жабуды көздей ме? Orda.kz экономист Алмас Чукиннен пікір алды. Чукин бұдан басқа жолдың жоқ екенін, кімдер ең көп зардап шегетінін және реформаның апатқа айналмауы үшін не істеу керектігін жан-жақты түсіндірді.
Қосымша құн салығы мөлшерлемесінің 12%-дан 20%-ға өсуі және тіркеу шегінің 78 миллионнан 15 миллион теңгеге дейін төмендеуі қазақстандықтардың қалтасына айтарлықтай салмақ салуы мүмкін. Бұл салық ірі бизнестен бастап қарапайым тұтынушыларға дейін бәріне әсер етіп, тауарлар мен қызметтердің қымбаттауына алып келеді.
Қазақстан бюджет тапшылығына тап болды, кірістер үнемі өсіп келе жатқан шығындарды өтей алмайды. 2024 жылы шығын 23 трлн теңгеге жетсе, салық түсімдері небәрі 12 трлн теңгені құрады. Қаржыдағы осы алшақтық ұлттық қордан алынған қаражат, ірі компаниялардың акцияларын сату және қарыз алу арқылы жапты.
2025 жылы жағдай одан да күрделі, шығындар 25 трлн теңгеге дейін өссе, кірістер 15 трлн деңгейінде жоспарланған. Алмас Чукиннің айтуынша, бұл қарқынмен Қазақстан 2035 жылға қарай ұлттық қорды толық тауысып алуы мүмкін.
«Ковид кезінде ұлттық қордан қомақты қаржы алуға мәжбүр болдық, басқа амал болмады. Жұмыс тоқтады, шығындарды жабу керек еді. Мәселе мынада, бұл шығындар автоматты түрде өсіп отырады — АЕК өзгерген сайын, оған байланған барлық төлемдер де индекстеледі. Қазір мемлекеттің міндеттемелері жыл сайын екі трлн теңгеге ұлғаюда, бұған қоса инфляция әсер етеді. Соның кесірінен барлық құрылыс пен басқа да мемлекеттік жобалар бастапқы есептік көрсеткіштен қаражат жеткіліксіз болғандықтан, қайта есептеуге келеді», — дейді экономист.
Айналып келгенде салықтарды көтеру – бюджетті аз шығынмен тұрақтандырудың жалғыз жолы болып тұр. Алайда Чукин кешенді тәсілдің маңыздылығын атап өтеді.
Бірақ неге дәл ҚҚС? Себебі корпоративтік табыс салығы (КТС) мен жеке табыс салығы (ЖТС) да бар ғой.
Дегенмен, әр сала бұл өзгерісті әртүрлі сезінеді. Мысалы, банктер көбірек зардап шегеді, өйткені олардың қызметтері ҚҚС-тен босатылған, ал төленген салықты шегере алмайды.
Қарапайым тұтынушы үшін ҚҚС-тің өсуі тауар бағасының шамамен 8%-ға қымбаттауына әкеледі. Бұрын 12% қосылса, енді 20% болады. Дегенмен, билік 16% немесе 18%-дық нұсқаларды да қарастыруда.
Бұл парадоксалды көрінгенімен, инфляцияға қарсы шара болуы мүмкін. Баға өссе – сұраныс төмендейді, нәтижесінде сұраныс пен ұсыныс тепе-теңдікке келеді.
Басты сұрақ – жиналған ақша қайда жұмсалады? Мұнда ҚҚС кейін мемлекеттік шығындар арқылы қайта бөлінетінін түсіну маңызды.
Сонымен, тұтыну салығының артуы арқылы мемлекет бюджеттің қайта бөлу арқылы әлеуметтік теңсіздікті төмендетеді.
«Мемлекеттік шығындар» деп аталатын мәселеге келсек, Чукиннің пікірінше, ҚҚС-тің өсуі үлкен реформалармен сүйемелденуі керек. Ал не өзгерту қажет?",2025-01-31T12:24:04+05:00,2025-01-31T12:24:04+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/paiapapumv.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/rsprvp.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/paiapapumv.webp,
