article_id,source_name,source,title,description,category,url,content,published_at,date_published,language,author,url_to_image,images,video_urls
43955fecb2c69fbe6e35b54c611befb6,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,12 адамның өмірін жалмаған Bek Air-дің қазіргі тағдыры қандай?,Бір кездері ең арзан жолаушылар тасымалын жүзеге асырған Bek Air лоукостері апатынан бері 5 жыл өтті. Қазақстандықтардың қабырғасын қайыстырып кеткен бұл қылмыстық іс әлі күнге дейін сотқа жетпеді. Ал қайғылы оқиғаға қатысты жалғыз айыпталушы сол ұшақта қаза тапты.,investigations,https://kaz.orda.kz/12-adamnyn-omirin-zhalmagan-bek-air-din-kazirgi-tagdyry-kandaj-128546/,"Бір кездері ең арзан жолаушылар тасымалын жүзеге асырған Bek Air лоукостері апатынан бері 5 жыл өтті. Жұрттың қабырғасын қайыстырып кеткен бұл қылмыстық іс әлі күнге дейін сотқа жетпеді. Ал қайғылы оқиғаға қатысты жалғыз айыпталушы сол ұшақта қаза тапты. Orda.kz еліміздегі жолаушылар ұшағына қатысты ең ірі апаттың қалай болғанын және оның себебі мен Bek Air-дің қазіргі тағдырына талдау жасады.
Bek Air компаниясы 1999 жылы «Беркут Эйр» (Berkut Air) атауымен құрылып, алғашында компания тек  VIP-ұшуларды қамтамасыз ететін бизнес-авиация саласында маманданған. Ал 2011 жылы атауын Bek Air деп өзгертіп, Орал әуежайын база ретінде пайдалана отырып, тұрақты түрде ішкі рейстерді орындай бастайды.
Авиакомпанияның негізін қалаушылардың бірі Нұрлан Жұмасұлтановтың басшылығымен компания Қазақстандағы ішкі әуе тасымалы нарығында белгілі бір жетістіктерге жетуге ұмтылды. 2017 жылға дейін компанияның тағы бір негізін қалаушы ретінде Сәкен Жарқымбаев болса, кейінірек компанияның құрылтайшысы Дамир Шәуленбаев болып тіркелді.
2015 жылы Bek Air елімізде ішкі жолаушылар тасымалы бойынша екінші орынға ие болып, 14-тен астам бағытта рейстер орындады. Алайда, компанияның қаржылық көрсеткіштері тұрақсыз болған.2015 жылғы түсімі 5436 миллион теңге болса, операциялық шығындары 849 миллион теңгеге, ал таза шығын 808 миллион теңгеге жеткен. Сонымен қатар, Bek Air ЖШС-нің атында 46 миллион теңге көлемінде орындау өндірісі бойынша қарызы болды.  2023 жылдың қарашасында компания таратылып, банкроттық басқарушысы ретінде қазіргі басшы Дамир Шәуленбаев тағайындалған болатын.
2019 жылғы 27 желтоқсанда Алматыдан Нұр-Сұлтанға (қазіргі Астана) ұшып бара жатқан Fokker 100 ұшағы ұшып шыққаннан кейін көп ұзамай апатқа ұшырады. Бортта 98 адам болған 93 жолаушы және 5 экипаж мүшесі.
Ұшу-қону жолағынан көтерілгеннен кейін ұшақ биіктігін жоғалтып, 2 рет ұшақ артқы бөлігімен ұшу-қону жолағыны соғылған. Кейін әуежайдың бетон қоршауын жарып өтіп, Гүлдала ауылындағы екі қабатты үйге соқтығысқан.
Апаттан кейін Bek Air авиакомпаниясының қызметі тоқтатылды, ал оның сертификаты жойылды. Ел билігі авиация саласындағы қауіпсіздік талаптарының сақталуын күшейтіп, тексеру жүргізіп, талаптарға сай келмейтін бірнеше авиакомпанияның қызметін тоқтататқан болатын.
Тергеу басталғанда компанияның шынайы иесі Жамасұлтановты біраз уақыт таба алмай жүрді. 2020 жылы Қазақстанның «Авиациялық әкімшілік» акционерлік қоғамының бас директоры болып қызмет атқарған Питер Гриффитс Bek Air-дің шынайы иесі Нидерландыда екенін айтқан болатын.
Ол сондай-ақ апат тергеуі екі-үш жылға созылады деп болжаған еді. Бірақ, ұшақтың апатқа ұшырау себептерін тергеумен авиациялық апаттарды зерттеу бюросы айналысты. Бұл Fokker ұшақтарының Нидерланд өндірісіне тиесілі екенімен түсіндірілді. Бюро қазақстандық әріптестерінен апатты моделдеу үшін барлық деректерді сұрап алған болатын.
Апаттан кейін Bek Air-дің Африкаға заңсыз рейстер жүргізгені анықталды, ол үшін өзге елдің туын пайдалану (компаниялар өз ұшақтарын немесе кемелерін басқа елге тіркеп, сол елдің туын іліп, өз елінің заңдарынан жалтару тәсілі) жүйесін қолданған. Спутниктік суреттер көрсеткендей, 2019 жылдың сәуірінен бастап 3 ай бойы компания ұшақтары Африка елдерінде тиісті рұқсатсыз ұшып келген.
Компания IOSA (IATA Операциялық қауіпсіздік аудиті) сертификатынсыз жұмыс істеді, бұл сертификат авиакомпанияның ұшу қауіпсіздігі мен операциялық процедураларына қойылатын қатаң талаптарға сәйкестігін растайды. Сертификаттың болуы барлық IATA-ға мүше авиакомпаниялар үшін міндетті және көптеген елдерде сенімділіктің негізгі көрсеткіші ретінде саналады. Яғни, бұл Bek Air компаниясының операциялық және техникалық процедуралары халықаралық қауіпсіздік стандарттарына сәйкес келуін тексеретін тәуелсіз аудиттен өтпегенін білдіреді.
2016 жылы Bek Air компаниясының төрағасы Нұрлан Жұмасұлтанов өзінің компаниясы Қазақстан ішіндегі әуе рейстері үшін ең арзан баға ұсынатынын айтты. Ал IOSA аудитінен өту компанияға тым қымбатқа түсетінін атап өткен болатын.
Сол кездегі қоғам белсендісі, қазір мәжіліс депутаты Мұрат Әбенов авиакомпанияны ашық қолдаған еді. Оның пікірінше, IOSA сертификаты қауіпсіздік кепілі емес. Әбенов сертификаты бар авиакомпанияларда болған әуе апаттары статистикасын келтірді. Оның мәліметі бойынша, 1999 жылдан 2015 жылға дейін 78 әуе апаты болды, олардың 57%-ында авиакомпаниялар аудиттен өткен.
Азаматтық авиация комитеті Bek Air аудиттен өтреу себебін аудит сынағынан өтпей қаламыз деп қауіптенгенін деп түсіндірді. Ал сертификаттау 2016 жылы 60 мың доллар шамасында болған.
Апаттан кейін бұл сертификаттау туралы қайта еске түсті. Осы жолы бұл мәселені айналып өту мүмкін болмады.
Қазақстан индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі IOSA сертификатының ішкі рейстерді жүзеге асыратын авиакомпаниялар үшін міндетті емес екенін айтты. Бірақ бұл стандарттың болмауы Bek Air компаниясының сенімділігіне күмән келтіріп, оның беделіне тағы бір соққы болды.
Осыдан кейін Қазақстан билігі авиация саласын реформалауды бастады, ұшу қауіпсіздігі талаптарын қатаңдату шараларын қолға алды.
2019 жылғы 27 желтоқсандағы апаттан кейін Bek Air барлық рейстерін тоқтатты. Ал 2020 жылдың сәуірінде компания барлық операцияларын ресми түрде тоқтатты. Компанияның жабылуының негізгі себептері ұшу қауіпсіздігі саласындағы үлкен бұзушылықтар, қаржылық қиындықтар және жолаушылар мен мемлекеттік органдар тарапынан сенімді жоғалту болды.
Қайғылы оқиға болған күні ұшақта күйеуімен бірге болған Надежда Карнаева тергеу мен сот әділдігіне күмәнданатынын айтады.
Осы уақыт аралығында Надежда бала көтерді, қазір ол сот процесіне барып қатысу туралы шешімді нақты қабылдамапты.
Сонымен қатар, ол қазіргі уақытта өзі сенетін бірнеше авиакомпаниямен ғана ұшатынын айтты. Надежда лоукостерлерде ұшпағандықтан саяхаттары қымбатқа түседі екен.
Надежданың күйеуі сол қайғылы оқиға болған күні омыртқасын зақымдап, өкпесіне керосиннен күйік алған.
Сондай-ақ, Надежда апаттың себебі авиация саласындағы салғырттық деп есептейді.
Ерік Бақытовтың анасы Базархан Қарибаева да сол әуе апатында қаза тапты. Бұл қайғылы оқиға отбасының өмірін түбегейлі өзгертті.
Іс материалдарымен танысқан Еріктің айтуынша, ол қаза болған ұшқыштарды кінәлау моральдық тұрғыдан қаншалықты дұрыс екеніне күмәнмен қарайды. Себебі ұшқыштар өздерін сотта қорғап, жауап бере алмайды. Оның пікірінше, авиакомпания басшылығы жауапкершілікті өз мойнына алып, кінәсін мойындауы тиіс еді. Бірақ 5 жыл өтсе де, зардап шеккендер мен қаза тапқандардың туыстарынан ешкім кешірім сұраған жоқ.
Бұл қайғылы апатта қазақстандық журналист Дана Круглова да қаза тапты. Оның әкесі бұл қайғыны көтере алмай, артынша көз жұмды. Дананың анасы Жанатгүл Жолмағамбетова қызының қазасын әлі де қабылдай алмай жүр. Сол күні Дана жаңа жылды бірге қарсы алу үшін Астанаға ата-анасына бара жатқан еді.
Жанатгүл Жолмағамбетова іс материалдарымен танысқанымен, құжаттардың көлеміне байланысты оларды толық түсіну қиын болғанын айтты.
Бұл апатқа қатысты мәселені белсенді түрде көтергендердің бірі мәжіліс депутаты Бақытжан Базарбек. Ол сол кезде жер қатынастары жөніндегі заңгер болып жұмыс істеген. Оның айтуынша, ұшақ соғылған үй санитарлық-қорғау аймағында салынған, бұл жерде мүлдем құрылыс жүргізуге болмайды. Нәтижесінде, жер мәселесіне байланысты қылмыстық іс қозғалып, Талғар ауданының 6 шенеунігі сотталды.
Сонымен қатар, депутат Алматы әуежайының қызметкерлері де жауапқа тартылмағанына баса назар аударды.
Мәжіліс депутаты Бақытжан Базарбек апатқа жауапкершілікті азаматтық авиация саласындағы шенеуніктер де мойындарына алуы керек деп санайды. Себебі олардың бақылау функциялары мен авиакомпаниялардан ережелерді сақтауды талап етуге құқығы бар.
Сонымен қатар, Базарбектің айтуынша, Талғар ауданы әкімдігінің кейбір шенеуніктері әлі күнге дейін жауапқа тартылмады.
Сондай-ақ, ұшқыштарды кінәлі етіп көрсету олар тірі болмағандықтан оңайға соққанын айтты.",2024-11-20T12:33:53+05:00,2024-11-20T12:33:53+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/kollazh-bek-jeir.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/bakytzhan-bazarbek.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/bek-air-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/bek-air-aaaaaa.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/bek-air-devushka.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/bek-air-foto.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/bek-jeir-dom.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/kollazh-bek-jeir.webp,https://www.youtube.com/embed/703igT5Y3_g?feature=oembed
cb4c91f24d284574d97ba016be6f3d90,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"200 миллиард оффшорда: Жұманғарин АХҚО-дағы салықтық олқылықтар туралы айтқанда, кімді меңзеді?","ҚР Ұлттық экономика министрі – Премьер-Министрдің орынбасары Серік Жұманғарин жуырда «Астана» халықаралық қаржы орталығында (АХҚО) тіркелген бір компанияның корпоративтік табыс салығы мен қосылған құн салығы бойынша бюджетке 200 миллиард теңгеден астам қаржы төлемегенін мәлімдеді. Ол бұл компания заң бұзбағанын, тек заңды «саңылауды» пайдаланғанын атап өтті. Orda.kz вице-премьердің нақты қай компанияны меңзегенін саралап көрді.",investigations,https://kaz.orda.kz/200-milliard-offshorda-zhumangarin-ahko-dagy-salyktyk-olkylyktar-turaly-ajtkanda-kimdi-menzedi-133512/,"ҚР Ұлттық экономика министрі – Премьер-Министрдің орынбасары Серік Жұманғарин жуырда «Астана» халықаралық қаржы орталығында (АХҚО) тіркелген бір компанияның корпоративтік табыс салығы мен қосылған құн салығы бойынша бюджетке 200 миллиард теңгеден астам қаржы төлемегенін мәлімдеді. Ол бұл компания заң бұзбағанын, тек заңды «саңылауды» пайдаланғанын атап өтті. Orda.kz вице-премьердің нақты қай компанияны меңзегенін саралап көрді.
Алдымен, осы туралы қысқаша айта кетейік. Бұл – Қазақстан аумағындағы арнайы юрисдикция, ағылшын құқығы негізінде жұмыс істейтін ерекше құқықтық режим. Мақсаты – инвестиция тарту. Мұнда салықтық жеңілдіктер, жеңілдетілген валюталық реттеу мен тәуелсіз сот жүйесі қарастырылған. Яғни, бұл орталық шетелдік компанияларға Қазақстан нарығына шығуға, ал отандық компанияларға халықаралық қор биржаларына шығуға және инвестиция тартуға көмектесу үшін құрылған.
Компанияның нақты атауын анықтау қиын, бірақ Orda.kz бірнеше ықтимал нұсқаны қарастырды. Бірінші болжам – бұл «Kazakhmys Holding Limited» компаниясы болуы мүмкін. Бұрын Люксембургте тіркелген бұл компания 2024 жылдың маусымында АХҚО юрисдикциясына көшіп, Астанада кеңсе ашқан.
Бұл нұсқа жөнінде Orda.kz сұхбаттасқан қаржы сарапшысы Расул Рысмамбетов пікір білдірді. Оның ойынша, бұл шындыққа жанасады.
Айта кетерлігі, Kazakhmys Holding Limited бар болғаны екі адаммен тіркелген: Эдуард Огай мен Владимир Ким, бірақ олардың екеуі де Қазақстандағы ең бай адамдар қатарында. Бұл компания холдингті басқарушы құрылым болып саналады. Оның лицензиясы жоқ, мемлекеттік сатып алуға қатыспаған, сот істеріне тартылмаған. 2021 жылы құрылған сәттен бері небәрі 5,6 миллион теңге салық төлеген. Ал негізгі холдинг – «Қазақмыс» соңғы 10 жылда 23,6 миллиард теңге салық төлеген.
Алайда, бұл болжамға қарсы дәлел де бар – Kazakhmys Holding Limited компаниясының АХҚО-дағы жарғылық капиталы бар болғаны 60 мың доллар.
Басқа ықтимал компаниялар
Тағы бір ықтимал нұсқа – KAZ Minerals Holding Limited. Бұл компания туралы Мәжіліс депутаты Ерлан Сайыров 2025 жылғы 9 сәуірде АХҚО-ны салықтан жалтаруға жағдай жасап отыр деп сын айтқан болатын.
KAZ Minerals Holding Limited бірнеше параметрге сәйкес келеді. Бұл – өте ірі холдинг, 2024 жылғы 24 маусымда МФЦА-да тіркелген. Айтпақшы, Kazakhmys Holding Limited компаниясымен бір уақытта Люксембургтен көшіп келген. Оның жарғылық капиталы – шамамен 3,68 миллиард доллар, бұл ірі салықтық міндеттемелерді білдіреді.
KAZ Minerals Holding Limited құрылтайшысы – KAZ Minerals International DMCC, ол Дубайдағы DMCC (АХҚО-ның дубайлық баламасы) аймағында тіркелген. Бұл құрылым – жаһандық операциялар мен активтерді қорғауға арналған холдингтік компания. KAZ Minerals Holding – AIFC-тегі тіркелген компания, ал DMCC – Дубайдағы еншілесі. Бұл құрылым KAZ Minerals Ltd. (Лондон) және KAZ Minerals Management LLP (Алматы) компанияларымен байланысты.
2023 жылы KAZ Minerals тобы Қазақстанда 1,059 миллиард доллар салық төледі, оның ішінде:
Корпоративтік табыс салығы мен ҚҚС – 425 миллион доллар, Пайдалы қазбаларды өндіру салығы – 426 миллион доллар.
Дегенмен, Жұманғарин нақты осы компанияны меңзеді деген дәлел жоқ. Бірақ ол үкіметтің бұл бағытта шара қабылдап, мұндай олқылықтарды жоюды жоспарлап отырғанын атап өтті.
АХҚО редакцияның ресми сұрауына жауап беріп, барлық тіркелген компаниялардың Қазақстан Республикасының салық резиденттері екенін, сондықтан еліміздің салық органдарына есеп тапсырып, Салық кодексіне сәйкес салық төлеуге міндетті екенін нақтылады.
Редакция Мемлекеттік кірістер комитеті мен Ұлттық экономика министрлігіне ресми сауал жолдады. Бұл мәселеге қатысты жауап күтіп, «Астана» халықаралық қаржы орталығындағы ахуалды бақылауды жалғастырады.",2025-06-28T12:03:58+05:00,2025-06-28T12:03:58+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/1751092758_1751005145_848cb028b7eb02525054e8982c536bed.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/1751092758_1751005145_848cb028b7eb02525054e8982c536bed.webp,
bcbbb7fa38b7bb14638b04ff8f6b4b24,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,2003 жылдан бері Қазақстанда репрессия мен ашаршылық құрбандарына 23 млрд теңгеден астам қаражат төленді,"2003 жылдан бері республикалық бюджеттен саяси қуғын-сүргін құрбандарына 23,6 млрд теңге төленді, ал 2025 жылға бұл мақсатқа 2,7 млрд теңгеден астам қаражат қарастырылған,  деп хабарлайды Orda.kz ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің баспасөз қызметіне сілтей отырып.",investigations,https://kaz.orda.kz/2003-zhyldan-beri-kazakstanda-repressija-men-asharshylyk-kurbandaryna-23-mlrd-tengeden-astam-karazhat-tolendi-132998/,"2003 жылдан бері республикалық бюджеттен саяси қуғын-сүргін құрбандарына 23,6 млрд теңге төленді, ал 2025 жылға бұл мақсатқа 2,7 млрд теңгеден астам қаражат қарастырылған,  деп хабарлайды Orda.kz ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің баспасөз қызметіне сілтей отырып.
Қолданыстағы заңнамаға сәйкес, 2003 жылдан бері саяси қуғын-сүргін құрбандарына және зардап шеккен деп танылған адамдарға біржолғы өтемақы төленіп келеді.
ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің әлеуметтік көмек департаментінің директоры Асқар Аймағамбетовтің айтуынша, 2003–2024 жылдар аралығында бұл мақсатқа республикалық бюджеттен 4,7 млрд теңге бөлінген. Төлем мөлшері 2949 теңгеден 393,2 мың теңгеге дейінгі аралықта өзгереді. 2025 жылға арналған бюджетте 1,2 млрд теңге қарастырылған.
Саяси қуғын-сүргін құрбандары мен осы санаттағы мүгедектігі бар немесе зейнеткерлік жастағы зардап шеккен адамдарға, басқа да әлеуметтік төлемдерге қарамастан, арнайы мемлекеттік жәрдемақы (АМЖ) төленеді. Оның мөлшері 1,23 айлық есептік көрсеткішке (АЕК) тең – 2025 жылы бұл 4837 теңге болды.
Аймағамбетовтің айтуынша, 2005–2024 жылдар аралығында АМЖ төлеуге республикалық бюджеттен 18,8 млрд теңге бөлінген. 2025 жылға 1,5 млрд теңге қарастырылған. 2024 жылғы 1 мамырдағы жағдай бойынша АМЖ алушылар саны – 26 807 адам. Олар – саяси қуғын-сүргін құрбандары мен зардап шеккендер.
Реабилитацияланған азаматтар мен саяси қуғын-сүргіннен зардап шеккен, мүгедектігі бар немесе зейнеткерлік мәртебесі бар адамдар бірқатар әлеуметтік құқықтарға ие.
Атап айтқанда:
Сондай-ақ, өз құзыреті шеңберінде жергілікті атқарушы органдар мәслихаттардың шешімімен саяси қуғын-сүргінге ұшыраған және заңнамаға сәйкес кейін реабилитацияланған азаматтарға жергілікті бюджет есебінен қосымша қолдау шараларын қарастыра алады.
Атап айтқанда, жыл сайын Саяси қуғын-сүргін және ашаршылық құрбандарын еске алу күніне орай оларға біржолғы материалдық көмек көрсетіледі. 2024 жылы бұл көмек көлемі жергілікті бюджет есебінен 223,8 млн теңге болды.
Министрліктің мәліметінше, 1921–1954 жылдар аралығында Қазақстанда «халық жауларын» анықтау науқаны аясында шамамен 100 мың адам сотталған, оның ішінде 25 мыңға жуығы ату жазасына кесілген. 1932–1933 жылдардағы ашаршылық миллиондаған қазақстандықтың өмірін жалмады.
Республика аумағында сол кезде ГУЛАГ жүйесінің ең ірі лагерьлері – АЛЖИР, Степлаг, Қарлаг орналасқан. Репрессия жылдары Қазақстандағы лагерлерге 5 миллионнан астам адам жөнелтілген. Кейбір деректер бойынша, тұтқындардың нақты саны бұдан әлдеқайда көп болуы мүмкін.
1930–1940 жылдары республика Кеңес Одағы халқы үшін жаппай жер аудару орнына айналды. 1937 жылдың күзіне қарай Қазақстанға корей, түрік, иран, күрд, әзірбайжан ұлттарының жүздеген мың өкілдері көшірілді. Ұлы Отан соғысы кезінде мұнда неміс, грек, шешен, ингуш, қарашай, балқар, қырым татарлары және басқа да ұлт өкілдері депортацияланды. Жалпы депортацияланғандар саны 1,2 миллион адамға жетеді.
31 мамырда Қазақстанда аталып өтілетін саяси қуғын-сүргін және ашаршылық құрбандарын еске алу күніне орай Мемлекет басшысы мемориалға гүл шоқтарын қойып, қаза тапқандарды бір минут үнсіздікпен еске алды.
Содан кейін президент саяси қуғын-сүргін құрбандарына арналған «АЛЖИР» мұражай-мемориалдық кешеніне барды.",2025-06-01T14:02:43+05:00,2025-06-01T14:02:43+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/2023_05_30_dsc_8584.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/2023_05_30_dsc_8584.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/2023_05_30_dsc_8584.webp,
6c7147b048a191150c8affb5b4af619a,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«25 күн ішінде төрт рет зорландым»: Қазақстанда психикалық орталықтар қорлау мен зорлық-зомбылықтың ошағына айналып бара ма?,"Италия – әлем бойынша мемлекеттік психологиялық орталықтарын түгел жапқан ел. Елімізде 300 мың адам, соның ішінде, 45 мың бала психикалық денсаулық сақтау орталықтарында тіркеуде тұр. Тәні ауырғандар сияқты жаны ауырған ересектер мен балалар мұндай орталықтарда зорлық-зомбылыққа ұшырамай, сапалы ем алуға құқылы. Алайда, Қазақстандағы психикалық орталықтардың әуел бастан өздерін жабық мекеме етіп, ойына келгенін істейтін әдет тапқандай. Осы мекемелердегі ересектер мен балалардың бастан кешкендері жария болған сайын бұған сенбеске амал жоқ сияқты.",investigations,https://kaz.orda.kz/25-kyn-ishinde-tort-ret-zorlandym-kazakstanda-psihikalyk-ortalyktar-korlau-men-zorlyk-zombylyktyn-oshagyna-ajnalyp-bara-ma-132128/,"Италия – әлем бойынша мемлекеттік психологиялық орталықтарын түгел жапқан ел. Елімізде 300 мың адам, соның ішінде, 45 мың бала психикалық денсаулық сақтау орталықтарында тіркеуде тұр. Тәні ауырғандар сияқты жаны ауырған ересектер мен балалар мұндай орталықтарда зорлық-зомбылыққа ұшырамай, сапалы ем алуға құқылы. Алайда, Қазақстандағы психикалық орталықтардың әуел бастан өздерін жабық мекеме етіп, ойына келгенін істейтін әдет тапқандай. Осы мекемелердегі ересектер мен балалардың бастан кешкендері жария болған сайын бұған сенбеске амал жоқ сияқты.
Orda.kz бұған дейін Алматыдағы психологиялық орталықтың қызметкерлерінің қылмыстық топ болып жасаған адам айтса сенгісіз әрекеттерін әшкере еткен еді. Бұл мекеме қызметкерлері емделіп жатқандардың ұрып-соғып, мүлкін иемденген. Бұл мекемеде тіпті адам жоғалып, кісі өлген. Бұл туралы материалдарды мына сілтемеден оқи аласыздар.
Ал, бүгінгі зерттеуіміз – бұған дейін де, бізден кейін де талай журналист жазатын өзекті тақырып. Талай жанның тағдырының күл талқанын шығарған теріс жүйенің нақты шешімі жайлы сөз қозғаймыз.
«ТОКСИКОЗ, 150 ГРАММ БОЛАТЫН ШАҚАЛАҚ ЖӘНЕ ЖАСӨСПІРІМ ҚЫЗДЫҢ КӨРГЕН ҚОРЛЫҒЫ»
Сөз басында айтқанымыздай, Қазақстанда психологиялық ауытқуы бар 45 мың бала бар. Баласының дертіне ем іздеген ата-ана жанұшыра дәрігерлерге жүгінеді, баласының жазылып кетуін тілеп, талай табалдырықты тоздырады, кейде бұл жол түбі бір психологиялық диспансерге апарумен бітеді. Түркістан облысында тұратын мына ана да 17 жастағы қызының дертіне ем іздеп, Шымкенттегі психологиялық диспенсерге апарған. Алайда, дәл осы шешім анасының да, қызының да өмірінің соңына дейін өзекке тығылған өксікке айналарын олар білмеген еді. 17 жастағы қыз Қазақстанда ресми түрде шизофренияға тап болып тіркелген 300-ге жуық баланың бірі.
Қызының диагнозын білгендіктен әрі қызы өз еркімен емес, зорлықтың салдарынан жүкті болғанындықтан, анасы аборт жасату туралы шешім қабылдайды.
17 жастағы қыздың анасы аборт жасата сала биоматериалды істің дәлелі ретінде сараптамадан өткізуді талап еткен.
«25 КҮН ІШІНДЕ ТӨРТ РЕТ ЗОРЛАНДЫМ»
Біздің кейіпкеріміз – шизофрения диагнозы бар 17 жастағы қыз. Бір жағынан кәмелет жасына толмаған соң, екінші жағынан, бойындағы дертіне байланысты дәл өзін сөйлетіп, бейнекамераға түсіре алмадық. Анасының айтқан әр сөзін жаздық. Дегенмен, зерттеудің аясын кеңейте түсу үшін осы 17 жастағы жасөспірім зорланған орталықта жәбір көрген тағы бір адамды таптық. 22 жастағы әрі ақыл-есі орнындағы бұл бойжеткен орталыққа «депрессия» деген диагнозбен түскен. Ең өкініштісі, жанын жегідей жеген күйзелістен арылам деп барып тағы бір ауыр соққы алды.
Әңгімесін бастай сала өксіп жіберген қыз ары қарай қалай зорланғанын, кім зорлағанын және неше рет зорланғанын айтып берді.
Есі дұрыс қыздың қарсылығына қарамастан санитар оны аңдып, қайда барса да, қыр соңынан қалмаған. Дәретханаға барса да, асханаға барса да көлеңкесіндей еріп алып, ақыр соңында бейнебақылау камерасы жоқ бір бұрышта бірінші рет зорлаған.
Фото: Orda.kz
ТЕРГЕУДЕГІ ЗАҢСЫЗДЫҚ ТУРАЛЫ АДВОКАТТАР НЕ ДЕЙДІ
Бұл оқиға жайлы іс қозғалып, тергеу жүрді және айтып өткеніміздей, материал жарыққа шыққалы тұрғанда істің сотқа өткенін естідік. Екі жәбірленуішінің адвокаты тергеуде қандай заңсыздықтар болғанын және санитарлардың қылмысы дәлелденсе, қандай жаза алуы мүмкін екенін баяндап берді. 17 жастағы қыздың отбасына адвокат болған Нұртуған Өмірзақ сараптаманың уақытында жасалмағаны күмән туғызып отырғанын айтты.
Екінші адвокат Жамал Бакировадан «Зілді сараптамаларсыз санитарлардың қылмысы дәлелденбей қалуы мүмкін бе?» деп сұрадық.
Осы зерттеуді енді бастағанда Астанада тағы бір сұмдық факт тіркелген еді. Лифтке кірген бес жасар балаға аяқ асты бір жасөспірім шабуыл жасап, бетін пышақпен бірнеше рет тіліп жіберген. Осы сәттің қорқынышты бейнежазбасы желіге тез-ақ тарап кетті.
Ұсталған баланың шизофрения деген диагнозы бар екені анықталды. Біздің бүгінгі кейіпкеріміз сияқты ол ұл да психдиспансерде жатып шыққан. Бұл оқиғадан кейін органдар оны тағы да сол орталыққа «тықты». Кейін анасы жанайқайын айтып, сол орталықтағы санитарлар ұлын ұрғанын хабарлады. Міне, біз бүгін айтып отырған өзекті мәселе – психологиялық диспансерлердегі қауіпсіздіктің жоғы. Сонда, психдиспансерлердің санитарлары «есі дұрыс емес» деп тағдыр онысызда аямаған балаларды ұрып жүре бере ме? Мұндай орталықтардағы балалардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін не істеу керек?
«БІЗДЕ МҰНДАЙ МЕКЕМЕЛЕРДІҢ КЕЙБІР ДИРЕКТОРЛАРЫ КАМЕРАЛАРЫН ҚАРАМАЙДЫ»
Бала құқықтары жөніндегі уәкіл Динара Зәкиева технология дамыған заманда бұндай орталықтарға камераны көп орнатып, оны үнемі бақылап отыру керек дейді.
МАМАН ТАПШЫЛЫҒЫ: НАУҚАС КӨП, ЕМДЕЙТІН ДӘРІГЕР ЖОҚ
Астанада бес жасар бала лифт ішінде жарақат алған соң қоғамда резонанс туды. Журналистердің сұрағына жауап берген депутаттардың бірнешеуі қазір елімізде психологиялық көмек туралы жаңа Заң жобасы әзірленіп жатқанын айтып, мәселенің бірнеше шешімін ұсынған. Мысалы, мәжіліс депутаты Айна Мусралимованың айтуынша, қызмет сапасын жақсарту үшін Қазақстан алдымен сапалы маман даярлауы керек. Яғни, депутаттың айтуынша, Қазақстанда ресми тіркелген әлеуметтік қызметкерлердің санын психикалық денсаулық орталықтарында есепте тұрған 300 мыңнан аса адамға шақсақ, арасы жер мен көктей болады. Қазақстанда небәрі балаларды қарайтын 69 психиатр дәрігер бар деген статистикасына қарасақ, бұл расымен бей-жай қарайтын дүние емес екенін ұғамыз.
ИТАЛИЯ ЕЛДЕГІ МЕМЛЕКЕТТІК ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ ОРТАЛЫҒЫН НЕГЕ ЖӘНЕ ҚАЛАЙ ЖАПТЫ ?
Психология саласында деинституционализация деген ұғым бар. Яғни, психикалық ауытқуы бар адамдарды үлкен әрі жабық мекемелерге қамамай, керісінше оларды қоғамға бейімдеу үрдісі. Бұл үрдісті алғаш енгізген Франко Базалья. Ол — Италияда мемлекеттік психикалық орталықтарды түгел жоюға мүмкіндік берген профессор. Қазір дәл осы әдістің арқасында Италия, Швеция мен Швецария бүкіл психикалық орталықтарын жапты. Бұл практика Америка Құрама Штаттарында да кеңінен қолданылады. Дәл осы тақырыпта Америкада деректі фильм түсіріп жүрген әріптесім Рахиля Бекназарқызы көрген АҚШ-тың осы мәселедегі тәжірибесін айтып берді.
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының Қазақстандағы кеңсесінің кеңесшісі Николай Негай Италияның шешімін оқып қана емес, көзімен көрген адам. «Қазақстан Орта Азия елдері ішінде психологиялық қызметті деинстутициялауға ақырын болсын қадам басып келе жатқан ел» дей келе, ол бұл шынымен де мәселенің шешімі екенін айтып берді.
Оның айтуынша, деинституционализация шешімін қабылдаған елдерде жабық мекемелер жоқ. Ал психикалық ауытқуы бар адамдарды емдейтін орталықтарға кез келген адам кіріп-шыға алады. Соған жарай онда біздің елдегідей сұмдық қылмыстар тіркелмейді.
ҚАЗАҚСТАН ҚОҒАМЫ АШЫҚ ЕМДЕУ ЖҮЙЕСІНЕ ДАЙЫН БА ?
Әрине, осы мәселелерді тізіп шыққан Николай Негай бұл жүйені сәтті болатындай енгізу үшін Қазақстан ең алдымен қоғамды дайындау керек дейді.
Бұл тұрғыда еліміздегі психикалық ауытқуы бар балалар мен жасөспірімдерге баса назар аударған жөн. Оларды бала кезінен инклюзивті ортаға бейімдесек, болашақта психикалық орталықтарға деген қажеттілік төмендер еді. Бұқаралық ақпарат құралдарында елімізде психологиялық қызмет туралы заң жобасы әзірленіп жатыр деген ақпарат шықты. Егер біздің журналистік зерттеудің аясында ұсынған шешім заң жобасына кішкене болсын көмек болса, онда еңбегіміз еш кетпес еді.
Журналистік зерттеудің бейне шығарылымын YouTube-тен Qazaq Ordasy арнасынан көре аласыздар.
Бұл материал шешім журналистикасы жанрында Solutions Journalism Lab II жобасы аясында дайындалған және автордың жеке көзқарасын көрсетеді.",2025-04-18T11:00:11+05:00,2025-04-18T11:00:11+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/whatsapp-image-2025-03-24-at-19_31_29.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744917038_blobid0.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744919192_5413657473627319713.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744921286_unknown-8.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744921295_unknown-9.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/5413657473627319705.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/5413657473627319706.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/5413657473627319712.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/5413657473627319714.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/whatsapp-image-2025-03-24-at-19_31_29.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/whatsapp-image-2025-03-24-at-19_31_29.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/unknown-6.jpg,https://www.youtube.com/embed/D4XgCcakwEs?feature=oembed
77b8192d4560499b067aee917f8d425d,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"3,5 млрд теңгеге салынған мектеп қирауға шақ тұр","2020 жылы салынған мектептер арасында ең көп қаржы жұмсалғаны -  №202 мектеп гимназиясы. Мектепке мемлекеттен 3,5 миллиард теңге бөлінген.",investigations,https://kaz.orda.kz/35-mlrd-tengege-salyngan-mektep-kirauga-shak-tur-126410/,"Қазақстан бойынша 2020 жылы салынған мектептер арасында ең көп қаржы жұмсалған №202 мектеп-гимназиясы болды. Мектепке мемлекеттен 3,5 миллиард теңге бөлінді. Директоры екі ауысыммен 2400 бала оқитын мектеп құрылысына сапасыз материалдар қолданған соң, қазіргі кездегі мектептің нашар жағдайда тұрғанын көрсетті.
Қазіргі таңда сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі 125 нысанның құрылысын бақылауда ұстап отыр. Осы мәселеде Orda.kz тілшісі сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі сарапшысына хабарласты. Сондай-ақ, №202 мектеп-гимназиясына барып, мән-жайды біліп қайтты.
Мектепті салдыруға тапсырма берген « Алматы құрылыс » басқармасы. Құрылыс біткен соң, қабылдап алған да «Алматы құрылыс» басқармасы. Мектеп құрылысын жүргізген  «Construction Compani» АК ЖШС (бұрынғы Астана-құрылыс) компаниясы. Бір қызығы бұл мектепті Астана құрылыс компаниясы атымен салған, бұл компания өздерін кейіннен банкрот деп жариялады. Қазіргі таңда «Construction Compani» АК ЖШС атап, қайтадан жұмысқа кірісіп отыр.
Orda.kz тілшісі  «Construction Compani» АК ЖШС компаниясына хабарласып көрді. Қоңырау шалып сөйлескенімізде ақпаратты жоққа шығарып, толық сұхбат беруден бас тартты. Жолдаған хатымызға жауап бермеді.
Мектептің қазіргі директоры Болат Жанайхан мырза Orda.kz тілшілеріне сұхбат берді. Болат мырза 2022 жылы 10 маусымда мектепке директор болып келген. Болат мырзаның айтуынша 9 рет су апаты болған. Қабырғалары 10 сантиметрге дейін жететін жарықтар пайда болды.
Оның сөзінше, мектепке арнайы сатып алынған барлық электрондық құрал-жабдықтар (компьютер, ноутбук, интерактивті тақта) төмен сапада екен. Мектепке құжат бойынша 60 итерактивті тақта алынуы керек болған. Бірақ компания 30 тақта алып, өрт сөндіру құралдары мен дабылдары орнатылмаған.
Су апатының себебі су құбырының диаметрі 100 болу керек. Қайта-қайта жарылғандықтан компания құбырға диаметрі 50 болатын құбыр салып қойған. Алдағы уақытта да мектептің су құбыры өті қауіпті жағдайда тұр. Сонымен қатар өрт қауіпсіздігі мен жалпы ережелерге құрлыстың сапасы сәйкес келмейді. Сол үшін АлматыСу апат болған жағдайда баланста емес деп бұл мектепке қатысты жауапкершілікті мойнына алмайды. Себебі, мемлекеттік мектеп — мемлекеттік АлматыСу балансында жоқ. Мектеп директоры балансқа өткізбек болған. Бірақ талапқа сай құбырлар қойылмағандықтан АлматыСу қабылдаудан бас тартып отыр.
Антикор қаржы министірлігінің ішкі мемлекеттік аудит комитетіне жазды. Қаржы министірлігінің ішкі мемлекеттік аудит комитеті  «AK Construction» компаниясына 42 миллион теңгеге ремонт жасауға шешім шығарды. Мемлекеттік кірістер комитеті бұл істі қайта жауып тастады.
Мұны Алматы қалалық «Әділдік жолы» қоғамдық бірлестігі жүргізген.
Әділдік жолы РҚБ-нің Алматы қаласындағы филиалының сарапшысының айтуы бойынша:
Атын өзгерткен АК «Construction Compani» компаниясы ішкі аудит жүргізген тексерістен кейін 42 миллионға қайта сапасыз ремонт жасап береді. Содан су құбыры қайта жарылып, қабырғалар да жарыла бастады. Оны қалалық ревизиялық комиссия тексерген соң, АК «Construction Compani» компаниясы 9.000.000 теңгені мемлекетке қайтадан қайтартқызды.
Алайда 166.000.000 теңге көлемінде мемлекетке залал келсе де,  «Construction Compani» Ак ЖШС (ред. бұрынғы Астана-құрылыс) компаниясының үстіне әлі күнге дейін қылмыстық іс қозғалмай отыр.
Қорыта келе айтарымыз, Алматыдағы 202-ші гимназияның құрылысы мемлекет қаржысының тиімсіз жұмсалуы мен атқарылған жұмыстардың сапасына жеткілікті қадағалаудың болмауының айқын мысалы болып отыр. 3,5 миллиард теңге көлемінде қомақты қаржы жұмсалғанына қарамастан, 2400 бала оқитын мектеп оқушылардың жайлы жағдайда білім алуына мүлде жарамсыз болып шықты.
Су құбырларының жарылу қаупі, қабырғалардың жарылуы, өрт қауіпсіздігінің болмауы және сапасыз құрылыс материалдары оқушылардың денсаулығы мен қауіпсіздігіне үлкен қауіп төндіреді.
Банкроттық жариялағаннан кейін атауын өзгерткен «Construction Compani» АК компаниясы берілген жөндеу тапсырмасына қарамастан, жұмысын жалғастырып жатыр. Мектептің нашар жағдайы мен мемлекеттік органдардың әрекетсіздігі бюджет қаржысының желге ұшқанын көрсетіп отыр.",2024-08-20T15:04:41+05:00,2024-08-20T15:04:41+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/klzh-stroitelnaja-kompanija.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-20_12-44-16.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-20_12-44-27.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-20_12-44-29.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-20_12-44-31.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/klzh-stroitelnaja-kompanija.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/klzh-stroitelnaja-kompanija.webp,
2089dcc092234948d2500f5bdcbdef54,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"38,4 миллиардтың жарығы қайда кетті, қараңғы Алматы?","2 миллионнан аса халқы бар мегаполис Алматының «жырына» айналған – жарық. Бас-аяғы 2019-2024 жылдар аралығында 38,4 млрд бюджеттен бөлінген қаражат, уақытында жанбаған жарықтың жайы, инновациялық асфальт пен қала тазалығының мәселесі бойынша Orda.kz тілшісі өзінің зерттеуін жүргізді.",investigations,https://kaz.orda.kz/384-milliardtyn-zharygy-kajda-ketti-karangy-almaty-126744/,"2 миллионнан аса халқы бар мегаполис Алматының «жырына» айналған – жарық. Бас-аяғы 2019-2024 жылдар аралығында 38,4 млрд бюджеттен бөлінген қаражат, уақытында жанбаған жарықтың жайы, инновациялық асфальт пен қала тазалығы мәселесі бойынша Orda.kz тілшісі өзінің зерттеуін жүргізді.
Қала тұрғындары кейбір орталық көшелерде қолтықтарына қолшам қысып жүретін жағдайға жетті . Алматылықтарды әбден мезі қылған бұл мәселеден Қасым-Жомарт Тоқаев та хабардар. Қала әкімі Ерболат Досаев аталмыш мәселе 2025 жылы 100 % шешіледі деп отыр. Ал биыл қала 85 % жарықпен қамтамасыз етіледі деп уәде берген болатын. Алайда, бөлінген қомақты қаражат пен уәдеге қарамастан, қала орталығы мен бірқатар аудандарда жарықтандыру әлі де жеткіліксіз. Көзді ашып-жұмғанша жыл бітуге жақын. Сонымен қатар, уақыт белдеуінің ауысуымен күздің келуіне байланысты қараңғы ертерек бататынын да ұмытпайық.
Жылдан-жылға созылып келе жатқан жарық мәселесі қай әкімнің тұсында бастау алды?
2018 жылы  Бауыржан Байбек бастаған әкімшілік  бір емес үш бірдей мердігер команиямен келісім-шартқа отырады. Атап айтар болсақ, «ABM-Building 2007» ЖШС,  «Elektroremont» және «ABM-Project» консорциумы жарықтандыруға жауапты болды. Алайда аталған компаниялар  өз міндеттерін дұрыс атқармаған. Бақытжан  Сағынтаев  кезеңінде де бюджеттен бөлінген қыруар қаржыға қарамастан мәселе өз шешімін таппады.
1 жыл бұрын Алматы қаласы бойынша экономикалық тергеу департаменті өз міндетерінің небарі 35 % ғана орындаған «ABM-Building 2007» ЖШС, «Электроремонт» ЖШС және «АБМ-Проект» ЖШС-не қатысты Алматы қаласының сыртқы жарықтандыру ж ұмыстары кезінде қаражат ұрлау фактісі бойынша сотқа дейінгі тергеу жүргізеді . 2023 жылы қала әкімшілігі сотта жеңіске жетеді. Нәтижесінде қаланы жарықтандыру жұмыс түгелімен «Алматы Қала Жарық» МКК балансына берілді . Дегенімен де дәл осы «Алматы Қала Жарықтың» жұмысына көпшіліктің көңілі толмайды. Осы орайда айта кетейік, «Алматы Қала Жарық»  Алматы қаласының сыртқы жарықтандыру электр желілеріне техникалық қызмет көрсетумен айналысады. «Алатау Жарық Компаниясы» Алматы қаласы мен Алматы облысына электр энергиясын беру мен таратуды жүзеге асыратын ірі электр энергетикалық компания.
Алматы қоғамдық кеңесінің мүшесі Әсет Наурызбаев әкімдік жеке мердігер компаниялармен жұмысты тоқтатқанымен одан шығу процесін тым ұзаққа созып жібергендігін айтады. Наурызбаевтың айтуынша, мердігер компаниямен келісім-шарт бұзылып, жарықтандыру қаланың меншігіне өткеніне 1 жыл уақыт болса да АҚЖ-тың жұмысына көңілі толмайтындар көп екен.
Қаланың қоғамдық кеңесінің тағы бір мүшесі Гүлмира Байғабұлова тұрғындар көше шамдарының тым күңгірт, яғни әлсіз болуы жарықтың мүлде жоқтығымен шатастыратындығын айтады.
Алматы қаласы әкімшілігінің сауалымызға берген жауабына сүйенсек, қалада жарықтандыру жұмыстары өз ретімен жүріп келеді екен. Ең қызығы, баспасөз қызметінің бізге берген түсіндірмесінде қаланың 85 % жарықпен қамтылған делінген.
Мәдени орталық саналатын қаланың мәселесіне көпшілік бей-жәй қарамайды. Өткен сенбіде (31-і тамызда) қала тұрғыны әрі белгілі продюсер Баян Алагөзова кезекті рет қаланың нақ орталығы болып саналатын Медеу ауданы Бөгенбай батыр мен Панифлов көшелеріндегі қиылыста жарықтың жоқтығына, ыңғайсыз бардюрлер мен жаяу жүргіншілер жүретін тротуарлардың сапасын, арықтар мен айналада бей-берекет жатқан қоқыс мәселесін өзінің instagram әлеуметтік желісінде көрсеткен болатын.
Orda.kz тілшісі продюсерге хабарласып қаланың инфрастуруктурасы туралы сұрады. Баян Мақсатқызы шаһардан жарықтың әлсіздігі мен тазалықтың көңіл көншітпейтіндігін және көлік жүргізушілеріне кедергі тудыратын мәселені күнделікті байқайтынын айтты.
Біз қала әкімшілігінің баспасөз қызметіне Алагөзова көтерген мәселені қосып сауал жіберген едік. Араға қатар 4 күн салып продюсер көтерген орталық көшелердің біріндегі жолдың қақ ортасындағы айналасы шұңқырланып кеткен люкке жөндеу жұмыстары жүргізілді. Баян Алагөзова «мені естіді» , — деп әлеуметтік желіде бөлісті.
Осындайда қарапайым ғана люктің айналасындағы шұңқырды жөндеу үшін белгілі тұлға немесе БАҚ араласу керек пе деген ой туындайды.
Сонымен қатар, Orda.kz тілшісі  қала мен ауыл-аймақтың мәселесін өзінің «Обожаю» ютуб арнасында көтеріп жүретін әріптесіміз Асхат Ниязовтың пікірін білуді жөн санады. Журналист Ниязовтың ютуб арнасында Алматы қаласының түрлі мәселесіне арналған 2 көлемді шығарлым бар . Оның айтуынша 1 жыл бұрынғы жарықсыз көшелердің тұрғындары әлі де әріптесімізге көшелеріне жарықтың сол күйі жанбағанын жазған.
Orda.kz тілшісі орталық көшелердің жарықтандыруы қандай күйде екенін әрі тұрғындардың пікірін білді. Қала тұрғындары орталық көшелердегі жарықтандыруда белгілі бір үйлесімнің жоқтығын айтады. Яғни, көшенің басы шамадан тыс жап-жарық болса, ортасы немесе аяқ жағы тас қараңғы. Тілшіміз түсірген суреттерден көшенің сол бағанындағы шамдар жанып тұрса, оң жақ бағандары жарықсыз тұрғанын көруге болады.
Сондай-ақ, тілшімізге электросамокатпен жүретін курьерлер кейде телефонның шамын қолтыққа қысып жүргенін айтты. Олардың айтуынша, көшедегі автокөлік жүретін жолға жарық түссе, жаяу әрі электронды самокатшылар жүретін жолақтардың тас қараңғы болуы жүруге кедергі тудырады.
Жергілікті бюджетен 2019 жылдан бастап 2023 жыл аралығында 28,5 млрд  теңге. Ал 2024 жылы 9,9 млрд жуық қаражат бөлінген. Жарық бойынша қызмет көрсету жөніндегі пилоттық жобасы аясында 2024 жылы қала 85 % жарықпен қамтамасыз етілді деген әкімшілктің жоғарыдағы жауабына қарамастан қаланың қақ ортасындағы көшелердің бірқатарына жарық әлі жетпегенін анықтадық. Ал 2025 жылы Алматы 100 % пайызға жарықпен жарқырайды деп уәде еткен қала әкімінің сөзі алматылықтардың жіті қадағалауында. Жалпы бюджеттен бас-аяғы айландырған 6 жылда жарықтандыруға 38,4 млрд қаражат кетті . Біз бұндай көрсеткішерді ауадан алып отырғанымыз жоқ — бұл цифрлар БАҚ бетерінде жарияланған ақпараттар. Сондай-ақ қала тұрғындарының күнделікті көріп жүргені. Ең бастысы жарық ол қаланың көркі ғана емес, ең алдымен қала тұрғындарының қауіпсіздігі екендігін ұмытпасақ екен.
Тазалыққа келер болсақ, бұл тұрғыда қала тұрғындарының да қоқысты кез-келген жерге тастап, арықтарға лақтырып кетуі мәдениетке мүлдем жатпайтындығын баса назар аударып өту керек. Сонымен қатар, қала орталықтарында қоқыс жәшігінің адым жерде жоқтығы — қоқыстың тез толып, кеш қарайған сәтке жетпей тапа-тал түсте  бей-берекет шашылып жатқанына еріксіз куәгер боламыз.
Алматы қаласы мәслихатының депутаты Тимур Елеусізов жылда төселетін асфальттың сапасы сын көтермек түгілі 1 аптаға да жетпей жататынын айтты.
Депутаттың айтуынша, бұл жерде сапасыз төселген асфальттың жауапкершілігін тек мердігер компанияға ғана итеріп қойған әкімдік те бірдей жауапты. Себебі жарық болсын, жол болсын, тіпті тазалыққа келер болсақ, біткен жұмысты қабылдайтын кім? Әрине, ол әкімдік. Сонымен қатар, Елеусізов жұмысты қабылдаудағы бармақ басты, көз қысты әрекеттер ақыр соңында қала тұрғындарының берекетін қашыратындығын айтты. « Биыл ғана төселген асфальт ойылды, мердігер компания үйтті-бүйттінің» желеумен бюджет қоржынына қайтадан келіп қол сұғу екендігін көріп отырмыз.
Иә, кез-келген қалада мәселе болады, оған ешкімнің қарсылығы жоқ. Өйткені тіршілік тыныстаған қалада мәселенің болуы заңдылық . Дегенімен де, ол мәселе құр сөзбен, шөп сүртер уәделер, сағызша созылған сапасыз жұмыс пен жемқорлықтың желеуінде кетпеуі керек. Ондай заман да емес. Қазынадан бөлінген қаражат пен қолда құрал барда кез-келген мәселені сағызша созу тұрғындарға жасалған қиянат. Өйткені, жарыққа, жолға және тазалыққа қазынадан берілген қаражат азаматтардың салығы екенін ұмытпайық! Өзің төлеген салығыңа қарапайым жарық пен тазалыққа қол жеткізе алмайтындай таршылық заман емес.",2024-09-06T13:34:24+05:00,2024-09-06T13:34:24+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/klzh-po-zaprosu-4.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/photo_2024-09-06_12-03-42.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/photo_2024-09-06_12-12-19.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/photo_2024-09-06_12-21-26.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/klzh-po-zaprosu-4.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/klzh-po-zaprosu-4.webp,https://www.youtube.com/embed/0uBxaXvcPBE?feature=oembed;https://www.youtube.com/embed/90TU-5C129A?feature=oembed;https://www.youtube.com/embed/GQFEMcG9Bqg?feature=oembed
a6ddc544820c11fd3c74b0a59ec2983d,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«6 жасар егіз қыздарды аймалаған еркек»: Сот қызылордалық педофилге үкім шығарды,Қызылорда облысында елді дүрліктірген қылмыстық іс бойынша сот отырысы өтті. Алты жастағы екі қызға азғындық жасаған еркектің үстінен жас балаларға сексуалдық сипаттағы зорлық-зомбылық әрекеттері үшін 121 бап 4 тармақ және 124 бап 1 тармақ бойынша қылмыстық іс қозғалды.,investigations,https://kaz.orda.kz/6-zhasar-egiz-kyzdardy-ajmalagan-erkek-sot-kyzylordalyk-pedofilge-ykim-shygardy-126801/,"Қызылорда облысында елді дүрліктірген қылмыстық іс бойынша сот отырысы өтті. Алты жастағы екі қызға азғындық жасаған еркектің үстінен жас балаларға сексуалдық сипаттағы зорлық-зомбылық әрекеттері үшін 121 бап 4 тармақ және 124 бап 1 тармақ бойынша қылмыстық іс қозғалды. Бүгін, 9 қыркүйекте өткен сотта 30 жастағы психикалық ауытқуы бар ер адам 6 жастағы екі егіз қызға азғындық көрсеткені үшін Алматы облысы Ақтас ауылындағы Республикалық психиатриялық аурухананың қатаң бақылау бөліміне мәжбүрлеп емдеуге жіберілді. Бұл — елдегі қайта емделмейтін, қылмыс жасаған сәтте өз әрекеттері үшін жауапкершілікке тартылмайтын садистер мен қанішерлерге арналған атышулы жабық мекеме.
Orda.kz тілшісі қыздардың анасы мен адвокатына хабарласып, істің мән-жайын сұрастырды.
Жалпы зорлық-зомбылық бойынша ҚР ішкі істер министрлігі статистика және арнайы есептер комитетінің биылғы мәліметтеріне зер салсақ, кәмелетке толмағандарды зорлау бойынша 97 оқиға тіркелген. Ал оларға осы жыныстық сипаттағы күштеу әрі зорлық-зомбылық бойынша 87 оқиға тіркелді. Он алты жасқа толмаған адаммен жыныстық қатынас немесе басқа жыныстық сипаттағы 138 оқиға тіркелді. Тіркелмегені қаншама?
Ал енді бүгін сот отырысы болған Қызылордадағы істің мән-жайына көшсек...
Жәбірленушілердің анасы қыздарының өмірін мәңгілікке өзгерткен сол бір күн туралы былай дейді:
Сұрақ қоя бастағанда екінші қызы Мөлдір (есімі өзгертілді ред.) анасына көршісінің шалбарын шешіп ұстатқанын, жыныс мүшелерін сипалағанын айтыпты.
Қазіргі кезде іс сол сарайда қалып қойған бір қызға қатысты қозғалды.
Істі жүргізген заңгер Ләззат Рақышева айыптының қоғамға қауіпті екенін, стационарлық орталыққа жатқызылуы қажет екенін баса айтты.
Адвокат Айман Омарова істің екі қызға да қатысты қозғалуы қажет екенін айтқан болатын.
Сонымен қатар, адвокаттар тергеу органдарының немқұрайлы көзқарасына қатты наразылық білдірді. Тергеушілердің бірі қыздардың анасына қыздарының «қыздық пердесі жыртылмағандықтан», олардың арыздарын қайтарып алу керектігін айтқан.
Ләззат Рақышева өзінің парақшасына айыптының телефонындағы порнографиялық бейнежазбалар іздегенін көрсетті.
Қыздардың анасы айыптыны әкелік құқықтан айырса деген ниетін айтты.
Сондай-ақ жәбірленуші қыздардың анасы заң жағынан көмектескен орталыққа алғысын айтты.
Жаға ұстатарлық жағдайдан әбден қорқып қалған ана тағы да айыптының жабық мекемеде қалуын қатты сұрады.
Бұл трагедия — жас балаларға көрсеткен сексуалдық зорлық-зомбылық туралы іс емес. Бұл – құқық қорғау органдары мен соттардың мұндай қылмыстарға қалай қарайтыны және олар көмекке зәру адамдарды қаншалықты қорғай алатыны туралы мәселе. Қыздардың анасы мен адвокаттары әділеттілікке қол жеткізу үшін күресті. Ақыры сот әділ шешім шығарып, айыптыны қатаң түрде емдеу орталығына жіберді.",2024-09-09T23:35:08+05:00,2024-09-09T23:35:08+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/img_20240909_184115_812.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/96e1f8e6-74b0-426c-a42a-e1242bf8cf66.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/screenshot_20240909_113044_instagram.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/img_20240909_184115_812.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/img_20240909_184115_812.webp,
2ddda9ae6d0630808815f42f9ef50cc6,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Айсұлтан Назарбаевтың Ұлыбританиядағы әскери оқуы: Қазақстанның әуе қорғанысы Ресейге қаншалықты тәуелді?,Жауыр болған көп жаңалықтың бірі секілді 6 маусымда қол қоя бастаған Қазақстан мен Ұлыбританияның әскери ынтымақтастық жөніндегі жоспары да жұрттың назарынан тыс қалар еді. Алайда осы оқиғадан кейін болған күтпеген жағдайлар қоғамның назарын аударды. Екі күн өткен соң қорғаныс министрі Руслан Жақсылықов кенеттен қызметінен босатылды. Бұл кезде анонимді Telegram-арналар министрдің ел басшылығынан жасырын әрекет еткені туралы қауесеттерді тарата бастады. Бірнеше күннен кейін Қорғаныс министрлігінің сайтынан жоспар туралы баспасөз хабарламасы да аяқ астынан ғайып болды.,investigations,https://kaz.orda.kz/ajsultan-nazarbaevtyn-ulybritanijadagy-askeri-okuy-kazakstannyn-aue-korganysy-resejge-kanshalykty-taueldi-133246/,"Айтыла-айтыла жауыр болған көп жаңалықтың бірі секілді 6 маусымда қол қоя бастаған Қазақстан мен Ұлыбританияның әскери ынтымақтастық жөніндегі жоспары да жұрттың назарынан тыс қалар еді.  Алайда осы оқиғадан кейін болған күтпеген жағдайлар қоғамның назарын аударды. Екі күн өткен соң қорғаныс министрі Руслан Жақсылықов кенеттен қызметінен босатылды. Бұл кезде анонимді Telegram-арналар министрдің ел басшылығынан жасырын әрекет еткені туралы қауесеттерді тарата бастады. Бірнеше күннен кейін Қорғаныс министрлігінің сайтынан жоспар туралы баспасөз хабарламасы да аяқ астынан ғайып болды.
Ғайып болған құжаттың мазмұнына қарасақ, бар болғаны жұртты мезі ететін офицерлерді оқыту, тіл курстары мен БҰҰ шеңберінде өтетін бірлескен оқу-жаттығулар жайлы жаңалық секілді көрінеді. Соған қарамастан ол неліктен резонанс тудырды?
Әскери сарапшы әрі тәуелсіз заңгер Дәулет Жұмабековтың сөзінше, мұндай келісімдер Қазақстанға кәсіби байланыстар мен әскери құзыреттерді дамытуға мүмкіндік береді.
Дегенмен ақпараттық алаңда Қорғаныс министрі Руслан Жақсылықовты ел басшылығына ескертпестен Ұлыбританиямен келісім жасаған деген болжамға қарасақ. Бұл «біз шабуылдың қайдан болатынын нақты білеміз» деген кеңестік дәуірдегі сөзді еске түсірді.
Алайда сарапшылардың айтуынша, мұндай тұжырымдар нақты деректерге жанаспайды, тіпті мүлде қисынсыз.
Оның пайымдауынша, мұндай әңгімелер ішкі реакциядан гөрі сыртқы қысымның көрінісі болуы ықтимал:
Сала сарапшысы, Cosmos.kz компаниясының басшысы Нұрлан Әселқанның айтуынша, бұл келісім бұрыннан бар әріптестікті жалғастыру ғана.
Нұрлан Аселқан бұл тәжірибенің тамыры тереңде жатқанын еске салады. Айталық, Қазақстанның бұрынғы президентінің немересі Айсұлтан Назарбаев Ұлыбританиядағы ең беделді оқу орындарының бірі – Сандхерст корольдік әскери академиясында білім алған. Бұл – кезінде Уинстон Черчилль мен фельдмаршал Бернард Лоу Монтгомери секілді әйгілі тұлғалар түлек атанған академия.
Сондай-ақ, Қазақстан 2006 жылдан 2019 жылға дейін АҚШ және Ұлыбританиямен бірлесіп «Дала бүркіті» атты көпжақты оқу-жаттығу шараларына қатысқан.
Оның айтуынша, қазіргі жоспар – нәтижеге жеткен нақты істі қолға алу. Бұл жолы басымдық офицерлерді оқытуға, әскери терминологияны ағылшын тілінде меңгеруге және халықаралық миссияларға қатысуға берілді.
Сарапшы атап өткендей, Ұлыбритания үшін бұл келісім әскери одақ құру емес. Бұл олар үшін аймақтардағы  стратегиялық белсенділікті сақтап тұрудың амалы.
Нұрлан Аселқан бұл келісімді министр Жақсылықовтың қызметінен кетуімен байланыстыруға еш негіз жоқ деп есептейді.
Ол сондай-ақ бұл жаңалықтың жарияланған кездегі халықаралық ахуалға да тоқталып өтті.
Оның сөзінше, болып жатқан жағдай тым қарапайым.
Қазақстан өз әуе шабуылына қарсы қорғаныс (ӘШҚҚ) жүйесіне қатысты ұлттық егемендігін сақтап келеді. Сонымен қатар, Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығының (ТМД) біріктірілген ӘШҚҚ жүйесіне де мүше. Бұл міндеттемелер елдің ұлттық заңнамасында нақты бекітілген және берік құқықтық негізге сүйенеді. 1995 жылғы көпжақты келісімнен бастап (оған Ресей, Беларусь, Армения, Қырғызстан және Тәжікстан қатысқан) қазіргі Ресеймен жасалған екіжақты шарттарға дейін.
Осылайша, қорғаныс саласындағы байланыстар тек ынтымақтастық үшін құрылуы мүмкін.
Ол Ресей мысалға келтірді. Ресей де әскери келісімдерді басқа серіктестерімен ешкімнің рұқсатынсыз жасап жүр.
Сарапшы бұрынғы Қорғаныс министрі туралы да пікір білдіреді. Оның отставкасы төңірегінде тараған «қамауға алынды» деген қауесеттер кейін жоққа шығарылғанымен, бұл жағдайдың артында қарапайым жемқорлық болуы мүмкін екенін жоққа шығармайды.
Сарапшы елдегі шешім қабылдау жүйесіне де тоқталады:
Жаңа министр жайлы да өз ойын айта кетті.
Ол кадрлық өзгерістер мен қол қойылған келісім арасындағы байланысты тым артық бағаламауға шақырады:
Ол өз сөзін үкіметтің әскердегі әлімжеттікті тоқтататын адамды қажет етуі мүмкін екенін айтып түйіндеді.
Орталық Азия бойынша сарапшы, саясаттанушы Аркадий Дубнов болып жатқан өзгерістерге геосаяси тұрғыдан қарауға кеңес береді. Оның сөзінше, Ресеймен қарым-қатынас бұл жай сырт көз үшін жасалған ресмилік емес, шешуші фактор.
Оның ойынша, бұл өзгерістерге кең ауқымда қарау керек. Әсіресе Президенттің қойған мақсаттары тұрғысынан қараған дұрыс.
Саясаттанушының пікірінше, бұл расымен жаңа бағыт.
Ол президенттің бұл шешімді Ресейге қатысты қабылдаған болуы мүмкін екенін ашық айтты.
Ол әлемнің ешбір мемлекеттің өз-өзіне сенімді бола алмайтын дәуірге аяқ басқанын айта кетті.
Оның сөзінше, жалпы тұрақсыздық аясында Қазақстан географиясының өзі-ақ бәрін түсіндіреді.
Президент Қасым-Жомарт Тоқаев 8 маусым, жексенбі күні Руслан Жақсылықовты қызметінен босатты.
Келесі күні бұрынғы қорғаныс министрін құқық қорғау органдары ұстады деген ақпарат тарады. Бұл жағдайды біз мына жерден оқыңыз.
Сонымен қатар жаңа тағайындалған министр жайлы және бұрынғы министрдің кезіндегі қоғамды дүр сілкіндірген әскердегі қайғыды оқиғалар жайлы мына материалдан оқыңыз.
Автор: Камила Ермаханова",2025-06-15T11:00:12+05:00,2025-06-15T11:00:12+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/1749820266_img-20240627-wa0028.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1749820981_photo_2025-06-13_03-21-35.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1749922619_nurlan-aselkan_2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1749922710_1749753231_117794246_1101292713622136_6238551633427463738_n.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1749922713_1749753232_117937295_2667516033522088_1109919011359110847_n.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1749955896_8606226c-3e0c-4f39-ae83-e1ae8d119ff0.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1749955965_a1455b12-fcf5-425c-970a-20ede711bba7.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1749956039_00-4-1024x591.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1749956086_pyh2023072808770004200_p4.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1749956186_44.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1749956257_538f204fab9811d6acab4ad467fbcad9_1280x720.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1749956319_dubnov-na-fone-karty.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/1749820266_img-20240627-wa0028.webp,
9aa07889261ef0dd7a47fc7e7b71aefb,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Айтбек Амангелді қанша қаражат алды?: Qantar қоры Шерзат ісі төңірегіндегі сұрақтарға жауап қатты,"Шерзат Полаттың өліміне қатысты сот процесі аяқталғаннан кейін қоғам назары «Qantar құқықтық қолдау орталығы» қорына ауа бастады. Қоғамдық ұйым өз миссиясын Қаңтар оқиғасында қаза тапқандар мен зардап шеккендердің жақындарына құқықтық көмек көрсету деп жариялаған еді. Алайда, Шерзаттың ісіне бұл қордың қандай қатысы бар?",investigations,https://kaz.orda.kz/ajtbek-amangeldi-kansha-karazhat-aldy-qantar-kory-sherzat-isi-toniregindegi-suraktarga-zhauap-katty-133476/,"Шерзат Полаттың өліміне қатысты сот процесі аяқталғаннан кейін қоғам назары «Qantar құқықтық қолдау орталығы» қорына ауа бастады. Қоғамдық ұйым өз миссиясын Қаңтар оқиғасында қаза тапқандар мен зардап шеккендердің жақындарына құқықтық көмек көрсету деп жариялаған еді. Алайда, Шерзаттың ісіне бұл қордың қандай қатысы бар?
Шерзат ісі бойынша көптеген шығындарды қалтамнан төлеп жатырмын деген Айтбек Амангелді шын мәнінде Qantar қорынан қаржылай қолдау алған ба? Qantar шын мәнінде кімдердің бастамасымен құрылды және қаражат қайдан келді?
Қоғамда осы сұрақтар жиілеп, күдік пен түрлі пікірлер көбейген соң, Orda.kz тілшісі қоғамдық қордың өкілдеріне тікелей хабарласып, мән-жайды анықтауға тырысты.
«Qantar құқықтық қолдау орталығы» қоғамдық қоры қаңтар оқиғасынан кейін 2022 жылы 18 қаңтардан бастап жұмыс істейді. Қордың негізгі мақсаты — Қаңтар оқиғасында зардап шеккен азаматтарға құқықтық көмек көрсету. Алайда, Шерзат Полаттың соты біткен соң, Айтбек Амангелді мен заңгер Мейірман Шекеев журналист Назымгүл Күміспаеваға сұхбат бергеннен кейін ғана елдің бар назары осы қорға ауды. Қордың құрылтайшылары кімдер және неге соңғы кезде бағыттарын өзгерткенін Qantar қоры директорының орынбасары Мұхамедхан Омаровтан сұрадық.
«Qantar құқықтық қолдау орталығы» көмек көрсеткен резонанс тудырған істерге тоқталайық: Қаңтар оқиғасы кезінде Алматыда алаңға ту көтеріп шыққан, кейін басына оқ тиіп, ауыр жарақат алған белсенді Берік Әбішевтің ісі. Қаңтар кезінде оққа ұшқан 4 жасар Айкөркемнің ісінде де «Qantar» қоры отбасыларға құқықтық көмек көрсеткен.
Сонымен қатар, 37 жастағы Ермек Әбдірешов Қаңтар оқиғасы кезінде көзіне резеңке оқ тиіп, жанарынан айырылған еді. Кейін оны ауруханадан алып кетіп, тергеу изоляторына қамаған. Әбдірешовтің айтуынша, тергеу кезінде орган қызметкерлері оны азаптаған. Оған қарсы қылмыстық іс қозғалғанымен, «Qantar» қорының көмегімен бұл іс тоқтатылды.
Сондай-ақ, Қаңтар оқиғасынан кейін Назарбаевтың ескерткішін құлатты деген күдікке ілініп, орган қызметкерлері үтік басып азаптаған Азамат Батырбаевтың ісі мен 8 қаңтарда Талдықорғанда көлігімен кетіп бара жатқан Сейітқұловтар отбасына оқ ату дерегі бойынша да «Qantar» қоры құқықтық қолдау көрсеткен.
– Алайда, Қаңтарға қатысты істердің барлығы аяқталған соң, біздің алдымызда: «Ары қарай жұмыс істейміз бе? Әлде жабыламыз ба?» деген сұрақ тұрды. Қордың құрылтайшыларымен ақылдаса келе, «жұмысымызды ары қарай жалғастырамыз» деп шештік. Сол 2024 жылдың күзінде елде резонанс тудырған, Талғардағы Шерзат Полат пен Қызылордадағы секс-құлдық оқиғасы қатар жүріп жатыр еді. Біз осы екі іске де көмек қолын созуды дұрыс көрдік. Яғни, құқықтық көмектің бағытын ары қарай осындай істерде көмекке мұқтаж жандарға беруді жөн деп шештік. Қызылордадағы оқиғаға қатысты біз істің басы-қасында болып , жасөспірімге психологиялық көмек пен адвокат жалдап, құқықтық көмек көрсеттік.
– Qantar қорының құрылтайшылары кімдер, негізгі қаражат қай жақтан келеді?
Қордың директоры Марат Құрмалиев, аты Qantar болғанымен бұл қоғамдық қор болған соң біздің мақсат алдағы уақытта жұмысты жалғастырып осындай құқықтық көмекке зәру жандарға адвокат жалдауға әрі олардың істеріне көмектесуге ниеттіміз. Қор құрамында 5-6 құрылтайшы мен қордың жұмысының ашықтығы мен тиімділігін қадағалап, бағыт-бағдар беріп отыратын 10-ға жуық қамқоршылар кеңесі бар. Ал қаржылай көмекті негізі құрылтайшы мен қамқоршылар береді. Сонымен қатар, сырт жақтан келіп жеке өздері көмек қолын созатын азаматтар да бар. Оған қоса алдағы уақытта қорға кез келген адам көмектесу үшін каспий қосымшасы арқылы ақша төлемін жасаймыз ба деген де жоспар бар. Сонымен қатар, Қаңтар оқиғасы бойынша қандай істерде көмек көрсеткеніміз жайлы барлық есепті Instagram әлеуметтік желісінде салып отырдық.
–  Айтыңызшы, көпшіліктің көкейіндегі бір сұрақ бар. Ол Шерзат Полаттың ісі бойынша Айтбек Амангелдіге сіздер бірінші болып: «көмектесейік» деп шықтыңыздар ма? Әлде Айтбек Амангелді өзі сіздерге хабарласты ма?
– Бізге Айтбек Амангелді қоңырау шалып, осы іс бойынша көмек көрсетуімізді сұрады. Сосын біз кездестік, жағдайдың мән-жайын айтқан соң көмектесуге бел шештік. Бастапқыда ол адвокаттар жалдау мен басқа да жұмыстарды өзім атқарамын деді. Біз тек оларға келісімшарт бойынша қызметтеріне қаражат төлеп отырдық. Былайша айтқанда, біз бұл іске әу баста-ақ кірістік. Айтбек Амангелдіннің тобындағы Саида Тәуекелова, Карина Көшербаева және Марал Жайлаубаевамен қор арасында олардың қызметтерінің ақысын төлеу туралы келісім болды. Мен сіздерге келісімшартқа қатысты нақты қаражаттың қанша екенін айта алмаймын. Оған қоса біз, олардың тергеу барысында Талғарға барып-келуі үшін автокөлік жалдауға қаражат бердік, Шерзаттың отбасына психологиялық көмек көрсеткен маманның қызмет ақысын төледік.
– Айтбек Амангелді Шерзат ісінде жеке қызметі үшін ақы алды ма? Араларыңызда қандай да бір келісімшарт болды ма? Оған қоса, сіздер жасырын емес ашық қор болсаңыздар, Айтбек Амангелді Qantar қоры туралы неге айтпағанын өзінен осыны сұрастырдыңыздар ма?
— Иә, Айтбекпен жеке келісімшарт болды. Яғни, осы істе ұйымдастыру бойынша қызметі үшін ол қаражат алды. Әрине, нақты қанша екенін айта алмаймын. Шерзат ісіне байланысты жасаған қызметіне қатысты деп біз қаржы төледік. Біз ешқандай да жабық, не жасырын қор емеспіз. Айтбекке «біз туралы еш жерде айтпа», деген сынды әңгімелерді де айтпадық. Оның неге бізді осыншама құпияда ұстап, қордан қызметтері үшін ақша ала отырып, еш жерде бізді айтпағанын өзіміз де түсінбейміз.
Мен оның адвокаттарымен бірге берген үш сағаттық сұхбатын көрдім. Сол жерде де ол істен нақты қандай себеппен кеткенін де айтпады. Айналып-толғанып көп сөз сөйледі. Бірақ өз басым нақты ештеңе естімедім. Себебі олар сотқа аз уақыт қалғанда «істен бас тартып жатыр» деген сөзді естіп біз де таңқалдық. (ред. Қаржаубай Нұрымов Айтбек Амангелдімен жұмыс істеуден бас тартады. Артынан Нұрымов іске заңгер Мейірман Шекеевті қосқысы келеді. Сол кезде Амангелдінің адвокаттар тобы еш байланысқа шықпаған соң, Шерзаттың әкесіне ол адвокаттарға қатысты сенімхатты қайтарып алуға тура келеді. Себебі сотқа небары 10 күндей уақыт қалған). Айтбек сұхбат барысында Қаржаубаймен сөзге келіп қалдық дегендей әңгіме айтты, ал адвокаттар ше? Тіпті Қаржайбаймен ортақ тілге келе алмаса да, бас тартып, шығып кететіндей бұл баланың ойыны емес ғой. Бұл іске бүкіл халық қарап отырған резонанс тудырған іс емес пе? Ол жағын шыны керек, біз де түсінбедік.
–Ал  Қаржаубай Нұрымовтар сіздердің істе қаржылай көмек көрсетіп жатқандарыңызды басында білді ме?
— Әлеуметтік желіге Қаржаубайдың қарындасы Перизат Нұрымова шығып Айтбекпен араларында түсінбеушілік болды деп айтып жатты. Сосын Перизатты тауып алып сөйлестім. Артынан Шерзаттың үйіне барып Қаржаубайдың анасымен сөйлестім. Олардың айтқаны: «Айтбек біздің айтқан пікірімізбен санаспай жатыр» деді. Одан бөлек басқа да түсініспеушілікітер болған, енді оны қазбалап айтқым келмейді. Содан Айтбектен, не жағдай болып жатыр деп сұрағанымда  ол маған «бәрі дұрыс» деп ғана қысқа қайырды. Сосын мен Қаржаубаймен кездескенде ол маған Айтбек бұлардан нақты кімнің қаржылай көмектесіп жатқанын айтпағанын жеткізді. Себебі Қаржаубай бастапқыда Айтбектен сұраған: «Маған айт, кімдер көмектесіп жатқанын, тым болмағанда аты-жөнін біліп жүрейін. Қолда қаражатым болмаса да, жігіттік алғысымды айтармын», деген де ол барынша қашқақтап: «мен өзім бәрін шешіп жатырмын» деп қор жайл ештеңке айтпаған. Әрине ол жерде қордан бөлек Шерзаттың отбасына көмектескен басқа да меценаттар болған шығар.  Бірақ, бізді сонша жасыратындай бізден не жамандық көрді?!
— Qantar қорының көмегі жайлы неге бір ауыз сөз айтылмады? Бәріне «бәрін өзім шештім» деп айтуының артында не жатыр деп ойлайсыз?
— Иә, Айтбек пен оның адвокаттарының еңбегін ешкім жоққа шығарайын деп отырған жоқ. Бірақ, осы істің басы-қасында жарты жыл болып, соттан кейін де сұхбат беріп жүріп, қордан көмек болғанын бір ауыз айта салу оған еш қиындық туғызбас еді деп ойлаймын. Мысалы, Шекеевке де біз көмектестік. Бірақ біз оларға тек жол ақысын ғана төлеп отырдық. Ол кісілер әу баста сот басталғанда: «иә, біздің жол шығындарды Qantar қоры төлеп жатыр» деп ашық айтты . Біз берген көмекті міндетсінуден аулақпыз. Бізге не мадақ, не атақ керек емес, бір ауыз айта салудың орына барлық жерде: «бәрін өзім шешіп жатырмын әрі жеке қалтамнан да ақша шықты», деуін шыны керек түсінбедік. Иә, ол жерде басқа да көмектескен меценаттар да бар. Тіпті керек болса өзінің қалтасынан да қаражат шыққан шығар, оны ешкім жоққа шығармайды.
— Сұхбатыңызға рахмет!
Еске сала кетсек, Талғарда 4 қазан күні бір топ адам келіп дүкен иесі Қаржаубай Нұрымов, ұлы Шерзат Полат және ағасы Нұрқанатпен жанжалдасып, арты кісі өліміне ұласты. 16 жасар Шерзат Полат қаза болды. Бұл оқиға жұрттың назарын аударып, үлкен резонанс болды. Шерзаттың сотына Orda.kz тілшісі қатысып, тікелей ақпарат таратып отырды.
Сот аяқталғаннан кейін Orda.kz Қазақстан сотындағы ашықтық пен әділеттілік принциптері қаншалықты сақталғаны жайлы жәбірленуші тараптың адвокаты Мейірман Шекеевтің пікірін сұрады.",2025-06-27T12:39:32+05:00,2025-06-27T12:39:32+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/qntar_klzh_aitbek.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/qntar_klzh_aitbek.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/qntar_klzh_aitbek.webp,
0b99978904be54b29a1660873bb6aca4,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Ақша қайда, ҚазҰУ?: Жөндеу бар, нәтиже жоқ, егеуқұйрықтар өріп жүр","Спорт сарайының қабырғаларына дейін бұзылған ғимараты, қоймаға айналған бассейн, демонтаждалған архитектуралық ескерткіш, жабылған фонтан және жертөлелерінде егеуқұйрықтар мекендейтін жатақханалары",investigations,https://kaz.orda.kz/aksha-kajda-kazuu-zhondeu-bar-natizhe-zhok-egeukujryktar-orip-zhyr-128426/,"Спорт сарайының қабырғаларына дейін бұзылған, қоймаға айналған спорттық бассейн, қираған архитектуралық ескерткіш, жабылған фонтан және жертөлесінде егеуқұйрықтар қаптаған жатақханалары бар ҚазҰУ — елдің жетекші ғылыми-білім беру орталығы. Биыл университет 90 жылдығын атап өтті.
Ректор Жансейіт Түймебаев бұл жобаны қызметіне кіріскен күннен бастап ұсынған. Осы жоспар бойынша 12 мың орындық 12 жатақхана, жаңа оқу корпустары, ғылыми-зерттеу орталықтары, сондай-ақ медициналық орталық, бизнес-орталықтар мен инновациялық орталықтар салу көзделген. Дегенмен, нақты қаржыландыру көзі жарияланған жоқ.
2021 жылы ҚазҰУ жатақханалар мен ғимараттарға қызмет көрсетуге 11 млрд теңге жұмсады. Сол жылы екі биотуалетке 22 млн теңге бөлінгені белгілі болды. Осыған қарамастан, университетте тек ескі ғимараттар жөнделіп, жатақханалар мен басқа нысандар салынбады. Жаңа жатақхана құрылысы 2020 жылы басталады деп жоспарланған болатын, бірақ бүгінгі күнге дейін тек іргетасы қаланды. Бұл іргетас сейсмоқауіпті аймақтағы құрылыс талаптарына сай келмейді, себебі онда монолитті бетон плитасы қолданылмаған, тек таспа іргетас құйылған.
Өмірбек Жолдасбеков атындағы Студенттер сарайы жөндеу үшін жабылған. Алайда бір жыл бойы ешқандай жөндеу жұмыстары басталмады. Биыл Qazaq Story компаниясы сарайды демонтаждау жұмыстарын рұқсатсыз бастады. Тарихи-мәдени ескерткіш болғандықтан, тек реставрация жұмыстарына ғана рұқсат етілген.
ҚазҰУ-дың спорт кешені мен Дмитрий Баландин атындағы бассейн жөндеу жұмыстарына жабылған. Бассейн бастапқыда 2018 жылы ашылып, 2021 жылы су ағу мәселесі анықталған соң қайта жабылды. Қазіргі кезде бассейн құрылыс материалдарын сақтайтын қойма ретінде қолданылып отыр.
Маусым айында ҚазҰУ маңында орналасқан фонтаннан электр тоғы соғып, абитуриент көз жұмды. Осы оқиғадан кейін университет басшылығы фонтанның орнында гүлзар жасауға шешім қабылдады.
Бірқатар инфрақұрылымдық жобалар жарияланғанымен, ҚазҰУ әкімшілігіне нақты құрылыстардың жүзеге аспауы және бюджет қаражатының жұмсалуы туралы сұрақтар туындады. Қазіргі өзгерістердің қаншалықты ұзаққа созылатыны белгісіз, әрі жобаға қажет қаржы көлемі туралы ашық ақпарат жоқ.
Сол кезде инвестор ретінде «СК Самұрық-Құрылыс» компаниясы шықты. Жобаның құны шамамен 14 миллиард теңге болды, оны университет құрылысшыға сегіз жыл ішінде төлеуі тиіс еді. Шығындардың бір бөлігін жабу міндеті Ғылым министрлігіне жүктелді.
Соған қарамастан, жатақхана да, жер телімі де инвесторға пайдалануға немесе жалға берілген жоқ. Жатақхана мен жер университеттің меншігінде қалды. Сонымен қатар, құрылыстан сегіз жыл өткен соң, инвестор студенттер үйін өз қаражатына жөндеуге міндеттелді. Алайда, бұл жатақханаға байланысты үлкен мәселе болды — оны салуды алдыңғы ректор Ғалымқайыр Мұтанов бастамалаған. Сол себепті жобаның инвесторларының бірі хабарлағандай, 2021 жылы құрылыс тоқтатылды. Сол уақытта мердігер тек Esentai Mall және Esentai Apartments құрылысынан кейін ҚазҰУ аумағында қалған қоқыстарды тазалап үлгерген еді.
Жансейіт Түймебаев ректор болып тағайындалғаннан кейін мердігерге құрылыс жұмыстарын заңсыз бастады деп айып тақты. Сот процестерінен кейін университет құрылыс компаниясымен барлық алдын ала келісімдерді тоқтатты.
Жаңа жатақханалар орнына университет ескі жатақханаларды жөндеді, бұл шешім де қоғам тарапынан сынға ұшырады. 2024 жылдың шілде айында Мәжіліс депутаты Нұргүл Тау университеттің жатақханаларын аралап, өз пікірін білдірді:
Таяуда университет студенттері дәретханада жүгіріп жүрген тышқанның видеосын желіге жариялады. Университет бұл бейнемазмұнды бірден жоққа шығарды.
Біз жатақханада тұратын студенттермен сөйлестік. Кейбір студенттер тышқандармен ғана емес, тарақандармен және жертөлелерде өмір сүретін егеуқұйрықтармен де көрші екенін айтты.
ҚазҰУ аумағындағы Өмірбек Жолдасбеков атындағы Студенттер сарайы 1998 жылы салынды. Үш жыл бұрын ғимарат Алматы қаласының тарих және мәдениет ескерткіштері тізіміне енгізілді. 1 537 көрерменге арналған концерт залы университет шаралары мен жалға беру арқылы табыс тапты. Соңғы жылдары залды жалға алу құны 1,5-тен 2 миллион теңгеге дейін болды.
2022 жылдың қаңтарында университет әкімшілігі ғимаратты жөндеу қажеттігін айтып, оны жапты. Осы уақыт ішінде ғимарат бос тұрды, ешқандай жөндеу жұмыстары жүргізілмеді. Біздің деректерге сүйенсек, биыл университет Qazaq Story компаниясымен тоғыз айға келісімшарт жасасып, компания ғимаратты демонтаждауды бастады. Бұл жұмыстардың заңды рұқсаты жоқ екені анықталды.
Архитектор Әнел Молдабекованың айтуынша, тарихи-мәдени мұра болғандықтан, ешқандай қайта құру немесе демонтаж туралы сөз қозғауға болмайды.
2024 жылдың наурыз айында біздің әріптестеріміз университеттің «ғылыми-реставрациялық жұмыстар» жүргізу үшін қала әкімдігіне сұрау жолдағанын, алайда тиісті ғылыми-жобалық құжаттаманы ұсынбағанын жазды.
Қазір сарайдың ішкі безендірілуі толығымен өзгерген: ғимараттың бастапқы безендірілуінен ештеңе қалмаған. Бастапқыда ғимарат мәрмәр плиткалармен безендірілген болатын, бірақ олардың қазіргі жағдайы белгісіз.
Мәдениет және спорт министрінің бұйрығымен бекітілген арнайы ережелерге сәйкес тарихи-мәдени ескерткіштерге ғылыми-реставрациялық жұмыстар жүргізудің негізгі мақсаттары мыналар:
Демонтаж туралы қосымша мәліметте былай делінген: «Негізгі құрылымдардың (іргетас, тіректер, ригельдер, төбе плиталары және т.б.) техникалық жағдайын егжей-тегжейлі тексеру және олардың сейсмотұрақтылығы мен беріктігін бағалау үшін әрлеу материалдарын демонтаждау қажет болды».
Университет әкімшілігі жөндеу жұмыстарына бөлінген қаржы және жұмысты атқаратын компания туралы нақты жауап берген жоқ: «Студенттер сарайын күрделі жөндеу, қайта құру және модернизациялау құны мен мерзімі анықталмаған».
Университет қызметкерлері Жолдасбеков атындағы Студенттер сарайының тарихи-мәдени ескерткіш мәртебесінен айырылып, конгресс-холлға айналуы мүмкін деп болжайды. Бұл үшін ғимараттың тарихи-мәдени маңызын жоғалтқанын дәлелдеу қажет және ағымдағы қайта құрудан кейін бұл оңай болуы мүмкін.
ҚазҰУ-дың спорт сарайының жағдайы да қиын. Маусым айында басталған жөндеу жұмыстары барысында ғимараттың көп бөлігі бұзылды. Университет әкімшілігі екі жыл ішінде жөндеу жұмыстары аяқталады деп уәде берді. ҚазҰУ қалашығы аумағына кіру барысында құрылыс алаңын суретке түсіріп алдық, бірақ бірнеше минуттан кейін джип келіп, ішінен шыққан ер адам қақпаны жапты. Сөйлесуден бас тартқан ол бұл оған қиындық туғызатынын айтты. Мұғалімдер мен студенттер жаттығу алаңдарының болмауын уайымдауда. Қазіргі таңда дене шынықтыру сабақтары сыртта өткізіледі.
Университетте Дмитрий Баландин атындағы бассейн де бар, бірақ ол да жабық. Бассейн ұзындығы 25 метр, арнайы кабиналар, кең киім ауыстыру бөлмелері, душ кабиналары, трибуна, теннис корты және жаттығу залдарымен жабдықталған. Бассейн 2016 жылы Қазақстан тәуелсіздігінің 25 жылдығына орай ашылып, олимпиада чемпионы Дмитрий Баландиннің атымен аталды. 2018 жылы қайта іске қосылған бассейн 2021 жылдың сәуірінде су ағу анықталғаннан кейін жабылды, содан бері ғимарат құрылыс материалдарын сақтау қоймасына айналды.
Маусым айында ҚазҰУ маңындағы фонтаннан электр тоғы соғып, бір талапкер қайтыс болды. Қала билігі бұл гидротехникалық нысан университет балансында екенін және талапкердің фонтанға абайсызда түскенін айтты. Қайғылы оқиғаға қатысты ресми тергеу нәтижелері әлі жарияланбады. Университет қызметкерлері фонтандағы техникалық жағдайды қадағалап жүрген электриктер қызметтен шығарылғанын айтты, ал жауапкершілік қауіпсіздік қызметкерлеріне жүктелді.
Енді университет фонтанды гүлзарға айналдыру туралы шешім қабылдады.
Қазіргі реконструкция кезінде университеттегі нысандарды жабу және бөлшектеу қарқынды жүргізілуде. Ал болашақта жаңа жобалардың қашан іске асатыны және қанша қаражат қажет екені туралы нақты ақпарат кейінірек жарияланбақ.",2024-11-13T17:16:11+05:00,2024-11-13T17:16:11+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/1731496649_tujmebaev_kak_stal_rektorom_obeschal_mnogo_chego_postroit_kollazh_kopija-3.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/1731494751_1731326586_photo_2024-11-11_18-00-26.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/1731494752_1731319385_08778f4f3c619dfeb51ccde5be434dc9.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/1731494752_photo_2024-11-11_16-11-15.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/1731494765_izobrazhenie-whatsapp-2024-11-11-v-13_24_32_e04a0e25.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/1731494766_1731413880_whatsapp-image-2023-12-15-at-16_41_47-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/1731494768_vizualizacija.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/1731496649_tujmebaev_kak_stal_rektorom_obeschal_mnogo_chego_postroit_kollazh_kopija-3.webp,
580c04dd2106ac21d88a2ef4d73dfdb5,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"«Ақшаң жоқ болса, қолдау да жоқ»: Қазақстандағы аутизмі бар балалардың жағдайы қандай?","Қазақстанда аутизммен ауыратын балалардың саны артып келеді. Халықаралық деректерге сүйенсек, әрбір 36-шы бала осындай ерекшелікпен дүниеге келеді. Көптеген ата-аналар баласының көзге тік қарамайтынын, атын атап шақырғанда жауап бермегенін немесе сөйлемегенін байқап, алаңдай бастайды.",investigations,https://kaz.orda.kz/akshan-zhok-bolsa-koldau-da-zhok-kazakstandagy-autizmi-bar-balalardyn-zhagdajy-kandaj-133450/,"Қазақстанда аутизммен ауыратын балалардың саны артып келеді. Халықаралық деректерге сүйенсек, әрбір 36-шы бала осындай ерекшелікпен дүниеге келеді. Көптеген ата-аналар баласының көзге тік қарамайтынын, атын атап шақырғанда жауап бермегенін немесе сөйлемегенін байқап, алаңдай бастайды. Алайда диагнозды кеш қою мен үнемі қолдаудың жоқтығы талайды тығырыққа тіреп келеді.
Қазіргі кезде ресми деректер бойынша, еліміздегі балабақшалар мен мектептерде мұндай диагнозы бар 2 400-ден астам бала оқып жүр. Билік инклюзивті білім беру желісін кеңейтіп, мұғалімдерді даярлап жатқанын айтқанымен, арнайы мамандардың жетіспейтіні әлі де шешілмеген мәселе болып тұр.
Orda.kz еліміздегі инклюзия жүйесі жайлы және ерекше баласы бар ата-аналардың күнделікті көретін азабы жайлы саралап көрді.
Ата-аналар мектеп табалдырығын аттамай жатып-ақ машақат көреді. Баланың мінез-құлқындағы ерекшеліктерді байқай тұра дер кезінде көмек ала алмау ата-аналар үшін ең алғашқы ауыр соққы десек артық айтқандық емес шығар.
Дәл осындай жағдайды Эльмира есімді ана да басынан өткерген. Екпеден кейін баласының адамның көзіне тік қарамайтынын байқаған. Екі жасқа толғанда баланың ерекшеліктері айырықша біліне бастаған. Бала аяғының ұшымен жүріп, қолын ербеңдетіп, ойыншықтарды қатарынан тізіп отыруды шығарған.
Бірақ Эльмира түйіткілдің кеш сөйлеуде ғана емес екенін жүрегімен сезді. Ақыры нақты диагноз мемлекеттік емханада емес, жеке клиникада қойылды.
Көп жағдайда диагноз тым кеш қойылады. Кейбір балаларға төрт-бес жасында диагноз қойып, ерекшелігін анықтап жатады. Диагноз қойылғанша ата-аналар түсінбестік пен үмітсіздік арасында арпалысып өмір сүреді.
Осындай өзекті мәселеде басты қиындық тудыратыны — ақпараттың көпке жете бермеуі. Емханадан шыққан соң ата-аналар қорқыныш пен беймәлім күйдің арасында сарсаңға түседі. Дәрігерлер тәптіштеп түсіндірмеген соң, олар қатты алаңдайды.
Егер сондай диагноз қойылып жатса, тағдырдың шешімі деп түңілмей, жаңаша өмірдің бастауы екенін қалбылдай алу керек. Мұндай өзгеше өмірге бейімделу үшін сол отбасына қолдау қажет.
Біз сөйлескен аналардың бәрі осы жағдайға қатысты ақпараттың жетіспейтінін айтты.
Autism Kazakhstan ұлттық қауымдастығының негізін қалаушы Нұрия Балтабайқызы қызына алғаш диагноз қойылған күнді былай деп еске алады:
Шарасыз күйде ата-аналар алаяқтар мен жалған емшілерге оңай алданып қалады. Ресми ақпарат пен білікті мамандардың қолдауының жоқтығынан ата-аналар үміттеніп, анаған бір, мынаған бір жүгіреді. Кейде бұл орны толмас өкінішті жағдайларға әкеліп соғады.
Жақсы түзету орталығын табу да оңай шаруа емес. Көп жерде орын аз болмаса, маман одан да аз. Ал жағдайы бар орталықтардың бәрі бірдей нәтиже шығарып, емдеп кету үшін істемейді. Жеке орталықтарда түрлі себептермен бірінен біріне көшіп жүруге тура келеді. Себебі көбісі көмектесуді көздемейді, тек табыс көзіне айналдырып, орталықты бизнес деп санайды.
Қазақстанда аутизмі бар балалармен жұмыс істейтін мамандардың көбі өз бейінін анықтап алмайды. Кейбірі мұндай балалармен мүлде жұмыс істемеген болса да, бәрін қатар қабылдай береді. Бұл біліксіздік әрі есіл уақытты бекерге кетіру болады.
Балалардың көбі мүлде есепке ілінбейді. Мысалы, бірі емханаға бармаған, бірі ПМПК-ға жете алмаған. Кейбір ата-аналар жалған үмітпен жылдар бойы күмәнді орталықтарды жағалап, баланы мектепке дейін «түзетіп үлгеруге» тырысады. Соның салдарынан бала комиссияға 6–7 жасында ғана жетеді. Осылай кешіккен соң диагноз әлдеқайда күрделі болып, мүгедектікке ұласуы мүмкін.
Мамандардың айтуынша, әлемде аутизмді түзетудің үш қана ғылымға сүйенген тәсілі бар:
Бұл әдістер халықаралық деңгейде тиімді деп танылған. Олар мінез-құлықты түзетіп, дағдыларды дамытып, кейде тіпті баланың сөйлеп кетуіне көмектеседі.
Тағы бір мәселе — осы әдістермен жұмыс істейтін мамандарды елде ешбір жоғары оқу орны даярламайды. Бұл — еш дайындықтың болмауын, мамандардың жетіспейтінін көрсетеді.
Бір ғана АВА-терапия курсының бағасы — айына орта есеппен 500 мың теңге. Бір сабақ — шамамен 8 мың теңге. Бұл — көптеген отбасы үшін ауыр жүк. Ал аймақтардағы жағдай одан да қиын. Кейбір өңірлерде бар болғаны бір ғана балалар психиатры жұмыс істейді. Көп ата-ана жүздеген шақырым жүріп, қалаға келіп, тек бір кеңес алу үшін кезекке тұруға мәжбүр болады.
Осы жағдайға байланысты сарапшылар мен ата-аналар ерте диагностика, кәсіби қолдау және қолжетімді ақпараты бар жүйелі мемлекеттік бағдарлама қажет екенін баса айтты.
Қоғам әлі күнге дейін аутизмі бар балаларды қабылдауға дайын емес. Кейбір ата-аналар «балам есейгенде бәрі өтеді» немесе «кеш болса да сөйлеп кетеді» деп диагнозды мойындағысы келмейді. Есейген бала үйде қамалып қалады немесе интернатқа тапсырылады.
Бұл балаларды болашақта не күтіп тұр? Көп колледждер мұндай ерекшелігі бар, сөйлемейтін жасөспірімдерді қабылдамайды. Ал оның себебі неде? Мәселе – осыған арналған жүйенің жоқ екендігінде. Бұл балалармен жұмыс істейтін мамандар, мұғалімдер, арнайы бағдарламалар, қолдау, ересек өмірге бейімдейтін жолдары қоғамда жоқ.
Егер де ертең ата-анасы белгілі бір себептермен қаыснда бола алмаса, баланың жағдайы не болмақ?
Қазақстанда аутизмі бар балаларға көмек көрсету саласының орасан зор мәселелеріне қарамай, олқы тұстарына қарамай, бірен-саран болса да тиімді бастамалар пайда бола бастады.
Соның бірі – «Pioneer» инклюзивті отбасылық шипажайы. Бұл жобаны Жанат пен Мұрат Қаратай 2015 жылы Алматыда құрған. Олар дәрі-дәрмек бермей-ақ, табиғи ортада, баланы қолдау арқылы көмек берудің жолдарын іздеп, ерекше ортаны қалыптастырды. Мұнда таулы климат, физикалық белсенділік пен инклюзивті педагогика сияқты т.б. көмек көрсетіледі.
Шипажайда балаларға арналған сауықтыру курстары өткізіледі. Олар мазасыздықты азайтуға, мінез-құлқын жақсартуға, тұрмыстық және коммуникативтік дағдыларды дамытуға бағытталған. Орташа биіктіктегі оттегі аздау орта қан айналымын жақсартып, иммунитетті нығайтып, эмоциялық жағдайды тұрақтандыруға ықпал етеді.
Негізін қалаушылардың айтуынша, курстан кейін балалардың әлеуметке қызығушылығы артады. Әлемді өзгеше қабылдайтындар болады. Көп жағдайда дәрі-дәрмекке деген қажеттілік те азаяды.
Болат Өтемұратов қорының «Асыл Мирас» аутизм орталықтары соңғы 10 жыл ішінде халықаралық ғылымға негізделген әдістемелер бойынша (ABA — мінез-құлық талдауы, Denver үлгісі, JASPER әдісі) тегін диагностика мен түзету бағдарламаларын ұсынып келеді.
JASPER әдісі — Калифорния университетінің қызметкерлері ойлап тапқан ерекше тәсіл. Бұл әдіс баланың назар аудару, ойын арқылы ойлау, адамдармен араласу және өз-өзін басқару қабілеттерін дамытуға көмектеседі. «Асыл Мирас» қоры бұл әдісті Қазақстанға алғаш болып әкелді. Халықаралық оқудан өткен мамандар JASPER әдісін жергілікті жағдайға сай қолданды. Қазір әдіс қордың 13 аутизм орталығында сәтті қолданылып жатыр. Егер мұндай емдеудің, бейімдеудің түрін балаға 2–3 жасында бастаса, инклюзивті мектепке оңай үйреніп көрсетті.
Сондай-ақ, балаларды ерте жастан тексеретін (скрининг) жүйе әр емханада болуы керек. Ата-аналарға нақты не істеу керектігі көрсетілген қарапайым әрі түсінікті анықтама қағазы берілуі тиіс. Мамандарды оқытып, қайта оқытуға арнайы қаржы (субсидия) бөлініп, ата-аналар мен қоғамға түсіндіру жұмыстары тұрақты жүргізілуі керек. Мұндай жүйе дұрыс жұмыс істеуі үшін денсаулық сақтау министрлігі, оқу-ағарту министрлігі және үкіметтік емес ұйымдар бірлесіп жұмыс істеуі керек. Олар аутизмі бар балалар жайлы ортақ цифрлық платформа ойластырып, бәрін бір жерге жинақтауы қажет. Бұл түрлі мекемелердің бір-бірімен келісіп, күш біріктіріп жұмыс істеуіне, қаржыны тиімді пайдалануға және нақты нәтиже көрсетуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар, ересек жастағы аутизмі бар адамдарға да қолдау көрсетудің жолдарын ойластыру керек. «Мен болмасам, балам қайда, қалай өмір сүреді?» деген сұрақ көп ата-ананың көкейінде жүр. Мысалы, Финляндияда ерекше қажеттілігі бар адамдарға арналған арнайы тұрғын үйлер бар. Бұл — интернат та емес, казарма да емес. Бұл — жайлы, қауіпсіз, адам өзін еркін сезінетін, мамандар көмектесетін және қоғаммен байланысын үзбейтін үй.
Бірақ оған сұраныс жылдан-жылға артып келеді. Аутизмі бар балалардың саны өсіп жатыр, яғни 10–15 жылдан кейін олар да ересек болады және қолдауды қажет етеді.
AUTISM KAZAKHSTAN ұлттық қауымдастығын құрған Нұрия Балтабайқызының айтуынша,  Ресейдегідей Ұлттық аутизм және менталдық бұзылыстар ресурстық орталығын ашу біз үшін өте маңызды қадам болады.
Қоғам үшін өте өзекті осы мәселеге келгенде Қазақстанға бәрін қайта басынан бастаудың қажеті жоқ. Бізде бұрыннан жұмыс істеп жатқан жақсы әдістер, сыналған тәжірибелер және білікті мамандар бар. Ендігі маңызды қадам — осы бар мүмкіндіктерді жоғалтып алмай, оларды қолдап, бәрін бір жүйеге біріктіру болмақ. Сонда ғана аутизмі бар балалар қоғамнан тыс қалмайды. Оларға өз өмірін қолға алатын, толыққанды азамат болуға мүмкіндік туады. Ешкім тағдырын таңдап алмайды. Азаматтық қоғам ретінде біз ерекше балалары бар ата-аналарға, олардың өміріне барынша қолдау көрсетуіміз қажет.
Бұл материал шешім журналистикасы жанрында Solutions Journalism Lab II жобасы аясында дайындалған және автордың жеке көзқарасын білдіреді.",2025-06-24T14:32:19+05:00,2025-06-24T14:32:19+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/shkola_kotoruju_nasilno_vyseljajut_kollazh.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1750684862_1750236888_whatsapp-image-2025-06-18-at-13_52_51.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1750684906_whatsapp-image-2025-06-18-at-13_53_10.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1750684951_img_2112-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1750685029_1750235975_whatsapp-image-2025-06-09-at-19_43_02-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/img_2111-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/img_2160-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/shkola_kotoruju_nasilno_vyseljajut_kollazh.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/shkola_kotoruju_nasilno_vyseljajut_kollazh.webp,
ed00e7ed5c4e84938f0817cff818165e,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Ақтаудағы ұшақ апаты: Тергеуді неліктен Қазақстан жүргізуі керек?,"Ақтау әуежайы маңындағы әуе апатынан кейін оның себептері туралы әртүрлі пікірлер туындады. Кім тергеу жүргізуі керек? Жолаушыларlың көбі әзірбайжандықтар болғандықтан әрі ұшақ иесі ретінде   Әзірбайжан жағы ма? Әлде ұшақтың диспетчері ретінде рейсті ресейлік азамат қадағалағаны үшін Ресей ме? Әлде апат Қазақстан жерінде болғандықтан бұл міндетті атқару бізге жүктелуі керек пе?
Orda.kz әуе апаттарын тергеу барысында қолданылатын халықаралық ережелер мен тәжірибелер жайлы зерделеді.",investigations,https://kaz.orda.kz/aktaudagy-ushak-apaty-tergeudi-nelikten-kazakstan-zhyrgizui-kerek-129517/,"Ақтау әуежайы маңындағы әуе апатынан кейін оның себептері туралы әртүрлі пікірлер туындады. Кім тергеу жүргізуі керек? Жолаушыларlың көбі әзірбайжандықтар болғандықтан әрі ұшақ иесі ретінде   Әзірбайжан жағы ма? Әлде ұшақтың диспетчері ретінде рейсті ресейлік азамат қадағалағаны үшін Ресей ме? Әлде апат Қазақстан жерінде болғандықтан бұл міндетті атқару бізге жүктелуі керек пе?
Orda.kz әуе апаттарын тергеу барысында қолданылатын халықаралық ережелер мен тәжірибелер жайлы зерделеді.
Басқа мемлекет аумағында болған авиациялық апаттарды тергеу кезінде халықаралық азаматтық авиация ұйымы белгілеген стандарттар қолданылады. Бұл процестерді реттейтін негізгі құжат – халықаралық азаматтық авиация туралы конвенцияның 13-қосымшасы.
Бұл қосымшада көрсетілгендей, апат болған мемлекет аумағында тергеу жүргізуге сол мемлекет жауапты. Ол ұсынған рәсімдерге сәйкес тергеу жүргізуге міндетті, егер бұл елдің заңнамасы мұндай әрекеттерге рұқсат етсе.
Дегенмен, бұл Ресей мен Әзірбайжан тергеуге қатыса алмайды дегенді білдірмейді. Оларға уәкілетті өкілдерін тағайындау құқығы беріледі. Ережелерге сәйкес, тергеуге қатысуға рұқсат етіледі.
- Әуе кемесі тіркелген мемлекет. - Әуе кемесін пайдаланушы мемлекет. - Әуе кемесі жобасын әзірлеген мемлекет. - Әуе кемесін шығарған мемлекет.
Тергеудің негізгі мақсаты – оқиға себептерін анықтау және болашақта осындай жағдайлардың алдын алу үшін ұсыныстар әзірлеу. Маңыздысы, бұл тергеудің мақсаты – кінәлі мен жауапкершілікті анықтау емес.
Тергеу жүргізуші мемлекет апаттан кейін 30 күн ішінде алдын ала есеп дайындауы керек. Бұл есеп жалпыға қолжетімді болуы мүмкін немесе тиісті мемлекеттің қалауына қарай құпия сақталады. Соңғы есепті оқиғадан кейін 12 ай ішінде жариялау ұсынылады.
Кейбір жағдайларда апат болған ел өз бетінше тергеу жүргізе алмайды немесе бұл құқығын ерікті түрде басқа мүдделі мемлекетке береді.
Бұған дейін болған MH17 рейсі апатына тоқталсақ, 2014 жылдың 17 шілдесінде Malaysia Airlines әуе компаниясының Амстердамнан Куала-Лумпурға бағыт алған Boeing 777 ұшағы Украина аумағында атып түсірілді. Ұшақтағы 298 адамның барлығы қаза тапты. Тергеуді Нидерланд Қауіпсіздік кеңесі басқарды, себебі жолаушылардың басым бөлігі осы ел азаматтары еді. Тергеуге Украина, Малайзия, Австралия және басқа да елдердің өкілдері қатысты. Тергеу нәтижесінде ұшақ «Бук» зымыран кешенінің соққысынан құлағаны анықталды. Алайда Ресей бұл шешіммен келіспей, оны жоққа шығарды.
PS752 рейсі апаты 2020 жылдың 8 қаңтарында Украина Халықаралық әуе желілерінің Boeing 737-800 ұшағы Тегераннан Киевке ұшқан кезде, әуеге көтерілгеннен кейін көп ұзамай Иранның әуе қорғаныс күштері арқылы атып түсірілді. Ұшақтағы 176 адамның барлығы қаза тапты. Иран бұл қателік екенін мойындап, жауапкершілікті өз мойнына алды. Тергеуді Иран билігі Украина, Канада және басқа да мүдделі елдердің өкілдерінің қатысуымен жүргізді.
SJ182 рейсінің апаты 2021 жылдың 9 қаңтарында Индонезияның Sriwijaya Air әуе компаниясының Boeing 737-500 ұшағы ішкі рейс орындау барысында Ява теңізіне құлады. Ұшақтағы 62 адамның барлығы қаза тапты. Тергеуді Индонезия билігі басқарды, бірақ оған ұшақтың өндіруші елі ретінде АҚШ және басқа да мемлекеттердің өкілдері қатысты.
Ақтау маңындағы әуе апаты тергеуін Қазақстанның тергеу тобы жүргізеді, оған қажет болған жағдайда баллистика саласындағы мамандар да тартылады. Ішкі істер министрінің орынбасары Игорь Лепёха тергеудің қазіргі кезеңде бастапқы сатыда екенін атап өтіп, ресми емес деректер немесе суреттер негізінде қорытынды жасауға болмайтынын мәлімдеді.
Оқиға орнында арнайы комиссия жұмыс істеп жатыр, оның құрамына Қазақстан, Әзірбайжан және Ресей мамандары кіреді.
Парламент Сенатының төрағасы Маулен Әшімбаевтың айтуынша, ешбір мемлекет – Қазақстан, Әзірбайжан немесе Ресей – ақпаратты жасыруға мүдделі емес. Барлық деректер мамандардың жұмысы аяқталғаннан кейін қоғамдық назарына ұсынылатын болады.
Сондай-ақ, Қазақстанның бұрынғы бас прокурорының орынбасары және сенатор Андрей Лукин Әзірбайжан мен Ресей өз көмектерін ұсынғанын айтты. Алайда, оның сөзінше, Қазақстан мамандары тергеуді ұлттық құзіреттілігі аясында жүргізу үшін қажетті кәсібилігі мен тәжірибесі жетерлік. Лукин, егер шетелдік сарапшыларды тарту қажеттілігі туындаса, осы мәселеге қатысты шешімді тиісті органдар қабылдайтынын атап өтті.
Қылмыстық іс қозғалды, тергеу ұлттық құқықтық құзырет аясында жалғасады.",2024-12-27T11:40:58+05:00,2024-12-27T11:40:58+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/rypauke.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/rypauke.webp,
9bb70fd29c021a6b445e6b48772b8e6b,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Ақтөбедегі жағымсыз иістен арылуға шетелдік тәжірибе көмектесе ала ма?,"Ақтөбе облысындағы экологиялық ахуал президент Тоқаевтың да, үкімет басшыларының да назарынан тыс қалған жоқ. 2023 жылдың тамыз және желтоқсан айларында өңірге ат басын тіреген ел ағалары Ақтөбедегі ауаның жай-күйін ерекше атап өтіп, жергілікті атқамінерлерге жағдайды қолға алу жөнінде тапсырма беріп кетті.",investigations,https://kaz.orda.kz/aktobedegi-zhagymsyz-iisten-aryluga-sheteldik-tazhiribe-komektese-ala-ma-122258/,"Ақтөбе қаласында ауада жағымсыз иістің қалықтап тұрғанына кемі 10 жылдан асты. Облыстың Мұғалжар, Темір, Алға аудандарында одан да ертерек сезіле бастады. Тұрғындар ол иістің шамамен неден болатынын болжағанымен, нақты себептерін біле бермейді.
2023 жылы ала жаздай полигон өртенді. Ол аз болса, қала аумағына «еніп кеткен» зауыттардан бөлінетін химиялық заттар тағы бар (мөлшерден тыс алтывалентті хром). Кезінде «Ақтөбе – арақтың астанасы» деген түсінік те болған (2010–2015 жылдары өңірде 4 арақ зауыты жұмыс істеді). Спирт өндірісінің қалдықтары бүгін деашық аспан астына төгіледі (үстінен химиялық қоспалармен жабылады). Облыс орталығындағы кәріз құбырлары да шіріп тұр.
43 жыл бұрын пайдалануға берілген Кәріз тазарту құрылыстары (КТҚ) кәсіпорнының техникалық жағдайы нашар, 80%-ның тозығы жеткен. Егер қалада КТҚ салынса, ауаның күкіртті сутегімен ластануына қатысты мәселе шешімін табар еді. Бұл жөнінде 2023 жылы бұрынғы облыс басшысы Ералы Тоғжанов мәлімдеген болатын.
Инфографика авторы Нұрмұхан Қонысбаев
Жаңа үкімет те назарға алса
Ақтөбеге былтырғы сапары кезінде экс-премьер Әлихан Смайылов: «Кәсіпорындардан шығатын зиянды қалдықтар Ақтөбе қаласын жайлаған жағымсыз иістің негізгі себебі болып отыр. Қоқыс полигонында қайта-қайта өрт шығып, онсыз да күрделі экологиялық ахуалға зиян келтіруде. Қоқыс шығару қызметтерінің жұмысы да ақтөбеліктердің орынды наразылығын тудырып отыр. Осы мәселелердің барлығына облыс әкімдігі жіті назар аударып, оларды шешу үшін жедел шаралар қабылдауы қажет», - деген болатын.
Экс-премьер өз сөзінде жыл соңына дейін жаңа кәріз тазарту құрылыстарын салуға қатысты барлық құжаттаманы дайындауды аяқтап, алдағы 2–2,5 жылда қала үшін маңызды жобаны жүзеге асыру қажеттігін атап өтті. Бұл мәселе жаңа үкіметтің назарынан да тыс қалмайды деген үміттеміз.
Жергілікті билік органының мәліметінше, 60,2 гектар аумақты алып жатқан қатты тұрмыстық қалдықтар полигоны 2007 жылы пайдалануға берілген. Полигон жылына 150 000 тоннаға дейін қоқыс қабылдайды.
2023 жылы Ақтөбе облысында қоршаған ортаны қорғау жөніндегі іс-шаралар жоспары аясында 10,9 млрд теңге қарастырылған болса, 2024 жылы – 6,5 млрд теңге ескерілген. Ал 2022 жылы – 5,8 млрд теңге бөлінген. Облыстық табиғи ресурстар және табиғатты пайдалануды реттеу басқармасы тартқан мәлімет осындай.
«Жағымсыз иістің таралу көзі – Ақтөбе қаласының кәріз жүйесі, оның ішінде кәріз-сорғы станциялары және тазарту қондырғылары. Қалада 56 сорғылау станциясы орналасқан, 10 тораптық сорғы станциясында күкіртті тазарту катализаторы қолданылады. Қабылданған шаралар нәтижесінде ауаның ластануының жоғары деңгейі бірнеше есе төмендеді. 2021 жылы күкіртсутегімен жоғары ластанудың 12 жағдайы болды, 2020 жылы 7 жағдай, ағымдағы жылы күкіртсутегімен жоғары ластану тіркелмеген», - деп хабарлады облыстық табиғи ресурстар және табиғатты пайдалануды реттеу басқармасынан.
2023 жылдың жаз айларында Ақтөбедегі тұрмыстық қатты қалдықтар полигоны үсті-үстіне өртенді. Қызыл жалын, сәйкесінше, одан шығатын түтін иісі тұрғындарды біраз әбігерге салды. Өрт сөндірушілер тілсіз жауды бірнеше күнге дейін ауыздықтай алмады. Әкімдіктің бір есебінде,шамамен 1500 шаршы метр аумақта қоқыс жанғаны көрсетілген. Өртті тоқтату мүмкін болғанымен, полигон асты бірнеше күнге дейін бықсып жатты. Ералы Тоғжановтың (облыс әкімі болғанда) тұсында 17 мың тонна топырақ төгілді. Бірнеше күн дегенде қоқыстардың беті жабылды.
Ақтөбе облысының экологиялық ахуалын өңірге жұмыс сапарымен келген президент Тоқаев та ерекше атап өтті. Ізінше, облыс әкімі Асхат Шахаров бұл мәселені шешу мақсатында жол картасы әзірленгенін жеткізді.
«Құжат өзекті экологиялық мәселелерді қамтиды, бұл бағыт бойынша алдағы үш жылда тиімді шаралар қабылданады», - деді Асхат Шахаров. Оның есебінше, Ақтөбе қаласында кәріздік тазарту қондырғыларының 80%-ның тозығы жеткен.
Ақтөбе облысының әкімі Асхат Шахаровтың есебінен
Уақытша шешім
Айтпақшы, кезінде Бердібек Машбекұлы Сапарбаев Ақтөбе облысына басшы болып тұрғанда (2016 жылдың шілде айы) мұндағы жағымсыз иіс көздерін анықтап қана қоймай, сол жерлерге «бір автобус» журналисті ертіп апарды. БАҚ өкілдері ғана емес, иіс көздері болуы мүмкін деген мекеме басшыларына да «міндетті түрде»келуге тапсырма берді.
Қала маңындағы көріністі көрген тілшілер (ұлы сөздің ұяты жоқ)  «ашық аспан астындағы әжетхана» деп айдарлап үлгерді. Спирт өндіретін зауыттардағы борсыған бидай қалдықтары да жағалай төгілгені байқалды сонда. Сапарбаев қаладағы «Ақбұлақ» мекемесінің тазарту нысанына да ат басын бұрды. Ақ көйлек, костюм-шалбар киген мекеме басшысы тізерлеп отырып, құдықтың ішіндегі су ағынын қарап отырып, Сапарбаевқа иіс көзі туралы есеп берді (бұл уақытта иіске шыдамаған тілшілер мұрындарын басып, 5–10 метр алыстау тұрды).
Бір қызығы – осы ерекше рейдтен кейін Ақтөбеде жағымсыз иіс басылды. Бірнеше ай бойы, нақтырақ айтсақ, жаз айларында қала тұрғындары еркін тыныстап, дем алды. Бұрынғыдай жергілікті паблик беттерінде иіске қатысты посттар жазылмады. Бұл мәселе шешімін тапқандай болып еді, сөйтсек, бұл уақытша болып шықты. Мұның мәнісін біз Бердібек Машбекұлының командасында болған Ілияс Испанов (сол жылдары Ақтөбе қаласының әкімі) пен Жандос Байырхановтан (Ақтөбе қаласы әкімінің орынбасары болған) сұрадық.
Бердібек Сапарбаевтың тұсында Ақтөбе қаласының әкімі болған Ілияс Испановтың айтуынша, сол тұста ауаға тараған жағымсыз иісті кетіру үшін «сүт қышқылды бактерияларды тәжірибелік негізде қолдану» шарасы жүргізілген.
«2018 жылы тамыз айында шлам төсектерінің бір бөлігі өңделді. Араға санаулы күн салып, күкіртсутек мөлшері 3,5%-ға төмендесе, аммоний азоты 0,7%-ға артты. Тағы бір апта өткенде қайталама талдау жүргізілді. Нәтижесінде күкіртті сутегі 80%-ға азайды. Арнайы формулаға ие бактериялар да органикалық заттар мен шламды ыдырату үшін ағынды суларды тазарту қондырғыларында сыналды. Алғашқы нәтижелер оң болды. Органикалық ластанудың иісі мен концентрациясының төмендеуі байқалды. Микроорганизмдердің осы бактериялық концентратқа реакциясы зерттелді», - дейді ол.
Ілияс Испанов, фото жеке мұрағатынан алынған
Сондай-ақ, Испановтың айтуынша, ғылыми-өндірістік кәсіпорындардың бірінде биологиялық өнімнің көмегімен шламды өңдеу бойынша тәжірибелік жұмыстар жүргізілген. Алайда, сол кездері басқа да мердігерлер пайда болып, енді басталып келе жатқан жұмыстарды ығыстырып жіберген. Оның үстіне, сол кездегі билік арнайы биологиялық өнімнің сертификатталып үлгерілмегенін де алға тартқан. Ұзын сөздің қысқасы – өте сәтті басталып келе жатқан сынақ жұмыстары ұзаққа бармай, әртүрлі сыртқы факторлардың салдарынан тоқтап қалған.
«Расында, сол кезде бірнеше айға дейін қала ішінде жағымсыз иіс сезілмеді. Тұрғындар да шын қуана бастады. Өкінішке қарай, мемлекеттік сатып алу аясында жүргізілетін жұмыс болғандықтан, тендерге басқа тараптар араласа бастады. Билік ауысты. Сәйкесінше, басқа мердігерлер өз ұсыныстарын тықпалады. Тәп-тәуір шешіліп келе жатқан мәселені бүлдіріп жіберді. Ал, жақсы нәтиже көрсетіп келе жатқан бастама сол күйі аяқсыз қалды. Өкінішке қарай, кейін бұл тақырып көтерілмеді. Мәнісі де болмаған шығар», - деп қайырды аты-жөнін баспасөзде жариялағанымызды қаламаған дереккөз.
Экобелсенді ғылыми негіз іздейді
Осы арада біз Ақтөбе қаласындағы иісті химикаттар қолдана отырып, кетіруге қатысты экобелсенді Айман Сексенованың пікірін білгенді де жөн көрдік. Маманның айтуынша, дәл қазір химиялық қоспалардың көмегімен жағымсыз иісті кетірген күннің өзінде, кейін араға 30–40 жыл салып, бұл химикаттардан қоршаған орта үшін жағымсыз басқа салдар туындауы әбден мүмкін.
Айман Сексенова, экобелсенді, Ақтөбе қалалық мәслихатының депутаты. Суретті түсірген Данияр Сағидолла.
«Мәселені шешкенде ғылыми негіздемеге сүйену керек деп ойлаймын. Менің жеке субъективті пікірім – осы кезге дейін қаладағы мәселелерді шешкенде ғылымға сүйенбеген. Қазіргі катализатор өндірушілеріне еш наразылығым жоқ. Проблеманы шешу үшін жұмыстанып жатқан болар. Бірақ, балама көздер де болуы керек еді. Депутат ретінде сауалдарымның барлығы осыған саяды. Өкінішке қарай, әр затты орнымен айту керек, біресе ана жақтың бұйрығы, біресе мын жақтың мүддесі дегенге саятын жауаптар аламын. Жолымызды кесіп тастап отыр», - дейді Айман Сексенова.
Шешім көзі – кәріз-тазарту қондырғыларды жаңғырту
Облыс орталығында жаңадан тазарту қондырғылары салынады дегенді облыс әкімі Асхат Шахаров экологияға қатысты барлық отырыста айтып отырады. Облыс әкімінің баспасөз хатшысы Гүлбағда Көбееваның айтуынша, шетелдік компания Ақтөбеде қоқыс өңдейтін кешен салуға ынталы. Облыс әкімі Асхат Шахаров  «Recycle Menegment Company»  ЖШС  Бақылау  кеңесінің төрағасы  Егор Зингермен  2023 жылдың қыркүйек айында кездескен болатын. Инвестор Ақтөбенің қоқыс полигонында жүзеге асыруға болатын кешен жобасын ұсынғаны белгілі.
«Recycle Menegment Company» ЖШС қатты тұрмыстық қалдықтарды қабылдаудан бастап, одан картон, пластмасса және тағы басқа өнім алу, өңдеу, жылу және электр энергиясын өндіру жұмыстарымен айналысады. Компания жалпы қуаттылығы жылына 1 млн тоннадан асатын ірі қоқыс өңдеу кешендерін іске қосқан», - дейді Гүлбағда Көбеева.
Баспасөз хатшының айтуынша, қалада қоқыс таситын көлік саны 25-ке жетті. Облыс билігі бірнеше компанияны демеушілікке тартты, олар қаладағы қатты тұрмыстық қалдықтарды полигонға шығаруға көмектеседі.
«109» бірыңғай орталығының деректеріне сүйенсек, 2023 жылдың тамыз айында «қоқыс шығарылмайды» деген шағыммен 1500-ге жуық ақтөбелік тұрғын хабарласқан. Ал бір ай ішінде тыңғылықты жұмыстың арқасында көрсеткіш 94%-ға төмендеді. Қыркүйек айында Call-орталыққа 100-ге тарта шағым түскен. Бүгінде «ATK Qyzmet» қоқыстарды шығару кестесін бекітіп, толыққанды жұмыс режиміне көшкен.
ЕҚДБ несиелендіреді
Ақтөбедегі Кәріз тазарту қондырғылары жобасы 2023 жылдың 29 қарашасында бекітілген. Бұл туралы ЕҚДБ сайтында кәсіпорынның «мәртебесі тұжырымдамалық сараптамадан өтті» деп көрсетілген.
Жоба сипаттамасына келер болсақ, Ақтөбе қаласында кәріз-тазарту қондырғыларын жаңғыртуға «Aqtobe Su Energy Group» акционерлік қоғамына мемлекет кепілдігімен 47,7 млрд теңгеге (95,3 млн еуро) дейін несие беру көзделген. Несие жаңа қуаттылығы тәулігіне 100 000 текше метр КТҚ құрылысына пайдаланылады. Жобаның негізгі мақсаты – сарқынды суларды ұлттық және ЕО стандарттарына сәйкестендіру. Бұл жағымсыз иістің айтарлықтай төмендеуіне әкеліп, парниктік газдар (ПГ) шығарындыларын азайтуға септік етуі тиіс. Жобаның техникалық-экономикалық негіздемесі әзір, мемлекеттік сараптамадан оң қорытынды да алынған.
Сәбит Дүйсекенов, Ақтөбе облыстық табиғи ресурстар басқармасының басшысы.
«Былтыр (2023 жылы) Еуропалық қайта құру және даму банкінің гранты есебінен техникалық-экономикалық негіздеме әзірленіп, мемлекеттік сараптаманың оң қорытындысы алынды. Жобаның құны – 53,5 млрд теңге, жобаны іске асыру 2024 жылдың екінші тоқсанында басталады. Құрылыстың ұзақтығы – 29 ай», - деді Ақтөбе облыстық табиғи ресурстар басқармасының басшысы Сәбит Дүйсекенов.
Ақтөбе қаласы қоқыс жағу зауыттарын салу бойынша пилоттық жобаға кірді. Жер учаскесін бөлу жұмыстары жүргізіліп, коммуникацияларға қосылу нүктесі анықталды. Дегенмен, кейін бұл бастама аяқсыз қалды. 2022 жылдың қарашасында Үкімет сағатынан кейін тілшілердің сауалына Экология, геология және табиғи ресурстар министрі Серікқали Брекешев «Экология саласындағы мамандар мен белсенділер бұл зауыттарда қоқыс жағу ластаушы заттардыңатмосфераға таралуын арттырады деген пікір айтып отыр. Сондықтан қазір қалдықтарды жағатын алты зауыт салу мәселесі күн тәртібінде тұрған жоқ», - деп жауап берді. Оған дейін қоқыс жағатын зауыт Нұр-Сұлтан, Алматы, Шымкент, Атырау, Тараз қалаларында да салынады делінген болатын.
Жергілікті зауыт – өз бетінше күреспек
Ақтөбе ферроқорытпа зауыты. Фото: kazchrome.com
Ақтөбе аумағындағы зауыттардың бірі – ферроқорытпа зауыты. Ол жерде ауаны ластамауға қатысты қандай шаралар қолға алынатыны жөнінде зауыттың құрылтайшысы президент Қасым-Жомарт Тоқаевқа 2023 жылдың желтоқсан айындағы сапары кезінде баяндады.
ERG (құрамына ферроқорытпа зауыты кіреді) бас директоры Серік Шахажанов, 2030 жылға дейін 228 млрд теңге көлемінде инвестиция құю жоспарланып отырғанын жеткізді. Зауыттағы балқыту цехтарының газ тазарту жүйесін жаңғырту жұмыстары аяқталды. Компания, сонымен бірге, ферроқорытпа өндірісі кезінде өндірілетін кенді толық қайта өңдейтін болады.
Шетелдік тәжірибе: АҚШ және Ресей мысалы
Фото: sustainableplastics.com
Тұрмыстық қатты қалдықтарды қайта өңдеу қазіргі уақытта қоқыс мәселесін шешудің ең тиімді әдісі. Бұл әдіс дамыған елдердің көпшілігінде жұмыс істейді. Бастапқы кезең – сұрыптау. Онымен дамыған елдердің әрбір саналы тұрғыны айналысады. АҚШ-тың кейбір штаттарында қайта өңдеуге болатын қалдықтарды көк қапшықтарға салу әдетке айналған. Барлық қоқыс сұрыптау пунктіне келеді, одан көк қапшықтар алынып, олардан қоқыс сұрыпталады.
Еуропа елдерінде сұрыптауды тұрғындар өз үйінде жүзеге асырады. Әрбір үйде бірнеше қоқыс контейнері немесе әртүрлі бөлімдері бар бір контейнер бар. Сұрыптау әртүрлі жолдармен жүреді. Тамақ қалдықтары, шыны, пластик және қағаз бөлек-бөлек сақталады. Сұрыптау тәсілі әртүрлі. Сұрыптаудың мәні бірдей – әртүрлі өңдеу зауыттарына баратын заттарды бөлу.
2022 жылдың қаңтарында Ресейдің Мәскеу облысында жылына 500 мың тонна қалдық өңдейтін зауыт ашылды. Онда қалдықтардың 75%-ына дейін өңделеді. Солнечногорск маңында қуаттылығы жылына 500 мың тонна қоқыс шығаратын және қайта өңдеу көрсеткіші 75%-ға дейін жететін Нева қалдықтарын өңдеу зауыты ашылды. Бұл туралы Ресейдің экологиялық операторының (РЭО) баспасөз қызметі хабарлады.
«Бұл ең жоғары деңгейдегі бірегей кәсіпорын, оның құрылысына үш қаржыландыру көзі – РЭО-ның федералдық қаражаты, аймақтық Ecoline операторының жеке инвестициялары және Мәскеу облысының бюджетінің қаражаты тартылған. Кәсіпорын тұрмыстық қатты қалдықтарды сұрыптаудың ең заманауи технологияларын пайдаланады, олар қалдықтарды қайта өңдеудің бұрын-соңды болмаған тереңдігіне қол жеткізуге мүмкіндік береді – түсетін қалдықтар көлемінің 75%-ға дейіні қайта өңделеді. Бұл жобаны іске асырудың тағы бір артықшылығы – көп жылдар бойы тұрғындарды алаңдатып келген кәсіпорын жанында орналасқан ескі қоқыс үйіндісін жою. Қазір бұл мәселе шешілді», - делінген РЭО баспасөз хабарламасында.
Ресейдегі бұл кәсіпорынның құрылысы 2021 жылдың қаңтарында басталған. Зауыттың автоматтандырылуы 83%-ды құрайды, бұл бүгінгі таңда саладағы ең жоғары көрсеткіш, жабдықтар жоғары халықаралық стандарттарға сай. Жабдықты әзірлеу, өндіру және іске қосуды «Экомашгрупп» компаниясы жүзеге асырды, оның 78%-ы Ресейде шығарылады. РЭО жобаға облигациялар шығару түрінде 1,6 млрд рубль инвестициялады, ал жалпы инвестиция көлемі 7,2 млрд рубльді құрады.
Қалдықтардың жалпы көлемінің тек төрттен бірі ғана құрғақ полигонға түседі. Бұл тек қайта өңделмейтін инертті фракциялар болады.
ҚР Экология және табиғи ресурстар министрлігінің мәліметінше, Ақтөбе ферроқорытпа зауытында да халықаралық стандарттарға сай зиянды заттарды азайту іс-шаралары қолға алынып келеді. Қалалық тұрғын үй шаруашылығы бөлімінің сектор меңгерушісі Серік Дәулетовтің хабарлауынша, қазіргі уақытта қала және облыс әкімдіктері инвесторлармен қоқыс өңдеу зауытын салу бойынша келіссөздер жүргізуде.
Авторлар: Асқар Ақтілеу, Ақтөбе облысы
Данияр Сағидолла, фото, видео
Нұрмұхан Қонысбаев, инфографика
Бұл материал шешім журналистикасы жанрында Solutions Journalism Lab жобасы аясында дайындалған және автордың жеке көзқарасын білдіреді.",2024-02-13T11:27:01+06:00,2024-02-13T11:27:01+06:00,kk,Ильдар Адильченов,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-02/sizes/1440x810/soljushn-1.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-02/1707801098_image.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-02/1707801159_image.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-02/1707801196_image.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-02/1707801220_image.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-02/1707801275_image.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-02/1707801318_image.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-02/1707801379_image.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-02/1707801475_image.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-02/1707801526_image.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-02/sizes/1440x810/soljushn-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-02/sizes/1440x810/soljushn-1.webp,
08b249094e7e80e4cf39e36c2e3f1e22,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Алматы маңындағы елден жасырған құрылыс: Заңсыз нысан салып жатыр ма?,"Жуырда Orda.kz Алматының қақ ортасында бой көтергелі жатқан жұмбақ кітапхана құрылысы жөнінде жазған болатын. Сол нысан туралы мәліметті журналистер зорға тапқан еді. Алайда бұл жағыз «жасырын» құрылыс емес. Қазір Алматы маңындағы «Горельник» шатқалында да жұрт көзінен тасада беймәлім құрылыс жүріп жатыр. Ең бастысы, ол аймақ ерекше қорғалатын табиғи аумақтың (ЕҚТА) бір бөлігі саналады.",investigations,https://kaz.orda.kz/almaty-manyndagy-elden-zhasyrgan-kurylys-zansyz-nysan-salyp-zhatyr-ma-135387/,"Жуырда Orda.kz Алматының қақ ортасында бой көтергелі жатқан жұмбақ кітапхана құрылысы жөнінде жазған болатын. Сол нысан туралы мәліметті журналистер зорға тапқан еді. Алайда мұндай елден жасырған құрылыс Алматының басқа жерінде де жүріп жатқаны белгілі болды. Оның үстіне ол ерекше қорғалатын табиғи аумақтың бір бөлігі саналатын жерде, Алматы маңындағы «Горельник» шатқалында жұрт көзінен тасада салынып жатыр.
Аумағы кең, айналасы қалың металл қоршаумен қоршалған, кей жерлері ағаш дуалмен жабылған.
Құрылыс алаңында бірнеше нысан бір мезетте салынып жатыр.
Қақпа мен оның маңында екі құрылыстың төлқұжаты көзге түсті. Бірі – EcoResort демалыс базасы, екіншісі – тағы бір турбаза (аты көрсетілмеген).
Екі нысанның да тапсырыс берушісі ретінде «SADU Development» ЖШС, ал құрылыс мердігері ретінде «UE Power Engineering (Qazaqstan)» ЖШС көрсетілген. «Жасыл құтқару» экологиялық ұйымының мәліметінше, сол жерде үшінші нысан — ретінде спорт кешені де салынып жатыр.
Құрылыс төлқұжаттарының бірінде «күрделі құрылыссыз» (без «капитального строительства») деп көрсетілген. Мұның мағынасы түсініксіз. Бәлкім, әңгіме киіз үйлер, шатырлар немесе іргетассыз шағын ағаш үйлер жайында шығар.
Алайда дрон арқылы түсірілген бейнежазбалардан бұл жобаның кәдімгі іргелі құрылыс екені анық байқалады.
Тіпті төлқұжаттардағы бейнелерге қарасақ, бәрі айдан анық көрінеді. Ғимараттар бетоннан немесе өзге де берік материалдан тұрғызылып, бірнеше қабаттан тұрады.
Айта кетерлігі, нысан аумағында қосалқы жеке электр станциясы да тұрғызылған.
Нақты ақпарат алу үшін редакция Алматы қаласының әкімдігіне ресми сауал жолдады. Мынадай деректерді сұрадық:
Сонымен қатар, мынадай құжаттарды ұсынуын сұрадық:
Алайда әкімдік берген жауапта тек үш нысанның құрылысы жүріп жатқаны, олардың пошта мекенжайлары және эскиздік жобалардың келісім бойынша екені ғана көрсетілген. Құрылыс учаскелерінің қай қорғалатын аймаққа тиесілі екені жөнінде ақпарат берілмеген.
Редакция сұратқан басқа да құжаттардың ешқайсысын жібермеді. Дегенмен, кейбір материалдарды ecoportal.kz сайтынан тауып алдық.
Ондағы құжаттардың бірінде мынадай мәлімет келтірілген:
Сонымен қатар ecoportal.kz сайтындағы ақпаратқа сәйкес, «Sadu Development» компаниясы осы жобаға байланысты қоғамдық жиындар өткізуге шақырған. Хабарландыру 2024 жылғы «МК в Казахстане» газетінің 45-нөмірінің соңғы бетінде жарияланған. Алайда тыңдаулардың қашан және қай жерде өтетіні, сондай-ақ жоба туралы толық ақпаратты қай сілтеме арқылы алуға болатыны көрсетілмеген.
Ақпарат көздерінде, сондай-ақ кейбір ақпараттық тақталарда бұл жоба жөнінде хабарландырулар болғаны айтылады.
Алайда ол тақталардың нақты қай мекенжайларда орнатылғаны көрсетілмеген.
Қоғамдық жиындардың қалай өткені, кімдердің қатысқаны, қандай пікірлер айтылып, олардың ескерілгені жайында да еш мәлімет жоқ. Бар болғаны — жиындарды ұйымдастыру тәртібі туралы бір құжат қана.
Осы деректерге сүйеніп, қоғамдық жиындар мүлде өтпеген деген қорытынды жасауға болады. Әрине, біз де қателесуіміз мүмкін.
Дегенмен, жобаны әзірлеушілердің жиындарды өткізбеуге барынша мүдделі болғаны байқалады.
«Жасыл құтқару» экологиялық ұйымының жетекшісі Сергей Куратов та мемлекеттік органдарға ресми сауалдар жолдағанын, бірақ тұшымды жауап ала алмағанын айтты.
Оның сөзінше, мемлекеттік органдардың экологиялық ақпаратты толық әрі шынайы түрде ұсынбауы — соңғы жылдары жауыр болып, қалыптасып кеткен үрдіс. Горельниктегі жағдай осының айқын мысалы.
Құзырлы органдар бәрі заң аясында деп сендіреді. Алайда Сергей Куратовтың айтуынша, Горельник аумағында Қазақстан Республикасының «Сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі туралы» заңының арнайы реттеу мен қала құрылысы тәртібі қолданылатын аумақтарға қатысты нормалары сақталмаған.
Мұндай аумақтарға ерекше қорғалатын табиғи территориялар, су қорғау аймақтары мен белдеулер, мемлекеттік табиғи-қорықтың қор объектілері жатады. Сонымен қатар, қоршаған ортаға әсерді бағалау шаралары жүргізілмеген.
Сарапшы 2021 жылғы жаңа Экологиялық кодекске «кез келген шаруашылық немесе өзге де қызмет түріне міндетті түрде қоршаған ортаға әсерін бақылау жүргізу» талабы әдейі енгізілмегенін атап өтті.
Сарапшының пікірінше, туристердің шамадан тыс көбеюі демалыс сапасын да төмендетіп, табиғатты бүлдіріп, жергілікті халықтың өмірін қиындатып отыр. Мұндай жағдай туризмнің тұрақты дамуына кедергі келтіреді. Дамыған елдер бұл мәселені әлдеқашан байқап, шешу жолдарын іздеп жатыр. Ал бізде бұл бағытта нақты ілгерілеу жоқ.
Автор: Данил Утюпин",2025-10-08T16:50:24+05:00,2025-10-08T16:50:24+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1759919773_pshd.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759919815_photo_2025-10-06_19-26-06.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759919846_photo_2025-10-06_19-26-10-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759919848_photo_2025-10-06_19-26-07.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759919877_dji_0140.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759919903_photo_2025-09-04_12-54-41-3.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759919904_photo_2025-09-04_12-54-41.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759919945_rlzhrje.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759920000_1759821578_pshd.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759920028_photo_2025-10-06_19-26-16.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759920101_vyarfu.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759920233_snimok.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759920266_whatsapp-image-2024-11-10-at-10_25-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759920302_photo_2025-10-06_19-26-17.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759920372_photo_2025-10-06_19-26-16-4.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/32330f48-6204-4ea9-895f-56750adba0a6.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/3adc7e91-3ef1-48f4-b33d-16a8388b422f.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/cc62d85c-aaed-4771-8839-e3dfd3a7f79d.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/d769f259-2bf3-40ef-b9ab-447038f539d2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1759919773_pshd.webp,
f9e7b96d4d24820c19046129e54531ca,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Алматы мен Астананың айыппұлдарын жиып алған Назарбаевтың көліктері,Бұрынғы президент Нұрсұлтан Назарбаевтың жұмыскерлері қандай көлікпен жүреді және оның элиталық кортежы Астана мен Алматы қалаларында қандай жол ережесін бұзды? Orda.kz тілшісі баяндайды.,investigations,https://kaz.orda.kz/almaty-men-astananyn-ajyppuldaryn-zhiyp-algan-nazarbaevtyn-kolikteri-134267/,"Бұрынғы президент Нұрсұлтан Назарбаевтың қызметкерлері қандай көлікпен жүреді және оны тасыған элиталық көліктер Астана мен Алматы қалаларында қандай жол ережесін бұзды?
Orda.kz тілшісі саралап шықты
Біздің тапқан барлық әкімшілік құқық бұзушылықтар «Бастау» даму қорына жазылған. Бұл ұйым Астана қаласы, Бөкейхан көшесі, 1 мекенжайындағы тұңғыш президент кітапханасында орналасқан. Назарбаевқа қатысты басқа ұйымдар бар. Бірақ осы ұйымда ол жалғыз құрылтайшы. Қордың нақты қандай мақсатта ашылғаны түсініксіз. Әлі аяқталмаған 2025 жылдың өзінде 255 млн салық төлеген.
Біз осы жеке ұйымның автокөліктері қандай жол ережесін бұзатынын анықтадық.
Қордың тіркелген көліктерінің ішіндегі ең элиталық көліктерді назарларыңзға ұсынамыз:
Барлық көліктер ақ немесе қара түсте және оларды «мүйзі қарағайдай» адамдар айдайды.
Олардың бұзған басты ережелері:
Жол ережесін бұзу бойынша «рекордшы» Астанада ақ Prado (оның қара түсі де бар, біреу Алматы да, біреуі Астанада). Толтырылған протокол бойынша көзайым болған ақ Prado. Жылдамдықты асыру мен жолақтарды кесіп өтуді т.б. естептесек, жалпы сол көлікті айдағанда 9 рет жол ережесін бұзған.
Chevrolet Tahoe көлігін айдағанда жалпы 7 заң бұзу тіркелген. Басым көпшілігі жылдамдықты шамадан тыс асыру. Бір қызығы, Tahoe тек Астана – Қарағанды трассасында ғана ереже бұзған. Бұл 8 және 11 қазанда және 22 қарашасында болған.
Mersedes-Benz S450 көлігін айдағанда 4 жол ережесін бұзу тіркелген. Бұл көлікте ешқандай да жылдамдықты асыру туралы ақпарат жоқ, тек қана автобус жолағымен жүргені ғана бар.
Lexus LX 570-те ақысы төленбеген паркинг пен бағдаршамның қызыл түсіне өту фактілері тіркелген.
Toyota Camry мен Prado көліктерін айдағанда Президент кітапханасының дәл алдында жылдамдық асырғаны тіркелген. Ал 2024 қазан айы мен 2025 наурыз айында Cadillac Escalade пен Audi A6 көліктерін айдағанда бағдаршамның қызыл түсін елемей, өтіп кеткен.
Алматыда экс-президентіміздің көліктері Астанаға қарағанда аз, бірақ экологияға өте тиімді. Біз камераға түскен құқық бұзушылықтардың арқасында қорда BYD Song Plus пен Tesla Model X атты көліктердің бар екенін анықтадық. Олар да Алматы қаласында жылдамдықты асырып, автобус жолағымен жүрген.
Ереже бұзу Астанада (соның ішінде парламент маңында, министрліктер үйінде, Тұран, Сығанақ, Достық, Қонаев көшелерінде) және Алматыда (Достық пен Әл-Фараби даңғылдарында) тіркелген.
Түсінікті болу үшін біз кесте жасадық:
Бір қызығы жол ережесін бұзу фактілерінің бәрі 2024-тің күзінде немесе 2025-тің жазында болған. Тіпті олардың кейбірі бір жерде бірнеше рет қайталанған. Бұл кездейсоқтық емес, үнемі қайталанатын «әдет» болуы мүмкін. Біз ереже бұзу фактілерін экс-президенттің елордада ел алдына шығып, бой көрсеткен сәтімен салыстырдық.
Мысалы 21 маусым күні Астанадағы орталық мешітке барғанынан хабардармыз. Бұрынғы мемлекет басшысы ол жақта күзетшілермен бірге сол күні күндіз жүрген еді. Сапар барысында ата-бабалары мен отбасындағы марқұмдарға арнап Құран аяттарын оқып, елдің тыныштығы мен тұрақтылығы, бірлігі үшін дұға жасады.
Ал 2024 жылдың 6 қазанында Қазақстан шекарасында АЭС салу бойынша референдумға қатысқан болатын.
Машина нөмірлерінде CR, RR, DA және SS сериялары бар. Көбіне екі әріп пен үш сан жеке меншікте емес, ұйымдардың балансында тұрған көліктерде қолданылады. Егер көлікте AV, KZ және SK сериялары болса, онда президент істері басқармасының және оның күзет қызметінің өкілдері отыр деген сөз.
Автор: Илья Астахов
Еске сала кетейік, Orda.kz бұған дейін Назарбаевтың ұрпақтары қайда және немен айналысатыны туралы жазған болатын.",2025-08-11T15:18:58+05:00,2025-08-11T15:18:58+05:00,kk,Ислам Әден,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1754893760_2025-08-07-15_01_05.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1754887560_snimok-jekrana-2025-08-07-v-13_58_25.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1754889502_snimok-jekrana-2025-08-07-v-13_22_15.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1754891117_snimok-jekrana-2025-08-07-v-13_42_36.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1754891388_snimok-jekrana-2025-08-07-v-13_18_41.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1754892734_snimok-jekrana-2025-08-07-v-13_25_24.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1754892901_snimok-jekrana-2025-08-07-v-13_13_47.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1754893217_a445cad6-e491-4ade-9d7a-ae4e537051d5_h927gfv.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1754893760_2025-08-07-15_01_05.webp,
00f01ce011d661e181f1c7f5475e75fc,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Алматы облысында жол апатынан төрт адам қаза тапты,"Алматы облысында Алматы-Көкпек-Көктал-Шонжы тас жолында болған жол апатынан төрт адам көз жұмды, деп хабарлайды Orda.kz.",investigations,https://kaz.orda.kz/almaty-oblysynda-zhol-apatynan-tort-adam-kaza-tapty-136476/,"Алматы облысында Алматы-Көкпек-Көктал-Шонжы тас жолында болған жол апатынан төрт адам көз жұмды, деп хабарлайды Orda.kz.
Алдын-ала мәліметтер бойынша, Audi A6 жүргізушісі көлік тізгініне ие бола алмай, Nissan Cefiro-мен соқтығысқан. Екі жүргізуші мен екі жолаушы алған жарақаттарынан оқиға орнында қайтыс болды. Тағы үш жолаушы түрлі дене жарақаттарын алып, медициналық мекемеге жатқызылды.
Қылмыстық іс қозғалып, сотқа дейінгі тергеу жүргізіліп жатыр.
Айта кетейік, 7 желтоқсан күні сағат 23.10-да Алматыда жеңіл көлік пен жолаушылар автобусы соқтығысты.",2025-12-09T12:00:08+05:00,2025-12-09T12:00:08+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/4e54a5be-83fe-4d22-992f-d3e857d0c75c.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/4e54a5be-83fe-4d22-992f-d3e857d0c75c.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/4e54a5be-83fe-4d22-992f-d3e857d0c75c.webp,
adf3383a02ae0b21797af3c5a552c9e1,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Алматыдағы атышулы жол апаты нәрестені тағдыр тауқыметіне ұшыратты,"Қарбалас кептеліс пен абыр-сабыр қала тірлігінде асықпайтын адам жоқ шығар. Қалалық полиция басқармасының дерегіне сүйенсек, еліміздің ең ірі мегаполисі Алматыда тек осы жылы 2127 жол апаты болды.",investigations,https://kaz.orda.kz/almatydagy-atyshuly-zhol-apaty-naresteni-tagdyr-taukymetine-ushyratty-125244/,"Қалалық полиция басқармасының дерегіне сүйенсек, еліміздің ең ірі мегаполисі Алматыда тек осы жылы 2127 жол апаты болып, 24 адам көз жұмып, 2323 адам дене жарақаттарын алды.
Orda.kz тілшісі осы мәселеге қатысты автобус пен жеңіл көлік жүргізушілері арасында сауалнама жүргізді. Ең әуелі бір адам қаза тауып, 16 адам медицина көмегіне жүгінуге мәжбүр болған 26 маусымдағы қайғылы оқиғаға тоқтала кетсек. Мақатаев пен Сейфуллин көшесінің қиылысында болған автобус пен жеңіл көлік соғылған апатта жеңіл көлік жүргізушісі Анель Сартаева кінәлі болып отыр. Қазір Сартаева сотқа дейінгі уақытша қамау изоляторына қамалды. Оның жас ана екені, 4 айлық нәрестесі бар екені анықталып отыр. Емшектегі баланың жасанды сүтке аллергиясы болған соң, жақындары оны уақытша қамау изоляторындағы анасына әкеліп жүр.
Полиция басқармасы дереу жеңіл көлік иесі Анельді уақытша қамау изоляторына қамады. 4 айлық нәрестенің жасанды сүт түрлеріне аллергиясы болған соң,  ана үшін де, нәресте үшін де өте қиын жағдай туды. Оның үстіне мұндай 1 жасқа толмаған бала жиі емеді. Қазір баланың психологиясына ауыр соққы болып, ұйқысы бұзылып жатқаны айтпаса да түсінікті жағдай. Бұл жайлы тілшіміз белгілі адвокат Жанна Оразбақоваға сұрақ қойғанда ол уақытша қамайтын жерлерде жағдай жоқ екенін және жас баласы бар әйелді қамау дұрыс емес екенін айтты.
Анельдің адвокаты Қанат Әлсейітов  үйқамаққа жіберу туралы ұсынысын өз парақшасында жариялаған болатын.
Алайда, 29 маусымда сот Анельді  жаза тағайындалғанша 2 айға изоляторда ұстай тұру жайлы шешім қабылдады.
Президент Қасым-Жомарт Тоқаев 15 сәуірде әйелдер мен балалар құқығын қорғау туралы заңға қол қойды. Халық бөркін аспанға атып, адам құқығы жайлы заң қабылданғанына қуанды. Тіпті, БҰҰ Қазақстанның қабылдаған заңын қолдап , ризалығын білдірді. Алайда түрмедегі әйелдердің, соның ішінде жас аналардың бала емізуіне изоляторларымызда жағдай жоқ екенін адвокат Жанна Оразбақова айта кетті.
БҰҰ заңнамаларына қарасақ, қылмыс істеген ересектер үшін нәресте жапа шекпеуі керек. Жалпы моральдық тұрғыда баланы азап шектіріп қою дұрыс емес. Қазіргі уақытта баланың аллергиясы болған соң, оның қарны ашқан сәтте анасының қасында бола алмай, қандай азап шегіп жатқанын елестете беріңіз.
Ал адам құқықтарын қорғап жүрген «НеМолчиKZ» ұйымының басшысы заң талаптарына емес, қоғамдық пікірге қарайтын сот шешімдеріне күйінді.
Сондай-ақ, ол Лиза Пылаеваның ісін ашық сотта қарап жатқанын, ал бірнеше күдікті бостандықта жүргенін айтты. Бостандықта жүргендердің ішінде адам өлтірді деген күдікті мен 5 жыл бойы осы қылмысты жасырғандар бар. Дина Смаилова биліктің мына жағдайда ана мен баланы азапқа салып қойып, ал Лиза Пылаеваның өліміне күдікті адамды бостандыққа қоя беруі миға сыймайтынын айтты.
Сондай-ақ, Дина Смайылова бізге жазадан құтылған екі азамат жайлы бұрын айтылмаған оқиғаны  баяндады. Жақында жол апатынан қаза болған ерлі-зайыптылар 7 жыл бұрын 6-7 жасар баланы мас күйі көлігімен қағып өлтірді. Алайда сот болғанымен ешкім қамауға алынбады. Сау болса баланы қағып кетпес еді. Ал ішіп алып көлік айдаған азамат қасақана өлтірді деуге келеді. Дина Смайылова осы оқиғаларды салыстырып соттың екібеткейлігін айтты.
Бұл мәселеде тағы бір назар аударатын дүние — әлеуметтік желі қолданушыларының арасында дау. Бірі кепіл беру арқылы анасын үй қамаққа жіберіп баласымен қауыштыруды қолдаса, бірі «заң ешкімді аямауы керек» деп жазды.
Сондай-ақ, Сейфиуллин мен Мақатаев көшелерінің бағыттары дұрыс орналаспағанын айтып, шенеуніктердің кесірінен жол апаты болып жатыр дегендер де табылды.
Бұл мәселе бәрінен бұрын нәрестенің өміріне қатысты болған соң, алдағы уақытта да ақпарат беріп  отырамыз.
Жас бала қайта-қайта емеді. Жақындарының сөзінше, оны ары-бері тасып жүру, оның үстіне бас бостандығынан айыратын жерге әкелу оңай болып жатқан жоқ.
Психологияда мұны сәбилік депривация дейді. Анасының жылуын сезбей, байланыстың үзіліп қалуы балаға кері әсерін тигізеді. Оның дамуына, өзге адамдармен қарым-қатынасына, адам болып қалыптасуына тікелей қатысты дүние. Бұл жағдай жайлы сауал қойып Orda.kz тілшісі белгілі психоаналитик, Орта Азия психоанализ институтының директоры Анна Құдияроваға хабарласты. Қолда бар ақпаратқа қарап, ол бірінші кезекте жас баласы болған соң, әйелде жүктіліктен кейінгі депрессия болуы мүмкін деп болжады. Сондай-ақ, психоаналитик жол апатының тағы бір себебі адамдадың бейсанағы өлімге құштарлық екенін айтты.
Кейде жол ережесін қасақана бұзбайсың. Өзінен-өзі аңдамастан бір жағдайға ұрынып жатасың. Психоаналитик бұл адамның бейсаналы түрде өлімге деген құштарлығынан дейді. Ал оған түрлі себептер әсер етеді. Адам қандай жағдайда морт сынып, қандай әрекетке бара алатынын білмейді. Суицид жасайтын адамдардың ойындағы жалғыз шешім өлім болса, бейсаналы түрде өлімге құштар адам өз әрекетін түсінбейді.
Әрине, жол ережесін бұзған әйел әділ жазасын алуы керек. Бірақ, 4 айлық нәрестенің жағдайын ұмытып кетпеуі керек. Ол енді ғана жарық дүние есігін ашқан, күнәсіз бала. Айналада не болып жатқанын ол түсінбегенімен анасының алыста екенін нақ ұғады. Психоаналитик баланы анасынан алғашқы 15 айдай мүлде айырмау керек дейді. Негізінен 3 жылдай, тіпті 5 жылдай ана мен баланы айырмау дұрыс екенін айтты. Екеуін ажыратып жіберу едәуір терең психоэмоционалды жарақат болады. Баласын түрмеге әкелу бірінші кезекте ананың көңілін күйрететіні анық. Оның эмоциялық күйі балаға да әсер етеді. Ал ешқандай жағдай жасалмаған түрмеде бала емізу тағы бір соққы болып отыр.
Бұл балаға қалай әсер етеді деген сұрағымызға психоаналитик бейсанаға осы жағдай тікелей әсер ететінін айтты.
Психоаналитик баласы анасының оны «тастап кетпегенін» сезінуі керек екенін айтып отыр. Баланың психикасына ондай жарақат түспеуі үшін, анасының оны іздейтінін, жанындай жақсы көретінін білуі тиіс. Мұнда дүниеге жаңадан келген сәбидің өмірі тұр. Бұл қатыгездікке салып, анасы қандай жерге түссе, сол жерде емізе берсін деп өзі кінәліге салып қоятын жағдай емес.
Сондай-ақ, осы жолы болған жол апатында автобус болған соң, Orda.kz тілшілері белгілі психоаналитик Анна Құдияровамен жалпы рөлдегі жүргізушілер жайлы біраз кеңесті. Оның айтуынша психоанализ орталығына жүгінетіндердің көбі рөлде отыратындар. Анна Құдиярова қаралуға келгендердің көбі жол апатына кінәлілер мен балағаттап, ерегісетіндер туралы баяндап жатып, өздері де үнемі ережені бұзатындарын айтты.
Сауалнама жүргізгенде бірінші кезекте жолаушылардың пікірін алдық. Жолаушылар автобус жүргізушісі болса да, жеңіл көлік жүргізушісі болса да, жол ережесін сақтауға міндетті екенін баса айтты. Сауалнамамызды жол апаты болған 18 нөмірлі автобустың жолаушыларынан алып бастадық.
Сондай-ақ, тағы бір жолаушы автобус жүргізушілері жылдамдықты кейде асырып жіберетінін айтты.
Тар көшелер, ережені сақтамайтын жеңіл көліктер және кептеліс, ерегіс, жалақыдан жалақыға күн көру сынды қиындықтардың бәрі автобус жүргізушілерінің жүйкесін жұқартатыны, олардың психикалық жай-күйіне әсер ететіні анық.
Анна Құдиярова «Еліміздегі жүргізушілерде психологтың көмегіне жүгіну мәдениеті қаншалықты қалыптасты?» деген сұраққа тоқталады. Ол жүргізушілердің көбі ер адам болған соң, мамандардың көмегіне жүгіне бермейтінін айтты. Психоаналитик айтқанындай, біз сауалнама алған автобус жүргізушілері мүлде психолог көмегіне жүгінбегенін баяндады.
Сондай-ақ, ол жүргізушілердің отбасында болған кикілжіңнен бастап, жүрек қағысын, қан қысымын т.б. тексеріуі керек екенін айтты. Жүргізушілер сауалнама алғанда таңертең осы тексерулердің бәрінен өтетінін айтты. Басты мәселе олардың физикалық жай-күйін емдетіп, ал жан жарасына үңілмеуінде болып отыр. Сауалнама жүргізгенде көңілді жүргізушілерді де кездестірдік. Бірақ көбінің қажыған күйін көріп, «психологқа қаралдыңыз ба?» деп сұрадық. Кейбірі сұрағымызға «өзім психологпын ғой», «мен өте сабырлы адаммын» деп жауап берді.
«Сырқат — тән жарасы, Қайғы — жан жарасы»
Анна Құдиярова оның үстіне қоғам болып, «еркексің» деген контесктпен қысым көрсететінімізді айта кетті. «Еркек» болғаннан соң, психологқа жүгінуді сын көретіндер бар. Алайда «ауруын жасырған өледі» деген мақалдың тегін айтылмағанын ескеру керек. Дер кезінде емделіп, үнемі мамандарға жүгініп тұру керісінше кәсібилікті көрсетеді. Ал «еркексің» деп жан ауруы бар адамға қысым түсіретін көзқарасты түбегейлі өзгерту керек.
Кәсіби маман болсын, қарапайым адам болсын психологқа жүгіну ұят емес. Дәрігерге қаралып ауыруды емдеткенмен, адам санасында психолог маманның көмегімен емдейтін жаралар болады. Психоаналитиканың негізін қалаушы Зигмунд Фрейд 1893 жылы өз еңбегінде «бейсана» терминін қолданған еді. Санамыздың түбінде біз біліп-біле бермейтін дүние көп. Осы заманға дейін жеткен бұл зерттеулер әзір біраз жетістіктерге жетіп отыр. Түрлі шығармалар мен қоғамда болып жатқан оқиғаларды зерттегенде мамандар осы психоанализге жүгінеді. Жол апатына себеп болатын адамның бейсанасындағы өлімге деген құштарлықты да психоанализ анықтап отыр.
Жүргізушілердің көбі сөйлесуден қашқалақтады. Бірнеше жүргізуші мемлекеттік автотұрақтарда айлықтың аздау екенін айтты.
Бұл мәселенің жай-күйін білу үшін Orda.kz редакциясы Алматы қаласы Қалалық мобилділік басқармасына мемлекеттік автотұрақтардағы жалақыға байланысты сұрағымызды жолдадық.
Бұл жалақы өз үйі бар адамдарға жеткілікті шығар. Бірақ пәтер ақысын есептегенде және жүргізушінің несиесі болған жағдайда, оның үстіне бала-шағасы болса жетуі неғайбыл.
Сондай-ақ, Orda.kz 26 маусымда болған апаттағы 18 автобустың жүргізушісінің жағдайын сұрап, автопарктың диспечеріне хабарласқан болатынбыз. Әзірге жауап келген жоқ.
Қаншама тағдырды қиып, адам өміріне қауіп төндірген жол апаты жайлы зерттеуіміз мұнымен біткен жоқ. Алдағы уақытта Orda.kz жол апатына әкелетін тағы бір себеп — жемқорлық туралы сөз қозғаймыз.",2024-07-01T16:00:43+05:00,2024-07-01T16:00:43+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-07/sizes/1440x810/1719831577_kollazh-rebenok.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-06/0f22058d-324d-4b6c-a418-c5c7783fa4ba.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-06/52fc7af8-c815-4c1c-9591-c5d26ef37e3e.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-06/8dd4e405-a6b6-46a6-8f96-150d54893476.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-06/f9a6d2db-3892-4d06-94f8-037602b85049.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-07/sizes/1440x810/1719831577_kollazh-rebenok.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-07/sizes/1440x810/1719831577_kollazh-rebenok.webp,
ff01beb725af4f1a600a2f2409d2a6a1,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Алматыдағы қымбат жерлерге кімнің көзі түсті,Бірінен соң бірі балаларға арналған мемлекеттік мекемелерде балаларды және интернатта тұратындарды Алматыдан күштеп шығаруға әртүрлі жолдар арқылы тырысып жатыр. Бұл кімге қажет және мұның артында тұрған кім? Orda.kz осы сұрақтарға жауап іздеп көрді.,investigations,https://kaz.orda.kz/almatydagy-kymbat-zherlerge-kimnin-kozi-tysti-131522/,"Бірінен соң бірі балаларға арналған мемлекеттік мекемелерде балаларды және интернатта тұратындарды Алматыдан күштеп шығаруға әртүрлі жолдар арқылы тырысып жатыр. Бұл кімге қажет және мұның артында тұрған кім? Orda.kz бұл сұрақтарға жауап іздеп көрді.
Алматыдағы №1 балалар үйінің балаларын Конаевқа көшіру туралы шешім қабылданып, аумақтағы ағаштарды кесу жұмыстары да басталды. Тек жалаңаш діңдер ғана қалды. Ағаштарды кесу жұмысына Алматы қаласының экология және қоршаған орта басқармасы жауапты болуы керек.
Жайқалып тұратын жасыл желекті неге кескенін білу үшін Алматы облысының прокуратурасына сұрау жолдадық.
№1 балалар үйіндегі ағаштарды кесу сәті:
Сұрауды Алматы прокуратурасына жолдадық, себебі жағдай ерекше: ғимарат Алматы облысына тиесілі болса, жер қаланың еншісінде. Прокуратура оқиға орнына барып, аумақты тексеріп, «құқыққа қайшы ағаш кесу әрекеті табылмады» деген қорытындыға келді.
Ағаш кесілгенге дейінгі фотолар:
Бұл аумақтағы ағаштарды балалар үйінің түлектері отырғызған.
Ағаш кесілгеннен кейін түсірілген суреттер:
Шағым көбейген соң прокуратура оқиға орнына барып, тексеру жүргізді. Нәтижесінде 18 ағаш кесіліп, тағы 36 ағаштың тамырымен қазылғаны анықталды. Экология басқармасына ешқандай хабарлама жіберілмеген.
Қай жерде 900 көшет отырғызылатыны нақтыланбаған — шамасы жаңа балалар үйінің аумағындағы батпақтың жанында отырғызылуы мүмкін.
Бізді қызықтырған тағы бір сұрақ — жер мәселесі. Ең көп тараған қауесеттердің бірі балалар үйі тұрған жердің Әлия Назарбаеваға берілетіні туралы. Біз шын мәнінде не болып жатқанын тексермек болдық: қымбат жер кімге беріледі?
Сонымен қатар, бұл соңғы айдағы алғашқы жағдай емес — қоғам белсенділері Нүсіпбаев атындағы мектеп-интернат аумағын Бағанашылдағыдай қорғап келеді.
Қысқаша айтып өтс ек:
№1 балалар үйі Әл-Фараби көшесінің бойында орналасқан, бұл қаланың қымбат бөлігі. Аумақта ең жақсы тұрғын үйлер, коттедждер, бизнес-орталықтар бар.
Интернат 1963 жылдан бері бар, бастапқыда ол облыс аумағында болғандықтан «облыстық балалар үйі №1» деп аталады. Бірақ қала өсіп, аумақ ұлғайған. Жер қалаға тиесілі болса, ғимарат — Алматы облысына қарасты.
Соңғы рет жөндеу жұмыстары 2015 жылы жүргізілген. Ғимараттың ішкі жағдайы жақсы екенін айтады. Бұл туралы біз ештеңе айта алмаймыз: журналистер келгенде, әкімшілік ішке ешкімді кіргізбеді, балаларға да сыртқа шығуға рұқсат бермеді.
Оқушылар мен қоғам қайраткерлерінің айтқандарына қарамастан, ғимарат апатты деп танылды. Әрине, бізге ешқандай ресми құжат көрсетілген жоқ. Ал ғимарат апатты деп танылғаннан кейін, демек балаларды көшіру керек және жаңа үймен қамтамасыз ету қажет болды.
Жаңа ғимарат арнайы меморандумға сәйкес салынып жатыр. «Огни Алатау» газетінің мәліметі бойынша, жомарт инвестор Алматы және Алматы облысының әкімдерімен келісімшартқа қол қойып, құрылыс басталды.
Қаржыландырушылар мен қоғам қайраткерлері тез арада алаңдаушылық танытты. Инвесторға не беріледі екен? № 1 балалар үйі орналасқан қымбат жер ме?
Барлық құрылыс жұмыстары консорциум Damu Development Group тарапынан жүргізіліп жатыр. Бұл бір компания емес, бірнеше біріккен тәуелсіз компаниялар.  Олардың көптеген жобалары бар, оның ішінде әлеуметтік жобалар да бар. Тіпті олардың біреуін Қасым-Жомарт Тоқаев та аралап көрген.
DAMU DEVELOPMENT HOLDING LTD жеке компаниясының құрылтайшысы — Абзал Сағымбаев. Ол Астана қаласы мәслихатының VIII шақырылымының депутаты, AMANAT партиясының мүшесі .
Сонымен қатар, Абзал Сағымбаев бірнеше басқа компаниялардың да құрылтайшысы.
Абзал Сағымбаев — «Мереке» қайырымдылық қорының негізін қалаушы. Қордың жұмыс құрылымы келесідей:
Ұйымда 2024 жылға арналған есеп жоқ, бірақ қорлардың қаржылық тәртібіне қатысты қалай қатаң бақылау жүргізіліп жатқанын ескерсек, оны көруге қызығушылық бар.
БАҚ-та шу көтеріліп, онда балалар мен демеушілер көшуді негізсіз деп, оны біреудің коммерциялық табысына ұқсайды деп мәлімдеді, нәтижесінде меморандум жойылды.
Қазір Бағанашылда тіркелген 98 бала өздері мектеп бітіргенге дейін бұрынғы жерде қалады. Ал жаңа келген балалар Конаевқа жіберіледі. Яғни, өкінішке қарай, балалар үйі бәрібір көшіріледі.
Кадастрлық мәліметтер бойынша, жер әлі де мемлекетке тиесілі, қазір оны ешкімге сатпаған.
Жер қатынастары басқармасының жауабы бітімге шақырады.
Біз кейінірек Нүсіпбаев атындағы мектеп-интернатқа неге сұрау жолдағанымызды түсіндіреміз. Ал әзірше, Бағанашыл жері Әлия Назарбаеваға сатылмағанын анықтадық.
Бостандық ауданындағы балалар үйінің аумағы мен ғимараты — бұл балалар үйінің жалғыз мүлкі емес. Алматы облысында саяжайға арналған жақсы жер телімі бар. Ол жеті жыл бойы қараусыз. Ал оған дейін әр жаз сайын тәрбиеленушілер онда шаруашылықпен айналысатын. Біз 2015 жылы сол жерде болған балалар үйінің түлегімен сөйлестік, ол қалай жөндеу жұмыстарын жүргізгенін еске алды.
Orda.kz еріктілерден фото алды, олар қараусыз қалған саяжайға барып қайтқан. Мүлік Ерменсайда орналасқан.
Бұл аймақ әлі күнге дейін балалар үйіне тиесілі.
Қоғам белсенділері балалардың негізгі мүлкін қорғап, балаларды қорғау керек деп мәлімдеді, өйткені бұл үлгілі балалар үйі.
Төрт жыл бұрын тағы да жағымсыз оқиға белгілі болды. Тергеу Балалар үйі № 1 мұғалімдерінің бірі балаларға тиесілі 67 миллион теңге ұрлағанын дәлелдеді.
Мұғалім Мустафинада сенімхат болған. Ол балаларға жәрдемақы рәсімдеп, оларға банк шоттарын ашқан. 2015 жылғы желтоқсаннан 2020 жылдың тамызына дейін осы шоттардан ақшаны өз есепшотына аударып, банкомат арқылы қолма-қол ақша алған. Балалар үйінің директоры Қондыбаева 2018 жылы ұрлық туралы білген, бірақ бұл туралы тиісті органдарға хабарламаған, Мустафинаны жұмыстан шығармаған және оның балалардың шоттарына қолжетімділігін шектемеген. Екеуі де кінәларын мойындады. Мустафина Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексінің 189-бабы («Өзгенің мүлкін иемдену немесе ысырап ету») бойынша жеті жылға бас бостандығынан айырылып, педагогикалық қызметпен айналысуға он жылға тыйым салынды. Қондыбаевқа 2,7 миллион теңге айыппұл салынды және мемлекеттік қызметте жұмыс істеу құқығынан айрылды (ҚР Қылмыстық Кодексінің 371-бабы, «Қайғылы жағдай»).
Балалар үйіндегі балалардың қауіпсіздігі, қамсыздандырылуы және жайлылығы мәселелері өте көп. Олардың жалғыз қорғанысы – мемлекет, бірақ ол оларды жиі алдайды. Тек жер үшін ғана емес, ғимарат ішінде болып жатқан оқиғалар үшін де алаңдаған жөн.
Балалар үйі № 1 қазіргі құрамымен көшуге болмайды. Бұл туралы Динара Зәкиева өз Instagram-ында жазған. Ал кейін Алматы облысының әкімі мен балалар үйінің тәрбиеленушілерімен кездесу өтті.
Сол кезде балалар омбудсмені Қонаевтағы жаңа үйді Нүсіпбаев мектеп-интернатының түлектеріне беру туралы шешім қабылдады.
Түлектер мен қоғам белсенділері жиналды. Олар өздерін көшіруге қатысты коррупциялық мәселе бар деп санады. Ғимарат Медеу ауданында орналасқан,   Бағанашыл аумағы қалаға қосылғаннан кейін Алматыға қарады.
Біз айтып өткеніміздей, әзірге аумақ ешкімге берілмеген. Кадастр бойынша бәрі дұрыс.
Интернат көрнекті оқу орны, онда Қазақстанның атақты қоғам қайраткерлері білім алған. Бірақ тарихи ғимараттың жағдайы қиын болды. Ол ескіріп, тозып, және 600 миллион теңгеге реконструкция жасау шешімі қабылданды.
2022 жылы мердігер жұмысқа кірісті. Бірақ ол тез арада жұмысты аяқтап, ақша алып, ізін суытты. Жатақхана бюджет қаражаты  ұрлығының ескерткішіне айналды.
Компанияда 655 мемлекеттік контракт.
Миллиардтық қарыздар, елден шығуға шектеулер.
Бұл ЖШС тендерді қалай жеңіп алды? Шымкенттік компанияның 347 азаматтық ісі және бір қылмыстық ісі бар! Тексерілген жоқ па? Қаралмаған ба? Осыған дейін Қазақстанның әр түкпірінен осы компанияның мемлекеттік мекемелерді алдайтыны туралы айтылған.
Құрылысшының салғырттығынан интернат толық құрамда тұрақты жөндеу жұмыстары кезінде негізгі ғимаратқа көшеді. Онда ешқандай жағдай жоқ, санитарлық нормалар сақталмаған.
Үш жылдан кейін Динара Зәкиева барып, дабыл қағады. Балалардың қалай өмір сүріп жатқаны туралы фотосуреттер интернетте таралады. Ал біраз уақыт өткен соң, Бағанашыл Конаевқа көшуге қарсы болған соң, енді интернатқа Нүсіпбаев мектеп-интернатының балалары көшіріледі. Әрине, мұндай жағдайда өмір сүру мүмкін емес, және балаларды жаңа, таза әрі жайлы орынға орналастырғысы келетіндері дұрыс.
Бірақ осы жағдайға қалай жеттік? Мүлік дұрыс басқарылмайды, бұзылуға жол беріледі, ал қирандылардың үстінде жаңа құрылыс салуға тырысады. Бюджет қаражатын қорғау жоқ, бюджет тапшылығына жауап бермейді, бірақ әрқашан соларды жамайтындардан сұралады.
Редакция 9 ведомстводан әлі де жауап күтуде. Біз №1 балалар үйінің жер учаскесінің және бақша үйінің тағдырын білуіміз керек. Неге ол тастап кеткен және бұған кім жауап береді. Интернат территориясы қандай мақсатта қолданылатынын анықтаймыз. Біз өзіміз тапқан барлық мәліметті Orda.kz оқырмандарына жеткіземіз.",2025-03-19T14:45:52+05:00,2025-03-19T14:45:52+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/1742370523_5343790759586951108.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742299886_snimok-jekrana-2025-03-14-v-16_34_30.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742299893_snimok-jekrana-2025-03-14-v-16_35_58.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742299898_snimok-jekrana-2025-03-14-v-16_36_38.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742300242_snimok-jekrana-2025-03-14-v-16_50_17.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742300248_snimok-jekrana-2025-03-14-v-16_47_59.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742300252_snimok-jekrana-2025-03-14-v-16_46_25.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742300257_snimok-jekrana-2025-03-14-v-16_44_44.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742300261_snimok-jekrana-2025-03-14-v-16_43_51.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742300266_snimok-jekrana-2025-03-14-v-16_45_52.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742300509_photo_2025-03-14-16_41_10.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742300509_photo_2025-03-14-16_41_21.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742300690_snimok-jekrana-2025-03-14-v-10_59_33.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742302157_snimok-jekrana-2025-03-14-v-14_01_33.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742302260_snimok-jekrana-2025-03-14-v-14_13_37.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742302676_snimok-jekrana-2025-03-14-v-14_26_52.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742302794_snimok-jekrana-2025-03-14-v-14_20_59.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742303784_snimok-jekrana-2025-03-14-v-17_17_51.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742303785_snimok-jekrana-2025-03-14-v-17_18_05.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742303785_snimok-jekrana-2025-03-14-v-17_18_35.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742304384_kadastr-2-nuspbaeva.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742304384_kadastr-j-nusupbaeva.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742304490_1741958056_photo_2025-03-14-18_13_26.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742304689_snimok-jekrana-2025-03-14-v-15_46_25.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742304737_snimok-jekrana-2025-03-14-v-15_48_45.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/1742370523_5343790759586951108.webp;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742302126_snimok-jekrana-2025-03-14-v-14_01_23.png;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742303127_1741956901_kadastr-tri-baganashyl.png;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742303128_1741956900_kadastr-1-baganashyl.png;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742303128_1741956901_kadastr-2-baganashyl.png,
735079ed6a577c26ad47f64960c9b054,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Алматыдағы оқу орнында кибербуллинг: Колледж басшылығы неге үнсіз?,Orda.kz редакциясына балалары анонимді Instagram-дағы пабликте буллингке ұшыраған бірнеше ата-ана хабарласты.,investigations,https://kaz.orda.kz/almatydagy-oku-ornynda-kiberbulling-kolledzh-basshylygy-nege-ynsiz-130439/,"Orda.kz редакциясына балалары анонимді Instagram-дағы пабликте буллингке ұшыраған бірнеше ата-ана хабарласты. 700-ден астам мүшесі бар бұл қауымдастық «Тұран» колледжінде оқитын студенттердің парақшасы. Пабликке кез келген адам қосыла алмайды – әкімшілері өздерінің деректері арқылы студенттің колледжде оқитынын тексеріп барып қабылдайды екен. Orda.kz бұл кибер буллиннгке негізделген парақшаның артында кімдер тұрғанын зерттеп көрді.
«Тұран» колледжі сайтындағы мәліметке сүйенсек, 2001 жылдан бері жұмыс істейді. Заманауи жабдықтар, белсенді студенттік өмір, тәжірибелі оқытушылар және мықты білім беру бағдарламалары – осының бәрі оқу орнының ерекшеліктері.
Профильдің парақшасында арнайы сілтеме бар, ол анонимді хабарлама жіберуге мүмкіндік беретін қосымшаға бағыттайды. Ал Instagram аккаунты өз кезегінде аты-жөнін көрсеткісі келмеген адамдардың жазбаларын жариялайды. Барлық кемсіту мен былапыт сөздер анонимді түрде жарияланады.
Пабликте қорлаушының аты-жөні жасырылғанмен қорланған студенттің аты-жөні тіпті тобына дейін көрсетіліп, түрлі қорлайтын сипаттамалармен аталады. Мысалы, Айнұрға (қауіпсіздік мақсатында қыздың есімі өзгертілді) он шақты жазба жазылған. Оны мүмкін деген барлық «күнәлі» істерге айыптап, былапт сөздер мен кемсітулерді жазды.
Пабликке жазылудың қажеті жоқ. Белгілі бір студент туралы анонимді жазба шыққан күні-ақ барлық студенттер оның кім екенін біліп алады. Айнұр 2024 жылдың қыркүйек айында осы парақшаның бар екенін біліп, қызығушылықпен «мен туралы не деп жазылды екен?» деп парақшаға кірген.
Парақшада қыздың сыртқы келбетіне, тым әдемі Instagram парақшасына ,тіпті оны жеңіл-жүрісті қыз деп те жазылған. Бұның барлығын бір адам жазды ма, әлде бірнешеуінің үлесі бар ма — бұл маңызды емес. Қауымдастықта 700 адам бар, сондықтан колледж студенттерінің барлығы бұл жазбадан хабардар. Себебі анонимді пікір қалдырған адам студенттің есімін және оқитын тобына дейін көрсетіп қойған.
Буллинге тап болған соң Айнұр уақытша сабақтарға қатыспауға шешім қабылдайды, біраз уақыт бұл көмектескенімен артынша бәрі ушығып кеткен.
Колледж басшылығы тек қолдарын бір сілтеп қоя берген соң аноним модераторды Айнұр өзі табуға тырысып көрген.
Дәл осындай буллингке ұшыраған тағы бір студент Нұрай (есімі өзгертілген) алғаш рет өзі туралы қорлау жазбасын көргенде, дереу оқу орнының әкімшілігіне барған. Нұрай студенттер арасында киімінің стилі мен ата-анасының материалдық деңгейі жоғары болғандықтан келемеже қалған екен.
Нұрай өзінің «дұшпандары» жазған посты өшірту үшін одан 13 мың теңге сұраған, алайда ешқандай кепілдік болмайтын түсініп, дереу әкімшілікке барды. Ондағылар қызға бұл мәселеге олардың еш қатысы жоқ екенін әрі оны оны шешуге де мүмкіндіктері жоқ екенін айтып, қызға психологқа баруға кеңес берген.
Бұл пабликте тек  буллинг қана емес, сонымен қатар, кейбір студенттер сезімдерін білдіріп жатса, кейбіреулер төбелес пен белгілі бір студентті ұрып тастау жайлы да жазбалар қалдырады екен.
Психолог Ержан Мырзабаевтың айтуынша, егер студенттің буллингтен әбден зардап шегіп, тіпті сабаққа қатыспай кетсе, ал білім мекемесі бұған еш тосқауыл қоя алмаса бірден құқық қорғау органдарына жүгіну керек. Сонымен қатар,іздің елімізде буллинг бойынша егжей-тегжейлі статистика жүргізілмейді, бұл құбылыстың себептері де толық зерттелмеген. Тек жақында ғана буллинг әкімшілік құқық бұзушылықтар санатына енгізілгенін айтты маман.
Психолог мұндай жағдайда әрбір студентпен жеке жұмыс істеу, үнемі тренингтер мен тәрбие сағаттарын өткізу, қажет болған жағдайда ата-аналарды тарту қажеттігін түсіндірді.
Біз колледж директоры Христина Баймағамбетовамен байланыстық. Ол жағдайдан хабардар екенін және басшылық тарапынан мүмкіндігінше жұмыс жүргізіліп жатқанын айтты.
Директордың айтуынша, кибербуллингке тап болған балалардың ата-аналары құқық қорғау орындарына  арызбен жүгінуі керек.
Мәселені жан-жақты қарастыру мақсатында біз заңгер Сергей Уткиннен заң тұрғысында қандай қадамдар жасалуы керек екенін сұрастырдық. Заңгердің айтуынша,  700-ден астам адам қатысқан буллингтің бұл түрінде шұғыл шара қабылдау қажет. Сондай-ақ, бұндай жағдайларға қатысты арнайы бекітілген ережелер бар.
Егер біреу 13 мың теңге төлеп, өзіне қатысты теріс ақпараттың жариялануын болдырмау үшін бопсалаушыларға ақша берген болса, полиция бұл әрекетті тез анықтай алады. Ақша аударымдары әдетте банктік карталар арқылы жүзеге асырылады, бұл транзакцияларды бақылауды жеңілдетеді. криптовалюта қолданылмаған жағдайда, қаржылық операцияларды қадағалау және күдікті тұлғаларды анықтау оңайырақ болады. Бұл жағдайда, студент немесе оның ата-анасы колледж әкімшілігіне, содан кейін білім басқармасына және прокуратураға жүгінуі қажет. Бұл органдар тиісті тергеу жүргізіп, қылмыстық әрекеттерді анықтап, кінәлілерді жауапқа тартуға көмектеседі.
Бұл оқиғаны қорытындылай келе айтарымыз, ЮНИСЕФ зерттеуіне сәйкес Қазақстанда әрбір бесінші бала буллингке ұшырайды. Не істеу керек, кінә кімнен, білім беру мекемесі мен аноноимді пабликтің ұйымдастырушысы жауапкершілікке тартыла ма?",2025-02-04T09:00:24+05:00,2025-02-04T09:00:24+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/1738568007_travlja_studentov_v_instagrame_kollazh_kopija-1.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/motorrrr.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/1738568007_travlja_studentov_v_instagrame_kollazh_kopija-1.webp,
5dfa403c87232de2e53bbe7aa9d31e9a,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Алматыдан қуылған балалар Қонаевта қандай жағдайда тұрмақ?,"2023 жылы жер қатынастары жөніндегі заңгер Бақытжан Базарбек балалар үйі мен оның аумағы Әлия Назарбаеваға жақын адамдарға сатылғанын, ал тәрбиеленушілердің қала сыртына көшірілетінін мәлімдеді. 2024 жылы наурызда №1 балалар үйінің түлектері бұл шешімге қарсы шығып, жаңа ғимараттың түрме маңындағы батпақты жерде салынып жатқанын айтты. Orda.kz жағдайды анықтау үшін Қонаевқа барды.",investigations,https://kaz.orda.kz/almatydan-kuylgan-balalar-konaevta-kandaj-zhagdajda-turmak-131407/,"2023 жылы жер қатынастары жөніндегі заңгер Бақытжан Базарбек балалар үйі мен оның аумағы Әлия Назарбаеваның жақын адамдарына сатылғанын, ал тәрбиеленушілердің қала сыртына көшірілетінін мәлімдеді. 2024 жылы наурызда №1 балалар үйінің түлектері бұл шешімге қарсы шығып, жаңа ғимараттың түрме маңындағы батпақты жерде салынып жатқанын айтты. Orda.kz жағдайды анықтау үшін Қонаевқа барып, құрылыс барысын тексерді.
Қонаев Алматыдан 65 шақырым жерде орналасқан. Жолға кететін уақыт шамамен бір жарым сағат. Балалар үйінің құрылысы 2024 жылдың үшінші тоқсанында басталып, 2025 жылдың екінші тоқсанында, яғни маусым айында аяқтау жоспарланған.
Құрылыс барысына назар аударсақ, ғимарат үш қабатты, монолитті каркас құрылымымен тұрғызылып, қаптамасы кірпішпен толтырылған. Монолитті жұмыстар аяқталуға жақын, қасбетті жылу жабындылармен жабу басталған, кей жерлерге терезелер орнатылған. Дегенмен, сыртқы және ішкі әрлеу жұмыстары, сондай-ақ шатыр жұмыстары әлі аяқталмаған. Бұл кем дегенде тағы жарты жылдық жұмысты қажет етеді.
Құрылыс алаңы туралы көбірек ақпарат алу үшін ішке кіруге тырыстық, алайда күзетші басшылықтың рұқсаты жоқ деп, бізді кіргізбеді. Дегенмен, сырттан бақылағанымызда, құрылыс материалдары тиелген 4-5 КамАЗдың алаңға кіріп жатқанын көрдік. Бұл жұмыс қарқынды жүріп жатқанын көрсетеді.
Істелетін жұмыс көлемін ескерсек, ғимаратты маусымға дейін тапсырып үлгере ме, жоқ па — белгісіз. Бұл сұраққа жауап алу үшін жауапты органдарға сауал жолдадық.
Ғимараттың орналасқан жерін жан-жақты зерттеу үшін дронмен түсірілім жасадық. Интернат тәрбиеленушілерінің айтқан сазды сулардың расымен бар екенін көрдік. Түсірілім кезінде бульдозерлердің бұл жерге құм төгіп жатқанын байқадық.
Сәулет, қала құрылысы және құрылыс саласындағы мемлекеттік нормативтер Қазақстан Республикасының ережелер жинағына сәйкес, интернаттар ортақ қолданыстағы жасыл аймақтардың, яғни саябақтардың, бақшалардың, бульварлардың, скверлердің қасына орналастыру ұсынылады.
Алайда жаңа ғимараттың маңында батпақтан басқа, балаларға қажет ойын-сауық орталықтары да жоқ.
Балалар үйінің батпақты аймаққа салынуы қаншалықты қауіпсіз екенін архитектор Владислав Филатовтан сұрадық. Оның айтуынша, егер су дұрыс құрғатылса, ешқандай қауіп жоқ.
Оның айтуынша, Қонаевта Қапшағай су қоймасы барын ескеру керек. Үлкен су қоймасы бар аймақта жер асты суларының жоғары көтерілуі – қалыпты құбылыс.
Бірақ бұл пікірмен барлығы келісе бермейді. Архитектор, Қазақ бас сәулет-құрылыс академиясының (ҚазБСҚА) профессоры Павел Савранчук балаларды қаланың сыртына көшіруді геноцидке теңеді.
Ал Бағанашылдағы балалар әлі көшірілмесе де, олар өсірген ағаштар кесіліп, аумақтан шығарылған. Балалардың көзінше кесілген шыршалар не үшін және кімнің рұқсатымен оталғаны белгісіз. Белсенділер бұл мәселеге алаңдаулы.
A post shared by Юрист | Анна Чернова🇰🇿 (@pro.pravo.kz)
«Ағаштар мемлекеттік меншік болғандықтан, сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет тексеріс жүргізуі керек. Осыған байланысты мен №1 балалар үйінің аумағында ағаштарды кескен және шыршаларды заңсыз әкеткен адамдарды жауапқа тартуды сұраймын. Әкімшілік немесе қылмыстық жауапкершілік мәселесін тиісті органдар шешуі тиіс» деп жазды Анна Чернова.
Алматыдағы балалар үйінің тәрбиеленушілері жаңа ғимарат түрменің жанына салынып жатыр деп дабыл қаққан. Orda.kz журналистері бұл ақпаратты тексеру үшін Қонаев қаласындағы түрмелерді іздестірді. Алайда, қала аумағында түрме жоқ болып шықты. Барлық колониялар Заречный ауылында орналасқан.
Бұл ақпаратты нақтылау үшін Заречныйға бардық. Ауыл Қонаевтан 20 шақырым жерде, Алматы – Қонаев тас жолының бойында орналасқан. Мұнда төрт колония бар: екеуі қатаң режимде, біреуі жалпы режимде, тағы біреуі – колония-қоныс. Соңғы лагердегі тұтқындар демалыс күндері сыртқа шығуға құқылы.
Еске сала кетейік, журналистермен кездескеннен кейін тәрбиеленушілер Алматы облысының әкімі Марат Сұлтанғазиевпен кездескен. Оның айтуынша, Алматыда оқып жүрген тәрбиеленушілер сол жерде қалады, ал жаңадан қабылданатын балалар Қонаевқа жіберіледі.
Алматыда оқып жүрген №1 балалар үйінің тәрбиеленушілері сол жерде қалады, ал жаңадан қабылданатын балалар Қонаевтағы жаңа кешенге жіберіледі.",2025-03-19T16:16:17+05:00,2025-03-19T16:16:17+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/dc87ccfe-2fd8-4777-8a6e-826716ac5094.png,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/2ba9a463-f81f-4587-adac-75ea551596d4.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/59d9b8be-950c-4488-8484-a4fcfca8e49d.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/6bed830f-70e9-407b-a829-77429cdbae9f.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/a864b214-cf5d-450a-a246-6b703f8e7d91.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/screenshot_78.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/screenshot_79.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/screenshot_80.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/dc87ccfe-2fd8-4777-8a6e-826716ac5094.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/dc87ccfe-2fd8-4777-8a6e-826716ac5094.webp;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742146329_1.webp;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742146330_2.webp;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-03/snimok-jekrana-2025-03-14-v-11_12_20.png,
fe05545b7eb8b40749d5b70c8826416f,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Алматылықтар қорғанның бар екенін де білмейді»: Сақ қорғандарына экскурсия,"24 тамызда түрколог Ерлан Еспенбетов бастаған энтузиастар тобы еліміздегі маңызды тарихи орындардың бірі – Боралдай сақ қорғанына экскурсияға шықты. Алматы қаласы Іле ауданындағы Боралдай сақ қорғандарының қақпасының алдына жиналғандар арасында Германиядан, Белгиядан арнайылап келген қонақтар болды. Экскурсия соңында «Томирис» фильмі түсірілген жерді көрдік.",investigations,https://kaz.orda.kz/almatylyktar-korgannyn-bar-ekenin-de-bilmejdi-sak-korgandaryna-jekskursija-126552/,"24 тамызда түркологтар Ерлан Еспенбетов пен Ғалымжан Әлиасқаров бастаған туристер тобы еліміздегі маңызды тарихи орындардың бірі – Боралдай сақ қорғанына тарихи экскурсияға барып қайтты. Алматы қаласы Іле ауданындағы Боралдай сақ қорғандары қақпасының алдына жиналғандар арасында Германиядан, Белгиядан келген қонақтар болды. Онда ашық аспан астында лекция өтті.
Orda.kz тілшісі осы экскурсияға қатысып қайтты.
Экскурсия кезінде қорғандардың төбесі ойылып, шөккенін байқадық. Түркологтар бұл қорғандардың ғасырлар бойы тоналғанын айтты. Еске сала кетсек, Есіктен табылған Алтын адам да тоналған болатын. Ал алтыннан киім киген бабалардың қорғандарынан ұрылар қанша қазынаны алып кеткенін ойлай беріңіз.
Экскурсия барысында ботаника саласының маманы Руслан Нұрхан осындай тарихи нысандарды қалпына келтіру мен қорғауға қаржы аз бөлінетініне тоқтала кетті. Ол инфрақұрылымның нашар күйі мен мәдени нысандарға жеткілікті көңіл бөлінбеуі тек Боралдай қорғандарында ғана емес, көптеген басқа тарихи орындарда да байқалатынын айтты.
Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің оқытушысы Алан Бондарев бабалардың мәдениеті мен наным сенімдері жайлы ақпарат берді. Оның айтуынша, сол кезеңнің жерлеу мәдениетінде адаммен бірге оның дүние-мүлкін қоса жерлеген. Егер бір адам бір затты қасынан тастамай жүрсе, ол оның бір бөлшегі секілді болып кетеді деген наным болған.
Міне, сол үшін қорғандарда адаммен бірге оның ұстаған заттарын, қаруын т.б. жерлеген. Оған бар сайманымен, әшекейлерімен, дүние-мүлкімен жерленген Есік қорғанынан табылған Алтын адам дәлел бола алады.
Сондай-ақ, ол тас бітіктер мен бәдіз және балбал тастардың араб шапқыншылығынан кейін қалай қирағанын баяндады.
Сондай-ақ, осы қорған маңында  «Көшпенділер» фильмі де түсіріліпті. Осы маңдағы Өжет ауылының бар тұрғынының жылқылары фильмге түсіпті.
Экскурсия жүргізушілер қауымдастығының директоры Ислам Сейітқазин археологиялық ескерткіштердің қалай тоналатынын баяндады. Ол көптеген қорғандардың құрылысына қарап, ұрылар үйінді басып қалмауы үшін үстінен бастап қазатынын айтты.
Біз экскурсия барысында қорғанның дәл үстіндегі қоқыстарды байқадық. Ислам Сейітқазин осы энтузиастармен бірлесіп, алдағы демалыста қоқыс жинауға келетіндерін айтты.
География ғылымдарының кандидаты, геоморфология сандай-ақ топонимаканы мен түркологияны қоса алып жүрген маман Ғалымжан Әлиасқаров Алматы іргесіндегі Іле Алатау тау жотасы атауын өзгертуге құжаттар дайындап жатқанын айтты. Ол «Іле Алатауы» атауының орыс тілінен аударылған калька екенін және оның тарихи атауы «Үйсін тағ Алатау». Бұл атау осы Жетісу аймағының өркениеті, мәдениеті мен тарихын нақты көрсететінін айтты.
Сондай-ақ, аумағы төрт мемлекетке қарайтын Тянь-шань атын өзгертуді жоспарлап отырғандарын айтты.
Экскурсия барысында дизайнер Кәмила Әбілқаламовадан аң стилі және жалпы ежелгі мәдени жәдігерлердің шеберлігі жайлы сұрадық. Ол тарихи жәдігерлер дизайн үшін таптырмас шығармашылық көзі екенін айтты. Ол дала мәдениетін зерттегеннен шабыт алатынын баяндады.
Сондай-ақ, экскурсияға қатысқан суретші Мәдина Хамитова қазақ халқы кеңес кезінде тамырынан ажырап қалғанын айтты.
Экскурсия барысында Германиядан келген түркі мәдениетіне қызығатын әрі тәңір дінін ұстанатын Юрий Нассибулин деген азаматпен таныстық. Белгиядан келген қонақтар ерте қайтып кеткен соң, жауап алып үлгермедік.
Ол Германияда тұрғанына көп жылдар болғанын айтты. Өзі осы Алматы облысындағы Есікте дүниеге келгенін айтты. Отанын сағынып осылай келіп тұратынын айтты.
Ресейден келген Василь Киоти есімді психолог Қазақстанның мәдениеті ерекше екенін, басқа жерден мұндай тарихи орындарды таба алмайтынын айтты.
Экскурсия барысында ботаника саласының маманы Руслан Нұрхан қорған маңындағы шөптерді көрсетіп, қызыл кітаптағы өсімдіктердің де бар екенін айтты.
Оның пікірінше елдің дәстүрлі халық емдерін қолданбай кетуіне себеп ол жайлы білетін адамдар саны да азайғаны болып отыр.
Экскурсияны бастап келген Ерлан Еспенбетов осы қорғандар жайлы айта келіп, өз тарихымызды көрсеткенде қазақ хандығынан емес арғы өркениеттен бастау жайлы сөз қозғады. Оның ойынша осындай тарихи орындарға баса назар аудару керек.
Сондай-ақ, Ерлан Еспенбетов Ұлы Түрік қағанатының орнына құрылған Моңғол империясы жайлы сөз қозғады. Оның айтуынша Шыңғыс хан сол қағанатты қалпына келтірмек болды. Түрколог бәріміз «яса» деп жүрген Шығыс ханның заңдары негізі «үйсін» деп аталғанын айтты. Оның сөзінше, орыс ғалымдары тілі келмегеннен соң «яса» деп атап кетіпті.
Боралдай қорғандарына экскурсия қатысушыларға тарихи сақ қорғандарын өз көзімен көріп қана қоймай, Қазақстанның мәдени мұрасын сақтау жайлы өзекті тақырыптарды қозғады. Тарихи орындарды қаржыландырудың аздығы , тиімді инфрақұрылымның жоқтығы — бұның барлығы қоғам мен мемлекет назар аударатын мәселе. Бұл іс-шара тарихи ескерткіштерді қорғау және насихаттаудың қажеттілігін тағы бір еске салды. Біздің халқымыз үшін арғы қазақ тарихын қастерлеп, бағалау өте маңызды.
Расымен, Ніл өзені, Тигр және Евфрат өзені бойында өркениеттер дамып, елдік құрылып, кейіннен Жер Орта теңізі жағалауындағы әртүрлі халықтар даңқты мемлекет құрғанда мына біздің аяғымыздың астындағы дала тым-тырыс жатты ма? Бұған кешегі кеңес одағындағы «жабайы» халық деген түсініктің ірге тасын шайқалтып жіберген Олжас Сүлейменовтің «Аз и Я» еңбегі алғашқы жауап болды.
Ал қазіргі археологиялық зерттеулер көптеген таптаурын ойлар мен даудың нүктесін қойды. Қорғаннан табылған алтын адам және әшекейлер ұсталық пен өзіндік дизайнды ғана емес, сол кезеңнің адамдарының жүйрік қиялы мен мәдениетін паш етті.",2024-08-28T11:00:24+05:00,2024-08-28T11:00:24+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/photo_2024-08-27_21-16-54.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/1422626749_036ddd7a0daa.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/1724769776_photo_2024-08-27_19-25-49-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/balbal.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-24_13-35-41.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-25_11-32-36.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-27_19-25-40.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-27_19-25-41.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-27_19-25-42.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-27_19-25-43.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-27_19-25-44.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-27_19-25-47-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-27_19-25-47.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-27_19-25-48.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-27_19-25-49.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-27_19-25-52.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-27_19-26-45-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-27_19-30-12-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-27_19-30-12.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/photo_2024-08-27_21-16-54.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/photo_2024-08-27_21-16-54.webp,
594b388e4baaa6489eb9d34fd9112a2b,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Алты айда жеті мың конкурс»: тендершілер Қазақстандағы мемлекеттік сатып алу жүйесін неге бұзып отыр,Алматы мен Астанадағы туризм саласындағы өте оғаш жарыстарға арналған жарияланымдардан кейін Orda.kz басқа аймақтарда мұндай оғаш оқиғалардың бар-жоғын тексеруді жөн көрді. Ал өңірлердің,investigations,https://kaz.orda.kz/alty-ajda-zheti-myn-konkurs-tendershiler-kazakstandagy-memlekettik-satyp-alu-zhyjesin-nege-buzyp-otyr-127597/,"Алматы мен Астанадағы туризм саласындағы өте оғаш жарыстарға арналған жарияланымдардан кейін Orda.kz басқа аймақтарда мұндай оғаш оқиғалардың бар-жоғын тексеруді жөн көрді. Ал өңірлердің көпшілігінде, атап айтқанда, туризмде біз таңқаларлық жағдайларды кездестірмедік. Тек Шымкентті есепке алмасақ... Түптеп келгенде, бізді тендерші деп атайтындардың тұтас бір желісіне әкелген де осы шымкенттік келісімшарт болды.
Біз назар аударған байқау – «Қытай Халық Республикасының Бейжің қаласында «Қытайдағы Қазақстан туризм жылының ашылуы» ресми іс-шарасына Шымкент қаласы делегациясының қатысуын ұйымдастыру қызметтері». Ол 2024 жылдың наурыз айында ойнатылып, келісім-шарттың жалпы сомасы шамамен 3,4 миллион теңге болған.
Бұл байқаудың жеңімпазы болып белгілі бір ЖШС «LLC AA GROUP» танылған. Компания Алматыдағы гид курстарына және Астанадағы фасилитация курстарына қатысатын компаниялар сияқты «көп станциялы операторлар» санатында. LLC AA GROUP әртүрлі аймақтарда және әртүрлі салаларда көптеген байқауларға қатысқан.
Бірақ бұл компанияда одан да оғаш нәрселер бар болып шықты. 2023 жылғы 19 наурыздағы хаттамаға сәйкес жоғарыда аталған конкурсқа қатысуға тек екі компания ғана өтініш берді: сол LLC AA GROUP және MyCar ЖШС (қазір осы БСН бойынша ABT Sale компаниясы тізімде тұр).
Егер сіз LLC AA GROUP қатысқан басқа аукциондарды зерттесеңіз, MyCar барлық жерде дерлік оның серіктесі болады. Кейбір жағдайларда олар бірге қатысады, кей кездерде олардан басқа ойыншылар болады. Бірақ егер жеңімпаз LLC AA GROUP болса, көбінесе MyCar әлеуетті мердігер ретінде таңдалды. Кейінірек LLC AA GROUP-тың «серігі» өзгерді. Тендер жарыстарында екінші орынды «Тендер Про» ЖШС басшысы ретінде көрсетілген Эльвира Маратқызы Испанова иелене бастады. Сонымен қатар, атын ABT Sale деп өзгерткеннен кейін MyCar да өзінің «серігін» өзгертті. Ол белгілі бір «Caplan and Gold» ЖШС болды.
Егер сіз оны хронологиялық түрде қадағалайтын болсаңыз, тендерлердегі «серіктестердің» өзгеруі заңды тұлғалардың бірі сенімсіз мердігерлер тізіміне енгізілгеннен кейін және есепшоттар жабылғаннан кейін орын алады. Мысалы, жоғарыда аталған төрт ЖШС-нің үшеуі осы тізімде, олардың есепшоттары да бұғатталған. Әзірге ол тізімде тіркеу күні 2024 жылдың маусымы деп көрсетілген «Pro Tender» ғана жоқ.
Жалпы, бұл компанияларды зерттей келе, Orda.kz олардың арасында ортақ тұстарды тапты.
Біріншіден, жұптық әрекеттен басқа, кейбір заңды тұлғалардың ортақ директорлары бар. Мысалы, «AA GROUP» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің құрылтайшысы ретінде көрсетілген Маңғыстау облысының тумасы Самат Аманқос енді «Pump Engineering Co LTD» деген басқа тендерлік компанияның басшысы болып тіркелген.
Екіншіден, бұл компаниялардың ешқайсысында нақты профиль жоқ. Олар қатысқан жарыстарға қарасаңыз, бұл тек туризм ғана емес, жөндеу жұмыстары, қосалқы бөлшектер мен медициналық құрал-жабдықтармен қамтамасыз ету, бағдарламалық қамтамасыз ету, т.б. Оның үстіне, олардың барлығында бір ғана қызмет түріне – «Медициналық мақсаттағы бұйымдарды бөлшек саудада өткізу жөніндегі қызметті бастау немесе тоқтату туралы хабарлама» лицензиясы бар.
Үшіншіден, бұл ЖШС қатысқан байқаулардың саны мыңдап саналады. Бұл ашық ақпарат көздерінен алған ақпарат:
Бірақ, бұл біз назар аударған жалғыз ЖШС емес. Біз анықтаған тендер қатысушылары арасында рекордшы -  7819 байқауға қатысқан  «Si Edu» ЖШС болды!
Біз компания өкілдерінен аукционға қалай тез өтінім бергенін сұрауға тырыстық. Өкінішке қарай, ашық дереккөздерде контакті ретінде көрсетілген телефон нөмірлерінің көпшілігі жұмыс істемейтін болып шықты. Бізге тек «ABT Sale» компаниясының негізін қалаушы әрі басшысы ретінде көрсетілген Бақытжан Төкенов жауап берді. Алайда, оның айтуынша, ол ABT Sale компаниясын басқармайды. Ол бізге берген нөмір бойынша, компанияның жұмыс істеу принципін түсіндіре алмайтын бір қыз жауап берді.
Жалпы, тұрғын үй пәтерлеріндегі заңды мекенжайды тіркеу және қате көрсетілген байланыстар Orda.kz зерттеген тендерлік компаниялар тобының тағы бір белгісі. Мысалы, олардың кейбіреулерінің электрондық поштасы телефон нөмірі ретінде жазылса, дәл сол рекордсмен Si Edu  телефон нөмірі ретінде 8 санын ғана көрсеткен.
Бірақ бәрібір, мыңдаған конкурстардың ішінде барлық тендершілер жеңе бермейді. Иә, көбінесе сандар жүздеген және мыңдаған болуы мүмкін. Алайда, мұндай компанияның конкурста жеңіске жетуі оның тендер жарияланған кезде көрсетілген талаптарды нақты орындайтынын, келісімшартты орындайтынын немесе тіпті келісімшартты қабылдайтынын білдірмейді. Orda.kz мемлекеттік сатып алулар сайтында жүргізген талдауға сәйкес, жағдай мынадай:
Көріп отырғаныңыздай, соңғы тіркелген заңды тұлғаның келісім-шарттары ең белсенді. Ол келісімшарттардың да тағдыры Caplan and Gold бұзған 673 келісімшарт сияқты болуы мүмкін екенін жоққа шығаруға болмайды.
Тендер байқаулар өткізілген, бірақ соңында орындалмаған келісім-шарттардың ішінде, мысалы, 5,8 млн теңгеге Павлодар қаласындағы мектептің жуынатын және шешінетін бөлмелерін жөндеу; Қостанай облысындағы Наурызым аудандық ауруханасына 4,1 млн. теңгеге жөндеу жұмыстары; тіпті «Қазаэронавигация» байланыс желілеріне ағымдағы жөндеу жұмыстары 4,2 млн. Бұдан біз мұның бәрі жасалмаған немесе басқа компаниялармен және кешіктіріліп жасалған деген қорытынды жасауға болады.
Бірақ, егер келісім-шарт жасасу және соның нәтижесінде олар үшін ақша алу мақсаты болмаса, неге сауда-саттыққа қатысу керек?
Бұл сауалды Orda.kz тілшісі оралдық қоғам белсендісі, «Әділдік жолы» ұйымы Батыс Қазақстан облысы бойынша филиалының бұрынғы басшысы Бауыржан Зәкиге қойды. Бұл тақырыпты басқа мемлекеттік сатып алулар сарапшыларымен талқылаған соң ол үш нұсқаны ұсынды.
Үшінші нұсқа:
Мұндай тендер байқауларға қатысатындар, нақты ресурстары барлар бұл туралы не ойлайды? Жалпы, біз туризмдегі тендершілерге арналған материалдарда олардың пікірін жазған болатынбыз. Қысқасы, олар ашулы.
Бірақ туризм индустриясы әлі де салыстырмалы түрде тар, «көп станциялы операторды» тану, оның үстінен шағым түсіру және тендерді қайта ойнату мүмкіндігі бар. Бірақ, мысалы, басып шығару сияқты салада масштаб әлдеқайда үлкен. Жоғарыда аталған ЖШС-тер полиграфиялық байқауларға да қатысып тұрады. Мысалы, «AA Group» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі биылғы көктемде Ұлттық ұланның әскери бөлімдерінің бірінде стендтер мен маңдайшаларды жасау бойынша сауда-саттыққа қатысқан. Тендерге қатысушылардың арасында мамандандырылған ұйымдар болғанына қарамастан, ол сол байқауды жеңген.   «Roll Print» ЖШС директоры Бексұлтан Аттакуровпен сөйлескенімізде, оның айтуынша тендерші компанияның дәл сол бәсекеде жеңіске жеткенін бізден ғана білген.
Мамандандырылған ұйымдардың бәсекелестер туралы ақпаратты зерделеуге уақыты жоқтығын тендерлік компаниялар пайдалана ала ма деген сұраққа Бексұлтан ондай жағдай болуы мүмкін деп жауап берді.
Ол тағы бір мәселеге тоқталды:
Бірақ, өкінішке қарай, өткен жолы бізге тендерші компаниялардың бірінің басшысы айтқандай, заң жүздеген, тіпті мыңдаған байқауларға қатысуға тыйым салмайды. Тағы бір жайт, конкурстық комиссияларда мұндай ЖШС-ке қатысты сұрақтар жоқ. Қызық, неге?
Материал жарияланғаннан кейін жіп шығарумен айналысатын және оны алу үшін Солтүстік Қазақстан ауылшаруашылық тәжірибе станциясынан байқауға қатысқан өкілдер Orda.kz редакциясына хабарласты. Оның нәтижесі бүгін белгілі болды.
Тендерге 12 компания қатысты, бірақ соңында жеңімпаз болып... LCC АА Group. Екінші орынды «Тендер Профи» ЖШС иеленді.
Өкінішке қарай, бұл әзірше риторикалық сұрақ болып қала береді...",2024-10-10T16:35:57+05:00,2024-10-10T16:35:57+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/1728559750_ff4b3af5-9f68-4551-9a81-1b4f2718f9ab.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/1728558753_izobrazhenie-whatsapp-2024-10-09-v-11_53_04_214e457e.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/1728558753_pampa.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/1728558753_samat-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/1728558753_shymka-tura.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/1728558753_siedu.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/1728558754_suekpzh.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/1728559750_ff4b3af5-9f68-4551-9a81-1b4f2718f9ab.webp,
e76aae654c24cad3cb430a8f6f4635dc,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Алтын орда» базарын кім қорқынышта ұстап отыр?,«Алтын орда» бұрын Қазақстанның тұңғыш президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың інісі Болат Назарбаев басқаратын «KURYLYS LTD» компаниясына тиесілі болды. «Алтын орда» базарының қазіргі басшысы кім?,investigations,https://kaz.orda.kz/altyn-orda-bazaryn-kim-korkynyshta-ustap-otyr-128030/,"Алтын орда базары Қазақстанның тұңғыш президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың інісі Болат Назарбаев басқаратын «KURYLYS LTD» компаниясына тиесілі екені қаңтар оқиғасынан кейін ғана белгілі болды. Басып алу, есірткімен ұсталу, алаяқтық сияқты түрлі қылмыстардың ордасына айналған базардың Youtube арнасындағы бейнежазбаларына қарасақ, қазіргі басшылары қайырымдылықпен айналысатын, атымтай-жомарт адамдар екен.
Orda.kz миллиондаған тауар айналымдары бар алып базарға таласқан алпауыттар мен қазіргі басшылық жайлы бар ақпаратты саралап көрді.
Әуелі басшылық қана емес, базар сатушылары мен кәсіпкерлердің тілшілерге жауап беруден ат тоннын ала қашқаны жайлы айта кетсек. Базардағы саудагерлер әкімшілік қанша теңге алатынын сұраған адамға үрке қарайды. Қазір бұл базардың 95%-ы «Компания номер один» ЖШС компаниясына тиесілі. Оның басшысы Александр Недогарко, құрылтайшысы Еркебұлан Хамзин (экономикалық тергеу департаментінің бұрынғы орынбасары).
Ал базардың басшысы Данияр Дүзбаев директоры болып отырған «Big city market» компаниясы.
Нысанның жалпы аумағы 218 мың шаршы метрден асады. Ал оның ай сайынғы тауар айналымы 147 миллион теңге. Күніне 500 жүк көлігі кіріп шығады. Әрине, мұндай табыс көзіне айналған «қайнар бұлаққа» көз салмаған адам жоқ шығар. Қылмыс, шабуыл, басып алу, қоқан-лоққы жасау, заңсыздық, жемқорлық т.б. дау-дамайдың ортасында қалатын базардың әуелі тарихына үңілсек.
Сонымен заң жүзінде базар толығымен Болат Назарбаевтікі болып шыға келді.
2022 жылы қаңтар оқиғасынан кейін Назарбаевтардың ықпалы азайып, ең көп үлесі болған Айдарбек Хусаинов сотқа жүгінді. Базарды басып алуға көмектескен Болат Назарбаевтың сенімді адамы — Серік Апсапаров 2023 жылғы 9 ақпандағы сот үкіміне қарасақ, өз кінәсін мойындаған.
Сонымен күшпен басып алған Серік Апсапаровтан 2007 жылдан бергі үлескерлердің жапа шеккені белгілі болды. Сот заңсыз басып алу болғанын анықтады. Оны шартты түрде 2 жыл бас бостандығынан айырды.
Алайда Қарасай сотының 2023 жылғы 9 ақпандағы үкімі толығымен Айдар Хусаиновтың шағымын мақұлдамады. Хусаинов өз үлесін мойындатып, Болат Назарбаевтан 5 млрд өндіріп, Данияр Әлпиев пен «Компания номер один» ЖШС арасындағы келісімді жоққа шығаруды сұраған еді.
2022 жылы Айдарбек Хусаинов Алматы облыстық Экономикалық тергеу департаментіне арыз жазған соң, ЭТД базардың бар үлестері арестке қойған болатын. Ал сот шешімі бітпей жатып, Болат Назарбаевтың өкілі «Kurylys LTD» ЖШС-дағы 95% үлесін «Компания номер один» ЖШС-ға сатып жібереді. Altyn-Orda.kz сайтының ақпаратына сүйенсек, 2022 жылы 22 сәуірде Назарбаев базар сатылған соң 2 күннен кейін Түгелбаевты өзінің сенімді өкілі құқығынан айырған. Болат Назарбаев тіпті базардың заңсыз сатылып кеткені жайлы құзырлы органдарға арыз жазыпты. Ақша да алмағанын айтқан. Сонымен қазіргі БАҚ беттеріндегі деректерге қарасақ, 95% базардың үлесі «Компания номер один» ЖШС-ға тиесілі болды және арест шешілді де базар жұмысын бастап кетті.
Ал бұған дейін «өзін қорқытып отыр» деп дабыл қаққан Данияр Әлпиевтің жары Алмагүл Мергенбаева бізге жауап беруден бас тартты. Бұған дейін ол компанияның 20%-ы өздеріне тиесілі екенін айтқан болатын.
Бұған дейінгі Orda.kz Данияр Әлпиевтің хатын жариялады. Онда әуелде Хамзиннің өзін Қаныш Ізбастиннің туысы ретінде таныстырып, базарды қайтарып беруге көмек қолын созғаны айтылады.
2022 жылдың ақпан айының соңында Астанада Саябек Нұртазин «Компания номер один» ЖШС-ны құрды. Бір ай өткен соң, «Компания номер один» ЖШС басқа адамға өтті. Жаңа иесі Астана қалалық экономикалық тергеу департаментінің экс-орынбасары Еркебұлан Хамзин болды. Ал директорлығын Александр Недогарко атқарады, ол сонымен қатар бұған дейін де «Алтын Орданы» басқарды. Бұрын Хамзин Солтүстік Қазақстан облысының мемлекеттік кірістер департаментінде жұмыс істеді.
Александр Недогарко осы тұлғалардың ішіндегі ең қызық адам шығар. Бұрын ол Еркебұлан Хамзинмен бірге Солтүстік Қазақстанның салық департаментінде істеді. Ол қазіргі «Компания номер один» ЖШС-ның басшы. Ал statnet.kz сайтында бұрынғы Болат Назарбаев-қа тиесілі болған «Kurylys LTD» ЖШС-ның да басшысы деп көрсетілген.
Қазір де, сол кезде де «Kurylys LTD» ЖШС басшы — Александр Недогарко. Бұл компания 1998 жылы наурыз айының 18-і тіркелді. Компания биылға дейін салық төлеп келген. Демек басшысы Недогарко бұл компанияны да жаппай, екі жердің тізгінін қатар ұстап отырған.
Фото: Kompra.kz
Қазіргі «Компания номер один» ЖШС 2022 жылы ақпан айының 23-і күні тіркелген. Яғни, қаңтар оқиғасынан кейін 1 айдан соң тіркелген «жаңа компанияға» 2 жыл 8 ай болыпты. (Еске сала кетсек, қаңтар оқиғасынан кейін бір айдан соң дәл сол күні Болат Назарбаевтың өкілі М.Түгелбаев базарды сатып жіберген).
Фото: Kompra.kz
Екі компания да салықтан жалтарғанын анықтадық.
Осы екі компанияның да басшысы болып бұрыннан келе жатқан басшы Александр Недогарко бұрын Солтүстік Қазақстанда «Титан-север» ЖШС басшысы болған екен.
Біз оның Facebook парақшасын таптық. Неге екені белгісіз онда Александр Недогарко Ресейдің президент аппаратында істейді және Ресейдің Благовещенск қаласының орта мектебін 1996 жылы тәмамдады деп көрсетілген.
Orda.kz тілшілері қазіргі «Компания номер один» ЖШС-ның 120 млн-нан аса ақшаны салыққа бөлгенін анықтады.
Фото: Kompra.kz
Алайда 5 қарашада көргенімізде төленбеген 60 мың және атқарушылық іс жүргізудегі борышкерлердің жалпы 8 млн қарызы бар екені көрсетілген.
Фото: Kompra.kz
Даудың ортасында жүрген Kurylys LTD» ЖШС-ның жабылғаны туралы ақпарат жоқ. Сонымен екі компанияның басшысы болған, екі кезеңді көрген осы Александр Недогарко дауға айналған павильондар жайлы естімеуі, білмеуі мүмкін емес бірден бір адам.
Ал Данияр Дүзбаев жайлы ақпарат өте аз.
Фото: «Алтын орда» базарының Youtube арнасынан
БАҚ беттерінде оның су тасқынынан зардап шеккен Оралдықтарға көмектескені жайлы ақпарат бар.
«Алтын орда» базарының ресми сайтында салтанатты рәсімге Данияр Дүзбаевпен бірге базар құрылтайшысы Еркебұлан Хамзиннің де барғанын көруге болады.
Orda.kz тілшісі осыдан кейін Оралдағы тұрғындарға хабарласып, ол жайлы сұрастырды. Олар салып берген үйлерде тұратындардың айтуынша үйдің сапасы өте жақсы.
Сонымен тілшілеріміз жолыға алмаған қазіргі басшылық осы.
Қазір Алматының ең ірі әрі адам қаптаған орындарының біріне айналған алып базар қала мен оның айналасындағы өңірлерді азық-түлік, киім-кешек, тұрмыстық техника сынды түрлі тауарлармен қамтамасыз етеді. Бүгінде бұл базар ондаған гектар жерді алып жатыр және мыңдаған адамға жұмыс орнын беріп отыр.
2022 жылы Тоқаев үкімет отырысында «Алтын орда» базарын ретке келтіру жайлы тапсырма берді. Orda.kz журналистері осы жайлы біліп қайту үшін базарға арнайы барды. Алайда басшылық жауап беруден мүлде бас тартып, тіпті базарды түсіруге тыйым салды.
Біз базардың өкілі, заңгер Ізбасар Өтеулинге хабарластық. Ол да жауап беруден бас тартты.
Тілшілеріміз ат тонын ала қашқан басшылыққа қарамай, базардың күйі жайлы білу үшін саудагерлермен тілдесіп шықты. Саудагерлер нан тауып отырған орындарынан айырылып қаламыз деп қорықты ма, әлде біреу алдын ала аштеңе айтпауды өтінді ме, білмедік. Олар да қашқалақтаған соң, журналистерге сауда жасауға тура келді. Сауда жасап жүріп, әңгімеге тарттық. Ескерте кететін жайт, базар басшылығы бас тартқаннан кейін, түстеніп алып базарды араладық. Күзетшілер қыр соңымыздан қалмай, кеткенше торуылдап шығарып салды.
Иә, әзілдейтін жағдай емес. Бірақ бір қызығы Orda.kz тілшілері сатып алушы болып қай бутикке барса, соңымыздан қалмай күзет қызметкерлері еріп жүрді.
Бухгалтерлік кеңес беретін орында отырған күзетшіні біз әкімшілікке кіріп шыққаннан кейін, қадағалаушы шақырып отырғызып қойды.
Жаңадан екі павильон ашылғалы «Алтын Орда» даудан «көз ашпады». Осы жылдың шілдесінде 300 салымшы атынан базарға жиналған саудагерлер жаңа павильоннан бутик алу үшін Данияр Әлпиевке ақша бергендерін айтып наразылық білдірген болатын. Ал Данияр Әлпиевтің әйелі ол ақшаны «Компания номер один» ЖШС-ға аударғандарын айтқан еді.
«Біз салып береміз» деген «Big city market» ЖШС Данияр Дүзбаев пен «Компания номер один» ЖШС басшысына қатысты салымшылар қазір жақ ашпай отыр.
Дауға айналған 3 павильонның тіректерін орнатып қойыпты.
Бұған дейін жертөле мен оның төбесі жабылған еді. Қазіргі құрылысты базардың ресми Youtube арнасына да салып қойған . Осы «жылдың екінші жартысында бітіргелі отырған» құрылыстың кейпі, күздің соңғы айы қарашадағы көрінісі мынадай:
Фото: Orda.kz
Енді 1-2 айдың ішінде салып бітіре ме, жоқ па, білмедік.
Ал қазір 3 павильондағы кәсіпкерлердің біріне хабарластық. Ол «базардағы орнымды сатып жібердім» деп, сөйлесуден бас тартты. Тіпті басқа салымшылардың нөмірін бермеді.
Болат Назарбаевтың кезінде базар иесінің саудагерлерге өте жоғары баға қойып, олардан артық ақша алып отырғаны да сол кезде белгілі болған еді. Біздің ақпарат көздеріміз бұған дейінгі жалға алу бағалары 40 мыңнан 70 мыңға барғанын айтты.
Ал қазіргі бағаларды білу үшін Orda.kz тілшілері қасына базар күзетшілерін «ерте» жүріп, жалға алу бағасын сұрастырды. Бутик иелерінің бәрі қазіргі ай сайынғы бутик бағасының 100 мың екенін айтты.
Ал бутикті сатып алған кәсіпкерлерден жалға алатын саудагерлердің айтуынша да ай сайынғы базар әкімшілігі алатын баға 100 мың, ал бутик иесіне келіскенінше төлейді. Шамамен екі иеге сонда 350-450 мың төлеп тұр.
Ал базардың алдындағы қарапайым саудагерлер күнінен 4 мыңнан 6 мыңға дейін төлейтіндерін айтты. Кейбір көкөніс сатушылар көкөністің көптігіне қарай төлейді екен. Олардың бәріне әкімшілік тек талон беретін көрінеді.
Ойыншық сататын бутикқа келіп, саудагермен тілдестік.
Ал басқа саудагерлер де жалға алу бағасы 100 мың теңге екенін айтты. Одан басқа ақпарат сұрастырсақ, базар әкімшілігіне барыңыз деп сілтеді.
Ал күзетшілердің бірі жалақысының өзіне жететінін айтты. Ол айналаның бәрі камера екенін, бақылап отырғанын, түсіруге тыйым салынатынын, түсіргендердің басы бәлеге қалатынын айтып бәйек болды.
Ал тығылып-қашып сауда жасайтын көпір астындағы, жанындағы ұсақ саудаға келсек.
Біз қазбалап сұрай бастағанда өзінің қартайғанда әрең жан бағып жүргенін айтып, түсіруден де, ақпарат беруден де бас тартты. Тіпті «түсіріп алмадыңдар ма?» деп дауласпақ та болды.
Еске сала кетсек, депутат әрі заңгер Абзал Құспан экономикалық тергеу департаменті базарға қатысты іс қозғап, бір-ақ күнде арестен шешіп, сол департаментте бұрын істеген адамның құрылтайшысы болып шыға келгені жайлы айтады. Оның айтуынша егер біз «Болат Назарбаевты басып алды деп кінәлай алсақ, қазіргі басшылықты да кінәлай аламыз. Ол «ұрыны қары тонапты» деп сөз сөйлеп, Тоқаевтың базарда тәртіп орнату жайлы тапсырмасын әлі орындалмай отырғандарын айтты.
Әрине, бұған бас прокуратура жауап беріп, экономикалық тергеу департаментінің «Алтын орда» базарына қатысты тергеу ісін жүргізбегенін айтты.
Orda.kz базар тарихы мен бар оқиғаларды, ақпараттарды осылай тізбелеп шықты.
«Алтын Орда» — Алматы экономикасында маңызды орын алады. Бірақ оның заманауи мегаполис талаптарына сай болу үшін түбегейлі реформалар қажет. Осынша ақпараттан кейін көкейде мынадай сұрақтар туады: базардың басшылығы мен билік «Алтын Орданы» тек экономикалық емес, сонымен бірге әлеуметтік жағынан да қауіпсіз сауда орталығына айналдыруға дайын ба? Әлде базар «баяғы жартас, бір жартас» күйінде жасырын экономика мен жемқорлықтың орталығы болып қала бермек пе?",2024-11-08T13:32:33+05:00,2024-11-08T13:32:33+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/img_20241108_123756_101.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/bolat.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/1730891925_screenshot_20241106_160841_youtube.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/20241104_141342.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/5e0094a6-21ac-4361-a12c-b8d5c8aefd90.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/bb84c6bb6782dd258bff6ca6eaa8e2b2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/bez-imeni-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/image-8.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/inkedkompanija-nomer-odin.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/prigovor-9-fevralja-2023-goda-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/screenshot_20241105_152916_remini.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/screenshot_20241105_153956_chrome.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/screenshot_20241105_160258_chrome.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/screenshot_20241105_160816_chrome.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/screenshot_20241106_154644_facebook.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/screenshot_20241106_155244_all-pdf-reader.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/screenshot_20241106_155311_all-pdf-reader.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/screenshot_20241106_161323_youtube.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/img_20241108_123756_101.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/img_20241108_123756_101.webp,https://www.youtube.com/embed/GwOe_aUO9Gc?feature=oembed;https://www.youtube.com/embed/PHdWNNsNiZY?feature=oembed;https://www.youtube.com/embed/bGAQfnL2qms?feature=oembed;https://www.youtube.com/embed/pb76Vzsb7fs?feature=oembed
81fe00ac5c5ddc59034d241ecaa4090a,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Алтынбек Сәрсенбаевтың ісі»: Өскемендегі сотталушы неге өз-өзіне қол салды?,Жақында Өскемендегі №72 мекемеде отырған сотталушы Мерген Иманқұловқа өз өзіне қол салды.,investigations,https://kaz.orda.kz/altynbek-sarsenbaevtyn-isi-oskemendegi-sottalushy-nege-oz-ozine-kol-saldy-127024/,"Жақында Өскемендегі №72 мекемеде отырған сотталушы Мерген Иманқұлов өз-өзіне қол салды. Марқұмның әйелі Эльвира Иманқұлова мен адвокат Айман Омарова оны Виталий Мирошниковқа (Алтынбек Сәрсенбаевты ұрлады деп айыпталған адамға) қарсы куәлік ет деп қинап, қысым көрсетті деп отыр.
Orda.kz марқұмның әйелі қатысқан тікелей эфирді бастан-аяқ көріп, жәбірленуші тараптың айтқанын тыңдады.
Сондай-ақ марқұм Алтынбек Сәрсенбаевтың інісі Рысбек Сарсенбайға хабарласып, Виталий Мирошников жайлы сұрастырды.
Ең әуелі Мерген Иманқұловтың өзіне-өзі қол салғаны жайлы айта кетсек.
Мерген Иманқұлов жолдастары — Кенже Біржанов пен Азамат Тоқаевпен бірге 2019 жылы атақты бизнесмен Виталий Каркуланың үйіне ұрлыққа түседі.  Каркуланы өлтіріп, әйелін ұрып, тонап кетеді. Осы істе Азмат Тоғаев өмір бойына бас бостандығынан айырылады да, Кенже Біржанов пен Мерген Иманқұлов 22 жылға бас бостандығынан айырылады.
Orda.kz бұған дейін өзіне-өзі қол салған сотталушы жайлы сұрап, ішкі істер министрлігінің Қылмыстық іздестіру басқармасына хабарласқан болатын. Олар барлық мән-жайды анықтап жатқанын мәлімдеді.
Жақында адвокат Айман Омарова instagram желісінде тікелей эфир ашып, марқұмның жары Эльвира Иманқұловамен осы мәселені талқылады. Марқұмның жұбайы Эльвира Иманқұлова Абай облысы мекемелерінде қылмыстық жазалардың орындалу заңдылығын қадағалау жөніндегі маманданған прокуроры Пичугин Константин Михайлович, тергеу изоляторында істейтін Жарас Асылбеков және Абай облысы прокурорларының үстінен арыз жазғанын айтты.
Оның сөзінше қ ылмыскердің соңғы күні камерасына Жарас Асылбеков есімді тергеу изоляторының қызметкері кіріп шыққаннан кейін марқұм Мерген Иманқұлов дереу жедел жәрдем шақыруды сұраған. Марқұмның әйелі қадағалаушы осы оқиғадан соң оған 15 минуттан кейін ғана барғанын айтты.
Эльвира Иманқұлованың сөзінше, оның арызын антикорға жібермек болып жатыр.
Марқұмның әйелі күйеуінің денесінен көгерген жерлерді байқап қалғанын айтты.
Сондай-ақ Мерген Иманқұловты түрмедегілер қарсылық көрсеткенде тәртіпке келсін деп жалғыз қамайтын камераға жапқаны белгілі болды.
Сондай-ақ марқұмның әйелімен кездесетін бөлмеге жасырын камера орнатып, бопсалағаны айтылды. Бұл бөлмеде түрмедегі адам мен жұбайының жақындасуы мүмкін. Сондықтан бұл заңбұзушылық екенін адвокат та айтып отыр.
Еске сала кетсек, Виталий Мирошников 2006 жылы оппозиция бағытындағы саясаткер Алтынбек Сәрсенбаевты, оның жүргізушісі Василий Журавлевті және күзетшісі Бауыржан Байбосынды ұрлап, өлтіруге қатысы бар деп айыпталып, Алматы облыстық сотының үкімімен 20 жылға бас бостандығынан айырылған. Ол Арыстан арнайы жасағының бұрынғы жауынгері болған.
Қазіргі уақытта жазасының 18 жылын өтеп жатыр. Соңғы жеті жылда Мирошников Семейдің №2 сотына 7 рет шартты түрде мерзімінен бұрын босатуды сұрап өтініш берген. Алайда одан сот бас тартты.
Orda.kz тілшісі марқұм Алтынбек Сәрсенбаевтың ағасы Рысбек Сәрсенбайға хабарласып, Виталий Мирошников жайлы сұрағанда, 2024 жылы да оның шартты түрде босап шығуына қарсы болғандарын айтты.
Orda.kz осы мәселелер бойынша Қылмыстық атқару қызметіндегі уәкілетті органдарға арнайы сауал жолдады.",2024-09-18T12:37:10+05:00,2024-09-18T12:37:10+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/shumovye_00_21_01_05_still010-1440x810.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/shumovye_00_21_01_05_still010-1440x810.webp,https://www.youtube.com/embed/TuDTKjO3UVs?feature=oembed
7d0b26bd1846634cd8e881f1244c37ff,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Ана болу мүмкіндігі артты: Қазақстанда ЭКО бағасы қанша тұрады?,"Белгілі репродуктолог Салтанат Байқошқарова ана болуды кейінге шегерген әйелдер үшін аналық ұрықты криоконсервациялау (қатыру) маңызы, Қазақстандағы ЭКО саласының елімізде қалай дамып жатқандығы мен ЭКО бағасының елімізде неге арзан екені туралы Orda.kz тілшісіне сұхбат берді.",investigations,https://kaz.orda.kz/ana-bolu-mymkindigi-artty-kazakstanda-jeko-bagasy-kansha-turady-127314/,"Белгілі репродуктолог Салтанат Байқошқарова ана болуды кейінге шегерген әйелдер үшін аналық ұрықты криоконсервациялау (қатыру) маңызы, Қазақстандағы ЭКО саласының елімізде қалай дамып жатқандығы мен ЭКО бағасының елімізде неге арзан екені туралы Orda.kz тілшісіне сұхбат берді.
Ал ЭКО бойынша алғашқы «Мәриям» қайырымдылық қорының негізін қалаушы, белгілі тележүрзгіуші Ләйлә Сұлтанқызы «Осындай қорлардың көп болуы мәселені шеше ме?» деген сұраққа тоқталды.
— Ұрықтың, эмбрионның криоконсервациялаудың (қатыру) маңызы неде?
— Бұл әдіс әлем бойынша ата-ана атануды кейінге шегерген жандар үшін үлкен мүмкіндік. Себебі 35 жастан асқан әйелдер мен ерлердің ұрығының сапасы нашарлайды. Ұрықтың саны мен сапасы көбінесе әйелдің жасына қарай өзгереді. Ұрықты қатыру процесі бірнеше кезеңнен тұрады. Алдымен, әйелдің аналық ұрығын дайындау қажет, яғни арнайы стимуляция жүргізіледі. Содан соң әркімде әртүрлі мөлшерде бірнеше аналық ұрық алынады. Бірақ 10 аналық ұрық алынса да – бұл міндетті түрде 10 бала туады деген түсінік болмау керек, өйткені ғылымның зерттеуі бойынша олардың 80 пайызында хромосомдық патология болады . Кейін аталық ұрықпен ұрықтанып эмбрионға айналған кезде, көбінесе 1 немесе 2-уі ғана жарамды болуы мүмкін. Аналық, аталық ұрықтар және эмбриондар 2000 жылға дейін сақталу мүмкіндігі бар. Дегенмен, біз бұл әдіске жарнама жасамаймыз, өйткені табиғи жүктілік, ана болудың процестері жаратылыстың заңымен және уақытымен болуы дұрыс.
— Көптеген адамдар криоконсервацияның қауіптері туралы алаңдайды. Осыған қатысты не айта аласыз?
— Адамдарда «қатырылған бала ауру болады» деген негізсіз сенім бар. Бірақ, криоконсервация – қауіпсіз процесс. Біздің клиникамызға алдын ала ұрықтарын, эмбриондарын қатырып, кейін ата-ана болуды жоспарлап отырған адамдардан гөрі, көбінесе онкологиялық ауруларға шалдыққан науқастар келеді. Химиялық, сәулелік ем-шараларға дейін болашақта балалы болу мүмкіндігін сақтау үшін әйелдер мен ерлер өз ұрықтарын қатырып қояды. Қазіргі таңда онкологтар да науқастарды бізге жібереді, өйткені ауыр ем-шаралар бүкіл организмге әсер етеді. Бұл тұрғыда криоконсервацияның пайдасы зор.
— Криоконсервация процесі мен бағасы қандай?
— Алдын ала клиника мен пациент арасында келісімшарт жасалады. Келісімде қанша жыл сақтау керектігі және басқа да маңызды тұстары көрсетіледі. Әйелден аналық ұрықты алу үшін толықтай дерлік ЭКО бағдарламасы қолданылады. ЭКО-ның бағасы криоконсервация (қатыру) әдісімен қосқанда 1,5 миллион теңгенің айналасында, бұл сомаға алдын ала дайындық, дәрі-дәрмек, және аналық ұрықты алу кезіндегі стимуляция процесі кіреді. Ары қарай ай сайынғы азотпен қатырып, белгілі бір температураны сақтап отыру үшін айына 3000-5000 теңге көлемінде төлем бар. Ал ер адаммен жұмыс істеу тез, жеңіл және арзан, ол үшін ЭКО жасалмайды, өйткені ер адамның ұрығы миллиондап сыртқа өзі шығады, оны қатыру орта шамамен 50 мың теңгедей тұрады.
— Эмбриондарды қатыру әдісінің ЭКО-ға бала көтеруге тікелей қандай көмегі бар?
Бұл эмбриондарды қатыру әдісі ЭКО процесін жеңілдетті және қауіпсіз етті. Бұрын 15-20 жыл бұрын эмбриондарды сол алған айда салуға тура келетін, бірақ аналық без қатты ісініп, қалыпқа келуіне уақыт көп кететін еді. Көбінесе бұл әйелдің өміріне үлкен қауіп төндіретін жағдайларға алып келетін.  Сондықтан криоконсервация әдісі арқылы гиперстимуляциядан аман қалуға болады. Яғни, алынған  эмбриондарды қатырып қойып, бір-екі айдан соң, аналық без қалыпқа келгенде біртіндеп салуға мүмкіндік бар. Бұл тұрғыда нәтижелілік көп болады, 1,5 -2 есеге жоғарылайды. Сонымен қатар, осыдан 20-25 жыл бұрын, қазіргідей нәтижелі криоконсервация жоқ кезде, қанша эмбрион пайда болатын, соның бәрін салуға тура келетін. Тіптен 7 эмбрионды жүктілік шыққан жағдайлар болған, бірақ әйел ондай көп баланы көтере алмайтындықтан, 5-іне дейін алып тастауға мәжбүр болатын. Ал қазіргі криоконсервация әдісі мұндай жағдайларды болдырмайды және қауіптілікті азайтады.
— Қазақстанда ЭКО «әлем бойынша ең арзан» деген пікір бар, қаншалықты рас?
— Қазақстанда 31 ЭКО клиникасы тіркелген. Оның 19-ы ғана квота бағдарламасына қатысады, арасында тек 2-і ғана мемлекеттік клиникалар . Және клиникалардың барлығы бірдей деңгейде қызмет көрсетпейді, олардың технологиялық мүмкіндіктері әртүрлі. 2021 жылдан бастап мемлекеттен жыл сайын 7000-ға жуық квота бөліне бастады , көпшілікке бұл жаңалық  ЭКО-ны қол жетімді етті.  Квоталық ЭКО-ға бір адамға орташа есеппен 1-1,1  миллион теңгедей мөлшерінде қаражат бөлінеді. Оның 600, кейде 700 мыңдай  теңгесі  дәрі-дәрмекке, қалған 500-600 мың теңгес і ЭКО технологияларына, яғни қатыру процестеріне жұмсалады, тағы дәрігерлердің еңбегін қосыңыз.  Көбінесе 90-95 пайызында криоконсервация әдісі қолданылады. Ол шамамен 200-300 мың теңгедей болады, бірақ ол квотаға кірмейді , сондықтан жұптар өздері төлейді. Егер  жұбайлар жасатқысы келсе, генетикалық диагностика тағы бар, орта шамамен 500 мың теңгедей кетуі мүмкін, бұл қымбат технология квотаға кірмейді . Біз осы бағалар көлемінде 30 жыл  бойғы тәжірибемізбен жұмыс істеп келеміз. Валютаның өсу мен теңгенің құлдырауы, девальвацияға да аса қарамай отырмыз. Осы орайда мысал ретінде айтатын жәйт – небары 3 жыл бұрын ғана ЭКО әдісін қолға алған көршілес Өзбекстан бірден еуропалық баға қойды. Сол жақтағы әріптестеріміз біздің бағамызға таң қалады. Өйткені жеке біздің клиникаларда ЭКО-ға арналған соңғы технологиялар мен мамандардың біліктілігінің жоғары екенін біледі. ЭКО-да жоғары нәтиже алу үшін дүниежүзілік дамыған мемлекеттердің технологиясын үнемі сатып алып отыру қажет. Бір де бір ЭКО-ға қажет зат елімізде және ТМД мемлекеттерінде өндірілмейді. Барлығын валюта бағамында атақты фирмалардан тапсырыс беріп үнемі жаңартып, сатып алып отыруымыз керек. Бұл тұрғыда Қазақстанда ЭКО бағасы расымен де төмен. Бұл жерде мәселе – ЭКО-ның бағасын қымбаттату емес, оны жоғары сапалы қызметке лайықты ету. Бұл мамандардың кәсіби біліктілігін және жаңа технологиялардың құнын ақтау үшін қажет. Өйткені медицина бір орында тұрмайды, күн сайын жаңа әдіс пен технологиялар пайда болады, бұл қызмет сапасын, нәтижелілігін арттырады. Бір рет алған құрал-жабдық өмірбақи қызмет көрсетпейтіні айтпаса да ақиқат.
Сонымен қатар, науқастар ЭКО процесі үшін соңғы технологиялар мен жасанды интеллект қолданылатын орталықтарды таңдағаны жөн. Бұл нәтижелілікті ұлғайтып, әйел өміріне деген қауіпті азайтады. Мысалы, жақында біз жасанды интеллектпен жұмыс жасайтын жаңа, ақылды инкубатор- «Эмбриоскоп плюс» деген ең озық технологияны сатып алдық. Құны 300 мың евроны құрайтын аппаратың 9-ын зертханаларымызға орнаттық. Біз үнемі тапқан табысты осы іске қайтадан құйып, жаңашылдыққа ұмтыламыз. Тағы айта кететін жаңа технология – ЭКО лабораториясының «Таза бөлме» жобасы. Бұл технология көптеген зертханаларда жоқ, өйткені бұл да үлкен қаражатты қажет ететін дүние. Біз барлық зертханаларымызда осы жаңалықты қолданамыз. Бұл не үшін қажет? Таза бөлме жобасы ластануды азайту мақсатында ауадағы токсиндер, шаң, микроорганизмдер және басқа да бөлшектердің мөлшерін бақылайтын және тазалайтын арнайы кеңістік. Мұның бәрі эмбриондардың дамуын сапалы ету, жүктілік нәтижесін жоғарылату, болашақта дені сау сәбидің дүниеге келуіне барлық ғылымның мүмкіндіктерін пайдалану үшін қажет. Сондықтан, технологияларды үнемі жаңартуға біз аса мән береміз, ал технологияларды дамытуда қаражаттың маңызы зор.
—  Шетелден ЭКО жасату үшін келетін науқастар да бар деп естідік, олардың саны көп пе?
—  Иә, бізге бұрыннан шет мемлекеттерден келіп ЭКО процесін жасататын азаматтар бар, көп болмаса да баршылық. Атап айтқанда, Америка, Израиль, Дубай, Германия, Европа мемлекеттерінен тіпті Қытайдан да келді . Бастапқыда осы жақтағы елшілікте, ірі компанияларда істейтін шетелдіктер келген болатын, артынша естіп, басқалары да арнайы іздеп келе бастады. Мысалы, Америкада 9 жыл бойы бала көтере алмай, 2 рет сол жақта ЭКО жасатқан этникалық қазақтарға Нью-Джерсиде бір дәрігер: «Неге өз елдеріңе барып жасамайсыңдар? Сендерде ЭКО дамыған сала әрі бағасы да арзан», – деп айтқан екен.
— Қазақстандағы ең алғаш Экомед орталығы ЭКО әдісімен тұңғыш сәбиді дүниеге әкелді. Қазіргі таңда еліміз бойынша Экомедтің қанша орталығы бар?
— Қазақстан бойынша Экомедтің 12 орталығы бар, оның 6-уы ірі, яғни ЭКО лабораториясы бар. Әрбір орталық ашылмас бұрын, көп региондарда бедеулікті емдейтін мамандар тапшы болғандықтан, ол жерлерге 2-3 репродуктолог маманды дайындаймыз. Сол орталықтарда ЭКО-ға жүгінбей-ақ, халықтың 60 пайызы табиғи жолмен алысқа бармай-ақ бала көтереді, ал қалған 40 пайызға жуығы ЭКО-ға жүгінеді. Аймақтардағы кішігірім орталықтар негізінен әйелдерді табиғи жүктілікке қол жеткізу үшін емдейді және біразын ЭКО процесіне дайындайды, олар ірі қалалардағы орталықтарға тек ұрықты алу және кейінірек жатырға салу үшін ғана келеді. Бұл тиімдірек, себебі квотаға бөлінген қаражат тек емге жұмсалады, ал өз қалтаңнан шығатын жатар орын мен жолға кететін шығынды азайтады.
—  Қоғамда әлеуметтік бедеулік термині бар, осыны маман ретінде кеңінен түсіндірсеңіз.
— Әлеуметтік бедеулік – адамның биологиялық мүмкіндіктеріне әлеуметтік факторлардың кедергі келтіруі. Тек әйелдер ғана емес, сонымен қатар еркектің де 35 жастан соң ұрықтарының сапасы нашарлайды. Салдарынан дүниеге ауру бала келіп жату мүмкіндігі артады. Жастары ұлғайған сайын, әйелдің де аналық ұрықтары азайып сапасы төмендейді. Мансапқа көп көңіл бөлген кезде бала тууды кейінге қалдырып, 1-2 баламен шектелуге шешім қабылдаймыз. Әрине, мансап маңызды, бірақ биологиялық сағатты да ескеру қажет. 35 жастан асқан соң, өмірлік серігіңізді таппасаңыз, ұрықтарды қатырып қою мүмкіндігі бар медицинада. Бірақ, қайталап айтқым келеді, біз бұған жарнама жасамаймыз, ең дұрысы бәрінің өз уақытында болғаны дұрыс. Жалпы алғанда, физиология ғылымының тұжырымдауы бойынша, 20 жастағы әйелдің бала көтеру мүмкіндігі 1 айда - 15-20 пайыз, 30 жаста – 10 пайыз, ал 40 жаста – 5 пайыз ғана. Тіпті алдын-ала жоспарлап, аналық ұрығыңызды қатыруға берсеңіз де, нәтижелілік мәселесі бар. Яғни, жас әйелдің ұрығында да 80 пайызында хромосомалық патология болады. 1-2 сапалы эмбрион алу үшін 10 ұрық тапсыруыңыз мүмкін. Оның  үстіне қазіргі таңда,  25-30 жастағы әйелдер арасында ерте климакс кездесіп жатыр.  Негізі, неғұрлым уақытында тұрмысқа шықсаңыз, дені сау ұрпақ туу мүмкіндігі артады. Табиғаттың заңы осындай.
— Жалпы елімізде  жыныстық тәрбиеге аса қатты мән берілмейді, бұл тұрғыда не айтасыз?
— Жыныстық тәрбиенің дұрыс болуы өте маңызды. Қазіргі жастар ерте жыныстық қатынасқа түседі,  жүкті болмау үшін гормоналды дәрілер қабылдайды, инфекциялық аурулар мен аборт мәселелері де бар. Бұл жолда тәрбиелеп, балаға дұрыс бағыт-бағдар беретін ата-ана мен мектеп болуы керек. Дұрыс жыныстық тәрбие, сапалы тамақтану және салауатты өмір салтын ұстану – қарапайым, бірақ маңызды әрі болашақта дені сау ұрпақ әкелуге себепші болатын қағидалар.",2024-09-30T12:00:55+05:00,2024-09-30T12:00:55+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/pikoshaaaa.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/photo_2024-10-01_11-46-30.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/pikoshaaaa.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/pikoshaaaa.webp,
5f999b6332eb9bdf8eb449ef35541dd0,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"«Әпкесін буындырып өлтірді»: Психикалық орталықтың науқастарын ұрлап, өлтірді","Жылжымайтын мүліктерін иемдену мақсатында жалғызбасты зейнеткерлер мен психикалық ауытқулары бар адамдарды ұрлап, тіпті өлтірген атышулы қылмыстық топтың ісінде жаңа үрей тудыратын жайттар ашылуда.",investigations,https://kaz.orda.kz/apkesin-buyndyryp-oltirdi-psihikalyk-ortalyktyn-naukastaryn-urlap-oltirdi-128205/,"Жылжымайтын мүліктерін иемдену мақсатында жалғызбасты зейнеткерлер мен психикалық ауытқулары бар адамдарды ұрлап, тіпті өлтірген атышулы қылмыстық топтың ісіндегі жаңа үрей тудыратын жайттар ашылуда.
Кезекті сот отырысында ҰҚТ-ның басшысы Г-дан әпкесін буындырып өлтірді деген айыппен жауап алды, деп хабарлайды Orda.kz .
Психикалық денсаулық орталығының дәрігерлері, нотариус қызметкерлері, учаскелік инспекторлар, риэлторлар, сот-медициналық сарапшылары және басқа да тұлғалар қатысқан сұмдық оқиғаның соты әлі жалғасуда. Қылмыскерлер психикалық ауруға шалдыққан жалғызбасты адамдар туралы ақпаратты әлеуметтік қызметкерлер мен психикалық денсаулық орталық дәрігерлерінен алып отырған. Кейбіреулерін жай ұрлап әкетіп, пәтерлерін басқа адамға рәсімдеп, нарық бағасынан төмен сатқан. Ал кейбіреулерін тіпті өлтірген.
Қазіргі таңда 7-8 эпизод қаралуда. 7 эпизод бойынша Г. әпкесін тұншықтырып өлтірді деп айыпталуда. Сот отырысында Г.-дан жауап алынды.
Бұл эпизодқа күдікті Б.-ның да қатысы бар.
Г. әпкесіне аяқ астынан ауырып өлді деген жалған құжат жасатқан. Сол құжатты жасаған К.-тан жауап алынды.
Жәбірленушілер мен кейбір айыпталушылар бұл іске басқа да полиция қызметкерлерінің қатысы бар деп отыр. Олар бұл оқиға бойынша тергеу жылдар бойы басталмағанын, қылмыстардың нақты айғақтары болғанына қарамастан, іс қозғамағанын айтты.
Сотталушы әрі ұйымдасқан қылмыстық топ жетекшілерінің бірі деп танылған Б., қамауға алынбау үшін тергеушілерге бірнеше миллион теңге бергенін мәлімдеді.
Жұртшылық өкілдерінің бірі бұл іске қатысты айыптау қорытындысын әлеуметтік желіде жариялады. Онда кейбір науқастардың жыныстық зорлық-зомбылық көргені анықталды.
Ұйымдасқан қылмыстық топ мүшелері науқастың пәтері бар екенін 2021 жылдың көктемінде Каблуков көшесіндегі Орталық клиникалық аурухананың бөлім меңгерушісінен білген деген болжам бар. Науқас «параноидты шизофрения» диагнозы қойылған екінші топтағы мүгедек, басында жылжымайтын мүлкі бар және жақын туыстары жоқ екені белгілі болған.
Бөлім меңгерушісі науқасты Психикалық денсаулық орталығынан шығарып, ұрылар арқылы ерік-жігерді басатын дәрі-дәрмекпен қамтамасыз етіп отырған.",2024-11-04T18:18:35+05:00,2024-11-04T18:18:35+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/1726204953_klzh_psihbol2.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/photo_2024-11-04_17-31-07.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/1726204953_klzh_psihbol2.webp,
9d4f738a33e976dec6fc8e1e74a2bfcd,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Ардагерлер министрді не үшін отставкаға кетсін деп талап етті?,"Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Светлана Жақыпова тәжік-ауған шекарасындағы ұрыс қимылдарына және басқа да әскери қақтығыстарға қатысқандарға қатысты шыққан жанжал туралы өз көзқарасымен бөлісті, деп хабарлайды Orda.kz.",investigations,https://kaz.orda.kz/ardagerler-ministrdi-ne-yshin-otstavkaga-ketsin-dep-talap-etti-128170/,"Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Светлана Жақыпова тәжік-ауған шекарасындағы ұрыс қимылдарына және басқа да әскери қақтығыстарға қатысқандарға қатысты шыққан жанжал туралы өз көзқарасымен бөлісті, деп хабарлайды Orda.kz.
Оның айтуынша, ешқандай жанжал жоқ, барлығы ақпаратты дұрыс түсінбеуден болып отыр екен.
Еске салайық, 29 қазанда Астанада тәжік-ауған шекарасындағы 50-ден астам жауынгерлік іс-қимылға қатысқан ардагерлер Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Светлана Жақыпованың бастамаларын талқылауға жиналды.
Ардагерлер оның бітімгершілік миссияларына қатысушыларды жауынгерлермен теңестіру туралы ұсынысына наразылық білдірді. Олар бұл заңға қайшы әрі  олардың мәртебесі мен жеңілдіктерін төмендетуі мүмкін деп санайтындарын мәлімдеді.
Қауымдастық төрағасы Мұрат Мұхаметжанов түзетулер олардың қатысуынсыз енгізілгенін айтып, министрдің отставкаға кетуін талап етті. Оның айтуынша, министр ханым Ауған соғысына қатысқан күйеуінің мүддесін жақтап жүр екен.
1 қарашада Светлана Жақыпова журналистермен кездесіп, жағдайға өз көзқарасын білдірді. Оның айтуынша, Ауғанстан соғыс ардагерлері мен мүгедектері одағы оны өз форумдарына қатысуға шақырыпты.
Бүгінде ауған жауынгерлері Әлеуметтік кодекстің 194-бабына сәйкес 22 мың теңге, яғни  – 6,19 АЕК көлемінде төлем алады. Ал тәжік-ауған шекарасында қызмет еткен ардагерлер 4,8 АЕК алады – бұл шамамен 17 мың.
Мәжілісте өткен отырыста үш жылдық бюджет жобасы мақұлданды, бұл алдағы үш жылда ардагерлерге төленетін төлемдер көбейеді деген сөз емес. Светлана Жақыпова түзетулер тек экономикалық жағдай жақсарғанда ғана мүмкін болатынын растады.
Жақыпова отставкаға кету туралы талаптарға жауап ретінде ардагерлер өкілдерімен кездесіп, өзгерістер төлемдерді қысқартусыз көбейтуге ғана әсер ететінін түсіндіруге дайын екенін мәлімдеді.",2024-11-03T12:08:42+05:00,2024-11-03T12:08:42+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/cf9a1d68dc068c9a3daa214b17e34101_original_94485.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/cf9a1d68dc068c9a3daa214b17e34101_original_94485.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/cf9a1d68dc068c9a3daa214b17e34101_original_94485.webp,
e931f21fb7342c80091b314d3b6542a1,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Әскердегі азап»: Сарбаз жансақтау бөлімінен жарымжан халде шықты,Ұлттық нейрохирургия орталығы Ербаян Мұхтарды жарты жылдан астам жансақтау бөлімінде жатқаннан кейін үйіне шығарды.,investigations,https://kaz.orda.kz/askerdegi-azap-sarbaz-zhansaktau-boliminen-zharymzhan-halde-shykty-126364/,"Ұлттық нейрохирургия орталығы Ербаян Мұхтарды жарты жылдан астам жансақтау бөлімінде жатқаннан кейін үйіне шығарды. Алайда дәрігерлер Ербаян Мұхта р әлі де кәсіби медициналық күтім  қажет ететінін мойындады. Себебі ол үнемі дәрі-дәрмек, антибиотик, дәрумендерді медицина қызметкерлерінің бақылауымен қабылдауы керек. Ал сарбаздың туыстарында жеке дәрігерлерге төлейтін қаражат жоқ. Оған мүгедектік тағайындалмаған. Себебі оның ісі бойынша сот әлі болмаған. Шынымен төсек тартып жатқанын және әрекетке қабілетсіз екенін растайтын анықтама қажет. Қазір Ербаян ешбір мемлекеттік емхананың есебінде жоқ. Бұл жағдай оның туыстарының қолын байлап, шарасыз халде қалдырып отыр.
Олардың уәжін Orda.kz тілшісі тыңдап қайтты.
Еске сала кетсек, өткен жылдың желтоқсан айында Алматы қаласындағы 5571 әскери бөлімінде Ұлттық ұланның сарбазы Ербаян Мұхтар бас сүйек-ми жарақатын алып, комаға түскен еді. Әскерилер оның дәретханада құлап, басын плиткаға соғып алғанын хабарлады. Туыстары оған келіспеді. Олардың айтуынша, Ербаян түнгі екіде жарақат алған. Ал оның жанында сол уақытта кем дегенде 7 адам болған. Зардап шеккен сарбаздың анасы Гүлсім Қамиева өзі бейнекамера жазбаларын қарап, дәретханадан белбеумен шыққан сержантты көрген (оның белінде басқа белбеу болған). Сарбаз ауруханаға түскенде оған миға ауыр соққы, жедел субдуральді гематома, шүйде сүйегінің сынуы және басқа да ауыр жарақаттар диагнозы қойылған. Алматы қаласының Орталық клиникалық ауруханасында оның жағдайы жақсарып, есін жинап, туыстарына ыммен ұрып-соғу салдарынан зардап шеккенін көрсеткен. Сол күні кешке оны жақындарына ескертпестен әскери госпитальға ауыстырып, онда бас сүйегін трепанациялап, миының бір бөлігін алып тастаған. Себебі онда инфекция пайда болған делінген. Содан кейін ол қайтадан жансақтау бөліміне түскен. Осы «емнен» кейін сарбазды Орталық клиникалық ауруханада күткен. Маусым айында реанимациядан нейрохирургия бөліміне ауыстырды. Ербаянның сана белгілері қайта пайда болып, ол жақындарының бар екенін сезіп, көзімен және қимыл арқылы (саусақтарының ұшымен) сөйлеуді түсінетінін көрсете бастаған. Сарбаздың анасы мен ағасы оның төсегінің қасында кезекпен күзетіп жүрді. Себебі олар Ербаянға емін-еркін келіп-кетіп жүрген әскери дәрігерлерден қорықты. Сонымен қатар науқасты жарамдылық мерзімі өтіп кеткен тағаммен тамақтандыруға тырысқан жағдай да болған. Наурызбай Мұхтар 14 маусымда ағасына бергісі келген өнімнің жарамдылық мерзімі 29 мамырда аяқталғанын байқаған.
Шілде айының басында жас жігітті медициналық авиациямен Астана қаласындағы Ұлттық нейрохирургия орталығына жеткізді. Ата-анасына осы қалада күтім жасауға ыңғайлырақ болды. Себебі олар елордада тұрады. Бір айдан кейін науқасты үйіне шығарды. Дәрігерлер жазып берген қағазда науқасты «ата-анасының талабымен» деп жібергендерін көрсеткен. Туыстары болса, Ербаянды шығаруды сұрамағандарын айтады.
Оның айтуынша, нейрохирургия орталығындағы ем кезінде Ербаян құрысып, ұстамасы басталып, аузынан көбік аққан. Бұрын мұндай ұстамасы болмаған. 31 шілдеден бері ол үйде жатыр. Үйде мұндай жағдай қайталанбады. Үш күн бойы науқасқа күтім жасауды тек оның туыстары – анасы, кіші ағалары мен қарындасы атқарып келеді. Бұған дейін отбасы жеке клиникалардағы дәрігерлер мен медбикелерге ақы төлеп, шақыртып отырған.
Нейрохирургия орталығының дәрігерлері де Ербаянға одан әрі емделу қажет екенін мойындайды.
Дәрігерлік ұсыныстарда науқасқа диспансерлік емдеу және невропатолог, офтальмолог, реабилитолог, ЛОР-дәрігер, уролог, гастроэнтеролог, хирург, терапевт сияқты мамандардың бақылауы қажет екені көрсетілген.
Ол әскери қызметкерлердің Ербаянның жағдайын сұрап жүргенін айтты. Тамыз айының басында, ауруханадан шығарылғаннан кейін оларға Ұлттық ұланның бас қолбасшысының орынбасары Қайрат Үмбетов келген. Ол сарбазды шетелде емдеуді ұйымдастыратынын айтқан. Бірақ ол содан кейін Ербаянның отбасына хабарласпапты.
Мұхтар Ербаянның ісін әділ тергеу үшін қоғамдық негізде күресіп жүрген отбасының адвокаты Инга Иманбайдың айтуынша, зардап шеккен сарбазға әлі күнге дейін мүгедектік тағайындалмаған және оның отбасы ешқандай мемлекеттік жәрдемақы алмаған.
Orda.kz журналисіне берген сұхбатында ол тергеудің де әлі тоқтап тұрғанын айтты.
Инга Иманбай әлеуметтік желідегі жазбасында Ербаянға көмек сұрап, жазылушыларына үндеу жасады. Көпбалалы отбасында тек әкесі жұмыс істейді. Сарбаздың анасы ұлы жарақат алғаннан бері тек соның күтімімен айналысып отыр. Қазір оған күтім өте қажет. Ол сөйлей алмайды. Қозғала алмайды, өздігінен тамақтанып, су іше алмайды, дем ала алмайды. Ақылы клиникадағы үш айлық реабилитация үшін отбасы 3,5 миллион теңге жинауы керек.",2024-08-17T23:03:21+05:00,2024-08-17T23:03:21+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/1723920578_photo_2024-05-30_13-21-54.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/1723920578_photo_2024-05-30_13-21-54.webp,
8a9f5b7e629ec34c8fbeca1d4bf04966,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Әскердегі сержанттың озбырлығы сау жігітті жындыханаға аттандырды,Алматы қаласындағы 61993 әскери бөліміне аттанған Темірғали Данияр екі айдан кейін жындыханаға түсті. Өз еркімен әскерге кеткен Данияр екі аптадан соң қысым көргенін ата-анасына айтқан.,investigations,https://kaz.orda.kz/askerdegi-serzhanttyn-ozbyrlygy-sau-zhigitti-zhyndyhanaga-attandyrdy-128851/,"Алматы қаласындағы 61993 әскери бөліміне аттанған Темірғали Данияр екі айдан кейін жындыханаға түсті. Өз еркімен әскерге кеткен Данияр екі аптадан соң қысым көргенін ата-анасына айтқан. Сарбаздың анасы Сыражанова Салтанат Orda.kz редакцияcына сұхбат берді.
Ақтөбе қаласының тұрғыны Темірғали Данияр 18 жасқа толған кезде өз еркімен әскери комиссариатқа барып, тексерістен өтіп, 3-тамызда Алматы қаласындағы 61993 әскери бөліміне қабылданып, сарбаз атанды.
Даниярдың соққыдан кейін басы айналып, құлағы мен мұрнынан қан кетіп, жағдайы нашарлай бастаған. Арада бір апта уақыт өткеннен кейін ата-анасына хабар келді.
Анасының айтуынша, әкесі жанына барғаннан кейін де Данияр 3 сағаттай әкесін танымай, басын шайқап тілдесе алмаған. Өз-өзіне келгеннен кейін Данияр әкесімен үйге қатпаймын, осы әскерді аяқтап шығамын деп қарсыласты. Арада бір апта өткеннен кейін Данияр ант қабылдады. Ант қабылдау рәсіміне әкесі жанында болды. Рәсім барысында Данияр өзін ұрған сержантты әкесіне көрсетіп, тіпті суретке де түсіріп алған.
Ант қабылдау рәсімі кезінде Даниярдың әкесінің жанына психолог келіп: «Арыз шағымыңыз бар ма? Бүгін сіздің балаңызды ұрса, ертең басқаның баласын ұрады ғой жасырмай айтсаңызшы» деп сұраған.
Анасы Салтанат денсаулығына байланысты ота жасатып үйге келген кезде хабар келді. Отадан жаңа шыққан ана денсаулығына қарамай,  тәуекелге барып, баласы үшін Алматы қаласына ұшақпен ұшып келді.
Қазіргі таңда Данияр Астана қаласындағы әскери госпиталдің психиатририялық бөлімінде жатыр. Анасы Астана қаласына келгелі жағдайы жақсарып, сөйлесе бастағанын айтты. Астанадағы психолог дәрігері Даниярдың әбден қорқып, үрейленіп қалғанын айтқан.
2 желтоқсан күні Даниярдың анасына Серік Жанбосын деген кісі хабарласып қорғаныс министрлігіне шақырды. Анасының айтуынша, шақырту себебі арыз шағымды тыңдау екен. Министірлік анасына оны Ақтөбе қаласындағы әскери бөлімшеге ауыстыруды ұсыныпты. Бірақ анасы да, Даниярда ол тозақ мекеніне барғысы келмейтінін айтты. Қорғаныс мингистірлігінде Данияр жанындағы сарбаздардан қалай қайтып кету жолын сұрастырғанын анасына айтқан. Анасы бұған сенбеймін, себебі балам менің қарсы болғаныма қарамастан әскерге өз еркімен кетті деп отыр.
Иә, қазіргі таңда әлеуметтік желіден жігіттерді  күштеп әскерге алып кетіп жатқанын көріп жүрміз. Ал, Даниярдың жағдайы тіптен бөлек. Әскерге бару Даниярдың арманы болған. Бірақ командирлер, жалпы жауапты адамдар әскерден кеткісі келіп өз-өзіне қол жұмсады деп, барлық жауапкершілікті Даниярдың мойнына артуда. Әскерге өз еркімен барып жандыханадан бірақ шыққан Даниярдың қолында әскери билет емес «жынды» деген анықтамасы бар. Бейбіт заманда өзі талпынып, Отанымды қорғаймын деп барған спортпен айналысқан, есі де, дені сау сойталдай жігіт - Данияр әскерден жынды болып оралады...
Бүгінгі күні  Қазақстанда өршіп тұрған мәселенің бірі осы әскердегі әлімжеттік, қысым көрсету сияқты сорақылықтың әлі де түйіні шешілер емес. Құзырлы мекемелер жастарды көшеден жағасынан алып, әскерге сүйреуді жақсы меңгерген.  Оның да саны мен салдарын кім саралап жатыр? Әскерге арманмен кетіп, табытпен оралып жатқан қыршындардың өміріне кім жауапты?! Осыдан кейін қандай есі дұрыс ата-ана аузы барып баласына әскерге бар деп айтады...
Біз бұл оқиғаға қатысты десанттық-шабуылдау әскерлери бөліміне ресми сауал жолдадық. Мақала жарияланған сәтте жауап әлі келіп түспеді. Orda.kz жағдайды бақылауда ұстайды.",2024-12-07T09:00:00+05:00,2024-12-07T09:00:00+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/voennyj-kollazh.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/cab9864d-41f7-447c-ab67-4495062e0f54.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/eaafe63a-de1e-4bde-b36a-8569c79524d0.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/f899becc-e344-4dd5-82b4-d4a5b9ecac33.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/voennyj-kollazh.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/voennyj-kollazh.webp,
8a023c45d4ab466cf00b9cc8ef809ac0,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Әскерден қайтқан мүрделер: Жақсылықовтың отставкаға кетуі және жаңа министр кім?,Қорғаныс министрі Руслан Жақсылықов күтпеген жерден отставкаға кетті. Бұл шешім оның бағыныштылары Сенатта Қазақстанның аумақтық қорғаныс туралы жаңа заңын сәтті қорғағаннан бірнеше күн өткен соң,investigations,https://kaz.orda.kz/askerden-kajtkan-myrdeler-zhaksylykovtyn-otstavkaga-ketui-zhane-zhana-ministr-kim-133214/,"Қорғаныс министрі Руслан Жақсылықов күтпеген жерден отставкаға кетті. Бұл шешім оның қол астындағы қызметкерлер сенатта Қазақстанның аумақтық қорғаныс туралы жаңа заңын сәтті қорғағаннан бірнеше күн өткен соң жарияланды. Министр лауазымына келгенде әскердегі әлімжеттік, сарбаздардың өлімі және т.б. әскери жүйенің құрылымындағы мәселелер үйіліп тұрған еді. Алайда сол күйі ол мәселелер шешілмей кетті. Әлі күнге әскерден мүрдесі қайтқан сарбаздар жайлы жаңалықтар толастамай тұр.
2022 жылдың қаңтарынан бері министр қызметін атқарып келген Жақсылықовтың орнына мол әскери тәжірибесі бар Дәурен Қосанов тағайындалды. Ол 1969 жылы Павлодар облысындағы Новотроицк ауылында дүниеге келген. Армавир жоғары әскери авиациялық училищесін, Юрий Гагарин атындағы Әскери-әуе академиясын және Ресей Федерациясы Қарулы Күштерінің Бас штаб академиясын тәмамдаған.
Жақсылықовтың отставкасын қоғам қызу талқылап, түрлі алып-қашпа әңгімелер мен болжамдар тарап кетті. Кейбір қазақстандық БАҚ өкілдері бұрынғы министрді күштік құрылымдар ұстағанын хабарлады. Алайда бұл ақпаратты растайтын ресми дерек болмады. Көп ұзамай басқа басылымдар экс-министрдің отбасымен үйінде тыныш ас ішіп отырған видеосына сілтеме жасап, бұл мәліметті жоққа шығарды. Белгілі журналист әрі қоғам қайраткері Әсет Матаев та Жақсылықовтың бостандықта екенін мәлімдеді.
БАҚ-тың сұрауына жауап беруден бас тартқан немесе екіұшты жауап берген күштік құрылымдардың баспасөз қызметі жағдайды одан сайын күмәнді етті. Бұл жасырын дереккөздерге сүйенетін журналистерді әшкерелеуге жасалған әрекет пе, әлде Жақсылықовқа көрсетілген сес пе?
Қайткен күнде де Orda.kz редакциясы бұрынғы министрдің жүріп өткен жолына зер салып, сондай-ақ соңғы жылдары Қорғаныс министрлігіне қатысты туындаған жанжалдарға шолу жасауды жөн көрді. Сонымен қатар, біз мәжілістің Қорғаныс және қауіпсіздік комитетінің депутаттарынан бұрынғы және қазіргі министрлер жайында пікірін сұрадық.
Соңғы жылдары Қазақстанда әскер қатарына аттанған сарбаздардың қаза табуына байланысты қоғамда үлкен шу болды. Солардың ішінде елдің жағасын ұстатып, дүрліктірген жағдай — Ербаян Мұхтардың оқиғасы.
Бұл оқиға Қорғаныс министрлігінің құзыретіндегі мәселе емес. Себебі марқұм сарбаз Ішкі істер министрлігіне қарасты Ұлттық ұланның № 5571 әскери бөлімінде қызмет еткен. 2023 жылдың желтоқсанында ол басынан ауыр ми жарақатын алып, жансақтау бөліміне түсті. Ресми мәлімет бойынша, ол әжетханада құлап, басын қатты еденге ұрып алған. Алайда анасы бұл нұсқаға сенбеді. Баласының бөлімге жөнелтерде мұрны сынғанын байқағанын, ал ауруханада денесінде ұрып-соғу іздері болғанын айтты. Мұхтардың өмірі үшін дәрігерлер бес айдан астам күресті, ал қоғам оның шетелде емделуі үшін 230 миллион теңгеден астам қаражат жинады.
2022 жылдың тамызында сол бөлімде тағы бір сарбаз — Алмас Шахимов қаза тапты. Ұлттық ұланның ресми мәліметінше, ол дауыл кезінде үстіне шатыр құлағаннан кейін көз жұмған. Алайда кейін мәйітті қайта қазып алған туыстары денесінде пышақ жарақаттары болғанын айтты. Бұл жағдай ресми нұсқаның шындыққа жанаспайтынын көрсетті. Осы күнге дейін оның нақты өлім себебі анықталмаған. Бүйрегі езілген, бас сүйегі сынған, арқасына темекі басылған сарбаздың ісіне қатысты бұрынғы офицер Ерболат Шаназар ҚР ҚК 190-бабы 2-бөлімінің 3 және 4-тармақтары бойынша — «Қызметтік жағдайын пайдалана отырып алаяқтық жасау» айыбымен кінәлі деп танылды. Сарбазға несие алдырған офицерді прокурор Шаназарға 4 жыл бас бостандығынан айыру жазасын сұрады. Алайда сот оған 2 жыл бостандығын шектеу жазасын тағайындап, 200 сағат қоғамдық жұмысқа тарту туралы шешім шығарды. Ал оның анасы әділдікке жетпей қоймайтынын айтып, әлі күнге күйіктен ішқұса болып жүр.
2023 жылдың күзі. 19 жастағы Досымжан Сәлімжан Маңғыстау облысындағы «Оймаша» полигонында оқ тиіп, бет тұсынан ауыр жарақат алып, көз жұмды. Оны атып жіберген — кезекші лейтенант. Құзырлы орган күдіктінің ұсталғанын дереу хабарлағанымен, қоғамда әскердегі қауіпсіздік мәселесі мен командирлердің немқұрайлылығы жайлы сын қайта өршіп кетті.
2022 жылдың сәуірінде Жамбыл облысындағы Гвардейск гарнизонында 19 жастағы мерзімді қызметтегі сарбаз Әлібек Қалбай қаза тапты. Қызметке кіріскеніне небәрі 10 күн ғана болған. Қорғаныс министрлігі оның таңертеңгі сап түзу кезінде есінен танып қалғанын мәлімдеді. Алайда туыстары бұл нұсқаға күмәнмен қарап, тәуелсіз тергеу жүргізуді талап етті.
Әскердегі өз-өзіне қол жұмсау фактілері де қоғамды алаңдататын ауыр мәселе күйінде қалып отыр. 2022 жылдың тамызында 18 жастағы Бекбол Мираштың денесін ҰҚК-ге қарасты «Шөлдала» шекара бөлімінде асылып тұрған күйде тапқан. Алғашында іс жабылып, өлім «суицид» деп танылды. Алайда туыстары мен белсенділердің қысымынан кейін іс қайта тергеуге алынды. Тергеу барысында сарбаздың зорлық-зомбылық көргені, тіпті жыныстық сипаттағы қысым болғаны туралы мәліметтер шықты. Сот-медициналық сараптамасының қорытындысы бойынша Б.Мираштың ауыз қуысының ішіндегі жағындыдан адам қанының қоспасы бар тұқымдық сұйықтыққа тән концентрация табылды.
2024 жылдың күзі. Приозерск қаласында мерзімді сарбаз Жеңіс Ахметжан өлі күйінде табылды. Қорғаныс министрлігі оның өз-өзіне қол жұмсағанын, автоматпен өзін атып өлгенін хабарлады. Алайда достары оның болашаққа жоспар құрғанын, жақындарына хабарласқанын, анасына тосын сый дайындамақ болғанын айтты. Туыстары суицид дегенге сенбей, істі қайта тергеуді талап етті.
2024 жыл. 19 қыркүйекте Аягөз гарнизонының 10810 әскери бөлімінің лейтенанты Нұрсұлтан Алдамұратовтың денесі өзінің тұрғылықты жерінде табылды.
Қазақстан Қорғаныс министрлігі соңғы жылдары отандық қорғаныс-өнеркәсіп кешеніне байланысты дау мен жемқорлыққа қатысты жанжалдың астында қалды.
Алдымен, Kazakhstan Paramount Engineering (KPE) компаниясы бұған дейін мақұлданған WSE жауынгерлік модулі орнатылған «Арлан» құрышталған көліктерінің мемлекеттік қорғаныс тапсырысына енбей қалуына байланысты Қорғаныс министрлігін сотқа берді. Компания директорының айтуынша, техниканың барлық стандарттарға сай болуына қарамастан, келісімнің жүзеге аспауына тікелей министрлік кінәлі.
Сондай-ақ министрлікке қарасты еншілес ұйым — «Әскери құрылыс» АҚ да дауға ілікті. 2023 жылдың ортасында бұл мекеменің бұрынғы басшысына қатысты 590 миллион теңгеден астам қаржыны жалған келісімшарттар арқылы жымқырды деген айыппен қылмыстық іс қозғалды. Министрлік бұл қылмысқа қатысы жоқ екенін айтып, 2022 жылдың басынан бастап «Әскери құрылыс» мекемесін қайта құрып жатқанын, 2023 жылдың соңына дейін мердігерлер алдындағы қарыздарды өтеуді мақсат еткенін мәлімдеді.
Соңында қоғам белсендісі Дидар Смағұловтың бастамасымен жүргізілген тергеу де жұртшылық назарын аударды. Ол дер кезінде өткізілген мемлекеттік сатып алулардың заңдылығына күмән келтіріп, бір миллионға жуық арнайы киімдері мен 43 000 сырт киімнің сатып алынуының артында жемқорлық жүйесі жатуы мүмкін екенін айтты. Белсендінің айтуынша, бұл келісімдер Maximus атты компания арқылы жүзеге асқан.
Мәжіліс депутаты Ермұрат Бәпи биыл Қазақстан Қарулы күштеріне бөлінетін қаражаттың азайғанын мәлімдеді. Оның сөзінше, былтыр қорғаныс саласына жалпы ішкі өнімнің шамамен 0,75 пайызы жұмсалса, биыл бұл көрсеткіш 0,6 пайызға дейін төмендеген. Депутат келер жылы бұл қаржыны арттыру қажет деп есептейді және бұл мәселе бойынша тиісті органдарға ұсыныс жасалғанын айтты.
Қорғаныс министрінің ауысуына қатысты пікір білдірген Ермұрат Бәпи жаңа министрдің қызметі жайлы әлі толық білмейтінін мойындады. Бірақ бұл жауапты қызметке президент сеніп тапсырған офицердің сенімді ақтайтынына үміт білдірді.
Әскери саладағы мәселелер мен қорғанысқа арналған сатып алулар төңірегіндегі дау-дамай туралы сұраққа жауап бергенде, депутат Қорғаныс министрлігі мұндай сатып алумен тікелей айналыспайтынын айтты. Оның сөзінше, бұл іспен негізінен Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі сынды өзге ведомстволар шұғылданады. Осы ретте, ол барлық әскери сатып алуға жауап беретін бірыңғай құрылым қажет екенін алға тартты.
Депутат Мұрат Әбенов та жаңа министрдің тағайындалуына байланысты өз көзқарасын білдірді. Ол қорғаныс басшысының әскери дайындығы мен техникалық біліктілігін ерекше атап өтті. Әбеновтің айтуынша, бұрынғы басшылыққа айналсоқтап орала бергенше, болашаққа көз тігіп, нақты істерді талқылаған дұрыс.
Депутат қазіргі геосаяси ахуал жағдайында әскерді техникалық жағынан жаңғыртып, заманауи технологияны енгізу басты бағыт болуы керек екенін айтты. Сондай-ақ, ол бұған дейін Қарулы күштердің бейнесін жасауға бағытталған тәсілдерге сын көзбен қарады.
Оның айтуынша, әскери қызметкерлердің қазаға ұшыраған қайғылы оқиғаларын ешбір жарнама, бір реттік акциялармен бүркемелеуге болмайды. Әскерге басты жетіспейтін дүние – қауіпсіздік пен адамға деген құрмет.
Маусым айының басында Бас прокурор Берік Асылов Қазақстан әскерін реформалау бойынша екі жаңа жобаны жария етті. Оның айтуынша, әскер ар-намысқа, тәртіпке және әділеттілікке негізделуі тиіс, ал сарбаздардың өмірі мен қауіпсіздігін қорғау – барлық деңгейдегі қолбасшылықтың басты міндетіне айналуы қажет.
Ол сарбаздардың өмірі мен денсаулығын сақтау тек ұран емес, нақты іспен көрініс табуы тиіс екенін баса айтты.
Қарулы күштер қатарында «Әскердегі заң мен тәртіп» және «Цифрлық профилактика» атты жобалар іске қосылады. Қазіргі заманғы бейнабақылау жүйелері енгізіледі, ал жауынгерлік кезекшілік пен қарауылда тұрған сарбаздар мен командирлерге бейнежетондар беріледі. Бұл оқиғаларды өз уақытында тіркеуге мүмкіндік береді.
Сонымен қатар armia.kz сайтына орналастырылған цифрлық сервистер көбейді. Онлайн-кеңесші жұмыс істей бастады. Енді мерзімді қызметтегі сарбаздар үшін жаңа байланыс арналары енгізіледі. Бас прокурордың айтуынша, әрбір сарбаз қауіп төнген жағдайда қайда жүгіну керектігін білуі тиіс.
Медициналық және шақыру комиссияларына баса аударылады. Бұл құрылымдар алдағы уақытта өз отырыстарын толық аудио және бейнежазбаға түсіріп, оны цифрландырып, шақырылушылар үшін қашықтан қолжетімді етпек. Бұл денсаулығына байланысты қарсы көрсетілімдері бар жастардың әскерге шақырылуын болдырмауға және процесті барынша ашық етуге мүмкіндік береді.
Айта кетейік, былтыр күзде қоғамда экс-қорғаныс министрі Руслан Жақсылықовтың әскери формада, орден-медаль тағып, отбасымен бірге түскен суреті қызу талқыланған еді.
Бар назар оның жары Эльмира Баққалиге ауды. Кейін ол да әскери қызметші, бұған дейін әнші болғаны белгілі болды. Бұл фото жұртшылық арасында түрлі сұрақ туындатып, Қорғаныс министрлігі түсініктеме беруге мәжбүр болды. Ересектердегі марапаттар – шын, ал балалардағысы – муляж.
Көп ұзамай әлеуметтік желілерде Эльмираның 2015 жылы түсірілген, сарбаздар ортасында патриоттық ән шырқаған бейнебаяны тарады. Министрлік тағы да мәлімдеме жасап, бейнебаян рұқсатпен түсірілгенін, бюджет есебінен қаржыландырылмағанын, ал Эльмира – Ұлттық ұлан ансамблінің әншісі екенін түсіндіруге мәжбүр болды.
Әскери қызметке дейін ол эстрадада өнер көрсеткен, бейнебаяндарға да, киноға да түскені белгілі болды. Қазір – майор, «Құрмет» орденінің иегері. Әлеуметтік желілердегі парақшалары жабық, бірақ Facebook-тегі ақпаратына қарағанда, 2016 жылдан бері тұрмыста. Дау тудырған сурет фотостудияның айтуынша, отбасының рұқсатымен жарияланған.
Еске сала кетсек, Orda.kz бұрынғы қорғаныс министрі Руслан Жақсылықовтың Астана қаласының уақытша ұстау изоляторына жеткізілгені туралы жазған болатын.
Автор: Артем Волков",2025-06-12T14:07:35+05:00,2025-06-12T14:07:35+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/1749718934_kollazh-specsnarjazhenie.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1749718755_photo_2024-08-20_22-07-03-1-1.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/1749718934_kollazh-specsnarjazhenie.webp,
f0ea5ae2d6a229b4cb8c1a03e2cb366f,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Астанадағы Назарбаевтар мен Құлыбаевтар иемденген гектар жер: Ол жақта не бар және көршілері кім?,"Астанаға Қарағанды тас жолы бағытынан кіреберісте ескі резиденция орналасқан. Бұл ауқымды аумақ (150 гектардан асады) биік қоршаумен қоршалып, полиция күзетуде.",investigations,https://kaz.orda.kz/astanadagy-nazarbaevtar-men-kulybaevtar-iemdengen-gektar-zher-ol-zhakta-ne-bar-zhane-korshileri-kim-132195/,"Orda.kz экс-президент Нұрсұлтан Назарбаев пен оның отбасына тиесілі жылжымайтын мүліктерді іздеп, зерттеп жатыр. Бұл жолы біз гольф-клубтар, мемлекеттік саяжайлар және жаңа зәулім сарайлар туралы баяндаймыз.
Қарағанды тас жолы бағытынан бері қарай Астанаға кіреберісте ескі резиденция орналасқан. Бұл ауқымды аумақ (150 гектардан асады) биік қоршаумен қоршалған. Оны полиция күзетіп тұр. Жердің жария кадастрлық картасына қарасақ, бұл жер телімі президент істері басқармасының мемлекеттік резиденциялар дирекциясына тиесілі.
Ең қызығы бұл резиденцияның қандай мақсатта қолданылатыны...
Ал мемлекеттік саяжай маңындағы үлкен жер телімінің иесі кім екені белгілі. Бұл — Тимур Құлыбаев, дәлірек айтсақ, оның «Кипрос» ЖШС-і қарамағындағы жер. Картада көлемі 32 гектар болатын шағын гольф-клуб орналасқан. Жер телімінің құны — 213 миллион теңге.
Еске салайық, жуырда біз Нұрсұлтан Назарбаевтың Астанадағы аралда орналасқан жер телімінің бір бөлігін өз туыстарынан — яғни жиендерінен алып қойғанын анықтадық.
Құлыбаевтың гольфқа қызығушылығы мұнымен шектелмейді. «Кипрос» компаниясына «Golf Club Astana» ЖШС де тиесілі, ал оның артында тағы бір гольф-клуб тұр. Бұл — елордадағы танымал орын. Мұнда жиі фестивальдер мен концерттер өткізіледі. Клуб элиталық тұрғын үй кешенінің маңында орналасқан.
Гольф-клубтың аумағы — 82 гектар. Тағы 8 гектар жерде үлкен зәулім сарай бар, жанында футбол және баскетбол алаңдары орналасқан. Бұл жер телімі «Golf Club Astana»-ға емес, тікелей «Кипрос» компаниясына тиесілі.
Осы тұрғын үй кешенінде тағы бір шағын үй мен жер телімі бар. Кадастрлық картаға сәйкес, қазіргі кезде ол «Oil Real estate» ЖШС-іне тиесілі. Алайда 2022 жылдың наурыз айында Астана әкімдігі дәл осы мекенжайдағы нысанды бұзу туралы «Кипрос» компаниясына рұқсат берген.
Бұған дейін біз Назарбаев пен оның ұлына тиесілі арал және оған іргелес жатқан аумақтар жайлы жазған едік. Ол жерлерді ол өзіне жақын швейцариялық Mabetex Group құрылыс компаниясының өкілдеріне берген. Бұл аумақтар аралдың сол жағалауында орналасқан. Ал оң жағалауында парк пен тағы бірнеше жер телімі бар. Аралдан Сарайшық ауданына апаратын жабық жол салынған, ол оң жағалауға дейін барады. Сол маңда, тура Есілдің бойында шағын сарқырамалар каскады орналасқан. Аумағы аса абаттандырылмаған, бірақ бұрын адамдар бұл жерге еркін келіп, тынығатын.
Ал қазір ондай мүмкіндік жоқ — себебі бүкіл аумақ темір қоршаулармен бөлініп тасталған.
Бұл аумақ пен ондағы құрылыстарды G-park пен «Кипрос» бөліп алған. Бұрын бұл жерде үлкен зәулім сарай тұрған, енді Құлыбаев, болжам бойынша, тағы бір жаңа сарай тұрғызып жатыр. Бұл жер телімдерінің барлығына берілген ресми міндеті — паркингі бар аз қабатты тұрғын үй кешенін салу тапсырылған.
Біздің көргеніміз — құрылыс жұмыстары басталып кеткен көрініс. Соның салдарынан азаматтардың сарқырамаларға баратын жолы жабылды. Айтпақшы, сол құрылысқа қарсы беттегі бірнеше бос жер телімі де «Кипрос» компаниясының меншігінде.",2025-04-23T09:30:14+05:00,2025-04-23T09:30:14+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/1744976687_ostrov_nazarbaeva_nazarbaev_osobnjaki_kollazh2_orda.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744972998_1744816180_karta-rajon-almaty.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744973531_dji_0679.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744973576_dji_0693.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744973883_dom-otdelno.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744973883_ojl.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744974006_sajazhaj-ceny.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744974071_snos.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744975235_photo_2025-04-16_18-56-56.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744975293_dji_20250412175604_0266_d.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744975346_dji_20250412175613_0269_d.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744975476_kadastr.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744975539_talon.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744976188_karta-vokrug-ostrova-novaja-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/1744976687_ostrov_nazarbaeva_nazarbaev_osobnjaki_kollazh2_orda.webp,
f8dcd7a99e326f1c302b935ea573dc03,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Астанадағы Нұрсұлтан Назарбаев аралының жаңа иесі кім?,"«Жасыл» аралы Есіл ауданының Есіл өзенінің бойында орналасқан, соңғы 20 жыл Нұрсұлтан мен Болат Назарбаевтардың меншігінде.  2022 жылы Қаңтар оқиғаларынан кейін Нұрсұлтан Назарбаев өз үлесін ұлы Тауманға, ал Болат үлесін ұлы Нұрбол мен қызы Құндызға сыйға тартты. Енді бұл жер жаңа иелеріне өтті. Orda.kz журналисі Назарбаевтар отбасының мұрасына қатысты кадастрлық жайттарды зерттеді.",investigations,https://kaz.orda.kz/astanadagy-nursultan-nazarbaev-aralynyn-zhana-iesi-kim-131690/,"«Жасыл» аралы Есіл ауданының Есіл өзені бойында орналасқан. Соңғы 20 жыл бойы ол Нұрсұлтан және Болат Назарбаевтардың меншігінде болды. 2022 жылғы Қаңтар оқиғаларынан кейін Нұрсұлтан Назарбаев өз үлесін ұлы Тауманға, ал Болат Назарбаев үлесін ұлы Нұрбол мен қызы Құндызға сыйға тартты. Енді бұл жерлердің иесі өзгерді.
Orda.kz Назарбаевтар отбасының мұрасына қатысты кадастрлық деректерді зерттеді.
2007 жылы әкімдік бұл жер телімін мемлекет басшысына сыйға тартты. 2009 жылы аралдың бір бөлігі інісі Болат Назарбаевқа өтті. 2010-жылдардың басынан арал тәулік бойы полицияның күзетінде.
Аралға апаратын екі ғана жол бар: сол жағалаудағы жол күзетілсе, оң жағалаудан санаулы адамға ғана кіруге болады. Жан-жағы үлкен қоршаумен қоршалған аумақта жеке үйлер, тікұшақ алаңы және жасанды орман бар.
Арал әлі күнге дейін қатаң күзетілуде, бірақ экс-президент отбасы мүшелерінің онда тұрып жатқаны туралы ақпарат жоқ.
Аралдың Назарбаевтар иемденбеген бөлігін ҚР президенті істер басқармасы иеленген.
Дегенмен жақында аралдың бір бөлігі жаңа меншік иесіне өтті. Қоғамдық кадастр картасына сәйкес, Құндыз және Нұрбол Назарбаевтардың үлестері енді «Smart Investment» ЖШС-на тиесілі.
Бұл компанияны «Байтау даму қоры» құрған, ол Нұрсұлтан Назарбаевтың қор құрылымына кіреді. Компания Астанадағы Бірінші Президент кітапханасында орналасқан.
Осылайша, жер телімі қайтадан Нұрсұлтан Назарбаевтың ықпалында қалды.
Кадастрлық карта бойынша учаскенің қалған бөлігі жеке тұлғаға тиесілі. Оның кім екені белгісіз, бірақ бұл тұлға Тауман Назарбаев болуы мүмкін.
Аралдың шығыс бөлігіндегі кадастрлық деректер картадан алынып тасталған. Бұрын ол президент Істер басқармасына тиесілі деп көрсетілсе, қазір кадастрлық нөмір де жоқ, иесі белгісіз.",2025-03-27T11:18:58+05:00,2025-03-27T11:18:58+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/1743054579_1742983380_dji_0302_mp4_20220523_112458_892.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1743054315_bolat-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1743054455_1742983075_karta.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1743054502_1742983062_4.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1743054503_dji_0301_mp4_20220523_112519_883.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/nan-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/1743054579_1742983380_dji_0302_mp4_20220523_112458_892.webp;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1743054545_1742983062_3.jpg;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1743054545_6.jpg,
647f2ba6059cf27dd09ddbb8b887a9b4,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Астанаға жаяу барамын»: Қаңтар құрбанының жесірін біреулер кері қайтарды,"Алматы тұрғыны Шапағат Қадырова – 2022 жылғы Қаңтар оқиғасы кезінде оқ тиіп қаза болған Әкімжан Бектұрғанның жесірі. 8 желтоқсанда әділдік талап ету үшін Алматыдан Астанаға жаяу жолға шыққанын айтқан. Алайда жолда біреулер көлікке отырғызып оны Алматыға қайта әкеліп тастады, деп хабарлайды Orda.kz.",investigations,https://kaz.orda.kz/astanaga-zhajau-baramyn-kantar-kurbanynyn-zhesirin-bireuler-keri-kajtardy-136472/,"Алматы тұрғыны Шапағат Қадырова – 2022 жылғы Қаңтар оқиғасы кезінде оқ тиіп қаза болған Әкімжан Бектұрғанның жесірі. 8 желтоқсанда әділдік талап ету үшін Алматыдан Астанаға жаяу жолға шыққанын айтқан. Алайда жолда біреулер көлікке отырғызып оны Алматыға қайта әкеліп тастады, деп хабарлайды Orda.kz.
Ол Qazaq Times тілшісіне берген сұхбатында төрт жылдан бері күйеуін атқан адамды анықтай алмай жүргенін, барлық мемлекеттік органдардың есігін тоздырғанын айтты.
Жолға қаражаты болмағандықтан, Астанаға жаяу шыққан Қадырованы тасжолда жолай кезіккен бір жүргізуші көлігіне отырғызған. Алайда ол әйелді қайтадан Алматыға алып кеткен.
Шапағат Қадырова «Астанаға енді автобуспен барамын» деген еді. Бірақ сейсенбі күні кешке оған Алматы қаласы әкімдігі хабарласып, шағымы бойынша сөйлесуге шақырған.
Ол енді қала әкімдігі қандай жауап беретініне мән бергісі келетінін айтты.",2025-12-09T11:30:13+05:00,2025-12-09T11:30:13+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/inshot_20251209_101112121.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/inshot_20251209_101112121.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/inshot_20251209_101112121.webp,
d4cd4c28edb5617d742c6d0f6ad227c1,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Атып тастаймыз»: Қаңтардағы азаптаушы полицейлердің сот отырысы басталды,Алматы облысының Қаскелең қаласында 2022 жылғы Қаңтар оқиғалары кезінде Қошмамбет ауылында болған жаппай азаптауларға қатысты сотқа дейінгі тыңдаулары жайлы 2 репортаж жазған болатын. Процеске 44 зардап шегуші қатысып жатыр.,investigations,https://kaz.orda.kz/atyp-tastajmyz-kantardagy-azaptaushy-policejlerdin-sot-otyrysy-bastaldy-126962/,"Orda.kz Aлматы облысының Қаскелең қаласында 2022 жылғы Қаңтар оқиғалары кезінде Қошмамбет ауылында болған жаппай азаптауларға қатысты сотқа дейінгі тыңдаулары жайлы репортаж жазған болатын. Процеске 44 зардап шегуші қатысып жатыр. Соның ішінде 23 Өзбекстан азаматы және белгілі қырғыз джаз музыканты Викрам Рузахунов бар. Айыпталушылар қатарында Қарасай ауданы полиция басқармасының бұрынғы бес қызметкері мен Алматы қаласы полиция департаменті бастығының бұрынғы орынбасары Берік Әбілбеков бар. Халықаралық құқық қорғау ұйымдары өкілдері саналатын жәбірленушілердің адвокаттары процестің ашық өтуін және істі қосымша тергеуге жіберуді талап етіп жатыр. Бүгін сот жәбірленуші тараптың сөзін тыңдамақ.
Orda.kz тілшісі 3 баласы мен күйеу баласын, ағасын және өзін Қаңтар оқиғасы кезінде әскерилер ұрып-соққан қазақстандық азаматқа хабарласып мән-жайды сұрастырды.
Қазіргі кезде қаңтардағы азаптауға айыпты деп полицейлер Бауыржан Сопақов, Нұрсұлтан Хамитов, Арман Шойбеков, Берік Әбілбеков, Олжас Айдарханов пен Серік Тұрпанбаев күдікті деп танылып отыр. Оларға «Қатыгез, адамгершілікке жатпайтын немесе қадір-қасиетті қорлайтын қарым-қатынас, азаптаулар» және «Лауазымын асыра пайдалану» баптары бойынша іс қозғалды. Істе үш елден 44 азамат жәбірленуші деп танылған. Алайда кешегі сотта Қошмамбетте 98-99 адамды қамап азаптағаны анықталды. 7 қаңтар ҰҚК қызметкерлері Алматы — Ташкент жолын жауып, 99 азаматты ұстаған. Апарып қамап, құжат толтырмастан, соққыға жыққан. Біз қазақстандық азаматқа хабарласып сұрастырғанда, сол соққыға жылғылғандардың арасында 3 баласы мен күйеу баласы және ағасы, алтауы зардап шеккендерін айтты.
Сонымен қатар, адвокаттар сот хатшысын да істен шеттету талабын қойды. Хатшы осы жылы судьяның көмекшісі ретінде қызмет еткен, ал судья қазір айыпталушылардың бірінің қорғаушысы болып отыр. Алайда, іс басқа судьяға берілгенімен, ол бұл талапты қанағаттандырудан бас тартты, жеткілікті негіз жоқтығын алға тартты.
Кешегі сотқа төрт жәбірленуші қатысты. Соның ішінде бізге сұхбат берген азамат та бар.
Orda.kz тілшісіне берген сұхбатында жәбірленуші сол қаңтарда болған оқиға жайлы баяндап берді.
Жәбірленуші 2022 жылғы Қаңтар оқиғасы кезінде Қошмамбет ауылына аңшылықтан қайтып келе жатқанда әскерилер қалай ұрып-соққанын баяндап берді. Ол өз сөзінде содан бері еш жерге арызданбағанын да айтты. Тергеу ісі басталғанда тергеушілер шақырып алып, сол күні не болғанын сұраған. Бұл азаматтар өздерін ұрып соққанын айтқан соң, «жәбірленуші» ретінде танып, қазіргі таңда куәлік етуді ұсынып отыр. Жәбірленушінің айтуынша, сол күн оларды ешқандай себепсіз тоқтатып, аяусыз ұрып-соққан.
Жәбірленуші денсаулықтарының нашарлағанын, бірақ Қаңтар оқиғасы кезіндегі аласапыранда ауруханаға бару мүмкін болмағанын айтты:
Сот процесінде жәбірленушілер әскерилердің іс-әрекеттері заңсыз болғанын айтып, кінәлілердің жауапкершілікке тартылуын сұрады. Алайда олар айып тағылған адамдарды айыпты деп танып кесіп айта алматынын баяндады. Себебі бастырмалатып ұрып-соққанда түрін көруге мұрша болмапты.
Бұл іс бойынша сот процесі жалғасуда. Жәбірленушілер өздері көрген және бастан өткерген оқиғаларды толық баяндап беру үшін бүгін сот алдында жауап беріп жатыр.
Жәбірленуші әскерилердің 3 баласы мен жақындарын кез келген уақытта атып тастайтындарын айтып, қоқан-лоққы жасағанын жеткізді. Бұл ауыр мезетте ол өзінің жаны үшін емес, балалары мен жақындары үшін уайымдап кеткенін айтты.
Қаңтар оқиғасы кезінде болған құқық бұзушылықтар мен зорлық-зомбылық әрекеттері жайлы тергеулер мен сот процестері талай-талай тағдырларға қатысты болып отыр. Жәбірленушілер өз құқығын қорғау үшін күресіп жатыр.
Еске сала кетсек, 2022 жылдың 9 қаңтарында ер адамның 2 қаңтарда Алматыға билет сатып алып, митингіге қатысу үшін ақша төлегенін растаған кадрлар пайда болды. Алайда бұл адамның қырғыз елінің атақты музыканты Викрам Рузахунов екені және оны күшпен мойындатқаны анықталып іс халықаралық дауға ұласты. Ол босаған соң, өзін Қазақстанның полиция қызметкерлері азаптағанын баяндап берді.",2024-09-17T09:30:01+05:00,2024-09-17T09:30:01+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/img_20230206_173732_725-1440x810.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/img_20230206_173732_725-1440x810.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/img_20230206_173732_725-1440x810.webp,
6b9ef9c275721932599dc30f1a45b2fd,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Атырауда Яна Легкодимованың ісін ашқан тергеушіге жаңа атақ берілді,"Атырауда Яна Легкодимова ісін ашқан тергеушіге мерзімінен бұрын майор атағы берілді, деп хабарлайды Оrda.kz. Атырауда Яна Легкодимова ісін ашуға үлес қосқан тергеуші Темирхан Хажмуратовқа мерзімінен",investigations,https://kaz.orda.kz/atyrauda-jana-legkodimovanyn-isin-ashkan-tergeushige-zhana-atak-berildi-136461/,"Атырауда Яна Легкодимова ісін ашқан тергеушіге мерзімінен бұрын майор атағы берілді, деп хабарлайды Оrda.kz.
Атырауда Яна Легкодимова ісін ашуға үлес қосқан тергеуші Темірхан Қажымұратовқа мерзімінен бұрын майор атағы берілді. Темірхан Қажымұратов ерекше ауыр қылмыс істеріндегі дәл және мұқият жүргізілген жұмысы үшін марапатталды. Тергеушілер сот камераларынан жүздеген жазбаны зерттеп, ауқымды іздеу жұмыстарын жүргізіп, екі күдіктіні анықтап, қылмысты толық ашқан.
Бұл жағдай тергеу жұмысындағы үздік нәтижелер мен дәлелдерге сүйенген жүйелі жұмыстың арқасында оң шешімін тапты.
Еске сала кетсек, Яна Легкодимованы қасақана өлтіріп, мәйітін Жайыққа тастаған жаншошырлық қылмысы бүкіл Қазақстанды дүр сілкіндірген болатын. Қыздың мәйіті табылмай, ақыр соңында сүйегі ғана табылған болатын. Қылмыскерлер өмір бойына сотталды.",2025-12-08T15:01:21+05:00,2025-12-08T15:01:21+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/7e23855b738456efd04403c24f58075d.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/7e23855b738456efd04403c24f58075d.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/7e23855b738456efd04403c24f58075d.webp,
d98ae2d045e405c682d2b2ae7154e0da,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Атышулы Хасан ісіндегі жәбірленуші Шерзаттың әкесінің досы әрі сыныптасы екені белгілі болды,"2021 жылы өзін ұрлап, ұрып-соғуды Хасан Қасымбаев ұйымдастырғанын мәлімдеген ММА спортшысы Арман Әлімов Шерзаттың әкесімен мектеп кезінен бері дос болған.",investigations,https://kaz.orda.kz/atyshuly-hasan-isindegi-zhabirlenushi-sherzattyn-akesinin-dosy-ari-synyptasy-ekeni-belgili-boldy-131387/,"2021 жылы өзін ұрлап, ұрып-соғуды Хасан Қасымбаев ұйымдастырғанын мәлімдеген ММА спортшысы Арман Әлімов Шерзат Болаттың  әкесімен мектеп кезінен бері дос болған, деп хабарлайды Orda.kz дереккөздері.
Бұл мақалада біз оқиғаның қалай өрбігенін және жәбірленушілер туралы қандай жаңа мәліметтер шыққанын баяндаймыз.
Істің жаңа қыры – Әлімов пен қаза болған жасөспірімнің отбасы арасындағы болжалды байланыс. Дереккөздің айтуынша, ол Шерзатты жаттықтырған болуы мүмкін.
Еске салайық, Қасымбаевқа қатысты «Адам ұрлау», «Денсаулыққа қасақана ауыр зиян келтіру» және «Бопсалау» баптары бойынша қылмыстық іс қозғалған болатын.
Жақында Арман Әлімовтің анасы Orda.kz-ке ұлының 2021 жылдың маусым айында ұрланып, соққыға жығылғанын айтты.
Бұл ретте Әлімовтің өзі бұрын қылмыстық жауапкершілікке тартылған болатын.
Orda.kz редакциясының қарауында сот құжаттары бар. Оларға сәйкес:
Бүгін сондай-ақ Хасан Қасымбаевтың ісі бойынша екінші жәбірленуші пайда болғаны белгілі болды. Бұл туралы Әлімовтің адвокаты бірнеше БАҚ өкілдеріне хабарлады.
Orda.kz ақпарат көзі екінші жәбірленушінің 2016 жылғы оқиғаға қатысы бар екенін түсіндірді. Ол кезде іс «озбырлық» бабы бойынша тергелген, бірақ тараптардың татуласуына байланысты жабылған. Алайда қазір тергеу қайта ашылып, ""бопсалау"" санатына ауыстырылды.
Хасан Қасымбаевтың есімі 2024 жылдың қазан айында Талғарда 16 жастағы Шерзат Болаттың өлімінен кейін кеңінен танымал болды. Жергілікті тұрғындар оны қылмыстық әлеммен байланыстырады, алайда Қасымбаев Orda.kz сайтына берген сұхбатында бұл айыптауларды жоққа шығарды.
Тергеу жалғасуда.",2025-03-13T16:46:40+05:00,2025-03-13T16:46:40+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/800x450-2.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1741865671_alimov.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1741865671_prigovor-alimov.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/800x450-2.webp,
4ada42216b7fb67d7215b01350e23256,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Бағанашылдағы балалар үйі кімнің қолында және оған Құлыбаевтың қандай қатысы бар?,"Бағанашылдағы балалар үйіндегі даудың соңы жақсылықпен аяқталды деп топшылаймыз-ау, бірақ бұл қоғам ойлағандай болмады. Тереңінен қаузап қарасақ, барлық мәселе бұрмаланып, «өзімізше» шешілген. Ол қалай? Orda.kz балалар үйінің тағы да біршама мәселелерін назарларыңызға ұсынады.",investigations,https://kaz.orda.kz/baganashyldagy-balalar-yji-kimnin-kolynda-zhane-ogan-kulybaevtyn-kandaj-katysy-bar-135980/,"Бағанашылдағы балалар үйіндегі даудың соңында «Тоқаев араласқан соң жақсылықпен аяқталды» деп жұрт бір қуанып қалған еді. Сөйтсек жағдайдың түп-төркіні мүлде басқаша екен. Балалар үйіне елдегі алпауыт бизнесмендердің қандай қатысы бар?
Orda.kz істің мән-жайын анықтады.
Қазан айының басында Бағанашылдағы балалар үйінің тәрбиеленушілерін жөндеу жұмыстары аяқталғанша басқа орталыққа уақытша көшіреді деген хабар тарады. Балалар мен тәрбиешілер жөндеу жұмыстары мен балаларды басқа жаққа ауыстыруға қарсылық танытты. Алайда дәл осы жөндеу мен көшіру — балалар мен тәрбиешілер қарсы шыққан мәселе болатын. Олар: «Бізді бөлмеңіздер, ең үлкендерімізге оқуды аяқтап, тағы бір-екі жыл осы жерде қалуға мүмкіндік беріңіздер», — деп өтінген еді.
Балаларды орналастыру бойынша жауапкершілік Алматы қаласының білім басқармасына жүктеледі. Ғимараттың тек ішін ғана бұзады. Біраз уақыттан соң жаңадан хабарлама келеді:
Бұл хабарды оқығанда, сөз Бағанашылдағы балалар үйі туралы екенін бірден түсіну қиын. Себебі ел арасында аты белгілі сол мекеменің орнына ресми құжаттарда басқа атау көрсетілген. Бірақ ресми атаулардың шатасқан әлемінде нақты не болып жатқанын жасырып қою үшін осы жеткілікті.
«Интегра» деп аталатын қанша компания бар? Он шақтысы бар шығар. Бірі саудамен айналысады, бірі басқа салаларда жұмыс істейді. Ал ресми хабарламада аталған компанияның атымен толық сәйкес келетін мекеме бар. Бірақ ол не салық төлемейді, не құрылыс саласына қатысы жоқ компания. Демек, іздегеніміз бұл емес.
Біз Бағанашылдағы балалар үйіне шамамен 10 рет келген шығармыз. Көбіне біз келгенде дау-дамай болып жататын. Әйтеуір уақыт өте келе байқағанымыз айналадағы елді мекен біртіндеп өзгеріп келе жатты.
Балалар үйінің айналасын бір қарап шықтық және көңілге сұрақ ұялататын жағдайлар көп. Балалар үйінің айналасында ешқандай да құрылыс техникасы жоқ. Сірә, жұмыс әлі басталмаған.
Бір қарағанда ғимаратты қаңырап тұр екен деп қаласың. Дегенмен біз бір-екі баланы байқадық. Айналаның дау-дамайдан жаңғырықпай, дәл осылай мимырт тыныштыққа бөленіп тұрғаны жақсы екен.
Үлкен жекеменшік сектор қай жерде орналасқан десеңіз, балалар үйі Әл-Фараби — Сырғабеков — Водопроводная көшелерінің үшбұрыш болып қиылысып жатқан жерінде орналасқан.
Әл-Фараби даңғылына жақын маңда жеке үйлер орналасқан. Барлығының иесі бар, терезелері темір қоршаумен жабылған, аумағы таза әрі ретке келтірілген, сақадай сақ тұрған иттері де бар.
Сырғабеков көшесіне жақын үйлер де дәл сондай. Күзетіп тұрған иттері бар. Дегенмен бұл үйлерде ешкім тұрмайды.
Шамасы құрылыс бастаймыз деген желеумен жер телімдерін сатып алған адамдар қаңқасын тұрғызып, сол күйі тиіспеген. Олар өз үйлерінде, ал мына жерде олардың атындағы орын бос тұр. Сонда бұл қандай құрылыс болғаны?
Бір кездері дизайнерлер «Алматы — біздің ортақ үйіміз» деген ұранды ойлап тапқан еді. Сол жазу жазылған қоршау қазір балалар үйіне қарама-қарсы жерде тұр.
Аты жоқ құрылыстың екінші шеті Әл-Фараби көшесіне барып тіреледі. Ал қоршаудың артқы жағында биік қоршауы бар футбол және баскетбол алаңы орналасқан. Онда мекеменің жігіттері келіп демалып, бос уақытын өткізуі мүмкін деп топшылауға ғана болады. Әйтпесе оның не үшін салынғаны түсініксіз.
Дегенмен биік қоршаудың арғы жағында жекеменшік үйлерді бұзу жұмыстары қарқынды жүріп жатты. Тіпті қандай бір ғимараттың қаңқасы тұрғызылып та қойған.
Жердің сатып алынғаны түсінікті. Бірақ кадастрлық карта бойынша біртұтас қоршаумен сызылған бөліктердің басым бөлігі «Призма Т» ЖШС иелігіндегі шекара маңындағы бөлікті қоспағанда бұрынғыша жекеменшік жер.
Бір нәрсені тілге тиек етсек, құрылыс биыл ғана басталған. 2023 жылы бұл жерде ешқандай құрылыс жұмыстары жүрмеген.
Компанияның құрылуына мұрындық болған тұлға – Нұркелді Кеңесбеков. Ол туралы ақпарат аз, бірақ біздің бар тапқан ақпаратымыз бойынша ол 2021 жылдың шілде айынан 2022 жылдың тамыз айына дейін ғана компанияны басқарған және бұл оның жалғыз комапниясы емес.
Нұркелді Кеңесбеков 1993 жылы дүниеге келген. Ол тағы «АгросервисБайсерке и Ко» ЖШС, «Agrex Prime» ЖШС, «Sara LLC» ЖШС және астық сақтайтын «Байсерке Агро» ЖШС-ын басқарады.
2013 жылы «АгросервисБайсерке и Ко» ЖШС-ын Нұрлан Оспанов басқарды. Оның есімін тағы «Байсерке Агрода» компаниясына қатысты мәліметтерден де байқап қалдық.
2024 жылы «Байсерке Агро» компаниясы мемлекетке 6,2 миллион теңге салық төлеген. Компанияны Нұркелді Кеңесбеков басқарады, ал оның иесі – Ләйлә Оспанова.
Белгілі болғандай, Нұрлан мен Ләйлә Оспановтар 2015 жылы елдің электр желілерін басқаратын ұлттық компания – «KEGOC» тізімінде болған.
Кеңесбеков құрған «Zhetysu hydro» компаниясын Марат Қынатов басқарады. 2016 жылы ол «Қазгидромет» РМК-нің бас директоры атанды. 2019 жылы «Азық-түлік корпорациясы» «ҰК» АҚ (ауыл шаруашылығы өнімдерін тікелей сатып алумен және астықты ішкі нарықта сатумен айналысатын ұлттық компания) үлестес тұлғаларының тізіміне енді.
«Призма Т» ЖШС-ның 2022 жылдың тамызы мен 2024 жылдың қаңтарына дейінгі құрылтайшысы — Салтанат Сарыбекова. 2019 жылы «Қазақстан Республикасының қылмыстық құқығындағы қылмыстық құқық бұзушылық түсінігі» тақырыбында PhD диссертациясын қорғады. Сарыбекова туралы барлық ақпараттар ғылыми қызметке байланысты.
Тағы бір құрылтайшы – Жәнібек Тәттібаев. 2023 жылдың сәуірінен 2024 жылдың қаңтарына дейін меншік иесі болды, сондай-ақ AMANAT CONTRACTORS (тұрғын ғимараттар құрылысы) компаниясын басқарады. «BROTHERS VHD GROUP» ЖШС-ның директоры болды.
Болат Баймолдин – 2025-тің ақпанынан бастап осы күнге дейін басқарып келеді. Ол туралы әзірге ешқандай ақпарат қолымызда жоқ.
«Призма» ЖШС балалар үйінің аумағының жанына автосервис салады. Бұл туралы хабарлама 2025 жылдың маусымында берілген. Жобалық-сметалық жоба 2023 жылы әзірлеген.
Салық бойынша: ең көп төленген қаражат – 303 мың теңге. Оны 2025 жылдың әлі құрылыс аяқталмаған кезеңде төлеген. Ал компания төрт жылдан бері жұмыс істеп келеді. Автосервис салынуы жөнді шығар. Өйткені балалар үйінің қарама-қарсы жағында «Бағанашыл» деп аталатын жанармай бекеті орналасқан.
Жанармай құю бекетінен басқа балалар үйіне қарама-қарсы тағы Тәжікстан елшілігі бар.
Тағы да үлкен жер телімдері тұр. Оның біреуі қоршалған, ішінде 0,7 гектар жерде гүлденген жеке сектор бар.
Қоршаудың артындағы учаскелердің астындағы жер «AB Development Kazakhstan» ЖШС-не тиесілі. Компанияның құрылғанына бір жылдан енді асты. Бұл компания тұрғын үй құрылысымен айналысады.
Кәсіптің басшылары: Жомарт Абласанов және Жәнел Жетпісбай.
AB Development Kazakhstan тағы бірнеше компания ашты: жеке TLC Minerals Limited, «Қайнар Балық» ЖШС, «Dragon lakshme Group kz» ЖШС.
TLC Minerals Limited жеке компаниясы Жомарт Абласановтың туысы Байқадам Абласановпен бірге Beineu Petroleum Limited жеке компаниясына иелік ететін «Capital stroy V» ЖШС-нің жалғыз құрылтайшысы.
«Beineu Petroleum Limited» компаниясы «Fincraft Group» ЖШС-ның құрылтайшысы, ал оның тең құрылтайшысы қазақстандық миллиардер Кеңес Рақышев.
Балалар үйіне жақын тағы 6 гектар болатын жер телімі анықталды.
Үлкен әрі сәнді тұрғын үй кешенінің, дәлірек айтсақ, оның жерінің үш иесі бар: «Omirex» ЖШС, «Сана Бизнес» ЖШС және «TLCo» ЖШС.
Олардың ішінде «Omirex» ЖШС Тимур Құлыбаевқа және басқаларға қатысы бар екені белгілі.
Байланыс картасында компаниялар желісі қалай көрінетін түсіріп салып отырмыз (Omirex компаниясы қызыл түспен белгіленді).
«Omirex» компаниясы басқа ірі компанияларға қызмет көрсетеді. 2024 жылы мемлекетке 9,6 миллион теңге салық төлеген. Кей жылдары компания өз иелері арқылы ірі акционерлік компаниялармен байланысы бар адамдар тізіміне кірген. Бұл компания 16 жылдан астам уақыт бұрын құрылған.
Міне, мәселенің түп-төркіні қайда жатыр? Қоғам болып, бүкіл Қазақстан болып шулап, «жетімін жылатпаған қазақ едік» деген де, сол балалардың тұрған ғимараты елдегі ең қалталы, дәулеті тасып тұрған бизнесмендердің ғимараттарына көрші болып шықты. Былайша айтқанда, балалар үйінің маңында «бизнес-Голливуд» орналасқан.
Балалар үйінің жерін бұрын коттедж салу үшін пайдаланғысы келген. Бірақ президент Тоқаев балаларды көшіру жайлы мәселе елдің құлағына жетіп шу болып кеткеннен кейін істі тоқтатты. Қазір балалар мен қызметкерлері Елебеков 22а мекенжайындағы арнайы орталыққа көшірілген. Бәрін бірге, ешқайсысын қалдырмай көшірген.
Автор: Александра Мохирева",2025-11-10T20:13:03+05:00,2025-11-10T20:13:03+05:00,kk,Ислам Әден,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1762772664_baganashyl-i-gadzhiev-kollazh-kopija-1.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762757491_snimok-jekrana-2025-10-20-v-17_29_03.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762760568_snimok-jekrana-2025-10-20-v-17_32_10.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762760572_snimok-jekrana-2025-10-20-v-17_32_19.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762760611_snimok-jekrana-2025-10-20-v-17_32_45.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762760616_snimok-jekrana-2025-10-20-v-17_32_56.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762760732_img_2981.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762760733_img_2973.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762760741_img_2993.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762760743_img_2995.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762761125_snimok-jekrana-2025-10-20-v-17_29_21-1.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762761130_snimok-jekrana-2025-10-20-v-17_29_34.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762761241_snimok-jekrana-2025-10-20-v-17_30_04.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762761246_snimok-jekrana-2025-10-20-v-17_29_52.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762761590_img_3000.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762762106_snimok-jekrana-2025-10-09-v-17_03_14.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762762456_snimok-jekrana-2025-11-04-v-14_09_48.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762762457_snimok-jekrana-2025-11-04-v-14_08_14.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762766581_snimok-jekrana-2025-11-08-v-10_51_33.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762768546_snimok-jekrana-2025-11-05-v-16_08_08.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762769940_snimok-jekrana-2025-11-08-v-11_12_47.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762770106_snimok-jekrana-2025-11-08-v-11_15_48.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762770265_img_3001.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762770525_img_2996.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762770897_snimok-jekrana-2025-11-06-v-13_39_34.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762771242_snimok-jekrana-2025-11-06-v-14_50_53.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762771508_snimok-jekrana-2025-11-07-v-14_02_53.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762772261_snimok-jekrana-2025-11-07-v-13_24_41.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762772327_snimok-jekrana-2025-11-07-v-13_04_34.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1762772664_baganashyl-i-gadzhiev-kollazh-kopija-1.webp;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762758594_img_2971.jpg;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762759111_snimok-jekrana-2025-11-08-v-10_24_44.png;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762766429_snimok-jekrana-2025-11-05-v-15_31_12.png;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762767817_snimok-jekrana-2025-11-04-v-15_46_01.png;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762770749_snimok-jekrana-2025-11-06-v-13_20_06.png;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-11/1762770979_snimok-jekrana-2025-11-06-v-14_33_53.png,
93ff7cc029b4b6ae26457d5567b5c633,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Бала өртеген 16 жастағы жасөспірімге сот үкім шығарды,"16 жастағы жасөспірім 14 жастағы ұл баланы өртегені үшін Қарағандыда сот үкім шығарды, деп хабарлайды Orda.kz. Ол ҚР Қылмыстық кодексінің 107-бабының 2-бөлігімен — «Кәмелетке толмаған адамға",investigations,https://kaz.orda.kz/bala-ortegen-16-zhastagy-zhasospirimge-sot-ykim-shygardy-136455/,"Қарағандыда  14 жастағы ұл баланы өртегені үшін 16 жастағы жасөспірімге сот үкім шығарды, деп хабарлайды Orda.kz.
Ол ҚР Қылмыстық кодексінің 107-бабы 2-бөлігі бойынша, яғни «кәмелетке толмаған адамға денсаулыққа орташа ауырлықтағы зиян келтіру» айыбы бойынша кінәлі деп танылды. Сот оған бір жарым жыл бостандығын шектеу және қосымша бір жыл пробациялық бақылау белгіледі.
Іс материалдарына қарағанда, былтыр 17 қыркүйекте Шашубай ауылында 16 жастағы жасөспірім 14 жастағы Нұрсұлтанға сіріңкені тұтандырып лақтырған. Оқиғаға дейін Нұрсұлтанның шалбарына бензин төгіліп қалған. Тергеу дерегі бойынша, олар бұған дейін бірге ойнап жүрген. Ересек жасөспірім одан бензин үшін 4 500 теңге төлеуді талап еткен. Төлемеген соң, сіріңке лақтырып, баланың киімін отқа орап жіберген.
Киім лезде тұтанып, күйген мата теріге жабысып қалған. От қойған жасөспірім жедел жәрдем шақырмаған, ересектерге хабарламаған. Керісінше, ескі шалбар әкеліп, күйікке басуды бұйырып, оқиғаны жасыруға тырысқан.
Ата-аналар полицияға жүгінген. Бірақ тергеуші істі бастапқыда «қылмыс құрамының болмауына» байланысты тоқтатқан. Адвокаттың араласуынан кейін ғана іс қайта қаралып, сотқа жетті.",2025-12-08T17:20:09+05:00,2025-12-08T17:20:09+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/5309780665920327534.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/5309780665920327534.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/5309780665920327534.webp,
1a0251bbfaeea7266cd2723193255450,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Балалар үйінен жетім асырап алу табыс көзіне айналып бара ма?,"Біздің елде қамқоршы әр балаға 176 000 теңгеден сәл аса жәрдемақы алады. Бір бала үшін бұл аса көп көрінбеуі мүмкін, бірақ егер он бала болса ше?",investigations,https://kaz.orda.kz/balalar-yjinen-zhetim-asyrap-alu-tabys-kozine-ajnalyp-bara-ma-131674/,"Біздің елде қамқоршы әр балаға 176 000 теңгеден сәл аса жәрдемақы алады. Бір бала үшін бұл аса көп көрінбеуі мүмкін, бірақ егер он бала болса ше? Бала асырап алушы ата-аналардың қолында жәрдемақы аударылатын құжаттар бар. Қазақстанда қамқоршылық арқылы миллиондаған теңге табуға бола ма? Бұл мәселені Orda.kz зерттеп көрді.
Алдыңғы материалда біз Ұзын-Ағаш ауылындағы он баланы мемлекет тартып алған асыраушы ата-ана туралы айтқан едік. Себептері салмақты — бір қыз қыста жалаңаяқ үйден қашып кеткен, басқалары аштық көріп, дене жарақаттарын алған. Қамқоршыға қатысты қылмыстық іс қозғалды.
Патронаттық ата-аналарды не жетелейді: балаларға деген сүйіспеншілік пе, әлде ақша табу ма? Қазақстанда жетім балалардың құқықтары қалай қорғалған және отбасылық үлгідегі балалар үйлерін тексеру мен мониторинг жүргізу алгоритмі қандай? Қабылдаған отбасыларда балаларға қатыгездік таныту оқиғаларының алдын алу үшін не істеу керек? Біздің редакция осы және басқа да мәселелерді зерттеді.
Біз тағы да Алматы облысы Жамбыл ауданының сол елді мекеніне бардық, бірақ бұл жолы басқа асыранды отбасына. Жолда бізді алты бала тәрбиелеп отырған Динара Мырзахметова қарсы алды.
Күлкісі жарқын әйел бізді үйіне шақырды. Жол бойы ол асыранды балалардың санын көбейтуден бас тартатынын айтты, себебі әр балаға жеткілікті көңіл бөле алмаудан қорқады.
Біздің сұхбаттасушымыздың өзінің екі ересек баласы бар, олар қазір өз алдына бөлек тұрады. Ол жұбайымен ажырасқан, бірақ жақсы қарым-қатынас сақтап қалған. Үлкен үйде жалғыз қалған кезде, бала асырап, тәрбиелеу туралы шешім қабылдады. 2019 жылы білім басқармасының қамқоршылық бөліміне барып, қажетті құжаттарды жинап, «Асыраушы ата-аналар мектебінен» өтті.
Екі қыз осы үйде алты жылдан бері тұрады, ал қалғандары – екі жылдан астам. Үшеуі бір отбасынан шыққан – екі қыз және бір ұл. Динара олардың тағдыры үшін қатты алаңдайды.
Мәселе мынада: олардың анасы – Қарақалпақстан тумасы, бірақ Қазақстан азаматтығын алмаған. Күйеуі қайтыс болған соң, ішімдікке салынып, базарларда қайыр сұраған. Бір күні оны көшеден үсіп қалған күйінде тапқан.
Сол себепті Динара бұл балаларды жетімдерге арналған тұрғын үй кезегіне қоя алмайды – дерекқорда олар шетелдік ретінде тіркелген. Ал шын мәнінде, үшеуі де Қазақстанда дүниеге келген, біздің туу туралы куәлігіміз бар және оларға ЖСН тағайындалған.
Ай сайын асыранды ана әр балаға мемлекеттен 160 000 теңгеден сәл аса қаржы алады.
Динара барлық асыранды балаларын өз туғанындай тәрбиелейді. Олардың сабағына көмектеседі, үйірмелерге апарады, үй шаруасына баулиды. Қыздарымен сырласатынын да жасырмайды.
Балалардың шотында жиналған қаражатты қамқоршы пайдалана ала ма, деген сұраққа Динара бұл мәселені ешқашан зерттемегенін айтты.
Асыраушы ата-ана мемлекеттен балаға бөлінген қаражаттың қалай жұмсалғаны туралы есеп береді.
Асыраушы отбасылар мен жетім балалардың мәселелерін зерттеу барысында біздің редакция бір ауылдағы екі түрлі асыранды отбасымен кездесті. Олар бір-бірінен мүлде өзгеше болып шықты, бұл көптеген сұрақтың туындауына себеп болды. Солардың бірі – балаларды құрбанға айналуы мүмкін отбасыларға тап болудан қалай қорғауға болады?
Осы мәселеге қатысты Orda.kz Алматы облысындағы Балалар құқықтары жөніндегі уәкілі Айгүл Есімбековадан пікір сұрады.
Асыранды балалардың тұрмыс жағдайын тексеру – маңызды міндет
Қамқоршылық жүйесінде тұрақты мониторинг жүргізу – оның ажырамас бөлігі болуы тиіс.
Біздің елде бала асырайтын ата-аналарға арналған мектеп бар, онда үміткерлер міндетті түрде іріктеуден өтіп, психологтармен жұмыс істейді және қажетті білім алады. Алайда кейде ана болу тәжірибесі жоқ әйелдердің бірден көп баламен қалатын жағдайлары кездеседі. Мысалы, Салтанат сияқты. Кейін оның бірге тұратын серігі пайда болады, бұл да бала тәрбиесіне қосымша қиындық туғызады.
Егер әйелдің ана болу тәжірибесі болмаса, оған бір баладан бастап көруге мүмкіндік беру керек деп ойлаймын. Осылайша, оның бұл жауапкершілікке қаншалықты дайын екенін бағалауға болады.
Әрине, кейбір әйелдер медициналық себептерге байланысты өз баласын дүниеге әкеле алмауы мүмкін. Бірақ мұндай жағдайда да оларға берілетін балалар саны шектеулі болуы тиіс. Қамқоршылық органдары бұл процеске мұқият және жауапкершілікпен қарауы қажет».
Қадағалауды күшейтіп, балалардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету қажет.
Сонымен қатар, біз асыраушы ата-аналардан балаларды өздерінің туған ата-аналары қайтарып алған жағдайларды да айналып өте алмаймыз. Мұндай жағдайлар ата-ана құқығынан айырылған немесе шектелген ата-аналар қайтадан өз құқықтарын қалпына келтірген кезде болады.
Осындай жағдай Динара Мырзахметованың өмірінде де болды. 2021–2022 жылдары оның отбасында бір үйдің бес баласы тұрған. Балаларды аналары ішімдікке салынғаны үшін тартып алған. Кейін анасы соттың барлық талаптарын орындап, жұмысқа орналасып, баспанасын ретке келтіріп, наркологтан анықтама алып, балаларын қайтарып алды.
Алайда, өкінішке қарай, біршама уақыт өткен соң, балалар қайтадан балалар үйіне оралуға мәжбүр болды.
Балаларды осындай күйзелістер мен жауапсыз ата-аналардан қалай қорғауға болады? Балаларды бір алып, бір өткізу жағдайларының алдын алу үшін не істеу керек? Олар ауыр психологиялық жарақат алмауы үшін қандай шаралар қабылдау қажет?
— Ең алдымен, биологиялық ана мен баланың байланысы – жай ғана дүниеге әкелгені үшін емес екенін түсіну керек. Бұл қан арқылы, генетикалық деңгейде қалыптасқан терең байланыс.
Сондықтан, биологиялық ата-аналар балаларды тәрбиелеуге дайын және қабілетті болған жағдайда, оларға әрдайым басымдық беріледі. Біз әрқашан ата-ана құқығын қалпына келтіргенін күтеміз, егер ол шектелген болса. Егер барлық қажетті тексерулерден кейін оның құқықтары қалпына келтірілсе, балалар анасына қайтарылады.
Алайда, қамқоршылық органдары оның өмір салтын, мінез-құлқын және балаларды қайта қабылдауға қаншалықты дайын екенін мұқият бақылауы қажет. Балаларды анасына қайтармас бұрын, оның өмірінде қандай өзгерістер болғанын, қаншалықты тұрақты жағдай жасағанын және бұл үйде балалардың қауіпсіздігі қамтамасыз етілгенін анықтау өте маңызды.
Анасы тәуелділіктен өткен жағдайда балалардың бейімделуін қалай бақылау керек? Егер анасы алкогольге немесе басқа зиянды заттарға тәуелділікке ұшыраған болса, балалар мен ананың бейімделу процесін мұқият бақылау қажет.
Бейімделу – тек балалардың үйге қайтуы ғана емес, сонымен бірге өзара сенім мен байланыстарды қалпына келтіру процесі. Бұл әсіресе өткенде ата-ананың ішімдікке салынуы немесе басқа да тәуелділіктері болған жағдайларда өте маңызды.
Балалармен де, анамен де психологтар тұрақты жұмыс істеуі тиіс, Анасының тәуелділікке түсу себептерін анықтап, оларды шешуге көмектесу керек. Сонымен қатар, белгілі бір уақыт аралығында (кемінде алты ай) бақылау жүргізу қажет,
Бұл бейімделу процесінің сәтті өткеніне, Балалардың қауіпсіз және қолайлы ортада тәрбиеленіп жатқанына көз жеткізу үшін маңызды. Бұл жұмысты тек балалармен немесе тек анасымен жүргізу жеткіліксіз, екі тараппен де жүйелі түрде жұмыс істеу қажет.
Әрине, бұл қамқоршылық органдары үшін қосымша жүктеме, бірақ егер біз балалардың қауіпсіздігін қамтамасыз еткіміз келсе, бұл өте қажет. Психологиялық көмек пен бақылау үздіксіз жүргізіліп, басты назарда болуы тиіс.
Тек осылай ғана біз балалардың әл-ауқатын және болашағын қамтамасыз ете аламыз.
Қазақстан Республикасындағы қамқоршылық жүйесін зерттей отырып, біз бұл процестің айқын реттелгенін, бірақ кейбір маңызды нюанстарға назар аударуды қажет ететінін байқадық.
Асыраушы немесе қабылдаушы отбасы болу үшін келесі құжаттарды ұсыну қажет:
Мемлекет тарапынан қаржылық қолдау қарастырылған:
Жалпы, Қазақстандағы бала асырау жүйесі балалардың сәтті бейімделуі мен отбасыдағы үйлесімді қарым-қатынастарға ықпал ететін заңдық, қаржылық және психологиялық көмек көрсетуді қамтамасыз етеді.
Дегенмен, бұл жүйе әділ әрі жүйелі болып көрінгенімен, ол сыбайлас жемқорлықтың немесе балалар есебінен пайда табу көзіне айналмас па?
Бұл жүйенің басты тәуекелі – балаларға арналған қаражатты мақсатсыз пайдалану.
Өкінішке қарай, кейбір жағдайларда қабылдаған отбасыларда балаларға қатігездікпен қарау фактілері болып тұрады.
Тек мемлекет пен қоғамның бірлескен күш-жігері арқылы ғана біз бұл жүйені әділ, ашық және балалардың мүддесіне сай ете аламыз.",2025-03-27T09:12:25+05:00,2025-03-27T09:12:25+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/deti-siroty-kollazh-kopija-2.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742970269_1742654328_123.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742970269_7.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742970272_dinara-s-synom.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742970272_dom.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742970272_priemnye-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742981205_1742641759_4.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742981205_1742641774_2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742981205_1742641791_1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742981206_1742641758_3.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742981206_1742641783_dom-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742981206_1742641799_5.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/deti-siroty-kollazh-kopija-2.webp,
58cf5353ce824dbb9341bcaf6ea5149f,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Балаларды күйзелткен әке-шеше жанжалы»: Әйтенов 12 күнге қамалды,Бүгін Астанада Шымкенттің бұрынғы әкімінің ағасы Марат Әйтеновтің ісі бойынша сот отырысы өтті.,investigations,https://kaz.orda.kz/balalardy-kyjzeltken-ake-sheshe-zhanzhaly-ajtenov-12-kynge-kamaldy-126058/,"Бүгін Астанада Шымкенттің бұрынғы әкімінің ағасы Марат Әйтеновтің ісі бойынша сот отырысы өтті.
Orda.kz қазіргі таңда елімізде ажырасу өте көбейіп кеткенін еске салады. Статистикалық деректерге зер салсақ, 2023 жылы жалпы ажырасу Қазақстан бойынша 40,2 мың рет тіркелді.
Осыған орай, Orda.kz тілшісі бұрыңғы ерлі-зайыптылар, «Самұрық Қазынаның» экс-директоры Марат Әйтенов пен Дана Әтешованың сотына қатысқан болатын.
Orda.kz бұған дейін әйелінің арызына сәйкес оның қамауға алынғаны жайлы жазды. Бүгінгі сотта Марат Әйтеновке 12 күнге бас бостандығынан айыру жазасы тағайындалды.
Марат Әйтенов 15 шілде қамауға алынып, оған қарсы қылмыстық іс қозғалды. Бұл іске қосымша назар аударылып, Әйтенов бұрынғы жұбайына қарсы полицияға арыз берген соң, іс жайлы тың хабарларды білдік. Ол бұрынғы жұбайын үйінен күштеп шығарған болатын. Осы оқиғаның бейнежазбалары әлеуметтік желілерде тарап, қоғам назарын аударды.
Бұған дейін Әйтенов оларды шығарған үйдің Әрсен Мұсалімовке тиесілі екенін, ал жаңа меншік иесі 2022 жылдан бері үйдің босатылуын талап етіп келгенін айтқан. Әтешова үйді босатудан бас тартқандықтан, 2024 жылы 12 шілде сот орындаушының көмегімен мәжбүрлі түрде шығару жүзеге асырылғанын айтты.
Бүгінгі сотта:
Марат Әйтенов сотта шын жүректен кешірім сұрап, бар кінәсін мойындады.
Еске сала кетейік, бұған дейін осы оқиға жайлы Дана Әтешова Қасым-Жомарт Тоқаевқа бейнеүндеу жолдап, әділ шешім шығаруға көмектесуін өтінген болатын. Сондай-ақ, ол балаларды және әйелді шығаруға қатысқан полиция қызметкерлерін қызметтегі әрекетсіздік үшін қылмыстық жауапкершілікке тарту керек екенін айтты.
Бүгін, 2 шілде Астанада өткен сот отырысында Дана Әтешова айыпты Марат Әйтеновтен қорқатынын, қазіргі тұрып жатқан жерін жасыратынын айтты. Сондай-ақ, өздерін күштеп шығарып жатқан кезде әрекетсіздік танытқан полиция қызметкерлерінің керісінше Марат Әйтеновке болысқанын баяндады.
Дана Әтешова күштеп үйден шығару кезінде балаларының психологиялық соққы алғанын айтып, 17 жылдық тәжірибесі бар психолог маманның тұжырымдамасын іске тіркеуді ұсынды.
Марат Әйтенов психологиялық соққы жайлы сөз қозғалғанда:
Дау болғанымен, судья К.Тобағалиұлы заңның 434 бабына сәйкес қаулы етіп, қылмыстық кодекстің 24 бабына сәйкес тараптар дәлелдеме ұсынуға құқылы екенін айтты. Сот өтініш хаттарды іске тіркеді. Сондай-ақ, бұрынғы жұбайының 9 жыл бойы соққы көргенін жоққа шығаратын Есіл аудандық сотының шешімін Марат Әйтенов өтініш хат ретінде ұсынды. Оны да сот іске қосып тіркеді және барлық өтініш хаттарға жарыс сөзде сілтеме жасауға құқықтары бар екенін мәлімдеді.
Ақыры сот, екі тараптың жарыс сөзінен кейін, барлық дәйектемелерді ескере отырып үкім шығарды.
Үкімде Астана соты Марат Әйтеновке 12 күн бас бостандығынан айыру жазасын тағайындады. Ол қылмыстық кодекстің 109 бабының 1 бөлігі бойынша қылмыстық теріс қылық жасағаны үшін кінәлі деп танылып, 12 тәулікке қамауға алынды. Сондай-ақ, Марат Әйтеновті үйді босатпай жүрген жұбайын әдейі қапсырып ұстап, балалардың көзінше зорлық көрсетті деп таныды. Оның шын жүректен кешірім сұрағанын ескере отырып, жазаны жеңілдетіп, 12 тәулікке қамау туралы жаза тағайындады. Сот бейнежазбада балаларға қандайда бір зорлық көрсетілмеді, тек жұбайы Дана Әтешоваға ғана зорлық көрсетілді деп атап өтті.
Қазақстан Petrelli Previtera зерттеулері бойынша ажырасудан көш бастайтын 10 елдің екіншісі болып тұр.
Дана Әтешова мен Марат Әйтеновтің ажырасуы да, жанжалға ұласқан үйден күштеп шығару дауы да балалардың психологиясына әсер етіп, психо-эмоциялық жарақат қалдырғаны сот залында оқылды.
Дүниеге бала әкелу — қайткен күнде де жауапкершілікті қажет етеді. Сондықтан екі тарап та оны сезінуі керек. Марқұм Бейсен Құранбектің сөзі желіде ұзақ уақыт тарап жүрді. Онда ол әйеліне «Ешқашан ажыраспаймыз. Маған әйел табылады, оған күйеу табылар, ал балаларға бөтен біреу әке-шеше бола алмайды» деген болатын. Бұл үлкен жанжалға ұласқан тартыс — жастарға отбасы құрмай тұрып, алды-артыңды барлап алу керегін, отбасы деген қасиетті ұғымда жауапкершілік керек екенін көрсетіп берді.",2024-08-02T20:41:54+05:00,2024-08-02T20:41:54+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/img_20240802_155321_149.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/inshot_20240802_135942307.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/screenshot_20240802_103835_zoom.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/screenshot_20240802_112725_instagram.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/img_20240802_155321_149.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/img_20240802_155321_149.webp,
76010057803d4b66d33f59236ca8a888,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Білім саласындағы жанжал»: Нархоз университеті қазақ тілін алып тастады,Елімізде дәрісті қай тілде өту керегі күні бүгінге дейін даулы мәселе болып келеді. Жақында Нархоз Экономика және менеджмент саласында қазақ тілін оқыту тілінен алып тастады.,investigations,https://kaz.orda.kz/bilim-salasyndagy-zhanzhal-narhoz-universiteti-kazak-tilin-alyp-tastady-125054/,"Елімізде дәрісті қай тілде өту керегі күні бүгінге дейін даулы мәселе болып келеді. Жақында Нархоз Экономика және Менеджмент саласында қазақ тілін оқыту тілінен алып тастады. Бұл жайлы Нархоз университеті жеке сайтында жариялады.
Артынша Экономика және Менеджмент мектебінің оқытушылары қазақ тілін алып тастауға қарсы шығып, министрлікке хат жолдады. Ұстаздар хатта қазақ тілін алып тастауға үзілді-кесілді қарсы екенін кесіп айтты. Ұстаздардың сөзінше, еліміздің 70% қазақ ұлты екенін ескерсек, бұл қазақ студенттерінің өз ана тілінде білім алу құқығын шектеу болады. Ал заңымыздың 7-бабына сәйкес азаматтардың тіліне қарай шеттетуге жол берілмейді. Лауазымды тұлғалар мемлекеттік тіл мен орыс тілін шеттеткен жағдайда ҚР «Тілдер туралы» Заңының талаптары бұзылып, моральдық жауапкершілікпен қатар, басқа да жазаға тартылады.
Қазақ ұлты үшін 1991 жылы қазақ тілін мемлекеттік тіл деп заң қабылдау өте маңызды қадам болды. Құжаттардың бәрі орысша, мемлекеттік мекемелер орысша жауап қатады, қарапайым халықтың өзі орысша сөйлеседі. Тәуелсіздікке енді қолы жеткен еліміз ана тілінің мәртебесін көтеру үшін қыруар еңбек ету керек болды. Соның ішінде білім ошақтары да тілдік қақтығыстар алаңына айналды. Кейбір мектептер мен ЖОО-да, әсіресе орыс тілділер көп шоғырланған аймақта орыс тілі үстем болды. Кейінгі жылдары көп бастаманың арқасында қазақ тілінің мәртебесі біршама көтерілгенін байқаймыз.
Алайда мемлекеттік тіл жайлы арнайы заң барына қарамастан, қазірдің өзінде осы мәселеде қиындықтар әлі туып келеді. Ал оқыту тіліне қатысты заңның 2011 жылғы өзгертілген нұсқасына қарасақ, білім орындары жеке меншік болғанына қарамастан, білім алушылардың қазақ тілін мемлекеттік тіл ретінде білуін қамтамасыз етеді. Сондай-ақ ҚР мемлекеттік жалпыға бірдей стандартқа сәйкес орыс тілін немесе бір шет тілін үйретеді. Ана тілінде білім алу қолжетімді болуы үшін, ұйымдар, сыныптар, топтар құрылып, оларға жағдай жасалуы керек. Сондай-ақ, заңда басты басымдықты дәл осы мемлекеттік тілде ашылатын ұйымдарға беру керегі жазылған. Бұл заң 2017 жылдан бастап күшіне енді. Сонымен қатар,  мемлекеттік тіл мен орыс тілі міндеті болған соң, орта білім беру ордаларының аттестаттау кезінде де осы тілдер бар.
Алайда, Нархоздың Экономика және Менеджмент мектебі қазақ және орыс тілдерін алып тастап, толығымен ағылшын тілінде білім беруге шешім қабылдады.
Бүгінде бүтін бір ұлттың мәселесіне айналған «калька», яғни өзге тілден дәлме-дәл аудару тіліміздің ұлттық бояуын кетіріп бітті. Әдебиетімізден бастап күнделікті ауызекі тілімізге сіңіп кеткен калькаларды білмей де қаламыз. Сол кальканы Нархоздың да есігінен байқадық. «Өзіңізге қарай», «ары қарай». Бекеттердің, мекемелер мен дәмханалардың есігінде «өзіңізден кейін» деген аудармасы жазылып тұр.
Кальканың әсерінен қазақша сөйлеп, орысша сөйлейтін жастар көбейді. Тілімізге сіңіп бара жатқан ондай сөздерді жастар «дұрыс» деп ұғып, ойланбай-ақ айта береді.
Заңымыздың 7-бабында қазақ тілі мемлекеттік тіл екені тайға таңба басқандай анық жазылған. Ал орыс тілі мемлекеттік мекемелерде және жергілікті өзін-өзі басқару органдарында мемлекеттік тілмен тең дәрежеде ресми түрде қолданылады. Осыған дейін бұл бапты өзгерту үшін талай дау болды. Бірақ мемлекет ол заңды өзгертпеді. Осының нәтижесі болар, кейде мемлекеттік ұйымдардан бастап, оқу орындарына дейін «қазақ тілін білу міндетті емес» деген көзқарас бар. Мысалы, жұмыс және қызметкер іздейтін H.Hunter сайтында қазақша үйрететін Qazaq school online сайты «қызметкердің қазақ тілін білуі міндетті емес» деген хабарлама жариялапты. Бұл жайлы журналист Ерлан Оспан өзінің telegram арнасына салды.
16 маусым күні Нархоз оқу орнында ашық есік күні өтті. Іс-шара кезінде оrda.kz тілшілері студенттер мен ата-аналар арасында сауалнама жүргізді. Олардың бірі бұл өзгерісті құптап, ағылшын тілін үйренуге мүмкіндік деп санайды. Көбі бұл шешімге қарсы екенін айтып, Қазақстан азаматтары білімді қазақ тілінде алуға құқылы дейді.
«Бала өз ана тілінде тәрбиеленбесе, өз халқына қызмет ете алмайды»
Жүсіпбек Аймауытов
Студенттердің кейбірі шетелге кететінін, бұл шешім ағылшын тілін жетік меңгеруге таптырмас мүмкіндік екенін айтты.
Ата-аналар арасында сауалнама жүргізу кезінде «қазақ тілін алып тастап, сабақты тек ағылшын тілінде өткізу қаншалықты дұрыс?» деген сұрағымызға кейбір ата-аналар баласының ағылшын тілін жақсы білетінін айтып, «бізге бәрібір» деді. Кейбір ата-аналар ашық есік күніне келгенін, «асығыс» екенін айтып, жауап беруден бас тартты. Орыстілді ата-аналардың пікірін сұрағанымызда «билікті айтқаны» болады деген жауап алдық.
Сонымен қатар, дабыл қаққан ұстаздар бұл шешімнің оқушылар арасында теңсіздік тудыратынын айтты.
Ресми статистикалық деректерге сүйенсек, ҰБТ-да ағылшын тілінде тапсыруға талап білдірген түлектердің саны жалпыға есептегенде нөлді құрайды. Оған дәлел, ҚР Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің ақпараттары бойынша негізгі ҰБТ-2023 қорытындысы туралы мәліметтерінде түлектердің шамамен 75,16%-ы ҰБТ-дан қазақ тілінде, 24,74%-ы орыс тілінде, 0,1%-ы ағылшын тілінде өтті.
Кейбір оқушылар тек қазақ тілі мен ағылшын тілінде дәріс беру жайлы ұсыныс айтты.
Еліміздегі алдыңғы қатардағы оқу орнының бірі Нархозға түскісі келетін қазақ балалары көп. Олардың бірі ағылшынша білсе, енді бірі білмейді. Олар қазақ тілін алып тастағанына алаңдап отыр.
Сондай-ақ, экономика салаларының бірін бітірген осы оқу орнының түлегі тілшімізге осы мәселеде және қазақ тілін оқыту жайлы пікірін айтты.
Олардың кейбірі елімізде өзге де ұлттар тұрған соң, олардың да құқығын шектемей 3 тілде дәріс өткізген дұрыс деді.
Сондай-ақ, ата-аналар да 3 тілде білім беру дұрыс шешім екенін айтты.
Жазушы Таласбек Әсемқұлов өзінің «Әріп тағдыры» атты мақаласында, Құбылай ханның 18 000 ғалымға «қытай жазуынан бас тарт, әйтпесе бастарыңнан айырыласыңдар» деген шартына қасқая қарсы тұрғанын жазады. Тіл үшін жанын пида етсе, иероглифтік жазуды сақтап қалатынын естіген 18 000 ғалым көзсіз ерлікке барып, осы ұлы мұрат жолында құрбан болыпты-мыс. Әсемқұловтың сөзінше, асырып айтуға бейім қытай зерттеушілерінің бұл сөзі шындыққа жанаспайды. Бұл жерде мән беретін дүние — ана тіл мен ата дәстүрді сақтау жолында жанын қиюға әзір болған ғалымдардың ерлігін өнеге ету болып тұр. Білім ошақтарында өз тілімізде білім бере алмасақ, ғылымның әр саласын ана тілімізде айтып жеткізе алмасақ, тәуелсіздік деген сөз жүзіндегі дүние болып қала береді.
Тарихқа көз жүгіртсек, бір елдің отарындағы ұлттың тілін шектету, мектептерін жабу сынды жағдайлар өте көп. Мысалы, Америка филиппин жерін отарлағаннан кейін, негізгі оқыту тілін ағылшын тіліне ауыстырған болатын. Кейін 2012 жылы Филиппиндіктер ана тілінде білім беру саясатын қолға алды. Алайда қазірдің өзінде филиппиндіктер сөйлегенде ана тілінде емес, ағылшын тілінде заулай жөнеледі. Оңтүстік-шығыс Азияда көп жылдар бойы ағылшын тілі үстем болып келді. Енді олар ұлттық тілінің қолдану аясын кеңейту үшін түрлі бағдарламалар жасап, қолынан келгенше өз тілінің мәртебесін көтеруге тырысып жатыр.
Оңтүстік Африкада апартеид (нәсіліне қарай жергілікті халықты шеттету) кезеңінде өз тілінде сөйлейтіндердің саны көп болғанына қарамастан ағылшын және африкалық тілдер білім ошақтарында негізгі оқыту тілі болды. Қара нәсілділерді және басқа ұлттардың тілін, мәдениетін шеттету саясатына қарсы күрескен Нельсон Манделаны білмейтін адам кемде-кем шығар. Нельсон Мандела билікке келген соң, жергілікті тілдерді шетқақпайлау доғарылып, білім беру саласында бірқатар өзгерістер болды. Бұл мысалдар білімді қай тілде беру маңызды екенін және ұлттық тілді қайтадан жаңғырту басқа мемлекеттің  отарында болған ел үшін орасан зор еңбекті қажет ететінін көрсетеді. 70 жыл Ресей құрамында болғанда қазақ тілінің басынан да талай қилы кезең өтті. Тәуелсіздік алған соң, қазақ тілінде білім алу үшін бірталай күрес жүрді. Наразы ұстаздардың Нархоз басшылығына қазақ тілін алып тастауына қарсы арызы да соның бір дәлелі.
Осы мәселеге қатысты оrda.kz тілшілері Ғылым және жоғары білім министрлігіне және осы оқу орнының Экономика және Менеджмент мектебінің басшысылығына хат жолдады. Әзірге сауалымызға жауап келмеді.",2024-06-19T09:56:43+05:00,2024-06-19T09:56:43+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-06/sizes/1440x810/kollazh-nrxz.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-06/photo_2024-06-18_15-51-25.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-06/sizes/1440x810/kollazh-nrxz.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-06/sizes/1440x810/kollazh-nrxz.webp,
83791cff14c1e3748d607be7048e8230,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Бір Қорғас және үш әкенің ұлы: Назарбаевтың жиені әулеттің көлеңкесіне қалай тығылып жүр?,"Бұған дейін жазған мақаламызда біз Нұрсайын Есполов Назарбаевтар әулет қатарына «қосылуға» тырысқаны жайлы топшылаған едік. Алайда бұл тұжырым ағат болыпты. Нұрсаин ешқашан өзге отбасының қатарына қосылуға тырыспаған екен. Оның елдегі ең бәсі жоғары болған текті алып жүруге толық заңды құқығы бар болып шықты. Себебі оның анасы — Гүлмира Назарбаева (сонымен қатар Әбішева, кейде Байзақова деп те аталған), Болат Назарбаевтың қызы, бұрынғы судья және табысты кәсіпкер. Осылайша, анасы жағынан ол Елбасы әулетінің жиені болып шығады екен. Назарбаевтар әулетінің елден тасада қалған, көп айтыла бермейтін деректері туралы Orda.kz тілшісі саралайды.",investigations,https://kaz.orda.kz/bir-korgas-zhane-ysh-akenin-uly-nazarbaevtyn-zhieni-aulettin-kolenkesine-kalaj-tygylyp-zhyr-134010/,"Бұған дейін жазған мақаламызда біз Нұрсайын Есполовтың Назарбаевтар әулетінің қатарына «қосылуға» тырысқаны жайлы болжам жасаған едік. Алайда бұл тұжырым қате болыпты. Нұрсайын ешқашан өзге отбасының қатарына қосылуға тырыспаған екен. Ол елдегі ең бәсі жоғары болған текті алып жүруге толық заңды құқығы бар адам болып шықты. Себебі оның анасы — Гүлмира Назарбаева (сонымен қатар Әбішева, кейде Байзақова деп те аталған), Болат Назарбаевтың қызы, бұрынғы судья және табысты кәсіпкер. Осылайша, анасы жағынан ол Елбасы әулетінің жиені екен. Назарбаевтар әулетінің елден тасада қалған, көп айтыла бермейтін деректері туралы Orda.kz тілшісі саралайды.
Болат Назарбаевтың қызы бір баласымен Айдос Есполовқа тұрмысқа шыққан. Сол кезде баласы Нұрсайын «Есполов» деген тегін алған болуы мүмкін. Қазір олар ажырасып кеткен. Айдос — Гүлмира Назарбаеваның бұрынғы күйеуі. Әзірге оның бұрынғы күйеуі жайлы қолда бар дерегіміз осы.
Бір қызығы, академик Тілектес Есполовтың Назарбаевтар әулетімен екі байланысы бар болып шықты. Қызы Әсел Исабаеваны ұзатып, келін етіп Гүлмира Әбішеваны алған ол бұрынғы президент Нұрсұлтан Назарбаевпен және марқұм Болат Назарбаевпен тығыз байланыс орнатқан.
2025 жылдың 10 қаңтарында Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев бұрынғы президенттердің және олардың отбасыларының денсаулығы мен жеке өміріне қатысты ақпаратты мемлекеттік құпияға жатқызатын заңға өзгерістер енгізді. Бұл жайлы толығырақ материалымыздан оқи аласыз.
Ал Гүлмира Назарбаева мен Айдос Есполовтың ортақ ұлы бар. Оның есімі — Нұрболат Есполов бар. Біз ол жайлы алдыңғы мақалада да сөз қозғағанбыз. Дәл осы Нұрболат арқылы біз туыстық байланысты анықтап отырмыз.
Қазір Нұрсайын мен Нұрболаттың басқа өгей әкесі бар. Болат Назарбаевтың қызы Гүлмира тағы бір рет тұрмысқа шығып үшінші баласын дүниеге әкелді. Оның қазіргі күйеуі Алпамыс Байзақов Гүлмирадан шамамен 17 жас кіші, әрі Нұрсайыннан сәл үлкендеу жас жігіт. Telegram-арна «Выход к морю» хабарлауынша, Байзақов микрокредитке әуес әрі 1,5 миллион теңге берешегі бар. Сондай-ақ ол салық төлеуде де басын ала қашқан. Алпамыс Байзақовтың 59 мың теңге көлемінде қарызы бар екені анықталды.
Гүлмира Назарбаева мен Алпамыс Байзақов 2021 жылы заңды некеге тұрған. 2022 жылы олардың ортақ баласы дүниеге келген. Ұл бала болуы мүмкін. Жас әке әрі асыл жар қазір жеке кәсібімен айналысып жүр. «JarJar GB» деп аталатын мейрамхана ашқан. Бұл атауда сүйіктісінің есіміндегі әріптерді қолданған. Айта кету керек, бұрын да Гүлмира Болатқызына тиесілі компаниялар да оның есімінің бас әріптерін пайдаланған еді. Демек, бұл кәсіпті ашуға да оның ықпалы тигені анық.
Қазіргі таңда мейрамхана атауы «Lemon» деп өзгертілген. Шығыс асханасына тағамдарын сататын көрінеді. Бұл мекеме Алматы облысы, Қаскелең қаласында тіркелген. Бұл —  Назарбаевтар әулетінің «ұясы» саналатын жер.
Кәсіпорынның негізгі қызмет түрі — жылжымайтын мүлікті жалға беру және оны басқару деп көрсетілген. Orda.kz тілшілері жақын күндері аталған мейрамханаға барып, ас мәзірінің сапасын бағамдамақ.
Сонымен қатар, 2017 жылы Байзақов Алматы қалалық ІІД-де жедел уәкіл болып жұмыс істеген болуы мүмкін. Оның аты Ринат Исағалиевке «Қадыр Қасиет» қоғамдық бірлестігінің қызметкеріне сотқа шақыртуында тұр.
Бұған қоса, ол бұрын көлік жүргізіп, біраз қиындықтарға тап болған. Сол үшін ол екі рет сотқа тартылған. 2020 жылы ол ҚР ӘҚБтК-нің 610-бабы бойынша әкімшілік жауапкершілікке тартылған. Жол жүру ережесін бұзу арқылы адамның денсаулығына зиян келтіріп, көлікке немесе өзге де мүлікке зақым келтірген. Сол кезде сот оған әкімшілік жаза қолданған.
2021 жылы ол тағы да сотқа тартылды. Бұл жолы ҚР ӘҚБтК-нің 590-бабы бойынша, яғни көлік құралдарын пайдалану ережесін бұзуға байланысты. Екі іс те Алматы қаласындағы әкімшілік құқықбұзушылықтар жөніндегі мамандандырылған ауданаралық сотта қаралған.
Айтпақшы, 23 шілдеде Гүлмира Болатқызы мерейтойын атап өтті. «Президентке хат» Telegram-арнасының хабарлауынша, бұл жиынға әнші Шамхан Далдаев, Алматы қаласы Алатау ауданының полиция басқармасына қарасты бөлім бастығының орынбасары Әсет Көпешбаев және оның әріптесі Самат Берістемов, алматылық судья Саида Болат, Жамбыл облысы Жамбыл ауданы әкімінің орынбасарының жары және өзге де танымал тұлғалар қатысқан.
Тағдырдың жазуы ма? Кім білсін... Нұрсайынның да, оның анасының да отбасылық өмірде аса жолы бола қоймаған. 2021 жылдың көктемінде Нұрсайын жұбайы Дана Назарбаевамен ажырасқан. Некені бұзу процесі небәрі бір айдай ғана болған. Бұл ретте ортақ мүлік пен екі қыз бала (2016 және 2017 жылдары туған) болғанына қарамастан, сот процесті өте жылдам жүргізген.
Судья Роллан Дүйсенбиев жас отбасыға татуласуға қосымша уақыт қажет емес деп шешкендей әсер қалдырды. Бұл жайт жұбайлардың арасында қандай дау болғанын меңзейді?
Нұрсайынның бұрынғы жарына қатысты дереутерді оның ағасы Ерік Диас арқылы таптық. Ол кезінде күйеу баласы Нұрсайынмен бірге жұмыс істеген, бұл туралы біз алдыңғы мақалада жазғанбыз. Ағасы Диас пен Нұрсайынның жары Дана — марқұм кәсіпкер Ерік Қайырбековтың балалары. Тараз бен Алматы облысының тұрғындары оны жақсы таниды. Өйткені оның «НПТЦ SNS GROUP» ЖШС-і бұл өңірлерде тұрғын үйлер салумен айналысқан.
2011 жылы ол қайтыс болып, құрылыс бизнесі бұрынғы жұбайы мен балаларына мұра боп қалған. Қазір олар Шаяхмет деген фамилиямен жүр. Мұрамен бірге марқұмның қарыздары да отбасының мойнына өткен, кейін олар осы мәселелермен айналысқан.
Назарбаевтарға қарасты кәсіпорындары жиі түрлі даулы жағдайларға тап болады. Нұрболат пен Нұрсайын бірлесе басқарған Noorway компаниясы да соның кебін киді. Бұрын біз бұл компанияны сырттай атап өткен едік. Енді оған толығырақ тоқталған жөн.
Бұл компания 2020 жылы Алматыда тіркелген. Құжат бойынша, ол азық-түлік өнімдерінің көтерме саудасымен айналысады. Алайда салық декларацияларына сүйенсек, бұл фирма Қытайдан жаппай тауарлар сатып алып, оларды Қорғасқа арқылы Қазақстанға кіргізіп отырған. Компания үшін ең табысты жыл — 2020 жыл болған.
Жалпы, Назарбаевтар әулетінің кейбір мүшелері Қорғасқа ерекше қызығушылық танытқан. Болат Назарбаевтың өзі де бұл аймақта ірі бизнес иесі болған. 2022 жылы белгілі болғандай, 2019-2021 жылдар аралығында Қытайдан тауар әкелумен айналысқан бірнеше компания кедендік декларацияда тауар құнын әдейі төмендетіп көрсетіп, салық пен баж салығын азайтуға тырысқан. Бас прокуратураның деректеріне сәйкес, нарық іс жүзінде монополияға ұшыраған. Әр компания белгілі бір өнім түріне (аяқ киім, техника, жеміс-жидек) және елдің белгілі бір аймағына жауапты болған. Бұл жағдай бақылаушы органның пікірінше, ұйымдасқан контрабандалық схеманың болғанын айғақтайды.
Бұл іске қатысы бар компаниялар қатарында бұрынғы президенттің қарындасы Әнипа Назарбаевамен байланысы бар TDA Group та аталған. Компания директоры Әли Қылышпаев тұтқындалып, оған контрабанда мен құжаттарды қолдан жасаған деген айып тағылған. Мемлекетке келтірілген залал 287 миллион теңге деп бағаланған.
Сонымен қатар, бұл істе Tex Alliance, Almobi Group, Express Кеден Сервис, Global Logistics Ved, Ai-To Progress және TL NIKA кеден сынды компаниялар да аталған. Олардың біразы Болат Назарбаевтың айналасындағы тұлғалармен байланысты болған. Көптеген компаниялар беймәлім адамдардың атына тіркелген. Мәселен, Ai-To Progress секілді кейбір фирмалар тез арада тіркеуден алынып тасталған.
Нұрсайын да осы экономикалық аймақта жұмыс істеген. Алайда оның компаниясына қатысты ешқандай ресми айып тағылған жоқ. Бүгінде Бас прокуратура мен Мемлекеттік кірістер комитеті бұл сұрақтардан бойын аулақ салып, істі Қаржылық мониторинг агенттігіне сілтеп отыр. Бас прокуратура бізге тек 2021 жылдан бергі мәліметтерді қамтитын базасына жүгінуге кеңес берді.
Ал 2020 жыл компания үшін ең табысты жыл болған. Сол жылы Noorway салық ретінде 71 404 189 теңге төлеген. Салыстыру үшін қарасақ, 2021 жылдан 2024 жылға дейін компания небәрі 16 миллион теңгеден сәл асатын салық төлеген.
Біздің қолымыздағы деректерге қарағанда (қазіргі кезде бұл мәліметтер анықталып жатыр), компания Қытайдан тек азық-түлік емес, әртүрлі тұрмыстық тауарларды — күректер, аралар, бұрауыштар секілді бұйымдарды да әкелген. Кейбір әкелген заттардың құны құжат бойынша 60 мың доллардан асқан. Бұл саудалардың барлығы заң аясында жүргізілген бе? Оны алдағы уақытта анықтаймыз.
2021 жылы компания дау тудырған сот ісіне таратылды. Айта кетерлігі, бұл жолы анасының беделі мен лауазымы Нұрсайынға көмектесе алмады. Сол кезде Тілектес деген тегімен жүрген Нұрсайын Noorway компаниясындағы 100% үлесін Михаил Сущих есімді азаматқа сатқан. Келісім нотариус арқылы рәсімделіп, «азаматтарға арналған үкімет» мемлекеттік корпорациясының жаңа иесі мен директорын тіркеген.
Алайда кейіннен Сущих өзінің бұл компанияға еш қатысы жоқ екенін мәлімдеген. Сотта ол ешқандай құжатқа қол қоймағанын, компанияны басқармағанын, тіпті оның бар екенін де білмегенін айтқан. Компанияның жаңа директоры деп көрсетілген тұлға да дәл осылай жауап берген.
Бұдан бөлек, салық органдары Noorway компаниясы тіркелген мекенжайда жоқ екенін және нақты ешқандай қызмет жүргізбейтінін анықтаған.
Нәтижесінде, Алматы қаласы Алмалы ауданы бойынша мемлекеттік кірістер басқармасы сотқа жүгініп, бұл келісімді жалған деп тануды және тіркеуді жоюды талап еткен. Себебі іс бойынша барлық дерек сатудың жай ғана көзбояушылық болғанын көрсеткен.
2024 жылдың сәуірінде сот салық органдарының талап-арызын толық қанағаттандырды. Мәмілені жарамсыз деп танып, қайта тіркеуді жоққа шығарды. Кейін Нұрсайын бұл шешімге қарсы апелляциялық шағым бергенімен, 25 маусымда Алматы қалалық соты алғашқы үкімді өзгеріссіз қалдырды. Осылайша, шешім заңды күшіне енді.
1991 жылы билікке келіп, 30 жылға жуық Қазақстанның президенті болған Нұрсұлтан Назарбаевқа мүсіндер тұрғызылды, көшелерге ат берілді, тіпті еліміздің Астанасын оның атымен Нұр-Сұлтан деп атады. Иә, әуелде ел оны төбесіне көтерді. Дегенмен бұл — таяқтың бір ұшы. Екінші ұшында оның билігін қатаң сынап, «қандықол диктаторға» теңеп, «сөз бостандығын шектеді» деп айыптағандар болды. Оның жеке басына табыну мен жағымпаздық қалай басталды? Шыңға шығарып, бір-ақ сәтте ел оны шыңырауға қалай әкелді? Orda.kz тұңғыш президенттің туған күні әрі Астана күні болған 6 шілдеде 30 жылда Назарбаев қалыптастырған жүйенің қазіргі қоғамға әсері жайлы саралап көрді.
Orda.kz алдағы уақытта да Назарбаев әулетінің елге беймәлім деректері мен олардың айналасындағы тұлғалар туралы ақпарат зерттеуді жалғастырады.
Автор: Артем Волков",2025-07-29T18:00:47+05:00,2025-07-29T18:00:47+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/1753790536_1000106441.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1753790999_1753723745_photo_2025-07-28_18-27-05.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/screenshot_20250729_170430_chrome.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/screenshot_20250729_170525_chrome.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/screenshot_20250729_170613_chrome.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/screenshot_20250729_170802_chrome.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/screenshot_20250729_171014_chrome.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/screenshot_20250729_171102_chrome.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/1753790536_1000106441.webp,
9054ad23e1e5bf413294a37dd73b7720,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Биыл Бикен Римова театрына 50 жыл толды,"1975 жылы 4 қараша күні ашылған қазіргі Бикен Римова атындағы Талдықорған қаласындағы театрға биыл 50 жыл толады. Осыған орай Orda.kz тілшісі осы театрда 38 жыл қызмет еткен Сағындық Жұмаділден сұхбат алып, театр тарихы жайлы сұрастырды.",investigations,https://kaz.orda.kz/biyl-biken-rimova-teatryna-50-zhyl-toldy-130632/,"1975 жылы 4 қараша күні ашылған қазіргі Бикен Римова атындағы Талдықорған қаласындағы театрға биыл 50 жыл толады. Осыған орай Orda.kz тілшісі осы театрда 38 жыл қызмет еткен Сағындық Жұмаділден сұхбат алып, театр тарихы жайлы сұрастырды.
1975 жылы 4 қараша күні бір топ жастар қойған Ғабит Мүсіреповтің «Қозы Көрпеш — Баян сұлу» спектаклімен ашылған. Кеңестік цензураның қатты кезінде де тарихи драмаларды сахналап ұлт мәдениетіне өлшеусіз үлес қосқан театрға 50 жыл толып отыр. Өнердегі талай алыптар қызмет еткен киелі шаңырақ жайлы мақаламыздан оқыңыздар.
Сағындық Жұмаділ театрдың 25 жыл атсыз жүргенін, тек 2000 жылы Заманбек Нұрқаділов әкім болып отырған кезде халық әртісі Бикен Римованың есімін алғандарын айтты.
Бикен Римова — 1923 жылы Жетісу облысының Қаратал ауданында дүниеге келген халқымыздың еңбек сіңірген әртісі. 1943 жылы Алматы көркем-театр училищесін бітіреді. 1941 жылы Қазақ Мемлекеттік М.Әуезов атындағы Академиялық драма театрына жұмысқа қабылданып, ғұмырының соңына дейін әкем театрда қызмет атқарды.
Бикен Римова «Шабандоз қыз», «Тақиялы періште», «Менің атым Қожа», «Қозы Көрпеш пен Баян Сұлу» сынды киноларға түскен. Өмірінің соңғы жылдары отандық «Тоғысқан тағдырлар» телехикаясына түсті. Бикен Римова 1966 жылы Қазақ ССР Халық әртісі мен Мемлекеттік сыйлығының Лауреаты атағын алды.
Қазір Бикен Римова театрының әртісі Сағындық Жұмаділ Жетісудың бірқатар тумаларының атын сұрағандарын айтты. Ақыры Заманбек Нұрқаділовке директор болып отырған кезінде осы ұсынысты айтып, сөз қозғағанын баяндап берді.
Сағындық Жұмаділ Бикен Римованың атын алмай тұрып та, Бикен апамен хабарласып тұрғандарын айтты.
Бұл кісінің аты берілген театрды 50 жыл бұрын ашқан қыз-жігіттер қазіргі кезде де аға буын ретінде театрда қызмет етіп жүрген көрінеді. Жалпы Талдықорғандағы алғашқы театрдың басқа театрлардан ерекшелігі — сол кездерден бері қызмет етіп келе жатқан аға-апаларымыз — аға буын, кейінгі жылдары қызметке келіп, театр қатарына қосылып отырғандар — орта буын және жаңадан театрға келген жастар — жас буын ретінде қойылымдарда түрлі рөлдерді сомдап жүр.
Оның сөзінше, 1975 жылы Ғ.Мүсіреповтің «Қозы Көрпеш Баян сұлу» спектаклінен басталған театрдың репертуары бүгінгі күнге дейін Батыс, Шығыс, Еуропа драматургтарының шығармаларымен үлкен репертуарға қосылып үлкен бір галерея жасады. Атап айтсақ, қазақ классиктері Ғабит Мүсіреповтің, Мұхтар Әуезовтің, Ілияс Жансүгіровтің, Тахауи Ахтановтың, Иран Ғайыптың, Дулат Исабековтің, Сұлтанәлі Балғабаевтың көптеген шығармаларын сахналап отырды. Одан кейін Еуропадағы драматургтердің, мысалы Шекспирдің «Асауға тұсау», Шиллердің «Зұлымдық пен махаббаты», орыс халқының классиктерінен Чеховтың «Ваня ағайы», Максим Горькийдің спектакльдері, Островскийдің спектакльдері, сонымен қоса жас драматургтердің де спектакльдері қойылды.
Бізге сұхбат берген Сағындық Жұмаділ Қазақстан бойынша 56 театрдың әртістерінің арасында өтетін Тұңғышбай Жаманқұловтың «Театр қоғамы» ұйымдастырған «Еңлік гүл» атты сыйлықтың иегері атанған. Бұл театрда 2 адам сыйлықты алған көрінеді. Осы театрдың театр суретшісі Қарлығаш Шалабаева да осы сыйлықты жеңіп алған.
Театрға 25 жасында 1988 жылы келген Сағындық Жұмаділ 1996 жылдан 2002 жылға дейін театр директоры болған. Қазіргі театр директоры — Ерлік Жуасбек.
Сағындық Жұмаділдің сөзінше бұл театрда қызмет еткен көп әртістер қазір Қазақстанның түпкір-түпкірінде түрлі театрларда жұмыс істейді. Кинорежиссер Талғат Теменов, Қазақстанға еңбегі сіңген қайраткер, қазір М.Әуезов атындағы драма театрдың режиссері Әлібек Оразбеков, Қ.Қуанышбаев театрының режиссері Болат Ұзақов, Ғ.Мүсірепов атындағы Қазақ мемлекеттік Академиялық балалар мен жасөспірімдер театрындағы Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі Мұрат Ахманов, Қазақстанның еңбегі сіңген әртісі, Қ.Қуанышбаев театрының актрисасы Жанат Шайкина, Қазақстанның еңбегі сіңген әртісі, Ғ.Мүсірепов атындағы балалар және жасөспірімдер театрының актері Жібек Лебаева сынды тұлғалар осы театрда жұмыс істеген. Сағындық Жұмаділ олардың кезінде облыстар қосылып жатқанда жан-жаққа ауысып кеткенін айтты. Осы театрдан шыққан әртістер жайлы ол былай деді:
Енді театр ұжымы 50 жылдық мерейтойға театр «Қозы Көрпеш – Баян сұлу» деген спектакльді жаңғыртып қойып, дәстүрлі түрде өтіп келе жатқан «Бикен 1», «Бикен 2» деген фестивальдердің жалғасы ретінде, «Бикен 3» деген фестиваль кезінде спектакльмен шымылдықты ашқалы отыр. 50 жылдық тарихы бар театр ұлтымыздың басынан өткен екі кезеңді көрді. Тәуелсіздік алмай тұрған кезде де қазақ халқының ұлттық құндылықтарына қызмет етті. Өнер ордасы ретінде сол кездегі өнер адамдары қойып кеткен биік беделді әлі күнге түсірмей келе жатыр.",2025-02-12T18:30:00+05:00,2025-02-12T18:30:00+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/2cb4ebdd-a30a-4f74-b98b-390c3df9a6a5.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/09d72d1d-d1f8-40a6-9fad-486246b2e40a.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/26d28579-7b1f-4676-9834-9ad69afd90bc.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/a62cce50-8c57-4117-8c37-3de0b69d29ea.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/i.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/news3778.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/2cb4ebdd-a30a-4f74-b98b-390c3df9a6a5.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/2cb4ebdd-a30a-4f74-b98b-390c3df9a6a5.webp,
05c10cde74829ad1fc88904946bb4f71,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Біздің Атамекеніміз осы»: Ресейдегі қазақтар қалай күн кешіп жатыр?,"Orda.kz тілшісі Ресейдегі Омбы қазақтарына хабарласып, ұлт ретінде дәстүр мен тілді сақтап, ресейде қазақ ретінде өмір сүрудің қандай екені жайлы жайлы сұрастырды.  Ресейдегі ана тілімізде шығатын жалғыз газеттің бас редакторы, «Омбы қазақтары» атты мәдени, қоғамдық ұйымның жетекшісі Әшенова Торғын тілшімізге сұхбат берді.",investigations,https://kaz.orda.kz/bizdin-atamekenimiz-osy-resejdegi-kazaktar-kalaj-kyn-keship-zhatyr-130435/,"Orda.kz тілшісі Ресейдегі қазақтардың жай-күйі, тұрмысы, мәдени өмірі жайлы білу үшін Омбы қазақтарына хабарласты. Ресейдегі ана тілімізде шығатын жалғыз газеттің бас редакторы, «Омбы қазақтары» атты мәдени, қоғамдық ұйымның жетекшісі Әшенова Торғын тілшімізге сұхбат берді. Еліміздегі соңғы жылдардағы жаппай қазақ тіліне деген құштарлық пен ұлттық киімдерге деген ерекше сұраныс Ресей қазақтарына да өзінше әсер етіпті. Кезінде қазақ ағартушылары білім алған жердегі қазақтардың ұлтқа деген махаббаты мен болмысын сақтауға деген ұмтылысы жайлы мақаламыздан оқыңыз.
Омбы, Астрахан, Түмен, Орынбор, Саратов (Сарытау) секілді өңірлерде қазақтар көп. Соның ішінде кезінде Мағжан Жұмабай, Сәкен Сейфуллин, Шоқан Уәлихан секілді қазақ зиялылары білім алған Омбы қаласында қазақтар көп шоғырланған. Әшенова Торғын көбінің осы жерге «қазақтарды көшіп барды» деп қателесетінін, өз жерінде отырған байырғы халықтар екенін, ғасырлар бойы мекен етіп, ата-бабаларын осы жерде жерлеп, осы жерді Атамекен етіп келе жатқандарын айтты.
Оның сөзіне қарасақ, ұрпағының қамын ойлап Қазақстанға көшетіндер бар. Жастар болса, негізінен білім алу үшін Қазақстанға келеді. Біз Торғын Әшеновадан ассимиляция мәселесі жайлы сұрағанымызда Ресейдегі қазақтардың қазіргі басты мәселесі — тіл екенін айтты.
Торғын Әшенованың сөзінше, қазақ халқының көп бөлігі облыс орталығы – Омбы қаласында тұрады. Бүгінде Омбы облысында шамамен 40 ауыл бар, онда қазақ тілі, мәдениеті мен дәстүрі сақталған. Аудандарда тұратындар қазақ тілін түсінеді. Алайда Торғын Әшенованың айтуынша 60%-ы қалада өмір сүретін болған соң, ана тілінде сөйлейтіндер аз.
A post shared by ОРОО КАЗАХИ ОМСКА (@kazahi_omska)
Оның айтуынша қазіргі кезде ондағы жасөспірімдер арасында қазақ тіліне деген қызығушылық жоғары. Жасөспірімдер қазақ тілін өз еркімен үйреніп, тіпті бір-бірінен естіп өзгелер де келе бастаған.
Өткен жылы 27 қарашада Астана қаласында Қасым-Жомарт Тоқаев пен Владимир Путиннің кездесуінде Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің филиалы Омбы мемлекеттік университеті базасында ашылған болатын. Торғын ханымның айтып отырғаны осы оқу орны.
Оның сөзінше, Ресей заңнамасында жергілікті халықтың ана тілін мектептерде оқуға мүмкіндік беретін білім туралы заңы бар. Омбы қазақтары ұйымының бастамасымен осы өңірде ана тілінде білім алып келе жатқандар көп. Торғын Әшенова 100-мектепте қазақ тілі пән ретінде оқытылатынын, ал 130-мектепте қазақ тілінде оқыту жайлы өтініштер жинап жатқандарын айтты.
Ресей қазақтарының басын қосып, тілі мен мәдениетін қайта жандандырып отырған бұл ұйым 2008 жылы Kazakh.ru сайтында «Омбы қазақтары» атты парақша ретінде ашылған көрінеді. Торғын осы платформа арқылы кездесулер, жиналыстар ұйымдастырып, волейбол, футбол, лапта ойындарын өткізгендерін айтты. «ВКонтакте» әлеуметтік желісі пайда болған кезде, сонда арнайы топ ашып, белсенді түрде жұмыс істей бастаған жастар 2014 жылы ресми тіркелген. Қазіргі кезде 5000 тиражбен шығатын «Омбы қазақтары» газеті бар.
Торғын Әшенова «Сәукеле» атты ұлттық киімдер студиясын ашқандарын айтты. Оның сөзінше бес жыл бұрын қазақтың дәстүрлі той киімдеріне сұраныс аз болыпты. Бүгінде қыз-келіншектер беташарда, ұзатуға ұлттық киім кигісі келеді. Бұрын мұндай дәстүрді көбіне Қазақстанға тұрмысқа шыққан қыздар ғана ұстанатын. Қазір Омбы немесе басқа аймақтарда тұратын жастар, өз тойларын ұлттық салт-дәстүрге сай өткізуді жөн көреді. Торғын Әшенова Ресей қазақтарына Қазақстандағы ұлттық киімге сұраныстың ерекше артып келе жатқаны да әсер еткенін атап өтті.
Торғын Әшенованың сөзінше Омбы қаласында 8 мешіт бар. Жергілікті қазақтар ислам дінін ұстанады. «Омбы қазақтары» газеті осы мешіттерге де таратылатын көрінеді. Сонымен қатар мұндағы қазақтар тілден қиналғанымен қазақ дәстүрлерінің барлығын дерлік ұстанады. Торғын ханымның сөзінше, ауыз ашуды «ифтар» демей, қазақшалап «ауыз ашар» дейтін көрінеді. Екі жас шаңырақ көтеріп жатса, әлі күнге оларға салт бойынша жер үстел береді екен. Балалар кішкене кезінен бұл жолды біледі. Әрбір үйде төркөрпелер бар. Қыз ұзату, сырға салу, алдынан өту, құдалық, тілашар, тұсаукесер сынды дәстүр әлі күнге сақталған. Торғын Әшенова мұндағы қазақтардың ендігі ұрпаққа осы салт-дәстүрлерді аманаттап бергісі келетінін айтты.
Торғын Әшенова бір адамға қарап бүтін бір ұлтқа баға берілетін болған соң, қазақтар бірін-бірі үнемі қолдап жүретінін айтты.
ҚР Сыртқы істер министрлігі біздің ресми сауалымызға жауап берді. Біз этникалық құрам, көші-қон және әлеуметтік қорғау мәселелері бойынша бірқатар сұрақ қойған едік. Министрлік жауабында Астрахан, Орынбор, Омбы және Саратов облыстары қазақтар бұрыннан қоныстанған аймақ екенін еске салып, олардың көпшілігі «қоныс аударушылар емес, осы өңірлердің байырғы тұрғындары» екенін атап өтті. Ал Украинадағы соғыс басталғалы қазақтардың көші жайлы сұрағымызға бұл сұрақтар «ведомство құзыретіне кірмейтінін» алға тартты.
Еңбек және әлеуметтік қорғау министрлігінің мәліметіне сүйенсек, 2024 жылы тарихи отанына 12 325 этникалық қазақ отанына оралды. Олар ресми түрде кандас ретінде тіркелді. Оның 45,6%-ы Қытайдан келген. Өзбекстан 39,2% адам келді. Қандастар жиі қайтып оралатын елдердің тізімінде Түркменстан да бар (5,5%), Моңғолия (5,4%). Ал Ресейден 3,1% қазақ оралған. Қалған елдерден келгендер 1,2% ғана.
Жалпы тәуелсіздік алғаннан бері елімізге 1 млн 144,9 мың этникалық қазақ оралды. Өткен жылы 16 535 этникалық қазақ отанына оралып, қандас мәртебесін алды.
Еске сала кетсек, бұған дейін Orda.kz Ауғанстандағы қазақтар жайлы және Қытайдағы қазақтар жайлы жазған болатын.",2025-02-11T12:35:56+05:00,2025-02-11T12:35:56+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/img_20250205_120641_425.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/ashenova-torgyn.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/img_20241127_222006_272.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/omby-kazaktary-koncert.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/omby-kazaktary-ujymy.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/img_20250205_120641_425.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/img_20250205_120641_425.webp,https://www.youtube.com/embed/7_ST2hXwZIg?feature=oembed;https://www.youtube.com/embed/owdobMUtZ8c?feature=oembed;https://www.youtube.com/embed/zsZhxCUWwDk?feature=oembed
3b61b2bd231b650f63c6769cb78fafa6,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Блогер зорлаған қыз әділдік талап етіп, Тоқаевқа жүгінді",Қазақстанда тұрмыстық зорлық-зомбылыққа қарсы заң 2024 жылдың 16 маусымында күшіне енді. Бұл некедегі күйеуінің қолынан қаза тапқан Салтанат Нүкенованың ісіне байланысты жұрт халық арасында «Салтанат заңы» деп атап,investigations,https://kaz.orda.kz/bloger-zorlagan-kyz-adildik-talap-etip-tokaevka-zhygindi-125040/,"Қазақстанда тұрмыстық зорлық-зомбылыққа қарсы заң 16 маусымда күшіне енді. Адвокат Жанна Оразбақова жаңа істі қолға алғалы жатыр. Бұл қыз зорлады деп айыпталған Думан Ерқанаттың жақында ақталуына қатысты іс. Жәбірленуші бұл шешіммен келіспей, Жоғарғы сотқа жүгініп отыр.
Оrda.kz редакциясы сот жабық процесте өткен соң, бұған дейін толық ақпарат жарияламай, тараптардың атын атамай, ақпарат беріп отырды. Алайда Ерқанат Думан әлеуметтік желілерге ашық шығып, youtube арнасында ақталып, жазба түсірген соң, екі тараптың бейнежазбаларын тыңдап ашық саралауды жөн көрдік. Зорлық көрген қыз бұл шығарылымдағы ақпараттарды жоққа шығарып, нақты дәлелдер келтірілмегенін және кейбір ақпараттарды жасырып қалғанын айтты.
Бауыржан Бөгенбайдың youtube арнасында жарияланған шығарылымда Ерқанат Думан өзінің кінәлі емес екенін айтады. Ол криптовалюта жайлы үйрету мақсатында оқырмандарының жекесіне жазып тұратынын және жәбірленуші 2022 жылдың 4 желтоқсанында түнгі 10 шамасында жазғанын айтты. Кино көріп жатқан оған қыздың бірге көруге келіскенін, өз аяғымен келгенін айтады. Өз қалауымен төсек қатынасына түскенін де жасырмады.  Артынша жала жабылып, нақақтан-нақақ түрмеде отырдым дейді. Алайда бірінші сот кезінде Ерқанат Думанның өз кінәсін мойындап, жәбірленушіден шын ниетпен кешірім сұраған бейнежазбасы бар. Кешірім сұрап, кінәсін мойындаған адам неге райынан қайта қалды екен?
Сұхбатқа мәжіліс депутаты Абзал Құспан қатысты.
Сөзін жалғаған депутат, қыздың өз аяғымен келгенін баса айтады.
«Мен бұл мәселенің «моральдық жағын қозғамай-ақ қояйын» дей келе, Абзал Құспан келісім бойынша болған жыныстық қатынас зорлық-зомбылыққа жатпайтынын, ал әйел адамның өз еркінен тыс, күштеп, мәжбүрлі түрде қатынасқа түскен болса, сөзсіз ол зорлау қылмысы болатынын айтады.  Депутаттың әр сөзін екшеп, осы іске ерекше мән беруінің сыры неде?
Депутат сенімді түрде Ерқанат Думанды кінәсіз дейді.
Еске сала кетейік, Абзал Құспан осы уақытқа дейін бірқатар атышулы істердің басы-қасында жүрген адам. Оның үнемі осындай істерге ұмтылуы, бір кездері Сайрагүл Сауытбайқызына қатысты істі қолға алғанда да байқалып еді. Абзал Құспанның сөзінше, С.Сауытбайқызы оның қызметінен бас тартқан. Нақ себебін білмейтінін айтып, «өзі шешім қабылдамағанын сеземін» деді Абзал Құспан.
Ал Сайрагүл бұл жайлы ашып айтпайды. Әйел адвокатпен жұмыс істеу қолайлы екенін айтып, Айман Омарова ендігі жерде қорғаушысы болатынын мәлімдейді. Қытай шекарасын бұзып өтіп, өз елінен пана сұраған Сайрагүл Сауытбай Қытайға қайта қайтарыла жаздап барып, аман қалды. Ол Қазақстанда саяси босқын мәртебесін ала алмаған соң, отбасымен бірге Швеция кетуге мәжбүр болды. Өз елінен пана таппай, басқа елге кетуге мәжбүр болған Сайрагүл неге Абзал Құспаннан бас тартты?
Ол жағын болжай беруді оқырманға қалдырдық.
Ерқанат Думанның сөзіне сенсек, қыз оны бопсалап 100 млн сұрады. Ол әділдікке жету үшін, ақша бермей, күресетінін айтты.
Жәбірленуші тараптың сөзінше, Бауыржан Бөгенбайдың Youtube арнасында жарияланған Абзал Құспанмен өткізілген сұхбатта айтылған ақпараттардың кейбірі жалған ақпарат болса, кейбірін өз  пайдасына асыру үшін жасырып қалған деректер деді.
Сондай-ақ, жәбірленуші қызды шақырған жер, яғни қылмыс орны болған жерді «бұл құжаттардың бәрін сақтайтын әрі кеңсе, әрі тұратын үй» деп түсіндірген Ерқанат Думан. Сондықтан оның жұмыс орнына жеке кеңес алу үшін барғанын айтады. Зорлық көрген соң қыз полицияға хабарласып, медициналық тексеруден өтті. Зорлық-зомбылық көрсету фактісі расталды. Медэкспертиза бар. Жәбір көрген қыздың киімдерінен айыпталушының биоматериалдары табылды. Тергеу кезінде айыпталушының достары, туыстары қызға қоқан-лоқы көрсетті. Қысым көрген қыз айыпталушының түрмеден үйқамаққа ауысуы туралы келісімге қол қойды. Бір қызығы үйқамаққа шыққан айыптының бірінші кезекте елден қашуға тырысқаны болып отыр. Бірақ Қордайдағы Қырғызстанмен шектескен шекарада ұсталып, қайта изоляторға жіберілді.
Блогер бірінші сот отырысында кінәсін мойындап, кешірім сұрайды. Бірақ жәбірленуші оны кешірмеді. Адвокаттардың сөзінше, жәбірленуші кешірсе де, кешірмесе де кінәлі адам сот шешімі бойынша лайықты жазасын алу керек. Сот айыпталушыны 5 жылға бас бостандығынан айырып, моральдық зиян келтіргені және шығындар үшін 3 млн өтемақы төлеуді міндеттеді. Алайда сотталушы Алматы қалалық соты арқылы жазадан құтылып, ақталуға мүмкіндік алған. Қыздың Жоғары сотқа жүгінуден басқа амалы қалмады.
Маусымның 15-і Думан Ерқанат Instagram-дағы профилінде ашық түрде сот жайлы ақпараттарды жариялай бастады. Адвокаты Әсел Сұлтанмұратқызының сөзінше, айыпталушы Ерқанат Думан сот ісі жайлы өзіне пайдалы ақпараттарды ғана жариялап, шындықты бүгіп қалған. Сот жабық түрде өтіп жатқанда мұндай ақпараттарды таратуға болмайды. Сонымен қатар журналист Бауыржан Бөгенбайдың youtube арнасында қыздың атына күйе жағу мақсатында бүтін бір шығарылым жарияланды. Онда мәжіліс депутаты Абзал Құспан бұрынғы прокурор және адвокат қыздың не үшін «кінәлі» екенін айтып берді.
Айыпты қоғамның ойына ықпал еткен соң, жәбірленуші ақталуға мәжбүр болады. Youtube арнасында бейнежазбадан соң, мыңдаған оқырман мәселенің жай-жапсарына бармай, қызды жабыла кінәлады. Жәбірленуші әлеуметтік желілер арқылы Қазақстан президентіне бейнеүндеу жолдады. Онда сот ісін қоғам алдында ашық өткізуге, әділдік орнауы үшін тіпті полиграфты қолдануға дейін баратынын хабарлады.
Полиграф немесе шындық детекторы адам сөйлегенде физиологиясын бақылайтын құрылғы. Адамның жалған сөйлеп тұрғанын анықтайтын таптырмас құрал.
Мыңдаған адам кейде жәбірлеушіні емес, зорлық көрген адамды жерден алып, жерге салып жатады. Осыған ұқсас оқиғалардағы пікірлерді қарасаңыз, ілік іздеп, әйтеу зәбір көрген адамды жарысып жамандап жататындар табылады. Олар қылмыскерді айыптаудың орнына, жәбірленушінің қайда барғанына, қалай киінгеніне, қай уақытта көшеде жүргеніне қарай кінә тағып жатады. Жұрт арасында мұндай көзқарастың көптігіне қарасақ, демократияны ту еткен, адам құқығын бірінші орынға қоятын елдің біз үшін ауылы әлі алыс.
Оның басынан да осы жағдай өтіп жатыр. Бұл оқиға 2022 жылы болды. Содан бері Арайлым Төрегелді бірнеше психологтың көмегіне жүгініп, жан жарасын емдеуге тырысты. Қайткен күнде де әділдікке қол жеткізбей тынбайтынын айтты. Ол жоғарғы сот пен президентке жолдамасында былай дейді:
Жақында ғана АҚШ президентінің ұлы Хантер Байден есірткі қолданып жүріп, заңсыз қару алды деген айыппен сотталған еді. Президент Джо Байден «қандай жағдай болса да, сотталып жатқан ұлы екеніне қарамай, сот үкімін сол күйі қабылдайтынын, сотқа бағынатынын айтқан еді. Бұл арқылы ол демократия орнаған елдерде тіпті туған ұлының да заң алдында бәрімен бірдей екенін білдіріп тұр.  Ол тіпті бір реткі кешірім беретін президенттік уәкілеттілігін пайдаланбайтынын мәлімдеді. Ал Қазақстанда қыз зорлау ісі бойынша сотталған адамның ісіне мәжіліс депутатының тікелей араласуы қаншалықты дұрыс?
Жанна Оразбақова депутат Абзал Құспанның сот ісіне араласуы  жайлы былай деді:
Рена Керимова, Елена Жигалёнок, Әсел Сұлтанмұратова сынды қорғаушылардың пікірінше бұл Жоғарғы сот шешіміне, нәтижесіне тікелей әсер етуі мүмкін. Қорғаушылар депутат этикасына қарайтын комиссияға Абзал Құспанның үстінен шағым түсіргелі жатыр. Олар депутат деген лауазымды тұлға болған соң, беделін пайдаланып қана қоймай, қоғамның ойына әсер ететінін айтты. Мәжіліс депутатын түсірген бейнежазбадан кейін әлеуметтік желіде осы тақырып қызу талқыға түсіп, жұрт пікірі сан саққа кетті. Кейбірі қыз зорлады деп 5 жылға сотталған Ерқанат Думанды жақтап отыр. 17 маусым Думан Қошақанов «Ал, ағайындар, ер-азаматтар, ояныңдар!» деген сөздермен Ерқанат Думанды қолдаған stories салды. Бұл сөздер неге тек еркектерге бағытталуы керек?
Айта кету керек, бұл іс Салтанат Нүкенованың ағасы Айтбек Амангелдінің де назарын аударды. Ол stories-та Ерқанат Думанның кінәсін мойындаған бейнежазбамен бөліседі.
Қоғамдық пікірге ерекше әсер етіп жатқан youtube арнасындағы Абзал Құспан түскен бейнежазбада  таксистке жала жаппақ болған қыздың бейнежазбасын әдейі қосуы — көпшіліктің пікіріне тікелей ықпал ету үшін жасалған манипуляция дейді жәбірленушінің адвокаттары.
Еске сала кетейік, Бауыржан Бөгенбайдың youtube арнасындағы бейнежазбада Абзал Құспан мысал ретінде таксистке өзін зорлады деп жала жаппақ болған алаяқ қыздың бейнежазбасын көрсетеді.
Ерқанат Думан жәбірленушіге 100 млн теңге ақша беруді талап етіп, бопсалады деген айып таққан болатын. Жәбірленушінің сөзінше бұл Ерқанат Думанның істі бұрмалау үшін шығарған кезекті «өтірігі».
Қорғаушы Елена Жигалёнок Абзал Құспанға жауап ретінде Жоғарғы Соттың 2007 жылы бекіткен зорлық-зомбылыққа қатысты қылмысты зерттеуде ескеретін нормативтік қаулыны айта кетті. Зорлауға қатысты істі қарағанда жәбірленушінің моральдық,әлеуметтік хәліне, мінезіне қарамайды және қылмыскер мен зәбір көрген адамның қарым-қатынасы маңызды емес.
Жәбірленуші аппеляциялық сот алқасы мен айыптының адвокаты Мамытов оны ашық табалағанын атап өтті. Олардың «тісқаққан әйел» («опытная женщина») деген сөзді қолданғанын айтты. Дәл Абзал Құспан секілді тек «өзі кінәлі» деген ойды негізге ала отырып сұрақ қойғанын айтты жәбірленуші Арайлым.
Қыздың өз еркімен келгенін дәлелдеу үшін Ерқанат Думан екеуінің хаттарын көрсетеді. Бірақ неге екенін, хаттың жалғасын көрсетуді «ұмытып» кетеді.
Хатта қыз болған жағдайдан кейін өзіне-өзі қол жұмсағысы келетінін айтады. Бұған селт етпеген Ерқанат Думан көзінің ісіп тұрғанын, ұйықтайтынын айтады. Яғни, оның суицид жайлы ойларына мән бермеген. Келесі күні ағылшынша өзін қыз жек көрмейтініне үміттенетінін айтады және трейдингті әлі үйренгісі келетін болса, курсты оқи алатынын жазды. Адам өзін-өзі өлтіруі мүмкін екенін ести тұра қандай адам немқұрайлылық танытады? Бұл «өлемесең өмірем қап» деген немкеттіліктің кебі болып шығып, Ерқанат Думан расымен зорлық көрсеткен болса қайттік? Сіз бен біз білмейтін фактілер өте көп. Егер сот ашық өтетін болса, бұл оқиғанның егжей-тегжейін біле жатармыз.
Енді көкейде үлкен сұрақ қалды. Ерқанат Думан неге бұл фактілерді бүгіп қалған? Ал Арайлым неге кез келген тексерістен өтуге дайын екенін айтады?
Бұл мәселеге қатысты әлеуметтік желіде қызды табалап, ұлардай шулаған жұрттың пікірі жетерлік. Жалпы жінігіп, лепіріп, ерекше ыждаһатпен сөйлейтін адамдарды жұрт жақсы тыңдайды. Бірақ естімейді. Егер құлақ түрсек, бәлкім шешендік өнер мен әртістік қабілеттен басқа құр сөзді саудыратып сөйлей бергенін байқауыңыз мүмкін. Алайда аңқаулар мұндай шеберлікке тез алданып, мәселені барламай, сол «шешен» адамдардың жетегінде кете береді.
Жәбірленушінің сөзінше сол оқиға орын алған кездері әкесі аяқ-асты дүние салған. Ал отбасына болған оқиғаны айтпай, жалғыз өзі табанынан таусылып жүріп соттасқан. Оңтүстіктің қызы болған соң, ондағы таптаурын ойлардан қорқып, жақындарына болған оқиға жайлы тіс жармаған. Соңына дейін олардың ешқайсысы білмеген, ал Арайлымның қалған үмітінің күл талқанын шығарып, Ерқанат Думан әлеуметтік желіде аты-жөнін жариялап жіберген. Жақындарына жақ ашпау себебін, оның туған өңірінде «тана көзін сүзбесе, бұқа жібін үзбейді» деген көзқарас қалыптасқан. Сондықтан батылы жетпегенін айтады. Бірақ бұл мақалды қазіргі кезде осындай ауыр қылмысқа қатысты беталбаты қолдана беретін әлеуметтік желі қолданушылары көбейіп кетті.
Егер бұқа жібін үзіп, адам зорлағанын бір мақалмен ақтап алатын болсақ, Конституцияның алғашқы жолындағы «Мемлекеттің ең құнды қазынасы — адам» деген сөзді жоққа шығарамыз. Сондықтан әр істің бір мәніне үңілу қажет, қадірлі оқырман.
Айта кетейік, зорлық-зомбылық жайында Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының статистикалық деректеріне сүйенсек, жолдасынан зорлық көрген әйелдер мен басқа адамнан зорлық көрген әйелдердің жалпы саны 736 млн. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының дерегіне қарасақ, мұндай агрессия көрсететін еркектердің көбі балаларға да қатыгез болады. Бұл жайлы Біріккен ұлттар ұйымының әйелдерді қорғау жөніндегі «БҰҰ-әйелдер» ұйымы сайтында жариялаған.
Деректерге сүйенсек, бұл көрсеткіштің 85 пайызы, яғни әйелдер мен қыздардың 640 млн-нан астамы 15 жас шамасында жыныстық зорлық көреді. Мұндай қылмысқа барған еркектердің 95 пайызы физикалық зорлықпен қатар психологиялық зорлық-зомбылық көрсетеді. Жылдар бойы жолдасының ұрып-соққанына, ауыр сөздері, ұрыс-керіс, жанжалы және қорлауына төзбеген әйелдер өзіне өзі қол жұмсап жатады.",2024-06-18T10:15:22+05:00,2024-06-18T10:15:22+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-06/sizes/1440x810/photo_2024-06-17_07-39-45.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-06/photo_2024-06-17_10-35-33.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-06/photo_2024-06-18_09-44-23.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-06/photo_2024-06-18_09-46-20.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-06/photo_2024-06-18_09-47-32.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-06/photo_2024-06-18_10-29-30.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-06/sizes/1440x810/photo_2024-06-17_07-39-45.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-06/sizes/1440x810/photo_2024-06-17_07-39-45.webp,https://www.youtube.com/embed/WgmAy5mhoEY?feature=oembed;https://www.youtube.com/embed/hCVH4oUEufk?start=9&feature=oembed
de4e030678cf7e1883abb4580dafe47b,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Болат Назарбаевтың мұрасы: Мұрагерлері және олармен әлі күнге соттасып жатқандар,"Өткен аптада Болат Назарбаевтың мұрагерлері Алматыдағы BNC Plaza бизнес орталығын ала алмағанын жазған едік. Себебі, Болат Назарбаевтың көзі тірісінде бұл нысан оның үлкен ұлы — Нұрболдың иелігіне өтіп кеткен еді. Сонымен Болат Назарбаев қайтыс болғаннан кейін Нұрбол мен оның бауырларына не қалды?",investigations,https://kaz.orda.kz/bolat-nazarbaevtyn-murasy-muragerleri-zhane-olarmen-ali-kynge-sottasyp-zhatkandar-132048/,"Өткен аптада Болат Назарбаевтың мұрагерлері Алматыдағы BNC Plaza бизнес орталығын ала алмағанын жазған едік. Себебі, Болат Назарбаевтың көзі тірісінде бұл нысан оның үлкен ұлы — Нұрболдың иелігіне өтіп кеткен еді. Сонымен Болат Назарбаев қайтыс болғаннан кейін Нұрбол мен оның бауырларына не қалды? Orda.kz мәселенің мән-жайын анықтап көрді.
Болат Назарбаев қайтыс болған сәтте оның өсиет жазып қалдырғаны белгісіз еді. Сондықтан да көпшілік оның орасан зор байлығын, жылжымайтын мүліктерін, компаниялары мен жерлерін мұрагерлері өзара бөліп алатын шығар деп топшылады. Алайда Orda.kz сайтына берген сұхбатында заңгер Дмитрий Сазонов өсиет жазылғанын айтты. Сол өсиет бойынша жалғыз мұрагер – Нұрбол Назарбаев екен.
Сонда қалған балаларына «майшелпек» тимей ме? Orda.kz мәліметіне сүйенсек, олар да белгілі бір үлеске ие болған. Әңгіме Болат Назарбаевқа тиесілі тұрғын үйлердің біріндегі үлес жайында. Біздің дерегімізге зер салсақ, 38 үлес бар. Әрине, нақты емес, тек құжат жүзінде. Сол үлестердің 25-і Нұрболға берілсе, қалған 13 мұрагер әрқайсысы бір-бір үлестен алған.
2024 жылы Алматы облыстық соты жариялаған құжаттағы тізім мынадай:
Бір өкініштісі, Болат Назарбаевтың мұрагерлері нақты қай үйді бөліске салғанын әзірге анықтай алмадық. Себебі мұраға қалған үй деп топшылайтын (үй емес хан сарайы, резиденция деген жөн шығар) бірнеше «сарай» бар.
2022 жылы Orda.kz бұл жер туралы бүге-шүгесіне дейін жазған еді. Бұл ғимарат — патшаларға арналғандай сән-салтанатпен көмкерілген «сарай». Мұнда футбол алаңы, кино көретін қондырғысы бар үй-жай, бақ, жылыжайлар, тіпті тұғырда тұрған көне автокөлік те бар. Әрине, басты назарда — алып зәулім үй. 2022 жылы журналистерімізге көршілер бұл жерде біраз уақыттан бері ешкім тұрмағанын айтқан болатын. Алайда соңғы түсірілген фотосуреттерге қарағанда қазір жөндеу жұмыстары жүріп жатыр. Демек, «Горнаядағы резиденциядан» біреу «дәметіп отыр».
Дереккөздеріміздің мәліметіне сүйенсек, бұл үй Болат Назарбаевқа емес, оның үлкен ұлы Нұрбол Назарбаевқа тиесілі болуы мүмкін. Бұл «сарайды» Нұрбол бір маңызды оқиғаға орай сыйлыққа алған.
Бұл резиденция жайлы да Orda.kz 2022 жылы жазған болатын. Көркі мен сән-салтанат жағынан бұл жер алдыңғы «сарайдан» кем түспейді. Орман секілді қаптаған ағаштар қоршаған үйдің қасында не мақсатпен салынғаны белгісіз кішкентай үйшіктер бар.
Бұл резиденцияны жұрт Болат Назарбаевтың жеке үйі деп біледі. Екі қабатты зәулім үй тау етегінде, өзен жағасында орналасқан. Негізгі үйден бөлек, қоршалған аумақта тағы бірнеше құрылыс бар. Сондай-ақ, сол жерде біреудің жүк көлігі тұрғаны да көзге түседі.
Бұл хан сарайындай резиденция — зәулім үйі, үйшіктері, субұрқақтары, аллеялары және бітпеген төрт қабатты ғимараты бар үлкен аумақ. Болат Назарбаевтың үйіне жақын жерде тұр. Бейресми деректерде бұл жер бүкіл Назарбаевтар әулетінің «отбасылық ұясы» саналады. Құжат жүзінде бұл мүліктің иесі әулет мүшелерінің кез келгені болуы мүмкін. Немесе, керісінше, олардың бірде-біреуінің атына тіркелмеген де шығар.
Бұған дейін, Orda.kz дереккөзі Болат Назарбаевтың отбасына Қаскелеңдегі үлкен резиденция да тиесілі болғанын хабарлаған. Мұнда зәулім үй, бақ, субұрқақтар, тоған және қонақ үй орналасқан. Алайда 2024 жылдың тамыз айында дәл осы аумақта Алматы энергетика және байланыс университеті құрған креативті индустриялар паркінің ашылу рәсімі өтті. Сондықтан бұл үлкен резиденция қазір Назарбаевтың отбасына емес, басқа біреудің атында болуы мүмкін.
Нұрбол Назарбаевқа қалған өсиетте нақты не тигені туралы айту қиын. Бірақ біз шамамен топшылап көрсек деп отырмыз. Orda.kz дереккөзіне сүйенсек, Болат Назарбаевтың Алматыда бірнеше пәтері болған. Солардың бірі, дереккөз болған адамның айтуынша, дәл сол BNC Plaza ғимаратында орналасқан. Айта кету керек, осы ғимараттың жер теліміне байланысты Болаттың бұрынғы әйелі Майра Құрманғалиева мен оның әпкесі Гүлжамал Құрманғали соттасып жатыр.
Бұдан бөлек, бұған дейін Orda.kz Болат Назарбаевтың көзі тірісінде Қазақстанның әр өңірінде 59 жер учаскесі болғанын жазған еді. Мысалы, Ақмола облысы Бурабай ауданына қарасты Щучинск қаласында 34,89 сотық жер, ал Оқжетпес ауылында қонақ үй салуға арналған 30 сотық жер учаскесі бар.
Ал Болат Назарбаевтың бұрынғы жары Гүлнұр Дүйсебаеваның айтуынша, оның экс-жолдасының атына Алматы облысы Жамбыл ауданына қарасты Қайназар мен Жамбыл ауылдарының арасындағы жер телімі тіркелген. Спутниктік суреттерге қарағанда, бұл аумақта ипподром мен бірнеше атқора орналасқан. Orda.kz дереккөзі бұл жерде Болат Назарбаевтың асыл тұқымды араб жылқыларын ұстаған болуы мүмкін деп болжайды.
Одан бөлек, мәртебесі түсініксіз жер телімдері де бар. Мысалы, Үшқоңыр сайы — бұл аумақ жергілікті әкімдіктің мәліметінше мемлекетке қайтарылған. Алайда Orda.kz журналистері ол жерге кірмек болғанда, оларды жеке күзет ішке кіргізбей қойды.
Айтпақшы, BNC Plaza бизнес орталығына келсек. Басында бұл нысан көптен бері Нұрбол Назарбаевқа тиесілі болғаны айтылған. Оның үстіне, бұл мұра емес. Бизнес-орталықтың иесі болған «PrimeCapital Re Plaza» ЖШС-нің бенефициары ретінде Нұрбол әкесінің қайтыс болуынан бірнеше жыл бұрын-ақ тіркелген.
Жалпы, ашық деректерге сүйенсек, Болат Назарбаевтан Нұрболға ешбір компания мұра ретінде өтпеген. Қазір Нұрбол Назарбаев мынадай компаниялардың құрылтайшысы:
– «PLS инвестициялық-құрылыс компаниясы» ЖШС – «PLS-TM» ЖШС – «Prime Capital Holding» ЖШС – «Prime Capital Plaza BC» ЖШС – «Prime Capital Invest» ЖШС
Бұл компаниялар тағы бірнеше ЖШС-нің құрылтайшысы болып тіркелген, алайда олардың тізімі 2023 жылдың қарашасына дейін (яғни өсиет жарияланғанға дейін) өзгермеген.
Бірақ соған қарамастан бірқатар компаниялардың құрылтайшысы әлі күнге дейін марқұм Болат Әбішұлы Назарбаев деп көрсетілген. Оның ішінде кезінде Болат Назарбаев иелік еткен базарлармен байланысты компаниялар да бар.
Мысалы, әлі күнге марқұмның атына тіркелген компаниялардың бірі — «Almaty Rent Company» ЖШС. 2021 жылы Болат Назарбаев бұл компанияға «Тастақ» базарындағы бейкоммерциялық ғимараттарды қайта жаңғыртуға лицензия алған болатын.
Болат Назарбаев сондай-ақ базармен байланысты «Барыс-IV» ЖШС-нің де құрылтайшыларының қатарында тұр.
Бұл жалдау келісімі 2029 жылғы 31 желтоқсанға дейін жарамды. Бұл келісімшарттың бұзылғаны не бұзылмағаны жөнінде нақты ақпарат әлі күнге дейін жоқ.
«Auto Market Karasay» ЖШС-де де құрылтайшы ретінде әлі күнге дейін Болат Назарбаев тіркелген. Бұл — дәл сол компания. Сол арқылы ол 2023 жылы мемлекетке өткен «Барыс» автокөліктер базарындағы сауда алаңдарын жалға беріп отырған.
«Алматы Стекло» зауытының директоры Азим Абдуллаевпен бірге Болат Назарбаев «Алматыстекло» ЖШС-нің құрылтайшысы ретінде көрсетілген. Айта кетерлігі, Азим Абдуллаевтың өзі 2022 жылы Болат Назарбаевпен «серіктес» емес, шын мәнінде қоқан-лоққы көріп, 15 жыл бойы оған «салық» төлеп келгенін мәлімдеген болатын.
Ал Болат Назарбаев өзінің шынайы серіктесі Тахир Гусейновпен бірге «Ақтөбе Өндірістік Компаниясы» ЖШС-нің де құрылтайшысы ретінде көрсетілген. Бұл — Ақтөбе қаласындағы бұрынғы спирт зауыты, бүгінде банкротқа ұшыраған кәсіпорын.
Компанияның қазіргі басшысы — Кеңес Дүсенбаев. Ол — банкрот болған басқарушы. 2022 жылы Болат Назарбаевпен және Тахир Гусейновпен соттасқан. Гусейновтың «Ақтөбе ӨК» компаниясы мүлкін сот арқылы өндіріп алған.
Алайда сот кабинетіндегі мәліметтерге қарағанда, Кеңес Дүйсенбаев банкротқа ұшыраған ЖШС-ке қатысты талап-арыздарын қайта жазған. Енді арызын Болат Назарбаевтың мұрагерлеріне қарсы беріп жатыр. Сол істердің бірі бойынша сот отырысы кеше ғана өткен.
Өкінішке қарай, бұл істің егжей-тегжейін білу әзірге мүмкін емес. Сот материалдарын жария етпей отыр. Мүмкін, бұл жауапкерлердің бір бөлігі кәмелетке толмаған азамат болғандықтан шығар. Дегенмен, кейбір пікірлерге сүйенсек, талап-арызды мұрагерлердің бәріне емес, тек олардың үлкеніне ғана беру жеткілікті болған.
Сот кеңсесінде тағы бір істің материалдары да жұртқа жария етілмейді. Бұл — «Алтын Орда» базарына қатысты іс. Қолда бар деректерге қарағанда, Болат Назарбаевтың туыстарымен және «Компания номер один» компаниясымен соттаспақ болған адам — Нурмұхамбет Шайзин. Ол бұрын «Алтын Орда» базарының құрылтайшысы болған «Kurylys LTD» ЖШС-нің 16,4706% акциясына нақты иелік еткен азамат.
Қазіргі таңда «Алтын Орда» базарының құрылтайшысы Данияр Дүзбаев басқаратын «Big City Market» ЖШС деп көрсетілген. Ресми ақпараттарға қарасақ, бұл компанияның Назарбаевтарға да, Нұрбол Назарбаевқа да, не марқұм Болат Назарбаевқа да еш қатысы жоқ.
Автор: Игорь Улитин",2025-04-12T11:54:22+05:00,2025-04-12T11:54:22+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/1744428891_bolat-doma-copy-1440x810-1-1440x810.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744355777_aktobe-sud.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744355777_aktobe.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744355777_altynorda-sud.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744355778_almaty-rent-kompani.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744355778_avtorynok.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744355778_barys.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744355778_stekd.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744355779_ipodrom.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744355780_1744291150_dji_0646.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744355782_snimok-jekrana-2025-04-04-v-14_17_20.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744355790_snimok-jekrana-2025-04-04-v-14_16_24.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744355799_dji_0993.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744355801_sequence-01_00_03_17_20_still010.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744355809_snimok-jekrana-2025-04-04-v-14_19_00.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744355816_spisok-spisok.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744356050_1744291248_schuchinsk.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744356050_1744291249_okzhetpes.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/1744428891_bolat-doma-copy-1440x810-1-1440x810.webp,https://www.youtube.com/embed/hyIdUuPZacs?feature=oembed
55adee048b549197bcc486a66efedb05,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Бомба жайлы хабардан соң, Алматыдағы MEGA-дан халық үдере сыртқа шықты","9 желтоқсан күні таңертең Алматыдағы MEGA сауда орталығының келушілерін шұғыл түрде сыртқа шығара бастады. Алғашында жұрт оқу-жаттығу шығар деп ойлады. Дегенмен полицияға «жарылғыш зат» жайлы ақпарат түскен, деп хабарлайды Orda.kz.",investigations,https://kaz.orda.kz/bomba-zhajly-habardan-son-almatydagy-mega-dan-halyk-ydere-syrtka-shykty-136473/,"9 желтоқсан күні таңертең Алматыдағы MEGA сауда орталығының келушілерін шұғыл түрде сыртқа шығарды. Алғашында жұрт оқу-жаттығу шығар деп ойлады. Дегенмен полицияға «жарылғыш зат» жайлы ақпарат түскен. Алайда ғимарат аумағынан жарылғыш зат табылмады, деп хабарлайды Orda.kz.
Өйткені біраз уақыттан кейін орталықтың ресми Instagram парақшасында мынадай хабарлама пайда болды:
Біз Алматы қалалық полиция департаментіне хабарластық.
Артынша жарылғыш зат табылмағанын айтты. Енді олар жалған ақпарат айтып, телефон шалған адамды анықтап жатыр.
Orda.kz тілшісі оқиға орнында істің мән-жайын анықтап жатыр. Қазір жалға алушы қызметкерлерге ғимаратқа кіруге рұқсат етті.",2025-12-09T10:41:30+05:00,2025-12-09T10:41:30+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/img_20251209_104623_281.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/img_20251209_104629_456.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/img_20251209_104630_015.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/img_20251209_104623_281.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/img_20251209_104623_281.webp,
3a55aedff90d455dad9bdf35f63a2d23,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Цифрлық түрме ме? Aitu-дың басшысының BTS Digital ҰҚК-ға, «Елбасы» фан-клубына қандай қатысы бар?","BTS Digital — Қазақстандағы ең даулы IT-компаниялардың бірі. Осы мемлекеттік қызметтер мен бизнеске арналған цифрлық жүйелер жасайтын компанияның миллиардтаған теңгеге тендер ұтып алып, ERG секілді ірі ойыншылармен тығыс байланыс орнатқан. Компания жайлы «ұлттық интернетті бақылауға алатын үлкен жүйе» деген сыбыстар бар. Билік дәл осы компания арқылы Сбермен келісім жасағаннан дау бұл әңгімелерді одан әрі қыздырды.",investigations,https://kaz.orda.kz/cifrlyk-tyrme-me-aitu-dyn-basshysynyn-bts-digital-ukk-ga-elbasy-fan-klubyna-kandaj-katysy-bar-135524/,"BTS Digital — Қазақстандағы ең даулы IT-компаниялардың бірі. Осы мемлекеттік қызметтер мен бизнеске арналған цифрлық жүйелер жасайтын компанияның миллиардтаған теңге тендер ұтып алып, ERG секілді алпауыттармен тығыз байланыс орнатқан. Компания жайлы «ұлттық интернетті бақылауға алатын үлкен жүйе» деген сыбыстар бар. Билік дәл осы компания арқылы ресейлік Сбермен келісім жасаған соң дау бұл әңгімелерді одан әрі өршітті. Бұл расымен жалпы халықтың интернет кеңістігін бақылауға алып, оқшаулап отыратын компания ма?
Orda.kz істің астарына үңіліп көрді.
BTS Digital — Қазақстандық IT-компания. Ол мемлекетке арналған цифрлық өнімдер мен бизнеске қатысты шешімдер әзірлейді. 2018 жылы құрылған. Компания өз өнімдерінен экожүйе құрды. Соның ішіндегі ең ірісі — Aitu супераппы. Біз бұған дейін мемлекет бұл мессенджерді шенеуніктер мен мемлекеттік органдар арасындағы негізгі қарым-қатынас құралына айналдырып жатқанын жазған едік.
BTS Digital компаниясының директоры Нұртай Әбілғалиев журналистермен тілдескенде компания BTS Digital Ventures қорының портфельдік жобаларының қатарына жататынын айтты.
Әбілғалиевтің айтуынша, осы құрылымға сүйене отырып, BTS Digital компаниясының шамамен 40 пайызы мемлекетке тиесілі деуге болады:
Сонымен қатар, компанияны тікелей мемлекет қаржыландырмайды. Мемлекетті маңызды серіктес деуге болады. Әбілғалиевтің сөзінше, компания мемлекеттік орган саналмайды.
Компания құрылған алғашқы күндерден-ақ ол «ұлттың интернетін тұсап, оқшауда ұстау үшін» жасалған деген сыбыстар тараған. Яғни, бұл жоба тәуелсіз Қазнетті «дұшпан болған либерал интернеттен» оқшаулау мақсатында құрылды деген әңгімелер болды. Оған компания басшылығы мен аффилиирленген тұлғалар мұндай болжамдарды, қауесеттерді тіпті елеменді. Былайша айтақанда, сұрақ қойғандарға тек иық қиқаң еткізіп, аузына құм құйып алатын.
BTS Digital Ventures қорының басшысы Ғалымжан Ахметов бір сұхбатында былай деген:
«Айту Дала» компаниясының бұрынғы директоры Евгений Волков, Salem Social Media (SSM) жобасын алғаш негізін қалаушылардың бірі. Ол 2020 жылы Bluescreen басылымына берген сұхбатында жобаның айналасындағы түрлі болжамдарға қатысты пікір білдірген. Журналистің: «Қазақстандағы митиң болса, әлеуметтік желілерде SSM мемлекеттік тапсырыспен тұсайды деген әңгімелер тарады. Бұл рас па?» — деген сұрағына Волков мысқылдап жауап берген:
Оның айтуынша, Salem жобалары төңірегінде қастандық теорияларының өте көп екенін айтты.
Қалай десек те, BTS Digital мемлекеттегі ең күмәнді жобаларда өкілдік етіп жүрген компаниялардың бірі болды. Мәселен, 2021 жылдың қыркүйегінде Қазақстан ресейлік Сбер компаниялар тобымен меморандумға қол қойды. Бұл келісім электронды үкіметті цифрлық жаңғыртуға бағытталған жобаларда серіктестік орнатуды көздеген.
Кейбір сарапшылар бұл қадамды Ресейге тізе бүгу, цифрлық тәуелсіздіктен ерікті түрде бас тарту деп бағалады.
Ал екінші тарап, керісінше, мұндай шешім заманауи цифрландыру үрдістері мен Сбер секілді ірі компаниялардың мүмкіндігін бағалап орынды деп санады.
Келісімге қарсы шыққандардың ашуына «отқа май құйған секілді» әсер еткен жайт — ресейлік компания мен Қазақстан үкіметі арасындағы делдал ретінде BTS Digital-дың тағайындалуы болды.
Жергілікті IT-нарық та бұл меморандумға қырын қарады. Оларда күмән мен сақтық басым еді. Цифрлық сала өкілдерінің кейбірі өздерін бұл келіссөзден негізсіз шеттетілгендей сезінді.
Алайда 2022 жылдың сәуірінде, «Жаңа Қазақстан» кезеңі басталғанда, геосаяси жағдайдың өзгеруіне байланысты Сбермен арадағы келісімнен бас тарту туралы шешім қабылданды.
2024 жылы ERG тобының цифрлық активтері едәуір өзгерістерге ұшырады. Salem Social Media сатылып, қайта құрылды. Ал BTS Digital халық аралық қаржы орталығында тіркелген Phoenix Fund LP қорына өткізілді. Бұл қордың 49,98 пайыз үлесін «Қазақтелеком» сатып алды, ал өзге қатысушылар қатарында ERG құрылымдары мен Digital Opportunities I бар. Қордың басқарушы серіктесі қызметін BTS Digital Ventures атқарды.
2025 жылы «цифрлық тұсау» туралы әңгімелер қайта жанданды. Себебі Aitu қосымшасының қазақстандықтардың күнделікті өміріне, әсіресе мемлекеттік органдардың жұмысына белсенді енгізілуі Ресейде оқшаулайтын MAX мессенджерін насихаттай бастаған сәтпен тұспа-тұс келді.
Осы ұқсастық көпшілікті ойландырды. «Aitu өзіміздің «оқшау интернет кеңістігімізге» айналып кетпей ме?» деген сұрақ қайта көтерілді. Бұл туралы біз бұған дейінгі материалда жан-жақты жазған едік.
Басында BTS Digital компаниясының құрылтайшысы «Business & Technology Services» ЖШС, ал алғашқы басшысы Алмас Өтегұлов болған. Ол туралы деректер аз, бірақ оның бірнеше өнеркәсіптік компаниялардың акционері екені белгілі. Солардың қатарында «Шұбаркөл көмір» АҚ және «Қазақстан алюминийі» бар. Екеуі де пайдалы қазбаларды өндіру саласында жұмыс істейтін ірі кәсіпорындар.
2019 жылы компанияның директоры болып Нұртай Әбілғалиев тағайындалды. Ол бұл қызметті бүгінге дейін атқарып келеді. Дәл сол жылы меншік құрылымы да өзгерді. Алдымен компанияның иесі Eurasian Digital Ventures I Limited Partnership серіктестігі болды. Кейін жарғылық капиталы бірнеше мәрте артты. 2023 жылдың соңында компания ERG Investments Projects B.V. бақылауына өтті. Бұл Еуразиялық топтың (ERG) еншілес құрылымы. Ал ол — өңірдегі ең ірі өнеркәсіптік холдингтердің бірі саналады.
Kompra.kz порталының деректері бойынша, BTS Digital табысы соңғы жылдары айтарлықтай өскен. Салық мәліметтеріне сүйенсек, 2018 жылы компанияның төлемдері шамамен 318 миллион теңге, ал 2025 жылға қарай жылына бір миллиард теңгеден асқан. Компания құрылғаннан бері мемлекет қазынасына барлығы 5,5 миллиард теңгеден астам қаржы аударылған.
Сонымен қатар BTS Digital мемлекетпен бірігіп белсенді жұмыс істеп келеді. Жалпы құны 5,3 миллиард теңгеден асатын 14 мемлекеттік келісімшарт жасаған.
Ең соңғысы — 2025 жылғы 1 тамызда бекітілген. Тапсырыс беруші — «Қазақстан темір жолы» АҚ-ның «Автоматтандыру және цифрландыру дирекциясы» филиалы.
Келісім бір көзден сатып алу тәсілімен жасалып, оның жалпы құны 1,232 миллиард болған. Құжат бойынша BTS Digital ақпараттық технологиялар аудитін жүргізуі тиіс. Мұндай аудит компания үшін арзанға түспейтіні толық мәліметтер ашық дереккөздерде жоқ болса да, түсінікті жайт.
Компанияның өзге де клиенттерінің қатарында көбіне оның акционері – «Қазақтелеком» және осы холдингтің еншілес құрылымдары, сондай-ақ кейбір мемлекеттік органдар кездеседі. Алайда ең қызығы – 2025 жылы Ұлттық қауіпсіздік комитеті берген лицензиялар болды.
Алғашқысы – жылдың басында, екіншісі – мамыр айында берілген. Бұл екі лицензия BTS Digital компаниясына ақпараттың техникалық жолмен сыртқа шығуын анықтау және жедел-іздестіру іс-шараларына арналған арнайы техникалық құралдарды қолдануға рұқсат береді. Құжаттарға ҚР ҰҚК Ақпараттық қауіпсіздік қызметінің бастығы Бақытжан Дарменовтың қолы қойылған.
Егер елде азаматтардың жеке деректерінің таралуы туралы мәселе қайтадан ушығып шыға келсе, енді кімді жауапқа тарту керегін шамалай берсек болады.
BTS Digital компаниясы сот істерінен да тысқары қалған жоқ. 2024 жылдың тамызында Астанада бұл IT-компанияға қарсы іс қаралды. «Қазақстан тұрғын үй компаниясы» акционерлік қоғамы BTS Digital-ды мемлекеттік сатып алулардың әділ жолмен алмайды деп тануды сұрап, сотқа жүгінді. Себеп — чат-бот жасауға арналған тендерлік өтінімде мамандардың сертификаттары жалған болуы мүмкін деген күдік еді. Сот тергеуі барысында өтінімді BTS Digital қызметкері бергені анықталды. Алайда ол мұны өкілетсіз жасаған: берілген сенімхатының мерзімі сол кезде аяқталып қойған. Яғни, заң жүзінде ол компания атынан құжат тапсыруға құқылы болмаған. Сондықтан компанияның өзі тендердің қатысушысы ретінде саналмайтын және жалған мәлімет үшін жауап бермейтін еді.
BTS Digital ішкі қызметтік тексеріс жүргізіп, сол қызметкерді жұмыстан босатты және өз әрекеттерінің заң аясында болғанын растады. Сот бұл жайтты, сондай-ақ компанияның белсенді келісімшарттары мен ірі салық төлемдерін ескерді. Нәтижесінде «Қазақстан тұрғын үй компаниясының» талабы қанағаттандырылмады.
BTS Digital компаниясының қазіргі құрылтайшысы — Phoenix Fund Limited Partnership қоры. Оны Ернұр Рысмағамбетов басқарады. Ол бұған дейін «Астана халықаралық қаржы орталығы» әкімшілігі акционерлік қоғамының басқарма төрағасы болған. Физика, қаржы саласы бойынша білім алған әрі оқытушы болып жұмыс істеген. «Қазақстанның 100 жаңа есімі» жобасына енген тұлға.
2019 жылы жас маман ретінде еңбек жолын енді бастаған кезінде, Ернұр Рысмағамбетов Нұрсұлтан Назарбаевқа арнап ашық мадақ айтқан еді. Жатып алып мақтайтын, күн қайда тұрса соған бұрылатын күнбағыс секілді кезеңде Рысмағамбетовтің бұл әрекеті тіпті жағдай болатын.
Сол жылы ол Nur.kz басылымына берген сұхбатында «тұңғыш президент дәуірі жас буынның жадында несімен сақталды?» деген сұраққа жауап берген. Рысмағамбетов бұл кезеңді ел дамуындағы маңызды дәуір ретінде атап, Назарбаевтың отставкаға кеткенін естігенде, өзінің де, замандастарының да көңілі құлазығанын айтқан.
Ернұр Рысмағамбетовтің айтуынша, ол АҚШ-та Илон Маскпен бірге білім алған.
Фонд өз тарихын жақында бастаса да, бір жыл ішінде мемлекет қазынасына 63 миллион теңгеден астам салық аударған. Құрылтайшылары қатарында бірнеше ірі ұйым бар: «Қазақтелеком» ұлттық компаниясы, жеке компания Digital Opportunities I Limited, сондай-ақ шетелдік ERG Investments Projects B.V. — Еуразиялық топтың (ERG) инвестициялық бөлімі.
Ернұр Рысмағамбетов — «Educator Online» ЖШС-ның да құрылтайшыларының бірі. Компания 2011 жылы 21 маусымда Астанада тіркелген, шағын кәсіпкерлік санатына жатады және ресми түрде «білім саласындағы басқа қызметтермен» айналысады. Өткен жылдарда салық төлемдері аз болды: 2015 жылы — 265 958 теңге, 2016 жылы — 45 528 теңге, ал 2024 жылы қанша салық төлегені тіркелмеген. Филиалы жоқ. Компанияны Ғабит Бекахметов басқарады. Ол кәсіпкер және білім саласының сарапшысы. Ол кейде БАҚ-та білім мәселелері бойынша сөз қозғайды. Сондай-ақ бес жылға сотталған продюсер Ләззат Көккөзованың ісі бойынша да пікір айтқан.
2024 жылғы 19 тамызда Ғабит Бекахметов Maqsut Narikbayev University кеңесінің құрамына кірді. Университеттің сайтында оның Оксфорд пен Дьюк университеттерінің түлегі, бірнеше кітаптың авторы екені көрсетілген.
Kompra.kz деректері бойынша, оның банк шоттары мен мүлкіне тыйым салынған болынуы мүмкін.
Ғабит Бекахметовтің тағы бір кәсібі бар. Оны ол Айнұр Сейтқасымовамен бірге жүргізеді. Айнұр бұрын ВТБ Банкі (Қазақстан) Директорлар кеңесінің орынбасары болған. Айнұр — Айдар Сейтқасымовтың туысы болуы мүмкін. Айдар Сейтқасымов «Самұрық-Қазына» ҰҚ қорының бұрынғы басқарма төрағасы. Екеуі де белгілі қазақстандық академик Ғабдығaпар Сейтқасымовтың балалары болуы мүмкін.
Сонымен қатар «Educator Online» ЖШС-ның құрылтайшылары қатарында Абай Жарлығап, Қуанышбек Бөкеев және Ерден Құсаин бар. Бөкеев бұрын Бірінші несиелік бюроны басқарған, сондай-ақ Homebank және «Қазкоммерцбанк» департаментінде орынбасар болған.
Ерден Құсаин — заң магистрі, Мақсат Нәрікбаев атындағы университеттің жеке құқық кафедрасының аға оқытушысы. Бұрын Назарбаев университетінде инновациялар бойынша вице-президент қызметін атқарған. Orda.kz оны басқа тақырыптағы мақалада атап өткен.
Тағы бір Ернұр Рысмағамбетовтің компаниясы — ALPHABET LIMITED ЖШС. Ол 2023 жылдан бері білім саласында жұмыс істейді, мемлекетке салықтарын тұрақты түрде төлейді. Әзірге назар аударатындай деректер жоқ.
BTS Digital-дың Digital Opportunities I Limited атты құрылтайшысы да ондай танымал емес. Бұл компания 2023 жылы Астанада тіркелген. Оның BTS Digital-дегі үлесі ашық жарияланбайды. Ресми түрде холдинг құрылымы ретінде қарастырылады, осы аралықта бір рет атауын (Almak Checkdoc I Ltd. → Digital Opportunities I Limited) және құрылтайшылар мен басшыларын өзгертті. Алғашында басқарған — Расул Укенов, кейін басқару мен меншік Олжас Укеновке өтті.
Олжас Үкенов — Fonte Capital қаржы директоры және Дубайдағы Almak Capital қорының негізін қалаушы. Қазір Almak Capital қорын басқарады. Сонымен қатар ол ислами инвестициялармен айналыспайтын Kazwheat SPC Limited компаниясын басқарады. Almak Capital қоры негізінен жас қазақстандық стартаптарға инвестиция құяды. Тегі бір болған соң, Расул және Олжас Үкеновтердің ағайынды болуы бек мүмкін.
Автор: Артем Волков",2025-10-17T12:16:36+05:00,2025-10-17T12:16:36+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1760679545_1760453339_57635346456456.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1760679606_photo_2025-08-19_22-24-05.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1760680784_photo_2025-08-22_16-10-49-3.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1760680791_photo_2025-08-22_16-10-49-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1760680917_1760448620_photo_2025-09-30_19-47-09-2.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1760680958_1760450325_photo_2025-09-30_19-47-09-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1760679545_1760453339_57635346456456.webp,
631167f2458bb6102da37dc236fccfda,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Пікірлер,22.12.2020 жылы берілген №KZ05VPY00030397 мерзімді баспасөз басылым және ақпараттық агенттік тіркеу туралы куәлік.,investigations,https://kaz.orda.kz/comments-2/,22.12.2020 жылы берілген №KZ05VPY00030397 мерзімді баспасөз басылым және ақпараттық агенттік тіркеу туралы куәлік.,Кеше 18:00,Кеше 18:00,kk,Редакция,,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/720x405/1762844030_1762415452_photo_2025-11-05_12-31-51.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/720x405/1762945118_kompani-erg-kopija.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/720x405/1763114819_1762971681_kz8_3960_2.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/720x405/1763451002_sadyr_zhaparov-1440x810.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/720x405/1764067282_klzh_kazakhmus-2.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/720x405/1764315265_photo_474524_jpeg.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/720x405/2024_02_19_snimok-ekrana-2024-02-19-230959.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/720x405/589089725_25220460914261954_9052016010856491308_n.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/720x405/c548438c-5026-4c07-b6f3-7a0197883e8f.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/720x405/zhasandy-intellekt-696x464.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/720x405/1765203600_chatgpt-image-8-dek_-2025-g_-14_42_07.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/720x405/_gluster_2022_4_22_4c7603ea724f32a7f723e4847740e888_1280x720.webp,
4c803f8f8555586a62ddf463e60ff870,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Дархан Сатыбалды — Алматының жаңа әкімі. Ол туралы не белгілі?,2025 жылғы 24 мамырда Қасым-Жомарт Тоқаевтың жарлығымен Алматы қаласына жаңа әкім тағайындалды. Бұл лауазымға Президент әкімшілігі басшысының бірінші орынбасары болып жұмыс істеген Дархан Сатыбалды келді. Orda.kz оның өмір жолы мен қызметі туралы жазды.,investigations,https://kaz.orda.kz/darhan-satybaldy-almatynyn-zhana-akimi-ol-turaly-ne-belgili-132855/,"2025 жылғы 24 мамырда Қасым-Жомарт Тоқаевтың жарлығымен Алматы қаласына жаңа әкім тағайындалды. Бұл лауазымға Президент әкімшілігі басшысының бірінші орынбасары болып жұмыс істеген Дархан Сатыбалды келді. Orda.kz оның өмір жолы мен қызметі туралы баяндайды.
Дархан Сатыбалды — 51 жаста, Түркістан облысындағы Абай ауылында дүниеге келген. Ол Сейфуллин атындағы Ақмола ауыл шаруашылығы институтын және Қазақ гуманитарлық-заң университетін тәмамдаған. 2000-жылдардан бастап Қаржы министрлігінде, Президент істері басқармасында, Сот әкімшілігі комитетінде, Білім министрлігінің ғылым комитетінде түрлі лауазымдарда қызмет атқарған. Сондай ақ, 2010-2011 жылдары ҰҚК департаментін басқарған.
2013 жылдың мамырынан 2015 жылдың тамызына дейін Шымкент қаласының әкімі болды. Кейін Оңтүстік Қазақстан облысы әкімінің бірінші орынбасары қызметіне ауысты (2015–2017). 2018 жылы Шымкенттен сенат депутаты болып сайланды. 2019–2022 жылдары Қазақстанның Өзбекстандағы елшісі қызметін атқарып, екі ел арасындағы қатынастарды айтарлықтай нығайтты.
2022 жылы Президент Тоқаев оны Түркістан облысының әкімі етіп тағайындады. Сол жылдың соңында ол бұл қызметке қайта тағайындалды. Бұл лауазымды 2025 жылғы 6 қаңтарға дейін атқарды, кейін Президент әкімшілігіне ауысты.
Сатыбалды әкім болған тұста Түркістан облысы жақсы экономикалық көрсеткіштерге қол жеткізді. Сарапшылардың айтуынша, осы жетістіктері оның Президент әкімшілігіне ауысуына себеп болды. Енді ол Алматы қаласында Ерболат Досаев бастаған жұмыстарды жалғастырып, қорытындылауы тиіс.
Түркістан облысының әкімі ретінде Сатыбалды өзін жақсы жағынан көрсетті. Алайда әкім болып тұрған кезінде екі даулы жағдайға тап болды.
Біріншісі — оның ағаларының бизнесіне қатысты. Оның туыстары Fitness Palace, Nomad Stroy Company секілді компанияларды басқарған. Кейбір фирмалар салық төлемеуге, ал біреуі Талдыкөл аумағын заңсыз игеруге қатысты айыпталған.
2023 жылы бұл туралы журналистердің сұрағанда, Сатыбалды былай деп жауап берді:
Сатыбалды ағаларының бизнесі тек Астанада екенін айтып, Талдыкөлге қатысты сұрақтарға жауап бермеді.
2022 жылдың қазан айында, Сатыбалды Түркістан облысының әкімі болып тұрған кезде, бірнеше ондаған диқан жаңа әкіммен кездеспек болды. Олар халық алдына шыға қоймаған әкімнің алдына тізерлеп: «О, хан ием» деп шақырды.
Сол кезде Сатыбалды диқандар алдына шыққан жоқ. Олар мақта бағасына қатысты мәселені шешуді сұраған. Әкімдік баспасөз қызметі оның бір ай бұрын диқандармен кездесіп, субсидия уәде еткенін айтты. Бірақ диқандар сот дауын шешуді де талап еткен, ал бұл — жергілікті биліктің құзыретіне кіретін шаруа емес.
Кейін Сатыбалды ол күні әкімдік ғимаратында болмағанын түсіндірді:
Ақырында Сатыбалды диқандар мәселесін шешуге көмектесті. Бірақ бұл оқиға оның беделіне кері әсер етті және оған «Хан» деген бейресми лақап ат қалып қойды. Енді бұл сөз Алматы әкімдігінде айтуға болмайтын сөзге айналуы мүмкін.
Осы екі оқиғаға қарамастан, Дархан Сатыбалды Түркістан облысының әкімі ретінде жақсы нәтиже көрсетті. Оның аймақ басқарудағы тәжірибесі Ақорда тарапынан жоғары бағаланды. Тіпті оған арнайы жаңа лауазым ойлап тауып, Президент әкімшілігінде өңірлік саясатты үйлестіру тапсырылды.
Бірақ Сатыбалдының басқарушылық қабілеті практикалық міндеттерге қажетті болған сияқты. Сол себепті оны — тәжірибелі басшы ретінде — Алматы қаласының экономикалық мәселелерін шешу үшін жіберді.
Саясаттанушы Ғазиз Әбішев былай дейді:
Ал оған Ерболат Досаевтан қандай «мұра» қалғаны — өз алдына жеке тақырып.",2025-05-24T15:24:19+05:00,2025-05-24T15:24:19+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/1748082119_photo_2025-05-24_12-11-49.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/1748082119_photo_2025-05-24_12-11-49.webp,https://www.youtube.com/embed/fnvLcTJcHhk?feature=oembed
24488e70ea1c5919fe0263180e961d1e,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Дариға Назарбаеваның күйеуі Қаңтар оқиғасынан кейін QazaqGaz-дан қалай ақша алды?,"Үкімет активтерді қайтарып жатырмыз деп есеп беріп жатқанда, қашқын олигархтар өз ақшаларын заңды жолмен қайтарудың айласын тапты. Қадірлі оқырман, олардың қалай көзбояушылық істеп кеткенін Orda.kz тілшілерінің зерттеу бөлімі QazaqGaz ұлттық компаниясын мысалға келтіре отырып, баяндап береді. Ұлттық компания еншілес ұйымдарымен бірге Дариға Назарбаеваның күйеуімен байланысты құрылымдарға сот арқылы шамамен бір миллиард теңге төлегенін анықтадық.",investigations,https://kaz.orda.kz/dariga-nazarbaevanyn-kyjeui-kantar-okigasynan-kejin-qazaqgaz-dan-kalaj-aksha-aldy-132695/,"Үкімет активтерді қайтарып жатырмыз деп есеп беріп жатқанда, қашқын олигархтар өз ақшаларын заңды жолмен қайтарудың айласын тапты. Қадірлі оқырман, олигархтардың қалай көзбояушылық істегенін Orda.kz тілшілерінің зерттеу бөлімі QazaqGaz ұлттық компаниясын мысалға келтіре отырып, баяндап береді. Ұлттық компания еншілес ұйымдарымен бірге Дариға Назарбаеваның күйеуімен байланысты құрылымдарға сот арқылы шамамен бір миллиард теңге төлегенін анықтадық. Сонымен халықтың қазынасы болып отырған ұлттық компанияның ақшасын олигарх Қайрат Шәріпбаевтың қалай алғанына тоқталайық.
Мұның бәріне еліміздегі сот жүйесінің өзі мұрындық болып отырғанын айтсақ, тіпті таңқалмайтын да шығарсыз. Әуелі біз бұл жайлы мүлде жазамыз деп ойламағанымызды айтайық. Басында тілшілеріміз QazaqGaz-дың бұрынғы басшысы Қайрат Шәріпбаевтың (тұңғыш президенттің үлкен қызының қазіргі күйеуі) ұлттық компанияға келтірген залалды өтегені туралы ашық деректерді іздеген еді. Алайда аяқ астынан олигархтардың заң арқылы ақшаларын қалай қайтарғандарын анықтадық.
Бірақ қызметінен кеткеннен кейін де компания неге екені белгісіз оған қатысы бар фирмаларға жүздеген миллион теңге аудағаны белгілі болды.
Біз Шәріпбаевпен байланысты компаниялардың пайдасына шығарылған сот шешімдерін таптық. Бұрын бұл ЖШС-тер тендер мен конкурстарда заңсыз жеңіске жетіп отырған. Ал қазір QazaqGaz-дың еншілес ұйымдарынан сот арқылы миллиондарды өндіріп алып жатыр. Біздің есеп бойынша, дәл осылайша Шәріпбаев 996 951 410 теңге қайтарып алған.
«Мұндай жағдай қалай жүзеге асты?» деген орынды сұрақ туындайды. Бұл ұлттық компания заңгерлерінің кәсіби біліксіздігінен бе, әлде қандай да бір бейресми келісімдердің арқасында мұрты қисаймай отыр ма?
Мысалы, 2023 жылғы 24 қаңтарда Алматы қаласының мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотының шешімі бойынша, QazaqGaz-дың еншілес компаниясы — «Бейнеу – Шымкент газ құбыры» ЖШС-інен «Ақтөбе РГС» ЖШС пайдасына 669 млн теңгеден астам қарыз және 20 млн теңгеден аса мемлекеттік баж өндіру туралы шешім шығарылған. Көріп отырғаныңыздай миллиондар қайта қалтасына түсіп жатыр.
Ссылка на скачивание файла - Скачать .
Іс жүзінде «Бейнеу – Шымкент газ құбыры» QazaqGazAimaq атты бауырлас компаниясынан ішкі бағамен газ сатып алудың орнына, делдал – Шәріпбаевпен байланысы бар «Ақтөбе РГС» компаниясынан шикізатты қымбатырақ сатып алып, артық төлем жасаған.
Осыған дәлел — сол Алматы қаласындағы сот 2023 жылғы ақпанында тағы да «Бейнеу – Шымкент газ құбыры» ЖШС-інен «SmartHighTech» ЖШС пайдасына 6 миллион теңгеден астам қаржыны өндіріп алу туралы шешім шығарған . Сот шешімінде ұлттық компания өкілдерінің сот отырысына мүлде қатыспағаны жазылған. Олар сотқа шақырылғанына қарамастан, неге келмегендерін хабарламаған және істерін сырттай қарамауды сұрап та өтініш бермеген. Соның нәтижесінде QazaqGaz-дың еншілес ұйымына қарсы талап-арыз толық қанағаттандырылған.
2023 жылдың наурызында дәл сол сот инстанциясы жеңілдетілген (жазбаша) өндіріс тәртібімен Шәріпбаевпен байланысты тағы бір компания — «IT-Avennues» ЖШС пайдасына тағы бір шешім шығарды.
Бұл жолы да жауапкер — «Бейнеу – Шымкент газ құбыры» ЖШС — талап арызға жауап қайтаруға да жарамаған. Сондықтан талап толық көлемде қанағаттандырылды. Нәтижесінде компания талапкерге 9 миллион теңгеден астам қаржы төледі.
Ссылка на скачивание файла - Скачать .
«IT-Avennues» компаниясының құрылтайшылары туралы ақпарат оны «Информ систем» ЖШС-іне алып келеді, ал бұл ұйымның иесі ретінде Қайрат Шәріпбаевтың қызы — Қорлан Шәріпбаева деп көрсетілген.
Сәуір айында «Бейнеу – Шымкент газ құбыры» компаниясының заңгерлері дәл осы компанияға (IT-Avennues) тағы бір сот процесінде жеңіліп қалды. Бұл жолы талап сомасы 40 миллион теңгеден асты. Қайткен күнде де, QazaqGaz-дың еншілес ұйымының өкілдері Шәріпбаевқа жем болмау үшін барынша қарманып қалған. Олар осы ЖШС-пен аффилирленген лауазымды тұлғаларға қатысты қылмыстық іс қозғалғанын хабарлаған. Істің қозғалуының себебі — делдалдық қызметтер көрсету мен тауарларды жоғары бағамен жеткізді деген күдік.
Ссылка на скачивание файла - Скачать .
Алайда мұндай уәжге қарамастан, сот QazaqGaz-дың еншілес ұйымын жығып берді. Осылайша «IT-Avennues» ЖШС пайдасына 40 017 600 теңге берешек пен 1 200 528 теңге мемлекеттік бажды өндіру туралы шешім шықты. Ал бұл қылмыстық іс нақты неге байланысты қозғалғанын қоғам әлі күнге дейін білмейді.
Мамыр айында «IT-Avennues» ЖШС QazaqGaz-дың тағы бір еншілес ұйымы — «Азиялық газ құбыры» ЖШС-ін сотта жеңіп шықты. Бұл жолы ұлттық компаниядан шамамен 150 миллион теңге өндіріп алынды.
Ссылка на скачивание файла - Скачать .
Осы кезеңде Қайрат Шәріпбаевпен байланысы бар тағы екі компания — «Soft Technology Utilities» ЖШС және «КазЭнергоЭкспорт» ЖШС — «Бейнеу – Шымкент газ құбыры» ЖШС-інен сот арқылы тағы шамамен 45 миллион теңге өндіріп алды. Сот шешімі бойынша газ компаниясы тек қарызды ғана емес, адвокаттарға кеткен шығындарды да өтеуі тиіс болды. Бұл ретте жауапкер тарап сотта барлық міндеттемелерді жеткізушілер алдында уақытында орындағанын мәлімдеген. Алайда сот жауапкердің төлем жасалғанын немесе берешек сомасының азайтылғанын нақты дәлелдей алмағанын айтты. Соның нәтижесінде, сот өсім көлемін сәл ғана қысқартып, талапты қанағаттандырды.
Ссылка на скачивание файла - Скачать .
Сондай-ақ «IT-Avennues» ЖШС ұлттық компаниясы – «QazaqGaz» Ұлттық компаниясы» АҚ-ның өзінен тікелей ақша өндіріп алды. 2023 жылдың ақпанында Астана қаласының мамандандырылған ауданаралық экономикалық соты ұлттық компанияны осы ЖШС пайдасына 5 миллион теңгеден астам қаржы төлеуге міндеттеді. Сотта QazaqGaz заңгерлері талапты мойындамағанымен, кәсіпорын қызмет көрсеткенін, орындалған жұмыстар актілері мен қарыз барын растайтын есепке алу актілері бар екенін, шарт бойынша ешқандай шағымдардың болмағанын түсіндірген.
Ссылка на скачивание файла - Скачать .
Қадірлі оқырман, QazaqGaz және оның еншілес компанияларының Шәріпбаевпен байланысты компанияларға едәуір қаржыны бітімгерлік келісімдер аясында да төлегені белгілі болды.
Мәселен, елордадағы мамандандырылған ауданаралық экономикалық соттың ұйғарымы негізінде «QazInfo Tech Systems» ЖШС мен QazaqGaz арасында бітімгерлік келісім бекітілген. Келісім аясында ұлттық компания 2020 жылғы 9 қыркүйекте жасалған SCADA HIGH-LEIT NS жүйесін сервистік қызмет көрсету және әкімшілендіру туралы шарт бойынша 72,9 млн теңге төлеуге келісім берген.
Ссылка на скачивание файла - Скачать .
Тағы бір бітімгерлік келісім бойынша газ холдингі — QazaqGaz «SmartHighTech» ЖШС-не шамамен екі миллион теңге төледі.
Ссылка на скачивание файла - Скачать .
Бұл сот шешімдерінің көзді тарс жұмып қойып, неліктен Назарбаевтың күйеу баласының пайдасына шешім қабылдағаны жайлы тек қана болжам жасауға болады. Қайткен күнде де бұл әлі де болсын Назарбаевтардың еліміздегі ықпалы бар екенін көрсетеді. Жұрт қазіргі QazaqGaz басшысы Санжар Жаркешовтің газ саласында бір триллион теңгеге жуық қаржылық бұзушылықтар анықталғаны туралы даулы мәлімдемесін жақсы біледі. Алайда осындай атышулы мәлімдемеден кейін ұлттық компания бірде-бір атышулы қылмыстық істі өзі бастамағаны таңқалдырады. Үн-түнсіз соттың шешіміне бас шұлғып отырғаны отырған... Шамасы атан түйедей мысы басым біреулердің алдында қауқарсыз.
Дегенмен, Дариға Назарбаеваның жұбайы келтірген залалды өндіру бойынша бір жай бар. Бірақ бұл істе талапкер газ компаниясы емес, Алматы көлік прокуратурасы болған. Ал жауапкерлер қатарында Шәріпбаевпен аффилирленген «Inform System» ЖШС мен «Angel Partnership» ЖШС секілді компанияларымен қатар, ұлттық компанияның атышулы «еншілесі» — «Бейнеу – Шымкент газ құбыры» ЖШС те болған.
Ссылка на скачивание файла - Скачать .
Бұл ұрлыққа қатысы бар «Бейнеу – Шымкент газ құбыры» ЖШС қызметкерлері қылмыстық жауапкершілікке тартылды ма, жоқ па? Бұл бізге де, халыққа да беймәлім ақпарат. Сондай-ақ, прокуратура жымқырылған қаражатты қайтарып алды ма, ол да белгісіз.
Дегенмен, мемлекеттік органның ұлттық компанияның қолдауынсыз-ақ мәмілелерді жарамсыз деп тануға қол жеткізгені – өз алдына үлкен көрсеткіш. Егер QazaqGaz өзін жүндеп жатқан заңсыздықтарды айтып, әділдікті талап ететін болса, активтерді мемлекет қазынасына қайтару әлдеқайда оңайырақ болар еді. Бәлкім тіпті сол кезде газ тарифтерін көтерудің, болмаса шетелдік инвесторлармен тиімсіз келісімшарттарға отырып жүрудің де қажеті болмас еді.
Orda.kz бұған дейін газ саласын Дариға Назарбаеваның күйеуі Қайрат Шәріпбаев басқарған кезеңде қандай қаржылық алаяқтық жасалғаны жайлы жазған еді. Сот кабинетін зерттеп қарап, осы іс бойынша үкімді оқып шықтық. Онда тек процестің өзі ғана емес, оның егжей-тегжейі ашық көрсетілген. Миллиардтарды олигархтың қалай алғаны жайлы мына материалдан оқыңыз.
Сонымен қатар Orda.kz Дубайдағы виллалардың қай ақшаға алынғанын зерделеп көрді. «QazaqGaz» ұлттық компаниясы үнемі ішкі тарифтің зияны жайлы мәселе желеу етіп, миллиардтаған теңгені газ төлейтін кәдімгі түбіртектерді басып шығаруға жұмсаймыз деген сылтаумен қалтаға басқанын анықтаған едік.
Мақаланың түпнұсқасын мына жерден оқи аласыз.",2025-05-16T17:20:03+05:00,2025-05-16T17:20:03+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/kak_qazaqgaz_ee_dochki_namereno_proigryvajut_sudy_kollazh_kopija-1.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1747375037_1747221687_istorija-izmenenij.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/kak_qazaqgaz_ee_dochki_namereno_proigryvajut_sudy_kollazh_kopija-1.webp,
6dad0e18812950c7719b00a5c29a6472,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Дариға Назарбаеваның күйеуі»: QazaqGaz бен Дубайдағы виллалар,"«QazaqGaz» ұлттық компаниясы үнемі ішкі тарифтің зияны жайлы мәселе көтеріп, миллиардтаған теңгені газ төлейтін кәдімгі түбіртектерді басып шығаруға жұмсаймыз деген желеумен алып келеді. Олар газ желілерін дамыту мен жөндеудің орнына жылдар бойы еншілес кәсіпорындарға осы үшін сегіз есе көп қаражат бөліп келгені белгілі болды.",investigations,https://kaz.orda.kz/dariga-nazarbaevanyn-kyjeui-qazaqgaz-ben-dubajdagy-villalar-128108/,"«QazaqGaz» ұлттық компаниясы үнемі ішкі тарифтің зияны жайлы мәселе көтеріп, миллиардтаған теңгені газ төлейтін кәдімгі түбіртектерді басып шығаруға жұмсаймыз деген желеумен алып келеді. Олар газ желілерін дамыту мен жөндеудің орнына жылдар бойы еншілес кәсіпорындарға осы үшін сегіз есе көп қаражат бөліп келгені белгілі болды.
Orda.kz порталының зерттеу бөлімі Қайрат Шәріпбаевтың (Нұрсұлтан Назарбаевтың күйеу баласы, Дариға Назарбаеваның жары) күдікті істерін ашты. Бұл тіпті оларға қазірдің өзінде табыс әкеліп жатқан «қайнар бұлақ» болуы мүмкін.
Бұған дейін біздің редакция «QazaqGaz» ұлттық компаниясы кеңселерін жалға беру арқылы миллиардтаған теңге ұрлағаны туралы хабарлаған болатын. Сол мақалада біз Қайрат Шәріпбаевтың бұған дейін газ секторын басқарғаны, ақша шығару үшін қолданған бір тәсілі жайлы ғана баяндадық. Алайда одан басқа да қомақты ақша табатын тәсілдері жетеді. Қаңтар оқиғасынан кейін ұлттық компанияның ішкі аудиті елбасының үлкен қызының күйеуіне қатысы бар 40 компанияны анықтады. Олар, «QazaqGaz» және оның «еншілестері» арқылы тауарлар, жұмыстар мен қызметтердің басым бөлігін сатып алып отырған. Солайша табиғи газды төлеуге арналған түбіртектерді жазу сияқты қарапайым қызметтің шығынын басқарғандар «алтын қамба» иелеріне айналып шыға келді.
QazaqGaz-дың еншілес кәсіпорны — «ҚазТрансГаз Аймақ» акционерлік қоғамы (қазіргі уақытта компания «QazaqGaz Aimaq» болып қайта аталды) — аймақтық жеке ЖШС «РЦКУ» (коммуналдық қызметтердің есептеу орталығы) арқылы, мысалы, «РЦКУ-Шымкент», ЖШС «РЦКУ-Атырау», ЖШС «РЦКУ-Талдыкорған», ЖШС «РЦКУ-Орал» және басқалар, тек биллинг (әр клиентке көрсетілген қызметті есептеу, соның ішінде түбіртектерді басып шығару) арқылы компанияның жергілікті филиалдары бюджетінің үштен екісін игеріп отырған. Яғни, газ тарифінде қарастырылған сомалардың басым бөлігі «РКЦУ» жеке фирмаларына кетіп отырған.
Табиғи газды тұтынуға арналған түбіртектерді жазу шығындарының мөлшерін анықтау үшін біз «Самұрық-Қазына» Ұлттық әл-ауқат қорының электрондық сатып алу порталын ақтардық. Ақпаратты табу үшін көп күш салуға тура келді. Сайттың негізгі қызметінің бірі — ұлттық компаниялардың не сатып алғанын көрсетіп, ашықтығын қамтамасыз ету. Алайда оны жасаушылар маңызды ақпаратты сенімді  жасыру үшін барын салған секілді.
Дегенмен 2018-2024 жылдар аралығында тауарлар, жұмыстар мен қызметтерді сатып алу бойынша жылдық және ұзақ мерзімді жоспарларды таба алдық. Соған сүйеніп біз QazaqGaz Aimaq компаниясының биллинг қызметтеріне жоспарланған шығындарын анықтадық. Ұзақ мерзімді жоспар — бұл компанияның үш-төрт жылға дейін алдын ала шығындарын жоспарлауға арналған және сол жылдар бойы тек бір қызмет көрсетушіні таңдауға арналған құжат. Ал мұны жеңіп алған қызмет көрсетушінің көсегесі көгереді десек болады. Себебі ол бюджетті жылдар бойы емін-еркін иеленіп, тендер жеңімпазы болып, бәсекелестерге тіпті пысқырып та қарамайтын жағдайға жетеді.
Су бетіне көлкіп шыға келген шындыққа қарасақ, бұл жолғы қаражат та офис жалға беру шығындарына ұқсас, геометриялық ілгерілеумен өседі. Әрине, газ компаниясының қызмет көрсетуге жұмсаған шығындары тұтынушылардың өсіміне мүлде сәйкеспейтіні айдан анық.
Мысалы, 2018-2020 жылдарға арналған ұзақ мерзімді сатып алу жоспарына қарасақ, QazaqGaz Aimaq-тың Батыс Қазақстан филиалы 2018 жылдың екінші жартыжылдығында биллинг қызметтеріне 174 миллион теңге жұмсаймыз деп жоспарлаған, ал 2019 жылы бұл шығындар 547,6 миллион теңгеге жеткен, 2020 жылы — 512,2 миллион теңге, бұл 2018 жылғы бюджеттен шамамен екі есе артық.
Бірақ компанияның 2021-2025 жылдарға арналған ұзақ мерзімді сатып алу жоспарында бұдан да маңызды дүниелер бар.
Ал енді шығындардың қаншалықты көп немесе аз екенін түсіну үшін, біз биллинг қызметтеріне жұмсалатын шығындарды компанияның сол жоспар бойынша газ желілерін салу және модернизациялау үшін қаржыландырумен салыстырдық. Негізінде, бұл қомақты қаражат компанияның негізгі қызметі саналатын газ желілерін дамыту және газды тасымалдауға арналуы керек. Ал оған жоспар бойынша небәрі 5,045 миллиард теңге жұмсалады. Ал бұл түбіртектерді жазуға кеткен ақшадан сегіз есе аз . Ал компания 2023-2025 жылдары жұмыстарды жүргізуді мүлде жоспарламаған.
QazaqGaz Aimaq-тың 2021 жылғы жылдық есебіне қарасақ, компания қазақстандықтарға төрт миллиард 160 миллион текше метр табиғи газ жеткізген. Газ компаниясының сайтына қарасақ, 2021 жылы Батыс Қазақстан облысының тұрғындары үшін табиғи газдың тарифі текше метріне 16,9 теңге болды.
Компанияның бүкіл филиалдарына «РЦКУ» жеке кәсіпорындары биллинг қызметтерін көрсетті. Жоғары да айтқан ұзақ мерзімді жоспардың арқасында олардың табысы үш, тіпті кейде бес есеге артқан. Мұны «РКЦУ-Орал» ЖШС-нің кез келген салықтық төлемдердің күрт өсуінен көруге болады. 2018 жылы олардың салық үшін алған қаражаты 30 миллион теңге болды. Ал 2019 жылы — шамамен 160 миллион теңге, ал 2021 жылы — 210 миллион теңге.
Ал Ибулла Серды (Шәріпбаевтың сенімді адамы) — газ сатып алу кезінде алаяқтыққа кінәлі деп танылып, іздеуде жүрген адам, оның Дубай қаласындағы FAIRMONT RESIDENCES тұрғын үй кешенінде сәнді үйі бар.
РКЦУ компаниялары туралы ашық дереккөздерден ақпаратты зерттегенде біз қаңтар оқиғаларына екі апта қалғанда ТОО «Inform System» аяқ-асты «Дайрабайдың көк сиырына» айналғалы тұрған бұлақ көзіндей болған компаниялардан құтылуға шешім қабылдағанын анықтадық.
Компанияның «РЦКУ» құрамындағы барлық үлестерін «Qazaq Billing» ЖШС пайдасына қайта жазыпты. Бұл компанияның Шәріпбаевқа тікелей қатысы жоқ. Бірақ басқарушысы, көрініп тұрғандай, «басшыға» таныс адамдар. Бұның бәрі «іздерін жасыру» мен қолма-қол ақшаға айналдырудың қамы сияқты көрінеді. Қаңтарда жүргізілген тергеу кезінде осы фактіге біреу назар аударды ма екен?
Қазақстан қор биржасының QazaqGaz Aimaq туралы жылдық есебіне қарасақ, Қайрат Боранбаевтың тікелей қатысы бар істе директорлар кеңесінің төрағасы қызметін атқарған Тайыр Жанұзақ бес жылға бас бостандығынан айырылды. Бірақ бұл сот тек QazaqGaz-дағы қаржылық активтердің ұрлығына қатысты болды. Ал еншілес ұйымдардағы жағдайды қарамады. Сондай-ақ, «ҚазТрансГаз Аймақ» Директорлар кеңесінің тағы бір мүшесі — Рустам Сулеймановтың қылмыстық жауапкершілікке тартылғаны туралы ақпарат жоқ. Біздің дереккөздеріміздің мәліметіне сүйенсек, ол жылдар бойы Шәріпбаевқа адал қызмет етіп, сенімді серігі және досы атанған адам.
Ұлттық компаниядан ақша алып, жымқыру жүйесі әлі күнге бар ма, оны тап басып айту қиын. «Самұрық-Қазына» сатып алу сайтында QazaqGaz-дың қазіргі басшылығы еншілес ұйымның биллинг шығындарын қысқартқан-қысқартпағаны және 2022 жылдан бастап осы қызметтерді жеткізушінің ауысқаны туралы ақпарат жоқ. Дәл офис ғимаратын жалдау бойынша шығындарға қатысты ақпараттың жоқтығы секілді. Біз осы сұрақтарды QazaqGaz Aimaq компаниясына жібердік.
Егер мұндай өзгерістер болмай, «баяғы жартас бір жартас» күйі қалған болса, онда Дариға Назарбаева мен ұлттық компанияның бұрынғы топ-менеджерлерінің шетелдегі шалқыған өмірі газ тұтынушыларының қалтасынан әлі де төленіп жатыр және қазіргі QazaqGaz басшылығының бұл істе қолжаулық болып отыр деген сөз.
Ал газ саласының қазіргі басшылығы Шәріпбаев командасының күдікті істерін тергегісі келмейтін секілді. Себебі қазіргі таңда Дариға Назарбаеваның күйеуінің сенімді көмекшісі, бұрынғы «ҚазТрансГаз Аймақ» бас директоры Манас Тасыбаев QazaqGaz-дың ең табысты «кіші компаниясы» — АО «Интергаз Центральная Азия» бас директоры қызметін атқарады.
Бәріміз Қаңтар оқиғасынан кейін QazaqGaz басқарма төрағасы Санжар Жәркешов мәжілісте өткен үкіметтік сағатта газ секторындағы жымқырылған қаржыны шамамен бір триллион теңге деп айтқанын ұмытқан жоқпыз. Міне, содан бері екі жылдан астам уақыт өтті. Бірақ Қайрат Боранбаевтың атына қатысты болған даулы істі есептемегенде, халық алдына ешқандай ақпарат жария етілмеді. Негізгі қылмыстық іс бойынша кәсіпкер 14,5 миллиард теңге шығынды өтеді. Сонымен қатар, ол мемлекетке шамамен 120 миллиард теңге қайтарды. Ұрланған ақшаның қалғаны қайда?
Orda.kz бұл сұраққа жауап іздеп, осы істі зерттеуді жалғастырады.
Дариға Назарбаеваның күйеуі Қайрат Шәріпбаев басқарған кезеңде кеңсені жалға беру айласымен ұрланған миллиардтар жайлы мына сілтемеден оқыңыз.",2024-10-31T13:56:03+05:00,2024-10-31T13:56:03+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/1730352908_sharipbaev-dariga-dubaj-kopija4.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/1730352328_dolgosr-plan-zakupok-na-21-25.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/1730352584_rkcu-oral-istorija-izmenenij.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/1730352736_rkcu-oral-na-kazahbilling.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/1730352737_rkcu-atyrau.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/1730363503_dolgosrochnyj-plan-zakupok.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/1730363541_dolgosr-plan-zakupok-na-21-25.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/1730363644_1730112725_inform-sistem-danko-kommerc.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/1730363644_rkcu-oral-istorija-izmenenij.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/1730363645_danko-kommerc-sejdvalieva-zhanar.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/1730364204_nalogi-rkcu-oral.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/1730352908_sharipbaev-dariga-dubaj-kopija4.webp,
8f712446505ce8b6aa0b241437ae77c9,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Дариға Назарбаеваның күйеуі»: QazaqGaz ұрлаған миллиардтар,"«QazaqGaz» ҰК АҚ-ның орынбасары Тайыр Жанұзақ та сотталған еді. Антикордың тергеуі 14 миллиард теңгеге жуық ұрлық жасағанын анықтады. Ал қалған жүздеген миллиардтар қайда? Қаңтардан кейін жаңа ұлттық компания басшылығы газ саласында триллион теңгеден астам қаржылық заң бұзушылық жайлы мәлімдеді. Газ саласында, сол кезде Дариға Назарбаеваның күйеуі Қайрат Шәріпбаев басқарған кезеңде қандай қаржылық алаяқтық жасалды? Orda.kz саралап көрді.",investigations,https://kaz.orda.kz/dariga-nazarbaevanyn-kyjeui-qazaqgaz-urlagan-milliardtar-126431/,"Қайрат Боранбаевқа тиесілі «Азия Газ Чунджа» ЖШС мемлекеттік активтерге ресми түрде ауысатын болды. Бұл өткен аптада белгілі болды. Ал сот процесі бір жылдан астам уақыт бұрын өтті. Боранбаевтан бөлек, сол кезде «QazaqGaz» ҰК АҚ-ның орынбасары Тайыр Жанұзақ та сотталған еді. Антикордың тергеуі 14 миллиард теңгеге жуық ұрлық жасалғанын анықтады. Ал қалған жүздеген миллиардтар қайда? Қаңтардан кейін жаңа ұлттық компания басшылығы газ саласында триллион теңгеден астам қаржылық заң бұзушылық жайлы мәлімдеді.
Газ саласында, сол кезде Дариға Назарбаеваның күйеуі Қайрат Шәріпбаев басқарған кезеңде қандай қаржылық алаяқтық жасалды? Orda.kz саралап көрді.
Бай сейілді,
Бір пейілді
Елде жақсы қалмады.
Елдегі еркек,
Босқа селтек
Қағып, елін қармады.
Абай
Сот кабинетін зерттеп қарап, осы іс бойынша үкімді оқып шықтық. Онда тек процестің өзі ғана емес, оның егжей-тегжейі ашық көрсетілген. Мысалы, ұлттық компанияның бас бухгалтерінің орынбасары болып жұмыс істеген А.Д.Құлсартовтың ісіне қатысты 2022 жылы жаңа басқару компаниясы ішкі аудит жүргізіп, бұрынғы басшылықпен байланысы бар 40 компанияны анықтаған.
Бұл компаниялармен бағаны асыра көрсетіп келісімшарттар жасалған . Істе куәгер болған Тимур Құттуқовтың басқаратын компаниясы «Bolashak Property» тікелей Қайрат Шәріпбаевпен байланысты екен.
Бұл кәсіпорынның құрылтайшысы «Invest Bolashak» ЖШС, ал оның өзі «Danco Commerce» ЖШС-ге тиесілі. Ал оның иесі БАӘ-де тіркелген Danco Investment Group FZE болған. Қазір «Danco Commerce»-ті Асқар Әбенов басқарады. Бұрынғы директорлар арасында Қайрат Шәріпбаевтың алғашқы әйелі Жанар Сейдвалиева да болған.
«Bolashak Property» Астана қаласындағы Әлихан Бөкейхан көшесіндегі бизнес-орталықты иеленді. Қазір бұл ғимарат «QazaqGaz» ұлттық компаниясына тиесілі және «QazaqGaz Onimderi» ЖШС-нің балансында.
Алайда, 2022 жылға дейін барлық жартылай мемлекеттік газ компаниялары ғимарат иесіне нарықтық тарифтен әлдеқайда жоғары баға төлеп отырды. Бұл қаржыны қалтаға басудың бір амалы болған.
Біз «QazaqGaz» ҰК АҚ-на 2014 жылдан 2022 жылға дейін кеңсесін жалға алуға қанша қаражат төлегенін сұрадық. Бірақ ешқандай жауап ала алмадық. Алайда QazaqGaz басшылығы бізге іс материалдары Бас прокуратурада екенін хабарлады .
Негізі ұлттық компания ғимаратты жалға алуға қанша ақша кеткенін прокуратураға сілтемей-ақ ұсынуға тиіс еді. Қазіргі басшылықтың біздің сауалымызға жауап бермегеніне қарасақ, «QazaqGaz» ҰК АҚ-ның бұрынғы басшылығының нақты қанша қаржыны ұрлағанын жария етуге дайын емес сияқты. Амалсыз сайттардан соңғы бес жылдағы төлемдерді ақтарып шықтық.
Өкінішке қарай, «Самұрық-Қазына» сатып алу сайтында 2018 жылдан бастап қана ақпарат бар екен. Сондықтан біз тек соңғы бес жылдағы кеңсені жалға алуға кеткен қаражатты көріп, саралай алдық. Бірақ осы ақпараттың өзі бұрынғы басшылықтың «QazaqGaz» ҰК АҚ бюджетінен кеңсе жалға беріп, қанша қаражат қалталарына басқанын бағалауға жеткілікті.
Бұл сатып алу, сату ұлттық компаниялар мен мемлекеттік органдардың «сүйікті әдісі» бойынша ашық тендер мен бәсекелестік ортасында жасалды. «Самұрық-Қазына» бекіткен сатып алу ережелеріндегі бұл жеңілдік халық қаржысын қалтаға басуға мүмкіндік берді. Солай Қайрат Шәріпбаев газ саласын басқарған он жыл ішінде халық қаражатының ондаған миллиардтарын жұтып отырды.
Жалға беру бағасының нарыққа қаншалықты сәйкес келмегенін zakup.sk.kz сайтындағы сатып алу ережелеріне қарап түсінуге болады. Жалға алушылар 2021-2023 жылдар аралығында өз бастықтарының компаниясынан жалға алу үшін ондаған миллиард теңге жұмсайтынын жоспарлаған.
Ал енді қаржыны алу жоспарларына келсек...
2020 жылдың 7 қазанындағы QazaqGaz № 488836 шешіміне сәйкес, компания 2021 жылы шамамен 600 миллион теңге, 2022 жылы 618 миллион теңге, ал 2023 жылы 637 миллион теңге жұмсайды деп жоспарлаған.
2020 жылдың 7 қазанындағы № 488968 шешіміне сәйкес, «Интергаз Орталық Азия» АҚ 2021-2023 жылдар аралығында кеңсе арендасына шамамен үш миллиард теңге төлейді деп жоспарлаған — жылына шамамен миллиард теңге болады.
«Амангелді Газ» ЖШС 2020 жылдың 6 қазанындағы № 488785 шешімі бойынша үш жыл ішінде Шәріпбаевтың компаниясына шамамен миллиард теңге төлейтін болған.
Біздің дереккөздеріміздің хабарлауынша, QazaqGaz-дің ең бай еншілес компаниясы «Интергаз Орталық Азия» (ИОА) 2015 жылы Bolashak ғимаратында орын жалдамас бұрын, Астанадағы «ҚазМұнайГаз» ғимаратындағы кеңселерін нарықтық баға бойынша жеті миллиард теңгеге сатты.
Негізі бұл қолдарына тиген қаражатқа жайлы кеңсе ғимаратын сатып алуға болатын еді. Өйткені, 2015 жылы девальвациядан кейін офис бағалары алты айда 20 пайызға төмендеді. Егер сатып алмаса, онда сол уақытта елорданың орталығында ең қымбат кеңсені айына шаршы метріне 9000 теңгеден аспайтын бағаға жалға алуға болар еді. Жалға алу құнына тазалау мен қауіпсіздік қызметтері де кірер еді. 2015 жылдың бірінші тоқсанында кеңсе алаңын жалға алу ұсыныстары $23,7/ш.м (4368 тг/ш.м) болған (kn.kz сайтынан алынған деректер). «Самұрық-Қазына» холдинг құрамындағы компанияларға Қонаев көшесіндегі үкіметке жақын және Ақордаға қарама-қарсы ғимараттарда 9000 теңгеден аз бағаға кеңсе ұсынған.
Сол «Интергаз Орталық Азия», инсайдерлік ақпарат бойынша 2016 жылдан бастап ИП ""Когай Ф. В."" жалға алумен тек үш жыл ішінде жеті миллиард теңге төлеуі тиіс болған. Міне, Астанадағы ең шоқтығы биік ғимараттардың бірі болған кеңселердің қаражаты
2022 жылдың сәуірінде «Bolashak Property» ЖШС мемлекеттік органға бұл ғимаратты сыйға тартуды сұрады.
Кейін ғимарат «Самұрық-Қазынаға» берілді , одан кейін QazaqGaz-ға өтті. Ұлттық компания ғимаратты «QazaqGaz Onimderi» ЖШС балансында тіркеді.
Сол хатта комитет «Тәуелсіз бағалау-заң орталығы» бизнес-орталықты оның акцияларды орналастыруға арналған төлем ретінде 16 915 397 000 теңге сомасында бағалағанын хабарлады. Яғни, әкімшілік ғимарат акциялар үшін 16 миллиард теңгеге берілді. Өкінішке орай, осы бағалау құнының нарыққа қаншалықты сәйкес екені бізге беймәлім.
2022 жылдың 24 мамырындағы № 721494 шешімі бойынша, ұлттық компания екі жылдан кейін сол ғимаратты үш жарым есе арзан жалға алады.
2022 жылғы 24 мамырдағы №721524 шешімі. Бұл шешім бойынша, АО «Интергаз Орталық Азия» жылына миллиард теңге төлейтіні жоспарланған ғимаратты , шын мәнінде, 180 миллион теңгеге, яғни алты есе арзанға жалға алуға болатыны анықталды.
Ал «Амангелді Газ» ЖШС 2022 жылдың 23 мамырында қабылданған № 720770 шешімі бойынша сол бизнес-орталықта екі жылдан кейін кеңселерді бастапқыда жоспарланған 240 миллион теңгеге емес, 40 миллион теңгеге жалға алған. Яғни, бұл да алты есе арзан.
Осынша желге ұшқан ақшаның мәселесін кім қолға алатыны және мұның  сұрауы қалай болатыны қызық. Бұл мәселеге заңсыз шығарылған активтерді қайтару жөніндегі комиссия қатыспай отыр.
Осы ретте бір заңды сұрақ туады: Ұлттық компанияның бұрынғы басшылығы ғимаратты сыйға тартып, жазадан құтылып кетпек болды ма?
Ал қазіргі басшылықтың дауға толы активтерден бас тартудан басқа амалы қалмады. Егер бұл іс сотқа жеткен болса , сотталып кеткен Дариға Назарбаеваның құдасы Қайрат Боранбаевтың ісіндегідей ғимарат мемлекет пайдасына өтуі мүмкін еді. Әлде бас прокуратура тек Қайрат Боранбаевты ғана ұстап, осы ғимараттың мемлекеттің меншігіне өткеніне разы болып, бұл істі жылы жауып отыр ма?
Жалпы қанша қаржы жымқырғандары осы ұлттық компанияның еншілес ұйымдары жалға алған ғимаратқа төленген ақшаны ескергенде айқын болады. Мүмкін, халық қаржысын қалтаға басу үшін істеген «ғимаратты жалға беру» деген желеуден басқа да айла-шарғылар да бар шығар?
Ұлттық компанияның шығындары тек жалға алу ақыларымен шектелмейді. Сонымен қатар ақпараттық қызметтер, құрылыс жұмыстары секілді бюджеттік тармақтары бар.
QazaqGaz-дың жаңа басшылығы ның позициясы таңғалдырады. Ол жәбірленуші тарап ретінде осынша жымқырылған қаржы фактілерін тергеу керек екені жайлы жұмған аузын ашпайды . Тіпті, келтірілген шығынды төлеуді талап етіп, өтемақы мәселесін көтермейді. Табиғи газ жеткізу бойынша істің өтемақысы қайтарылған болса, басқа қылмыстар бойынша неге сот ісі әлі басталмады?
Келесі жылы QazaqGaz IPO-ға шығуды жоспарлап отыр. Бірақ компания осыған дейін болған қылмысты ашып, қомақты қаржы ұрланған соң, шығынның бәрін өтеткізіп алуы тиіс. Соның ішінде біз көрсетіп берген ғимараттарды жалға беру желеуімен ұрланған миллиардтар бар.",2024-08-21T14:22:48+05:00,2024-08-21T14:22:48+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/photo_2024-08-21_09-55-00.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-21_09-55-02.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-21_09-55-05-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-21_09-55-05.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-21_09-55-17.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-21_09-55-55.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-21_09-55-56-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-21_09-55-56.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-21_09-56-50.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-21_09-56-51.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/photo_2024-08-21_09-55-00.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/photo_2024-08-21_09-55-00.webp,
ec088e6bd7c00b7e1a016667c4b7eb35,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Даудың басы — «Әл-Жәбірдің атасы»: Қазақстандағы ғылыми-танымдық әдебиеттер мен журналдар,"Баяғыда қазақ оқырманы ғылыми-танымдық кітаптарды таласа оқитын. Журнал беттерін парақтап, жаңа дүниелерді тануға асығатын. Ал қазір ше? Ғылымды насихаттайтын, танымды тереңдететін басылымдар бар ма? Әлде бұл бағыт ұмыт қалған ба? Қазақстанда ғылыми-танымдық әдебиет пен журналдардың жай-күйі қандай? Orda.kz осы сұрақтарға жауап іздеп көрді.",investigations,https://kaz.orda.kz/daudyn-basy-al-zhabirdin-atasy-kazakstandagy-gylymi-tanymdyk-adebietter-men-zhurnaldar-130958/,"Баяғыда қазақ оқырманы ғылыми-танымдық кітаптарды таласа оқитын. Журнал беттерін парақтап, жаңа дүниелерді тануға асығатын. Ал қазір ше? Ғылымды насихаттайтын, танымды тереңдететін басылымдар бар ма? Әлде бұл бағыт ұмыт қалған ба? Қазақстанда ғылыми-танымдық әдебиет пен журналдардың жай-күйі қандай? Orda.kz осы сұрақтарға жауап іздеп көрді.
Сонымен ғылыми-танымдық бағыт жайлы сөз қозғағанда әуелі қарыштап дамыған цифрлық әлемде блог жүргізіп жүргендер жайлы айтқымыз келеді. Әуелі ерекше көзге түсіп жүрген, қазақ тілінде таза осы бағытта блог жүргізетін «Qazaq bubble» жобасы жайлы айтқымыз келеді. Оның басшысы Бибарыс Сейтақ аудиторияның қолдауы өте жақсы екенін айтты.
A post shared by Қазақ Бабыл • Qazaq Bubble (@qazaqbubble)
Оның айтуынша, әу баста, 2020 жылы, бұл жоба лингвистика, тілге қатысты жаңсақ пікірлерді талдайтын топ болып ашылған. Бүгінде бұл барлық ғылымды қамтитын интернет-жобаға айналды.
Бибарыс Сейтақ бүгінде ғылыми, дүниетанымдық контентке жастар да, жасы егде тартқан адамдар да қызығатынын айтты.
Бұдан басқа жазушы, мифолог, киносценарист Зира Наурызбайды танымайтын адам кемде кем шығар. Ол да ғылыми деректерді келтіріп қана қоймай, зерделей отырып, оқырманға анализ жасап, түйгендерін баяндап жүр. Оның жүргізген блогында да ғылыми-танымдық жазбалар бар.
A post shared by Зира Наурызбай (@ziranauryzbai)
Сонымен қатар әлеуметтік желілерде ғылыми-танымдық бағыттан бөлек, ағартушылық бағытта қоғамның көзін ашу үшін ашылып жатқан жаңа жобалар саны көбейді. Мысалы, Бибарыс Сейтақ QazaqGrammar, Kartahana, Tanda Bilim, beimalim, Terek Story, oibaq media сияқты жобаларды ерекше атап өтті.
Сонымен қатар біз екі сайтты ерекше атап өткіміз келіп отыр. Бірі — Зира Наурызбайдың Otuken.kz сайты, екіншісі Әннәс Бағдаттың — Oner.kz интернет-басылымдары. Бұлар мифология, тарих және өнерден сыр шертетін ерекше бастамалардың бірі. Бұдан басқа да сайттар бар, алайда олардың көбі 1-2 жыл ғана істеп, жұмысын тоқтатқан.
Елдегі ғылыми басылымдардың дамуына қатысты көп талас бар. Бірі нақ осы ғылыми-танымдық бағыт дамып жатыр деп, «Әл-Жәбірдің атасы» журналын алға тартады. Бірі дамымай жатқан осал тұстарды көрсетеді. Сонымен ғылым туралы дау туса, аты аталмай қалмайтын бірден бір журнал — «Әл-Жәбірдің атасына» келсек. Осы саланың қазіргі жағдайы жайлы «Әл-Жәбірдің атасы» атты журналын ашқан Садық Шерімбектің өзі айтып берсін. Әрине, ол да бұл саланың кенжелеп тұрғанын айтып, таза ғылыми-танымдық бағытта шығып жатқан жалғыз журнал — осы «Әл-Жәбірдің атасы» екенін айтты.
Айта кету керек, мұндай журнал шығару идеясын белгілі математик Асқар Жұмаділдаев айтқан. Садық Шерімбек сол ойды өрбітіп, концепциясын жасап шыққан. Бүгінде республикалық ғылыми-танымдық «Әл-Жәбірдің атасы» журналының бас редакторы – Асқар Жұмаділдаевтің өзі. Асқар Жұмаділдаев қазақ тілін ғылым тіліне айналдыру жайлы ойлар айтып жүрген ғалым. Ол «Төрткен» және «Төртқара» алгебрасын ойлап шығарған қазақтың тұңғыш математигі.
A post shared by Математика | Курс (@qalan.kz)
A post shared by Математика | Курс (@qalan.kz)
Академикке журналдың концепциясы бірден ұнаған. Садық Шерімбектің айтуынша, бірінші санын жасауға 3-4 ай уақыт кеткен. Асқар Жұмаділдаевтың талаптары өте жоғары болған. Сонымен бірнеше нұсқасын дайындап жүріп, Әл-Хорезмиге арналған алғашқы саны шыққан. Қазір Qalan компаниясы журналдың 14-ші саны шығып жатыр. Басқа екі айда бір, үш айда бір шығатын журналдар бар. «National geographic», «Ойлар» журналы бар. Жалпы газет-журнал өте көп. «Балдырған», «Ақжелкен» сынды журналдар мәдени-әдеби бағытта шығып тұрады. Оларда да ғылыми-танымдық элементтер бар. Садық Шерімбектің сөзінше тек қана ғылыми-танымдық бағытқа арналған жалғыз журнал — осы «Әл-Жәбірдің атасы».
Садық Шерімбек әр бөлімді басқарып, ғалымдарды тартып, сапалы материал шығару үшін жұмыс істейтін ұжымда 20 шақты адам бар екенін айтты. Сонымен қатар бұл тәуелсіз басылым екенін айта кеткен жөн.
Қазақ тілді ғылыми-танымдық контентті тұтынушылар саны артып келе жатқанына тағы бір мысал – «AjA Kids by Qalan» журналының шығып жатқаны. Садық Шерімбек бұнымен тоқтап қалмаймыз деді.
Сонымен қатар Qalan компаниясы ғылыми-танымдық бағыттағы кітаптар жазып жатқанын айтты.
Ол бұл бағыт Қазақстанда кенже қалды деп қол қусырып отырмай, әрекет ету керек дегенді алға тартады.
Біздің тілшіміз ең үлкен кітап сататын Meloman дүкеніне барып қайтқан болатын. Ондағы қазақша кітаптардың аздығы мұндай бағыттағы еңбектердің жоқ екенін білдірмейтіні рас. Біз қазақша кітаптардың осы дүкенде неге қарасы аз екені жайлы Садық Шерімбектен сұрадық. Ол кітап шығаратын авторларға 50%-ын алатын келісімшартпен келісу тиімсіз екенін айтып, өздерінің интернет дүкендері арқылы сататындарын жеткізді.
Әрине, ғылыми-танымдық бағыттан бөлек нон-фикшн жанрында кітап шығарып жүрген баспагер Бақытжан Бұқарбайдың Amalbooks баспасы бар. Оның айтуынша, нон-фикшн жанрында қазақ тілінде алғаш кітап жазған – өзі. Бүгінде бұл жанр елге кең таралып, авторлар саны көбейген.
Ол осы кітабын жазған кезде 30 жасқа да толмаған, қалам ұстаған жас азамат болған. 2016 жылы шыққанда сыни пікірлер де айтылғанын айтты. «Неге мұның тілі жұтаң?», «неге көркем сөздер аз?» деген пікірлердің көбі ақын-жазушылар болған. Бақытжан Бұқарбайдың сөзінше, олар нон-фикшн деген жанрдың бар екенін білмеген.
Елдегі ғылыми-танымдық бағыттағы басылымдар мен контенттердің жағдайы осындай, қадірлі оқырман. Біз бұған дейінгі тілшіміздің жазған мақаласын осылай толықтыруды жөн көрдік. Orda.kz осы мәселені көтергеннен кейін көптің назары осы ақсап тұрған салаға бұрылғанына қуанады. Тарихқа көз жүгіртсек, 1960 жылы қазақ журналистикасының қара нары Камал Смаилов «Зерде» деген атпен ғылыми-көпшілік басылым шығарған болатын. Кейін жалғасын тауып, басылым тәуелсіздік алғаннан кейін де Әшірбек Амангелдиевтің бастауымен шыға бастаған. Марқұм қазір көз жұмғанымен оның ұлы осы журналдың жұмысын біраз уақыт жалғастырды. Қазір ол журнал шықпайды.
Қай заманда да болсын қоғамның көзін ашып, ағартушылық бағытта жұмыс істейтін тұлғалар болған. Енді қазіргі заманда сол миссияны жалғау, қолдау – осы заманның адамы ретінде біз үшін парыз.",2025-02-26T18:01:26+05:00,2025-02-26T18:01:26+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/kollazh-knigi-3.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/screenshot_20250226_165305_instagram.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/screenshot_20250226_165506_instagram.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/kollazh-knigi-3.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/kollazh-knigi-3.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/whatsapp-image-2025-02-26-at-18_16_28.jpg,https://www.youtube.com/embed/5ugyvifavTY?feature=oembed
3f5f4dec71c0d4f4cfb4075e9d3aa69b,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Денсаулыққа қауіпті»: Әлем елдері тыйым салған дәрілерді Қазақстан неге сатады?,"Қазақстанда дәріхана сөрелерінде еркін сатылып жатқан кейбір препараттар шетелде немесе Еуроодақ елдерінде әлдеқашан нарықтан алынып тасталған. Олардың арасында бауырды зақымдайтын, тәуелділік",investigations,https://kaz.orda.kz/densaulykka-kauipti-alem-elderi-tyjym-salgan-darilerdi-kazakstan-nege-satady-133988/,"Қазақстанда дәріхана сөрелерінде еркін сатылып жатқан кейбір дәрілер шетелде немесе Еуроодақ елдерінде әлдеқашан нарықтан алынып тасталған. Олардың арасында бауырды зақымдайтын, тәуелділік тудыратын немесе тіпті өлімге әкелуі мүмкін дәрілер де бар.
Orda.kz редакциясы Қазақстанда рұқсат етілген, бірақ өзге елдерде тыйым салынған немесе қатаң бақылаудағы дәрілер туралы зерттеу жасап көрді.
Тілшіміз үш дәрінің құрамын қарап, қай елдерде, не себепті тыйым салынғанын анықтады. Сонымен қатар, адам ағзасына пайдасынан гөрі қауіпі едәуір дәрілер жайлы деректер жинады.
Nimesulide — ауырсыну мен қабынуға қарсы өте көп қолданылатын дәрі. Қазақстанда ол «Нимесил», «Найз», «Нимика» деген атаулармен сатылып жатыр. Алайда Финляндия, Ирландия, Испания және Сингапур бұл дәріні бауыр жетіспеушілігіне әкеледі деп нарықтан алып тастады. Қазақстандағы дәрінің мәртебесі — рецептімен сатылатын ауырсыну‑қабынуға қарсы препарат.
Еуропалық дәрілік заттар агенттігі (EMA) 2010 жылдары бірнеше рет зерттеу жүргізіп, қауіпі пайдасынан асып түседі деп қорытынды жасаған.
Финляндия мен Испания 2002 жылы нарықтан алып тастады. Олар «бауырға тигізген ауыр зақымы көптеген өлім-жітімге алып келді» деген тұжырымға тоқтаған. Бельгия, Ирландия және Мексика да осы себепті өнімді тоқтатқан. Ал Қазақстанда бұл дәріні дәрігердің нұсқаулығымен емін-еркін сатып алуға болады. Мемлекеттік деңгейде шектеу жоқ.
Қазақстанда кейде дәрігерлер невроз, ұйқысыздық, емтихан алдындағы күйзеліс секілді жағдайларда Phenibut (Фенибут) препараттарын ішуге кеңес береді. Бірақ халықаралық деңгейде бұл препараттың қауіпсіздігіне қатысты талай дау туған.
Халықаралық мәртебесі
АҚШ-та Phenibut ресми түрде дәрі ретінде тіркелмеген. Ол тек тағамдық қоспа ретінде интернет-дүкендер арқылы сатылады және FDA (АҚШ-тың Азық-түлік пен дәрі-дәрмек сапасын бақылау басқармасы) бұл өнімге ескерту хаттар жіберген.
Австралияда бұл зат Schedule 9 (тыйым салынған қауіпті заттар) тізімінде тұр.
Еуропа елдерінде (Германия, Франция, Италия, Литва, Венгрия) Phenibut-ке қатысты қатаң шектеулер енгізілген, кейбірінде ол заңсыз.
Қауіптері
Phenibut орталық жүйке жүйесіне әсер ететін психобелсенді зат. Ұзақ қолдану — тәуелділікке, эйфория сезіміне, кейіннен — абстиненция мен психикалық күйзелістерге әкелуі мүмкін. Ең қауіптісі — бұл туралы науқастарға ешкім ескертпейді.
Phenibut елімізде рецепт бойынша ғана сатылады. Алайда зерттеу барысында бірнеше дәріханадан рецептсіз сатып алуға болатыны анықталды. Адам өмірі таразының басында тұрған соң, бұл дабыл қағатын мәселе екенін айта кеткен жөн.
Ұйқы ашатын, бірақ күмән тудыратын дәрі — Modafinil (Provigil)
Modafinil — орталық жүйке жүйесіне әсер ететін стимулятор. Қазақстанда ол ұйқы бұзылуы, нарколепсия (ұйқы ұстамалары), апноэ синдромы секілді жағдайларда қолданылатын ресми тіркелген дәрі. Бірақ халықаралық тәжірибеде бұл затқа қатысты көзқарас біржақты емес. Бір елдерде ол қатаң бақылауда, енді бірінде допинг ретінде тыйым салынған.
АҚШ-та Modafinil Schedule IV санатына енгізілген, яғни психобелсенді заттар қатарына жатады және рецептсіз сатуға болмайды.
Ұлыбритания мен Швецияда — тек дәрігер нұсқауымен беріледі.
Румынияда спортшыларға арналған допинг ретінде саналып, арнайы тізімге енгізілген.
Қауіптері мен басқа да әсерлері
Modafinil көбінесе «қауіпсіз стимулятор» ретінде ұсынылғанымен, медицинада тіркелген жағымсыз әсерлер бар:
Жасөспірімдер мен студенттер арасында бұл дәрі «зияткерлік допинг» ретінде танымал. Ол ұзақ уақыт бойы ояу жүруге көмектеседі, бірақ жүйке жүйесін шаршатады.
Қазақстандағы мәртебесі
Modafinil елімізде рецепт арқылы ғана берілуі тиіс. Алайда Orda.kz тілшісінің зерттеуінен соң, бірнеше интернет-дәріхана мен жеке дәріханаларда бұл дәріні рецептсіз алуға болатыны белгілі болды.
Сонымен қатар, препараттың допинг сияқты қасиеттері туралы спортшыларға, жаттықтырушыларға немесе жасөспірімдерге нақты ақпарат берілмейді.
Қазақстанда дәрілерді тіркеу мен сараптаманы «Дәрілік заттар мен медициналық бұйымдарды сараптау ұлттық орталығы» жүргізеді. Бірақ сарапшылар бұл құрылымда халықаралық практикаға сай сараптама жасау жүйесі әлсіз екенін айтады.
Orda.kz дәріханаларды аралап осы дәрілер жайлы сатушылар не дейтінін біліп қатты.
Тілшіміз тек бір дәріханаға емес, бірнеше дәріхананы аралап көрді. Араларында бұл дәрілерді қандай ауруларға қолданатынын білмейтін фармацевтер де кездесті. Тоқсан пайызы осы үш дәріні рецепсіз, яғни дәрігердің нұсқауынсыз сатыла беретіннін айтты.
Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің Медициналық және фармацевтикалық бақылау комитеті Orda.kz порталына жолдаған ресми жауабында Нимесулид, Фенибут және Модафинил дәрі-дәрмектерінің елдегі мәртебесі туралы мәлімет берді.
Министрлік сайтында және DariKZ мобильді қосымшасында бұл дәрілерге арналған бекітілген медициналық қолдану нұсқаулығы мен сипаттамалар ашық түрде жарияланған.
Модафинил Қазақстанда тіркелмеген.
Сонымен қатар, елде «даулы препараттар» деген арнайы тізім жоқ екені айтылды. Ал дәрілік заттарды тіркеу тәртібі EMA (Еуропалық дәрі агенттігі) және FDA (АҚШ-тың азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы) ұсынымдарына сәйкес үйлестірілген.
Қорытынды
Қазақстандағы дәрі нарығы халықаралық стандарттарға ілесе алмай отыр ма, әлде экономикалық мүдде қоғамдық денсаулықтан жоғары ма? Бұл сұраққа нақты жауап беру үшін жүйелі тексеріс пен қоғамдық бақылау қажет. Әзірге күмәнді дәрілер еркін айналымда жүр, ал олардың салдарын науқастар ғана сезіп отыр.
Таразының бір басында адам өмірі тұр деп айтқымыз келеді. Бір адамның өмірі емес, бүтін бір мемлекеттің азаматтарының өмірі тұр. Сондықтан адамның денсаулығын күйрететін дәрілердің сатылуына немқұрайлы қарамау керек.",2025-08-04T16:24:39+05:00,2025-08-04T16:24:39+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/rgshl.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/100024502278b0.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/e33d90147c9e299dce87c497c4915d08.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/rgshl.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/rgshl.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/swbmourkajgv1xarxxzl_31_a85b425b69eb5ab8495a65c21c376562_image.jpg,
c673dd8efa134e7657505491a63799ec,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Дикий Арманға қарсы куәлік»: Қошмамбеттегі азаптау жайлы сотта жәбірленушілер сөз сөйледі,"Қошмамбет ауылындағы азаптау ісінде сот процесі басталды. Orda.kz 3 ұлымен, ағасы және күйеу баласымен азап көрген азаматтан сұхбат алған болатын.",investigations,https://kaz.orda.kz/dikij-armanga-karsy-kualik-koshmambettegi-azaptau-zhajly-sotta-zhabirlenushiler-soz-sojledi-127066/,"Қошмамбет ауылындағы азаптау ісінің сот процесі басталды. Orda.kz тілшісі 3 ұлы, ағасы және күйеу баласымен бірге азап көрген азаматтан сұхбат алған болатын. Бүгінгі сотта оның ұлы Ілияс Сейіл және басқа да жәбірленушілер сөз сөйледі. Жәбірленушілердің екеуі Қаңтар кезінде бастан кешкендерін тергеу изоляторында болған соң, Zoom-конференция арқылы айтып берді. Олардың айтуынша, арнайы қабылдау орнында олардан Дикий Арманға қарсы куәлік алған.
Orda.kz тілшісі осыған орай  репортаж дайындады.
Қаскелеңде арнайы ауданаралық қылмыстық істер жөніндегі сотта Қошмамбет ауылындағы азаптау ісі бойынша жәбірленушілерді тыңдау жалғасып жатыр. Айыптау актісіне қарасақ, 2022 жылғы 7 қаңтарда ҰҚК шекара қызметінің басшылығы Алматыдағы жаппай тәртіпсіздіктерге қатысы бар тұлғаларды анықтау және ұстау мақсатында операция ұйымдастырды. Сол күні әскери қызметшілер Алматы — Бішкек автожолында блокпост қойып, Қазақстан, Қырғызстан, Тәжікстан, Өзбекстан азаматтарынан құралған 99 адамды ұстады.
Барлық ұсталғандар Қошмамбет ауылындағы әкімшілік құқық бұзушылықтар үшін арнайы қабылдау орнына жеткізілді. Сол кезде бұл мекеме әлі жұмыс істемеген және ресми түрде пайдалануға берілмеген болатын. Зардап шегушілердің айтуынша, арнайы қабылдау орнында су және жылу жүйелері жұмыс істемеген.
Арнайы қабылдау орнында ұсталғандарды құқық қорғау органдары қызметкерлері қаз-қатар тізіліп күтіп алған. Зардап шегушілердің айтуынша, онда шамамен 30 адам болған, олардың кейбірі ІІМ формасында, қалғандары азаматтық киімде, бірақ бронежилет, қару-жарақ және қамшы ұстап тұрған. Сұрақ қоймастан, ары өткен бар адамдарды ұрып-соққан.
Сотта жеті адам айыпталып отыр. Бұрынғы Карасай полиция басқармасының бес қызметкері — Серік Тұрпанбаев (бұрынғы басқарма орынбасары), Нұрсұлтан Хамитов, Бауыржан Сопақов, Арлан Шойбеков, Олжас Айдарханов және Алматы қаласы полиция департаментінің бұрынғы орынбасары Берік Әбілбеков. Зардап шегушілер саны — 44 адам. Екінші сот отырысында сот зардап шегушілерге сұрақ қоюға кірісті. Алғашқы болып Нұрсұлтан Құрал сөйледі. Ол тергеу изоляторындағы камерада отырған соң, онлайн түрде қатысты. Қазіргі уақытта Құрал басқа істе айыпталушы болып отыр. Арман Жұмагелдиев ісі бойынша айыпталушы болған Құрал 2022 жылғы 7 қаңтарда Алматыдан Шымкентке бара жатқанын айтты. Оның көлігінде тағы төрт адам болған. Тарғақ маңында көлікті әскери қызметкерлер тоқтатып, көлікті тексерген. Барлық адамдарды автобусқа (онда шамамен 30 адам болған) отырғызып, арнайы қабылдау орнына жеткізген. Жолда әскери қызметкерлер барлық адамдарды көліктен шығарып, ауаға оқ атып, қорқытқан.
Ол қаңтар оқиғасына қатысқанын жоққа шығармады, бірақ тонаумен айналыспағанын, керісінше, топтасқан құқық бұзушылардан өрт сөндіру машинасын алып, оны өрт сөндірушілерге қайта тапсырғанын айтты.
Оның айтуынша, арнайы қабылдау орнында «бәрін кезекпе-кезек ұрып-соқты». Өзінің азаптарына қатысты Құрал басқа адамдардан гөрі, Суворовты кінәлады.
Сонымен қатар, ол құқық қорғау органдарының қызметкерлері одан өзіне ғана емес, сонымен бірге ""Дикий Арман"" деген лақап атпен белгілі Арман Жұмагелдиевке де қарсы куәлік алуға тырысқанын айтты.
Арман Жұмагелдиевке қаңтар оқиғаларындағы жаппай тәртіпсіздіктерді ұйымдастыру, оған қатысу, атыс қаруын ұрлау және заңсыз қамау сияқты айыптар тағылып отыр. Бас прокуратураның мәліметінше, оны қаңтар оқиғасы кезінде өтіп бара жатқан 24 адамды ұрлағаны үшін айыптап отыр. Алайда, Жұмагелдиев өзінің «Қазақстан» қонақ үйінде азық-түлік пакеттерін тарататын көмек көрсету пунктін ұйымдастырғанын мәлімдейді. Оның адвокаттары Арманның қаңтардағы әрекеттері мен мәлімдемелері президенттің үндеуіне сәйкес келгенін айтады. Жұмагелдиевтің өзі қылмыскерлерді қолға түсіріп,  заң бұзбағанын алға тартады.
Арман Жұмагелдиев. Фото: Instamgram/armandzhumageldiev
Бауыржан Сопақовтың адвокаты Мәди Көшікбаев жәбірленушіден бұрын сотталған-сотталмағанын сұрады. Ол сотталғанын айтып, «иә» деп жауап берді. Полиция қызметкерлерін, оларды ұрып-соққанын нақтылай ала ма, деген сұраққа Құрал:
Берік Әбілбековтың адвокаты Фарида Ильясова жәбірленушіден неге коменданттық сағат кезінде жолда болғанын сұрады.
Екінші болып жәбірленуші Ерболат Нәтілаев сөз сөйледі. Ол да тергеу изоляторында болған соң, онлайн қатысты. Оның Нұрсұлтан Құралмен бірге көлікте болғаны және олардың бірге ұсталғаны белгілі болды. Ол бірінші сөз сөйлеген жәбірленушінің айтқанын растады.
Сондай-ақ Қошмамбетте өткізілген күндерден кейін оның денесінде көп физикалық жарақаттар қалғанын және олардың салдары ауыр болғанын атап өтті.
30-40 адам ұрып-соққан болуы мүмкін:
Кейде ұсталғандарды бір-бірден бос камераларға алып барып, бірнеше адам жабылып сабады. Нәтілаев Қошмамбетте үш күн болған.
Телевизия келгенде, жәбірленушінің айтуынша, оның «өте ауыр жарақаттары» болған, сондықтан оны түсіруге тыйым салынған. Ол жатқан камерада көрші бөлмелерден азап шеккен адамдардың айқайы үнемі естіліп тұрған.
Нәтілаевты да Дикий Арманды айыптауға мәжбүрлеген.
Сопақовты қорғаушы адвокат Қошықбаев жәбірленушіден қазір неге тергеу изоляторында екенін сұрады.
Қошықбаев іс материалдарын қарап, 2023 жылы Натиллаевтың Кошмамбетте дәрігерлердің тексергені туралы айтқан сөздерін еске салды. Жәбірленуші бұл оның көрсеткен мәліметі емес екенін және ондай сөздер айтпағанын айтты. Адвокат болса судьядан Нәтілаевтың куәліктерін жарамсыз деп тануды және жәбірленушіге жалған мәлімет бергені үшін жеке қаулы шығаруды сұрады.
Үшінші болып біз сұхбат алған азаматтың ұлы жәбірленуші Ілияс Сейіл сөз сөйледі. Бірінші сот отырысының үзілісінде сот ғимаратының ауласында ол айыпталушылармен жанжалдасып қала жаздаған еді. Тіпті төбелес басталатын сияқты көрінді.
Сеил 2022 жылдың 7 қаңтарында жұма намазынан кейін әкесімен, ағаларымен және немере ағасымен бірге аңға шыққанын айтты. Олармен бірге аң аулайтын қарулары болған. Қайтар жолда оларды әскери қызметкерлер тоқтатып, Кошмамбеттегі арнайы қабылдау орнына апарған.
Бәрі бетперде кигеніне қарамастан, тергеу кезінде Сейіл айыпталушылардың бірі Арлан Шойбековты таныды. Ол Шойбековтың оның әкесін аяусыз таяқпен ұрып-соққан адамға ұқсайтынын айтты. Бірақ қазір Сейіл соққыға жыққан нақ Шойбеков екенін толық сенімділікпен растай алмайтынын атап өтті:
Ильяс Сейіл және оның туыстары арнайы қабылдау орнында бес сағат болған. Ал таңертең неге босатылғанын ол білмейді.
Айыпталушылардың қорғаушылары тергеу кезінде Шойбековтың анықталуында процессуалдық бұзушылықтар болғанын хабарлады.
Судья жәбірленушіні өз позициясын нақтылауға шақырды. Сейіл күмәнданатынын айтты:
Жәбірленуші сондай-ақ басқа ұсталғандардың айқайларын естігенін айтты. Бірақ басқа жәбірленушілердің адвокаттары одан «Басқалардың соққыға жығылып жатқанын көрдіңіз бе?» деп сұрағанда, Сейіл жақындарына ғана алаңдап, көңілі соларда болғанын  айтты.",2024-09-19T18:00:56+05:00,2024-09-19T18:00:56+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/1726745894_photo_2024-09-19_12-15-19.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/1726745353_dikij-arman.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/1726745894_photo_2024-09-19_12-15-19.webp,
1a1fb6f24acf27af26b825ff635a0138,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Дикий Арманның досы мен Келімбетовтің күйеу баласы: Дубайда қаржы пирамида басшысын тонаған  кім?,"Жаңа жыл түні Дубайда Finiko қаржы пирамидасының негізін қалаушы Эдвард Сабировқа шабуыл жасалды. Ол миллиондаған долларлық алаяқтықтарымен танымал болғанына қарамастан, Дубайда тыныш өмір сүріп келген еді. Алайда, ол тоналғаннан кейін жағдай өзгере түсті. Orda.kz редакциясына белгілі болған мәліметке сәйкес, бірнеше күн бұрын ұсталған екі адамнан бөлек, іске тағы бірнеше қатысушының қатысы бар. Олардың бірі үлкен сұрақ туғызуда, себебі ол бұрынғы саяси салмақты тұлға Қайрат Келімбетов пен қылмыс әлемінің беделдісі Арман Жұмагелдиев.",investigations,https://kaz.orda.kz/dikij-armannyn-dosy-men-kelimbetovtin-kyjeu-balasy-dubajda-karzhy-piramida-basshysyn-tonagan-kim-129833/,"Жаңа жыл түні Дубайда Finiko қаржы пирамидасының негізін қалаушы Эдвард Сабировқа шабуыл жасалды. Ол миллиондаған долларлық алаяқтықтарымен танымал болғанына қарамастан, Дубайда тыныш өмір сүріп келген еді. Алайда, ол тоналғаннан кейін жағдай өзгере түсті. Orda.kz редакциясына белгілі болған мәліметке сәйкес, бірнеше күн бұрын ұсталған екі адамнан бөлек, іске тағы бірнеше қатысушының қатысы бар. Олардың бірі үлкен сұрақ туғызуда, себебі ол бұрынғы саяси салмақты тұлға Қайрат Келімбетов пен қылмыс әлемінің беделдісі Арман Жұмагелдиев.
Қаңтар айының басынан бастап түрлі ақпарат көздері қарулы шабуыл мен 327 мың доллар ұрлау ісіне байланысты Анорбек Төмібаев пен Есболат Кенжеғазының ұсталғанын хабарлады. Олар Ресейден ұшып шығуға тырысқан кезде бірі Внуково әуежайында, екіншісі Домодедово әуежайында қолға түскен. Қазір оларды қылмыс болған Біріккен Араб Әмірліктеріне экстрадициялауға дайындауда. Айта кетерлігі, ұсталғандардың өздерінен ақша табылмаған. Болжам бойынша, күдіктілер БАӘ-дан ұшар алдында ақшаны криптовалютаға айналдырып үлгерген болуы мүмкін.
Артынша бұл оқиғаға жаңа есімдер қосылды. Атап айтар болсақ, Жанболат Серіков, Дамир Мұратов, Ернұр Алмахан, Нұржігіт Қалыбеков және Абзал Төкен. Бұл адамдардың кім екенін біз өз бетімізше анықтадық, өйткені мемлекеттік органдар жағдайға көз жұма қарап, түсініктеме беруден немесе ресми жауап ұсынудан бас тартқандай әсер қалдырды.
Біздің дереккөздеріміздің мәліметінше, шабуылды ұйымдастырған — Жанболат Серіков. Ол 1985 жылы Маңғыстау облысында туғанымен, қазіргі уақытта Алматының элиталық ауданында тіркелген. 23 желтоқсанда Дубайға ұшып кетіп, 3 қаңтарда Стамбұлдан Бакуге келген кезде ұсталған.
Біз оқиғаның «басты кейіпкеріне» тереңірек үңілгенімізде, оның атына 3 миллиард теңгеден астам қарыз тіркелгенін анықтадық. Оның ішінде: - «Банк Фридом Финанс» алдындағы берешегі — 90 миллион теңге, - «Банк ЦентрКредит» — 800 миллион теңгеден астам, - «ForteBank» — 2,3 миллиард теңге.
2023 жылдың 27 желтоқсанынан бастап оған Қазақстаннан шығуға тыйым салынған. Бұл жағдай жаңа сұрақ тудырады: күдікті елде бір жылдан астам уақыт болмағандықтан шетелде еркін жүрді ме, әлде 2023 жылдан кейін Қазақстан шекарасын заңсыз кесіп өтті ме?
Ашық дереккөздерге сүйенсек, Жанболат Серіковке «Кристалл» түнгі клубы тиесілі. Қарыздардың жалпы сомасы — 3 146 321 314 теңге — дәл осы бизнеске тіркелген. Клубтың нақты заңды мекенжайы көрсетілмегенімен, сөз Алматыдағы «Нұрлы Тау» бизнес орталығындағы караоке жайлы болуы мүмкін.
Серіков соңғы жылдары Алматыдағы ипотекалық компания және «Тойота Файнаншл Сервис Казахстан» микроқаржылық ұйымымен бірнеше рет соттасқан. Сонымен қатар, kompra.kz дерегіне сәйкес, күдіктінің толық аттасы — Жанболат Серікұлы Серіков — тағы 10 компанияны басқарады. Олардың қатарында: - Оралдағы букмекерлік кеңсе, - «ЭкоЦентр Банк» («Банк ЦентрКредиттің» еншілес ұйымы), - «Гражданпромстройюг» ЖШС, - «RR-Service» ЖШС, - «Берцел» ЖШС, - «Трест Шахтспецстрой» АҚ, - «Universal Customs Services» ЖШС бар.
Жоғарыда жазылған кейбір компаниялар қазірдің өзінде таратылған.
Жанболат Серіковтің өмірбаянында қомақты қарыздарынан бөлек тағы бір қызықты дерек бар — оның туыстық және достық байланыстары. Расталмаған мәліметтерге сүйенсек, ол бұрынғы Премьер-министрдің орынбасары әрі Ұлттық банк төрағасы болған Қайрат Келімбетовтің күйеу баласы болуы мүмкін. Серіковтің Шынар Нематова есімді экс-шенеуніктің қызына үйленгені айтылады.
Интернеттегі ақпарат аз болғанымен, 33 жастағы Шынардың сән-салтанатты кештер мен түрлі ашылуларға жиі қатысатыны белгілі. Әр шарадан кейін сән әлеміне арналған сайттар оның есімін атап өтуді ұмытпайды.
Шынар Нематованың жеке парақшасындағы сипаттамаға сәйкес, оның екі баласы бар. Алайда Instagram парақшасы жабық күйде, бұл оның жеке өмірін көпшілік назарынан қорғауға тырысатынын аңғартады.
Қазіргі уақытта Қаңтар оқиғасына қатысты тергеліп жатқан Арман Жұмагелдиев,  яғни Дикий Арман, Жанболат Серіковтің жақын досы екені белгілі. Олар шетелде және Қазақстанда бірнеше рет кездескен. Бір нұсқа бойынша, Дикий Арман қаржы пирамидасының қашып кеткен басшысын қорғап, оған өз міндеттерін еске салғысы келген болуы мүмкін. Дегенмен, нақты себептерді тергеу анықтауы тиіс.
Сондай-ақ, 2014 жылы режиссер Ақан Сатаев Қазақстан мен Америка бірлескен ""Хакер"" триллерін түсірді. Жанболат Серіков фильмнің атқарушы продюсері болып, қаржыландыруды ұйымдастырды. Фильмнің бюджетін екі миллион доллар деп белгілегенмен, ол прокатта бар болғаны 11 мың доллар жинады.
Есболат Кенжеғазы— 1995 жылы Ақтөбе облысында туған. Ол табиғи газды көтерме саудамен сатумен айналысқан болуы мүмкін. 17 желтоқсанда Алматыдан Абу-Дабиға ұшып, 1 қаңтарда Мәскеуде ұсталған. Оның қаржылық жағдайы мен басқа да мәліметтер әзірге толық айтылмады.
Дамир Мұратұлы — 1986 жылы Түркістан облысында дүниеге келген. 2 қаңтарда Түркияда ұсталған. Оның жеке қарыздары бар: - Kaspi банкіне 386 мың теңге, - Forte банкіне 16 мың теңге, - «Банк ЦентрКредит» АҚ-ға 30 мың теңге.
Дамир Мұратұлына елден шығуға салынған тыйым 2018 жылдан бастап күшінде. Сонымен қатар, оның иелігінде Holding Ivica Project компаниясы бар, бұл компанияның да 6 миллион теңге көлемінде қарызы бар, ал талап етуші — «Кока-Кола Алматы Боттлерс бірлескен кәсіпорны».
Анорбек Төмібаев — 1999 жылы Өзбекстанда туған, Алматыда тіркелген. Оның жай-күйі туралы ақпарат шектеулі, бірақ оған ҰҚК мен ІІМ Қазақстанда кіруге тыйым салған. Төмібаевтың банктер мен мемлекетке 25 миллионнан астам қарызы бар. Ол Алматыда тамақ жеткізу қызметін жүргізетін жеке кәсіпкерлікпен айналысады. Сонымен қатар, оның елден шығуына тыйым салынған.
Ернұр Алмахан — 2003 жылы Алматы облысында туған. Ол 2024 жылдың қыркүйек айында Алматыдан Дубайға ұшып кеткен.
Редакция Orda.kz оқиғаларды әрі қарай бақылауда ұстап, жаңа мәліметтерді жариялауды жалғастырады.",2025-01-11T16:29:53+05:00,2025-01-11T16:29:53+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/arman.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1736595538_jhujnnnn.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1736596649_vprpbbbbbb.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/insta-chiny.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/shynarrr.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/arman.webp,
9e8568aff07ba66e3d96cba22518bce8,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Димаш Құдайберген БҰҰ-ның ізгілік елшісі болып тағайындалды,"8 желтоқсанда Женевада өткен Халықаралық көші-қон ұйымының жыл сайынғы жиынында қазақстандық әнші Димаш Құдайберген БҰҰ-ның жаһандық ізгілік елшісі атанды, деп хабарлайды Orda.kz.",investigations,https://kaz.orda.kz/dimash-kudajbergen-buu-nyn-izgilik-elshisi-bolyp-tagajyndaldy-136470/,"8 желтоқсанда Женевада өткен Халықаралық көші-қон ұйымының жыл сайынғы жиынында қазақстандық әнші Димаш Құдайберген БҰҰ-ның жаһандық ізгілік елшісі атанды, деп хабарлайды Orda.kz.
Димаш Құдайбергеннің ресми сайтында бұл тағайындау ынтымақтастықтың жалғасы болғаны айтылды. 2024 жылы Димаш осы ұйымның аймақтық елшісі болып, мигранттар мәселесін көтеріп, олардың қоғамға бейімделуіне көмектескен. Қайырымдылық жобаларына да үнемі қатысып отырған.
ХКҰ-ның айтуынша, 2025 жылы әнші ұйыммен бірге көптеген жұмыстарды бастап, бірнеше маңызды шараларға атсалысқан. Рамазан айында өткен арнайы жиынға қатысып, бүкіл тыңдармандарына мейірім мен жанашырлық туралы үндеу жолдады. Сонымен қатар адам саудасына қарсы күрестің маңызын және қауіп-қатерге тап болған адамдарды қорғау қажеттігін қоғамға қайта еске салды.
Әлемдік Stranger туры барысында Димаш концерттерінде бірлік пен қамқорлық идеясын дәріптеп, көрермендерді ХКҰ-ның гуманитарлық жұмысына қолдау көрсетуге шақырды. Бұл концерттер арқылы ол 100 мыңнан астам адамға үн қатты, ұйымның жұмысы туралы ақпараттың таралуына ықпал етті.
Айта кетейік, ҚазТАГ агенттігінің басшыларына қарсы қылмыстық іс қозғалғаны туралы жазғанбыз. Ал 1 желтоқсан күні «Орда» редакциясының бас редакторы Гүлнәр Бажкенованы үйқамаққа қамап, пәтері мен кеңселеріне тінту жүргізілді. Қазіргі жүйенің еркін адамдарды қамап, бұғауда ұстауы жалпы қоғамды қалай құлдырататыны жайлы материалымыздан оқыңыз.",2025-12-09T11:00:43+05:00,2025-12-09T11:00:43+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/img_20251209_094451_204.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/img_20251209_094451_204.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/img_20251209_094451_204.webp,
dc3f8d8ecb96688f7ef302c0bb5c9855,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Домбыраны таста деуіміз мүмкін»: Дарын Мүбаровты тыңдауға бола ма?,"Бірнеше рет теріс ағымда деген күдікпен Ұлттық қауіпсіздік комитеті ұстаған атышулы Дарын Мүбаров қазіргі кезде жұрт алдына шығып сұхбат беріп жүр. Ол жақында Нұрсейіт Жылқышыбайдың YouTube арнасына сұхбат берді. Сол сұхбатына «дінге қызмет еткен» адам болса, домбыраны қой деп айтуымыз мүмкін деп жауап берген болатын. Сонымен қатар дін, дәстүр тақырыбында біраз әңгіме қозғалды.",investigations,https://kaz.orda.kz/dombyrany-tasta-deuimiz-mymkin-daryn-mybarovty-tyndauga-bola-ma-126604/,"Заңсыз миссионерлік қызметі үшін, сот алдында жауапқа тартылған атышулы Дарын Мүбаров қазіргі кезде жұрт алдына шығып, пікір білдіріп жүр. Ол жақында Нұрсейіт Жылқышыбайдың YouTube арнасына сұхбат берді. Сол сұхбатына «дінге қызмет еткен» адам болса, домбыраны қой деп айтуымыз мүмкін деп жауап берген болатын. Сонымен қатар дін, дәстүр тақырыбында біраз әңгіме қозғалды.
Orda.kz сұхбатты 300 мыңнан аса адам көріп, белгілі бір дәрежеде көпшілікке әсер ететін болған соң, туындаған сұрақтарды арнайы мүфтиятқа жолдап, Дарын Мүбаровты тыңдауға болатыны, я болмайтыны жайлы анықтап көрдік.
Дарын Мүбаровтың youtube-та 78,4 мың оқырман қарайтын арнасы бар. Онда ол түрлі уағыздар айтады. Бірақ оның сөздерін құзырлы органдар қадағалап отыр ма? Әрине, ақпарат заманында әр молда, «дін»туралы ауыз ашқан әрбір адамның сөзін қадағалап отыру қиын жұмыс. Алайда жұрт алдына шығып, әлеуметтік желілерде парақша ашып, көп адамның назарын аударған адамдардың қоғамға ықпалы ерекше екенін ескеру керек.
Қазіргі таңда Дарын Мүбаровтың Tiktok желісінде жеке парақшасы бар. Онда 7 881 оқырман және ең көбі 100 мыңға жуық қаралымы бар. Пікірлерде оны қолпаштап жатқан адамдар қарасы көп.
Одан бөлек 5000 оқырманы бар тағы бір парақшаны байқадық. Ол жерде де «Дарын Мүбаров ұстаздың ресми парақшасы» деген жазу тұр.
Сауатсыздық адастырады. #құранкәрім #құран #сүннет #Коран #Сунна #тикток #хит
Марқұм Әбдіғаппар Сманов оны «ақидада адасқан» деп мүфтият қайырды деді. «Осы уақытқа дейін мүфтияттың пәтуасымен жүргендер қамалмады. Дарынның уағызын тыңдамаңдар» деген сөзі бар. Сондай-ақ көпшілікке белігілі имам Арман Қуанышбаев та оның ақидада қателесетінін айтқан болатын.
Orda.kz тілшісі осындай дін таратып, күдікке ілінген адамдарды қадағалаумен айналысатын құзырлы органдарда істейтін азаматпен тілдесті. Ол қызмет бабына зияны тимес үшін, өз атын жасыруды сұрады.
Қайсардың (аты өзгертілді – ред.) сөзінше Дарын Мүбаров өте ақылды, қу адам. Бұған дейін талай тергеуде болған соң, ол әр аяғын «аңдап басады». Құзырлы орган қызметкерінің пікірінше, Қазақстанда Дарын Мүбаров шын мәнінде исламның дәстүрлі түсінігі сәләфизмді насихаттайды. Оның айтуынша, сәләфизм Қазақстанда пайғамбар суннасын ұстанатын адамдарды көрсету үшін қолданылатын термин саналады. Ал олар өздерін «ахлу сунна уаль джамаа» , яғни сүннет жолымен жүрушілер деп санайды.
Қайсардың айтуынша, соңғы жылдары радикалдық топ құрылымында айтарлықтай өзгерістер болды. Олардың көпшілігі бұрынғыдай назар аудартпай, тасада жүре бастады.
Қайсар олардың арасында «әмір» деген түсінік бар екенін айтты.
Қызметкер сондай-ақ, қазіргі демократияның кең шеңберінде құзырлы органдардың жат ағымдарды ауыздықтауына қиындық туғызатынын айтты. Ол мұндайдың алдын алу үшін заңнаманы қайта қарастыру қажет деп санайды.
Қайсардың пікірінше, теріс ағымдарға қарсы күресудің тиімді жолдарының бірі — білім деңгейін көтеріп, жастарға өз қабілетін ашып, көтерілуіне жағдай жасау.
Сонымен қатар ол еліміздегі дін мәселесіндегі басты проблема – ұлттық идеологияның болмауы екенін атап өтті.
Сондай-ақ, осы мәселе бойынша Orda.kz дінтанушы Әл-Фараби Болатжанға хабарласып, Дарын Мүбаровтың YouTube арнасына берген сұхбаты жайлы сұрадық.
Дінтанушы Дарын Мүбаровқа «адасты» деп айдар тақпауды жөн көретінін айтып, бірақ оның қателесетінін де жоққа шығармады.
Дарын Мүбаров YouTube арнасына берген сұхбатында «домбыра, қобыз, терме, күй, айтыс, сыңсу харам ба?» деген сұраққа «музыкалық аспаптарға рұқсат жоқ» дегенді айтып, Дина Нұрпейісова жайлы мысал келтіреді. Сөзінше, кеңес өкіметінің адамдары күйіне таңқалып, тағы шертіп беруін сұрайды. Бір күй шертіп береді. Тағы бір сұрағанында Дина апамыз «Молдалар айтады ғой, домбыра ақыретте жақсылық бермейді. Сол үшін осы бір тартқанымды қанағат қылыңдар» депті. Атақты күйші Дина Нұрпейісова расымен молдалар айтқан соң қойды ма? Әлде кеңестің әскерилеріне күй шертіп бергісі келмеді ме?
Дарын Мүбаровтың айтып жүрген уағыздарының ауанына қарасақ, мысал ретінде үнемі тарихи деректерді сөзіне қосып жүр. Бірақ, сол астарлап, жалтарып жауап берген тоқсан ауыз сөзінің тобықтай түйіні «дін жолына түсем деген адам болса, музыкалық аспаптарға рұқсат жоқ, сондықтан бас тарт деп айтамыз» дегенге саяды. Ал енді оның әлдекімге бұлай айтуға қақы бар ма?
Бұл жайлы дінтанушы Әл- Фараби Болатжан домбыраны харамға балағаны қауіпті үрдіс екенін айтты. Имамның дәл осы сөздері жастарға кері әсерін тигізуі мүмкін.
Осы мәселе бойынша Қазақстан дін істері басқармасына арнайы сауал жолдаған едік. Жауап бір-екі апта кешікке соң, «тыңдауға бола ма? болмай ма?» деген сауалға «иә», «жоқ» деген жауап алып беріңізші дедік.
Алайда мүфтият 29 күннен кейін жауап қайтарды. Соның өзінде екіұшты мәтін жіберіп, «түсінген адамға бәрі жазылып тұр» деп жіберді. Дәл Дарын Мүбаровты тыңдауға болады немесе болмайды деген ашық сөзі жоқ мәтінді назарларыңызға ұсынамыз.
Елімізде теріс ақидаға, теріс ағымға кеткен адамдар саны көбейіп, діни ахуал өршіп тұрған шақта мүфтияттың безбенмен қатар тартып, турасын басып айта алмауы нені білдіреді?
Ал журналистер атышулы Дарын Мүбаровтан сұхбат алып, оны көптің назарына ұсынып жүр. Пікірде оны қолдап-қолпаштап жатқан адамдар өте көп.
Еске сала кетсек, 2018 жылы Дарын Мүбаров заңсыз миссионерлік қызметі үшін Қарағанды қаласының ауданаралық мамандандырылған соты ҚР Әкімшілік құқыз бұзушылық туралы Кодекстің 490-бабы 3-бөлігі бойынша Дарын Мүбаровты жауапкершілікке тартты.
Санасын жат ағымның уағыздары улаған азаматтар шетел асып кетіп те жатыр. Оның бір қатары «Жусан» операциясымен елге қайтарылды.
«Шектен шыққанның бәрі — у» деген сөз бар. Күмәнді «имамдардың» уағызын тыңдап, талай ұрынған азаматтар бар.
Дін атын жамылып, 13 жасар қызға жыныстық зорлық-зомбылық көрсеткендер жайлы мына материалдан оқи аласыздар.",2024-09-26T16:53:42+05:00,2024-09-26T16:53:42+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/daryn_mubarov_i_napravlenie_v_islame2_kopija.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/1724939420_snimok.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/inshot_20240925_144317646.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/screenshot_20240908_071320_tiktok.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/screenshot_20240925_144103_youtube.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/screenshot_20240926_130118_tiktok.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/daryn_mubarov_i_napravlenie_v_islame2_kopija.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/daryn_mubarov_i_napravlenie_v_islame2_kopija.webp,https://www.youtube.com/embed/3rDm73MyNk0?start=6&feature=oembed;https://www.youtube.com/embed/lGAoXupctgo?list=UULF3A0aUZeUu0xoS4OJwEDJEQ
adf710e57065e8d1df20e53cf6e93e9c,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Думан Мұхаммедкәрімнің тағдыры не болмақ?,Бүгін Алматы қаласында Думан Мұхаммедкәрімнің ісіне қатысты саясаткер Рысбек Сәрсенбай баспасөз жиналысын өткізді.,investigations,https://kaz.orda.kz/duman-muhammedkarimnin-tagdyry-ne-bolmak-125981/,"Бүгін Алматы қаласында Думан Мұхаммедкәрімнің ісіне қатысты саясаткер Рысбек Сәрсенбай баспасөз жиналысын өткізді.
2023 жылы Думан Мұхаммедкәрімге 405-баптың, 2-бөлігіндегі «тыйым салынған ұйымның ісіне араласу» және «экстремизмді қаржыландыру» айыптары тағылған болатын. Оның айыпталуына Қазақстанда тыйым салынған, экстремистік ұйым деп танылған ҚДТ жетекшісі Мұхтар Әбіләзовтен алған сұхбаты себеп болды. Еске сала кетейік, прокурор Думан Мұхаммедкәрімді 7 жылға бас бостандығынан айыруды және 3 жыл қоғамдық-саяси қызметпен айналысуға тыйым салуды сұрағанын жазған болатынбыз.
Orda.kz тілшісі баспасөз жиналысына барып, Рысбек Сәрсенбайдың мәлімдемесін тыңдап қайтты. Ол  Думан Мұхаммедкәрімнің ісіне қатысты соттың жабық өту себебі –негізсіз айыптап отырғандарын көпшіліктен жасыру  екенін айтты. Рысбек Сәрсенбай осы сот ісін үнемі қадағалап отырғанын және тағылған екі айыптың да негізі мен дәлелі жоқ екеніне анық көзі жететінін де баса айтып өтті.
Сондай-ақ, ол осы ақша аударғандар Думанды танымайтынын да айта кетті.
Журналистің ауруханаға түскені жайлы Orda.kz жазған болатын. Саясаткер абақтыға түскен журналистің әлі ауруханада екенін айтты. Бүгін қайта абақтыға әкетпек болыпты. Алайда Рысбек Сәрсенбай денсаулығы нашарлаған журналистің абақтыға баруға мүлде күйі келмегенін айтты.
Тағылған екінші айып туралы Рысбек Сәрсенбай сұхбатта ешқандай экстремистік насихаттың болмағанын және Думан Мұхаммедкәрімнің Әбіләзовті сынағанын айтады.
Оның сөзінше сұхбатты көрген адамдар бұл сөзіне дәлел бола алады. Оның сөзінше сұхбатта ешқандай экстремистік идея жоқ.
Судья үкім шығарарда сарапшылардың пікіріне сүйене отырып үкім шығарады. Рысбек Сәрсенбайдың сөзінше алғашқы Мирзаходжаев жасаған сараптама мен Конституциялық соттың штабтан тыс кеңесшісі, филология ғылымдарының докторы, професор Абай Қайыржанов жасаған сараптама мүлде кереғар. Рысбек Сәрсенбай Абдулла Мирзаходжаев жасаған сараптама біржақты екенін айтады.
Рысбек Сәрсенбайдың сөзінше, конституциялық соттың штабтан тыс кеңесшісі Думан Мұхамедкәрімнің Мұхтар Әбіләзовтан алған сұхбатын қарап, жасаған сараптамасы онда айып тағатын дәйектердің жоқ екенін көрсетіп берді.
Думан Мұхамедкәрім 2022 жылғы қаңтар оқиғасының ортасында жүріп, тікелей эфирге шыққан болатын. «Ne deidi» youtube арнасының авторы Думан Мұхамедкәрім өзінің арнасында бұл оқиғаға қатысты шығарылымдар жариялап отырды. Осыған қатысты Рысбек Сәрсенбай оны саяси сатыға көтерілген журналист ретінде бағалайтынын айтты.
Сондай-ақ, Рысбек Сәрсенбай сот шешімі Думан Мұхаммедкәрімнің ғана тағдырын шешпейтінін, бүтін бір тәуелсіз журналистиканың тағдырын шешетінін айта кетті.
Баспасөз жиналысының соңында Қасым-Жомарт Тоқаевтың назарына ұсынылған «Ерін қорғаған ел атынан» деген мәлімдемеге Думан Мұхаммедкәрімнің жақтастары қол қойып шықты.
Ертең Қонаев қалалық сотында Думан Мұхаммедкәрімге үкім оқылады. Orda.kz осы Думан Мұхаммедкәрімнің сотын назарда ұстап, ақпарат береді.",2024-07-31T15:52:00+05:00,2024-07-31T15:52:00+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-07/sizes/1440x810/kollazh-ablz-sud-3.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-07/photo_2024-07-31_15-01-33.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-07/photo_2024-07-31_15-02-03.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-07/photo_2024-07-31_15-03-40.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-07/sizes/1440x810/kollazh-ablz-sud-3.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-07/sizes/1440x810/kollazh-ablz-sud-3.webp,
e8b1f122f3125be4c81f3a71b2308275,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Дұшпанмен өткен өмір»: Зорлыққа қарсы шыққан фотограф,Orda.kz зорлық-зомбылық жайлы тайсалмай айтқан фотограф өмірі жайлы және бір әннің тарихы жайлы ақпаратты назарларыңызға ұсынады.,investigations,https://kaz.orda.kz/dushpanmen-otken-omir-zorlykka-karsy-shykkan-fotograf-126468/,"Тұрмыстағы зорлық-зомбылық өнерде, кинода, музыкада сонымен бірге фотографтардың жұмысында да көрініс тауып жатады.
Orda.kz зорлық-зомбылық жайлы тайсалмай айтқан фотограф өмірі жайлы және бір әннің тарихы жайлы ақпаратты назарларыңызға ұсынады.
Қадірлі оқырман, зорлық көрген әйелдердің үйінде түнеп қана қоймай,  оларға арналған баспаналардың табалдырығын тоздырып, полиция рейдтеріне еріп, жылдар бойы зерттеу жасаған Донна Феррато атты фотографтың суреттерін назарларыңызға ұсынамыз.
Донна Феррато осындай суреттерді жинап, «Дұшпанмен өткен өмір» атты кітабын шығарады.
Бұл кітабы — отбасындағы зорлық-зомбылықты ашып көрсеткен, қоғамның назарын дәл осы әділетсіздікке аударған маңызды еңбек болды. Кітапта бұдан басқа суреттер де жетерлік. Солардың бір ерекшесі күйеуінің соққыларына шыдамай, өліп кеткен әйелдердің суреті.
1980 жылдардың басында басталған жоба үйде ғана болып, жұрт көзінен тасада, қауқарсыз қалғандарға жасалған сұмдықтарды көрсетті.
Бір ер адамның әйелін аяусыз соққыға жығып жатқанын өз көзімен көрген соң, Ферратоның «отбасылық өмір» деген ұғымға көзқарасы түбегейлі өзгереді. Көпшілік оны осы еңбегінен кейін таныды.
Ол Юджин Смит қорының гранты және гуманистік фотосурет үшін Роберт Кеннеди сыйлығының иегері болды. Оның зорлық-зомбылық сәтін түсірген фотосуреті Time журналының «Тарихтағы ең ықпалды 100 фотосурет» тізіміне енді.
«Дұшпанмен өткен өмір» тұрмыстық зорлық-зомбылыққа деген стереотипке толы көзқарастарды өзгерткен маңызды мәдени артефакт болды. Сондай-ақ, Ферратоның фотосуреттері зорлық-зомбылықтың сұмдығын ғана емес, сонымен бірге құрбандарының төзімділігін де көрсетті.
«Сократқа у ішкізген, Иоанна Аркті отқа өртеген,
Ғайсаны дарға асқан, пайғамбарымызды түйенің жемтігіне көмген кім?
Ол – көп, ендеше, көпте ақыл жоқ».
37 қара сөз, Абай.
«Дұшпанмен өткен өмір» сөзінің өзі Қазақстан қоғамында болып жатқан сұмдықтарды көрсететін секілді. Соңғы уақытта өршіп кеткен бұл қылмыс жайлы жаңалықты үнемі көзіміз шалатын болды. Бұның себебі неде? Бәлкім біздің қоғамның көзқарасын өзгерту керек шығар? Мысалы, ер адам «ұрып-соғуға қақылы» деп билік беретін сөздер бар. Әйел «отбасын сақтап», «қандай жағдай болса да көнуі керек» деген ойлар қазақ қоғамының қанына сіңіп кетті.
Әйел құқығын шектейтін, зорлық-зомбылықты өршітіп тұрған таптаурын ойлар ашық айтыла береді. Мұндай түсініктердің бірі — «тілінен тапты» деген ой. «Қатынды бастан» деп кете беретін ұшығы жоқ, ескі түсініктің ар жағында егер әйелге қол көтерген болса, бұл әйелдің өз кінәсі деген ой жатыр . Соның нәтижесінде жұрт физикалық және психологиялық зорлық-зомбылықтың отбасында болуын әдеттегі жағдай деп ойлайды. «Ауруын жасырған өледі» деген сөз бар. Ажырасудан Қазақстан алдыңғы орындарды бермей тұр. Егер қауқарсыз жылап жүрген, зорлық-зомбылыққа тап болған әйелдің мойнына «отбасын сақтап қалуы керек», «қайтып келген қыз жаман», «тілінен тапты» деп арқасына жүк артып, айып таға беретін болсақ, Конституциядағы «мемлекеттің ең құнды қазынасы — адам» деген жолдарға қайшы келгеніміз.
Қазірдің өзінде бұл қасірет туралы шығармалар жазылып жатыр. Мысалы, Қазақстанда жұбайы Салтанат Нукенованы өлтіріп, 24 жылға сотталған экс-министр Бишімбаев ісі үлкен резонанс тудырды. Жұрт қол жинап, тұрмыстағы зорлық-зомбылық жасағандарға заңды күшейту жайлы өтініш жолдады. Ақыры халық арасында «Салтанат заңы» аталған заң 16 маусымда күшіне енді. Салтанат Нүкеноваға ресейлік әнші, продюссер Максим Фадеев ән арнаған болатын. Әнді тыңдасаңыз, ашық түрде зорлық-зомбылыққа қарсы жазылғанын ұғасыз. Ал «He hit me» атты әдемі әнді тыңдасаңыз , бірден не айтқысы келгенін пайымдай алмауыңыз да мүмкін. Біраз жанжал туғызып, зорлық-зомбылыққа елдің назарын аударған ән жайлы сөз қозғамақпыз.
Таптаурын ойлар айнала жұртта ғана емес, зорлық-зомбылыққа тап болған адамдарда да бар. Мысалы, ең көп таралғаны — жәбірленушілердің  күйеуінің төпелеп, сабағанына қарамай, «ол мені жақсы көреді» деген сөздері. Бұл күй психологиядағы стокгольм синдромына ұқсайды. Стокгольм синдромы (ред. ағылшын тілінде Stockholm syndrome) — қорғану үшін бейсаналы түрде жәбірленуші мен агрессор арасында туындайтын өзара немесе біржақты жақындық. Бұл байланыс тұтқынға алу, алып қашу немесе зорлық-зомбылық сынды сәттерде болады.
Бұл күй «Ол маған қол көтерді, онысы сүйгені сияқты сезілді» деген әнді есімізге түсіріп отыр. 1962 жылы шыққан Crystals тобының «Ол маған қол көтерді» («he hit me») әнін тыңдап көрсеңіз, «it felt like a kiss» деген сөздерді естисіз. Тікелей мағынасында «бұл сүйіс сияқты сезілді» дегенді білдіреді.
Әннің авторлары Джерри Гоффин мен Кэрол Кинг «He Hit Me (It Felt Like A Kiss)» әнін бірлесе жазған болатын. Әнді жазуға себеп болған олардың үйіндегі бала күтушісі Ева Бойдтың оқиғасы еді. Ева Бойд жігітінің ұрып-соққанына қарамастан оның бар қылығын көтереді. «Неліктен қорлыққа төзіп жүрсің?» деген сұраққа, Ева жігіті өзін жақсы көрген соң ұратынын айтады.
Ойнақы әнді адамдар зорлықты дұрыс деп санап , әспеттейтін, жақтайтын ән деп қабылдады. Сондықтан толығымен радиолардан алып тастады.
Егер адамдар бұл әннің тарихына үңілген болса, көзсіз махаббаттың қандай жағдайға алып келетінін меңзегенін ұғар еді. Шын мәнінде бұл қатыгездікті мақұлдау немесе мадақтау емес еді.
Бұл ән поп-музыка тарихындағы ойнақы, көңілді, бірақ астарында мұңды сыр жасырған ән болды. Зорлық-зомбылық көргендердің өзін-өзі алдап, құр қиялға берілуін көрсететін әнді жазған авторлар қоғамда дау туған соң, бұл әнді жазғанына «өкінетіндерін» мәлімдеді. Кейін ән авторының бірінің басынан да осы оқиға өтеді. Кэрол Кинг үшінші рет тұрмыс құрады. Жұбайы Рик Эверс оны қорлап, бірнеше рет зорлық-зомбылық көрсетеді. Ән авторының тағдырына ұласқандай әсер қалдырады.
Қандай жағдай болмасын, қарым-қатынастағы қатыгездік пен зорлық-зомбылықты қылмыс деп кесіп айту керек. Донна Ферратоның «Дұшпанмен өткен өмір» кітабында түсірген оқиғалары талай шаңырақта үнсіз, қауқарсыз ішқұса болғандардың тағдырын ел-жұртқа ашып көрсетті. Азап пен үмітсіздікке толы бұл фотосуреттер көрген сәтте-ақ көңіліңді  қалдырады.
Өзіңіз болмаса жақыныңыз зорлық-зомбылықты бастан кешіп жатқан болса, жалғыз емес екеніңізді біліңіз. Қол ұшын беруге дайын ұйымдар мен адамдар бар. Жазушы Асқар Сүлейменовтің «Үндемегенің — өтірік айтқаның» деген сөзі бар. Сіз шындықты айтпаған соң, әділетсіздік орнап, қиянат салтанат құрады. Сондықтан фотосурет пен музыка өнерінде көрініс тапқан бұл зорлық-зомбылық тақырыбы қоғам болып, жеке-жеке адам болып төзбейтін, ашық айтып, күресетін дүние.",2024-08-22T19:45:44+05:00,2024-08-22T19:45:44+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/klzh-po-zaprosu-3.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/1724337619_snimok.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/donna-ferrato.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-22_16-25-33.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-22_16-25-35.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-22_19-07-10.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-22_19-07-11.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-22_19-07-12.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-22_19-07-14.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-22_19-07-17.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/klzh-po-zaprosu-3.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/klzh-po-zaprosu-3.webp,https://www.youtube.com/embed/ckpxNphC1gk?feature=oembed;https://www.youtube.com/embed/pfDphP-wwsU?feature=oembed
c20851443aaa3570b03464314dbf6ac3,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Дүние жинап нетесің... марқұм Болат Назарбаевтан қалған байлықтың тағдыры,Orda.kz редакциясы шартты түрде «Көне Қазақстан» деп аталатын топтың мүлкін іздеп табуды жалғастыруда. Дегенмен табылған шексіз байлықтың ауқымы мен құны ауыз аштырады.,investigations,https://kaz.orda.kz/dynie-zhinap-netesin-markum-bolat-nazarbaevtan-kalgan-bajlyktyn-tagdyry-128651/,"Orda.kz редакциясы шартты түрде «Көне Қазақстан» деп аталатын топтың мүлкін іздеп табуды жалғастыруда. Дегенмен табылған шексіз байлықтың ауқымы мен құны ауыз аштырады. Бұл жолы «Қайтарылған активтерді басқарушы компания» Алматы орталығындағы кеңсені аукционға қойды. Бұған дейін ол экс-президенттің марқұм ағасы Болат Назарбаевқа тиесілі болған.
Аумағы 1700 шаршы метр, жер телімі 0,4 гектар болатын ғимарат қала орталығындағы Бостандық ауданында орналасқан. Ғимарат 1953 жылы салынып, 1997 жылы толық жөндеуден өткен.
Мақсаты бойынша пайдаланылып жатқан екі қабатты әкімшілік ғимараттың құны 1,8 млрд. теңге. Аумағында гараж, автотұрақ бар, ауласы жасыл желек  пен көгалға көмкерілген. Қолайлы әрі ұқыпты көрінеді. Дегенмен, ғимараттың ішкі көрінісі ерекше стильді, сыртқы қатаң келбетіне қатты қарама-қайшы келеді.
Ғимараттың ішкі көрінісі сән-салтанатты паш етеді, өте қымбат интерьер көзге ұрады. Ішкі жағы алтын жапырақпен жарқырата өрілген: қабырғалары мен төбелерінде монограммалар мен өрнектер, мәрмәр едендер, алтын жалатылған баспалдақ қоршаулары, құшақ жетпес люстралар. Сары алтынның жылтыры бұл жерге ерекше сығандық жарқырау береді. Бір қарағанда, сіз бұл кеңсе деп айта алмайсыз, тек алтын дәретханалар жетіспей тұр демесеңіз, жылтыр алтын түстен кенде емес. Дегенмен, барлық бөлмелер бұлай емес.
Құжаттарға қарағанда, бұл ғимаратты 2019 жылы сол жылы салынған «BN Invest Capital» ЖШС сатып алған. Оның негізін қалаушы және жетекшісі сол кезде Болат Назарбаев болатын. Компания әлі де бар, бірақ оны енді дәл осы атаумен итпен іздеп таппайсыз.
2023 жылдың ақпан айында ЖШС-нің жалғыз құрылтайшысы белгілі Қуат Ахметов болды (шамасы, іздеуде жүрген «тіл патрулін» ұйымдастырушы Қуат Ахметовпен аттас). Жаңа меншік иесі бола отырып, ол «DBS-Trade Company» ЖШС атауын өзгертті, ал жеті айдан кейін ол компанияны жаңа құрылтайшыға - белгілі Ферман Асратовқа сатты (немесе берді).
Компания клиенттерге коммерциялық және басқару мәселелері бойынша кеңес береді. Ашық ақпарат көздерінен алынған мәліметке қарағанда, бұл ғимаратта жауапкершілігі шектеулі серіктестік тіркелген.
Сауда саттықтың бастапқы бағасы – 1,8 млрд теңге.
Ерскерту: Қолданылған фотолар: e-auction.e-qazyna.kz алынды.",2024-11-23T14:03:52+05:00,2024-11-23T14:03:52+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/1732352290_zdanie-bolata.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/1732351577_30258560098556559_34bc.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/1732351585_1732254650_auction-get-photo-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/1732351631_auction-get-photo-7.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/1732354308_egov_kz_services_eds-generation-download_rest_document_downloadnamed_id_00000000-1099-430d-93fe-62ec613d9d71_view_ru_p30_06-ru-101000067374655.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/1732354318_photo_2024-11-22_10-55-00.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/1732352290_zdanie-bolata.webp,
81cb5db7899806e6f8c7811805eebb5a,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Ехоба куәгерлері: Ресейде заңсыз деп танылған сенім Қазақстанда қалай таралды?,"Иса Мәсіх десек, бірден көбіміздің ойымызға Христиан діні келеді. Жалпы бұл дін де өз ішінде 3-ке бөлінеді. Олар: католицизм, православие және протестантизм. Ал «Ехоба куәгерлері» туралы естуіңіз бар ма? Бұл сенімнің Христиан дінінен айырмашылығы қандай және қазақтар олардың арасында не істеп жүр?",investigations,https://kaz.orda.kz/ehoba-kuagerleri-resejde-zansyz-dep-tanylgan-senim-kazakstanda-kalaj-taraldy-131645/,"Иса Мәсіх десек, бірден көбіміздің ойымызға Христиан діні келеді. Жалпы бұл дін де өз ішінде 3-ке бөлінеді. Олар: католицизм, православие және протестантизм. Ал «Ехоба куәгерлері» туралы естуіңіз бар ма? Бұл сенімнің Христиан дінінен айырмашылығы қандай және қазақтар олардың арасында не істеп жүр?
Orda.kz тілшісі арнайы олардың әр жексенбі күні жиналатын жиынының біріне қатысты. Сіздерге осы сенімнің Қазақстанда қалай жүріп жатқаны жайлы ақпарат береміз.
Ескерту: Бұл мақала кез келген дінді немесе конфессияның беделін түсіру, сынау немесе насихаттау мақсатында жазылмады. Материал тек ақпараттық-сараптамалық мақсатта дайындалған және ашық дереккөздерге, сондай-ақ Ехоба куәгерлерінің ұстанымдарына негізделген. Мақала кез келген діни ұйымды қолдамайды да, қорламайды да. Сонымен қатар оқырманға белгілі бір дүниетанымды танытуға тырыспайды. Автор мен редакция халықаралық және ұлттық нормаларда бекітілген объективтілік, ар-ождан бостандығы мен дінді құрметтеу қағидаттарын ұстанады.
Orda.kz Вадим Белоусов есімді Ехоба куәгерімен тілдесті. Оның сөзінше, «Ехоба куәгерлері» 19-ғасырдың соңында пайда болған.
Қазақстандағы «Ехоба куәгерлерінің» саны ХХ ғасырда репрессия кезінде көбейді. Ресей сол уақытта кеңес үкіметінің құрамына кіретін елдердегі мыңдаған «Ехоба куәгерлерін» Қазақстанға жер аударды.
2021 жылдың санағы бойынша, қазақстандық «Ехоба куәгерлерінің» саны 17 500 болған. Вадимнің айтуынша, әр жексенбі сайын болатын кездесуде қызығушылық танытып келетіндер өте көп.
Қазақстанда 60-тан астам «патша сарайы» (ред. олардың құлшылық ететін орны) бар. Вадимнің айтуынша, бұл сенімнің Қазақстанда тарағанына 1 ғасырдан астам уақыт болды. Айта кетейік, «Ехоба куәгерлері» сенімі 1992 жылы Қазақстанда ресми түрде тіркелген және Қазақстанның әр облысында «патша сарайлары» бар.
Orda.kz тілшісі бұл сұрақты өз бетінше саралап, сауалнама жүргізді. Тілшіміз «Ехоба куәгерлеріне» теріс көзқарасты ұстанатын адамдардың бар екенін байқады. Ал Вадим болса, бұл сұрақтың жауабын былай түсіндірді.
Қазақстандықтардың пікірлері әртүрлі. Мысалы, «Ехоба куәгерлерін» «миссионерлер» немесе «Америка тыңшылары» дейтіндер де бар. Ал «неліктен Америка тыңшылары дейді?» деп олардан сұрағанда, «Ехоба куәгерлері» өздері де не үшін олай атайтынын білмейді.
Бірақ қазір көпшіліктің «Ехоба куәгерлеріне» деген көзқарасы басқаша. Әрине, бәрі емес, бірақ Вадимнің сөзінше, бейтарап ұстанымдағы адамдар да бар.
Ехоба куәгерлері әр адамның сеніміне құрметпен қарайды. Өйткені, тәуелсіз Қазақстанда кім қандай дін ұстанса да, өз еркі. Алайда «куәгерлікте» жүрген адамдар басқа дін өкілдерімен кездеспейді.
Тіпті олар дінаралық кездесулерге бармайды. Өйткені Ехоба куәгерлерінің ұстанымы сондай.
Қазақстанда Ехоба куәгерлеріне түсетін шағымдар болған. Вадим көптеген қазақстандықтардың оларға өз көзқарасын білдіргені үшін сотқа барғандардың болғанын жасырмады.
Ал сол жылдары Ресейдің Жоғарғы соты «Ехоба куәгерлері» ұйымын экстремистік деп таныды және оның Ресейдегі қызметіне тыйым салды. Ресей әділет министрлігі «Ехоба куәгерлері» өз қызметін жарғылық мақсаттар мен міндеттерді бұзып жүзеге асырды, сондай-ақ экстремизм саласындағы Ресей заңнамасын бұзды деп мәлімдеген болатын.
Қазақстанда «Ехоба куәгерлеріне» жасалған қастандықтар туралы түрлі фактілер бар. 2017 жылы Астанада екі «Ехоба куәгерінің» үстінен «діни араздықты қоздыру» айыбымен қозғалған қылмыстық іс тексерілген болатын. Астаналық тұрғын Теймур Ахмедовті қаңтардың 18-і күні ұлттық қауіпсіздік комитеті (ҰҚК) қызметкерлері « топтасып діни өшпенділікті қоздырды » деген айыппен ұстаған. Сол күні осындай айыппен «Ехоба куәгерлері» қауымының тағы бір мүшесі Асаф Гулиев те ұсталған. Кейін сол жылдың 2 мамырында Астана соты Теймур Ахмедовті осы діни нанымын басқаларға таратқаны үшін 5 жылға бас бостандығынан айырылды. Ол Қазақстан тәуелсіздік алғаннан бері діни қызметі үшін сотталған алғашқы адам.
Тағы бір оқиға 2023 жылдың 1 қаңтарында болған. Қостанай қаласының « Ехоба куәгерлерінің» 12 мүшесі Қарабалық ауылындағы «Бершат» сауда орталығында жиналып, мерекелік кездесу мен құлшылық рәсімін өткізген. Алайда бұл жиналыс кейбір келушілерге ұнамай, олардың жиналғаны туралы полицияға хабарлаған.
Оқиға орнына келген тәртіп сақшылары Ехоба куәгерлерінің құжаттарын тексеріп, адамдардан олардың жиналыс себебін сұрастырып, 25 минут ішінде тексеруді аяқтаған. Ешкімді ұстамастан, полицейлер оқиға орнынан кеткен.
Orda.kz тілшісі Ұлытау облысы, Сәтбаев қаласына да осы іс бойынша барған болатын. Олардың әр жексенбі жиналатын жиынына қатысты. Жиыннан кейін тілші бірден Сәтбаев қаласының шіркеуіне барып, дін қызметшісінен бұл ұғымның христиан дініндегі ұстанымы туралы сұрады.
Сондай-ақ, дін қызметшісі табынушылыққа келген кезде ғана сәйкес келмейтінін айтты.",2025-05-03T09:00:45+05:00,2025-05-03T09:00:45+05:00,kk,Ислам Әден,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/jesus-people-light-klzh4.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/photo_5407098521695416224_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/photo_5407098521695416231_y.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/screenshot-2025-04-19-131211.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/jesus-people-light-klzh4.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/jesus-people-light-klzh4.webp,
1758bb1013485328d28cab6e62e48aa5,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Екі ірі кәсіпкер»: Құлыбаев өз үлесін неге сатты?,"Кеңес Рақышев пен Шухрат Ибрагимов Тимур Құлыбаевқа тиесілі «Шұбаркөл Премиум» көмір өндіруші компаниясының жаңа акционерлері атанды, деп хабарлады Orda.kz.",investigations,https://kaz.orda.kz/eki-iri-kasipker-kulybaev-oz-ylesin-nege-satty-126977/,"Тимур Құлыбаев «Шұбаркөл Премиум» компаниясындағы үлесінен бас тартты. Бұл компания Қарағанды облысындағы Шұбаркөл көмір кен орнын игерумен айналысады. Компанияның құрылтайшылары қатарына екі басқа ықпалды бизнесмен қосылды. Рақышев пен Шухрат Ибрагимов Тимур Құлыбаевқа тиесілі «Шұбаркөл Премиум» көмір өндіруші компаниясының жаңа акционерлері атанды, деп хабарлады Orda.kz.
KASE мәліметтеріне қарасақ, олардың компаниядағы үлесі 10%-дан асады.
«Шұбаркөл Премиум» компаниясының бұрынғы акционерлері өзгерді: Құлыбаевтың «Joint Resources» АҚ компаниясы, 67% үлеске ие болған, сондай-ақ Раушан Сағдиеваның «Fci Management Llp» ЖШС және «Trans Coal Investment Group» ЖШС сияқты 16,5% үлестегі компаниялар тізімнен шығарылды.
Компанияның бірінші жартыжылдығы 6,3 миллиард теңге көлемінде зиянмен аяқталды, бұл оның қаржылық жағдайы мен болашақ перспективасына жаңа назар аударуды талап етеді.
«Шұбаркөл Премиум» – Қарағанды лагері аймағындағы Шұбаркөл көмір кен орнын әзірлеумен айналысатын жетекші компания.
2017 жылдың 24 сәуірінде тіркелген бұл компания Қазақстан қор биржасында (KASE) акциялар секторында листингтен өтті. Компания 5 миллион жай акция шығарып, KZ1С60530017 сәйкестендіру нөміріне ие болды.
2022 жылы көмір өндіру көлемі 3 миллион тонна болды, ал 2024 жылға дейін өндіріс көлемі 4 миллион тоннаға дейін арттыру жоспарланып отыр.
Еске сала кетсек, Orda.kz Тимур Құлыбаевтың компания басшыларын ауыстырғаны жайлы жазған болатын.
2023 жылдың қарашасында ол компанияның басқарма құрамын және бас директорын түгелдей ауыстырды. Жаңа тағайындалғандар арасында Рахмет Хайруллаев, Әдел Мұса және Оянжан Макетова бар. Бұрынғы басшылар Раушан Сағдиева, Әсел Төкеева және Шолпан Айнабаева маңызды рөл атқарған еді.
Акционер болып отырған Шухрат Ибрагимов — Қазақстанның ірі кәсіпкерлерінің бірі. 2021 жылы әкесінен кейін Eurasian Resources Group (ERG) директорлар кеңесінің мүшесі болды. 2014 жылы ERG басқаруында белсенді рөл атқарып, пандемияның қиындықтарына қарамастан бизнестің тұрақтылығын қамтамасыз етті. Қазіргі уақытта ERG-дің халықаралық нарықта кеңейіп, жасыл экономикаға кірісіп жатыр.
17 шілде 2024 жылы Eurasian Resources Group (ERG) кеңес құрамындағы өзгерістерді жариялады. Александр Машкевич пен Патох Шодиев өз лауазымдарын тастап, олардың орнына Сабыр Шодиев пен Эдуард Сурлевич келді. Шухрат Ибрагимов бұрын отбасы активтерін басқарған еді, енді жаңа кеңестің төрағасы болды. Бұған себеп — 2021 жылы Алиджан Ибрагимовтің қайтыс болуына байланысты туындаған компанияны жаңарту қажеттілігі еді. Жаңа басқарушылар жастар болған соң, бұл ERG-тің стратегиясына және басқаруына өзгерістер әкелді.
Тимур Құлыбаевтың «Шұбаркөл Премиум» компаниясының акционері атанып отырған тағы бір атақты кәсіпкер — Кеңес Рақышев. Ол 2016 жылдың басында Нұржан Сұбханбердинмен бірге БТА Банктің 49,18% акцияларын сатып алды. Сатылған баға 5,9 миллион теңге болды. Сонымен қатар, Рақышев 7 арнасын сатып алу процесінде, ол бұл саладан жаңа мүмкіндіктер көреді. Ол арнаны жаңартуды, соның ішінде қазақ және орыс тілдерінде контент жасауды жоспарлап отыр. Оның бизнес жоспарларында БТА активтерімен жұмыс істеу, халықаралық активтерді капиталдандыруды жақсарту да бар.
Тимур Құлыбаев бұған дейін де мүліктерін сатқан болатын. 2024 жылы мамырда Тимур Құлыбаев Лондонның Аппер-Гросвенор-стритіндегі үйін 35 миллион фунт стерлингке сатқанын хабарлады.
Maps.google.com-дағы Тимур Құлыбаевтың жеке жайы:
Сондай-ақ, Құлыбаев көршілес үйді де сатуға шығарды. Шетелдік мүліктерді белсенді түрде сатқанына қарамастан, Құлыбаев Қазақстандағы негізгі активтерге назар аударуды жалғастырып келеді. Әсіресе «Халық банкі» мен мұнай кәсіпорындарына баса назар аударып жатыр. Сол сөзіміздің дәлелі бүгін елдегі «Шұбаркөл Премиум» компаниясындағы өз үлесін жоғарыда айтқан екі кәсіпкерге берді.
Соның өзінде дәулеті тасыған Тимур Құлыбаев шығынға ұшырамайды. Бұл оның «Дайрабайдың көк сиырын» сатып құтылу үшін жасаған әрекеті.
18 қыркүйекте ғана Energyprom Қазақстанда 2024 жылдың қаңтар-тамыз айларында қатты көмір, лигнит және көмір концентратының өндірісі 69,4 миллион тоннаға жетіп, өткен жылмен салыстырғанда 7,3% төмендегенін мәлімдеді. Көмір өндірісінің тоқырауы басшыларына да әсер етсе керек. Компанияның 1 шілдедегі шығынына қарасақ, 6,3 млрд теңге болыпты.",2024-09-17T12:30:29+05:00,2024-09-17T12:30:29+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/img_20240917_122055_783.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/1715865608_osobnyak.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/screenshot_20240917_123106_youtube.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/img_20240917_122055_783.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/img_20240917_122055_783.webp,https://www.youtube.com/embed/821_Mew1lM8?feature=oembed
b345ba7892b6c512e78924ca8ca17e17,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Екінші дүниежүзілік соғыс: Кеңес одағы ажал аузына тастаған қазақтың атты әскері,"Екінші дүниежүзілік соғыста қанды майданды белшесінен кешіп өтіп, жаудың бетін қайтарған қазақ жауынгерлері аз болмады. Алайда біз білетін батырлардың көбін Кеңес одағы емес, тәуелсіз Қазақстан қайтыс болғаннан кейін марапаттады. Әуелі бүгінгі күнге дейін кеңестік идеология айтқызбай келген, Ақмолада қазақ жауынгерлерінен жасақталған 106-дивизия жайлы және ерлігі көз жұмғаннан кейін бағаланған батырлар жайлы бірер сөз қозғауды жөн көрдік.",investigations,https://kaz.orda.kz/ekinshi-dyniezhyzilik-sogys-kenes-odagy-azhal-auzyna-tastagan-kazaktyn-atty-askeri-132536/,"Екінші дүниежүзілік соғысқа ресми деректерде 1 млн 200 мыңнан аса отандасымыз қатысқаны айтылады. Бұл деген сөз республиканың әрбір төртінші тұрғыны әскер қатарына шақырылды. Мәңгілік ұмытылмайтын қасіретті соғыстың нәубеті әрбір шаңырақты күйретіп, орны толмас қайғы әкелді. Дәл осы күні Orda.kz редакциясы кеңестік идеология айтқызбай келген 106-шы дивизия жайлы бірер ауыз сөз қозғауды жөн көрді.
Жақында ғана Германияның ең белді 49 компаниясы мәлімдеме жасап, кезінде нацистік идеяны басшыларының қолдағанын мойындады. Ол жайлы сәл кейінірек айтамыз. Қазір кеңес одағы тікелей өлімге аттандырған қазақтардан құралған атты әскер жайлы сөз қозғамақпыз.
1942 жылы соғысқа Ақмоладан да дивизиялар жасақталды. Соның бірі — жауға қылыш ұстап, жеткілікті қарусыз шайқасқан 106-қазақ ұлттық дивизиясы.
Orda.kz тілшісі «Бірлік» қоғамдық бірлестігінің төрайымы, тарихи деректерді зерттеуші, алғаш 106-қазақ ұлттық салт атты әскер дивизиясының толық құрамын түгендеп, алғаш дивизия туралы анықтама құжаттарын тапқан, телеграф бұйрықтары мен жауынгерлердің аты-жөндерін анықтап шыққан — Макка Қаражановаға хабарласып, мән-жайды сұрастырды. Ол бізге көп жерде айтылмай келген деректер мен көп жерде жарияланбаған фотоларды берді.
Бір өкініштісі, Қаражанованың өзінің осы із-түзсіз кеткен қазақ жауынгерлері жайлы, соның ішінде 106-қазақ дивизиясы жайлы ақпараттарды салып отыратын сайтына шабуыл жасалыпты. Қазақ дивизиясы жайлы ақпараттарды жариялауға кім кедергі болуы мүмкін? Ішіңіз білсін.
Макка Қаражанова 2015 жылы әлеуметтік желі арқылы хабарсыз кеткен қазақ солдаттарын іздейтін еріктілердің басын қосқан. Ақмарал Шалақова, Әсет Ерназаров, Күлән Нұрмұхамедова және Макка Қаражанова мен Украинаның зерттеушілері бірігіп жұмыс істеп жатқандарын айтты. Екінші дүниежүзілік соғыста әлі күнге хабар-ошарсыз кеткен Қазақстан солдаттарын анықтап, іздеп жүрген бұл топқа өз аталарын жоқтап хабарласатындар өте көп. Суреттер арқылы, архивтарды ақтару арқылы еріктілер барынша жауынгерлер жайлы ақпаратты тауып беріп жатыр.
Ол жазушы, жауынгер Баубек Бұлқышевтің хатындағы: «Мен газетті оқып отырып, Харьков маңында шайқасқан қазақтар азат еткен Украин жерін сүйіп жатқанын білдім» деген сөздерін негізге ала отырып, зерттеуді бастағандарын айтты. Расымен қаза болған қазақ жауынгерлерінің зираттары осы жерде жатыр. Макка Қаражанова алғашқы маңызды нәтижеге архивпен жұмыс істегенде қолдары жеткенін айтты.
106-қазақ ұлттық атты әскер дивизиясының тағдырын анықтауға мына мамандар атсалысты:
Барлығы – 3220 жауынгерге 3100 жарылғыш оқ дәрі. Маққа Қаражанованың сөзінше, мұндай қаруы бар жауынгерлерді соғысқа дайын әскерилер деуге мүлде келмейді. 106-шы атты әскери дивизиясы жауынгерлерінің 90 пайызы қазақтардан тұрды. Қаражанова эшелондар келіп жетісімен, дивизия полктері бірден таратып, 6-атты әскер корпусына бөлініп берілгенін айтты.
19 мамырда 6-кавалерия корпусын (оның құрамына 106-қазақ кавалерия дивизиясы кірген) «Оңтүстік» атты немістің танк мінген әскери құрамалары қоршауға алды Макка Қаражанованың сөзінше, фронт қолбасшысы маршал Тимошенконың бұйрығын алғаннан кейін, генерал Носков басқаратын корпус сегіз күн бойы күші басым, мұздай қаруланған немістермен жан аямай шайқасып, 57-ші және 6-армиялар шегініп кетіп қалғанша ұрысты тоқтатпаған.
Оқ-дәрі мен азық-түліксіз қалған корпус талқандалды, ал оның тірі қалған сарбаздары бөлініп, басқа майдандастарына жетуге тырысты. Макка Қаражанова бізге 106-қазақ кавалерия дивизиясында қызмет еткен мемлекеттік қауіпсіздік лейтенанты, хабарсыз кеткен Уәли Өтебаевты іздегенін айтты.
90 пайызы қазақтардан тұратын 106-шы атты әскери дивизиясы жауынгерлерінің  құрамында болған, аман қалған Сыдық Түменбаевтің естелігін Abai.kz порталы жариялапты. Онда ол немістердің тұтқыны болғанын, елге оралғанда қуғын-сүргін көргенін сол кездегі Карлаг лагеріне отырып шыққанын айтады.
4 мыңнан аса жауынгер мен офицердің ішінен аман қалғаны санаулы ғана. Көбі тұтқынға түсіп, соғыс лагерлерінде қаза тапты немесе елге оралған соң, репрессияға ұшырады. Аман қалған Сыдық Түменбаев өз еліне оралған соң көрген қорлығы жайлы былай дейді:
Ұзақ жылдар бойы 106-шы дивизияның тағдыры беймәлім болып келді. Бұл халқымыздың басынан кешкен ауыр қияметтерінің бір парасы.
Макка Қаражанова бізге тағы бір маңызды мәліметті айтты. Оның сөзінше Соль-Илецкіде құрылған 196-шы атқыштар дивизиясының 80 пайызы этникалық қазақтардан тұрған.
Тарихтағы тағы бір ақтаңдақтың бірі — жау өтіне аттанып қырылып қалған этникалық қазақтар жайлы деректердің әлі айтылмауы. Макка Қаражанова осы толығымен дерлік жойылған 196-атқыштар дивизиясы жайлы жарық көрген кітапта бірде-бір қазақ есімін жоқ екенін көріп , іші қан жылағанын айтты.
Ол бұл жағдайдың өз қолымыздағы іс екенін атап өтті. Макка Қаражанова тарихқа тереңінен үңіліп, естеліктерді сақтауға шақырады.
Украинаның Харьков қаласында тұратын қазақтың қайсар қызы Макка Қаражанова өзінің ешқандай соғысты жақтамайтынын, зорлық-зомбылық дегеннің бәріне қарсы екенін айтты. Оның есімі аталмай кеткен, жаудың өтінде қаза болған құрбандарды іздеп ескі архивтерді ақтарып, табанынан таусылып жүрген себебі — әділдікке ұмтылу. Ол мына заманның өзінде соғысты өз көзімен көрген соң, елді соғысты дәріптеуді доғаруға шақырды.
Сонымен қатар зерттеуші кеңес өкіметінің өз азаматтарына қалай қарағаны туралы бірнеше дерек келтірді. Ол Кеңес одағының да Германия секілді халықты қанап, лагерлер салғанын айта кетті. Сонымен қатар ол соғыстан мүгедек болып қайтқан солдаттарды КСРО қасақана ажалдың аузына тастағанын баяндап берді.
Жақында ғана Германия билікке нацистердің келуіне ықпал еткен, 49 неміс компаниясы Германияда ұлттық-социалистердің билігін нығайтуға жауапкершілік алғанын мойындады. Еуропадағы Екінші дүниежүзілік соғыстың аяқталуының 80 жылдығы қарсаңында жарияланған бірлескен мәлімдемеге қол қойғандардың қатарында Adidas, Bayer, BASF, Bosch, BMW, Commerzbank, Deutsche Bahn, DHL, Hugo Boss, Mercedes-Benz, Lufthansa, Rheinmetall, Siemens, Volkswagen және басқа да концерндердің басшылары бар. Мәлімдемеде 1933 жылы ұлттық-социалистердің билікке келуі сол кездегі негізгі шешімдерді қабылдағандардың үлкен қателіктерінсіз болмас еді деп еске салады.
Бұл мәлімдемелер 7 мамыр күні Die Zeit, Süddeutsche Zeitung и Frankfurter Allgemeine Zeitung басылымдарында жарияланды.
Мәлімдемеде қазіргі Германия компаниялары өз жауапкершіліктерін сезінетіні және демократияның қыл өтпейтін құрылымын есте сақтайтыны атап өтілген.
Deutsche Welle телерадиосының орыс тіліндегі нұсқасы да бұл ақпаратты жариялады.
Бұл жағдай — кез келген ұлттың ұрпағы бабаларының жіберіп алған қателігін саралайтынын көрсетеді. Қазақ халқы бастан кешкен тарихи зобалаңдар — ұлт жадымызда мәңгі сақталуы тиіс ақиқат. Мысалы, 1932–1933 жылдары жасанды ашаршылық салдарынан қазақ халқының саны 6,47 миллионнан 2,1 миллионға дейін қысқарды.
Бұл — адамзат тарихындағы ең ірі демографиялық апаттардың бірі. Саяси қуғын-сүргін кезінде де, Желтоқсан оқиғасы кезінде де ақтаңдақтар бар. Сол секілді екінші дүниежүзілік соғыстың да айтылмай қалған, ескерілмей қалған оқиғаларының бірін баяндап бердік, қадірлі оқырман.
Енді тәуелсіздікке қол жеткізген, ойы азат өскелең ұрпақ тарихымыздағы ақтаңдақтарды түгендеп, ғасырларды қайта парақтап жазатыны анық.",2025-05-09T11:04:04+05:00,2025-05-09T11:04:04+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/img_20250509_074852_917.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/108003379_3301368519884498_3775226307074249416_n.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/64ee31b5-f899-4edf-858c-7b26fb997585.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/afe1642c-da2c-4ffb-a540-26aaa9da171a.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/fb1c097f-32e4-43f8-9bda-f718fc5f66b2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/img_20250509_074852_917.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/img_20250509_074852_917.webp,
6b692966233354e53b10bea92a85d8be,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Елдегі жоқшылық»: Қазақстандықтар неге шетелге кетіп жатыр?,"Orda.kz қазақстандықтардың шетелге кетіп жатқаны маңызды мәселе болған соң, елдегі экономикалық жағдайды саралап, Кореяда жұмыс істеп келген азаматтан сұхбат алды.",investigations,https://kaz.orda.kz/eldegi-zhokshylyk-kazakstandyktar-nege-shetelge-ketip-zhatyr-126138/,"Кедейді тер қысса,
Керегесін арқалап тауға шығады.
Orda.kz жан бағу үшін шетел асып, Колумбияда қаза болған қазақ жайлы бұған дейін жазған болатын.
ҚР Ұлттық банк жүргізген зерттеу нәтижесіне қарасақ, қазақстандықтар тапқан табысының 61%-ын азық-түлікке жұмсайды. Талдау елдің тұрмыстық жағдайының нашарлағанын көрсетті. Шетелге жұмыс үшін кетіп жатқан жастар баршылық. Олар тек Еуропа емес, Азия елдеріне де кетіп жатыр. Кейбірі сол жақта осы азамат секілді қаза болып, болмаса депортациямен елге оралып, ал кейбірі сол жаққа көшіп, тұрақтап қалып жатыр.
Orda.kz тілшісі қазақстандықтардың шетелге кетіп жатқаны маңызды мәселе болған соң, елдегі экономикалық жағдайды саралап, Кореяда жұмыс істеп келген азаматтан сұхбат алды.
Арғымақ мойнын оқ тесер,
Азамат мойнын жоқ кесер.
Шетелге кеткендердің арасында отбасын асырау үшін, тұрмыстық жағдайын жақсарту үшін жұмыс іздеп кететіндер көп. Сондай азаматтың бірі Кореяда 2 жыл жұмыс істеп, өз отбасының жағдайын жасап келген. Депортациямен елге қайта оралған Азат (ред. есімі өзгертілді) Кореяда құрылыста жұмыс істеп, отбасының жағдайын жақсартқанын айтты.
Азат Кореяда мұндай ауыр жұмысты іздеп табу қиын емес екенін айтты.
«Кореяда жүргенде басты қиындық қандай болды?» деген сұрағымызға кейіпкер құжат жарамай, заңсыз жүру, «2 сорттағы адам болу» деген жауап айтты. Тапқан табысының арқасында отбасы шаруақожалығын ашып, мал өсіріп, қарыздарынан құтылып ел қатарлы өмір сүре бастағанын айтты.
Бай сейілді, Бір пейілді Елде жақсы қалмады. Елдегі еркек, Босқа селтек Қағып, елін қармады.
Абай
Ұлттық банктің ақпаратына сүйенсек, Қазақстанның сыртқы борышының көлемі 2024 жылдың басынан бастап жылда 0,2 млрд АҚШ долларына төмендеп, 2024 жылғы 1 сәуірде 162,5 млрд доллар болды. Бұл мемлекеттің сыртқа қарызы. Ал 2023 жылы елдегі несиелік қарыздардың жалпы көлемі 10,7 триллион теңгеге жетті. Көптеген азаматтар табысының төмендігіне байланысты несие алып, қарыздарын уақтылы қайтаруға қиналып қалады .
Соңғы жылдары елден шетелге кеткендер саны артып келеді. Ішкі істер министрлігінің статистикалық деректеріне қарасақ, 2023 жылғы Қазақстанға келгендер саны 2,7%-ға азайды, Қазақстаннан кеткендер саны 42,1%-ға өсіпті.
Ал биылғы қаңтар-наурыз айындағы статистикада елге келгендер саны 7471 адам,  кеткендер саны 3785 адам болды.
Статистикаға назар аударсақ, ҚР жұмыссыздық деңгейі халықаралық еңбек ұйымының әдістемесі бойынша 4,7% құрайды. Алайда жұмыссыз жүргендер бұдан да көп, себебі статистикаға кірмей қалған азаматтар да болуы мүмкін. Жұмыссыздық елдің экономикалық жағдайына тікелей әсер етеді.
Қорыта келе айтарымыз, мемлекеттің  экономикалық және әлеуметтік жағдайын жақсарту ең маңызды мәселе болып тұр.
Шетелге жұмыс істеу үшін кететіндерден бөлек сол жақта тұрақты қалып қалатын азаматтар да бар. Олардың елден кету себебі экономикалық жағдайы жақсы әрі  қауіпсіз, дамыған елдерге аңсарының ауғанын байқатады. Бұл мәселелердің бәрі елді дамытатын, көп бағыттарда елеулі іс істей алатын білікті мамандар мен жұмыс күшінің, жалпы жастардың елден кетіп қалуы мүмкін екенін көрсетіп тұр. Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің мәліметі бойынша, эмигранттардың 70%-ы жоғары немесе кәсіби білімге ие азаматтар. Бұл мемлекетімізде білікті кадрлардың жетіспеуіне әкеп соғады.",2024-08-07T11:30:46+05:00,2024-08-07T11:30:46+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/kollazh_kazahstancy_uezzhajut_uletajut.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/kollazh_kazahstancy_uezzhajut_uletajut.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/kollazh_kazahstancy_uezzhajut_uletajut.webp,
7374aa31ecf7f29f8c0af1f9ac56ea99,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Елден кетті ме?: Назарбаев әулеті енді Қазақстан салық төлеушілері емес,Әрбір Қазақстан азаматында ЖСН (жеке идентификациялық нөмірі) бар. Ол өмір бойы өзгермейді. Сол арқылы қазақстандықтар мемлекеттік қызметтерді алады және мемлекеттік базаларда тіркеледі.,investigations,https://kaz.orda.kz/elden-ketti-me-nazarbaev-auleti-endi-kazakstan-salyk-toleushileri-emes-128914/,"Әрбір Қазақстан азаматының ЖСН (жеке идентификациялық нөмірі) бар. Ол өмір бойы өзгертілмейді. Соған қарай қазақстандықтар мемлекеттік қызметтерді алады және мемлекеттік базаларда тіркеледі.
Orda.kz тілшілері Мемлекеттік кірістер комитетінің деректер базасынан бірінші президент пен оның қыздары және күйеу баласының ЖСН нөмірлері жоқ екенін байқады.
Сайтта салық бойынша берешегі, сондай-ақ адамның салық базасында бар-жоғын анықтауға болатын іздеу жүйесі бар. Мұны білу үшін тек сол адамның ЖСН сандарын білу жеткілікті.
Orda.kz редакциясында ірі сақтандыру компанияларының біріне қатысы бар тұлғалардың тізімі бар. Бес жыл бұрын Динара мен Тимур Құлыбаевтар «АЛМЭКС» холдингі компаниясының ірі акционері ретінде қосылды. Сондықтан бұл құжатқа олардың жақын туыстары да енгізілген,  тек балалар мен ата-аналары емес, сонымен қатар бауырлары мен сіңлілері де бар.
Сонымен бұл тізімде Қазақстанның экс-президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың отбасына жататын адамдардың көбінің ЖСН сандары көрсетілген.
Мемлекеттік кірістер комитетінің деректер базасында «отбасына» қатысы бар адамдар жоқ.
Нұрсұлтан Әбішұлының, оның қыздары Дариға мен Динараның, сондай-ақ күйеу баласы Тимур Құлыбаевтың жеке идентификациялық нөмірлерін таппадық.
Қандай себеппен жоғалғанын тек болжауға болатын шығар.
Топшылап көрсек, бәлкім бұл азаматтар Қазақстанда тұрмауы мүмкін. Себебі ЖСН-нің күшін жоюдың бір себебі — азаматтың тұрақты тұру үшін басқа мемлекетке көшіп кетуі.
Қазақстан Республикасының 2007 жылғы 12 қаңтардағы № 223 «Жеке сәйкестендіру нөмірлері туралы» заңында былай деп жазылған:
Бірінші президент пен оның туыстары салық төлеуден қандай да бір себептермен босатылды деген болжамды жоққа шығара беруге болады. Біріншіден, мұндай жағдай Қазақстан заңнамасында қарастырылмаған. Екіншіден, Мемлекеттік кірістер комитетінің базасы бірінші президенттің басқа отбасы мүшелері туралы мәліметтерді оңай беріп отыр.
Мысалы, еліміздің бұрынғы бірінші ханымы Сара Алпысқызы сайтта бар. Дегенмен, қазір ол Назарбаева емес —  Қонақай. Бұл оның бұрынғы фамилиясының қысқартылған түрі — тұрмысқа шыққанға дейін ол Қонақаева болған. Оның неліктен фамилиясын ауыстырғанын білмейміз. Сонымен қатар сайт Сара Алпысқызының салық бойынша 2102 теңге қарыз бар екенін көрсетті.
Сонымен қатар салық базасында Қазақстанның экс-президентінің кіші қызы да бар. Әлия Нұрсұлтанқызы Назарбаева салық бойынша қарызы жоқ, бірақ салық төлеуші ретінде тіркелген.
Жүйе Тимур мен Динара Құлыбаевтардың балалары туралы да мәлімет тапты, олар: 34 жастағы Алтай Тимурұлы Құлыбаев, 20 жастағы Дениз Тимурқызы Құлыбаева және 14 жастағы Әлиша Тимурқызы Құлыбаева. Құлыбаевтың қыздары туралы деректер көп емес. Ал ұлы Алтай туралы БАҚ-та Лондондағы Cass Business School-ды (City University) тәмамдағаны туралы ақпарат бар. Бұл оқу орны әлемдегі ең үздік қаржы университеттерінің ондығына кіреді.
Сайтта Тимур Құлыбаевтың ата-аналары туралы да мәлімет табуға болады. Алайда оның анасы — Раиса Алдабергенқызы Құлыбаева 2020 жылы қайтыс болған. Соған қарамастан, салық жүйесі оған қарыздық міндеттемелерді есептеп қойған. Қазір қайтыс болған әйелге көлік және мүлік салығы бойынша 60 190 теңге қарыз көрсетілген.
Ал Асқар Алтынбекұлы Құлыбаевтың салық бойынша қарызы жоқ.
Тимур Құлыбаевтың үлкен ағасы Талғат Асқарұлы Құлыбаевтың салық бойынша еш қарызы жоқ. Ашық деректерге қарасақ, ол өмірінің көп бөлігін құқық қорғау органдарында жұмыс істеп, Алматы қаласындағы ІІМ академиясының бастығы қызметінен зейнетке кеткен. Сонымен қатар ол Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясының академигі, «тапсырыспен кісі өлтіру қылмыстарын ашу» тақырыбында диссертация жазған.
Бизнес саласында Талғат Құлыбаев бой көрсетпеген еді. Алайда 2024 жылы халықаралық журналистер консорциумы OCCRP оның Дубайдағы элиталық мүлкі бар екенін анықтады. Сонымен қатар Тимур Құлыбаевтың ұлы Алтайдың да Palm Jumeirah аралында пәтері бар екені анықталды. Алайда бұл басқа әңгіме.
Біз сайтта Нұрсұлтан Назарбаевтың кейбір отбасы мүшелерінің ЖСН-дерінің салық төлеушілер базасынан аяқ асты «неге жоғалып кеткенін» түсіндіруді сұрап арнайы сауал жібердік. Жауап күтеміз.",2024-12-04T16:40:38+05:00,2024-12-04T16:40:38+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/1733310814_kollazh-nlg-nazarbaevy.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/1733308858_photo_2024-12-04_10-58-23.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/1733308893_konakaj-sara-nazarbaeva-dolg-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/1733308919_nazarbaeva-alija-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/1733309011_kulibaeva-raisa-dolg-60-tysjach-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/1733309038_kulibaev-talgat-askarovich-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/inshot_20241204_154314653.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/kulibaev-talgat-askarovich-2-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/screenshot_20241204_154704_chrome.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/1733310814_kollazh-nlg-nazarbaevy.webp,
38611077eb1605334a72efbb8a22fcdb,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Енді миллионерлер Нью-Йоркте емес, Дубайда тұрады","Plc сарапшылары 30 жаһандық мегаполисті бағалап, тізіп шықты.  Нәтиже бойынша Дубай миллионерлер үшін ең тартымды қала деп танылды, деп хабарлайды Orda.kz.",investigations,https://kaz.orda.kz/endi-millionerler-nju-jorkte-emes-dubajda-turady-135967/,"Plc сарапшылары 30 жаһандық мегаполисті бағалап, тізіп шықты.  Нәтиже бойынша Дубай миллионерлер үшін ең тартымды қала деп танылды, деп хабарлайды Orda.kz.
Savills жылжымайтын мүлік брокері дайындаған рейтингтегі кірістің жоғары деңгейі белгілі болды. Ол келесі жағдайларға байланысты:
Savills рейтингінде екінші орынды Нью-Йорк иеленді. Сарапшылар оны қолайлы іскерлік климат, салықтық жеңілдіктер және геосаяси тұрақтылыққа ие деп таныды.
Қарттар үшін тұрғылықты жерді таңдау кезіндегі негізгі факторлардың бірі мұраға салынатын салықтың ыңғайлылығы тағы бар.
Ең қызығы —  өмір сүру деңгейі көрсеткіштері бойынша рейтингте бірінші орынды иеленіп келген Лондон жалпы тізімде төмен түсіп қалды. Бұл биылғы жылы элиталық жылжымайтын мүлікке сұраныстың төмендеуіне себеп болған британдық салық жүйесіне қатысты.
Savills есебіне сәйкес, әлемдік әл-ауқат пандемиядан кейінгі құлдыраудан аздап қалпына келіп жатыр. 2022 жылдан бастап Азия-Тынық мұхиты аймағы ең жоғары өсім қарқынын көрсетіп келеді. 2024 жылы 680 мыңнан астам жаңа долларлық миллионерлер пайда болды (1,2%-ға өсім). 2029 жылға қарай миллионерлер саны 5 млн адамға артады деп болжануда.
Былтыр Standard & Poor's халықаралық рейтингтік агенттігі Қазақстанның тәуелсіз несиелік рейтингін «BBB-/A-3» деңгейінде растады.
2024 жылы Алматы IQAir швейцариялық компаниясының әлемдегі ең ластанған ірі қалалардың онлайн рейтингінде ресми түрде алғашқы ондыққа кірді.
Биыл Speedtest интернет-сауалнама сервисі әлем бойынша интернет жылдамдығын бағалады.  2024 жылдың желтоқсан айы рейтингін жарияланды. Нәтижесіде Астана мобильді интернет жылдамдығы бойынша Токионы басып озды.",2025-11-09T16:04:16+05:00,2025-11-09T16:04:16+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1366x720px-blog-new-york.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1366x720px-blog-new-york.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1366x720px-blog-new-york.webp,
c6d32e0f680a6cd9cc7d3fc22b35f22a,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Ер адамның жыныс мүшесін ұстау сауап»: Азаматша медреседегі ұстаз жайлы сұмдық оқиғаны айтты,"Хиджабын шешіп, дінге қатысты батыл көзқарасын ашық айтып жүрген Фатима Байбақты бір сұхбатында медреседегі сұмдық жағдайды айтты. Оның айтуынша, медреседе 70-жастағы ер адам «ер адамның жыныс",investigations,https://kaz.orda.kz/er-adamnyn-zhynys-myshesin-ustau-sauap-azamatsha-medresedegi-ustaz-zhajly-sumdyk-okigany-ajtty-136479/,"Хиджабын шешіп, дінге қатысты батыл көзқарасын ашық айтып жүрген Фатима Байбақты бір сұхбатында медреседегі сұмдық жағдайды айтты. Оның айтуынша, медреседе 70-жастағы ер адам «ер адамның жыныс мүшесін ұстау сауап екенін» айтқан. Сонымен қатар ол медреседе тоқал болуды құптап, қыздарды жақсы әйел болуға, мойынсұнуға үйрететінін де айтты, деп хабарлайды Orda.kz.
Фатима Байбақты өзінің діни отбасында дүниеге келгенін, солардың қысымымен хиджаб кигенін., қазіргі көзқарасына отбасының қарсы екенін ашық айтып берді. Күйеуінің осы көзқарасына бола қол көтергенін, содан маңдайы жарылғанын да баяндап берді. Ол жол бойы күйеуінің түрлі манипуляция жасап, полицияға арыз жазбауға көндіргенін, бір жағы 9 баласы болған соң, аурухана келгенде «өзім құладым» деп айтқанын да жасырмады.
Оның сөзінше, медреседегі 70 жастан асқан, сабақ беретін «ұстаз» оған ер адамның жыныс мүшесін ұстау сауап екенін айтқан.
Фатима «ұстаз» болған ер адамның сондай сыйлы азамат екенін, қасындағы қыздар сол кезде оның айтқанына сенбегенін де атап өтті.
Ол 4 сынып қана оқып, 12 жасынан бастап хиджаб киген. Ал медресеге оқуға келгенде тек арғы дүние жайлы айтылғанын, тозақпен қорқытып, түрлі дәрістер оқытылғанын айтты. Алайда сұхбатында ол қай қаладағы медресе екенін ашып айтпады.
Еске сала кетсек, биыл сәуір айында Ақтауда хиджаб киген қызды зорламақ болған жігіт ұсталып, халық оның «жазасын» берген еді.",2025-12-09T14:27:52+05:00,2025-12-09T14:27:52+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/f5e71abf-75bb-4301-9a53-c273db079975.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/f5e71abf-75bb-4301-9a53-c273db079975.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/f5e71abf-75bb-4301-9a53-c273db079975.webp,
a2cf8cf299f59ee88edfb90ccc5fba1c,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Есірткі таратқандар тағдыры: «Менің болашағым жоқ»,"Еліміздің түрмелерінде есірткіні белгілі жерлерге «тастап кетушілер» қатары көбейіп барады. Олардың басым көпшілігі не орта не жоғары білімі жоқ жастар екені қынжылтады. Orda.kz тілшісі қоғамның дертіне айналған осы мәселеге үңіліп, тақырыпқа арналған фильмдерді талдады.",investigations,https://kaz.orda.kz/esirtki-taratkandar-tagdyry-menin-bolashagym-zhok-128486/,"Еліміздің түрмелерінде есірткіні белгілі жерлерге «жасыратындар» қатары көбейіп барады. Олардың басым көпшілігі не орта не жоғары білімі жоқ жастар екені қынжылтады. Orda.kz тілшісі қоғамның дертіне айналған осы мәселеге үңіліп, тақырыпқа арналған фильмдерді талдады.
Документалист Ринат Балғабаев Қарағанды облысының прокуратурасымен бірлесе отырып, есірткіні белгілі жерлерге «жасырып» сотталғандар жайлы деректі фильм түсірді.
18-20 жас шамасындағы жастар темір торға тоғытылған. Сұрастыра келе мұндай іске баруға басты себеп ретінде материалдық қиындықтар түрткі болғанын айтты. Көбі жұмысқа кірген сәтте-ақ бір сағат та жұмыс істемей жатып полицияның құрығына ілініп, 10 жылға сотталып кеткендер.
Айдын атты жігіт бұл жұмысқа кірген күні-ақ құқық қорғау органдарының қолына құрықталыпты.
Бастапқыда ұсталған сәтте адвокаттардың кеңесі бойынша ол істеген әрекетін мойындамай қойған екен. Соның салдарынан прокурор 13 жыл сұраған ал судья 12 жыл берген екен.
Есірткі таратқаны үшін сотталғандардың арасында егде жастағыларда бар болып шықты. Солардың бірі 56 алты жастағы Түркістандық Гүлнәз бұл жұмысты ғаламтордан OLX-да хабарландыру арқылы тапқан екен.
Мұнда сотталғандардың көбісі бастапқыда есірткі таратудың қаншалықты ауыр қылмыс екенін жазасы 10 жылдан жоғары болатынынан мүлдем хабарсыз болып шықты. Мысалы 22 жасар Сәбинаның қаншалықты ауыр қылмыс жасағаны тек түрмеге тоғытылғанда ғана санасына жетіпті.
Тараз облысы бойынша соңғы 3 жылда есірткіге байланысты аса ауыр санаттағы қылмыс жасағаны үшін 175 тұлға 10-15 жылға дейін мерзімге бас бостандығынан айырылыпты. Сотталғандардың 47-сі 21-29 жас аралығында болса, екі адам кәмелет жасына да толмаған. TARAZ 24 арнасының FOCUS бағдарламасының есірткі таратушылар туралы арнайы шығарылымында мұндай жағдайға тек білімі жоқ, ақшаға мұқтаж болғандар ғана емес беделді оқу орындарында оқыған ненің жаза, ненің қылмыс екенінің ара-жігін ажырата алатындар да тап болатынын көрсеткен.
Мысалы, Карим атты жігіт Назарбаев зияткерлік мектебінің түлегі, КБТУ атты беделді жоғары оқу орнының студенті болған. Отбасында ешқашан қаржыдан қиындық көрмесе де жеңіл ақшаның желеуінде кеткен. Ол бұл жұмысты әдеттегідей telegram арқылы тапқан «Миллионнан жоғары табыс тапқың келсе бізге кел» деген хабарландыру көпшілікті елең еткізері анық. Курьер болып бастапқыда сынақтан өткізіп алып артынша есірткі таратқыза бастайды. Жарты жолда бұл жұмыстан шыққысы келген адамды қорқытып-үркітіп ақыры бір айналса, шыр айландырып кетеді екен.
Жоғарыдағы кейіпкерлердің көбісі жұмысты QR кодпен telegram қосымшасына өту арқылы тапқан. Осыған байланысты Orda.kz тілшісі Алматы көшелеріне шығып кез-келген «Жұмысқа орналасқың келсе QR код арқылы өт» деген хабарландырулардың адым жерде ілініп тұрғанын байқады. Қарапйым QR кодтың артында адам өмірін құртатын құрдым тұр. Заң өкілдері осындай заңсыз хабарладыруларды назарға алуы керек. Өйткені олар есепсіз көп.
Қазір қылмыстық-атқару жүйесі мекемелерінде есірткіні тарату, сақтау және өндіру үшін сотталған шамамен 4,3 мың адам бар. Соңғы екі жылда есірткі сатқаны үшін сотталғандар саны 30%-ға өсті. Жалпы 297 бап, яғни есірткіні заңсыз таратқандары үшін сотталғандардың айтуынша, 10 жыл жаза тым ауыр. 5 жыл адамды көп нәрсеге өзгертіп, жасаған әрекетіне ойлануға болатын жеткілікті уақыт деп есептейді.
Осыған байланысты мәжіліc депутаты Данабек Исабеков есірткі жасырып сотталғандарпдың жазасын жеңілдету туралы сауал жолдаған болатын. Оның айтуынша, түрмеде бүгін де есірткіні ұсақ таратушылар мен үлкен көлемде оны айналымға салатындарға 10 жылдан бастап беріледі. Ал парламентке дәл осы ұсақ таратумен айналысып құрықталғандардың отбасы жиі жүгініп жазаны жеңілдетуді сұрайды екен.
Сонымен қатар,  қазіргі заманғы есірткілердің қолжетімділігі алуан түрлі. БҰҰ-ның 2024 жылдың маусым айындағы деректеріне сәйкес, шамамен 64 миллион адам есірткі тұтынуға байланысты зардап шегуде. Нарколог дәрігерлер бүгінгі күні ең үлкен қауіпті қазіргі синтетикалық заттар (экстази, амфетамин, спид, метадон, тұз, ЛСД, мефедрон) тудыратынын ескертеді, олар «дәстүрлі» есірткілерді (героин, кокаин, апиын) ығыстырып барады екен.
Бұл әлемнің дерті, қоғамның дерті қазақ жастарын жастайынан 10-20 жылдан түрмеге тоғытып, келесі онжылдықта темір тордан шыққанда барар жері басар тауы, істер жұмыс жоқ болғандықтан қылмыскерлерлдің тағы бір толқынының шығуына итермелеуі мүмкін.",2024-11-16T14:02:53+05:00,2024-11-16T14:02:53+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/5312025662502069724.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/5312025662502069529.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/5312025662502069532.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/5312025662502069537.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/5312025662502069670.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/5314766302608482066.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/5312025662502069724.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/5312025662502069724.webp,
78db51b966eec93bbdcb74a46689086c,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"«Ескі Қазақстан» шенеуніктерінің жаңа орны: Неге Атамқұлов Ташкентке, ал Абаев Мәскеуге кетті?","Қаңтар оқиғасынан кейін және билік ауысқан тұста, бұрынғы белгілі тұлғалардың бір бөлігі шетелге елші болып кетті. «Ескі Қазақстанның» бұл дәстүрі Тоқаев дәуірінде де жалғасын тапты.",investigations,https://kaz.orda.kz/eski-kazakstan-sheneunikterinin-zhana-orny-nege-atamkulov-tashkentke-al-abaev-maskeuge-ketti-135609/,"Қаңтар оқиғасынан кейін және билік ауысқан тұста, бұрынғы белгілі тұлғалардың бір бөлігі шетелге елші болып кетті. «Ескі Қазақстанның» бұл «дәстүрі» Тоқаевтың кезінде де жалғасын тапты. Назарбаев кезінде президенттікке үміткер болуы мүмкін адамдарды шетелге (не түрмеге) жіберіп отырса, Тоқаев Назарбаевтың адамдарына осы тәсілді қолданып, оларды жан-жаққа таратты. Айырмашылығы осы.
Orda.kz қазіргі таңда Қазақстанның басқа елдеріндегі елшіліктерін басқарып отырған шенеуніктер туралы баяндайды.
Дәурен Абаев ұзақ жылдар бойы Нұрсұлтан Назарбаевтың сенімді серігі болды. Ол Елбасының баспасөз хатшысы қызметін атқарып, кейін ақпарат және қоғамдық даму министрі, одан соң мәдениет және спорт министрі лауазымдарын иеленді.
2023 жылы Абаев Ресей Федерациясына Қазақстан Республикасының төтенше және өкілетті елшісі болып тағайындалды.
Дәурен Абаевқа қатысты ірі жемқорлық жайлы даулар болмады. Алайда қоғам назарын жиі өзіне аударған оқиғалары бар. Сыншылар оның медиа саласын қатаң реттеуге тырысқанын, сөз бостандығы деңгейіне қатысты даулы пікірлерін жиі еске алады. Ал «үңгірдегі ұлтшылдық» туралы айтқан сөзі (тіл сақшылары жөніндегі пікірталастар кезінде) ел ішінде үлкен айтыс-тартыс туғызған еді.
Қазақстандағы ең жан жақты әрі қоғамда түрлі пікір тудырған шенеуніктердің бірі — Бейбіт Атамқұлов. Ол әр жылдары сыртқы істер министрі, қорғаныс және аэроғарыш өнеркәсібі министрі, сондай-ақ Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрі қызметтерін атқарған. Алайда оның мәнсабы ешқашан жайлы өткен емес.
2017 жылы Атамқұловтың аты (ол кезде қорғаныс және аэроғарыш өнеркәсібі министрі болатын) Paradise Papers деп аталатын офшор құжаттарында аталды. Бұл халықаралық журналистік зерттеу материалдарында оның Centraz Finance Ltd компаниясымен байланысы бар деп көрсетілген. Мұндай дерек заң бұзушылықты дәлелдемесе де, қоғамда күмән туғызған.
Сол кезде Атамқұлов журналистерге былай деген еді:
KADEX-2018: көрмеде стенд құлап, бір адам қаза тапқаннан кейін министрдің «өзі кінәлі» деген сөзі қоғамның ашуын тудырды. Кейін ол қоғамнан кешірім сұрап, марқұмның отбасына барды.
Bek Air әуе апаты (2019 жыл): министрдің тікелей кінәсі дәлелденбесе де, қоғам тарапынан Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігіне сұрақтар көп қойылды. Себебі дәл осы министрлік азаматтық авиация саласын бақылап, әуе компанияларының жұмысын реттеуге жауапты еді. Bek Air-дегі жылдар бойы жасалған бұзушылыққа көз жұмғаны жөнінде сын айтылды. Осы жағдайдан кейін мемлекет азаматтық авиация саласындағы бақылауды күшейтті.
Ковид кезіндегі емханалар (2020–2022): пандемия басталғанда коронавируспен ауырған адамдарды емдеу үшін елімізде тез тұрғызылатын арнайы емханалар салынды. Негізгі мердігерлер — BI Group компаниялар тобы (BI Industrial, KAZPACO). Бұл ауруханалар арзанырақ материалдардан тұрғызылғанымен, әр нысан үшін мемлекет шамамен 5–6 миллиард теңге жұмсады. Алайда 2020 жылдың өзінде-ақ техникалық ақаулар байқалды. Мысалы, Алматыдағы стационарда компьютермен жасайтын томография аппараты істен шыққан.
2021 жылдың қаңтарында сыбайлас жемқорлыққа қарсы агенттік Алматыдағы емханалардың құрылысы кезінде 4 миллиард теңге ұрланғанын растады. BI Group компаниясы ұрлыққа қатысы жоқ екенін мәлімдеді. Ал тергеу барысында кейбір әкімдік қызметкерлері күдікке ілінді.
2022 жылы BI Group басшысы Айдын Рахымбаев сұхбатында Алматыдағы аурухана 5,5 миллиард теңгеге салынғанымен, оның модульдері бұрын қолданылған құрылымдар болғанын, шынайы бағасы шамамен 1,9 миллиард теңге екенін мойындады.
Министрліктің түсіндіруінше, құрылысқа кімнің қатысатынын әкімдіктер таңдаған. Бірақ құрылыс нормалары мен сметалық талаптарға жауапты орган — Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі болатын.
Бейбіт Атамқұлов — «Ескі Қазақстан» шенеуніктері арасындағы ең «жолы ауыр» елші саналады. Оның Өзбекстандағы елшілік қызметке ауысуы — іштегі саяси қысымды азайтып, тыныш орта табудың бір жолы іспетті.
Елші қызметін тек Бейбіт Атамқұлов қана емес, оның туған бауыры Мәди Атамқұлов та атқарып жүр. Ол да кәсіби дипломат, қазіргі таңда Қазақстанның Сербия Республикасындағы төтенше және өкілетті елшісі. Бұған дейін, 2015–2021 жылдары, Мәди Атамқұлов Қазақстан президентінің протокол қызметінің басшысы болған.
Осы адамдардың ішінде елге танылған, жан-жақты шенеуніктің бірі Иманғали Тасмағамбетов. Сарапшылардың айтуынша, дәл осы танымалдық оның саяси мәнсабына нүкте қойған.
2017 жылдың ақпанында экс-президент Нұрсұлтан Назарбаев Тасмағамбетовті Ресей Федерациясына елші етіп тағайындады. Ол кезде Назарбаев «Тасмағамбетовтің жеке өтініші» бойынша осы шешімге келгенін айтып түсіндірген еді. 2019 жылдың желтоқсанында ол зейнет жасына жетуіне байланысты қызметінен босатылды. Саясаттанушылар бұл тағайындауды – ел ішіндегі беделі зор саясаткерді биліктен алыстату және оның ықпалын әлсірету үшін жасалған «ақырын шеттету» деп бағалады.
Алайда бұл дипломатиялық «үзіліс» Тасмағамбетов үшін не толық саяси шетқақпайлау да, не жаңа өрлеу де бола қойған жоқ. 2023 жылдың 1 қаңтарынан бастап ол Ұжымдық қауіпсіздік шарты ұйымының (ҰҚШҰ) бас хатшысы қызметін атқарып келеді. Осылайша ол халықаралық деңгейде «үлкен саясатқа» қайта оралғанымен, Қазақстанның ішкі саяси өміріне нақты ықпал ете алмай отыр.
Нұрлан Онжанов ұзақ жылдар бойы Президент Әкімшілігінде қызмет еткен беделді тұлға. 2014–2022 жылдары ол Президенттің көмекшісі әрі Президент Әкімшілігі басшысы болды. Бұған дейін де дипломатиялық қызмет атқарып, Даниядағы Қазақстан елшісі болған.
Қаңтар оқиғасынан кейін оны қайтадан дипломатиялық аренаға қайтарып, Германия Федеративтік Республикасындағы Қазақстан Республикасының төтенше және өкілетті елшісі етіп тағайындады.
Ақмола облысының бұрынғы әкімі, кейін Президент Әкімшілігі басшысының орынбасары болған Мәлік Мырзалин 2022 жылдың желтоқсан айынан бері Қазақстанның Грузиядағы төтенше және өкілетті елшісі қызметін атқарып келеді.
Оған қатысты қылмыстық істер тіркелмеген. Бірақ облыс әкімі кезінде атқарған жұмысына байланысты сын-пікірлер айтылған. Дегенмен ондай сын қазір кез келген әкімге айтылып жатыр.
Ержан Ашықбаев — «Ескі Қазақстан» дәуірінде қалыптасып, бірақ «Жаңа Қазақстан» кезеңінде де өз орнын тапқан сирек шенеуніктердің бірі. Кәсіби дипломат, ұзақ жылдар бойы Президент Әкімшілігінде және Сыртқы істер министрлігінде қызмет атқарған.
Даулы оқиғалар мен жанжалда қалып, көзге түспеген. Саяси тұрғыдан алғанда, бейтарап әрі «таза беделді» тұлға деуге болады. Әдетте Вашингтон сияқты ірі мемлекеттер осындай саясаттан тыс дипломаттардың сайланғанын құп көреді.
Алайда 2025 жылдың қыркүйек айының соңында өткен БҰҰ Бас ассамблеясындағы сәтсіз нәтижеден кейін президент Тоқаев оны қызметінен босатты.
Бірақ көп ұзамай, 2025 жылдың қазан айында, Ашықбаев қайтадан сыртқы істер министрлігіне оралып, вице-министр лауазымына тағайындалды.
2022 жылғы Қаңтар оқиғасынан кейін, елде билік құрамында үлкен ауыс-түйістер болды. Сол кезде қоғамдағы саяси текетіресті азайту қажет еді. Сол үшін атақ-абыройы бар, бірақ қоғамда әртүрлі пікір тудырған кейбір тұлғалар Қазақстанның шетелдегі маңызды елдеріндегі елшілік қызметтерге, мысалы Мәскеу, Ташкент, Берлин, Тбилиси және Вашингтон сияқты қалаларына жіберілді.
Мұны бір жағынан «құрметті қызметке ауыстыру» деп, екінші жағынан бұрынғы ықпалды шенеуніктерден құтылудың жолы деуге болады.
Автор: Илья Астахов",2025-10-20T17:00:02+05:00,2025-10-20T17:00:02+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1760956787_2025-10-20-12_48_10.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1760956811_1fc6d4f293c20ca3.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1760956894_635fb0fd6f525027726886.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1760957882_gv4twxaylcwkiiwd.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1760958480_5b5524fe-322c-11ef-951f-02420a0000c9_780.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1760958904__gluster_2022_7_7_f7686caaded9d3855e99922f0b6a8bb6_original_66169.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1760958958__gluster_2022_12_10_a9d8d5f419aea3331540a9ca25af154c_original_23789.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1760959005_1758904832_klzh_orda_zapros.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/i-2.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1760956787_2025-10-20-12_48_10.webp,
16b6206092d8123bac7ebf549ed90eb6,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Ескі Қазақстанның» көлеңкесі: Алматы облысының экс-әкімі Баталовтың ұлдары немен күн көріп жүр?,Қазақстанда Баталовтар әулетінің екі тармағы бар. Екеуі де кәсіпкерлік пен бизнес саласында белгілі.,investigations,https://kaz.orda.kz/eski-kazakstannyn-kolenkesi-almaty-oblysynyn-jeks-akimi-batalovtyn-uldary-nemen-kyn-korip-zhyr-134424/,"Қазақстанда Баталовтар әулетінің екі тармағы бар. Екеуі де кәсіпкерлік пен бизнес саласында белгілі. Елбасының сенімді серігі, Алматы облысының бұрынғы әкімі Амандық Баталовтың отбасы жұртшылық санасында «Ескі Қазақстанның» «алғадайларының» бірі ретінде қалды. Баталов әулетінің отағасы, жұбайы және қыздарының жылжымайтын мүліктері мен активтері туралы журналистер жиі жазады. Ал ұлдары жөнінде мәлімет бұған дейін мардымсыз еді. Осы олқылықтың орнын толтыру үшін Orda.kz тілшісі зерттеу жасап көрді.
Әділбек Баталов — 1982 жылы 14 ақпанда дүниеге келген. Алматыдағы Т.Рысқұлов атындағы экономика университетін тәмамдап, кейін Ноттингем университетінің бизнес мектебінде, ал 2014 жылы Мәскеудегі «Сколково» басқару мектебінде білімін жалғастырған. Сол жылы «ҚазМұнайГаз» АҚ-ның мұнайды сыртқы өңдеу және маркетинг департаментін басқарды. 2015 жылдың маусымында «ҚазТрансГаз Аймақ» АҚ бас директорының орынбасары болып тағайындалды. Әкесімен бірге Қазақстан волейбол федерациясы кеңесінде де біраз уақыт отырды.
2022 жылғы қаңтар оқиғасынан кейін «Ескі Қазақстанның» көптеген өкілдерінің балалары мемлекеттік және квазимемлекеттік сектордағы қызметін доғарды. Әділбек те солардың қатарында кетті. Дегенмен оның басқа да жеке бастамалары бар.
Оның алғашқы жобасы – 2023 жылдан бері тіркелген «Баталов» жеке кәсіпкерлігі. Компанияның бюджетке қанша салық төлегені, нақты немен айналысатыны туралы мәлімет жоқ. Сот істерінде де, мемлекеттік сатып алуларда да аты кездеспейді. Бірақ ұйымға Алматы мен Алматы облысындағы жылжымайтын мүлік пен жерге қатысты бірнеше рұқсат пен лицензия берілген. Олардың арасында шынымен қызықты құжаттар бар.
Мәселен, Талғар ауданының әкімдігі осы ЖК атына жер телімінің нысаналы мақсатын өзгертуге рұқсат берген. Құжатта Баталовтың мекенжайы Ақмола облысы, Есіл ауданы, Мәңгілік Ел көшесі, 29/1 үй деп көрсетілген. Алайда мұндай мекенжай бұл өңірде жоқ, тек Астанада осыған ұқсас орын бар.
Тағы бір қызығы – Алматы әкімдігі де осындай рұқсат бергенімен, оңтүстік астанада ондай көше де, ондай нөмірі бар үй де жоқ.
Кейін Қарасай ауданының жер қатынастары бөлімі де дәл сол мекенжайға сілтеме жасап, жерге орналастыру жобасын бекіткен. Сонда Қазақстанның әр аймағында «қоныс аударып жүрген» бұл құпия мекенжайдың сыры неде? Оның үстіне бұл өңірлердің кейбірінде мұндай көше мүлде жоқ.
Ал енді түсінікті дүниеге келейік. Алматы қаласының құрылыс бақылау басқармасы Баталовқа Бостандық ауданындағы Жароков көшесі, 318 мекенжайындағы тұрғын үйді қайта жаңғыртып, қосымша қабат салуға рұқсат берген. Сонымен қатар сол ғимаратты тұрғын үй санатынан шығарып, жеке мақсатқа пайдалану құқығы да берілген. Қазір ол жерде бірнеше туристік компания мен йога-орталық орналасқан бизнес-орталық бар.
Осыдан кейін тілшіміз ғимаратты барып көрді. Шынында да орталық қызу жұмыс істеп тұр екен. Қоршауында FUN&SUN Kazakhstan мен Kaztour Corporate деген тақтайшалар ілулі тұр.
Тілшіміз бұл жерде туристік жолдамалар сатылып жатыр деп ойлап, суретке түсірмек болғанда, күзетші тыйым салды. Ол кадрларды өшіруді талап етіп, полиция шақырамын деп қоқан-лоқы көрсетті. Кейін әкімшіні ертіп келген соң «сабасына түсті». Әкімшілік бұл жердің тек кеңсе екенін, жолдама сатылмайтынын түсіндірді.
Айтпақшы, жоғарыда айтылған рұқсаттардан бөлек, Баталовтың атына Алматы облысында тағы бірнеше лицензия берілген. Бірақ олардың мекенжайлары да күмән туғызады.
Ең қызығы, осы ғимаратта «Happy Yoga Алматы» компаниясы орналасқан. Ол «Алматы» ЖК атына тіркелген, ал оның иесі – Әділбектің жұбайы Әлия Баталова. Ол 1984 жылы 26 қаңтарда туған. Қазір оған елден шығуға тыйым салынған. Дәл осы Әлия біз жоғарыда айтқан жұмбақ мекенжайдың сырын аз да болса ашты деуге болады.
Компания 2020 жылғы 9 қыркүйекте тіркелген. Жұмыс істеп келе жатқанына шамамен бес жыл болды. Бұл – бес қызметкерге дейін жұмыс істейтін шағын жеке кәсіпорын. Орналасқан жері – Алматы облысы, Талғар ауданы, Белбұлақ ауылы, Кенен Әзірбаев көшесі, 9А үй.
Құрылтайшысы әрі қазіргі басшысы – Әділбек Баталов. Ол ресми түрде бұл кәсіпорынды 2024 жылдың желтоқсанында басқаруға кірісті. Негізгі бағыты – мейрамханалары бар қонақүй қызметін көрсету (жол бойындағы қонақүйлерден басқа). Қазір компанияның тіркелген мекенжайы жоқ.
Жұмыс істеген жылдары компания бірнеше мәрте құрылтайшылары мен басшыларын ауыстырған. 2020 жылғы алғашқы тіркеу кезінде құрылтайшылар – Әділбек Баталов пен PG SOLUTIONS компаниясы болса, басшысы Константин Елисеев болған. 2021 жылы қазанда қайта тіркеу жүргізіліп, жалғыз құрылтайшы Баталов қалады. 2024 жылы тамызда басшылыққа Батыр Ысраилов тағайындалған, бірақ желтоқсанда қайтадан басқару Баталовтың қолына өтті.
Батыр Ысраиловтың есімін есте сақтағаныңыз жөн. Себебі ол жайлы біз талай айтамыз. Кей деректерде оның Баталовтарға жақын тұлға екені, олардың активтерін басқаруға жиі араласатыны айтылады. Бірақ әзірге сыртынан тон пішпеуді жөн көрдік.
Салық жағынан компаниядағы жағдай мәз емес. Бар болғаны 74 мың теңге төленген. Компанияның айыппұлдары мен өсімпұлдары бар. Активтері жоқ, ал еңбекақы қоры жылдан жылға азайып келеді. 2021 жылы шамамен 45 мың теңге болса, 2022 жылы екі есеге қысқарған, 2024 жылы 5,6 мың теңгеге дейін құлдыраған.
A post shared by S.N.e.G Hotel & Restaurant (@sneg.shymbulak)
Компанияның нақты қызметін таба алмадық. Бірақ қызық сәйкестік кездесті: S.N.e.G Hotel & Restaurant қонақүй кешені бар. Бұл мейрамхана кезінде бизнесмен Алмас Абдығаппаровтың негізгі активтерінің бірі болған Parmigiano Group құрамына кірген. Алайда ол нысан 2024 жылғы наурызда жұмысын тоқтатты. Мүмкін, атауы жай ғана сәйкес келген шығар. Бірақ шын мәнінде Алмас пен Әділбек басқа жобаларда да бас қосқанын ескерген жөн.
Бұл өзгешелеу жобаға әр кезеңде ағайындылар араласып тұрған. «Gen Co LTD» ЖШС 2016 жылы Нұржан Өтеповтің бастамасымен құрылған. Бір жылдан соң компанияға кіші інісі Исламбек Баталов қосылды, кейін басқару тізгіні ағасы Әділбек Баталовқа өтті. Сол тұста қатысушылардың қатарында тағы да Батыр Ысраилов пайда болды. Кейін оған Құлмазыра Белғожаева, Ахметжан Қайыров және Ғани Бағашаров қосылды.
2023 жылы компанияны Асқар Сабыров басқарды. Дәл сол жылы мекенжайы мен қызмет саласы өзгеріп, май өндірісінен шығып, дәнді және сүйекті жемістер өсіруге көшті.
2023 жылы мамырда «Gen Co LTD»-нің жалғыз құрылтайшысы «Fresh Fruit Kazakhstan» ЖШС болды. Айтпақшы, бұл компания біздің бірінші бөлімде сөз болған Жароков көшесі 318-үй мекенжайында тіркелген.
ADK Property Development компаниясы 2016 жылы 16 мамырда тіркелген. Содан бері тоғыз жылдан астам уақыт жұмыс істеп келеді. Бұл – шамамен 11–15 қызметкері бар жеке кәсіпорын. Алматы қаласының Бостандық ауданында, Сәтбаев көшесі, 90/21 мекенжайында орналасқан. Негізгі қызмет бағыты – тұрғын үйді жалға беру және басқару. Сарапшылардың айтуынша, бұл компанияға Riviera Park сауда орталығы тиесілі болуы мүмкін. Бұл – Алматыдағы ірі сауда кешендерінің бірі.
Құрылтайшылары – Әділбек Баталов, Мұртаза Арифов және Вагиф Хусейнов. Компания тарихында бірнеше өзгеріс болған: 2016 жылы алғашқы басшысы Вагиф Хусейнов болса, кейін бұл орынға Анар Қайырмекова, Алмат Құрманғазиев, Надежда Прощенко келді. 2024 жылдан бастап басшылық Алина Микаелянға өтті. Жылдар өте келе қатысушылар құрамы мен жарғылық капитал да ауысып отырған. 2024 жылдың жазында компания біраз уақытқа ME-com Logistics development деген атауға ие болып, қыркүйекте бұрынғы атына қайта оралды.
Айтпақшы, Мұртаза Арифов – Бельгия Корольдігінің Қазақстандағы құрметті елшісі, ал Вагиф Хусейнов – Эстонияның құрметті елшісі. Баталовтың ұлының бизнестері серіктестерінің тегін адамдар емес екенін байқап отырған боларсыз.
Компанияның қаржылық көрсеткіштері уақыт өте едәуір өскен. 2016 жылы айналым бар болғаны 258 мың теңгенің шамасында болса, 2019 жылы 31 миллионнан асқан. 2023 жылы 79 миллионнан жоғары болған, ал 2025 жылы күрт өсіп, 170,9 миллион теңгеге жеткен.
Barmaglot Tashkent Ltd. атты жеке компания 2020 жылы 2 наурызда Астанада тіркелді. Бұл – бес қызметкерге дейінгі шағын кәсіпорын еді.
Алғашқы күннен бастап ресми басшысы Константин Елисеев болды. Құрылтайшылар қатарында Әділбек Баталов, Ілияс Жаңасқын, Айғазы Құсайынов және Parmigiano Group Finance компаниясы бар. Бұл – Абдығаппаров пен Баталов арасындағы тағы бір байланыстың ұшығы.
Бүгінде компания ресми түрде белсенді емес деп танылған. Ал Елисеевті біз бұған дейін де көрдік – ол біраз уақыт SNeG компаниясын басқарған. Ол өз оқиғасын storiesofca.medium жобасына айтып берген, біз қысқаша ғана мазмұндап өтейік.
Елисеев өзін қазақстандық кәсіпкер ретінде таныстырады және өткенде «Үлкен төрттікпен» (Deloitte, PwC, EY, KPMG) жұмыс істегенін жиі еске салады. Ол Түркіменстанда туған. 1994 жылы АҚШ-қа студенттік алмасу бағдарламасымен барып, кейін Ашғабадтағы Әлем тілдері институтын, ал экономика магистратурасын КИМЭП-те USAID грантымен тәмамдаған. Оқудан соң консалтингте еңбек жолын бастап, бірігу мен жұтылу жобаларымен айналысатын халықаралық компанияда серіктес дәрежесіне дейін көтерілген.
2018 жылы «төрттіктен» шығып, Қазақстандағы ірі мейрамхана мен девелоперлік холдингтің құрылтайшыларының бірі болды.
Құрылтайшылардың тағы бірі – Айғазы Құсайынов. Ол 1983 жылғы 20 қыркүйекте Алматыда дүниеге келген. Қазақ-американ университетін «қаржы» мамандығы бойынша тәмамдаған, экономика ғылымдарының кандидаты. Қазақ, орыс және ағылшын тілдерін меңгерген. Үйленген, үш баласы бар.
Оның еңбек жолы 2005 жылы Алматы өңірлік қаржы орталығының қызметін реттеу агенттігінде басталды. Кейін Халықаралық білім беру корпорациясының вице-президенті болды. Одан соң Verum Group компаниясын ашты.
Білім саласындағы бұл бизнес оған әкесінен – профессор Әмірлан Құсайыновтан қалған. Әмірлан Құсайынов – Қазақ-америка университеті мен Қазақ бас сәулет-құрылыс академиясының негізін қалаушы. Корпорация басқаруына отбасының өзге мүшелері де араласады. Айғазы сонымен қатар Iqanat.kz қорының қамқоршысы және Қазақстанның кен өндіру палатасының тәуелсіз мүшесі.
«Ақ бұлақ» санаторийі ресми түрде 2013 жылы ашылған. Ол кезде нысан мемлекет меншігінде болған. Оның құрылтайшысы Алматы облысы әкімінің аппараты еді. Алғашқы басшысы Дамир Сұраужанов болса, кейін Орал Баядилов басқарған. Ол жылдары санаторий «санаторий-курорт ұйымы» ретінде тіркеліп, қызмет түрлері бірнеше рет өзгеріп, жарғылық капиталы ұлғайтылған.
2019 жылы жекешелендіріліп, иесі Raimbek Industrial and Logistic management ЖШС болды. Бұл – Raimbek Group құрамындағы компания. Осыдан соң басқарушылар да ауысты: 2022 жылы директор болып Талғат Іліпов келсе, 2023 жылғы қыркүйекте бұл орынға Батыр Ысраилов тағайындалды.
Біз басында Баталов әулетінің екі тармағы барын жайдан-жай айтпадық. Өйткені Ысраилов қазір тіпті басқа Баталовтарға тиесілі компанияны басқарып отыр. Бұл – Райымбек Баталовтың әулеті. Райымбек Әнуарұлы – «Атамекен» Ұлттық кәсіпкерлер палатасы президиумының төрағасы. Оның Алматы облысының бұрынғы әкімі Амандық Баталовқа ешқандай туыстық қатысы жоқ.
Бұл екі аттас әулет, яғни Баталовтар неге әртүрлі жобаларда қайта-қайта бір адаммен істес бола береді? Расымен, қызық әрі орынды сұрақ.
«Алым Б.Ш.» жауапкершілігі шектеулі серіктестігіне жиырма жылдан астам уақыт болды. Компания 2003 жылғы сәуір айында Алматыда, Жетісу ауданында, Ратушный көшесі, 70 мекенжайында тіркелген. Серіктестіктің құрылтайшысы әрі көп жылдар бойғы тұрақты басшысы — Бағда Өтегенқызы Баталова. 2023 жылы ол басқаруды ұлы Әділбек Баталовқа уақытша беріп, компания бір жыл бойы оның атына рәсімделді, ал 2025 жылы қайтадан анасының қарамағына өтті.
«Алым Б.Ш.» серіктестігінің негізгі бағыты — жылжымайтын мүлікті жалға беру және басқару. Жұмыстың сипаты мен ауқымына қарағанда, Баталовтар әулетіне тән дәстүрлі кәсіптің бірі: сауда орталығы, бизнес-орталық немесе қойма секілді ғимаратты жалға беру.
Жиырма жылдан астам уақытта «Алым Б.Ш.» мемлекеттік бюджетке 2,6 миллион теңгеден астам салық төлеген. Дегенмен динамикасы әркелкі болған. Мысалы, 2015 жылы небәрі 123 мың теңге аударылса, 2016 жылы бұл сома үш еседен аса өсіп, келесі жылы қайтадан төмендеп, біраз жыл бойы 70–125 мың теңгенің арасында сақталған. Тек 2021 жылдан бастап жағдай оңала бастаған: 171 мың, кейін 260 мың, 285 мың теңге төленді. Соңғы екі жылда серіктестік айтарлықтай белсенділік танытты: 2024 жылы – 465 мың теңгеге жуық, 2025 жылы – 488 мың теңгеге жуық салық аударылды.
Исламбек Баталов 1994 жылғы 26 шілдеде туған. Қазір оның жасы — 31-де. Оның Дубайда білім алғаны белгілі. Әлеуметтік желідегі парақшасында жұбайы ретінде Ғайни Баталованы көрсеткен.
Оның алғашқы бизнес-жобасы — DaaS стартапы. Компания 2016 жылы Алматыда екі достың бастамасымен ашылып, кейін Исламбек Баталов серіктес ретінде қосылған. Ол өз қаражатынан 250 мың АҚШ долларын құйып, жедел жеткізу қызметін іске қосқан. Жоба небәрі бір айдың ішінде өзін-өзі ақтап шыққан.
Компания өркендеген тұста шамамен 40 курьері, скутер мен үшдөңгелекті көліктер паркі болған. Клиенттер қатарында ірі мейрамхана желілері мен халықаралық компаниялар бар еді. Солардың арасында бізге бұрыннан таныс Raimbek Group та бар.
Исламбек бизнеске қосылғаннан кейін фирма Жароков көшесіндегі 318 деген мекенжайға қоныс аударды. Алайда 2020 жылға қарай жағдайы күрт нашарлады. Бұл таңғаларлық жайт еді, өйткені дәл сол кезең курьерлік қызметтердің ең табысты жылы болатын.
Компания ең ірі табысын 2018 жылғы тамызда тапты. Еңбекшіқазақ аудандық сотында «DaaS Kazakhstan» ЖШС-нің Динара Жарасоваға қарсы ісі қаралды. Сол жылдың маусым айында Жарасова мас болып жүргізуші куәлігінсіз Subaru автокөлігімен серіктестікке тиесілі Lexus 570-ке соғылған. Сараптама шығынды 6 миллион теңгеге жуық деп бағалады. Жарасова кінәсін мойындап, сомамен келісті әрі өтемді бөліп төлеуді сұрады. Сот шешімімен ол «DaaS Kazakhstan»-ға 5 982 340 теңге, сондай-ақ мемлекет пайдасына 179 471 теңге мемлекеттік баж төлеуге міндеттелді.
2019 жылғы маусымның соңында Исламбек Баталов Талдықорғанда жаңа ұйым — «Tian-Shan expeditions» ЖШС-ін тіркеді. Компанияға туристік операторлық қызметке лицензия берілді. Алайда бүгінде ол «белсенді емес» деп танылған, яғни жұмыс істемейді.
2021 жылы Исламбек KICKSTOWN фирмасын басқарды. Әлеуметтік желілерде енді аяқ киім бизнесімен айналысатынын жазды. Бірақ 2022 жылы компанияны тастап, басшылықты Айбек Жәненовке тапсырды.
Автор: Артем Волков",2025-08-21T15:29:19+05:00,2025-08-21T15:29:19+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1755767482_chatgpt-image-20-avg_-2025-g_-06_39_52.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755752494_bez-imeni8.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755752530_bez-imeni.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755752578_bez-imeni2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755752657_bez-imeni3.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755752686_bez-imeni4.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755752731_photo_2025-08-19_22-24-05.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755752765_img_2011.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755752789_bez-imeni7.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755752814_bez-imeni6.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755752844_1755625763_bez-imeni.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755752934_30258560110887763_b13c.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755752974_get.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755753040_bez-imeni5.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755753115_5bbzkbrw4my3djncuh5s62p5cuz49ui5.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755753311_hk1vgf8w.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755753357_30258560063512442_6eca.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755753401_1755650749_5bbzkbrw4my3djncuh5s62p5cuz49ui5.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755753444_da14318b-9c22-4485-b885-9a39f20017c4.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755767272_30258560050527588_3283.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1755767482_chatgpt-image-20-avg_-2025-g_-06_39_52.webp,
bfb162c9fbb545450d6c207e5174e403,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Еститін үкіметке: Арал тұрғындарының тауқыметі және «Аралтұз» қараша халықты сорлатып отыр ма?,"Orda.kz редакциясының кезекті іс сапары Арал қаласы болды. Қара халық тілшілердің алдынан бұл нағыз түрме, бізді құлдыққа пайдаланады деп атып шықты.",investigations,https://kaz.orda.kz/estitin-ykimetke-aral-turgyndarynyn-taukymeti-zhane-araltuz-karasha-halykty-sorlatyp-otyr-ma-133593/,"Іссапарға аттанған Orda.kz редакциясының тілшілері Арал қаласына табан тіреді. Адал еңбек, маңдай терімен нанын тауып жүрген қараша халық тілшілерді қарсы алып, әлеуметтік мәселелерді айтып, «құлдыққа» салып, өңірді «түрмеге» айналдырған Аралтұз кәсіпорнына шағымданды. Еңбекақысы мардымсыз, тұрмыс қажытқан жұмысшыларды және олардың қандай жағдайда жүргенін көрген тілшілеріміз жағасын ұстап қайтты. Ал әкімдік тілшілерімізге өтірікті судай сапырып, жалған ақпаратты бере салды. Кейін білдік, Аралтұз компаниясы әкімдікке миллиондаған қаражат беріп, жол салуға қаржы береді екен. Алайда Аралтұздың өз қызметкерлерінің жағдайы өте нашар. Ауыл жастары жұмыссыздықтан ел аралап өз үйлерін тастап, бас сауғалап кеткен. Ал Аралтұз компаниясы тұздың тұқымын құртып жатыр. Сонымен қатар кәсіпорын басшылығы өз құқығын қорғаймын деп ауыз ашқан жұмыскердің лауазымын төмендетіп, ауыр жұмыстарға аударып жіберген. Бұл компанияға неге биліктің күші жетпейді?
Orda.kz тілшілері қараша халықтың жағдайы мен істің егжей-тегжейін анықтап қайтты.
«Аралтұз» комбинаты — Арал ауданындағы ең ірі кәсіпорын. Бір қарасаң, жұмыспен қамтып, әлеуметтік жағдайға тікелей әсер етіп, өңірдің қағанағын қарқ, сағанағын сарқ қылып, молшылыққа кенелтіп отыруы керек кәсіпорын еді. Алайда жұмыссыздық пен әділетсіздік жайлады деп, әділдік іздеп шырылдаған халыққа қарап, мүлде басқаша күйде қаласың. Биыл бұл өндіріс орнына 100 жыл толады. Тілшілерімізге тұрғындар кәсіпорын жұмысына, әлеуметтік жағдайға және экологияға қатысты көптен бері шешімін таппай келе жатқан мәселелерді айтты.
Жалақы төңірегіндегі дау
Orda.kz тілшілері қазіргі алатын жалақылардың ең жоғарысын және ең төменінің қанша екенін сұрады. Компанияда істейтін бір қызметкер былай деді:
Осыдан бірнеше жыл бұрын ауыл тұрғындары Аралтұзға қарсы аштық жариялап көтеріліске шыққан еді. «Қызметкерлердің жалақысын көтеріп, жағдай жасасын» деген қара халық жасаған аштық пен көтерілістен тек денсаулықтарына зиян тапты.
Тұрғындар Аралдағы көрікті демалыс орындарының жоқтығын айтып наразы болды. Олардың сөзіне қарасақ, мұнда адам өміріне қуаныш сыйлайтын саябақтар жоқ, ал мәдени іс-шаралар өткізілмейтін көрінеді.
Түнде тыныштық та бұзылған. Ауыл тұрғыны Райханның айтуы бойынша түнде жастар таңғы екі-үшке дейін қираған ғимараттың маңында жүреді. Жанында ескі қамыс жатыр, бір шырпы түсіп кетсе, бәрі жанып кетеді деп қорқатынын айтты.
Сондай-ақ ауыл тұрғындары жастарға жұмыс жоқ деп налиды. Райхан бізге отбасының басына түскен қиындығын ашық айтты. Оның бір себебі — Аралдағы экология.
Райхан бізге экологияның тұрғындарға қаншалықты зиян екенін баяндап берді.
Тұрғындар осы өңірде жастарға мүмкіндік жоқ екенін айтты.
Ол мал шаруашылығы да қиын жағдайда екенін баяндады. Оның сөзінше шегіртке көбейіп, өсімдіктер жойылып, жайылым азайған. Соның кесірінен мал ұстаған адамдардың өмірі қатты қиындап кеткен.
Тағы бір тұрғын шегірткеге қарсы шаралардың дернәсіл кезінде жасалмайтынын айтты.
Осы орайда аяқ асты Orda.kz тілшілері халықпен тілдесіп жатқанын ұзын құлақтан естіген Жаңақылыш ауыл әкімі де келіп жетті. «Темірді қызған кезінде соқ» деген. Қараша халықтың мұңын естіген соң, көкейде туған сұрақтарды тілшілеріміз әкімге жаудырды.
Әкім шегірткеге қарсы күреске мемлекеттік субсидиялар бар екенін айтты. Оның сөзінде шегіртке ауылға кірмеген. «Ауылдардың шекарасына дейін ғана келіп жеткен».
Әкім «Аралтұз» мәселесінің бұған дейін де болғанын айтты. Оның сөзінше, «Аралтұз» басшылығы кәсіпкерлер болған соң, әкімдік қызметкерлері «олардың аумағына кіріп, тексеру жүргізе алмайды» екен.
Инфрақұрылым және жастар мәселесіне келгенде әкім жасап жатқан істерін алға тартып, «түсінуді» сұрады. Бұған дейін жағдайдың одан да нашар болғанын айтты.
«Аралтұз» жайлы Orda.kz тілшілеріне Аралдағы мәселелерді көтеріп жүрген белсенділердің бірі Жомарт Қартбайұлы айтып берді. Ол осы кәсіпорынның тарихы мен маңызын атап өтті.
Жомарт Қартбайұлы зауыттың қазіргі тұзды экскаватормен алуы өрескел қателік екенін айтып өтті. Тіпті оны «мемлекетке жасалған қылмыс» деп бағалады.
Тұрғындар зауытта тұз өндіру технологиясының сақталмауына алаңдайды.
Тілшілеріміз осы зауытта 45 жыл бойы қызмет еткен, кеңес одағы мен Тәуелсіз Қазақстанның дәуірін көрген Төлеген Жайназаров деген ақсақалмен тілдесті. Шындықты айтқандардың көбі қудаланатынын жасырмаған ақсақал өңірдегі жағдайды ашық баяндап берді. Тәуелсіздіктің алғашқы жылдары мемлекетке тиесілі болған орындардың көбі жекеменшікке өтіп кетті. Бұл «бөліп ал да, билей бер» деген асыра сілтеуге апарып соқты. Соның елге үлкен зияны тиіп жатқанының бір мысалы — «Аралтұз». Ақсақал ата-бабаларынан қалған кәсіпті бұлай жекеменшікке беріп, халықты әлеуметтік жағынан жұмыссыздықпен буып отырудың әділдік емес екенін айтты.
Оның сөзінше, халық туып өскен жері болғандықтан тастап кете алмайды. Болашақ ұрпақтары осы жерде қалып тұз өндіру ісін жалғастырса екен дейді.
Журналистер зауыт өкілдерінен жауап алуға тырысқанымен, әзірге жақ ашқан адам жоқ.
Orda.kz тілшілері Арал қаласының әкімімен де сұхбаттасты. Әкімнің берген жауабы мен халықтың пікірінің арасы жер мен көктей.
Аралдағы басты мәселелердің бірі — маман тапшылығы. Біз осы жайлы Арал ауданының әкімі Аманжол Оңғарбаев.
Әкім жұмыссыздық пен әлеуметтік жағдайдан әбден тарығып, туған жерін тастап басқа өңірге кеткен жастардың оралуы үшін күш салатынын айтты.
Orda.kz тілшісі ғимараттар салуға, жол салуға көмектесетін «қамқор» Аралтұздың неге өз жұмысшыларының жағдайын жасамайтынын Аманжол Оңғарбаевтан сұрады. Әкім «Аралтұздың» тек өз пайдасын емес, «халық игілігін де ойлайтынын» айтты.
Оның сөзіне қарасақ, Аралтұздың әлеуметтік жобаларға жұмсаған қаржысы шамамен 50 миллион теңге екен.
Дегенмен, компанияның өз қиындықтары да жоқ емес. Бұл жайлы аты-жөнін жасыруды сұраған кәсіпорынның қызметкері айтып берді.
Orda.kz тілшісі қызметкерден инфрақұрылымға және ауруханаға Аралтұздың көмектесуінің маңызды екенін атап өтіп, неліктен өз қызметкерлеріне жағдай жасамай отырғанын сұрады.
Тұз өндірудің қазіргі жағдайын Аралтұз компаниясының қызметкері, яғни өз көзімен көріп жүрген адам баяндап берді.
Кәсіпорынның қызметкері комбинаттың талай рет сатылғанын, сол себепті қазіргі иесі кім екенін білмейтіндерін айтты.
Ал енді басты мәселеге келсек... Тұрғындардың айтуынша, тұз табиғи химиялық реакция арқылы 20 жылда қалпына келеді. Бірақ қазіргі экскаватормен қазу тәсілі тұз сапасын жоғалтып отыр. Қазір өндіріліп жатқан тұздың 70%-ы техникалық тұз ретінде сатылып жатыр. Бұл туралы белсенді Жомарт Қартбайұлы былай деді:
Orda.kz тілшілері ауылды аралап жүріп ластанған көлшік суларды байқады. Ауыл тұрғындарынан сұрастыра келе бұл көлдерге тұз жуылғанын білдік. Тұрғындардың сөзінше, Аралтұз компаниясы көрінген жерге төге бергендіктен ол тұздың суы ауыл тұрғындарының есік алдына жайылып үйінің фундаментін ерітіп жатыр екен. Толығырақ бейнежазбадан көріңіз:
Қадірлі оқырман, жекеменшікке өтіп кеткен соң, кәсіпорындағы қызметкерлердің, жалпы Арал тұрғындарының қазіргі жағдайы осындай. Көріп отырғаныңыздай, туып өткен атамекені болған соң, экологиялық мәселе бар екен деп, Аралтұздан теперіш көрдік екен деп, не адам өміріне қажетті демалыс орны, не саябағы жоқ, сұрқай тартты екен деп туған жерін тастап ел кете алмады. Ал мамандар мұндай жерге келгісі келмеген соң, маман тапшылығы бар. Тұрмыстың, әлеуметтік жағдайдың қиындығына қарамай, осы жерде тұрып жатқан ел үшін туған жердің қадірі тым биік. Туған жер, әрине, әрбір адамға ыстық. Дегенмен, тұрғындар осы өлкеге қолында құзіреті бар, билігі бар ел қамын ойлайтын атқамінер азаматтар болса, осы жағдаяттарға назар аударса дейді. Әрине, жастардың жанбағу үшін жұмыс іздеп жан-жақта бытырап жүргені тағы бар...
Мақала жазылып жатқан кезде белсенді Жомарт Қартбайұлы құзырлы органдардың өзінің сауалына жауап бергенін хабарлап, тілшімізге жауаптарын жіберді.
Экология және табиғи ресурстар министрлігі «Аралтұз» АҚ 2006 жылғы 27 қаңтардағы №004985 мемлекеттік лицензия негізінде жұмыс істейтінін хабарлаған. Лицензияға сай жұмыстар: Жақсықылыш көлінде тұз өндіру, оны тасымалдау, теміржол жолдарын орнату, жарылыс жұмыстары, геологиялық бақылау. Компания 2023 жылы екі экологиялық рұқсат алынған (№ KZ30VCZ03212200 және № KZ62VCZ03213758). Рұқсаттар 2027 жылға дейін жарамды.
Еңбек инспекциясының тексеру қорытындысын қарасақ, н егізгі анықталған бұзушылықтар ретінде сүт өнімдерінің және диеталық өнімдердің берілмегені айтылған. 2023 жылдың қаңтарынан бастап 2025 жылдың сәуіріне дейін химиялық заттармен жұмыс істейтін қызметкерлерге сүт берілмеген. Сондай-ақ еңбек инспекциясы цехтарда аспирация (желдету) жүйесі жоқ екенін анықтаған.
Еңбек инспекциясы жұмыс берушіге бұзушылықтарды жою туралы нұсқама берілгенін мәлімдеді.
Сондай-ақ, әкімшілік шаралар қолданылды (ҚР ӘҚБК 87 және 93-баптары бойынша).
Ал Арал ауданы әкімінің аппараты коммуналдық мемлекеттік мекемесі Арал ауданы бойынша атқарылып жатқан жұмыстар туралы қысқаша мәлімет беріпті. Республикалық бюджет есебінен бөгеттерді қалпына келтіру, каналдарды тазарту, Көкарал бөгетін нығайту жұмыстары жүргізіліп жатқанын айтты. 2023 жылы Арал ұлтанында 53 мың гектарға сексеуіл егілген. (6,2 млн дана көшет).
Арал ауданы әкімінің аппаратының хабарлауынша 2024 жылы 21,7 млрд теңгеге 328 мың тонна ас тұзы, 1,2 млн тонна техникалық тұз өндірілді. Бұл кішігірім шаралар Арал өңірінің мәселесін шешім бере алады деу қиын.
Orda.kz тілшілері осы іссапарда Аралтұз басшылығы заңсыз жұмыстан шығарып жіберген қарапайым жұмысшымен тілдесіп, ондағы жағдай жайлы егжей-тегжейіне дейін сұраған еді. Orda.kz мақаласынан үміт пен күдіктің арасында өз құқығын қорғау үшін барын салған, табан ет маңдай терімен еңбек еткен, қарапайым жұмысшының күресі жайлы оқыңыз.",2025-07-03T17:33:25+05:00,2025-07-03T17:33:25+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/photo_2025-07-03_14-58-58.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1751454682_photo_2025-07-01_16-10-14.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1751454682_whatsapp-image-2025-06-23-at-19_51_42.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1751454682_whatsapp-image-2025-06-23-at-19_51_43-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1751454683_whatsapp-image-2025-06-23-at-19_51_42-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1751454683_whatsapp-image-2025-06-23-at-19_51_43-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1751454683_whatsapp-image-2025-06-23-at-19_51_43.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1751454720_photo_2025-07-02_15-59-45.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1751454720_photo_2025-07-02_15-59-46.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1751454720_photo_2025-07-02_15-59-54-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1751454720_photo_2025-07-02_15-59-55.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1751454721_photo_2025-07-02_15-59-03.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1751454721_photo_2025-07-02_15-59-04.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/photo_2025-07-01_16-10-14-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/photo_2025-07-01_17-17-04.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/photo_2025-07-02_15-58-16.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/photo_2025-07-02_15-58-17-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/photo_2025-07-02_15-58-17.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/rarar.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/rolr.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/photo_2025-07-03_14-58-58.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/photo_2025-07-03_14-58-58.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/vapu.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/vavamy.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/yvyaf.png,
c85fa3af811a73ede38c449846907b3e,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Еуроодақ Қазақстанға соғыстан қашып келген алты ресейлікке кіруге рұқсат берді,"Бұл ЕО елдерінің Ресейден қашып кеткен бірнеше әскери қызметкерден тұратын тобына кіру құжаттарын беруге келіскен алғашқы белгілі оқиға, деп хабарлайды Orda.kz сайты Би-би-си-ге сілтеме жасап.",investigations,https://kaz.orda.kz/euroodak-kazakstanga-sogystan-kashyp-kelgen-alty-resejlikke-kiruge-ruksat-berdi-127658/,"Бұл ЕО елдерінің Ресейден қашып кеткен бірнеше әскери қызметкерден тұратын тобына кіру құжаттарын беруге келіскен алғашқы белгілі оқиға, деп хабарлайды Orda.kz сайты Би-би-си-ге сілтеме жасап.
Мобилизациядан Қазақстанға қашқан алты ресейлік қашқын Францияға кіруге рұқсат алды. Қазан айының басында олар елге жетіп, баспана сұрау процесін бастады.
Би-би-си ресейлік қызметі ресейлік қашқындардың Еуроодақ елдерінің бірінен баспана алу мүмкіндігі және Қазақстандағы құқық қорғаушылардың оларға қалай көмектесіп жатқаны туралы айтты.
Украинада соғыс басталғаннан кейін ішкі ресейлік төлқұжатпен кіруге болатын Қазақстан -  елінен қашқан ресейліктерді қызықтыратын орталыққа айналды.
Әуелі елімізге соғыспен келіспейтін саяси қайраткерлер мен қарапайым жұрт ағылды, жұмылдыру жарияланғаннан кейін соғысқа айдайды деп қорықандар, оның ішінде қазірдің өзінде жұмылдырылған және мансаптық әскери қызметшілер де топырлап келе бастады.
Ресейдегі жұмылдырудан Қазақстанға қашып келгендерге Астанада құқық қорғаушы, Қазақстандық халықаралық адам құқықтары бюросының (ҚХАҚ) заңгері Артур Алхастов көмектесуде.
Алхастов өзінен және басқа да құқық қорғаушылардан көмек сұраған ресейлік қашқындарды тексеруге кірісті - олардың елге жіберілген ресейлік қауіпсіздік күштерінің қызметкерлері емес екеніне және олар шынымен де әскери қылмыс жасамағанына көз жеткізу үшін олардың әңгімелерінің шындыққа сәйкестігін тексерді.
Әскери қылмыс жасады деген күдікке ілінгендердің Еуроодақ елдеріне кіру визасын алуға мүмкіндігі жоқ.
Соғыс басталғаннан кейін кейбір еуропалық елдер, мысалы, Германия мен Франция соғысқа қарсы көзқарастары бар ресейліктерге өз елінде қудалау қаупін тудыратын гуманитарлық визаларды бере бастады, бірақ ресейлік дезертирлер оларды қабылдай алатын адамдар санатына жатпайды.
Еуропаға келген қашқындар тарихы бұқаралық ақпарат құралдары арқылы белгілі, әдетте ол жерге заңсыз немесе алдын ала алынған жол жүру құжаттарымен келеді.
Бір жылдан астам уақыт бойы әртүрлі елдердің құқық қорғаушылары (мысалы, Германияда бұл InTransit ұйымы, Францияда - Russie-Libertés құқық қорғау қауымдастығы) Еуропалық билік органдарымен келіссөздер жүргізуге тырысып, әскери қылмыстарға қатысы жоқ соғысқа қарсы позициясы бар қашқындарға құжат рәсімдеп, оларға кіруге рұқсат бере бастады.
Russie-Libertés президенті Ольга Прокопьеваның айтуынша, құқық қорғаушылар бір жылдан бері әртүрлі есіктерді қағып, кем дегенде ҰҚШҰ елдеріндегі ең қауіпті Украинадағы қылмыстарға және соғысқа қатысы жоқ адамдарды қалдыруға көмектесетін жүйенің қандай да бір түрін жасауға тырысуда.
2023 жылы Францияның Ұлттық баспана соты (CNDA) ресейлік әскерден қашқандар мен мобилизациядан қашқан ресейліктер елде босқын мәртебесін алуы мүмкін деп шешті.
AFP 2024 жылдың маусымында хабарлағандай, CNDA мобилизациядан қашқан 102 ресейлікке осындай мәртебе берді, бірақ олардың ешқайсысы қашқын емес. Бұл Францияның өзінен ғана баспана сұрай алатындығымен түсіндіріледі, ал қашқындар оған шетелдік төлқұжатсыз қол жеткізе алмайды.
Құқық қорғаушылардың өткен көктемге дейін еуропалық билік өкілдерімен ресейлік дезертирлерге виза беру туралы келіссөздер жүргізу әрекеті сәтсіз аяқталды.
Бірте-бірте Қазақстанда қашқын әскери қызметкерлер көбейді, ал өткен жазда Ресей армиясының дезертирлері басқа ресейлік әскери қызметшілерге соғысқа қатысудың баламасы бар екенін көрсету үшін «Қарумен қоштасу» жобасын бастауға шешім қабылдады.
«Қарумен қоштасу» қатысушылары Қазақстанда ұсталып, Ресейге депортациялану қаупі болды, олардың барлығына қатысты қылмыстық іс қозғалды.
Биылғы жылдың мамыр айында «Қару-жарақпен қоштасудың» алты қатысушысы Еуропаға кіру құжаттарына рұқсат алғаны белгілі болды.
Бұған дейін құқық қорғаушылар Украинаға соғыс басталғаннан кейін Қазақстандағы ресейлік дезертирдің еуропалық виза алып, елден ұшып кеткені туралы бір ғана оқиғадан хабардар болған.
Бұл адам әскерден қашқаннан кейін жаңа IT мамандығын меңгеріп, Германияда жұмыс тапты. Өткен жазда ол жұмыс визасымен барған.
Биыл көктемде кіруге рұқсат етілген алты адамның біреуі ғана Украинада болған, қалғандары мансапты офицерлер, ал екеуі жұмылдырылған, дейді Алхастов.
Бұл алты дезертир мәселесі бойынша еуропалық билікпен жұмыс істейтін құқық қорғаушылардың алғашқы табысы, дейді Russie-Libertés өкілі Прокопьева.
Ол бұл жағдайларды ерекше екенін және бұл істерді қарау кезінде еуропалық билік үшін қашқындық фактісі ғана емес, дезертирлердің айқын дәйекті ұстанымы маңызды болғанын атап өтті.",2024-10-13T14:04:21+05:00,2024-10-13T14:04:21+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/1728804771_332464545676.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/1728804771_332464545676.webp,
99fe37a7c36d0f337c8d933eff9388c4,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,ЕуроОдақ Ресейге қарсы санкцияларды қатайтпақшы: Қазақстан неге дайындалуы керек?,"ЕуроОдақ елдері Украинадағы соғысқа байланысты Ресейге қарсы санкцияларын күшейтуге дайындалуда. Олардың кейбір жоспарлары Қазақстанға да әсер етуі мүмкін, деп хабарлайды Orda.kz.",investigations,https://kaz.orda.kz/euroodak-resejge-karsy-sankcijalardy-katajtpakshy-kazakstan-nege-dajyndaluy-kerek-127981/,"ЕуроОдақ елдері Украинадағы соғысқа байланысты Ресейге қарсы санкцияларын күшейтуге дайындалуда. Олардың кейбір жоспарлары Қазақстанға да әсер етуі мүмкін, деп хабарлайды Orda.kz.
Reuters агенттігінің өз дереккөздеріне сілтеме жасап хабарлауынша, еуропалық дипломаттар қазір ЕО-ның Ресейге қарсы санкцияларының мүмкіндігінше ұзақ уақыт күшінде қалуы үшін белсенді жұмыс істеп жатыр. Олар қараша айында АҚШ-тағы президент сайлауында Дональд Трамп жеңіске жетсе, Мәскеуге санкциялық қысымды азайтады деп қауіптенеді.
Қазақстанға әсер етуі мүмкін ықтимал қадамдар, басқалармен қатар, Ресей Федерациясына жеткізілетін тауарларды анықтаудағы «кешенді» тәсіл және мұнай тасымалына неғұрлым қатаң шектеулер.
Қазақстандық компаниялар Ресеймен қосарлы мақсаттағы тауарларды саудалағаны үшін санкция тізіміне енді, ал Қазақстан мұнайы Батысқа Ресей Федерациясы аумағы арқылы жеткізіледі. Сондықтан санкциялар күшейтілсе, ЕуроОдақтың Астананың тыйымды қаншалықты мұқият орындайтынына назары арта түсетіні сөзсіз.
Рейтер агенттігінің үш көзі бірден санкцияларды күшейту қос мақсаттағы тауарларды жеткізуге ғана емес, жалпы Ресеймен саудаға да әсер ететінін айтты. Міне, Қазақстан тағы да нысанаға алынды.
Reuters агенттігінің хабарлауынша, біз Ресей Орталық банкінің активтерін бұғаттауға қатысты ережелерді қатайту туралы да айтуымыз мүмкін. Қазіргі уақытта Еуропа елдері бұл активтерді бұғаттау туралы шешімдерді жарты жылда бір рет жаңартуы керек. Бұл кезеңді үш жылға өзгертуге болады, яғни ұзақ мерзімді перспективада санкцияларды жою қиынырақ болады.
Батыс сарапшылары Дональд Трамп қайтадан АҚШ президенті болып, Мәскеуге біраз жеңілдіктер жасайтын болса, Еуропалық Одақ Ресей Федерациясына қарсы санкцияларын айтарлықтай күшейтіп, тәуелсіз әрекет етуге мәжбүр болатынын қазірдің өзінде ескертті.
Күні кеше ғана Қазақстан Ресейге қарсы санкцияларды айналып өту үшін өз аумағын пайдалануға қарсы екенін тағы да баса айтты. Бәлкім, бұл санкциялар режимі қатайтылған жағдайдың алдын алу мәлімдемесі шығар.
Жақында Америка Құрама Штаттары Ресей Федерациясына және Ресейге қосарлы мақсаттағы тауарларды жеткізетін «үшінші елдердегі делдалдарға» қарсы жаңа шектеулер жариялады. Сондықтан Батыстың санкциялық тізімдері жақын арада Орталық Азия елдерінің жаңа компанияларымен толығуы мүмкін.",2024-10-26T11:09:02+05:00,2024-10-26T11:09:02+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/2022_06_08_210709210815140a3810500i.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/2022_06_08_210709210815140a3810500i.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/2022_06_08_210709210815140a3810500i.webp,
7668fcab0770f3236b315390612387b8,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Германияға қашқан прокурор Дүйсеновтің қолында қандай маңызды дерек бар?,Қайрат Қожамжаровтың серігі — бұрынғы прокурор Мақсат Дүйсенов Германиядан саяси баспана сұраған. Неміс билігі мардымды дерек берудің орнына істің құпия екенін алға тартады.,investigations,https://kaz.orda.kz/germanijaga-kashkan-prokuror-dyjsenovtin-kolynda-kandaj-manyzdy-derek-bar-135239/,"Қайрат Қожамжаровтың серігі — бұрынғы прокурор Мақсат Дүйсенов Германиядан саяси баспана сұраған. Неміс билігі мардымды дерек берудің орнына істің құпия екенін алға тартады. Дегенмен Orda.kz -ке Мақсат Дүйсеновтің қолында Қазақстандағы беделді тұлғаларға әсер ететін деректер болуы мүмкін деген ақпарат түсті.
Әуелі Қазақстан құқық қорғау органдары Дүйсеновті Фюрт (Германия) қаласында ұстады деп хабарлаған еді. Шындығында жағдай басқаша болып шықты. Transparency International Deutschland e.V. ұйымының (жемқорлықпен күрес) мүшесі Әсел Темірова Orda.kz-ке істің біраз жайын ашып берді.
Әсел Темірова Дүйсеновтің шын мәнінде Германиядан баспана сұрап жатқанын және қазір қамауда екенін мәлімдеді.
Экстрадиция мәселесі әзірге тоқтатылған. Бұрынғы прокурордың әрі қарайғы тағдырын Бавария федералды өңірінің жоғарғы соты (Oberlandesgericht) шешеді.
Transparency International өкілі сондай-ақ Дүйсеновпен кездесуді жоспарлап отырғанын айтты.
Біз неміс ведомстволарына сауал жолдап, ресми жауаптар алдық.
Федералдық қылмыстық полиция басқармасы (Bundespolizei) сыпайы түрде пікір беруден бас тартып, қазақстандық қашқын жайлы деректерді ашпады.
Германия әділет министрлігі экстрадиция жайлы іс құпиясы болғандықтан жарияланбайтынын еске салды.
Бас прокуратурадан да қысқа жауап келді.
Біз бұған дейін Мақсат Дүйсеновтің ашық үндеу жасағанын жазған едік. ARGA құқық қорғау арнасына берген сұхбатында ол Хоргос ісі, ҰҚК басшылығы және Қайрат Қожамжаров туралы айтты.
Дүйсеновтің үндеуі Қазақстан билігін уайымға салды. Құқық қорғау органдары YouTube-тағы видеоны бұғаттауға тырысып жатыр.
Енді қашып кеткен прокурордың тағдыры Германия шешіміне тәуелді. Егер оған баспана берілсе, экстрадициямен елге әкелмейді. Әзірге Қазақстан қашқын прокурорды қайтару үшін барлық дипломатиялық, елшілік және тіпті Еуропа арнауларын пайдаланып жатыр. Алайда әзірге нәтиже жоқ.
Авторы: Зарина Файзуллина",2025-10-01T09:30:17+05:00,2025-10-01T09:30:17+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1759247369_1758813348_byvshij_genprok_napisal_knigu_kollazh_kopija-1.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/photo_2025-09-30_19-48-47.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1759247369_1758813348_byvshij_genprok_napisal_knigu_kollazh_kopija-1.webp,
4da775614fd4ea72c633ed363de585d0,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Гүлмира Сатыбалды сотқа қатысудан бас тартты»: Сот процесі бітуге аз қалғанда қандай тың деректер мәлім болды?,Алматы қаласының қылмыстық істер жөніндегі мамандандырылған ауданаралық сотында өтіп жатқан Гүлмира Сатыбалды мен оның жүргізушісі Мәди Батыршаевқа қатысты сот процесінің жарыссөз кезеңі бүгін аяқталды. Сот процесінің аяқталуына жақын қалғанда Қайрат Сатыбалдының бұрынғы жұбайы сотқа қатысудан бас тартты. Іске қатысты басқа да тың мәліметтер пайда болды.,investigations,https://kaz.orda.kz/gylmira-satybaldy-sotka-katysudan-bas-tartty-sot-procesi-bituge-az-kalganda-kandaj-tyn-derekter-malim-boldy-126539/,"Алматы қаласының қылмыстық істер жөніндегі мамандандырылған ауданаралық сотында өтіп жатқан Гүлмира Сатыбалды мен оның жүргізушісі Мәди Батыршаевқа қатысты сот процесінің жарыссөз кезеңі бүгін аяқталды. Сот процесінің аяқталуына жақын қалғанда Қайрат Сатыбалдының бұрынғы жұбайы сотқа қатысудан бас тартты. Іске қатысты басқа да тың мәліметтер пайда болды.
Бұл туралы Orda.kz тілшісі хабарлады.
Алдымен 27 тамыз күні сотта қорғаушы Әсемгүл Даниалова Гүлмира Сатыбалды денсаулығына байланысты сотқа қатысудан бас тартқанын айтты.
Алайда судья Мартбек Кәкімжанов Гүлмира Сатыбалдының жарыссөзге қатысудан бас тарту туралы акт толтыруға өзі рұқсат еткенін айтты.
Гүлмира Сатыбалды мен оған бағынышты адамдардан жәбір көрді деген Абай Жүнісовтің қорғаушысы Рашид Теңізбаев сотталушылар қатаң жазасын алу керектігін айтты.Теңізбаевтың айтуынша, Гүлмира Сатыбалды Абай Жүнісовке ақша жымқырды деп қысым көрсетіп, Қайрат Сатыбалдымен қорқытып, оны заңсыз қамауда ұстаған.
Қорғаушының айтуынша, егер Гүлмира Сатыбалды шынымен де Жүнісовті ортақ бизнестен ақша ұрлады деп күдіктенсе заңды аудит ұйымдастырып, жымқырды деген соманы анықтауы керек еді.
Теңізбаевтың айтуынша, аудит тексерісінен кейін Жүнісов пен Қайрат Сатыбалдының бизнес орталығында екінші кездесуі өткен.
Жарыссөзде Теңізбаев Сатыбалдыны 126-бабы 3-бөлігі 3-тармағы,194-бабы 4-бөлігі 2-тармағы, 389-бабы 4-бөлігі бойынша, ал Мәди Батыршаевты 126-бабы 3-бөлігі 3-тармағы бойынша қылмыс жасағаны үшін кінәлі деп танып, қолданыстағы қылмыстық заңнамаға сәйкес ең қатаң жаза тағайындауды сұрады.
Сонымен қатар, Сатыбалды мен Батыршаевтан жасалған қылмыстық құқық бұзушылық салдарынан келтірілген материалдық шығынды Абай Жүнісовтің пайдасына 2 662 951 640 теңге, Жүнісов Қасымның пайдасына 233 966 500 теңге, Жүнісов Алтайдың пайдасына 109 000 000 теңге өндіріп алуды сұрады. Жалпы сома – 3 005 918 140 теңге.
Ал моральдық шығын ретінде Сатыбалды мен Батыршаев тарапынан Жүнісов Абайдың пайдасына 8 359 457 415 теңге, Жүнісов Қасымның  пайдасына 100 000 000 теңге, Жүнісов Алтайдың пайдасына 100 000 000 теңге өндіру сұралды. Жалпы сома – 8 559 457 415 теңге.
Жарыссөзде сөз алған айыпталушы Мәди Батыршаевтың айтуынша, 19 тамызда болған сот отырысында оның қорғаушысының ауырып қалғанына қарамастан сот отырысы жалғасқан. Осыған байланысты Батыршаевтың конститутциялық құқұғы бұзылғанын және куәгерлерден толық жауап алынбағанын, қылмыстық істі зерттеу бір жақты қаралғанын айтты.
Сондай-ақ, сотта Батыршаевтың анасы қоғамдық қорғаушы ретінде сөз сөйледі.
Батыршаевтың қорғаушысы Әсел Сұлтанмұратова Сатыбалды Батыршаевты қылмыс жасауға тартқанына дәлел болатын ешбір айғақ табылмағанын айтты.
Жарыссөзде Гүлмира Сатыбалдының қорғаушысы Әсемгүл Даниалова жоғарыда айтылған аудиттің заңды әрі компаниядан ағайынды Жүнісовтардың заңсыз 5 млрд-қа жуық қаражат жымқырғанына  негіз бар екендігін айтты. Ағайынды Жүнісовтердің бұл ұрлығын сот тергеуінің асығыс тоқтатылуына байланысты сот іске қосудан бас тартқан. Ұрланған қаражат туралы  «Sigma» компаниясының аудиторлық есебінде көрсетілген.
Сондай-ақ, Даниалова тергеу барысында Сатыбалды тартып алды деген материалдық дүние-мүлік бұған дейін Жүнісовтың АО «Baur Kazakhstan» компаниясынан ұрлағандары екенін айтты. Қорғаушының айтуынша, Сатыбалды Жүнісовтердің жылжымайтын мүлкін, кепілге қойған ақшасын өзінің жеке шотына салмаған және оны жеке мақсаттарына пайдаланбаған. Бұл ақша, «Ариа-Жана Астана» ЖШС-нің есепшотына несие берушілер, мердігерлер алдындағы берешекті өтеу және жұмысшыларға жалақы бойынша берешекті өтеу мақсатында салғандығын алға тартты. Автокөліктер мен арнайы техникалар да акционерлік қоғамдардың балансына берілді. Даниалова сонымен қатар Жүнісовтердің ұрланған заттарды қысымсыз және мәжбүрлеусіз қайтарғанын айтты.
Гүлмира Сатыбалдының қорғаушысы жарыссөздегі сөзін қортындылай келе, Абай Жүнісовтің өз үйінде қамауда отыруы өзіне ғана тиімді болғанын айтты. Даниалованың айтуынша, ол бұған дейін де түйіткілді мәселелерде осылай әрекет еткен. Бұл жолы да холдингті миллиардтаған доллар несие мен қарызға жеткізіп алып, Гүлмира Сатыбалдының «барлық жағдайды шешуін» күтіп отырғандығын айтты.
Еске сала кетейік, бұған дейін прокурор Гүлмира Сатыбалдыға 13 жыл , ал Мәди Батыршаевқа 10 жыл сұраған болатын.
Бүгін сот жалғасуда, айыпталушы тараптың жарыссөздегі пікірі мен басқа да тың ақпараттар Orda.kz тілшісінің назарында болады.",2024-08-28T11:46:41+05:00,2024-08-28T11:46:41+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/photo_2024-08-28_11-29-34.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/photo_2024-08-28_11-29-34.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/photo_2024-08-28_11-29-34.webp,
ac890525b873446e38b95592737c1c0c,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Халық сенген қайырымдылық алаяқтыққа айналған ба?,"Соңғы кезде кез-келген әлеуметтік желіні ашып қалсаңыз, не көп, қайырымдылық қорлары көп. Бірақ, Перизат Қайратқа қатысты оқиғадан соң көпшіліктің алдында қайырымдылық қорларының барлығын алаяқтықпен салыстыратын жағдайға жетті.",investigations,https://kaz.orda.kz/halyk-sengen-kajyrymdylyk-alajaktykka-ajnalgan-ba-129153/,"Соңғы кезде кез-келген әлеуметтік желіні ашып қалсаңыз, не көп, қайырымдылық қорлары көп. Бірақ, Перизат Қайратқа қатысты оқиғадан соң көпшіліктің алдында қайырымдылық қорларының барлығын алаяқтықпен салыстыратын жағдайға жетті. Халық енді кімге сенеді?
Orda.kz еліміздегі танымал қорлардың негізін қалаушылар мен сарапшыларға хабарласып, халықтың садақа деп берген миллиардтаған қаржысы қалай жұмсалып жатқанын сұрастырды.
Қайырымдылық қорлары мен ұйымдарының қаражатты өз қажетіне жарату немесе мақсатсыз жұмсау фактілеріне қатысты жанжалдар ақпарат көздерінде соңғы кезде жиі жарияланып жүр. Көктемде қаржы мониторингі алаяқтардың «емделуге» және «аз қамтылғандарға көмек көрсетуге» деген желеумен 660 мың қазақстандықты алдап кеткені туралы мәлімет таратқан болатын.
Қаражат мүлік сатып алуға, тұрмыстық шығындарға, букмекерлік кеңселерде бәс тігіуге және шетелде қымбат пәтерлер жалдауға жұмсалған.
Мамыр айында «Жібек жолы» қауымдастығына қарасты қайырымдылық ұйымдарына қатысты жанжал болды. Балалармен жұмыс істейтін 26 мекеме бірден жабылды. Ұйымдастырушыларға балалар құқықтарын бұзу және діни экстремизм сияқты айыптар тағылды.
Күзде мәдениет және ақпарат министрлігінің қайырымдылыққа қатысты өзгерістер әзірлеп жатқаны белгілі болды. Жаңа түзетулер бойынша жеке тұлғалардың банк картасына қаражат жинауға тыйым салу ұсынылды. Бұл бастама қоғам белсенділерінің наразылығын тудырды.
Түзетулерге қатысты талқылаулар жүріп жатқан тұста, «Biz Birgemiz Qazaqstan» қорының басшысы Перизат Қайратқа байланысты жанжал отқа май құйғандай әсер қалдырды. Жиналған қаражаттың бір бөлігі қайырымдылық жобаларға емес, қымбат жеке қажеттіліктерге жұмсалғаны анықталды. Қор құрылтайшыларының қатарында еліміздің бас партиясының белгілі тұлғалары да бар болып шықты.
Экономист Марат Әбдірахманов елімізде 20-дан аз құрылтайшысы бар қайырымдылық қорлары ғана жұмыс істейтінін атап өтті. Мысалы, «Biz Birgemiz Qazaqstan» қорында 16 құрылтайшы болған, ал басқа қорларда кейде екі-үш адамнан асапайды екен.
Заңсыз табыстарды қайырымдылық арқылы «тазарту» туралы әлемдік тәжірибені жиі естиміз. Бірақ, Марат Әбдірахмановтың айтуынша, Қазақстанда қомақты қаражаттарды мұндай жолмен «тазарту» мүмкін емес.
Қайырымдылық арқылы табыс «тазартылмаса» да, Қазақстандағы олигархтар өз имидждерін жақсартуда үлкен жетістіктерге жеткен. Сарапшының айтуынша, «бірқатар зауыт, газет, кеме» иелері әсіресе имидждік қайырымдылық жобаларында белсенді, олар өздерін қоғам алдында мұқтаж жандарға көмек көрсететін адал адамдар ретінде көрсетуге тырысады.
Ал, неге Қазақстанда жақсылық жасау дегенді алаяқтыққа айналдырып, жеке пайда табуға қолданып жатқанын сұрағанымызда, Марат Әбдірахманов қарапайым әрі шынайы жауап берді.
Алдымен еліміздегі ең танымал деген қайырымдылық қорлардың бірі  «Dauletten» қайырымдылық қорына тоқталайық. Қордың негізін қалаған танымал бұрынғы блогер, қазіргі мәжіліс депутаты Дәулет Мұқаев, ал директоры Жасұлан Бостандықұлы. 2020 жылдан бері қордың шотына 1,6 миллиард теңгеден астам астам қаражат түскен. Ал 1,4 миллиард теңгеден астам қаржыға көмек көрсетілген.
Мұқаевтың айтуынша, «Dauletten» қоры әу баста-ақ, есеп-қисап пен жиналған қаражаттың ашықтығын басты  мақсат қылып қойған. Ал әкімшілік және басқа да шығындарға қордың шотынан 2АЕК ғана аспайтын қаражаттың төңірегінде жұмсалатынын айтты. Сонымен қатар, қайырымдылықтың қаражатын жеке нөмірге, жеке шотқа жинайтын қорлардың көбейіп кеткендігін жеткізді.
Сонымен қатар, жақында ғана ақпарат және қоғамдық даму министрі Аида Балаева айтқан қайырымдылық қорларының жұмысын реттейтін заң жобасына қатысты да сұрастырдық.
Депутаттың айтуынша, Перизат Қайратқа қатысты жағдайда таяқтың екі ұшы бар. Бір жағынан, әрине, алаяқтық әшкере болып, ұсталып жатыр, ол дұрыс. Оның екінші жағы шынымен де қиналып, шынымен де мұқтаж болған отбасына ертең ешкім көмектеспей қалуы мүмкін, Перизаттың жағдайында ол қаншама халықтың сеніміне селкеу тигізгені анық екендігін айтты.
Ал балаларға арналған қоғамдық қайырымдылық қордың бірі «Милосердие» 2006 жылы құрылған. Қордың  негізін қалаушысы – Аружан Сайын.  Қор елімізде емделмейтін, күрделі ауруға шалдыққан балалар мен аутизмге шалдыққан және жетім қалған балаларға отбасын іздестірумен айналысады. Қор ресми сайттың басты бетіне  5 800 065 777 теңге жиналғандығын жазып қойыпты.
Осы орайда біз Аружан Сайынға хабарласып, жалпы халықтың ақшасына жиналатын қорларда әкімшілік жұмыстары мен қордың кеңсесі және ол қорға тиесілі көлік пен басқа да адамдардың жұмыстарына қаражатты қай жақтан алатыны жайлы сұрастырдық.
Сонымен қатар, Аружан Сайынның айтуынша, қор демеушілері мен халықтың жіберген әрбір тиыны қайда, қалай жұмсалып жатқандығын толық ресми сайтқа кіріп бақылап отыруға болады.
Сонымен қатар, Аружан Сайын қайырымдылық қорлардың жұмысын реттейтін заң жобасының талқылау жұмыс тобында екенін айтты. Бірақ, ондағы талқылаудың қандай бағытта жүріп жатқандығын толыққанды айта алмайтынын, дегенмен де талқылау өте қызу болып жатқанын жеткізді. Жоспар бойынша бұл заң жобасы келесі жылдың басында мәжіліске депуттатардың талқысына кетуі керек.
Осы орайда қайырымдылықты кәсіби жолға қойып, одан пайда көріп отырғандар жайлы TALAP қолданбалы зерттеулер орталығының бас экономисті Рахым Ошақбаевтан сұрастырдық.
Оны мәжіліс депутаты Азат Перуашев та қолдады. Ол Қазақстанда қайырымдылықтың шынымен де күшті құрал екенін атап өтті, ол адамдарды трагедияға ұшырағандарға көмек көрсетуге, қиын сәттерде қолдау көрсетуге біріктіреді.
Соңғы кезде атышулы болып кеткен «Asar-Ume» қайырымдылық қорының басшысы Асхат Нұрмашевқа жоғарыда Дәулет Мұқаев пен Аружан Сайынға қойған сұрақпен хабарласқанымызда, олар үшін қазір бұл тақырып өзекті емес екендігін жеткізді.
Айта кетейік «Asar-Ume» қайырымдылықты халықтың ақшасына жасап отыр. Ендеше біз үшін қордың жұмысына қатысты сұрақтар қашан да өзекті әрі оны көпшіліктің білуге құқығы бар. Дәл осы ойымызды жеткізгенде «Asar-Ume» басшысы сәл ойланып, «кейінірек жауап берем», — деп қысқа қайырды. Екі рет WhatsApp мессенджріне жазғанымызда тағы да уақыттың тығыздығына ысырып, артынан байланысқа шықпады. Ең қызығы, еліміздегі ең танымал қайырымдылық қорының негізін қалаушы министрлікте талқыланып жатқан заң жобасынан мүлдем хабарсыз болып шықты.
Біздің мақсат, біреуді қаралап, біреуді мақтау емес. Айтарымыз, қайырымдылық қорлары халыққа жақсылық жасаса, сол халықтың қалтасынан шыққан қаражатқа жасап жатыр. Былай қарасаң, халық өз жыртығын өзі жамап отыр. Ал енді сол халықтың ақшасын есепсіз, ессіз өз керектеріне жұмсау нағыз қылмыс екені ақиқат.
Авторлар: Анастасия Прилепская, Перизат Жарылқасын",2024-12-13T13:32:46+05:00,2024-12-13T13:32:46+05:00,kk,Редакция,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/ooooooo.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/ooooooo.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/ooooooo.webp,
f7c13e96dcaed7961198cee809d26325,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Халықты ала тайдай лаңдатқан ағайынды Боранбаевтар кімді тонады?,"Бас прокуратура Қазақстандағы ең бай әрі ықпалды бизнесмендердің бірі болған Қайрат Боранбаевтың бауыры Мұрат Боранбаевтың ұсталғанына қатысты мәлімет ұсынды,  деп хабарлайды Orda.kz.",investigations,https://kaz.orda.kz/halykty-ala-tajdaj-landatkan-agajyndy-boranbaevtar-kimdi-tonady-133420/,"Бас прокуратура Қазақстандағы ең бай әрі ықпалды бизнесмендердің бірі болған Қайрат Боранбаевтың бауыры Мұрат Боранбаевтың ұсталғанына қатысты тың мәлімет берді,  деп хабарлайды Orda.kz.
Ведомствоның мәліметінше, оған қатысты қылмыстық іс 2022 жылғы қазанда Алматы қаласы бойынша Экономикалық тергеп-тексеру департаментінде тіркелген. Боранбаев ақылы автотұрақ жүйесін іске қосу кезінде қаражат жымқыру бойынша күдікке ілініп, іздеуде болған.
2022 жылы сәуірде  екі бірдей автотұраққа жауапты - Алматыдағы ақылы автотұрақтарды қадағалайтын Aparking және Алматы Спецтехпаркинг Сервис басшылары қамауға алынды.
Олар Қайрат Боранбаевты Қаржы мониторингі агенттігі ұстағаннан кейін бір ай өткен соң құрықталды.
Бас прокуратура өкілдері Мұрат Боранбаевтың өз еркімен келіп, берілгенін мәлімдеді. Онымен кінәсін мойындау және заңсыз жолмен алынған активтерді қайтару туралы процессуалдық келісім жасалған. Ресми мәлімет бойынша, Алматы қаласы Алмалы аудандық сотының шешімімен Мұрат Боранбаев қылмыстық жауапкершіліктен босатылды.
2023 жылғы компанияның хабарламасына сәйкес, A-Parking 2023 жылдың 15 шілдесінен бастап ақылы тұрақтарға қызмет көрсетуді тоқтатты. Бұл туралы халыққа тек 20 шілдеде ғана белгілі болды.
Сол кезде компания көлік тұрағына қызмет көрсету бойынша барлық өкілеттіктер Алматы әкімдігіне бергенін атап өтті.
2022 жылғы 14 сәуірде «Алматы тұрағы» (A-Parking) жобасының аса ірі көлемдегі бюджет қаражатын ұрлаған күдікті басшыларына қатысты сотқа дейінгі тергеу басталғаны белгілі болды.
2023 жылдың 6 наурызында Алматының Алмалы аудандық соты «Алматы спецтехпаркинг сервис» ЖШС бұрынғы директоры Марат Пірінбеков пен «Alan Parking» ЖШС бас директоры Мұхтар Базарбаевтың ісін қарады.
Сот арқылы айыпталушы Марат Пірінбеков «А» ЖШС-нің директоры бола тұрып, айыпталушы Мұхтар Базарбаевпен алдын ала сөз байласып, 225 630 072 теңге ұрлағаны анықталды («П» ЖШС-нің шотына автотұрақ үшін алымнан түскен).
«Алматы спецтехпаркинг сервис» ЖШС бұрынғы директоры Марат Пірінбеков
Бұдан басқа, айыпталушы Мұхтар Базарбаев «А» ЖШС бас директоры бола тұра, іздеуде жүрген адаммен алдын ала сөз байласып, алаңдық автоорынтұрақтарды жинаудан түскен 190 078 778 теңге сомасындағы аса ірі көлемдегі ақшалай қаражатты ұрлағаны мәлім болды.
«Alan Parking» ЖШС бұрынғы бас директоры Мұхтар Базарбаев
Сотталушылардың қылмыстық әрекеттерінің нәтижесінде мемлекет «А» ЖШС және «П» ЖШС қызметінің нәтижелері бойынша алынған пайданың 30% мөлшерінде жалпы сомасы 436 040 706 теңгеге дивидендтерді толық алмаған.
Қылмыстық істі қарау барысында мемлекетке келтірілген залал толық көлемде өтелді.
Сотталушылардың кінәсі экономикалық сараптамамен, аудиторлық қорытындылармен, куәгерлердің айғақтарымен және істің басқа да материалдарымен дәлелденді.
Айта кету керек, сотта айыпталушылар мемлекет үшін ақылы автоматтандырылған тұрақтарды енгізу жобасының тиімді болғанын көрсете отырып, кінәсін мойындаған жоқ. Олардың келтірілген уәжі бойынша мемлекет өз тарапынан осы жобаға ақша қаражатын салмай, айыппұлдар, салықтар және дивидендтер түрінде пайда тапқан.
Прокурор өз айыптауын қолдап, соттан сотталушыларға 8 жылға бас бостандығынан айыруды тағайындауды сұрады.
Қылмысқа қатысушы әрбір қылмыскердің қылмыстық рөлін, жеңілдететін мән-жайларды ескере отырып, сот сотталушы Пірінбековты 5 жылға, сотталушы Базарбаевты 6 жыл 6 айға қауіпсіздік жағдайы орташа қылмыстық-атқару жүйесі мекемелерінде бас бостандығынан айыруды тағайындады.
Сонымен 2022 жылдың 14 сәуірінде Алматыда «Alan Parking» ЖШС бас директоры Мұхтар Базарбаев тұтқындалғаны белгілі болды. 18 сәуірде «Алматы спецтехпаркинг сервис» ЖШС директоры Марат Пірінбековтың тұтқындалғаны туралы ақпарат тарады.
Сол жылғы 19 қыркүйекте олардың қамауға алу мерзімі ұзартылғаны хабарланды.
2022 жылы Қаржылық мониторинг агенттігі кәсіпкер Мұрат Боранбаевқа іздеу жариялаған болатын. Ол Алматы қаласындағы ақылы автотұрақтарға қатысты қылмыстық істің басты фигуранты және қылмысты ұйымдастырушы деп аталды. Мемлекеттік сатып алу порталында 2017 жылы Мұрат Боранбаевтың «Alan Parking»  ЖШС басшысы болғаны туралы ақпарат жарияланды.
Өткен жылдың желтоқсанында Қайрат Боранбаев иелік ететін RR2 компаниясы «Alan Parking» фирмасындағы 30 пайыздық үлесті сатып алғаны белгілі болды. Бұған дейін ақылы автотұрақ операторы мемлекетке тиесілі болған.
Кейін Алматы әкімдігі «Алматы спецтехпаркинг сервис»   компаниясындағы 70 пайыз үлес пен «Alan Parking» компаниясындағы 100 пайыз үлес қаланың меншігіне қайтарылғанын хабарлады.
Өткен жылдың күзіне дейін Мұрат Боранбаев халықаралық іздеуде болған. Сол кезде Қаржылық мониторинг агенттігі мемлекеттік қаражатты аса ірі мөлшерде ұрлау фактісі бойынша сотқа дейінгі тергеу жүргізіліп жатқанын мәлімдеген болатын.
Құқықтық статистика органдары порталында Мұрат Боранбаевқа іздеу жарияланғаны туралы 2022 жылғы ақпарат жоғалып кетті. Жақында Мұрат Боранбаевтың ұсталғаны туралы Бас прокуратураның Мемлекеттік активтерді қайтару комитеті мәлімдеді
Ақылы тұрақ операторының директоры Мұхтар Базарбаев 2022 жылдың сәуірінде тұтқындалғанымен, ал бюджет ақшасын жымқыру ісіне басты қатысты Мұрат Боранбаев бостандықта қалған болатын.
Енді үш жыл өткен соң оны да  ұстады. Мұрат Боранбаевтың ұсталғаны туралы Бас прокуратураның Мемлекеттік активтерді қайтару комитеті мәлімдеді.  Тергеу жалғасып жатыр.
Еске салайық, бұған дейін Қайрат Боранбаевтың «ҚазТрансГаз»  АҚ-ның ақшасын жымқырғаны үшін 6 жылға сотталғаны туралы жазған едік. Кейін мемлекет меншігіне сауда ойын-сауық кешенін, жылжымайтын мүлікті басқару компаниясын және фитнес клубтар желісін қайтарды. Залалды өтеуіне байланысты сот оның өтінішін қанағаттандырып, Боранбаев түрмеден босатылып, пробациялық бақылауға алынды.
Астана қалалық мамандандырылған ауданаралық сотының ұжымы кәсіпкерді ақша жымқырды және заңсыз алынған мүлікті заңдастыру бойынша кінәлі деп таныды.
Сонымен қатар Боранбаевтың мүлкі тәркіленіп, мемлекеттік қызметте және Ұлттық банкте жұмыс істеу құқығынан айырылды. Бұған дейін Қайрат Боранбаев 8 жылға сотталған еді. Алайда сот үкімнің күшін жойып, тергеу жалғасқан болатын.
Қаржылық мониторинг агенттігі баспасөз қызметінің хабарлауынша, тергеу аясында жалпы құны 90 млрд теңгеден асатын активтерді , оның ішінде мұнай кен орнын, газ тарату компаниясын, сервис саласындағы кәсіпорынды, қонақүй және сауда-ойын-сауық кешендерін, фитнес орталықтар желісін, кеңсе үй-жайларын және басқа да активтерді мемлекет меншігіне ерікті түрде қайтару жөнінде шаралар қабылданды.
Сондай-ақ Қайрат Боранбаев Білім беру инфрақұрылымын қолдау қорына 30 млрд теңге аударды.
Мәлімет бойынша аталған нысанның барлығы мемлекеттік органдар мен компаниялардың балансына берілді,  ал ақшалай қаражат білім беру инфрақұрылымын дамыту үшін жұмсалады.
2024 жылы тамыз айында Қайрат Боранбаевқа тиесілі «Азия Газ Чунджа» ЖШС мемлекеттік активтерге ресми түрде ауысатыны белгілі болды.
Үкімет активтерді қайтарып жатырмыз деп есеп беріп жатқанда, қашқын олигархтар өз ақшаларын заңды жолмен қайтарудың айласын тапты.
2025 жылғы сәуірде Түркия азаматы  Қайрат Боранбаевпен бірге Comfort Hotel Astana қонақ үй кешенін бақылайтын «Роял Комфорт Астана» компаниясына иелік еткен, яғни Қайрат Боранбаевтың серіктесі Тарык Волкан Оскайға іздеу жарияланды.
Біздің редакция осы істің барысын бақылап, оқырмандарын хабардар етіп отырады.",2025-06-22T11:00:49+05:00,2025-06-22T11:00:49+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/68552db195fa6764967914_jpg.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1750572923_800x450.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/407410a8-270b-4ff0-bba5-9cb58301b9d0.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/b12hgo0378.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/boan.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/photo1672829972-1440x810.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/r3sj8_d8sh875.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/68552db195fa6764967914_jpg.webp,
33a8e9f3e9bf4e0a759eb70d9da1f84d,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"«Эй, йоу, орыстар» -  авторы кім?: Рэптегі ұлтаралық араздық қоздыру белгілері полицияның есіне неге енді ғана түсті?","«Эй, йоу, орыстар» атты рэп соңғы жылдары TikTok пен instagram-да танымал болып кетті. Алайда, құқық қорғау органдары дәл осы рэп үшін QazNews24 сатиралық паблигінің жеткшісі Темірлан Еңсебек пен артынша оны қолдауға шыққандарды да қамауға алуда.",investigations,https://kaz.orda.kz/jej-jou-orystar-avtory-kim-rjeptegi-ultaralyk-arazdyk-kozdyru-belgileri-policijanyn-esine-nege-endi-gana-tysti-130106/,"«Эй, йоу, орыстар» атты рэп соңғы жылдары TikTok пен instagram-да танымал болып кетті. Алайда, құқық қорғау органдары дәл осы рэп үшін QazNews24 сатиралық паблигінің жеткшісі Темірлан Еңсебекті,  артынша оны қолдауға шыққандарды да қамауға алуда.
Orda.kz дауға айналған рэптің авторы кім екенін және неліктен полиция дәл қазір осы «туындыға» назар аударып отырғанын зерделеді.
Әуелі, ел арасында осыншама танымалдылық алған «поэзияның» алғаш қандай медиа платформаларда тарай бастағанын зерделеп көрдік. YouTube-та бұл рэп бірнеше арнада жарияланған. 2013 жылы Dadahan Hasan арнасында 436 қаралым жинаса, Руслан Перманов арнасында 1,2 млн қаралымға жеткен. Ал  4 жыл бұрын MRST KLDM арнасында жүктеліп, 384 мың қаралым жинапты. Бұл рэп шетелдік белгісіз бейнеклип арқылы танымал болды.
Бейнеклипте қазақ тіліндегі боғауыз сөздер, сондай-ақ, орыстар мен өзбектерге қарсы қорлау сипатындағы мәтіндер бар. Әннің бастапқы атауы «Эй, йоу, орыстар» емес, басқа боғауыз атаумен белгілі болған. Бейнеклипке пікір қалдырғандар екіге бөлінген, бір бөлігі әнді әзіл ретінде қабылдаса, екінші бөлігі наразылықтарын ашық білдірген. Сондай-ақ, пікір білдірушілердің арасында рэптің оңтүстік өңірде, нақтырақ айтқанда Шымкентте шыққан болуы мүмкін екендігі туралы жазылғанын байқадық.
Жалпы «Эй, йоу, орыстар» мыңдаған рет қайта жүктеліп, жүздеген лақап аттармен таралған. Әнді тіпті ЖИ көмегімен ресейлік әнші Дора лақап атымен танымал Дарья Шиханова да орындаған. Ал мәтін әртүрлі аранжировкаларға бейімделген.
Сонымен қатар, әнді іздеп әуре болудың да қажеті жоқ. Shazam ән табу қосымшасынан оп-оңай табуға болады. Сондай-ақ, Spotify мен Apple Music атты қосымшаларда бұл ән бар болып шықты, айына кем дегенде 20 тыңдалым жинайды.
Сонымен қатар, бұл «поэзия» Google іздеу жүйесіндегі бірнеше музыкалық сайттардан тыңдауға ешқандай кедергі жоқ. Әлеуметтік желіде әсіресе TikTok-та жасөспірімдер дәл осы рэпке жүздеген видео түсіріп, тіпті трендке айналдырып жіберген.
Біз бұл түсініксіз рэптің мәніне үңілдік. Әнде тек орыстарды ғана қорлап қоймай, өзбек ағайындардың да аттары аталды. Рэп бастан-аяқ боғауыз сөздерге толы. Ғаламторда рэптің қай жылы шыққаны әрі авторы белгісіз болғандықтан, мәтіндегі «Фатима Зухра» атты 2005 жылы шыққан Өзбекстан киносы аталғанына қарап, бұл рэп шамамен 2006 мен 2007 аралығында шыққан болуы мүмкін деп топшыладық.
Бұл әнді қай жылы және кімдер тыңдағаны, авторы кім болуы мүмкін деген сұрақтарға қатысты елімізде рэптің танымал бола бастаған кезінде осы саламен айналысқан режиссер Саясат Сауардан пікір сұрадық.
Көбісі бұл әнді 2007 мен 2008  аралығында алғаш рет есітігендерін, кейін ұмыт болып, соңғы екі-үш жылда әлеуметтік желілерде қайта шыға бастағанын айтты.
Қоғамда резонанс тудырған оқиға 17 қаңтар QazNews24 сатиралық паблигінің жетекшісі Темірлан Еңсебектің тұтқындалғаны туралы ақпарат. Белгілі болғандай, оған қылмыстық кодекстің 174-бабы яғни ""Этносаралық араздықты қоздыру"" бойынша қылмыстық іс қозғалды. 19 қаңтарда сот Еңсебекті екі айға уақытша ұстау изоляторына жіберді. Артынша Еңсебекті полиция сатиралық мағынадағы Тина Канделакиға қатысты постында  «шырқалған» рэпке қатысты ұстағаны анықталды. Яғни, түптеп келгенде сатираға дым қатысы жоқ. Сонда журналист «қырық жыл» бұрын шығып ғаламторды емін-еркін шарлап, жасөпірімдер арасында ТikTok-та трендке айналып үлгерген тіпті авторлары да белгісіз рэп үшін ұсталды ма деген сұрақ туындайды.
Алматы қалалық полиция департаменті Еңсебекке қатысты ұсталу себебін нақтылады. Департаменттің ресми жауабына сәйкес, оның ұсталғанының сатиралық жарияланымдарға қатысы жоқ.
Департамент пікірінде қандай материал туралы айтылып жатқаны нақты нақтыланбаған, бірақ бұл ән екені айтылған. Мүмкін, бұл QazNews24 арнасындағы Тина Канделаки туралы постқа тіркелген «Эй, йоу, орыстар» композициясы болуы мүмкін. Қазіргі уақытта құқық қорғаушылар әннің авторын анықтауға тырысуда.
Бір қызығы, 2024 жылы шілде айында Темірлан Еңсебектің құрбысы Мария Кочневаға дәл осы «Эй, йоу, орыстар» әнінің үзіндісін Арбатта орындағаны үшін оған ұсақ бұзақылық бабы бойынша сот шешімі тағайындалып, 10 күнге қамауға алынған болатын. Бастапқыда, белсенділердің айтуынша, бейнежазба елімізде аса қатты резонанс тудыра қоймаған. Бірақ, ресейлік «Z-топтарда» таралғаннан кейін Кочневаға полиция назар аударған екен.
Сонымен қатар, полиция Еңсебекке қолдау білдірген журналистер Руслан Бикетов пен Әсем Жәпішеваның өткізген жалғыз адамдық пикеттеріне қатысты сот 15 тәулікке қамауға алу туралы шешім шығарды.
Біз Қазақстанда таралуына тыйым салынған материалдар тізімін қарап шықтық. Алайда, дәл осы «Эй, йоу, орыстарға» қатысты ештеңе кезіктірмедік. Дегенімен де, заңгер Сергей Уткиннің пікірінше, бұл әннің тізімге енгізілген-енгізілмегені маңызды емес.
Сонымен қатар, заңгердің айтуынша, заңда нақты шекара айқын емес, содан адамдар зардап шегіп жатыр. Заңдағы тұжырымдамаларды асыра пайдалану мүмкіндігі бар жерде, ол сөзсіз орын алатындығын айтты.
Orda.kz таралуына тыйым салынған материалдарға қатысты мәдениет және ақпарат министірлігіне сауал жолдады. Сондай-ақ, осы дау төңірегінде ұсталғандардың ісі әрі қарай қалай өрбитіні редакция бақылауында болады.",2025-01-21T21:25:48+05:00,2025-01-21T21:25:48+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/je-jou-orystar-kollazh-kopija.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/jou1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/jou2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/photo_2025-01-21_14-12-00-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/photo_2025-01-21_14-12-00.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/photo_2025-01-21_17-42-08-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/photo_2025-01-21_17-42-08.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/je-jou-orystar-kollazh-kopija.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/je-jou-orystar-kollazh-kopija.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/vaivai.jpg;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1737474370_jou1.png;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1737474370_jou8.png;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1737474371_jou5.png;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1737474371_jou6.png;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-01/jou2.png;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-01/jou3.png;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-01/jou4.png;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-01/jou7.png,
b60e3875384daa7774cf330857c6d38d,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«ЭКСПО» ісі қайта қаралады: Депутат антикордан ұрланған қаржыны табуды талап етті,"«ЭКСПО» ісі қайта қаралуда: Антикор ұрланған қаржы аударылған офшорды іздеуде. 2016 жылы үлкен қоғамдық резонанс тудырған ЭКСПО-2017 құрылысындағы қаржы жымқыру ісі қайтадан қоғам назарында, деп",investigations,https://kaz.orda.kz/jekspo-isi-kajta-karalady-deputat-antikordan-urlangan-karzhyny-tabudy-talap-etti-132981/,"2016 жылы үлкен қоғамдық резонанс тудырған ЭКСПО-2017 құрылысындағы қаржы жымқыру ісі қайтадан қоғам назарына шығарылды, деп хабарлайды Orda.kz.
Мәжіліс депутаттары Бас прокуратура мен Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызметтен бұл істі қайта қарап, қылмысқа нағыз кінәлілерді анықтауды, сондай-ақ осы күрделі оқиғаның бүге-шүгесін ашуды талап етті.
Бұл талаптар «Астана ЭКСПО-2017» ұлттық компаниясы басшысының бұрынғы орынбасары Мұрат Омаровтың БАҚ-қа берген сұхбатынан кейін айтылды. Омаров тергеу органдары қылмыстық істі қолдан ұйымдастырды, ал нағыз кінәлілер жазадан сытылып кетті деп мәлімдеді.
Осыған байланысты мәжілісмен Ермұрат Бапи құқық қорғау органдарына ресми сауал жолдады.
Депутат Бас прокуратурадан жаңа тергеу жүргізуді сұрап, келесі сұрақтарға жауап беруді талап етті:
Бұл сауалдарға жауап ретінде Бас прокуратура Антикордың қазіргі уақытта ұрланған қаражаттың шетелге шығарылуына байланысты тергеу жүргізіп жатқанын хабарлады.
Ал басқа талаптарға қатысты прокуратура тергеуді қайта бастауға негіз жоқ деп есептейді. Ведомство өкілдерінің пікірінше, бұл істе шығарылған барлық сот үкімдері заңды болған.
Айта кетейік, 2016 жылы «Астана ЭКСПО-2017» қаражатын жымқыру ісі бойынша 23 адам сотталған. Сот шешімімен ЭКСПО басқарма төрағасы Талғат Ермегияев өзі және белгісіз өкіл арқылы «Rona LTD» ЖШС-мен мемлекеттік келісімшарт жасасқаны үшін 780 млн теңге пара алған деп танылды . Сонымен қатар, топ мүшелері 10 млрд теңгеден астам бюджет қаражатын жымқырған.
Биылғы сәуір айында экс-министр және «Астана ЭКСПО-2017» ұлттық компаниясының бұрынғы басшысы Талғат Ермегияев шартты түрде мерзімінен бұрын босатудан бас тартты .
2023 жылы Бас прокуратура 2017 жылғы ЭКСПО көрмесін салу кезіндегі заң бұзушылықтарды анықтады.",2025-05-31T14:01:53+05:00,2025-05-31T14:01:53+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/1748673028_img_4667.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/1748673028_img_4667.webp,
77e8dc13826d9e269cb0080a6d9ca318,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Қайрат Қожамжаровтың туыстары Шымкент мұнай өңдеу зауыты маңындағы жерді қалай иеленіп, қалай жоғалтты?",2025 жылдың 20 ақпанында Шымкент прокуратурасы жергілікті мұнай өңдеу зауытының маңында орналасқан үш жер учаскесін жеке меншікке беруден мемлекет меншігіне қайтару туралы қысқаша хабарлама жариялады.,investigations,https://kaz.orda.kz/kajrat-kozhamzharovtyn-tuystary-shymkent-munaj-ondeu-zauyty-manyndagy-zherdi-kalaj-ielenip-kalaj-zhogaltty-130886/,"2025 жылдың 20 ақпанында Шымкент прокуратурасы жергілікті мұнай өңдеу зауытының маңында орналасқан үш жер учаскесін жеке меншіктен  мемлекет меншігіне қайтару туралы қысқаша хабарлама жариялады . Қандай жеке тұлғалардан жер қайтарылғаны туралы хабарламада айтылмаған. Дегенмен, Orda.kz  бұл жерлер бұрынғы прокурор мен бұрынғы сенатор Қайрат Қожамжаровтың бауырлары басқаратын компанияға тиесілі екенін анықтады. Қайрат Қожамжаров 2000-шы жылдардың ортасында Қаржы полициясы мен Антикорды басқарған еді. Сол кездегі оқиғалар туралы сөз қозғалады.
Сот құжаттарына сәйкес 54,7 гектар жері мемлекет меншігіне қайтарылған компания – «HILL Invest» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі. Бұл компания 2011 жылы құрылған және сол кезден бері оның басшысы – Қайрат Қожамжаровтың ортаншы бауыры Қуат Қожамжаров. Қаржы полициясын басқару мерзімінің аяқталуына бір жылдай уақыт қалған еді, ал 2012 жылдың қаңтарында Қайрат Қожамжаров Ақмола облысының әкімі қызметіне тағайындалды.
Қайрат Қожамжаров өңірді басқарған кезде «HILL Invest» компаниясы Шымкент мұнай өңдеу зауыты мен теміржолдың арасында орналасқан учаскені пайдалану құқығын иеленді.
2013 жылдың қаңтарында Қайрат Қожамжаров Қазақстан Республикасының қауіпсіздік кеңесінің хатшысы атанды. Ал 2013 жылдың қарашасында «HILL Invest» алған жердің көп бөлігінің мақсатты тағайындалуы өзгерді.
Шымкент прокуратурасы жариялаған және спутник суреттеріне қарасақ, әлі күнге дейін зауыт салынбаған.
Жақында осы жерге байланысты Қожамжаровтар отбасының үшінші мүшесі – Дулат Қожамжаров туралы да мәлімет пайда болды. Бұл Қайрат пен Қуаттың кіші бауыры. Сонымен қатар, Дулат Қожамжаров 2024 жылы Forbes журналының Қазақстанның ең бай адамдар тізімінде 57-орынға ие болды. Ол – мұнай химиясы саласында ірі кәсіпкер. Дулат Қожамжаров жеті компанияның құрылтайшысы, соның ішінде «High Industrial Lubricants & Liquids Corporation (HILL)» ЖШС, оның басшысы 2014 жылдың мамырына дейін Қуат Қожамжаров болған.
2014 жылдың қыркүйегіне қарай осы «HILL Invest» ЖШС компаниясы оның бірі құрылтайшысы болды. Бұған дейін оның құрылтайшысы тек «Кемикал Логистик» ЖШС болған. Сол уақытта бауырларының үлкені, яғни Қайрат Қожамжаров Антикорды басқарып жүргеніне бір жарым айдай болған еді, ол осы қызметті 2017 жылдың желтоқсанына дейін атқарды.
2015 жылдың 10 сәуірінде Шымкент қаласы әкімдігі 8,4034 гектар жер учаскесін «HILL Invest» компаниясына сатты. 2015 жылдың шілде айында «HILL Invest» 4,15 гектар және 41,8786 гектар жер учаскелерін 10 жыл мерзімге жалға алды. Осыдан тоғыз ай бұрын Шымкент қаласы әкімдігі жердің мақсатты тағайындалуын ауылшаруашылықтан ЖЖМ зауыты құрылысын салуға өзгерткен болатын. Қаланың әкімі сол кезде қазіргі президент әкімшілігі жетекшісінің бірінші орынбасары Дархан Сатыбалды болды.
Осылайша, Шымкент мұнай өңдеу зауытының маңындағы 54 гектар жердің тарихы тоғыз жылға үзіліп қалды. Бұл аралықта Қожамжаровтар отбасының үлкені 2017–2019 жылдары Бас прокуратураны басқарды. 2019–2023 жылдары ол сенатор болды. Қазір ол жеке заң компаниясын басқарады – осы туралы ол Orda.kz журналисіне Болат Назарбаевтың асында қонақтар арасында жеке айтып берген. Ал 2024 жылдан бастап оны жазушы деп те атауға болады, ол «Кто убийца?» атты кітап шығарды. Қайрат Қожамжаровтың жеке тұлғасы, соның ішінде оның даулы тұстары туралы Orda.kz өткен жылы кеңінен жазған болатын.
Ашық дереккөздерге сүйенсек, о ның кіші бауырлары белсенді түрде бизнес жүргізуде. Мысалы, екі Қожамжаровтың бауыры да «HILL-Import» және «Invest Joint Comp» ЖШС-нің құрылтайшылары болып. Ал «Investments Management Company (IMC)» ЖШС-де Қуат Қожамжаров құрылтайшы, бірақ бұл жолы ол немересі Елнар Қожамжаровпен, яғни Қайрат Қожамжаровтың ұлымен бірге. Ал ашық деректерге қарағанда, олар ағасы мен немересі бірге бизнес жүргізіп келеді, бұл 2009 жылдан бері жалғасуда. Ал Елнардың әкесі сол уақытта қаржы полициясын басқарған болатын.
Жалпы алғанда, Елнар Қожамжаров төрт заңды тұлғаның құрылтайшысы ретінде көрсетілген.
2024 жылы Шымкент қаласының Жер ресурстарын басқару департаменті жоспардан тыс тексеріс жүргізді, барысында Шымкент мұнай өңдеу зауытының маңындағы жер учаскесін «HILL Invest» компаниясы заң бұзушылықпен алғаны анықталды. Бұл, әсіресе, 2015 жылы жалға алынған екі учаскеге қатысты болды.
Өткен жылдың желтоқсанында Шымкент МАЭС былай деп шешті:
Сот шешіміне сәйкес:
Мүмкін, Қожамжаровтар отбасы үшін бұл Шымкент мұнай өңдеу зауытының жанындағы бос дала аса маңызды актив болмаған шығар.",2025-02-21T13:35:10+05:00,2025-02-21T13:35:10+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/1740126839_rodstvenniki_jeks_prokurora_kajrata_kozhamzharova_kollazh_kopija.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/1740123863_kuat-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/1740124137_afcd8ac4a827630e664b8f0be3da6a5e_1280x720.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/1740124507_vkperolu.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/1740124683_sny-prok.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/1740126082_sny-prok.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/1740126839_rodstvenniki_jeks_prokurora_kajrata_kozhamzharova_kollazh_kopija.webp,
8cfb0c0e5203a792b8ce674a3bb27359,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Қанды бастама»: Қазақ қыздарын Ресейдің соғыс дрондарын құрастыруға қалай шақырады?,"16 сәуір күні БАҚ өкілдерінің бірі «Алабуга Старт» бағдарламасы: қазақстандықтар жаңа мамандық пен жұмысқа ие бола алады» деп жариялады. Онда тұрған не бар дейсіз ғой? «Алабуга Старттың» артында Орталық Азия мен Африка елдерінен келген қыздарды жауынгерлік дрондарды құрастыру зауытына шақыру жобасы тұрғанын білмесе, біз де солай дер едік. Бұл дрондарды Ресей армиясы Украинаға басып кіру кезінде қолданады. Orda.kz редакциясы «Алабуга» арнайы экономикалық аймағы туралы не белгілі екенін және қазақстандықтарды қайда жұмыс істеуге шақырып жатқаны туралы баяндағалы отыр.",investigations,https://kaz.orda.kz/kandy-bastama-kazak-kyzdaryn-resejdin-sogys-drondaryn-kurastyruga-kalaj-shakyrady-132286/,"16 сәуір күні БАҚ өкілдерінің бірі «Алабуга Старт» бағдарламасы: қазақстандықтар жаңа мамандық пен жұмысқа ие бола алады» деп жариялады. Онда тұрған не бар дейсіз ғой? «Алабуга Старттың» артында Орталық Азия мен Африка елдерінен келген қыздарды соғыс дрондарын құрастыру зауытына шақыру жобасы тұрғанын білмесек, біз де солай дер едік. Бұл дрондарды Ресей армиясы Украинаны басып алу үшін қолданады. Orda.kz редакциясы «Алабуга» арнайы экономикалық аймағы туралы не белгілі екенін және қазақстандықтарды қайда жұмыс істеуге шақырып жатқаны туралы баяндағалы отыр.
«Жобаның» соғыс дрондарын құрастыру туралы екенін жарнамалаған редакция ашып жазбайды. Мәтіндегі тұжырымдар түсініксіз: «адами капиталды дамыту», «жастардың мүмкіндіктерін кеңейту» және мектепті немесе колледжді жаңа бітірген 16-22 жас аралығындағы қыздар үшін кәсіби өсу мүмкіндігі туралы айтылады. Олар айына 860 доллар (450 мың теңге) беретінін айтады. Ал тұратын пәтер құны айына небәрі 23 мың теңге екенін жазады. Жоғары білімі жоқ және қарапайым отбасынан шыққан қыз үшін мұндай жұмыс «лифт» сияқты көрінуі мүмкін.
Алайда жарнама берушілер жалдаудың мақсаты Орталық Азиядағы адами капиталды дамыту емес, Ресейдің соғыстағы қолын ұзарту екенін ашық айтқан. Әрине, біреулер Ресей Федерациясының демографиялық мәселелерін шешіп, Ресей бюджетін толықтыруды көздеп отыр.
Бәлкім «Алабуга» өзі туралы ақпаратты жасырған болар, содан қазақстандық БАҚ өкілдері не нәрсені жарнамалағанын да білмейтін шығар. Өкінішке қарай, мұндай болжам да сынға сылтау бола алмайды. Желіде Татарстандағы арнайы экономикалық аймақ туралы ақпарат көп және олардың көбі талқыланған.
«Алабуга» арнайы экономикалық аймағы — сонау 2006 жылдан бері жұмыс істеп келе жатыр. Сондай-ақ Украинадағы соғысқа дейін ол қауіпсіз болған. Шетел компанияларының төрағалығы ашылды және шетелден инвесторлар келді. Көптеген салықтық жеңілдіктер шетелдік капиталды тартуға көмектесті. Тіпті «Алабуганы» Еуропаның ең тиімді экономикалық аймағы деп таныды. «Алабуга Политех» жобасы да жүзеге асты. Ол жерде студенттерді тікелей өндірістегі жұмысшы кәсібі мамандығына оқытты.
«Алабуганың» басшылығы өте мықты. Арнайы экономикалық аймақтың бас директоры — Тимур Шагивалеев (Татарстан мемлекеттік Кеңесінің депутаты), ал директорлар кеңесінде (Татарстан Республикасының президенті) Рустам Минниханов бар.
2022 жылы Ресей Федерациясының Украинаға толық басып кіруі инвесторлардың жаппай кетуіне себеп болды. Жаңа өндірістердің ашылуы және қолданыстағы өндірістердің дамуы күмән тудырып, сонымен қатар, АЭА-да жұмыс істейтін ер адамдар әскери комиссариаттарға тартыла бастады. «Алабуга Политех» жобасының болашағы да бұлыңғыр болды.
«Алабуганы» құтқару үшін оны мемлекеттік қорғаныс тапсырысын орындауға бағыттау туралы шешім қабылданды. Ресей билігіне ирандық үлгілерге сәйкес камикадзе дрондарын шығаратын зауыт қажет болды. 2023 жылы Washington Post басылымы «Алабугада» «герань» деп аталатын Shahed дрондарын құрастыруды локализациялағанын анықтады. Еске сала кетейік, бұл дронның бірі Қазақстанның Батыс аймағында құлағаны туралы жазған болатынбыз.
Шын мәнінде «Алабуганың» ішкі саясатында жауынгерлік дрондар «қайықтар» деп аталды. ҰҰА құрастыру бойынша тағы бір жоба 2023 жылдың қаңтарында жүзеге асырыла бастады. Бұл жолы Алабуга тақырыптың дрондар туралы екенін жасырмады, алайда дрондар жай ғана өртті сөндіруде, аэрофото түсіруге және ауыл шаруашылығында қолданылады деп көрсетті.
Жұмыс қолының жетіспеуінен Алабуга басшылығы көптеген студенттерді дрондарды құрастыруға жіберді. Ал Татарстан Мемлекеттік Кеңесі (АЭА бас директоры Тимур Шагивалеев отыратын жерде) 2023 жылы кәмелетке толмағандарға «зиянды және қауіпті жағдайларда» жұмыс істеуге рұқсат беруді ұсынды. Бұл кездейсоқ емес, өйткені дәл осындай өндірістер қатарына дрон шығаратын кәсіпорын да жатады.
2023 жылдың желтоқсанында «Алабуга» АЭА Еуропалық Одақтың санкциялар тізіміне енсе, 2024 жылы АҚШ Қаржы министрлігінің санкцияларына ілінді.
«Алабугадағы» әдет-ғұрыптар мен «корпоратив мәдениеті» туралы Ресейдің «Протокол» тәуелсіз басылымы толығымен жазып, түсіндірді. Ол Татарстанда локализацияланған дрон құрастыру кәсіпорны қалай шетелдіктерді жаппай тарта бастағаны туралы жазды.
Алдымен «Алабуга» жұмысы тоқтап қалмас үшін ресейлік студенттерді тарту науқанын бастады.
«Алабугада» дрон құрастырушы студенттердің айлығы 30-40 мың рублді (190-255 мың теңгені) құрады. Қызметкерлер бұл туралы еш жерге жарияламау туралы келісімге қол қойды және олардың телефондары тексеріліп отырды. Ал бұл жобадан кету қиын болды (жобадан кету үшін 170 мың рубль төлеуге тура келді).
АЭА-да жұмыс істеу мен оқу оңай болмады. «Алабуга Политех» колледжінде 3 жыл ішінде басшылықтың қарым-қатынасы мен тапсырмалардың ауырлығынан 2 студент суицид жасады. 2023 жылы осындай жағдайлардың бірі туралы Ресейдің қалалық порталдар желісі жазған еді. Алайда олар өз-өзіне қол жұмсаған 17 жастағы бала «өмірде жағдайға тап болды» деген мәлімдемемен жариялады.
«Алабуганың» басқа студенттері «патриоттық тәрбиенің» әдістері туралы айтты . Олар қара жұмысқа тартылып, командалық ойын ойнауға мәжбүр болды. Жеңілгендері үшін оларды үлкен жаза күтіп тұрды. Мысалы: оларды пейнтбол мылтықтарымен атып немесе жаңбыр астында окоп қазу сынды жұмыстар істеді. Мұның бәрі дрондарды құрастыру жобасы толық іске қосылғанға дейін болды. Бейнені Татарстанның аймақтық БАҚ «116.ру.» жариялады.
Студенттерді жалдау әлі де тоқтамаған. «Протоколдың» мәліметінше, Украинаға қарсы соғыс басталған кезде, маман жетіспеуін азайту мақсатында «Алабуга» басшылығы Африкадан келген қыздарды жұмысқа тарту туралы шешім қабылдады.
Африкалықтарды АЭА-ның Бас директоры Шагивалеев жеке өзі ойлап тапқан схема бойынша жалдады. Студенттерге Татарстанға жұмысқа бірге баруды ұсына отырып, танысу қосымшалары арқылы қыздарды «Алабуга» орнына тартты. Бұл айла жүзеге асты. 2022 жылы «Алабуганың» ішкі жаргонында «мулатка» деп аталатын африкалық әйелдердің бірінші партиясы арнайы экономикалық аймаққа келді. Қыздар басқа студенттерден оқшауланып, қара жұмысқа тартылды. Африкалықтар тазалау жұмыстарымен айналысып, фуралардан жүк түсіреді. Шамасы дәл осындай жұмысқа қазір қазақ қыздарын да шақырып жатыр.
2024 жылдың бірінші жартыжылдығында Африка елдерінен 182 әйел келді. Бірақ АЭА-ның жоспарына бұл нәтиже жеткіліксіз болды. Қазір Қазақстанда жарнамаланып жатқан «Алабуга Старт» бағдарламасы бойынша Орталық Азия елдерінен қыздар келе бастады. Кәсіпорынға көп жұмысшы керек. Желіге жарияланған құжаттарда «Алабуга» 2025 жылы дрондарды құрастыратын жұмыскерлердің санын 2,6 мың адамға дейін көбейтуді жоспарлап отырғаны көрсетілді (2023 жылы 900 қызметкер жұмыс істеді).
«Алабуга» Орта Азияда жұмыскер қыздарды Қазақстаннан ғана іздеп жүрген жоқ. Сондай-ақ, осы схемамен олар Қырғызстаннан да қыздар іздейді. Бір жыл бұрын бұл туралы қырғызстандық Factcheck.kg
толығырақ ақпарат берген болатын.
«Алабугада» Орталық Азиядағы әйелдер үшін «мансаптық өсу» жүйесін де қарастырған. Мысалы, «сервис және қонақжайлылық» бағыты бойынша қыздар бастапқыда тазалықшы ретінде жұмысқа қабылданады, ал 75 мың рубль (қазіргі бағам бойынша 477,5 мың теңге) жалақысы бар әкімшіге дейін өсу үшін АЭА-да кемінде бір жарым жыл жұмыс істеу керек. Сонымен қатар олардың еңбек жағдайы жарнамадағыдай жақсы емес. Қырғызстандық БАҚ «Алабугадағы» дракондық жұмыс кестесі туралы айтты.
Өзбекстандық журналист Луиза Атабаева осы туралы зерттеу жасады. Ол БАҚ-тағы жарнаманы көріп, өзі «Алабугаға» жұмысқа орналасып көрмекші болды. Журналиске «жоғары технологиялық композиттік өндірісте» 52 мың рубль (331 мың теңге) жалақы ұсынған. «Өндіріс дегеніміз не?» деп сұрақ қойған Луизаға олар түсініксіз жауап берді. «Алабугада» жұмыс істеуге жалданған басқа қыздар журналиске «құрметпен қарайтындарын» айтты, бірақ сол әңгімеден кейін олар байланысты үзді.
2024 жылдың қазан айында халықаралық жанжал басталғаннан кейін «Алабугаға» Орталық Азиядан қыздарды жалдауға көшу керек болуы да мүмкін. АЭА-да жұмыс істеген африкалықтар The Associated Press журналистерімен байланысып, оларды соғыс дрондары өндірісінде жұмыс істеуге мәжбүрлегенін айтты. Ал «Алабуга Старт» бағдарламасы бойынша олар тамақтандыруды және «қонақжайлылықты» үйренуі керек еді.
Қыздар үнемі бақылауда болатын бірнеше сағаттық ауысымдар, жалақы туралы құрғақ уәделер және теріде шешек қалдыратын каустикалық заттармен жұмыс туралы бар сұмдықты жайып салды. Олардың айтуынша, қазір «Алабуга» толығымен дрон өндірісіне бағытталған. Зауытта жағымсыз атмосфера бар, көптеген африкалық әйелдер дөрекі қарым-қатынасқа шағымданды және олар көбіне қорғаныс құралдарынсыз зиянды өндірісте жұмыс істеуге мәжбүр болатынын айтты. Тұрғын үйге, авиабилеттерге, медициналық қызмет көрсетуге және оқуға жұмсалған барлық шығындар жалақыдан шегерілді.
Ғылым және халықаралық қауіпсіздік институтының негізін қалаушы Дэвид Олбрайт африкалық әйелдердің жалдануы туралы баяндама дайындады. Оның айтуынша, қазір «Алабуга Старт» бағдарламасының қатысушылары ұшқышсыз фюзеляждарды жинайды, бұл – біліктілікті қажет етпейтін жұмыс. Орталық Азия мен Африкадан келген қыздар бұл жұмысқа ресейлік кәмелетке толмаған студенттердің құқығы қаналмас үшін тартылады.
Айта кетейік, Африкада «Алабуга» жалдаушылары Орталық Азиядағыдай әдістерді қолданған.
2022 жылы татарлық АЭА сұмдық маркетингтік қадам жасады. Таймс-сквер жарнамалық тақтасында ақ бұлттардың арасында ұшып бара жатқан ұшақ бейнесімен «Үйге қайтатын уақыт келді» деп жазылған көк баннер пайда болды. Нью-Йорктің қақ ортасындағы билборд арзан емес. Ашық деректерге сүйенсек, Таймс-сквердегі трансляция күніне 5 мыңнан 50 мың долларға дейін тұруы мүмкін.
Расымен де БАҚ өкілдері Нью-Йорктегі жарнама туралы жарнама таратты. Алайда бұл «Алабугадағы» жалғыз PR әдіс емес. Ресейлік дрон өндірушілер қаржы жағынан қиналмайды және олардың пайдасын 45 есе артты. Бұл туралы ресейлік «Вёрстка» тәуелсіз медиасы жазды.
2024 жылы «Алабуга» АЭА‑да орналасқан және «Герань-2» дрондарын жинайтын «Альбатрос» компаниясы (олар Shahed-136) 955 миллион рубльден астам (алты миллиард теңгеден астам) табыс тапты. Бұл өткен жылмен салыстырғанда 61 %-ға көп. Таза пайда 4350% өскен. 2023 жылы 9,7 млн рубль (62 млн теңгеден астам), 2024 жылы 430 млн (шамамен 2,7 млрд теңге).
«Алабуга» ресейлік блогерлердің жарнамасына көп ақша жұмсады, бірақ нәтижеге көңілі толмады. Содан кейін маркетологтар «кең шұңқырға» танымал телеграм арналарынан жарнама сатып алуға шешім қабылдады. Олар ресейлік пабликтермен шектеле ғана қоймай, Орталық Азия елдерінде, соның ішінде Қазақстанға да науқан бастады.
Бір жыл бұрын Қазақстанда, Өзбекстанда және Қырғызстанда студенттер жоғары оқу орындарына түсуді және емтихан тапсыруды талқылайтын топтарда жарнамалық хабарламалар белсенді түрде таратыла бастады. Қазір олардың қарасы да жоқ. Өйткені «Алабуга Старттың»  YouTube арналары мен әлеуметтік желілері жойылды.
Аудиторияның мақсаты — шағын қалалардан немесе ауылдардан, негізінен білімі төмен, табысы аз немесе орташадан төмен отбасылардан шыққан қыздарды табу.
«Алабуганың» пиаршыларына Қазақстаннан блогер қыздарды ресейлік АЭА-ға жіберу керек деген ой келді. Яғни, блогердің жарнамасы арқылы оның аудиториясын «Алабугаға» сендіру керек болды. Бұл ретте өңірлік блогерлерге, негізінен қазақ тілділерге артықшылық берілді. Көбі келісті (блогер студенттерді нақты қайда шақыратынын білмейді). Бірақ қазақстандық блогерлердің біреуі ғана баға бойынша оң жамбастарына келді.
Қазақ блогері «Алабугаға» баруға келіскен еді, бірақ сапардың сәті түспеді. Салдарынан қыз Ресейге кетпей жатып, Instagram-ға АЭА жарнамасы бар бейнені жариялады. Алайда біраз уақыттан кейін ол оны өз парақшасынан алып тастады.
«Алабуга Старт» промо-контенті студенттік пабликтерге жіберілді, колледждерде бағдарлама жарнамасы бар буклеттер таратылды. Жарнамаға жастар арасында танымал әртістер тартылды (мысалы, ресейлік әнші Инстасамка).
A post shared by T7 PRODUCTION ™ (@t7.production)
Қазір «Алабуга» жарнама бөлімі қайта жанданды. Алда талапкерлердің жоғары оқу орындарына түсу маусымы басталады. Әлеуметтік желіде жасөспірімдермен Business cats ойынын өткізетін посттар жиі пайда бола бастады. Бұл «Алабуга» орнына аттанатын алғашқы қадам.
«Алабуганың» жарнамалық науқаны тек PR ғана емес, қауіпті ойын. Мұнда қару-жарақ бизнесі, еңбек көші-қоны, агрессивті патриотизм және стероидты маркетинг бар. «Үйге қайтатын уақыт келді», – деп жазылған Нью-Йорктегі баннердегі үй, қай үй? Қайдағы үй?
Соғыс дрондарын құрастыру жайлы ақпарат қыздарға 2 жыл бойы насихатталып келе жатыр. Бұл жоба туралы желіде түрлі журналистік зерттеулер бар. Олай болса, неліктен тәуелсіз БАҚ өкілдері «Алабуга Стартты» жарнамалап, басын бәйгеге тікті? Қазақстандық журналистердің енді ғана колледж аяқтаған қыздарды қайда шақырып жатқаны туралы білмеуі мүмкін бе?
Қорытынды шығаруды нендей іс болса да безбенмен қатар тартып, қара қылды қақ жаруға тырысатын, патша көңілді оқырманның құзырына қалдырдық.
Авторлар: Никита Дробны, Алина Пак",2025-04-24T15:30:57+05:00,2025-04-24T15:30:57+05:00,kk,Ислам Әден,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/1745400387_439386c1-a455-4790-9b01-44646149719e.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1745398540_snimok-jekrana-2025-04-16-155347.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1745398945_fz6xrfu1swa.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1745399813_skrinshoty.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1745400357_xxl.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1745401897_tuc_79qg-tu.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1745404437_5206229055949629552.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1745404438_5206229055949629550.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1745405423_snimok-jekrana-2025-04-22-154909.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1745405936_756735945480355.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1745407471_fd812327fbf85ed855e42e55d1ae8edb.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1745408296_tekst-abzaca.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/1745400387_439386c1-a455-4790-9b01-44646149719e.webp;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1745409199_dizajn-bez-nazvanija.png;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1745409207_dizajn-bez-nazvanija-1.png,https://www.youtube.com/embed/xLqA8oSPGkM?feature=oembed
ca9491a28f6fc783b6a9467c7ee3072b,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қанды Қаңтарда істі болған Тотыбаевтың Талғар маңындағы жасөспірім өліміне қандай қатысы бар?,Orda.kz тілшісі Талғар маңында орналасқан Еңбекшіқазақ ауданы Әймен ауылындағы 15 жасында кісі қолынан қаза тапқан Айболат Мұратханның оқиғасын жеткізген болатын.,investigations,https://kaz.orda.kz/kandy-kantarda-isti-bolgan-totybaevtyn-talgar-manyndagy-zhasospirim-olimine-kandaj-katysy-bar-127918/,"Orda.kz тілшісі Талғар маңында орналасқан Еңбекшіқазақ ауданы Әймен ауылындағы 14 жасында кісі қолынан қаза тапқан Айболат Мұратханның оқиғасын жазған болатын. Мақала жарық көрген соң, артынша біз осы іске байланысты көптеген тың ақпараттар мен оқиғаның хронологиясын Айболаттың туыс ағасы, адвокат Талғат Нұрманнан білдік. Ең қызығы, бір қарағанда бұл еліміздегі кезекті жасөспірім өлімі болып көрінгенімен, зерттей келе артында тың мәліметтердің барын анықтадық. Атап айтар болсақ, қаңтар оқиғасына қатысы бар бұрынғы полиция подполковнигі Болат Тотыбаевтың бұл іспен байланысын зерделедік.
— Талғат біз бірінші шығарылымда Айболаттың ата-анасынан сұхбат алдық. Оқиғаның жай-жапсарын көпшілікке жеткіздік. Енді сіз әу баста оқиғаның басы-қасында болған туысы әрі заңгер ретінде (Талғат Нұрман Айболат ісі бойынша отбасының адвокаты емес  —  ред) бізге істің неге алға жылжымай жатқанын заң тұрғысында айтып берсеңіз.
— Айболат қайтыс болғалы 1 жыл 7 ай өтті. Осы уақыт аралығында іс сотқа өтіп, кінәлі адамдарға үкім шықпақ түгілі тергеу жүрмей жатыр. Қазіргі таңда іс ашық, бірақ, ешқандай алға жылжу жоқ. Дәлелдер бар, фактілер бар, барлық сараптама қорытындылары бар. Біз барған сайын, айтатын  жауаптары бірдей, «тергеу жүріп жатыр, кедергі келтірмеңдер», — деп бізді шығарып салады.
— Айболат ауруханаға түскен күнге оралсақ.
— Менің жиенім 2023 жылы наурыздың 11-і күні түнде ауруханаға түсті. Ал 12-не анасымен бірге бала жатқан ГРЭС-тегі ауруханадан шыға салып арыз бердік. Арызды 106-баптың 2-бөлігі бойынша қабылдады. Бұл денсаулыққа ауыр зиян келтіру болып саналады. Сол күні арыз бергеннен кейін кешке Әймен мектебіне бардық, өйткені ол жерде мұғалімдер мен полиция қызметкерлері және оқиғаның басы-қасында болған Айболаттың достары болды. Олардан болған жағдайға қатысты түсініктеме алынды. Мектепте барлығы Жандостың ұрғанын айтып жатты. Жандос деген бала осы ауылдың тұрғыны әрі осы Айболаттың отбасына алыс туыс болып келеді. Ол кезде ол 18-де болды, студент. Мен оны ести салысымен Жандостың әкесіне хабарластым, олар мектепке келді. Мен Жандостан «Айболатты ұрған сен бе деп сұрадым. Ол, иә, мен ұрдым», — деп жауап берді. Сол жерде анықталғандай, олар Айболат пен достарын шақырып алған Жандостың қасында тағы өзі секілді мектеп бітірген 18 жасқа толған тағы 4 бала болғандығы барлығы мектепте айтылды. Неге ұрдың деп сұрағанда, Жандос маған «Айболат темекі шегеді екен, тәрбие ретінде мен оны бір рет ұрдым» деп мойындады. Мен оған бір рет ұрғаннан адам жансақтау бөлмесіне түспейтіндігін айттым. Артынша мәлім болғандай қасындағы 4 бала да бір-бір реттен Айболатты  ұрып шыққан. Сол жерде полиция қызметкерлері болды, Жандос және басқа жігіттер қай жерінен неше рет не үшін ұрғанына қатысты түсініктеме жазып берді.
— Ауруханаға Айболат түскен кезде қандай диагноз қойды?
— Басында ол үйде асқазаны ауырып жатқанын айтып, құса бастағанда соқыршек деп ойлады ата-анасы. Бірақ ауруханаға барған кезде дәрігерлер соқыршек еместігін айтты, асқазанның ішек жолдарында үлкен ісінулер бар екендігі анықталды. Алған соққыдан ішегі сары суға толып кеткендіктен жүректен басқа ішкі органдар істен шығып жатты. Оның жансақтау бөлмесінде жүрегі 5 рет тоқтады. Нақтырақ айтар болсақ, 13 наурыз 2 рет, 14 наурыз 2 рет тоқтап, 5-ші рет тоқтағанда кешкі 17:30 да көз жұмды.
— Мәйітке сараптама жасауда қандай да бір заңбұзушылықтарды байқадыңыз ба?
— Сол күні кеште мәйітханаға апардық. Ертесіне түске таман мәйітке сараптама жасалды. Сот медициналық сарапшы ретінде, Бауыржан Құраметов, Иванова, және Еңбекшіқазақ аудандық ішкі істер бөлімі басшысының міндетін атқарушы полиция подполковнигі Болат Тотыбаев кірді. Негізінде, мәйітке сараптаманы бір ғана сот медициналық сарапшы жасайды. Мында 3-уі бірдей әсіресе полиция басқарамасының басшысы қосақтасып кіргені мені таңқалдырды . Мен де кірейін дегенде «Інішек, бізге кедергі келтірмей, баршы», — деді. Шыққан соң, бізге баланың ағзасында ешқандай, жарақаттар мен гематомалар жоқ екендігін, бала өзінің ауруынан қайтыс болғандығын айтты. Олардың бұл сөздері ауруханадағы дәрігерлер айтқан диагнозбен қарама-қайшы еді . Мен мәйітті алған кезде оның дене жарақаттарын өз көзімен көрдім. Мен оларға айтқан сөздері мен сараптамаларына сенбейтіндігімді сол жерде айттым.
— Айболатты жерлеген соң, іс ары қарай қалай өрбіді?
— Баланы жерледік, жетісі мен қырқы өтті, іс еш жүрмеді. Мен жерлеуден кейін-ақ тергеушіге барып не болып жатқанын сұрадым. Ол маған істі зерттеп жатырмыз деді, мен одан неге әлі күнге күдіктілер тайраңдап жүргенін сұрадым. Ол маған «іс жүруде, кедергі жасамыңыз» деді. Содан бұл жерде мардымды ештеңе анықталмаған соң біз жергілікті органдарға, яғни жергілікті прокуратура мен полицияның әрекетсіздігі туралы шағым жазып, облысқа жібердік. Олар облыстан «барлығы заң шеңберінде» жүріп жатыр деп жауап берді. Егер келіспесеңіз, шағымдана аласыз деп қысқа қайырып отырды. Бұған дейін де бізге бірнеше рет осылай жауап берген болатын. Содан біз ары қарай ішкі істер министрлігіне және Бас прокуратураға шағымдандық. Бірақ, Бас прокуратура тексерудің орнына облысқа қайта жібереді. Президент әкімшілігіне жазамыз, олар бас прокуратура мен ішкі істер министірлігіне қайта жібереді. Яғни, біз аудандық құқық қорғау органдарының әрекетсіздігіне шағымданамыз, ал олар облысқа қайта жібереді, облыс ауданға, ал аудан «іс жүргізіліп жатыр» деп сол баяғы жауыр болған жауабын береді. Соңғы 1,5 жыл бойы көрген күніміз осы. Арлы-берлі бір-біріне сілтеп отыра береді.
— Талғат, марқұмға жасалған сот медициналық сараптама қортындысында не деп жазылған, эксгумация не үшін қажет болды?
— Бала қайтыс болғанда сот медициналық сарапшысы Бауыржан Құраметов бала 5-6 ай бұрын алған  жарақатынан қайтыс болды деген қорытынды берді. Бірақ, Айболат наурыздың басында жанбасындағы ауырсынуға байланысты ауруханаға жатуы керек еді. Сол үшін, ол бастан-аяқ медициналық тексеруден өткен болатын. Сол кезде оған ешқандай еш жерінде ауру-сырқатының жоқ екені жайлы анықтама берілген. Біз денсаулық сақтау министірлігіне дәрігерлердің әрекетін тексеруге арыз жаздық. Содан ГРЭС-те Еңбекшіқазақ орталық аудандық ауруханасында тексеріс болды. Дәрігерлердің әрекетінен ешқандай заңбұзушылықтар мен қателіктер жоқ екендігі ауруханаға түскен кездегі диагнозы дұрыс қойылғандығы анықталды. Сонымен қатар, Біз сол кездегі сот медециналық сараптамасының іс-әрекетін тексеруге арыз бердік. Тексерістең соң сарапшылардың әрекетінен көптеген заңбұзушылықтар анықталды. Ол қорытындыдалардың барлығы біздің қолымызда бар.
Енді сол қорытынды бойынша полиция күдіктілерді қамауға алу керек еді. Ал тергеу болса, бізге ол сараптама қорытындысына сенбейтіндігін айтып эксгумация жасау керектігін жеткізді. Содан біз 2024 жылдың ақпан айында эксгумация жасаттық ол жерде тіпті бұрын табылмаған ішектің жарылуы мен бастағы жарақаттарды да анықтап берді. Содан бері 8 ай өтті іс әлі тұр.
— Талғат, істің жылжымай жатқанына қатысты басқа күдіктеріңіз бар ма?
— Эксгумация жасардың алдында алдында тергеуші істі жабамыз деп те айтқан болатын. Неге деп хабарласқанда қылмыс құрамы жоқ, бала өз ауруынан қайтыс болды деген сылтаумен істі тоқатамыз деді. Біз прокуратураға шағым түсірген соң олар 106-баптың 3-бөлігінен істі 317- баптың 3- бөлігіне, яғни дәрігерлердің қателігіне ауыстырмақшы болды. Соңғы рет мен тергеушімен сөйлескенде маған күдікті тараптың қорғаушысы тағы да дәрігерлер әрекетін тексеруді сұрап отырғанын жеткізді. Енді тергеуші 317-бап бойынша тексеріс жүргізетін маман таппай отырғанын сылтау қылып отыр. Оны маған осы жылдың мамыр айында айтқан болатын. Ал ол мамандардың бар-жоғын мен де анықтадым. Ондай маман жеткілікті, бұл тек сылтау мен істі тоқтатудың ғана амалы. Тергеу қазір еш жылжымады. Біз барлық жерге шағымданып жатырмыз. Тіпті қайда барып, кімге шағымданарымызды да білмейміз. Өйткені жоғарыда айтқанымдай барлығы бір-біріне сілтеп отыр. Ал басты күдікті Жандос пен тағы Айболатты ұрған 4 жігіт осы ауылда көз алдымызда талтаңдап жүр.
Болат Тотыбаевтың есімі қаңтар оқиғасына қатысты ҚК 361-бабы бойынша қызметтік лауазымын асыра пайдалану фактісімен істі болған экс-министр Ерлан Тұрғамбетовпен бірге аталған болатын. Ақпарат көздерінде соңғы қызмет орны Алматы облысы Қарасай ауданы полиция департаментінің басшысы ретінде көрсетілгенмен 2022 жылдың қараша айы мен 2023 жылдың 29 наурызына дейін Еңбекшіқазақ ауданы полиция басқармасы бастығының міндетін атқарушы қызметінде болған. Ал Айболат Мұхтархан 14 наурызда мәйітханаға жеткізілгенің келесі күнінде мәйітке сот медициналық сараптама жасаған Иванова мен Құраметовке қосылып осы полиция басқармасының басшысы Болат Тотыбаев кіргенін тағы естеріңізге саламыз. Болат Тотыбаевтың қазір қайдай қызметке және қандай статуста екені белгісіз.
Orda.kz Айболат Мұратханға қатысты осымен екі материал шығарды. Оқиғаның егжей-тегжейін анықтадық. Тек іске қатысты құжаттарды көрсете алмаймыз, өйткені Айболаттың ата-анасы тергеу материалдарын жарияламау туралы қолхат жазып берген. Енді, осы орайда өзінен-өзі еріксіз туындайтын заңды сұрақ бар. Сонда, біздің елде жасөспірімнің өлімінде барлық дәлел мен дәйек қолда бола тұра жазықтыны абақтыға отырғызу Шерзат Полаттың өлімі сияқты резонансты керек ете ме?",2024-10-23T11:45:27+05:00,2024-10-23T11:45:27+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/kollazh-gibel-syna-6.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/photo_2024-10-23_10-44-17.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/photo_2024-10-23_10-44-23.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/kollazh-gibel-syna-6.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/kollazh-gibel-syna-6.webp,https://www.youtube.com/embed/aAQIl5B7Xfs?feature=oembed
6b681794339976291c6f3f807d6e1716,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Қаңтардағы азаптаушы полицейлер»: 43 жәбірленушінің соты басталды,"Алматы облысының Қаскелең қаласында Қаңтар оқиғасы кезінде Қошмамбет ауылындағы жаппай азаптауларға қатысты іс бойынша алдын ала сот тыңдауы басталды. Істе 44 жәбірленуші, соның ішінде 23 Өзбекстан азаматы және белгілі қырғыз музыканты Викрам Рузахунов бар.",investigations,https://kaz.orda.kz/kantardagy-azaptaushy-policejler-43-zhabirlenushinin-soty-bastaldy-126708/,"Алматы облысының Қаскелең қаласында Қаңтар оқиғасы кезінде Қошмамбет ауылындағы жаппай азаптауларға қатысты іс бойынша алдын ала сот тыңдауы басталды. Істе 44 жәбірленуші, соның ішінде 23 Өзбекстан азаматы және белгілі қырғыз музыканты Викрам Рузахунов бар. Айыпталушылар - Қарасай аудандық полиция басқармасының бұрынғы бес қызметкері және Алматы қаласы Полиция департаменті басшысының бұрынғы орынбасары Берік Әділбеков. Жәбірленушілердің мүддесін қорғаған адвокаттар мен айыпталушылардың қорғаушылары қандай өтініш білдіргенін Orda.kz тілшісі баяндайды.
2022 жылдың 9 қаңтарында еліміздің телеарналарында әлдебір ер адамның Қырғызстаннан митингке қатысу үшін арнайы келгені айтылған хабар тарады.
Оның және басқа отандастарының Алматыдағы тәртіпсіздіктерді ұйымдастыру үшін ақы алғаны да айтылды. Бейнежазбадағы ер адамды Бішкек қаласынан келген джаз музыканты Викрам Рузахунов екенін ел танып қойды. Кейін ол  азаптау құрбаны болған соң және өміріне қауіп төнгендіктен осылай айтуға мәжбүр болдым деп мәлімдеді. Кейіннен құқық қорғау органы қызметкерлері Қошмамбет ауылындағы әкімшілік құқық бұзушыларға арналған қабылдау орнына 100-ге жуық ұсталғандарды алып келіп, күштеп мойындату үшін азаптағаны белгілі болды.
Халықаралық дау-дамайдан кейін қазақстандық құқық қорғау органдары Викрам Рузахуновты босатты. Оның арызы бойынша 2022 жылдың қаңтарында қылмыстық іс қозғалды. Алайда, жаппай жария болғанына қарамастан, тергеу баяу жүрді және тіпті, тоқтап қалды. Бас прокуратура тергеуді қолға алғаннан кейін ғана істі қайта басталды. Биылғы көктемде Қарасай ауданының полиция қызметкерлерінің ұсталғаны туралы хабарланды. Мамыр айында Берік Әділбековтың қамауға алынғаны туралы жаңалық тарады. Бірақ кейін оның кепілдікпен босатылғаны белгілі болды.
Алдын ала тыңдауда төрағалық еткен судья Дінмұхамед Адайбаев процеске қатысқандардың келіп, келмегінін бір тексеріп алды. Барлық айыпталушылар (Серік Тұрпанбаев, Нұрсұлтан Хамитов, Байыржан Сопақов, Арлан Шойбеков, Олжас Айдарханов, Берік Әділбеков) қашып кетпеймін деген қолхатпен босатылған. 2024 жылдың шілдесінде Алматы облысының прокуратурасы қамаудағы төрт айыпталушыны босатты.
Сотта жәбірленушілердің мүддесін қырғыз джазмені Викрам Рузахуновтың адвокаттары Елена Жигалёнок пен Әлия Жанұзақова және 23 Өзбекстан азаматының мүддесін «Халықаралық құқықтық бастама» қорының директоры Айна Шорманбаева қорғады. Жәбірленушілердің өкілдері сот процесінің ашық болуын және журналистердің қатысуын, ал айыпталушылар мен олардың қорғаушылары соттан олардың суретке немесе бейнежазбаға түсірмеуін талап етті.
Алматының жоғары лауазымды полиция қызметкері Берік Әділбековтің адвокаты Фарида Ильясова сотта журналистер процеске кедергі келтіретінін мәлімдеді.
Судья барлық қатысушыларға өтініш білдіруге мүмкіндік берді. Бірінші болып адвокат Елена Жигалёнок сөз сөйледі. Жәбірленушінің атынан ол істі прокурорға тергеуді жалғастыру үшін қайтаруды талап етті. Алдын ала тергеу 2024 жылдың 28 маусымында аяқталды. Адвокаттың айтуынша, 27 маусымда тергеуші күдіктілердің қылмыстық квалификациясын өзгерткен. Нәтижесінде айыпталушылар кінәлі деп танылса да, сот оларға ең ауыр жаза ретінде айыппұл немесе бірнеше жыл шартты түрде бостандықты шектеу жазасын бере алады.
Оны әріптесі Әлия Жанұзақова да қолдады. Ол азаптау құрбандарының арасында кәмелетке толмаған адамның да бар екенін және оны алты күн бойы қамауда ұстағанын айтты.
23 Өзбекстан азаматының мүддесін қорғап отырған Айна Шорaманбаева да істі сол себептермен прокурорға беруді сұрады:
Сот шешімін күтпестен Елена Жигалёнок тағы бір өтініш жасады. Ол істі объективті тергеу және шешім қабылдау үшін Алматы облысының басқа ауданының сотына беруді сұрады:
Берік Әділбековтың адвокаты Фарида Ильясова ұзақ сөйледі. Ол да істі прокурорға қайтаруды сұрады. Бірақ ол басқа себептердің басын шалды. Адвокат істе қазақ және өзбек тілдерінде көптеген құжаттар бар екенін және олардың орыс тіліне аударылмағанын айтады, ал тергеуші қылмыстық істі жүргізу тілі ретінде орыс тілін таңдаған.
Сондай-ақ Ильясова қорғауындағы адамға қатысты қылмыстық істі тоқтату туралы өтініш білдірді. Оның айтуынша, Әділбековты істің материалдарымен толық таныстырмаған. Қалған айыпталушылардың адвокаттары тергеу жүргізуді қайта бастауға қарсы шықты. Ал Ильясова ханымның дәлелдеріне қатысты олар барлық өзбек тілінен аударылмаған құжаттар мен дәлелдерді қабылдамауды сұрады.
Судья Адайбаев барлық тараптарды мұқият тыңдап, Қылмыстық-процестік заңнамаға сәйкес, азаптау істерін арнайы ауданаралық қылмыстық істер бойынша сот та қарай алатынын хабарлады. Судья барлық өтініштер бойынша шешімді келесі алдын ала тыңдауда қабылдайды. Сот отырысынан кейін құқық қорғаушы Шорманбаева Orda.kz журналистіне бұл істің неге ауыр баппен қаралуы керек екенін айтып берді.
Ол сондай-ақ зардап шеккендердің жартысынан көбісі Қазақстан азаматтары екенін айтты. Бірақ олардың мүдделерін ешкім қорғамаған. Өздері де сотта жоқ: кейбіреуі қысымнан қорқады, ал кейбіреуі қаңтар айындағы қорқынышты оқиғаларды ұмытқысы келеді.",2024-09-04T17:09:29+05:00,2024-09-04T17:09:29+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/1725438419_photo_2024-09-03_00-09-17.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/1725300740_statja-146-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/1725438575_photo_2024-09-03_00-09-23.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/photo_2024-09-03_00-09-28-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/1725438419_photo_2024-09-03_00-09-17.webp,
f01750f2d95652755043e3e0c9f3370d,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Қаңтардағы азаптаушы полицейлер»: Мүдделер қақтығысы,Қарасай аудандық сотының төрағасы Дінмұхамед Адайбаев Қошмамбет ауылындағы азаптау ісі бойынша басты сот отырысын тағайындады. Судья зардап шеккен қырғыз музыканты Викрам Рузахунов пен 23 өзбекстандықтың істі басқа сотқа өткізу туралы өтінішін мақұлдамады.,investigations,https://kaz.orda.kz/kantardagy-azaptaushy-policejler-myddeler-kaktygysy-126721/,"Қарасай аудандық сотының төрағасы Дінмұхамед Адайбаев Қошмамбет ауылындағы азаптау ісі бойынша басты сот отырысын тағайындады. Судья зардап шеккен қырғыз музыканты Викрам Рузахунов пен 23 өзбекстандықтың істі басқа сотқа өткізу туралы өтінішін мақұлдамады. Бұл процесс қандай мүдделер қақтығысынан басталғаны туралы Orda.kz репортажынан оқи отырыңыздар.
Сотталушылар қатарында бұрынғы Қарасай аудандық полиция басқармасының қызметкерлері (Серік Турпанбаев — басқарма бастығының бұрынғы орынбасары, Нұрсұлтан Хамитов, Бауыржан Сопақов, Арлан Шойбеков, Олжас Айдарханов) және Алматы қаласы полиция департаментінің экс-орынбасары Берік Әбілбеков, жалпы саны алты адам бар. Қарасайлық экс-полиция қызметкерлері қолхат жазып, бостандықта жүрген. Ал 2024 жылдың мамырында ұсталған Әбілбеков кепілдік төлегені үшін қамаудан босатылған еді.
Алдын ала тергеу барысында айыпталушылар Қаңтар оқиғасы кезінде Кошмәмбет ауылындағы әкімшілік құқық бұзушылықтар бойынша арнайы қабылдау орындарында мойындату үшін күш қолданғаны белгілі болды. Қырғыз, өзбек және тәжікстандық азаматтар азаптауға ұшырағаны анықталды. Сотта зардап шеккендер саны 44 болды деп бекітті. Оның бірі — танымал қырғыз джаз музыканты Викрам Рузахунов. Музыканттың ұсталып, азаптауға ұшырағаны халықаралық дау туғызғаны мәлім.
Өткен алдын ала сот отырысында Рузахуновтың мүддесін қорғайтын адвокат Елена Жигалёнок екі өтініш жасады — істі прокурорға қайтару және басқа сотқа өткізу. Бұған 23 өзбекстандықтың құқығын қорғайтын «Халықаралық құқықтық бастама» қоғамдық қорының директоры Алма Шорманбаева да қолдады. Зардап шеккендер тарапы алдын ала тергеу аяқталуына жақын қалғанда айыпталушыларға тағылған баптың жеңілдетілгені туралы мәлімделді. Сондай-ақ адвокаттар іс қарасайлық сотта қаралса, объективті құқықтық сот әділеттілігі қағидаларының бұзылуы мүмкін екенін де айтты, өйткені бұрынғы құқық қорғау органдарының қызметкерлерінің прокурорлармен және судьялармен жақсы таныс болуы мүмкін екенін жеткізді.
Ол ол ма? Викрам Рузахуновтың адвокаты Әлия Жанұзақова өз әріптесінің өтінішіне жаңа мәліметтер қосып айтты. Мәди Кошикбаев (айыпталушы Бауыржан Сопақовтың адвокаты) биыл Қарасай аудандық сотының судьясы болып істеген, ал осы істің сот хатшысы Айжан Асылхан оның жеке хатшысы болған екен.
Мәди Кошикбаев зардап шеккендер тарапы келтірген дәлелдерді орынсыз деп санап, Әлия Жанұзақоваға былай деп сұрақ қойды:
Бірақ ол Рузахуновтың қорғаушысына толыққанды жауап беруіне мүмкіндік берген жоқ.
деп қорғаушы жауап беріп жатыр еді, ол «судья» сияқты бет қаратпай қарсылық білдіре түсті.
Айна Шорманбаева да бұл іске қатысты қызық мәліметтерді ортаға тастады. Тергеу айыптаудың біліктілігін жеңілдеткенін және кейінірек ұсталған Турпанбаев, Сопақов, Хамитов, Шойбековті қолхатпен қамақтан жібергенін естіген соң адвокат Алматы облысының прокуратурасына шағым түсірген. Шағымды сол кезде облыс прокурорының міндетін атқарушы Дамир Катаев қабылдамаған. Ал Шойбековтың адвокаты сол кезде прокурордың қарындасы Надия Катаева болған.
Ол да судьяға істі сол санаттағы басқа сот инстанциясына өткізу туралы өтініш жасаған еді.
Экс-орынбасар Серік Турпанбаевтың адвокаты Ерлан Мендешев бірқатар өтініш жасады. Ол соттан Өзбекстан азаматтарының мәлімдемелерін дәлелдемелер ретінде қабылдамауды сұрады, себебі құжаттардың нотариус арқылы бекітілмегенін айтты.
Ол бір зардап шегушіні Өзбекстан құқық қорғау органдары сұрастырғанын және оның Қазақстан полициясына наразылық білдіруден бас тартты дегенге келтіріп айтты. Адвокат тағы 12 адамды азаптау болмағандықтан зардап шеккендер қатарынан алып тастауды сұрады. Сонымен қатар, Мендешевтің ойынша, өзбекстандық зардап шегушілердің Қазақстанда сұрастырылмағанын сот ескеруі керек деген тағы бір дәлел келтірді. Бұл жағдайдың шешімін адвокат қалай елестетіп тұрғаны түсініксіз, себебі Шорманбаеваның айтуынша, зардап шегушілерді азаптаудан кейін заңсыз түрде елден шығарып, бес жылға кіруге тыйым салған.
Мендешев соттан 30-дан астам адамды зардап шеккендер қатарынан шығарып тастауды сұрады. Сондай-ақ ол Рузахуновтың полиция қызметкерлерін анықтауын заңсыз деп тануды өтінген, себебі, оның ойынша, бұл тану кезінде процессуалды бұзушылықтар болған.
Сот отырысы барысында БАҚ өкілдеріне де көп сын айтылды. Дәл осы Мендешев «Республика» сайтының журналисі жарияланған мақалаға наразылық білдірді. Онда адвокаттардың қорғауындағы айыпталушыларға ауырлатылған айыптаулар қою үшін істі прокурорға қайтаруды сұрағаны жазылыпты-мыс.
Әріптесінің сөзін Фарида Ильясова (Әбілбековтың адвокаты) қолдады. Ол өткен сот отырысында да БАҚ өкілдерін жақтырмайтынын көрсеткен еді. Бұл жолы ол судьяға БАҚ өкілдеріне, соттың шешімдерін құрметтемейтін журналистерге (өзінің ойынша) қатысты шара қабылдауды сұрады. Себебі сол, дәл осы басылым жариялаған мақалада Ильясова құқығын қорғайтын сотталушының бұрынғы суреттері қолданылған екен.
Мұндағы әңгіме Ильясованың қорғауындағы адамның ескі фотосуреттері туралы болып отыр. Ол 2020 жылы pillow-челленджге (жастықпен фотоға түсетін челлендж) қатысқан еді. Сонда әлеуметтік желілерде Алматы қалалық полиция департаментінің орынбасары Берік Әбілбековтың төсекте тек жастықпен денесін жапқан фотосуреті тарап кеткен еді. Сол кезде қалалық полиция департаменті қызметтік тексеріс жасағанын, нәтижесінде лауазымды қызметкердің жұбайының телефонын әлдекімдер бұзып кіру арқылы жария еткені анықталғанын айтқан болатын.
Ильясованың пікірінше, БАҚ оның қорғауындағы адамның суреттерін жариялауға құқығы жоқ. Дегенмен біз заңгер болмасақ та, адвокатқа түсініктеме беруді жөн көріп отырмыз:  судья айыпталушылар мен олардың қорғаушыларының сот залында бейнежазбаға және фотоға түсіруін сұрау бойынша тыйым салды. Бірақ ашық, қолжетімді фотосуреттерді жариялау құқығынан айыру судьяның құзыретінде емес, әйтпесе бұл БАҚ туралы заң мен конституциялық нормаларды бұзу деп саналуы мүмкін. Сондықтан біз Берік Әбілбековтің ""әйгілі"" фотосуретін төменде жариялаймыз және болашақта сотталушының суреті бар бірнеше коллаж жасайтынымызды жоққа шығармаймыз.
Алайда судья Адайбаев Ильясованың наразылығынан кейін арнайы журналистерге қаратып сөз айтты. Ол БАҚ өкілдерін сотта тәртіп ережелерін және төрағалық етушінің нұсқауларын бұзбауға шақырды. Сонымен қатар судья сөз бостандығын шектеу ойда жоқ екенін атап өтті. Барлық өтініштер тыңдалғаннан кейін судья әрқайсысы бойынша қатысушылардың пікірлерін тыңдап, шешім қабылдау үшін кеңес бөлмесіне кетті. 20 минуттан соң ол дайын актімен қайтып келді.
Ол барлық өтініштерді қанағаттандырмады. Оның айтуынша, адвокаттар баяндаған тергеу барысында болған заң бұзушылықтар негізгі тергеу кезінде қаралады.
Ол қылмыстық істі сотқа қабылдап, жалпы тәртіппен ашық сот отырысында негізгі сот тергеуін тағайындау туралы шешім қабылдады. Айыпталушыларға қатысты қамауда ұстау шарасын өзгеріссіз қалдырды, – деп қаулы етті.",2024-09-05T19:37:43+05:00,2024-09-05T19:37:43+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/1725554100_photo_2024-09-05_07-53-11.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/1725553809_konflikt-interesov.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/1725554068_podushka.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/1725554100_photo_2024-09-05_07-53-11.webp,
ab345a2930f754b3544556c4f1a97da8,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қаңыраған киностудия: Ұлттық киноның ұйытқысы болған «Қазақфильмнің» жағдайы қандай?,"«Қазақфильм» — қазақ киносының жүрегі, ұлттық мәдениетіміздің алтын бесігі. Соңғы жылдары бұл киностудияның жағдайы жан ауыртады.",investigations,https://kaz.orda.kz/kanyragan-kinostudija-ulttyk-kinonyn-ujytkysy-bolgan-kazakfilmnin-zhagdajy-kandaj-132255/,"Кезінде қазақ киносының қоржынына салатын ұлы туындылар шығарған, таланттар түлеген киелі мекен бүгінде қаңырап бос қалған. Тозығы жеткен ғимараттар, шаң басқан құрал-жабдықтар мен жартылай қираған павильондар... Есігін көпке аша бермейтін қазақ киносының қара шаңырағына Orda.kz тілшілері барып, мән-жайды анықтап қайтты.
Тілшіміз киностудияға өзі барып, ондағы бұрынғы архивтерді сақтап, талай жыл бойы талмай еңбек етіп келе жатқан қызметкерлермен тілдесіп көрді. Бір кездері даңқты режиссерлердің шедеврлері түсірілген павильондар қазір қаңырап бос тұрғанын байқадық. Қабырғалары сөгілген, ал мамандардың көбі уақытша жұмыстан қол үзіп қалған. Кең дәліздер мен шеберханаларды бұрынғыдай шығармашылық серпін емес, құрылыс материалдары мен шаң басып тұр. Кино өндірісінің ордасы болған «Қазақфильмде» бүгінде күрделі жөндеу жүріп жатыр.
16,5 гектар аумақта түсірілім павильондары, сәндік-техникалық құрылымдар корпусы, дыбыс жазу студиялары мен өндірістік-зертханалық корпус орналасқан. Киноөндіріс үшін қажетті барлық цехтар мен технологиялық бөлімшелер үш мамандандырылған ғимаратта шоғырланған.
Orda тілшілеріне «Қазақфильм» аумағын аралатып,  киностудияның тыныс-тіршілігін Серікбол Өтепбергенов көрсетіп шықты. Әңгіме барысында оның Өтепбергенов қазақ көрермендеріне танымал «Время паториотов»,  «Шестой пост» фильмдерінің режиссері екенін білдік.
Киностудия өткен ғасырдың 60-жылдары салынса да, өзінің сапасын жоғалтқан жоқ. Режиссердің айтуынша, техникалық тұрғыдан ескі болғанымен, көптеген заманауи павильондарға қарағанда әлдеқайда сапалы әрі ыңғайлы.
Техникалық қамтамасыз ету бөлімінің басшысы Андрей Александрович «Қазақфильмде» 80-жылдардан бастап жұмыс істеп келеді. Оның айтуынша соңғы модернизация 2022 жылы болды. Жаңадан алынған құрылғылар саны шамамен 40–50%, ал қалғаны ескі техника.
Киностудиядағы соңғы техникалық жаңартуларға қарамастан, материалдық база толық жаңартылды деуге келмейді.
Айтпақшы, жалпы қазақ киносы туралы Айдар Омаров Orda.kz бас редакторы Гүлнара Бажкеноваға берген сұхбатында кеңінен айтып берді.
Киностудия қорында мыңдаған киім-кешек пен аксессуар бар. Костюмдердің бір бөлігі жобадан жобаға көшіп, жылдар бойы қолданыста жүр. Уақыт өте келе кейбіреулері тозып, есептен шығарылғанымен, олар да өз орнын табады. Отандық шоу-бизнес өкілдері де бұл қорды жиі пайдаланады. Киностудияның киім-кешек қоры жайлы реквизитор Гүлзат Жакубаева айтып берді.
Гүлзаттың айтуынша, «Қазақфильмдегі» реквизиторлардың еңбекақысы атқаратын жұмыстың көлемі мен жауапкершілігіне мүлде сай келмейді. Ол жалақының өте төмен екенін, ал жұмыс жүктемесінің жыл сайын артып келе жатқанын атап өтті.
Одан кейін біз «Қазақфильмнің» жүрегі саналған – фильмотекаға бет алдық. Дәл осы жерде қазақ киносының алтын қоры, тұтас тарихы сақтаулы тұр. Мұнда 1939 жылдан бастап 2015 жылға дейінгі түсірілген фильмдер мұра саналып, мұқият сақталып келеді. Бұл — қазақ киносының сан жылдық шежіресі сақталған қасиетті орын. Алайда сыртта тұрып, бұл жерді қасиетті деп айту қиын. Сыртқы келбеті ескі қоймаға көбірек ұқсайды – иесіз, ұмыт қалған бір кеңістік секілді. Ғимараттың өзі де әбден тозған.
Осы жердің қараушысы Светлана Пузырникова фильмотекада 40 жыл бойы еңбек етіп келеді.
Мұнда шамамен 10 000-ға жуық дайын фильмнің бобинасы сақталған — көркем, деректі және жылнама ленталары. Сондай-ақ, сол фильмдерді қажет болған жағдайда қалпына келтіруге мүмкіндік беретін дәл сондай мөлшердегі негативтер де бар. Әр бобинаның ұзақтығы — 10 минут.
Светлана Юрьевна 2015 жылдан бастап киностудияда цифрлық түсіруге толық көшкенін атап өтті. Дәл осы кезден бастап фильмдерді сақтау да цифрлық форматта жүзеге асырыла бастады. Плёнкаға түсірілген соңғы фильм — Абай Құнанбаев жайлы картина. Светлана Юрьевна плёнка сақтаушыларының маңыздылығын ерекше атап өтеді:
Светлана Юрьевна плёнкалардың дұрыс сақталуы мен тазалану ережелерін түсіндірді:
Ұзақ сақталудың тағы бір маңызды шарты — температураны сақтау. Қыста кондиционерлер өшіріледі, ал ауа райы жылына бастаған сәттен бастап, барлық кондиционерлер тәулік бойы 17 градуста жұмыс істейді.
Дәл осы шағын ғимаратта фонотека да орналасқан. Фонотека сақтаушысы, музыканы қайта қалпына келтірумен айналысатын — Аққайша Баймұратова. Оның айтуынша, одан басқа музыканы реставрациялауды «Қазақфильмде» қазір ешкім білмейді.
Ол реставрация жұмысын 1981 жылы шығарылған ескі техникада істейді, алайда ешқандай оған наразылығы жоқ екенін айтты.
Алтын қордағы фильмдерді цифрландыру және қалпына келтіру жобасы 2022 жылы бастау алды. Бұл –  плёнкаға түсірілген фильмдерді қалпына келтіру жұмысы. Қайта келтіру жұмысына — плёнканы ластану, шаң, сызаттардан тазарту жатады.
Сонымен қатар, фильмдердің бастапқы дыбысы да қалпына келтіріліп жатыр. Ескі таспаға жазылған дыбыс сапасы уақыт өте келе бұзылып, шу көбейіп кетеді. Сол себепті арнайы дыбыс инженерлері дыбыс жолын сандық форматқа көшіріп, одан кейін қажетсіз шу мен бұзылған дыбыс фрагменттерін тазартуға кіріседі.
Көріп отырғаныңыздай қара шаңырақта костюмдерді, ескі мұраларды, архивтерді сақтау үшін табан ет, маңдай терін аямай қызмет еткен адамдар бар. Олар сөзсіз бір ұлттың мүддесі үшін шоқтығы биік мұра болып қала беретін кино деген құдіреттің қадірін сезініп, талмай еңбек етті. Алайда қазақ киносының алтын бесігі болған бұл киностудияға қатысты дау көп. Дегенмен жеке бастың мұраты, жеккөрініш, күндестік, бақастық секілді арамдыққа жол бермей, бірінші орынға қазақтың кино өнерін қойып, безбенмен қатар тартып қойғанда азаматтарымыз қашанда оң шешім қабылдауға тырысады деп үміттенеміз. Олай болмаған жағдайда «екі ортада бұл қара шаңырақтың келешегі қандай болмақ?» деген орынды сұрақ туады.
Бәріміздің санамызда сақталған көркем туындылар туған орда өз беделін көтеріп, жаңа дәуірге қадам баса ала ма? Ол уақыттың еншісінде.
Еске сала кетейік, Еуропада өткен халықаралық фестивальден жеңіспен оралған режиссерлерді киностудияға кіргізбей, «Қазақфильм» дау-дамайдың ортасында қалған еді. 26 ақпанда «Қазақфильм» киностудиясының алдында анимация саласының мамандары, режиссерлер жиналып, өз наразылықтарын айтқан еді. Олар қазақ анимациясын Астанаға ауыстыруға қарсы болып, кейбір қазақ режиссерлерінің киностудияға кіре алмағанын айтып, бейне үндеу түсірді. Киностудия басшылығы көп ақпаратты «бұрмаланған» деп, анимацияны Астанаға көшіру керісінше дамыту үшін жасалатын қадам екенін айтып, мәлімдеме жасады.
Orda.kz тілшісі жүлдемен оралған режиссер Елзат Ескендірге хабарласып, мән-жайды сұрастырған болатын. Халықаралық Азия кинофестивалінен үш бірдей жүлдемен оралған авторлық «Әбіл» фильмінің режиссері Елзат Ескендір «Қазақфильмдегі» тосқауылдар мен бөлінген ақша жайлы айтқан еді.",2025-04-24T14:06:57+05:00,2025-04-24T14:06:57+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/1745472879_img_4356.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1745470907_5206281544744957688.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/5206281544744957471.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/5206281544744957473.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/5206281544744957474.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/5206281544744957484.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/5206281544744957487.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/5206281544744957489.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/5206281544744957491.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/5206281544744957492.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/5206281544744957494.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/5206281544744957498.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/5210785144372323918.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/5210785144372323920.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/1745472879_img_4356.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/1745472879_img_4356.webp,https://www.youtube.com/embed/MFEs8h5oQMo?feature=oembed
f79b0adcd54400047fc2718bc55331bc,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қара нарық құрығы: Қазақстандықтар заңсыз ағза саудасының құрбанына қалай айналуда?,Orda.kz бұған дейін бүйрегін сатып істі болған Нұрболдың оқиғасын жазған болатын. Редакция осы іске қатысты зерттеу барсында халықаралық қылмыстық топты анықтады.,investigations,https://kaz.orda.kz/kara-naryk-kurygy-kazakstandyktar-zansyz-agza-saudasynyn-kurbanyna-kalaj-ajnaluda-128613/,"Orda.kz бұған дейін бүйрегін сатып істі болған Нұрболдың оқиғасын жазған болатын. Редакция осы іске қатысты зерттеу барысында халықаралық қылмыстық топты анықтады. Бұл қылмыстық топқа жалғыз Қазақстан емес, Түркия мен Индияның қатысы бар болып шықты.
Нұрбол есімді 28 жастағы азамат бүйрегін сатып, осы қылмыстық топтың қолына түсіп, істі болып жатыр. Тергеу абақтысында отырған кезде ол Думан Мұхамедкәрімнің көмегімен президент Қасым – Жомарт Тоқаевқа ашық хат жолдады. Бұл ашық хатта Нұрбол осы топтың арбауына қалай түсіп,  ақшасыз және бүйрексіз қалғанын толық жазған. Нұрбол біздің редакциямызға жалпы бұл топтың құлдығында болғандағы көрген-білгенімен бөлісті.
Ота жасалғаннан кейін Нұрбол ақшасыз әрі бүйрексіз қалды. Нұрболдың бүйрегін алып қана қоймай, қорлық-зорлық көрсетіп, ақшасын бермей құлдықта ұстаған. Әбден тығырыққа тіреп, әйелінің де бүйрегін беруге мәжбүр етті. Уақыт өте келе оны полиция қызметкерлері осы ҰҚТ-қа қатысы бар деп, 8 ай тергеу изоляторына қамайды. Нұрбол ұсталған бетте тергеушімен келісімге отырып, бар шындықты айтып береді. Ол полиция қызметкерлеріне 37 адамның тізімін берді. Кейін тергеу изоляторында 14 рет суицид жасамақ болды. Қазіргі таңда үй қамақта отыр және ең өкініштісі -  әйелі екеуі бұл істе ұйымдастырушылар ретінде танылып отыр.
Бұл тізімде клиниканың төрт хирургі, нотариус қызметкерлері, Б.Серәлінің жанында жүретін қолшоқпарлары, «Халыққа қызмет көрсету орталығы» (ХҚКО) қызметкері мен Түркия еліндегі қазақстандық донорлармен жұмыс істейтін адамдар бар. Нұрболдың айтуы бойынша, Б.Серәлі мен оның басшысы Ержан, қазақстандықтарды Түркия мен Үндістан елдерінде ота жасатып, бүйректерін сатумен айналысқан. Бірақ, қазіргі таңда, тергеудегі 10 адамның төртеуі бүйрегін бергендер, төртеуі бүйрек сатып алушылар, екеуі осы ҰҚТ-тың басшысы Ержан мен Серәлі.
Ержан туралы ақпарат аз. Нұрболдың айтуы бойынша, барлық жұмысты Серәлі орындаған. Яғни, Серәлі әлеуметтік желідегі жарнамаға ақпарат қалдырған бүйрек сатушыға хабарласып, Алматыға шақырып, дәрігер К.Исламмен таныстырады. Бүйрек сатып алушы Болатпен де, Қарлығашпен де Серәлі жүрді. Отаға дейінгі, кейінгі істердің барлығын Серәлі мен оның досы Абай атқарады. Тіпті, көлікте отырып Болаттан ақша алғандарын Нұрбол жасырмай айтты.
Серәлінің қолшоқпары Абай қазіргі таңда кісі өлімі бойынша 8 жылға сотталып, түрмеде отыр.
Нұрболдың айтуынша, Серәлі Қаскелең қаласынан 3 азаматты Түркияға апарып, бүйректерін сатқан. Сол 3 азаматтың екеуіне ота жасатып, үшіншісі қашып кеткенде Серәлі Нұрболды оны әуежайдың алдынан күтіп алуға жұмсаған. Күтіп алудан бас тартқан Нұрболдың басы тағы дауға қалып, Серәлі «қашып кеткен адамға кеткен шығын 24 млн. теңге, соны төлейсің немесе қашып кеткен адамды қолыма әкеліп бересің» деп қысым көрсеткен. Амалдың жоғынан, қашып кеткен азаматтың орнына әйелі өз бүйрегін берген.
Orda.kz тілшісі Стамбұлдағы жеке «Флоренс Найтингейл» ауруханасының онко-гематологы Айгүл Жантайға хабарласып, жалпы ағза ауыстыру бағасы қанша және қандай ережелері бар екенін білді.
Әрине, ағзаның қара нарықтағы бағасы әлдеқайда жоғары.
Orda.kz журналистері әлеуметтік желілерде осындай топтардың бар-жоғын тексеруді ұйғарды. Тексеру нәтижесінде, қажетті сөздерді іздеу жолағына жазсаңыз болғаны, бұл топтарды оңай табуға болатыны белгілі болды. Мұның бәрі ағза саудасына тыйым салатын заңнамаға қарамастан жарқырап жатыр.
Бұл топтарда қолданушылар көбінесе бүйректерін сату немесе сатып алу туралы хабарландырулар жариялап, донорлық мәмілелерді ашық талқылайды. Қазақстандықтардың өз органдарын ресейліктерге сатуы немесе керісінше жағдайлар кездеседі. Ресейде де ағза саудасына тыйым салатын заң бар, бірақ бұл топ ақпаратында ол туралы ашық жазылған.
«Бүйрегімді сатамын, қан тобы осындай. Шұғыл ақша керек, осы нөмірге хабарласыңыз...» — мессенджерлерде немесе «ВКонтакте», Facebook және басқа да әлеуметтік желілерде құрылған топтарда осындай хабарландыруларды көптеп кездестіруге болады.
Хабарландыру авторлары қылмыстық қудалау қаупіне қарамастан, өз есімдерін, телефон нөмірлерін және басқа да байланыс деректерін ашық жариялайды. Бұл олардың өте қиын жағдайға тап болғанын және аман қалу үшін заңды бұзуға мәжбүр екенін көрсетеді.
Мұндай топтар «Донорство Казахстан» немесе «Доноры и реципиенты» сияқты әртүрлі атаулармен жұмыс істейді. Олар белсенді түрде модератор тексеруінен өтсе де, ұйымдастырушылар құқық қорғау органдарының назарынан аулақ болуға тырысып, түрлі тәсілдерді қолданады.
Біз осындай хабарландырулардың біріндегі нөмірге қоңырау шалдық. Телефон тұтқасын көтерген ер адам сұрақтарға ашық жауап берді. Ол бүйрегін сататынын растады, бірақ «нарықтағы» баға туралы хабарсыз болғандықтан, өзіне керек соманы айтты.
Нұрбол да осындай топтардың бірін «ВКонтакте» желісінен тауып, өз телефон нөмірін қалдырған. Кейін оған қанының тобы туралы сұрау үшін хабарласқан. Бірнеше сағаттан кейін оған Серәлі және кейінірек түрмеге түскен досы Аман қоңырау шалған. Олар: «Алматыға кел» , – деп айтқан.
Қазақстанда азаматтарға өз ағзасын сатуға тиым салынған, сол себепті сатып алушы мен донор туыстық қатынаста болуы керек. Серәлі басқа адамдарды тауып әкеліп, Халыққа қызмет көрсету орталықтары арқылы құжаттарын ауыстыртып, донор мен алушынының  туыстық қатынасын реттеп отырған. Нотариус қызметкерлері сатушы мен сатып алушы арасында ешқандай ақша жоқтығын көрсететін келісім шарт жасаған.
Нұрбол отаға өз құжатымен кірген жоқ, ол құжат бойынша сатып алушының бауыры боп кірген. Түркістан облысындағы Серәлінің адамы жалған құжат жасап, осындай қызмет атқарып отырды. Осылайша Нұрбол Болаттың (Нұрболдың бүйрегін сатып алушы) алыс ағасы болып шыға келеді. Нұрбол мен Болат ота алдында комиссияға кірер кезінде Болаттың туған-туысын, аталарын жаттағанын айтты.
Нұрболдың айтуы бойынша, барлық отаға дейінгі тексеріс Қ.Ислам арқылы жасалып отырған.
Orda.kz тілшілері бірнеше рет заңсыз ота жасалған клиникаға барды. Мекемеде хирург Қ.Ислам  іссапарда екенін айтты. Телефон нөмірін алып, хабарласып көрдік, бірақ қоңырауымызды алмады. Әріптестерінен Қ.Ислам жайлы сұрадық.
Осы іске қатысты, жалпы бүйрек ауыстыру отасы қалай жасалады, қандай ережелері бар екенін білу мақсатында осы клиниканың дәрігерімен тілдестік.
Бүйрек трансплантациясы қалай жүзеге асады? Бастапқы кезеңнен бастап: адамнан өтініш қалай түседі және одан әрі қалай жалғасады?
Дәрігердің айтуынша, қосымша тексерулер жасалады: кардиолог қарайды, пациент толық медициналық тексеруден өтеді. Донордың денсаулығы толықтай дұрыс болуы керек. Денсаулығы сау адам донор болуы қажет. Денсаулығында ешқандай проблема болмауы тиіс, себебі, трансплантациядан кейін донор да қиын жағдайға тап болуы мүмкін. Сол себепті донордың денсаулығын тәуекелге салуға болмайды.
Осы мезетте айта кететін жағдай Нұрболдың әйелінің донор болмай тұрып-ақ  бүйрегі ауыратын. Бірақ, соған қарамастан Нұрболдың әйелі донор бола алды.
Еске салар болсақ, бұл комиссиядан Нұрбол мен Болат та өтті, бірақ Нұрболдың айтуы бойынша, комиссия мүшелері ""туыссыңдарма"" дегеннен басқа сұрақ қоймаған. Себебі, Серәлі барлық комиссия мүшелерімен келісіп қойғаны.
Жалпы ағза тасымалдау ісіне қатысты заңгер Әбілқайыр Олжас денсаулық сақтау министірлігіне сауал жолдап, сол сауалдың жауабын редакциямен бөлісіп, өзінің пікірін білдірді.
Жалпы Қазақстанда ағза саудалаумен айналысатын топтарға қандай жаза бар? Бұл ақпаратпен адвокат Төлен Қайратұлы бөлісті.
Төлен Қайратұлының айтуынша, аталған бап бойынша ең жоғары жаза – 10 жылға дейін бас бостандығынан айыру.
Қазақстан Республикасының «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» Кодексінің 209-бабының 4-бөлімі 1, 2, 3-тармақтарына сәйкес келесі әрекеттерге тыйым салынады:
Редакция егер олар өздері байланысқа шығуды қаласа, бұл оқиғаның екінші тарапымен байланыс орнатуға дайын. Біз бұл сұмдық оқиғаға қатысты тергеу бойынша Алматы облыстық полиция департаментінен ресми пікір сұрадық. Мақала жарияланған сәтте жауап әлі келіп түспеді. Orda.kz жағдайды бақылауда ұстайды.",2024-11-22T09:00:00+05:00,2024-11-22T09:00:00+05:00,kk,Редакция,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/pochki-opg-klzh-2.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/1732188271_img_3940.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/1732188271_img_3943.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/photo_2024-11-21_15-18-17.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/photo_2024-11-21_15-21-42.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/photo_2024-11-21_16-07-25.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/photo_2024-11-21_17-40-04.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/photo_2024-11-21_17-52-03.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/shema-klzh_-kaz_-versija.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/pochki-opg-klzh-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/pochki-opg-klzh-2.webp;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2024-11/1111.jpg;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2024-11/1732188305_img_3941.jpg;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2024-11/1732188305_img_3944.jpg;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2024-11/1732188305_img_3945.jpg;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2024-11/1732188305_img_3946.jpg;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2024-11/2222.jpg;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2024-11/3333.jpg;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2024-11/photo_2024-11-21_16-07-45.jpg,
50180b465095fb0cf2744d38b4fbe11f,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Қарға қарғаның көзін шұқымайды»: Қайрат Сатыбалдының бостандыққа шығуы ненің белгісі?,Соңғы жылдары елге қайтарылған қаражат пен активтері арқылы жұртты таң қалдырған экс-президент Нұрсұлтан Назарбаевтың немере інісі Қайрат Сатыбалды бостандыққа шығатын болды. Мұндай жолмен тағы кімдер бостандыққа шығады? Бұның бәрі жаңа әрі әділетті деп ұрандатқан Қазақстанның принциптеріне жата ма? Orda.kz тілшісі осы шешімге байланысты алдағы уақытта Қазақстан билігіне деген сенім мен көзқарастың қандай болатынын білу үшін еліміздің танымал саясаттанушыларының пікірін білді.,investigations,https://kaz.orda.kz/karga-karganyn-kozin-shukymajdy-kajrat-satybaldynyn-bostandykka-shyguy-nenin-belgisi-126385/,"Соңғы жылдары елге қайтарылған қаражат пен активтері арқылы жұртты таң қалдырған экс-президент Нұрсұлтан Назарбаевтың немере інісі Қайрат Сатыбалды бостандыққа шығатын болды. Мұндай жолмен тағы кімдер бостандыққа шығады? Бұның бәрі жаңа әрі әділетті деп ұрандатқан Қазақстанның принциптеріне жата ма? Orda.kz тілшісі осы шешімге байланысты алдағы уақытта Қазақстан билігіне деген сенім мен көзқарастың қандай болатынын білу үшін еліміздің танымал саясаттанушыларының пікірін білді.
Алдымен Қайрат Сатыбалдының қандай қызметтерде істегеніне көз жүгіртейік. Қайрат Сатыбалдының қызметтік жолы тек ірі мекемелер мен компанияларда жетекшілік қызметтерден тұрады. Атап айтар болсақ, «Qazaq oil», «Қазақстан темір жолы» компанияларының вице-президенті болды. Қазақстан ұлттық қауіпсіздік комитетінің кадрлық қызметінде жетекші, бұрынғы «Нұр Отан» партиясының хатшысы қызметтерінде болды. Сонымен қатар, «Қазақтелеком» компаниясы акцияларына иелік етті. Сондай-ақ, бірнеше коммерциялық компанияға жетекші болды. Нұрсұлтан Назарбаевтың тұсында елдегі ең ықпалды бизнесмендердің бірі болған Сатыбалдының байлығын «Forbes Kazakhstan» журналы 163 миллион долларға бағалаған еді.
2022 жылы қаңтар оқиғасынан кейін ұсталған Қайрат Сатыбалды «Қазақтелеком» және «Көлік сервис орталығы» компанияларынан ақша жымқырды деген айыппен 6 жылға сотталған еді. БАҚ-да « Сатыбалдының қаңтарға қатысы бар және ол Тоқаевқа қарсы шыққан » , —  деген қауесет тараған болатын. Назарбаевтың немере інісінің қаңтардан кейін ұсталғаны нені көрсетеді? Билік Сатыбалдыны қаңтардағы қақтығысқа қатысы бар деп ұстады ма, әлде бұл тек сәйкестік пе? Сұрақ көп, жауап жоқ.
Биылғы жылдың қаңтарында жемқорлыққа карсы іс-қимыл агенттігі Қайрат Сатыбалды билікке 650 млрд теңге қайтарғанын хабарлаған еді. Сатыбалдыға «қылмыстық жолмен алынған ақшаны және өзге де мүлікті заңдастыру», «салық төлеуден жалтару» фактілері бойынша іс қозғалған болатын. Қылмыстық жолмен келген ақшаға Қайрат Сатыбалды шетелден түрлі мүлік алған, ал жымқырған қаражатты қазақстандық және шетел банктерге салып келген.
Артынша қайтарылған активтер — әкімшілік ғимараттар, эксклюзивті зергерлік бұйымдар, люкс үйлер, пәтерлер мен автомобильдер, акциялар мен компаниялардың үлестері, теміржол тұйықтары мен ақша қаражаттары екені мәлім болды. Сонымен қатар, 661,5 млн доллары шетелден қайтарылды . Атап айтар болсақ, Австрия, Лихтенштейн, БАӘ, Түркиядан табылды.
Енді осы қайтарылған қаражаттың хронологиясына бір көз жүгіртейік. 12 тамызда жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі мен бас прокуратура Сатыбалдының мемлекетке заңсыз иеленген қаражаттар мен активтерін қайтарғанын бірінен соң бірі хабарлай бастады. Жалпы сома 1,6 млрд доллар теңге болды . Ал тамыздың 15-де мәжіліс депутаты Ермұрат Бәпи әлеуметтік желіде «Қайрат Сатыбалдыны шартты жазамен босатуға дайындап жатыр ма?» деген жазба жариялаған болатын. Айтып ауыз жиғанша 16 тамызда Өскемен қаласының №2 соты Қайрат Сатыбалдының өтелмеген жазасының бөлігін жеңіл жазаға ауыстыру туралы өтінішін қарады. Нәтижесінде сот сотталушының өтінішін қанағаттандырып, жазасының өтелмеген бөлігін 3 жыл 3 ай 7 күн мерзімге бостандығын шектеуге ауыстырды.
Саясаттанушы Досым Сәтпаев Қайрат Сатыбалды мен басқа да тұлғаларға қатысты жағдай биліктің өз нұсқасындағы индульгенцияны іске қосқанын көрсететіндігі айтады. Яғни, Күнә жасадың, кешірім сұрадың, индульгенцияны сатып алдың, және кінәсіз болып бостандыққа шықтың.
Саясаттанушының айтуынша, Марат Жыланбаев сияқты саяси баптар бойынша сотталғандарды билік қауіпті деп есептейді. Сол себепті, олардың үкімдері толығымен орындалып отыр. Билікке жақын сыбайлас жемқорлар мен мемлекеттік мүлікті ұрлағандар – менталитет бойынша билікке жақын, ал ар-ұжданына сай өмір сүретін саяси қарсыластар олармен келісімге бармайтығын айтты.
Еске сала кетсек, бұған дейін сот Сатыбалдыны 6 жылға соттап мүлкін тәркілеу туралы үкім шығарған болатын. Сонымен қатар Қайрат Сатыбалдының бұрынғы жары Гүлмира Сатыбалдыға байланысты  сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі  заңсыз бас бостандығынан айыру, аса ірі мөлшерде бопсалау және ауыр зардаптарға әкеп соққан заңсыз әрекеттер бойынша тергеуді аяқтаған болатын.
Естеріңізде болса, экс-президент Нұрсұлтан Назарбаевтың бұрынғы құдасы, бизнесмен, Forbes Kazakhstan рейтингі бойынша, еліміздегі ең бай 50 бизнесменнің бірі Қайрат Боранбайды да наурыз айында Сатыбалдыдан соң араға екі күн салып құзырлы органдар құрықтағаны мәлім  болды.
2023 жылдың қыркүйегінде Астана қаласының апелляциялық соты Боранбаевтың мүлкін тәркілеп, 6 жылға соттап, жалпы режимдегі колонияға жіберіп еді. Ал оның алдындағы сот оны «ірі көлемде бөтеннің мүлкін иемденді», «қылмыстық жолмен алынған ақшаны жымқырды» деп танып, 8 жылға соттаған болатын.
Ал 2023 жылдың қазанында Ақмола облыстық соты Боранбаевқа жаза мерзімінің үштен бірін және мемлекетке келтірілген шығынды толығымен өтеп, тергеумен белсенді түрде ынтымақтасқаны үшін жазасын бас бостандығын шектеуге ауыстырғанын хабарлады. Сонымен қатар, ол мемлекетке 90 млрд теңгенің мүлкін өз еркімен қайтарды. Оның ішінде мұнай кәсіпорыны, газ таратушы компания, қызмет көрсету кәсіпорны, қонақүйлер мен сауда-ойын-сауық кешендері, фитнес-орталықтардың желісі мен кеңсе ғимараттары бар.
Саясаттанушы Ғазиз Әбішев  Сатыбалдының ісі Қайрат Боранбаевтың ісімен ұқсастығына баса назар аудару керектігін айтады.
Жоғарыда келтірілген фактілерге қарасақ, қос Қайраттың да бостандыққа шығу жолы бірдей. Қаңтар оқиғасынан кейін Нұрсұлтан Назарбаев пен оның айналасындағы адамдар, ықпалынан айырыла бастаған еді. Экс-президенттің туыстарының біразы жоғары лауазымды қызметтерінен алынып, кейбірі қамалып, кейбірі елден Дубай, Түркия асып кеткен болатын. Ел аузында Жаңа Қазақстанның жаршысындай болған қылмыстық істер бүгінде көз алдымызда ақталып жатыр.
Дәл осылай қалыптасқан жүйенің әлі де биліктің бір бөлшегі болып тұрғанын сясаттанушы Дос Көшім баса айтты.
Қоғам көзінде Қанды қаңтардан кейін құрықталған Қайрат Сатыбалды ескі жүйенің жойылғандығын және Елбасы дәуірінің аяқталу белгісі ретінде қабылданды. Енді Нұрсұлтан Назарбаевтың немере інісінің бостандыққа шығуы — кез-келген мемлекетің қаржысы мен мүлкін талан-таражға салғандар кешірім сұрап, жазадан қашу әлі де жалғаса береді деген сөз бе?",2024-08-19T18:19:24+05:00,2024-08-19T18:19:24+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/img_3835.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/img_3835.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/img_3835.webp,
f53331020e9422d7f251d8ade836905c,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қауіпсіздік кеңесінің экс-хатшысы Өксікбаевтың ұлы неліктен алаяқ деп танылды?,"Алматы полициясы Қазақстанда танымал саясаткер, мәжілістің экс-депутаты, Қауіпсіздік кеңесінің экс-хатшысы Омархан Өксікбаевтың ұлын аса ірі көлемде алаяқтық жасады деп айыптап, қылмыстық істі тергеп жатыр.",investigations,https://kaz.orda.kz/kauipsizdik-kenesinin-jeks-hatshysy-oksikbaevtyn-uly-nelikten-alajak-dep-tanyldy-134350/,"Алматы полициясы Қазақстанда танымал саясаткер, мәжілістің экс-депутаты, Қауіпсіздік кеңесінің экс-хатшысы Омархан Өксікбаевтың ұлын аса ірі көлемде алаяқтық жасады деп айыптап, қылмыстық істі тергеп жатыр. Бірнеше адам 42 жастағы Алмас Омархановты алдап, ірі көлемде алаяқтық жасады деп  айыптады.
Orda.kz редакциясында оның адамдарды алдағаны туралы құжаттар мен бейнежазбалар бар. Тілшіміз мәселенің мән-жайын анықтап, назарларыңызғы ұсынады.
Ашық дереккөздерге сүйенсек, Алмас Омархановта үлкен бэкграунд, яғни, алғы тарихы бар. Ол Қаржы министрлігінде жұмыс істеп, Қазақстанның ипотекалық несиелерге кепілдік беру қорын басқарды. «Қазақстан темір жолы» ұлттық компаниясының топ-менеджері болды, сондай-ақ Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің аппаратын басқарды. Ал қазір оның қайда және немен айналысып жүргені белгісіз.
Сот ісіндегі материалдарға сүйенсек, оның алаяқтығының көп адамға кесірі тиген. Омархановқа қарызға берілген қомақты сома тек сот арқылы қайтарылған. Алайда кей ақшалар олай қайтарылмаған.
Бір қызығы, Омархановқа қарсы арызданғандардың ішінде беделді азаматтар да бар. Мәселен, 2024 жылдың мамыр айында Алмас Омархановтың үстінен кәсіпкер Данияр Әлпиев 41,5 млн теңгесін қайтармағанын айтып шағымданған болатын. Сот Әлпиев жағына шығып, Омархановқа қарызын төлеуді міндеттеген болатын. Әрине, Әлпиевтей адамға бұл ақша аздық етеді. Ол Алматыға даңқты «Алтын Орда» базарының үлесіне ие. 2019 жылы банк саласындағы алаяқтығы үшін оны шартты түрде бас бостандығынан айырған болатын. Кейінірек ол Болат Назарбаевты «Алтын орда» базатын «рейдерлік жолмен басып алды» деп айыптады.
Тағы бір айыптаушымыз Аян Беспаев. Оның аты БАҚ саласында көп аталмағанымен, оның әкесі Тимур Беспаев зейнетақы қорының миллиондаған долларын жымқыру дауының басты фигуранты болған. Бұл туралы «Время» газеті 2000 жылдары жазып кеткен. Күрделі қаржылық сызбалар салдарынан БЖЗҚ қазақстандықтардың 103 миллион теңге зейнетақы жинағынан айырылып қалды. Басылымның мәліметінше, Тимур Беспаевтың қылмыстық ісінің мерзімінің ескіруіне байланысты тоқтатылып, жазадан оңай құтылып кеткен.
Сонда Алмас Омарханов кезінде алаяқтықпен айналысқан немесе соның айналасында жүргендердің өзідеріне алаяқтық жасаған ба? Алайда оны «Робин Гуд» деп атау әбестік болар. Зардап шеккендердің қатарында басқа да адамдар бар. Мәселен, кәсіпкер Алексей Егай Омархановқа 86,2 миллион теңге бергенін мәлімдейді. Кепілдік ретінде Алматы орталығындағы бес бөлмелі пәтер рәсімдеген, бірақ қарыз мерзімі аяқталғаннан кейін ол ақшасын қайтара алмаған.
Сот Егейге қарызды тұрғын үй есебіне қайтарудан бас тартты. Өйткені пәтер Омархановтың жұбайы Әйгерім Назароваға тиесілі. Дегенмен Омархановтың әйелі де осал адам емес. «ҚазТрансГаз» АҚ-ның бұрынғы басшысы Болат Назаровтың қызы. Өз кезінде Қазақстанның мұнай-газ саласында негізгі лауазымдарды атқарған, оның ішінде «ҚазМұнайГаз» ҰК АҚ басқарушы директоры болған. Күйеу баласының істеп жүрген тірлігінен хабардар ма, ол жағы белгісіз.
Ал зардап шеккен бизнесмен Алексей Егайға келер болсақ, сот арқылы қарызын қайтара алмаған соң, полицияға алаяқтық туралы арызданған. Алматы полиция департаменті қылмыстық іс қозғалғанын, ал Алмас Омарханов күдікті екенін растады.
Редакциямызда Омарханов туралы 2 бейнеролик бар. Біріншісінде Омарханов ақша мәселесін шешуге уәде беріп, өзінің «көкелері» туралы сөзді тілге тиек етеді. Екіншісінде оны нотариуста қарыз жайлы міндеттемелері туралы айтып жатқанын көруге болады. Кадр сыртындағы дауыс Омархановтың қарызды өтеу туралы қолхатты ұрлап алғанын мәлімдейді. Редакция бұл материалдардың рас немесе өтірік екенін тексере алмады.
Редакция жағдайды өз бақылауында ұстайды. Егер Алмас Омарханов немесе материалда аталғандардың бірі өз пікірін айтып, істің егжей-тегжейін баяндауға құлық танытып жатса, біздің редакция қашан да оларға сөз беруге дайын.
Автор: Динара Бекболаева",2025-08-15T14:55:01+05:00,2025-08-15T14:55:01+05:00,kk,Ислам Әден,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1755245284_img_7090.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1755245284_img_7090.webp,
3dc544c574b6d01f808e31b02d564fc0,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Қазақ ғылымындағы бітпейтін дау»: Министрлік ғалымдарға қандай талаптар қоймақ?,"Қазақстанның Ғылым және жоғары білім министрлігі базалық қаржыландыру аясында жалақы алатын жетекші ғалымдарға қойылатын жаңа талаптарды ұсынды. Orda.kz еліміздегі ғылымның дамуы мен ғылымға сүбелі үлес қосып жүрген ғалымдардың жай-күйі жайлы түркітанушы, филология ғылымдарының кандидаты, доцент Аманқос Мектеп-тегіне хабарласқан болатын.",investigations,https://kaz.orda.kz/kazak-gylymyndagy-bitpejtin-dau-ministrlik-galymdarga-kandaj-talaptar-kojmak-125912/,"Қазақстанның Ғылым және жоғары білім министрлігі базалық қаржыландыру аясында жалақы алатын жетекші ғалымдарға қойылатын жаңа талаптарды ұсынды. Бұл қазақ ғылымын дамытып, ілгерілету мақсатында жасалып отырған қадамдардың бірі. Orda.kz еліміздегі ғылымның дамуы мен ғылымға сүбелі үлес қосып жүрген ғалымдардың жай-күйі жайлы түркітанушы, филология ғылымдарының кандидаты, доцент Аманқос Мектеп-тегіне хабарласқан болатын. Ол министрлік қабылдап отырған жаңа талаптар жайлы және оның кілтипандары жайлы айтып берді. 50 жыл бойы ғылымға өмірін арнаған түркітанушы ғылыми еңбектердің әділ бағаланбай отырғанын айтты.
Ал 2024 жылдың 1 қыркүйегінен бастап күшіне енетін, ғалымдарға қойылатын талаптар мынадай:
Бұрынғы талаптарда ғылыми дәрежесі мен белгілі бір жұмыс өтілі болуы жеткілікті еді. Оның үстіне еңбектерінің жарыққа шығуы  мен басшылық тәжірибесіне қойылатын талаптар қатаң болмаған. Министрлік сөзіне қарасақ, жаңа талаптарды енгізу ғылыми зерттеулердің сапасын арттыруға және олардың халықаралық стандарттарға сәйкестігін қамтамасыз етуге бағытталып отыр. Жаңа талаптар ғалымдарды беделді журналдарда жиі жариялануға және халықаралық жобаларға қатысуға міндеттеп отыр.
Ежелгі түркілердің өмірі мен руна жазуы жайлы зерттеп келе жатқан түркітанушы Аманқос Мектеп-тегі бұл қабылданатын талаптағы бір кілтипанды айта кетті. Түркітанушының айтуынша, жаңа талаптағы халықаралық басылымдарда еңбектердің жариялануы жайлы талап орынды. Бірақ шетелдің басылымдарына ғылыми еңбекті шығару үшін аударма мәселесін де қолға алуы керек. Мысалы, әлемдік тіл ағылшын, болмаса испан және т.б.
Сонымен қатар, түркітанушы «бұл ұлтта жазу болмаған, жабайы өмір сүріп, көшіп-қонып жүрді» деген ескі түсінік болғанын айтты.
Руна жазуы — көк түріктердің жазу мәдениетінің бар екенін бүкіл әлемге паш етті. Аманқос Мектеп-тегі мұндай жаңалықты әлемдік тілдерге аударып, басып шығарып, білім ордаларына енгізу өте маңызды мәселе екенін атап өтті.
Түркітанушы ғылыммен айналысып, өмірін арнаған, еңбектер жазған адамдарға мемлекет тарапынан қолдау аз екенін айтты. 300-ден аса ғылыми еңбегі бар ғалым жеке шығарған 5 кітапқа да, соңғы шыққан «Руна жұмбағы» атты бабаларымыздың руна жазуына қатысты шыққан кітабына да ешқандай қолдау көрсетілмегенін айтты. Ал жаңа енгізілетін талаптар ғылымның дамуын ілгерілететіне күмәнмен қарайтынын айтты.
Аманқос Мектеп-тегі өмірін ғылымға арнап, сол салаға өз бетінше қызығып, зерттеумен айналысып, еңбек жазған ғалымдар көбіне көлеңкеде қалып қоятынын айтты.
Ғылым және жоғары білім министрлігінің мәліметтері бойынша 2023 жылы Қазақстанда шамамен 5000 ғылым кандидаты және 1500-ден астам ғылым докторы бар. Аманқос Мектеп-тегі ғалымдардың көптігіне емес, жазған еңбектерінің сапасына қарап, әділ бағалау болуы керек дейді. Ғылыми еңбек қорғағандардың көбі жаңалық ашқан адамдар емес, бұрыннан келе жатқан дүниені қайта айтып беретінін айтты.
Қорыта келе айтарымыз, қабылданған әрбір заң мен ережелерді жан-жақты ойластырып қабылдау керек. «Таяқтың екі ұшы бар» болған соң, мақсат расымен Қазақстандағы ғылымның дамуына ықпал ету болса, расымен жаңалық ашқан ғалымды жан-жақты қолдау мен оның еңбектерінің таралымына көңіл бөліну маңызды мәселе.",2024-07-29T15:09:49+05:00,2024-07-29T15:09:49+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-07/sizes/1440x810/photo_2024-07-29_14-25-22.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-07/sizes/1440x810/photo_2024-07-29_14-25-22.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-07/sizes/1440x810/photo_2024-07-29_14-25-22.webp,
fcb6048be0dd21b4474b0c7f2c87945c,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қазақ эстрадасының тарихын жасаған тұлға – Бәйтереков: «Әлия» әніне 50 жыл,"Қазақ музыка өнерінде тау тұлға көп. Дегенмен де, шоқтығы биік әрі ғасырға жуық қазақтың тек санасына ғана емес қанына сіңіп кеткен әндердің композиторы кім екені әдетте ұмыт қалады. Сейдолла Бәйтереков талай әншінің бағын ашқан тұлға. Қазақ сахынасында 50 жыл бойы шырқалып келе жатқан «Әлияны» орындаған Роза Рымбаева небары 19 жасында бүкілодақтық танымалдылыққа ие болса, Нағима Есқалиева, Бағдат Сәмединова, Мақпал Жүнісова, Нұрлан Өнербаев, Медеу Арынбаев сынды әншілердің өнердегі қадамдарының нық болуы композитордың шоқтығы биік әндерінде жатыр. Orda.kz тілшісі биыл тірі болса 80 жасқа толатын қазақ музыка өнеріндегі тау тұлғаның шығармашылығын зерделеді.",investigations,https://kaz.orda.kz/kazak-jestradasynyn-tarihyn-zhasagan-tulga-bajterekov-alija-anine-50-zhyl-129989/,"Қазақ музыка өнерінде тау тұлға көп. Дегенмен де, шоқтығы биік әрі ғасырға жуық қазақтың тек санасына ғана емес қанына сіңіп кеткен әндердің композиторы кім екені әдетте ұмыт қалады. Сейдолла Бәйтереков талай әншінің бағын ашқан тұлға. Қазақ сахынасында 50 жыл бойы шырқалып келе жатқан «Әлияны» орындаған Роза Рымбаева небары 19 жасында бүкілодақтық танымалдылыққа ие болса, Нағима Есқалиева, Бағдат Сәмединова, Мақпал Жүнісова, Нұрлан Өнербаев, Медеу Арынбаев сынды әншілердің өнердегі қадамдарының нық болуы композитордың шоқтығы биік әндерінде жатыр. Orda.kz тілшісі биыл тірі болса 80 жасқа толатын қазақ музыка өнеріндегі тау тұлғаның шығармашылығын зерделеді.
Сейдолла Бәйтереков қазақ музыка өнерінде ерекше құбылыс, феномен болған тұлға және оның есімі тарихта алтын әріптермен жазылғаны ақиқат. Бәйтереков туындылары қазақтың қанына сіңіп кеткен десек те болады. Өйкені, «Әлия» әнінің өзіне биыл 50 жыл толып отыр. Қысқа ғана ғұмырында жазған әндерінің барлығын дүйім жұрттың білуі сирек кездесетін бақ пен даңқ. 1945 жылы Түркістан облысы Кентау қаласында дүниеге келген композитордың өнердің биік шыңын бағындырар тұлғаға айналарын ешкім сезбеген де болар. Сейдолла Бәйтереков көп сөзге жоқ, биязы адам болған екен. Өзінің ішкі әлеміне қатты мән берген, көп сөзді көпіріп айтқанша, ішкі энергиясын сақтап, бар күшін әндеріне арнаған тұлға.
Видео: Qazaqstan/ Жарқын жүздесу бағдарламасы
Тіпті композитор көзі тірісінде-ақ қанша жасында дәм-тұзы таусыларын біліп, отбасына айтып жүрген екен. 53 жасында өмірден озған тұлғаның артында өшпес мұра болып әндері қалды. Иә, тау-тұлға туралы бұған дейін де талай деректі фильм, сұхбат, жыр-дастан жазылды, өйткені ол соған лайықты. Дегенмен де, біз мына қысқа-нұсқа ән мен музыканың сұранысқа орай ғұмырының да қысқарып, түрленіп бара жатқан тұсында Бәйтерековтей қазақ музыкасының бастауында тұрған тұлға жайлы жазу борышымыз. Композитор тек  әншілерге ғана емес көптеген театр қойылымдарына, кино фильмдерге де арнап музыка жазды. Оның әндері КСРО халық әртістерінің репертуарларының алтын қазығына айналды.
Қазақта ән құдіреті деген бар. «Әлия» сол құдіретке толы туынды. Әнді композитор небары 28 жасында жазған әрі алғашқы туындысы болған. Ең алғшқы әннің дәл осылай ғасырға жуық өмір сүрерін композитор өзі сезді ме екен?  Бәкір Тәжібаевтың сөзіне жазылған бұл әннің алғашқы орындаушысы ретінде халық Роза Рымбаеваны танығанмен, көбісі әнді, әу баста, Нағима Есқалиева орындағанын біле бермес. Ал 1977 жылы Болгариядағы халықаралық «Алтын Орфей» ән фестивалінде Роза Рымбаева көпшіліктің алдында шырқап, бас жүлдені ұтып алды. 19 жасар Рымбаеваға бүкілодақтық танымалдылықпен ән әлеміне қанат жайуына себепші болды. Бұл жайында халық әртісі Роза Рымбаеваның өзі былай деген болатын:
Кейін әнші бұл қуатты, көтеріңкі әуенді бүкілодақтық «С песней по жизни» байқауында, одан кейін Сопоттағы байқауда табысты орындап шықты. «Әлияның» музыка әлеміне ғана емес жалпы қазаққа бергені мол. Өйткені, батыр қыз Әлия Молдағұлованың рухы туралы шырқалған ән сонау кеңес дәуіріндегі қазақ халқының рухын да көкке көтеріп тастады. Сонымен қатар, сол жылдары «Әлия» әні бүкілодақта танымалдылық алған соң, қазақ қыздарына осы атты қою үрдісі арта түскен екен. Ең бастысы «Әлия» кеңес дәуіріндегі ән байқауларында шырқалып, осыншама жетістікке жеткен алғашқы қазақ әні екенін бірі білсе бірі біле бермес.
Видео: AbayTV/ Жәдігер бағдарламасы
Жалпы Роза Рымбаева, Нағима Есқалиева, Мақпал Жүнісова, Бағдат Сәмединова сында қазақ музыка өнерінің шоқтығы биік қыздарының бағының жанып, кеңінен танылуға композитор Сейдолла Бәйтереков себепкер болғанын да көбісі біле бермес. Иә, әнді халыққа жеткізуші әнші болғанымен ол әу баста, қағазға өлең болып түспесе, кейіннен шебердің қолынан ноталанып, музыкаға айналмаса - ол әнді  әнші қайдан шырқасын. Сондықтан мұндай процесті командалық жұмыс деуге болады. Бір-бірін тапқанда ғана ғасырға жуық шырқалар туынды туары ақиқат. Нағима Есқалиева «Күнге табыну», Ермек Серкебаев,  достықтың әнұранына айналған «Дос туралы жыр», «Өмір-өмір» әндерін шырқаса, Әлібек Дінішев «Мөлдір сезім» атты туындыны шырқады. Ал Бағдат Сәмединова «Сарыарқа», Мақпал Жүнісова «Бір болайық» сынды композитордың туындыларын орындап, халықтың сүйіспеншілігіне бөленді. Бұдан бөлек көптеген композитордың есті әндері халықтың жадында жаңғырып қалды.
Сейдолла Байтереков 40 жасында үйленіп, бір ғана әйелді сүйіп өткен. Композитордың жары Ләззат Аханова композитормен отау құрғанда 21 жаста болыпты. Аханованың айтуынша, арада жас алшақтығы  жұбайлық өмірде мүлдем байқалмаған, терезесі тең әңгіме-дүкен құрып, бір-бірін қабағынан танитындай дәрежеге жетті. Бәйтерековтің шығармасына үңілгенімізде, оның қыр-сырын білген өмірлік серігінен композитор жайлы сұрастырдық. Ләззат Аханованың айтуынша, жұбайы оған бір көргеннен ғашық болған екен.
Видео: Qazaqstan/ Жарқын жүздесу бағдарламасы
Алдағы уақытта Астана мен Алматы қалаларында Бәйтерековтің 80 жылдығына арналған концертін өткізу жоспары бар. Оның үстіне орайы келіп «Әлия» әніне 50 жыл, ал екінші дүниежүзілік соғысына 80  жыл толып отыр. Бұл атаулы мерейтойларды лайықты атап өтуіміз керек.
Сонымен қатар,  әлемге әйгілі композиторлардың өздері тірі болмаса да, артында қалған әндері заң бойынша бала-шағасының мұрасы болып қалады. Авторлық құқық бойынша, заңды өкілге ән қолданыста болған соң белгілі бір сомада қаражат түсіп тұрады. Осы тұрғыда арада қаншама жыл өтсе де Бәйтерековтің әндері әлі де сұраныста әрі қай заманда да қажетті болғандықтан авторлық құқықтан қаражат түсе ме деп те сұрастырдық.
Себебі, «Әлия» әнін айтпағанның өзінде басқа көптеген әндері қазіргі қазақ эстрадасында әлі күнге шырқалып жүрген әрі той-домалақ, караокеде де орындалады. Аханованың айтуынша,  соңғы жылдары еліміздің авторлық құқығынан шотқа 20 000 теңгенің айналасында ғана ақша түсіп тұрады.
Spotify мен Apple Music атты қосымшаларда композитордың көптеген туындылары эстрадамыздың көптеген әншілерінің орындауында тараған. Қосымшаларда барлық авторлар көрсетілген.
Ләззат Аханова мен Сейдолла Бәйтерековтің шаңырағында Санжар мен Данияр атты қос ұл дүниеге келді. Оның бірі Санжар бүгін де әке жолын қуып,  Мәскеудегі Чайковский атындағы мемлекеттік консерваторияның композиторлық факультетін және ассистентурасын тәмамдаған. Алайда, Сейдолла Бәйтереков музыкада джаз, симфоникалық бағытта жылжыса, ұлы Санжар академиялық, классикалық жанрды таңдаған екен. Ол қазіргі таңда «Игеру» ансамблінің көркемдік жетекшісі.
13 жасында музыкаға кеш келген, Санжар Бәйтереков өнер әлеміне қадам басқанда әкесінің ізімен жүруді ойламаған өз жанрын табу үшін біраз уақыт ізденген екен.
Қазіргі таңда, Бәйтереков Австрия, Швейцария, Берлин, Германия, Франция сынды Еуропалық мемлекеттерде сұранысқа ие. Негізінен ол жаққа спектакльдер мен камералық музыкаға арнайы тапсырыспен туынды жазумен айналысады. Сонымен қатар, Бәйтерековтің ұлы қазіргі таңда әкесінің әндеріне ребрендинг жасау жоспары бар екенін жеткізді.",2025-01-29T10:30:49+05:00,2025-01-29T10:30:49+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/matiral_o_kompozitore_kollazh_kopija.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/photo_2025-01-24_12-39-14-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/photo_2025-01-24_13-35-04.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/photo_2025-01-24_14-51-49-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/photo_2025-01-28_16-01-17.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/matiral_o_kompozitore_kollazh_kopija.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/matiral_o_kompozitore_kollazh_kopija.webp,https://www.youtube.com/embed/NjEJ8Xpsryk?feature=oembed;https://www.youtube.com/embed/WqjNoV5oQX8?feature=oembed;https://www.youtube.com/embed/yJhAB6tTMAs?feature=oembed
37d27b00e0bed5df936d73fb23962da1,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қазақ спортында тамырын жайған Гаджиев және оның ықпалындағы спорт федерациялары,14 қазанда ORDA News арнасында Orda.kz басылымының бас редакторы Гүлнәр Бажкенованың «Алматыметроқұрылыс» компаниясының басшысы Қайрат Реимовтен алған сұхбаты жарық көрді. Сұхбат барысында соңғы уақытта Гаджи Гаджиевпен байланысы бар адамдар басқарып жүрген спорт федерациялары туралы да сөз қозғалды. Әсіресе әңгіме күш пен төзімділікке негізделген спорт түрлері жайында болды.,investigations,https://kaz.orda.kz/kazak-sportynda-tamyryn-zhajgan-gadzhiev-zhane-onyn-ykpalyndagy-sport-federacijalary-135556/,"14 қазанда ORDA News арнасында Orda.kz басылымының бас редакторы Гүлнәр Бажкенованың «Алматыметроқұрылыс» компаниясының басшысы Қайрат Реимовтен алған сұхбаты жарық көрді. Сұхбат барысында соңғы уақытта Гаджи Гаджиевпен байланысы бар адамдар басқарып жүрген спорт федерациялары туралы да сөз қозғалды.
Orda.kz спорт федерацияларының басшылығындағы адамдардың өмірбаянын зерттеп, солардың ішіндегі расымен Гаджиевке қатысы бар тұлғаларды анықтады.
Қайрат Реимовпен тілдескенде спорт тақырыбындағы әңгіменің қозғалу себебі де тегін емес. Өйткені ол 2022 жылға дейін Қазақстанның кәсіби бокс федерациясын басқарған. Қайрат Реимовтің айтуынша, оның қызметтен кетуі Қаңтар оқиғасына байланысты емес, ол тек өзіне жүктелген міндеттерді орындап шыққан.
Федерация басшыларының бір бөлігі расында да талапқа сай келеді. Мысалы, каратэ федерациясын көпшілікке онша танымал емес, бірақ шынымен де атақ-даңқы бар спортшы — Виктор Пак басқарады. Ал еркін және грек-рим күресі федерациясының тізгінін атышулы депутат, алайда балуандығымен аңызға айналған Даулет Тұрлыханов ұстап отыр.
Дегенмен спорт федерацияларының елеулі бөлігін бұрынғы немесе қазіргі шенеуніктер мен ұлттық компаниялардың жоғары басшылары басқарады. Мәселен, дзюдо федерациясының президенті — «Қазақтелекомның» бұрынғы басшысы, қазіргі таңда президенттің көмекшісі Қуанышбек Есекеев. Ал спорттық және жауынгерлік самбо федерациясын бұрын Қорғаныс министрі болған, қазір Қауіпсіздік кеңесі хатшысының бірінші орынбасары Руслан Жақсылықов басқарады.
Дегенмен қара күшті қажет ететін бірнеше спорт федерациясын расында да Гаджи Гаджиев пен онымен тонның ішкі бауындай болып араласып кеткен адамдар басқарып отыр.
Енді әңгімені тікелей Гаджи Гаджиевтен бастап, оқиғаларды ретімен тарқатып айтайық. Ресми өмірбаянына сүйенсек, ол күш пен жекпе-жекке сынды спорт ұйымдарының басшылығына 2009 жылдан бастап қатысы бар адам. Сол жылы ол Қазақстанның Республикалық жауынгерлік өнер одағының жоғарғы кеңесі президиумының мүшесі болған.
Бұл ұйым әлі күнге дейін жұмыс істейді. Бірақ қазіргі басшылық құрамында Гаджи Гаджиевтің есімі аталмайды. Дегенмен, одақтың құрылтайшыларының бірі ретінде Дайдо Джуку Кудо федерациясы көрсетілген. Ал бұл федерацияны Гаджи Гаджиевпен байланысы бар адамдар басқарып отыр.
2015 жылдан бері Гаджи Гаджиев республикалық Nomad MMA федерациясын басқарады. Бұл — 2005 жылы балуан әрі қазір Қарағанды қалалық мәслихатының депутаты Сергей Ан негізін қалаған аралас жекпе-жек түрі. Сергей Ан ұлы Станислав екеуі де Дайдо Джуку Кудо федерациясының құрылтайшылары қатарында тұр.
Сол сияқты, Nomad MMA Әлемдік қауымдастығының президенті Мұхтар Тінікеев те осы топтың ішінде. Ол бұрын депутат болған, ал 2017 жылдан бері Қазақстан Кәсіподақтар федерациясы төрағасының орынбасары қызметін үзіліссіз атқарып келеді.
Гаджи Гаджиевтің Қазақстандағы ММА федерациясына тікелей қатысы жоқ. Бұл ұйымды бұрын «ҚазМұнайГаздың» топ-менеджері болған, ал биыл шілдеден бастап мұнай өндіретін Kalamkas-Khazar Operating компаниясының бас директоры қызметін атқарып жүрген Алик Айдарбаев басқарады.
Ал Orda.kz бұған дейін жазғандай, Nomad MMA федерациясының президенті Гаджи Гаджиев ресейлік Fight Night ММА-промоушенінің иесі Камил Гаджиевпен туыс болмаса да, дос болып араласатыны анық.
2016–2018 жылдары Гаджи Гаджиев Қазақстан кунг-фу қауымдастығын басқарған. Бірақ бұл ұйымның қазіргі уақытта бар-жоғы туралы нақты ақпарат табылмады. Әлеуметтік желілерде қауымдастықтың парақшасы бар, алайда соңғы жазбалар 2017 жыл шыққан.
Сол жылы, яғни 2016 жылы, «Время» газеті Гаджиевті Қазақстан ушу қауымдастығының басшысы ретінде атаған. Мақалада қазіргі Туризм және спорт вице-министрі, ал ол кезде Спорт істері комитеті төрағасының орынбасары болған Серік Жарасбаевтың қолдауымен бұл ұйымды халықаралық ушу федерациясы деңгейінде мойындату әрекеттері болғаны айтылады. Алайда спортшылардың бір бөлігі бұған қарсы шыққан. Нәтижесінде 2025 жылға қарай Қазақстанның ушу қауымдастығы қызметін тоқтатқан. Бірақ елде ушу және кунг-фу федерациясы бар және оған Гаджи Гаджиев тікелей қатысты. Бұл туралы сәл кейінірек тарқатып айтамыз.
Ресми өмірбаяны бойынша 2018 жылдан бастап, ал Kompra.kz деректері бойынша 2019 жылдың шілдесінен бері Гаджи Гаджиев индонезиялық жекпе-жек өнері — пенчак силат федерациясын басқарады. Осы қызметке келгенде ол федерацияны құрған Медет Абжановтың орнын басқан. Ал ушу жаттықтырушысы Абжанов 2014 жылғы Азия ойындары кезінде басы дауға қалған адам. Ол сол кезде волонтер қызға қырындады деп айыпталған. Қазіргі уақытта Абжанов Қарағанды облысының ушу мен кунг-фу федерациясын басқарады. Бұл ұйым республикалық пенчак силат федерациясының құрылтайшыларының бірі ретінде көрсетілген. Сонымен бірге, Абжанов «Kazmeet Group» ЖШС-нің алғашқы басшысы ретінде тіркелген, ал сол компанияның құрылтайшыларының қатарында Гаджи Гаджиев те бар.
Ресми өмірбаянына қарағанда, ары қарайғы алты жыл бойы Гаджи Гаджиев спорт саласында жаңа басшылық лауазымдарда отырмаған. Тек 2024 жылдың 11 желтоқсанында ол Қазақстан ауыр атлетика федерациясының президенті болып сайланды. Бұған дейін Гаджиев осы федерацияда вице-президент қызметін атқарған.
Федерацияның тізгінін ол екінші рет талпынғанда қолға алды: 2023 жылы да Гаджи Гаджиев Қазақстан ауыр атлетика федерациясының президенті болуға үміткерлердің қатарында болған. Бірақ сол кезде федерация мүшелері бұрынғы басшы — KMG International компаниясының экс-бас директоры Жанат Түсіпбековті қайтадан президент етіп таңдаған еді. Түсіпбеков бұл қызметті 2013 жылдан 2022 жылға дейін атқарған. Ақыры 2024 жылы Гаджиевтің жолы болып, федерацияның жаңа басшысы атанды.
2025 жылдың сәуірінде Гаджи Гаджиев жоғарыда аталған ушу және кунг-фу федерациясының президенті қызметіне тағайындалды. Бұл федерация бұған дейін спортшылар мен бұрынғы басшылық арасындағы ұзаққа созылған даудың салдарынан дағдарыс кезеңін бастан өткерген болатын. Қазірге дейін жаңа басшылыққа қатысты ушу шеберлерінен шағым түскен жоқ.
Алайда осы басшылық құрамында назар аударарлық бір жайт бар. Егер қазіргі басшылардың тізімін ушу және кунг-фу федерациясының құрылтайшыларымен салыстырып қарасаңыз, олардың арасында ортақ есімдердің көп екенін байқауға болады.
Міне, Ушу федерациясының тізімі мынадай болған:
Ал 2025 жылдағы қазіргі басшылық мынадай:
Тағы бір жайтқа назар аударған жөн. Ушу федерациясының құрылтайшыларының арасында Омар-Джалал Алиев есімді азамат бар. Ол — Гивергис Алиевтің ұлы. Ал Гивергис Алиев кезінде SA Construction Group компаниясының құрылтайшысы болған, ал бұл компания 2017 жылдан бері Гаджи Гаджиевтің иелігінде. Гивергис Алиевтің өзі — самбодан танымал чемпион Супиян Алиевтің баласы.
Енді Гаджи Гаджиевпен байланысы бар федерация басшыларына тоқталайық. 2024 жылғы 5 ақпанда күтпеген жаңалық тарады — Кенес Рақышев 2019 жылдан бері басқарып келген Қазақстан бокс федерациясының президенті қызметінен кетті. Оның орнына Шахмұрат Мұтәліп тағайындалды.
Бұған дейін бұл адамның есімі көпшілікке беймәлім еді. Тек оның спорттық жолы жайлы азғантай дерек қана белгілі болатын. Қазір де негізінен еңбек жолына қатысты қысқаша мәліметтер ғана бар.
2022 жылдан бері Шахмұрат Мұтәліп «Integra Construction KZ» компаниясының иесі саналады. Алайда 2020 жылы-ақ Мұтәліп осы компанияда алғашқы басшы ретінде тіркелген еді. Сол уақытта аталған компания миллионер Орифжан Шадиевке тиесілі «PRIME System KZ» ЖШС-не қарасты болатын. Ал Орифжан Шадиев – белгілі олигарх Патох Шадиевтің жиені.
2021 жылдың наурызынан 2022 жылдың қыркүйегіне дейін «Integra Construction KZ» компаниясын Кудрат Шамиев басқарды. Ол бұл қызметке компания әлі Шадиев құрылымы болған кезде келген, кейін Мүтәліпке өткеннен кейін де басшылық етуді жалғастырған. Қазір «Integra Construction KZ» ресми сайтында Шахмұрат Мұтәліп бенефициар иесі ретінде, ал Шамиев бақылау кеңесінің төрағасы ретінде көрсетілген.
Алайда қазіргі «Integra Construction KZ» атауы компанияға кейін берілген. 2017 жылға дейін ол «Жол жөндеуші компаниясы» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі деп аталған.
Енді ресми деректерге назар аударайық: 2015–2017 жылдары Гаджи Гаджиев дәл осы «Жол жөндеуші компаниясында» басқарушы директор қызметін атқарған.
Шамиевке қатысты тағы бір сәйкесетін жағдайлар бар. Ресми өмірбаянында оның бірнеше компанияда басшылық және сарапшылық қызметтер атқарғаны жазылған. Олардың қатарында «Найза-құрылыс» та бар. Ал Гаджи Гаджиевтің еңбек жолында — «Концерн Найза-құрылыс» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің бақылау кеңесінің төрағасы қызметі көрсетілген.
Егер спорт саласына қайта оралсақ, Гаджиевтің ресми түрде кунг-фу бойынша алтыншы дан иегері екені белгілі. Ал Мүтәліп пен Шамиевтің бокс не тхэквондоға қандай да бір қатысы жайлы өмірбаяндарында деректер жоқ.
Енді соңғы деректердің біріне тоқталайық. 2025 жылдың 23 сәуірінде Қазақстанның Ұлттық Олимпиада комитеті атқарушы комитет құрамындағы өзгерістер туралы хабарлады. Бұл комитетке бес вице-президент кіреді. Сол күннен бастап олардың қатарында:
Айта кету керек, Серік Жарасбаев 2016 жылы Гаджиевпен араласқан және кейін қызметін тоқтатқан Қазақстан ушу қауымдастығын қолдаған еді.
Ал Қайрат Реимов сұхбатында атаған Қазақстанның кәсіби бокс федерациясында 2024 жылы да өзгеріс болды. Өткен жылдың 13 қаңтарында федерация президенті болып бұрынғы вице-президент Рахымжан Ерденбеков тағайындалды. Ашық дереккөздерде Ерденбеков туралы мәлімет өте аз. Оның Instagram парақшасынан ғана бокспен айналысқанын көруге болады. Алайда Гаджи Гаджиевпен тікелей байланысы туралы ашық ақпарат кездеспейді.
2024 жылдың 20 желтоқсанында Астанада Қазақстанның кәсіби бокс федерациясы ұйымдастырған турнир өтті. Бұл турнир Fight Night Boxing деп аталды. Атынан-ақ байқауға болады, бұл іс-шараның негізгі ұйымдастырушысы — ресейлік Fight Night промоушені, оның жетекшісі Камил Гаджиев. Соған қарамастан, ресми сайттағы мәліметтерге сүйенсек, Қазақстанның бокс федерациясы басқа ұйымдармен бірлесе отырып та түрлі спорттық шараларды өткізіп келген.
P. S. Қазақстанда бұдан бөлек бірнеше қара күшті қажет ететін спорт түрлерінің федерацияларын біріктіретін Жекпе-жек өнерлері қауымдастығы да жұмыс істейді. Ассоциацияның ресми сайтындағы мәліметке сәйкес, оған ҚР ҰҚК төрағасы Ермек Сағынбаев 2022 жылдың 6 қаңтарынан бері төраға ретінде жетекшілік етеді.
Ал қоғамдастықтың вице-президенттерінің бірі — Шымкент қаласының әкімі Ғабит Сыздықбеков. Ол 2021 жылдың қыркүйегіне дейін ыртқы істер министрлігінде қызмет атқарған.
Мақаланың авторлары: Игорь Улитин, Александра Мохирева",2025-10-17T15:56:52+05:00,2025-10-17T15:56:52+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1760697634_gadzhi_gadzhieva_i_sport_kollazh_kopija.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1760689202__gluster_2024_4_12_df71ac214a944b9f6cdc7146eeb3075e_1280x720.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1760696729_give.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1760696767_0ecde8cdeb156b766baf3c0c74e86bd025fff167.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1760697020_1745408717.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1760697141_inta.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1760697401_dsc_1622-1024x682.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/adazh-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/ae76818f-13de-4e75-8d35-409ba777fa64.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1760697634_gadzhi_gadzhieva_i_sport_kollazh_kopija.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/snimok-jekrana-2025-10-17-135856.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/snimok-jekrana-2025-10-17-151259.png,
d3f1597e4b67b3eb31be904ebe96bb6f,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қазақстан күрес федерациясын Тұрлыхановтың орнына кім басқарады?,"Енді Қазақстанның грек-рим, еркін және әйелдер күресі федерациясын Еркін Оқасов басқарады, деп хабарлайды Orda.kz.",investigations,https://kaz.orda.kz/kazakstan-kyres-federacijasyn-turlyhanovtyn-ornyna-kim-baskarady-136464/,"Енді Қазақстанның грек-рим, еркін және әйелдер күресі федерациясын Еркін Оқасов басқарады, деп хабарлайды Orda.kz.
Бұл туралы күрес федерациясының баспасөз қызметі мәлімдеді.
Батыс Қазақстан облысының тумасы Еркін Оқасов — кәсіпкер, «ВД Строй-Инжиниринг» ЖШС бақылау кеңесінің төрағасы. Ол осы уақытқа дейін Qazaq kuresi қауымдастығының вице-президенті қызметін атқарған.
Оқасов бұған дейін федерация президенті қызметін атқарған Дәулет Болатұлына алғыс айтты.
Айта кетейік, 6 желтоқсан күні Дәулет Тұрлыханов бұл қызметтен кеткен еді.",2025-12-08T15:30:38+05:00,2025-12-08T15:30:38+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/3db92418-ae22-4a83-9e9a-8d0d678ff4db.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/3db92418-ae22-4a83-9e9a-8d0d678ff4db.webp,
71a5858bc65c7ef3cfb5e34f0196e86a,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Қазақстан мен Ресейдің ботаник ғалымдары «мәңгілік шөбін» тауып, сенсациялық жаңалық ашты","Әлемде баламасы жоқ: ғалымдар Қазақстанның батысынан адамның ұзаққ өмір сүруіне  мүмкіндік беретін «мәңгілік шөбін» тапты. Қазақстандық және ресейлік ботаниктер осындай сенсациялық жаңалық ашты, деп хабарлайды Orda.kz тілшісі.",investigations,https://kaz.orda.kz/kazakstan-men-resejdin-botanik-galymdary-mangilik-shobin-tauyp-sensacijalyk-zhanalyk-ashty-133257/,"Әлемде баламасы жоқ: ғалымдар Қазақстанның батысынан адамның ұзаққ өмір сүруіне  мүмкіндік беретін «мәңгілік шөбін» тапты. Қазақстандық және ресейлік ботаниктер осындай сенсациялық жаңалық ашты, деп хабарлайды Orda.kz тілшісі
«Индер-2025» экспедициясы барысында Каспий маңының сортаң жерлерінде ғалымдар ғылымға бұрын белгісіз жаңа өсімдік түрін — Astragalus ivanovii немесе Иванов астрагалын тапды. Бұл – қызғылт-крем түсті гүлдері және ерекше қуыс бұршаққаптары бар аласа жартылай бұта.
Өсімдікті Атырау қаласынан келген аспирант Саягүл Ахмеденова тапқан. Ол бірден алдында ерекше бір нәрсе тұрғанын сезген және қателеспеген. Мұндай түр ғылымға осыған дейін беймәлім болған.
Жаңа өсімдік түрі Каспий маңы табиғатын зерттеген кеңес ғалымы Владимир Ивановтың құрметіне аталды. Ашылу фактісі халықаралық деңгейде мойындалып, оның үлгісі әлемдік ботаникалық дерекқорға енгізілді.
Астрагалдар – көне әрі сирек өсімдіктер. Ертеде оларды «мәңгіліктің шөбі» деп атаған, өйткені олардың емдік қасиеті көп: иммунитетті күшейтеді, қан қысымын төмендетеді және қабынуға қарсы әсер етеді. Бүгінде әлемде астрагалдың шамамен 5000 түрі белгілі. Олардың қатарына енді қазақстандық эндемик те қосылды.
Экспедиция барысында тағы үш жаңа өсімдік түрі табылуы мүмкін екені анықталған. Енді ғалымдар Индер ауданында ерекше қорғалатын табиғи аумақ құруды ұсынып отыр, бұл өңірдің бірегей флорасын сақтау үшін қажет.
Жақында Ақтөбеде  Қызыл кітапқа кірген сирек қызғалдақты жұлып,  онымен суретке түскен әкімді сот әкімшілік жауаптан босатты. Судья оқиға орнына әкімді ертіп барып, қызғалдақ жұлған жерді таппай келді.",2025-06-15T10:03:25+05:00,2025-06-15T10:03:25+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/1749563600.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/1749563600.webp,
eb6e0368179d044d972a40ee6bfb96cf,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қазақстанда сот отырыстарын журналистерден кім жасырады? Мемлекеттік құпия шынымен де мемлекеттік пе?,Қазақстанда сот отырыстарын журналистерден кім жасырып отыр? Мемлекеттік құпия шынымен де мемлекеттік пе?.,investigations,https://kaz.orda.kz/kazakstanda-sot-otyrystaryn-zhurnalisterden-kim-zhasyrady-memlekettik-kupija-shynymen-de-memlekettik-pe-134060/,"Соңғы уақытта елімізде түрлі сылтаулармен сот процестерін жабық өткізу көбейіп кетті. Журналистердің ақпаратқа қол жеткізуі шектеліп, президент Тоқаев 2024 жылдың 19 маусымында қол қойған «Массмедиа туралы» заң нормалары өрескел бұзылып отыр, деп хабарлайды Orda.kz.
Бүгінде түрлі себептермен сот отырыстары түгелдей немесе жартылай бұқаралық ақпарат құралдарынан «тасада» өтіп жатыр. Мысалы, қайырымдылықпен айналысқан Перизат Қайрат пен «VIP жеңгетай» Айкаға қатысты атышулы істерді еске түсірейік. Екі айыпталушы да өз кінәсін мойындаған жоқ, істеген ісіне өкінбеді және прокурормен процессуалдық келісімге келмеді. Сондықтан бұл істерді жеделдетілген тәртіппен қарауға заң жол бермейді. Соған қарамастан, сот процестері небәрі екі апта ішінде жылдам өтіп, қарапайым халықтың, заңгерлер мен журналистердің ойын сан-саққа жүгіртті.
Себебі қылмыстық іс материалдарында ауқатты, ықпалды әрі танымал тұлғалардың аты-жөні кездесуі мүмкін. Олар елдің өз аттарын сот істерінде естігенін қаламаған сыңайлы. Перизат Қайратқа қатысты іс «банк құпиясын сақтау» деген желеумен ішінара жабық өтті. Ал Айка ісі «жыныстық сипаттағы мәліметтер бар» деген уәжбен толық жабылды. Осының салдарынан жұрт Перизат Қайратқа сән-салтанатты өмір сыйлаған шынайы қамқоршылардың кім екенін де, Алматы мен Дубайда Айка ұйымдастырған жекеменшік кештерге қандай танымал адамдар қатысқанын да біле алмай қалды.
Ал жемқорлық пен экс-құқық қорғау органдары қызметкерлерінің азаптау деректеріне қатысты істердің не себепті құпияға айналғаны ешкімге түсініксіз. Бір жыл бұрын журналистер мұндай отырыстардан тікелей репортажды емін-еркін жүргізіп отырған болса, бүгінде олардың қатысуына мүлде тыйым салынған. Бұл жағдайға не себеп болуы мүмкін. Мәселенің мән-жайына үңілейік.
2025 жылдың көктемінен бастап көпті қызықтырған мәліметтерге шек қойылым, БАҚ-тың «аяғына тұсау салынды». Бұл мәселе қандай да бір даулы мақала жарияланғаннан немесе сот не прокуратура ғимаратындағы әлдебір оқиғадан кейін туындаған жоқ. Біздіңше, бұл шектеулер қолдан жасалып, бірте-бірте «үйреншікті» бола бастады.
Аймақтық соттардың баспасөз қызметтері бір сәтте алда өтетін сот отырыстары жайлы хабарлауды тоқтатты. Салдарынан көптеген үкімдер жайлы журналистер тек кейіннен, іс біткен соң ғана естіп жатады.
Айтпаса сөздің атасы өледі. Астанадағы меншікті тілшіміз Анастасия Прилепская Перизат Қайрат ісі бойынша алдын ала тыңдау қашан және қай жерде өтетіні жайлы сұрағанда, елордалық соттардың баспасөз хатшысы оған ешқандай ақпарат бермеді. Ал кейін бұл тыңдауларға кейбір медиа өкілдері қатысқанын естігенде, әрине, әріптесіміз жағасын ұстады.
Бүгінде сотқа қатысатын тілшілер қажет деректерді көбіне құқық қорғау органдарындағы, адвокатура мен қамаудағылар арасындағы жеке дереккөздерінен алып жататыны бесенеден белгілі шығар. Мәселен, олар белгілі бір сотта аса ірі көлемде бюджет қаржысы ұрланған іс не азаптау фактілері қаралып жатқанын біледі. Сонда үмітпен барып, материал дайындамақ болады. Алайда судья дереу процестің жабық өтетінін жариялайды. «Қылмыстық істің материалдарында мемлекеттік құпия бар» дегенді айтады да, тілшілердің аузына құм құяды. Амал жоқ, кері қайтуға тура келеді. Солайша қысқа жаңалық қана жазуға мәжбүр болады. Мұндай шешімге қарсы шыққан журналистер бірен-саран ғана.
Media Qoldau құқықтық медиаорталығының заң қызметі жетекшісі Гүлмира Біржанова бұл мәселе жөнінде былай дейді:
Бұрынғы жылдары журналистер «Сот кеңсесі» деректер қорынан қажет мәліметтерді еш кедергісіз алып отыратын. Алайда 2025 жылдың сәуірінен бастап бұл жүйеге қол жеткізу қиындай түсті. Енді алдымен ЭЦҚ арқылы тіркелу қажет, содан кейін күніне бес сауалдан артық жолдау мүмкін емес. Бірақ бұл әрекеттер де қажетті ақпаратты табуға кепіл бола алмайды. Біз байқағанымыз — көбіне сот істері жайлы мәліметтер «Сот кеңсесіне» өте кеш жүктеледі не мүлде жарияланбайды. Кейде үкім орнына «бұл істі жариялауға болмайды» деген белгі ғана тұрады.
Медиа заңгердің айтуынша:
Әрине, қандай да бір істің не себепті құпияланғанын нақтылау үшін Жоғарғы Сотқа, Бас прокуратураға немесе ҰҚК-ге ресми сұрау жолдауға болады. Бірақ біз өз тәжірибемізден білетініміз — комитет өкілдері ашықтық танытқан емес. Қанша мәрте олардың ішкі қауіпсіздік пен жемқорлықпен күрес жайлы не резонанс тудырған істер бойынша сауал жолдасақ та, қысқа әрі ресми жауаптар ғана бере салатын. Кейде мүлде жауап бермей, «тергеу деректері құпия» деген 201-бапқа, не «Мемлекеттік құпиялар туралы» заңға, болмаса «Ұлттық қауіпсіздік туралы» заңға сілтеме жасайтын. Бұл жерде амал жоқ. Мемлекеттің мүддесі бәрінен жоғары!
Бірақ соңғы кездері арнайы прокурорлар тергеп жатқан азаптау істерінің басым бөлігі неге жабық өтетін болып кетті? Бір жыл бұрын журналистер бұрынғы құқық қорғау органдары қызметкерлеріне қатысты азаптау айыптары бойынша сот процестерін еркін жариялап отыратын. Мысалы, Қаңтар оқиғасы кезінде Қошмамбеттегі арнайы қабылдау орнында қамауға алынған Қырғызстан азаматы, джаз музыканты Викрам Рузахунов пен Орталық Азия елдерінен келген тағы 44 азаматқа жасалған зорлық-зомбылыққа қатысты атышулы істі еске түсірейік.
2024 жылдың қыркүйегінен 2025 жылдың қаңтарына дейін бұл іс Алматы облысының арнайы сотында судья Дінмұхаммед Айдайбаевтың төрағалығымен ашық түрде қаралды. Процесті ондаған БАҚ өкілдері мен құқық қорғау ұйымдары жариялап отырды. Ол кезде ешкім бұл даулы істі қоғамнан жасырмақ болған жоқ, тіпті ІІМ-нің беделіне көлеңке түсірмеу үшін «мемлекеттік құпияны» сылтауратып, процесті жабуға тырысқандардың қарасы да көрінбеді.
Істе Жетісу облысы Қарасай аудандық полиция бөлімінің бес бұрынғы қызметкері мен Алматы қалалық ПД-нің экс-басшысының орынбасары айыпталушы ретінде танылды. Оларға «азаптау», «қатыгездікпен қарау» және «қызметтік өкілеттігін асыра пайдалану» баптары бойынша үкім шығарылып, әрқайсысы үш жылдан түрме жазасына кесілді. Бұл үкім 2025 жылдың маусымында облыстық соттың апелляциялық алқасында күшінде қалдырылды.
Ал айыпталушыларға қатысты «Хоргос ісі №1» бойынша күдіктілерге жасалған азаптаулар туралы сот отырыстары не себепті жабық өтіп жатыр? Бұл оқиғалар 2011 жылы болған еді. Резонанс тудырған істі сол кезде Экономикалық және сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес агенттігінің қызметкерлері тергеген. Олар кеден брокерлері, кәсіпкерлер, Кеден мен ҰҚК бөлімшелерінің басшыларын қоса алғанда, ауыр қылмыс жасады деген күдікпен жалпы саны 47 адамды ұстаған болатын. Ал қазір сол тергеушілердің өздері азаптады мен дәлелдерді қолдан жасады, бұрмалады деп айыпталып отыр.
Алматы мен Астанадағы соттар неге бұл істі құпия қалпында қарауды жөн санағаны бізге беймәлім. Оның үстіне, 2014 жылдың маусым айында «Хабар» телеарнасында «Хоргос ісі №1» туралы екі бөлімнен тұратын арнайы бағдарлама көрсетілді. Онда қаржы полициясының жүргізген жедел-іздестіру жұмыстары, күдіктілердің тыңдалымдары, жасырын бейнебақылау арқылы жазып алынған кездесулер, агент Санычтың қатысуымен өткен эпизодтар жалпы сипатта көрсетілген еді. Сол кезде бұл әрекеттер «мемлекеттік құпия» саналмаған. Ал енді ше? Бәлкім, бұл істің басты фигуранттары кезінде ықпалды әрі «тау қозғалса да, қозғалмайтын» Қайрат Қожамжаровтың тобында болғандықтан, біреулер олардың аттары жұртшылықтың құлағына қайта жеткенін қаламай ма?
Заңгер Біржанованың пікірі мынадай:
Қалай десек те, бұл екіұшты стандарт. Сонда 2022 жылдың қаңтарындағы полициядағы азаптау фактілері жайлы айтуға болады. Ал 2011 жылғы қаржы полициясындағы азаптаулар туралы айтуға болмай ма? Мұндай көзқарас түсініксіз әрі қисынсыз.
Біз қаржы полициясы қызметкерлеріне қатысты азаптау ісін жария етуге тырыстық. Алматы қаласындағы қылмыстық істер жөніндегі мамандандырылған ауданаралық соттың баспасөз қызметіне хабарласып, сот отырысына қатысуға келісім алдық. Алайда сот отырысына келгенде, біздің залдан шығуымызды сұрады. Судья Әсия Қалқаева бұрынғы екі қызметкерге қатысты істі жабық түрде қарау туралы шешім шығарды. Оның айтуынша, істің материалдарында «мемлекеттік құпиялар бар» екен. ҚР Қылмыстық-процестік кодексінің 29-бабы «Жариялылық» бұл жағдайда сот процесінің ашықтығын шектеуге жол береді. Егер ол мемлекеттік немесе заңмен қорғалатын өзге де құпиялардың сақталуына қайшы келсе солай болады. Енді тек үкімнің жария етілуін күтеміз. Судья оған қатысуға рұқсат берді.
Дегенмен, Астанадағы мамандандырылған сотта өткен осыған ұқсас істің нәтижесі белгілі. 2025 жылғы 17 маусымда бұрынғы қаржы саласындағы үш полицей мен бір экс-түзеу мекемесінің бастығы Хоргос ісі бойынша ұсталған азаматтарды азаптағаны үшін кінәлі деп танылып, үш және төрт жылға шартты немесе нақты мерзімге сотталды.
Үшінші сот процесіне қатысты нақты ақпарат жоқ.
«Время» сайты 2025 жылдың ақпанында Алматы қаласы Медеу аудандық сотының судьясы Залина Махарадзе азаптау ісі бойынша айыпталған бұрынғы қаржы полициясының қызметкерін ақтап шыққанын жазды. Алайда бұл үкімге кейінірек қалалық прокуратура қарсылық білдірген. Іс қайтадан аудандық сотқа басқа судьяның қарауына жіберілді ме, әлде арнайы прокуратураға қосымша тергеуге жолданды ма... Ол жағы беймәлім. Біздің жаңалықтар бөлімінің продюсері бұл мәселені анықтау үшін Алматы соттарының баспасөз хатшысымна бірнеше мәрте хабарласуға тырысқан. Бірақ еш нәтиже болмады. Оның хабарламалары мен қоңырауларына жауап бермеді, кейін бір рет қана телефон тұтқасын көтеріп, мән-жайды анықтап қайта хабарласатынын айтқанымен, қайта хабарласпады.
Осылай ғана істің нақты жай-жапсарын білуге болады. Егер ондай дереккөздер болмаса, өз бетіңмен шындыққа қол жеткізу өте қиын.
Сот үкімі шыққаннан кейін де пікір білдіруден бас тартып, журналистерден бой тасалап кетуге тырысады. Тіпті, алдын ала тыңдалымдар кезінде сот отырысына тілшілердің қатысуын шектеуді де жиі сұрайды. Бұрын мұндай өтініштерді негізінен айыпталушылардың қорғаушылары жасайтын, ал 2025 жылдан бастап мұндай бастамаларды жиі прокурорлар көтере бастады.
Мысалы, 2024 жылдың желтоқсанынан 2025 жылдың ақпанына дейін әскери сотта қаралған, қаңтар оқиғалары кезінде Ерлан Жағыпаров пен Әуез Қапсалановтың атып өлтірілуіне қатысты атышулы іс кезінде де дәл осындай жағдай болды. Процесс Алматы гарнизонының әскери сотында өткен еді.
Мемлекеттік айыптаушы Елжан Көбей соттың алғашқы отырысында процесті жабық өткізу туралы өтініш білдірді. Ол өзінің талабын қылмыстық іс материалдарында «Қызметке пайдалану үшін» (ҚПҮ) деген белгісі бар құжаттардың болуымен негіздеді. Біздің түсінуімізше, бұл құжаттар Ұлттық ұланның 5571 әскери бөліміндегі әскери қызметшілердің коменданттық сағат кезінде атқарған қызмет тәртібі мен терроризмге қарсы операциялар кезіндегі әрекеттер ережелеріне қатысты мәліметтерден тұрған.
Алайда қылмыстық істегі материалдарда мемлекеттік құпиялар болмағандықтан, судья Айдар Секенов БАҚ өкілдерінің процеске қатысуына рұқсат берді, тек «ҚПҮ» белгісі бар құжаттар қаралатын отырыстардан ғана шектетілді.
Айыпталушы — 5571 әскери бөлімінің бұрынғы командирінің орынбасары Айтжан Әубәкіров ҚР ҚК 451-бабының 2-бөлігі бойынша «ауыр зардаптарға әкелген билікті асыра пайдалану» айыбымен кінәлі деп танылып, жеті жылға бас бостандығынан айырылды. Сондай-ақ ол подполковник шенінен айырылып, жәбірленуші тарапқа моральдық шығын ретінде 20 миллион теңге өндіріп беруге міндеттелді.
Таңғаларлығы сол, бірнеше жыл бұрын соттарда мемлекеттік қаржыны миллиондап жымқыру істері ашық қаралатын. Ол кезде ешкім процесті «банк құпиясы» немесе «жеке деректерді қорғау» деген желеумен жапқан жоқ. Мәселен, 2023 жылы Алматы гарнизонының әскери сотында ІІМ-нің Оңтүстік өңірі бойынша әскери-тергеу басқармасының қаржы қызметінің бұрынғы басшысы, азаматтық маман Мақсат Мұқатқа қатысты іс қаралды. Ол 126 млн теңгені жымқырды деп айыпталды. Ең қызығы – ол бұл қаржыны әскери тергеушілердің дәл жанында отырып, жеті жыл бойы ұрлап келген.
Сотта Мұқаттың қызметтік өкілеттігін пайдаланып, ІІМ әскери-тергеу басқармасының қаржысын әртүрлі жеке тұлғалардың есеп шоттарына заңсыз аударып келгені дәлелденді. Судья Зарина Рахметова жеке тұлғалар шотындағы қаржы аударымдарын талқылаған сәттерге қатысуымызға рұқсат берді. Біз сондай-ақ 2022 жылдың мамырында басқармада аудит жүргізіп, айтарлықтай жетіспеушілікті анықтаған маманның онлайн-куәлігін де тыңдадық. Гарнизондық сот бұл материалдардан ешқандай құпия бар демеді. Мүмкін, бұл жолы істің ішінде белгілі лауазым иелері емес, қарапайым азаматтардың есімдері мен шоттары ғана айтылған соң біз емін-еркін тыңдаған болармыз?
Айыпталушы Мұқат кінәсін ішінара мойындады. Ол жасаған ісіне өкінетінін білдіріп, ұрланған ақшаның бір бөлігін өз еркімен қайтарды. Нәтижесінде гарнизон соты оны ҚК 189-бабының 4-бөлігі бойынша «өзгенің сеніп тапсырылған мүлкін аса ірі көлемде ысырап ету немесе жымқыру» айыбымен кінәлі деп танып, сегіз жылға бас бостандығынан айыру жазасын тағайындады.
Бұл істі неге еске алып отырмыз? Себебі 2025 жылдың наурызында БАҚ-та Алматыдағы №13 қоныс-колониясының бұрынғы бастығы, әділет полковнигі Бекзат Әкімбайдың ұсталғаны туралы ақпарат тарады. Оны сыбайлас жемқорлық дерегі бойынша күдікті ретінде ұстағаны жазылды. Бірақ бастапқы ЕgovPress Telegram-арнасының дереккөзі нақты қандай құқықбұзушылық жасалғанын көрсетпеді. ІІМ ҚАЖК-нің баспасөз қызметі де бұл туралы егжей-тегжейлі мәлімет бермеді, тек күзетке алынған сәтте Әкімбайдың ішкі істер органдарының қызметкері болмағанын хабарлаумен шектелді. Алайда, БАҚ мәліметінше, ол жұмыс орнында, кеңсесінде ұсталған.
Кейін біз сенімді дереккөздерден соттың өткенін білдік. 2025 жылдың 13 маусымында Түрксіб аудандық сотында үкім жарияланған. Бірақ «сот кеңсесі» базасынан үкім мәтінін табуға тырысқанда, істі жариялауға болмайды деген белгіге тап болдық. Бұл — біз үшін түсініксіз жайт. Өйткені қылмыстық-атқару жүйесіндегі қарапайым жемқорлық ісі туралы үкім неге жарияланбауы керек? Бұл – тыңшылық, мемлекеттік төңкеріс немесе әскери құпияларды сату ісі емес қой!
Егер біз бұл істің мән-жайын өз арналары арқылы біліп, деректерді мұқият тексеріп, мақала жазсақ, ҚК-нің 147-бабы «жеке өмірге қол сұғушылық және дербес деректер туралы заңнаманы бұзу», не болмаса 423-бабы «сотқа дейінгі тергеу немесе жабық сот процесі деректерін жария ету» бойынша қудалауға ұшыраймыз ба?
Енді резонанс тудырған істердің тікелей эфирлеріне тоқталайық. Қазір журналистерді сот залынан бөлек, арнайы брифинг-залға отырғызады. Онда үлкен экран арқылы процесті қадағалаймыз. Егер бейне мен дыбыс сапасы жоғары болса – жақсы. Бірақ сапа нашар болса қайтпек керек? Сот әкімшілігі үнемі сот отырысының бейнежазбасы бар екенін айтып, «жұбатады». Қажет болса, сот хатшысы жазбаның көшірмесін бере алады дейді. Бірақ біз ол көшірмені қайта-қайта сұрап алу қандай қиын екенін жақсы білеміз. Сол себепті шу шығатыны да жасырын емес. Тек кейде ғана бізге қажетті бейнематериал ұсынылады.
Қазіргі таңда бұрынғы комитет қызметкерлеріне қатысты әртүрлі сыбайлас жемқорлық пен қылмыстық істердің қай органға қарасты екені әлі күнге дейін анық емес. Бұрын мұндай істерді арнайы прокурорлар мен ҰҚК-нің ішкі қауіпсіздік департаменті жүргізетін. Қазір тергеуді кім жүргізіп жатқаны белгісіз. Besmedia порталының тілшілері бұл жөнінде ҰҚК-ге ресми сауал жолдаған еді. Алайда комитеттен мардымды жауап келген жоқ. Біз уәклетті органдардың бұрынғы комитет қызметкерлеріне қатысты істерді әділ, жан-жақты және бейтарап тергеп-тексеруді жалғастырады деп үміттенеміз.
Бұл істердің бір бөлігі қоғам назарына ұсынылатынына сенгіміз келеді. Мысалы, 2024 жылы біз Алматы қаласының Алмалы аудандық сотындағы ашық сот процесінен эксклюзив репортаждар жарияладық. Онда қалалық ҰҚК департаментінің бұрынғы бөлім бастығы, подполковник Жанен Айтқұлов ҚР ҚК 362-бабының 4-бөлігі «билікті немесе қызметтік өкілеттілікті асыра пайдалану» бойынша айыпталды. Айыптаушы тараптың мәліметінше, ол 2019 жылдың күзі мен 2022 жылдың көктемі аралығында ұлттық қауіпсіздік бағыты бойынша ІІМ-ге қарасты тергеу изоляторын бақылауында ұстаған.
Оның ықпалындағы үш сотталған азамат өзге тұтқындардан сол камераларға ауысу үшін ақша жинаған. Жинаған қаражат құны 500 мыңнан бастап 5 миллион теңгеге дейін жеткен. VIP-камераға түскендерге шектеусіз ұялы байланыс, сапалы тағам және тексерулерден босатылу сияқты артықшылықтар уәде етілген.
Айтқұловтың өзі ұйымдасқан қылмысқа қарсы күрес бөлімінде қызмет еткеніне қарамастан, ол сол қылмыстық топтардың өзінен пайда көруге тырысқан.
Қылмыстық топ өкілдерін әшкерелеудің орнына, тергеу изоляторында «ақылы камералар» арқылы өзіне пайда түсіретін «кәсіп» бастап кеткен. Сонымен қатар, ол тұтқындардың туыстарынан қымбат сыйлықтар алып отырған.
Orda.kz порталына осындай тосын процесті жариялауға рұқсат берген судья Құралай Дархановаға алғысымызды білдіреміз.
Алайда бұл рұқсат белгілі бір шартпен берілді. Бізге фото-видеоға түсіруге және қатысушылардың сөзін диктофонға жазуға тыйым салынды. Судьяның айтуынша, ол басты сот отырысы кезінде зейінінің бұзылғанын қаламаған. Біз бұл талапты қабыл алдық және өкінбедік.
Айтқұлов кінәсін мойындаған жоқ. Ол өзін жала жабудың және «ҰҚК ішіндегі кланаралық тартыстың құрбаны» деп мәлімдеді. Оның айтуынша, іс ҰҚК-нің ішкі қауіпсіздік қызметкерлері тарапынан қолдан жасалған. Себебі ол өзінің бұрынғы басшысы – Алматы қалалық ҰҚК департаментінің бесінші басқарма бастығына қарсы куәлік беруден бас тартқан. Айтқұлов сотта жаңа басшылықтың ескі кадрлардан құтылуға тырысып жатқанын, ал ведомствода астыртын ойын жүріп жатқанын айтты. Ақыр соңында қарапайым қызметкерлер зардап шегеді.
Бүгінде осындай сот процестерін ашық жариялауға рұқсат етіледі дегенге сену қиындап барады.
Былтыр Айтқұловтың ісін қызыға зерттеген едік. Аудандық сотта онлайн және офлайн режимде оның бұрынғы әріптестері – қазіргі және бұрынғы ҰҚК офицерлері куәлік берді. Олар айыпталушы жайлы пікір айтып, қызмет барысы туралы ашық баяндады. Құпия деп ештеңені жасырмады, тіпті Айтқұловтың бөлім бастығы ретіндегі 2022 жылғы еңбекақысы да айтылды. Барлық үстемақы мен сыйақыны қоса алғанда, 650 мың теңге.
Біз үшін сотталушылардың соттағы куәліктері өте әсерлі болды.
Айыптаушы тарап оларды Айтқұловтың сенімді адамдары деп таныды. Олар куәлікті колониядан немесе тергеу изоляторынан қашықтан берді. Өздерінің сөзінше, тергеу кезінде қысымға, бопсалауға, тіпті азаптауға ұшырап, бастапқы куәліктен сотта бас тартты. Кейбірі соттан өздерін қылмыстық процестің қатысушыларын қорғау бағдарламасына қосуды сұрады. Себебі олар ҰҚК-нің ішкі қауіпсіздік қызметі кек алуы мүмкін деп қауіптенген.
Сотта сондай-ақ тергеу изоляторының жедел және режимдік бөлімдерінің қазіргі және бұрынғы қызметкерлері, сондай-ақ Алматы қаласы бойынша ҚАЖК ішкі қауіпсіздік басқармасының өкілі де жауап берді. Олар түрмедегі ішкі тәртіп пен Айтқұловтың тапсырмаларын қалай мүлтіксіз орындағандарын түсіндірді. Бұл мәліметтер сот залына жиналғандарды таңғалдырды. Бірақ судья Дарханова ешқандай отырысты «қызметтік пайдалануға арналған құжаттар» деген сылтаумен жабық өткізген жоқ. 2024 жылдың 3 сәуірінде ол Жанен Айтқұловты кінәлі деп танып, 6 жылға бас бостандығынан айыру жазасын тағайындады.
2025 жылдың жазына дейін журналистер сот отырыстарын жариялау үшін қалалық соттың баспасөз қызметінен аккредитация алып немесе сот кеңсесіне телефон шалып, рұқсат сұрап келген. Енді кейбір сот хатшылары тілшілерге сотқа бармас бұрын е-Otinish платформасы арқылы ресми сұраныс жіберу керек екенін айтып отыр.
Біз еліміздің заңнамасын қатаң сақтаймыз және кез келген мемлекеттік органмен ашық әрі сындарлы диалогқа келуге дайынбыз. Бірақ шенеуніктердің есіне салғымыз келетін жайт бар. 2024 жылдың 19 маусымынан бастап елімізде «Масс-медиа туралы» жаңа заң күшіне енді. Бұрынғы «БАҚ туралы» заңның күші жойылды. Егер жаңа заңның мәтінін толық оқуға уақыт таппасаңыз, онда ең болмағанда 26-бабындағы «журналистің құқықтары мен міндеттері» деген бөлімге назар аударуыңызды сұраймыз. Онда кімнің қандай міндеті бар екені нақты жазылған.
Автор: Жанар Құсанова",2025-08-02T08:30:33+05:00,2025-08-02T08:30:33+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/img_20250801_215820_985.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1753866642_foto-okna-v-kamere-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1754069418_foto-suda-po-delu-ajtchanova.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1754107538_skrinshot-po-delu-akimbaja.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1754107800_kollazh-o-korrupcii-v-sizo.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1754107837_foto-videotransljacii-sudebnogo-zasedanija.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/foto-media-jurista.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/foto-specpriemnika.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/foto-suda-po-delu-kajrat.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/img_20250801_215820_985.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/img_20250801_215820_985.webp,
b207b45774985388cae3b4fbadf182e5,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Қазақстанда жазаланасыз»: Азаматтарымыз Украинадағы соғысқа кетіп жатыр,1 сәуірде Украинаның «Өмір сүргім келеді» орталығы Ресей жағында соғысып жүрген немесе соғысқан Қазақстан азаматтарының тізімін жариялады. ҚР ІІМ бұл ақпарат әлі де тексерілуі керек деп жауап берді.,investigations,https://kaz.orda.kz/kazakstanda-zhazalanasyz-azamattarymyz-ukrainadagy-sogyska-ketip-zhatyr-131904/,"1 сәуірде Украинаның «Өмір сүргім келеді» орталығы Ресей үшін соғысып жүрген немесе соғысқан Қазақстан азаматтарының тізімін жариялады. ҚР ІІМ бұл ақпарат әлі де тексерілуі керек деп жауап берді. Бірақ қауіпсіздік қызметкерлері бұл деректерді тексеріп жатқанда, қазақстандықтарды басқа біреудің армиясына қызметке шақыру жұмыстары жүріп жатыр.
Orda.kz қазақстандықтарды Украинадағы соғысқа қалай шақыратындарын баяндайды.
Қыстың соңында ВКонтакте әлеуметтік желісінде Ресей армиясына келісімшарт бойынша әскери қызметке шақыру туралы жарнамалық хабарламалар пайда бола бастады. Кейде олар әскери киімдегі орыс сарбаздың суреттерімен бірге шықса, кейде жасанды интеллект арқылы жасалған суреттермен жарияланады. Оқырмандарымыздан біз осындай жарнамалардың бірнеше нұсқасын алдық.
Ол жарнамада әрдайым ТМД елдері азаматтарына арналған деп көрсетілген. Сондықтан, осы хабарландырулардың авторлары геотаргетингті қолданып, соның ішінде Қазақстанға да таратты деп болжауға болады.
Ресей Федерациясының қарулы күштерімен келісімшарт жасасқанда олар көбінесе 3,5 миллион рубльден төлеуге уәде береді. Алайда, кейінірек төлем 1 миллион деген хабарландыру да жіберілді.
Orda.kz осы хабарландырулардың біріне жазып көрді. Ол үшін біз ойдан шығарылған кейіпкердің атынан ВК-да аккаунт аштық. Бұл Әлішер есімді 37 жастағы ер адам ресейді жақтайтын Орал тұрғыны, бір кездері Самарада жұмыс істеген және Ресей Федерациясының Қарулы Күштерімен келісімшартқа отырғысы келеді. Осы дамның атынан хабарландыруға жазып көрдік. Толтыруды қажет ететін қысқа ғана форма ашылған сілтемені нұқып бастық.
Бізді таң қалдырған бірінші нәрсе ВК-да тіркелген телефон нөмір бірден көрсетілді. Ал парақшада оны біз жасырын қалдырған едік. Әрі қарай бірнеше сұраққа жауап беру керек болды — сотталған-сотталмағандығы туралы анықтама және АИТВ ауруы жайлы анықтама. Әрі қарай бізге байланыс опциясын таңдау керек болды. Онда WhatsApp, Telegram немесе қоңырау шалу тетіктері бар. Біз біріншісін таңдадық. Осымен өтініш аяқталды.
Бірнеше күннен кейін формада көрсетілген нөмірге мынадай аккаунттан хабарлама келді.
Хабарлама:
Бірақ Надеждадан қайта жауап келмеді. Біз екі апта күттік және Оралдық Әлішер жалдаушылардың қызығушылығын тудырмады деп шештік. Осылайша жаңа кейіпкер ойлап тауып, соның атынан қайта жазып көруді жоспарладық. Бірақ кенеттен бізге хабарлама келді:
Бұл жолғы парақшада еріктілерді жалдау орталығы деп емес, жай Екатерина деп жазылған. Кейінірек ол бұл орталықты корреспонденцияда атап өтті. Аватарында сарбаздың суреті тұр. Сонымен қатар, бұл жарнамаларда жүрген фотосуреттердің бірі болды.
Біз тағы да нақты жауап бердік. Надеждадан айырмашылығы, Екатерина ары қарай сөйлеспей, жоғалып кеткен жоқ. Қыз келісімшартқа қол қоюды таңдаған адамның жолы туралы егжей-тегжейлі хабарлама жіберді.
Хабарламада Нижний Новгород туралы айтылғанын ескере отырып, «Надеждалар» мен «Екатериналардың» ұсынысына келісетіндер Нижегородск облысының Мулино қаласындағы Ресей Федерациясы Қарулы күштерінің оқу орталығына жіберіледі деп болжауға болады. Наурыздың ортасында әскери бөлімге украиндықтар дрон шабуылын жасады деп хабарланды.
Айтпақшы, әңгімелесіп отырған адам жазған ақы «Әлішер» жазған жарнамада көрсетілген ақшадан екі есе төмен болды.
Бірақ Екатеринаның әңгімесіне келейік. Біз аңғал адамша бірнеше сұрақ қою арқылы егжей-тегжейін анықтамақ болдық. Біріншіден, өзіңмен бірге қандай құжаттар қажет екенін сұрадық. Бізге жеке куәлік пен әскери билет (әрине, егер бар болса) деп жауап берді.
Біз осы шараның қаншалықты заңды екенін сұрадық. Шынында да, Қазақстанда басқа елдер арасындағы әскери қақтығысқа қатысу ғана емес, басқа бір елдің азаматтығын алсаң да жазаланасың. Атап айтқанда, олар хабарламада азаматтық алуды ұсынады. Бізге былай жауап берді:
Бұл ретте Екатерина ҚР азаматтығынан алдын ала бас тартудың қажеті жоқ екенін айтты.
Біз дайын жауынгерді соғысқа қашан жібере беретінін, дәлірек айтқанда Украинадағы соғыстың Ресей Федерациясындағы атауы — Арнайы әскери операцияға баратынын сұрадық. Бұған қыз дауыстық хабарлама арқылы жауап берді.
Екатеринаның жауабын толығымен жазамыз:
Айтпақшы, осы хабарламаның арқасында біз Екатеринаның робот емес, тірі адам екенін білдік.
Қыздың өзі ұшқышсыз ұшу аппараттары тақырыбын қозғағандықтан, біз «ұшқышсыз ұшуды» үйрену үшін қандай дағдылар қажет екенін сұрадық. Екатерина тағы да дауыстық хабарламамен жауап берді:
Осыдан кейін біз ойлану қажет екенін жаздық. Екатерина әлі де «Әлішерден» жауап күтіп жүр. Бірақ біз одан жауап алмайтынын 100 пайыз сеніммен айта аламыз. Біз «Вконтакте» сайтының баспасөз қызметінен жауап күтеміз. Олардан жағдайды түсіндіруді сұрап сауал жібердік.
Осындай хабарландыруларға тап болған оқырмандарға және Қазақстанның барлық азаматтарына ҚР ҚК-де «шетелдік қарулы қақтығыстарға қатысу» деген 172-бап бар екенін еске салғымыз келеді. Онда былай делінген:
Егер тергеу мен сот ҚР азаматы жалданды деген қорытындыға келсе, мысалы, тараптардың бірінен жанжалдың басқа қатысушыларына қарағанда жоғары жалақы алса, онда ол ҚР ҚК 170-бабының 3-бөлігі «жалдану» бойынша жазаға тартылады. Онда былай делінген:
Қазақстанда жалдау сол баптың 1-бөлігі бойынша жазаланады. Онда былай дейді:
Қос азаматтықты алу ҚР ӘҚБтК-нің 496-бабы «Қазақстан Республикасының азаматтығы туралы заңнамасын бұзу» бойынша жазаланады. Баптың бір бөлігіне байланысты ол 100-ден 300 АЕК-ке дейін (2025 жылы-393 200-ден 1 179 600 теңгеге дейін) айыппұл қарастырады.
Автор: Игорь Утилин",2025-04-04T19:19:54+05:00,2025-04-04T19:19:54+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/1743761697_kollazh-verbovka-rk-kopija.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1743761259_6.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1743761260_1743673916_1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1743761260_1743673939_2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1743761260_1743673994_3.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1743761260_4.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1743761298_photo_2025-02-25_10-41-04.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1743761298_photo_2025-03-20_10-47-23.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1743761299_photo_2025-02-21_19-39-18.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1743761299_photo_2025-02-23_12-17-34.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/1743761697_kollazh-verbovka-rk-kopija.webp,
dd19ceba01b5403c02ba9c4301ab79cd,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қазақстандағы алғашқы АЭС-ті неге дәл «Росатом» салады?,"Алғашқы АЭС жобасын ресейлік «Росатом» мемлекеттік корпорациясының, ал кейінірек қытайлық CNNC компаниясының қатысуымен жүзеге асыру туралы шешім — ұлттық, технологиялық және экономикалық факторларды мұқият талдау нәтижесінде қабылданған. Алайда, халықаралық санкциялар кедергі болмай ма? Orda.kz зерттеп көрді.",investigations,https://kaz.orda.kz/kazakstandagy-algashky-ajes-ti-nege-dal-rosatom-salady-133474/,"Ұлттық, технологиялық және экономикалық факторларды мұқият талдау нәтижесінде АЭС жобасын ресейлік «Росатом» мемлекеттік корпорациясына, ал кейінірек қытайлық CNNC компаниясына тапсыру туралы шешім қабылданды. Алайда, оған геосаяси жағдайға байланысты болып жатқан халықаралық санкциялар кедергі болмай ма? Orda.kz зерттеп көрді.
Әрине, мұндай ауқымды жобалар оқшауланған ортада етек жайып дами алмайды. Ғаламдық геосаяси тұрақсыздық пен санкциялар арқылы көрсетілген қысымның белгілі бір кесірі тиетіні тағы бар.
Халықаралық санкциялар салынуы мүмкін болған соң, Қазақстандағы алғашқы АЭС құрылысын  «Росатомға» табыстау туралы шешімге қатысты пікірталас туды. Әзірге 2025 жылдағы жағдай бойынша бұл компания Еуроодақтың, АҚШ пен Ұлыбританияның санкциялық тізімінде жоқ. Бұған себеп — саяси жұмсақтық емес, стратегиялық есеп, яғни атом энергетикасы саласында Еуропа әлі де Ресейге тәуелді деген сөз.
DW.com мәліметінше, Еуроодақтағы табиғи уранның бәрінің шамамен 20 пайызы Ресейден жеткізіледі. Сарапшылардың есептеуінше, мұндай көлемді уранды басқа елден алып тұру туралы аяқ асты шешім қабылдаса, ЕО қазынасына едәуір салмақ түсуі мүмкін.
Бұған қоса, Словакия, Болгария, Венгрия, Чехия және Финляндия елдерінде Ресей салған үлгіде жасалған 18 ядролық реактор жұмыс істеп тұр. Олар қазіргі кезде Ресей технологияларын пайдаланып, тек ресейлік отынмен жұмыс істейді. Тіпті бұл реакторларға балама көздерді тапқан күннің өзінде бүкіл жүйені ұзақ уақыт бойы қайта құруға тура келеді.
Сонымен қатар, уранды байыту бойынша әлемдік қуаттың 45 пайыздан астамы Ресей үлесінде тұр. Ресей көптеген елдерге, соның ішінде АҚШ-қа да, ядролық отын жеткізеді. Ресейге сес көрсетіп, санкция қойып жүрген АҚШ-тың өзі жыл сайын «Росатом» жеткізетін ядролық отын үшін шамамен 1 миллиард доллар төлеп отыр.
Бұл контексте атом энергетикасы климаттық күн тәртібінің бір бөлігі ретінде қарастырылып отырғаны айқын, сондықтан оған шектеу шаралары қолданылмайды. Бұл энергетикалық қауіпсіздіктің бұзылмауы үшін қажет.
Соған қарамастан, Қазақстан ықтимал өзгерістерді ескеріп отыр. Келісімдерде санкциялық ескертулер мен құқықты қорғайтын бөлімдер қарастырылады. Мұндай келісімдер бұған дейін де халықаралық жобаларда қолданылды. Жеткізу жолын, болуы мүмкін кідірістерді, келісімнің сценарийлерін толық тексерілген мердігер қолға алады.
Сонымен қатар, АЭС салу мәселесі бойынша Қытайдың CNNC корпорациясымен серіктестік орнату арқылы әртүлі серіктестік құрылымы қалыптасады. Бұл стратегиялық және геосаяси қауіптерді азайтып, жобаның ұзақ уақыт бойы тұрақты болуын қамтамасыз етеді.
Сонымен қатар мердігерлік жұмыстарды барынша өзіміздің жергілікті мамандарға тапсыру көзделіп отыр.
Нақтырақ айтсақ,  құрылыс барысында қазақстандық материалдар мен мамандарды және мердігер компанияларды іске қосылады. Мұндай тәсіл импорт пен сыртқы факторларға тәуелділікті азайтып, ішкі нарықты нығайтады. Бастысы валюталық шығындарды азайтуға мүмкіндік береді.",2025-06-26T13:25:29+05:00,2025-06-26T13:25:29+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/ozzi_md_south_korea_busan_coast_nuclear_power_plant_electricity_c5a39fa5-735d-441d-bcfd-58a3baf180ca.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/ozzi_md_south_korea_busan_coast_nuclear_power_plant_electricity_c5a39fa5-735d-441d-bcfd-58a3baf180ca.webp,
7b777e9cb0685be194eced3f949b7426,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Қазақстандағы мұсылмандарға қауіп төніп тұр»: Тәңіршілдер несімен қауіпті?,"Қазақстан — зайырлы мемлекет. Демократиясы бар, құқықтық және әлеуметтік мемлекет болған соң, адам, адамның өмірі, құқықтары мен бостандығы жайлы заңды тайға таңба басқандай етіп жаздық.",investigations,https://kaz.orda.kz/kazakstandagy-musylmandarga-kauip-tonip-tur-tanirshilder-nesimen-kauipti-126661/,"Қазақстан — зайырлы мемлекет. Демократиясы бар, құқықтық және әлеуметтік мемлекет болған соң, адам, адамның өмірі, құқықтары мен бостандығы жайлы заңды тайға таңба басқандай етіп жаздық. Азаматтар конституция бойынша қалаған дінге сенуіне не ешбір дінге сенбеуге құқылы.
Түрлі ақпараттық порталдар діни алауыздықты өршітетін даңғаза материалдарды жұрт назарына ұсынып жатыр.
Orda.kz елдегі діни толлеранттылық өте маңызды мәселе болған соң, осы жағдайды саралап көрді.
Ата заңымызға қарасақ, азаматтарды тегiне, әлеуметтiк, лауазымдық және мүлiктiк жағдайына, жынысына, нәсiлiне, ұлтына, тіліне, дiнге көзқарасына, нанымына, тұрғылықты жерiне байланысты, сондай-ақ басқа да жағдаяттар бойынша кемсiтуге тыйым салынған. Конституцияның осы қағидалары дін саласын реттейтін «Діни қызмет және діни бірлестіктер туралы» заңының 3-бабының 1-тармағында айқын көрсетілген. Соған қарамастан, қоғамдағы діни алауыздық елдегі діни толлеранттылық  деңгейінің төмен екенін байқатады.
Жақында Түркиядағы «Алиф ТВ» атты орыс тілді мұсылмандардың youtube арнасында «Қазақстан мұсылмандарына қауіп төніп тұр», «тәңіршілдер дін ретінде мәртебе алмақ», «жергілікті діни орындар әрекетсіз отыр» деген айыптауларға толы бейнежазба жарияланды.
Бұл «астарлы» бейнежазба жайлы Әл-Фараби Болатжан діни алауыздық тудыратынын айтып, өз парақшасында жазба жариялап, 3 сұрақ қойды. Бұл туралы қазір тарқатып айтамыз. Әуелі шетелдік арнаның сөзіне тоқталсақ.
Ал дінтанушы Әл-Фараби Болатжан түрколог Ерлан Еспенбетовтің сөзін мысал ретінде келтіреді. Олардың сөзінше тәңіршілдік — орта ғасырлық емес, ежелгі монотеистік (жалғыз құдайға сенетін) дін.
Ал «Алиф ТВ» арнасы бұл дінді «пұтқа табынушылық» деп атайды.
Осыны айта келіп, youtube арнада «қалайша мұсылман Қазақстанда миллиондаған адам пұтқа табынушы болып шықты және олардың ілімін тарату үшін қандай әдістер қолданылды?» деген сұрақ қойылады. Артынша «Қазақстан билігі неге тұсау салмайды, неге жергілікті діни орындар әрекетсіз? » дегендей сауалдар қойылды.
«Алиф ТВ» арнасының айтуынша, жаңа діннің ресми тіркелуіне кедергі келтіруі өте маңызды, өйткені бұл дін қазақ халқын осы «өмірде де, келер өмірде де жойып» жіберуі мүмкін екенін айтты.
Шетелдік арнаның бейнежазбасына қарасақ, мұсылмандарға расымен қауіп төніп тұр.
Ал енді елдегі діни ахуалға зер салсақ, Қазақстан бірталай діни бірлестікті тіркеді. Әділет министрлігі ақпаратына зер салсақ, 18 конфессия атынан 3961 бірлестік өкілдері тіркелген. Олардың ішіндегі саны ең көп бірлестік — ханафи мәзхабындағы мұсылмандар мен православ христиандар. Сондай-ақ, будда ілімімен жүретіндер, иудейлер, католиктер, протестанттар және т.б. діни қауымдастықтар тіркелген.
Ал енді осынша діни нанымға құрметпен қарап отырған мемлекеттің діни орындарын сынап, дәл тәңір дініне қатысты пікір жеткізген «Алиф ТВ» жайлы қазақстандық дінтанушы пікір білдірді. Дінтанушы Әл-Фараби Болатжан соңғы жазбасында «Алиф ТВ» телеарнасын Қазақстандағы діни жағдайды ушықтырғаны үшін сынға алды.
Әл-Фараби Нұрбекұлы Болатжан үш маңызды мәселені көтеріп, тәңіршілдерге бағытталған айыптауларға қатысты өз пікірін жариялады.
1. Ол арна авторларынан тәңіршілдердің мұсылмандарға нақты қандай қауіп төндіретінін сұрайды.
2. Әл-Фараби Нұрбекұлының пікірінше, «Алиф ТВ» тәңір діні туралы петиция авторы, түрколог Ерлан Еспенбетовтің тәңірлікті монотеистік дін ретінде қарастыратынын бұрмалаған. Ерлан Оразбекұлының деректеріне сүйеніп, көне руна жазуындағы деректер бойынша тәңір діни сенімі бір ғана Құдайға, яғни Тәңірге табынатын діні екенін атап көрсетеді.
3. Сонымен қатар, ол «Тәңір елі» ұйымының басшылығында политеисттер бар болған күннің өзінде де, ислам көзқарасы бойынша политеист пен пұтқа табынушы ретінде қарастырылатын кришнаиттер мен буддисттердің Қазақстанда ресми конфессиялар ретінде тіркелгенін атап өтеді.
Сондай-ақ, Әл-Фараби Болатжан нақты пұтқа табынушыларға тоқталып, олардың мұсылмандарға қауіпі жайлы естімегенін айтты.
Мамырдың соңында ePetition платформасында тәңіршілдікті ресми діндердің бірі ретінде тану туралы петиция пайда болды. Еске сала кетсек, Orda.kz тәңір діні өкілдерінің осыған орай тәңір дініне дін ретінде лайық мәртебе сұрап, тіркелу жайлы өткізген баспасөз мәслихатына қатысып қайтқан болатын.
Қорыта келе айтарымыз, Қазақстан зайырлы мемлекет болған соң әр азаматта таңдау еркі бар. Барынша діни толлеранттылықты сақтап, өзгенің сеніміне құрметпен қарайтын ел. Әлемдік діндердің қайсысына зер салсақ та, агрессиядан аулақ болуға, мейірім мен адамдыққа шақырады. Егер расымен өз дінімізді берік ұстансақ, қоғамның тірегі болған бұл дін өкілі ретінде ешқашан діни алауыздыққа жол бермейтініміз анық.",2024-09-02T18:00:06+05:00,2024-09-02T18:00:06+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/f2c6d1a9-3366-48b4-9523-65775dc783ae.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/f2c6d1a9-3366-48b4-9523-65775dc783ae.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/f2c6d1a9-3366-48b4-9523-65775dc783ae.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/snimok-jekrana-2024-09-02-204202.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/whatsapp-image-2024-08-29-at-03_59_06.jpg,
be1148bce574ad69b7cee25e910b18d7,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Қазақстандағы педофилия сұмдықтары»: Өз қызын аймалаған әке,"2022 жылы Алматы облысы Іле ауданының тұрғыны 9 жастағы туған қызын аймалап, жыныстық емеурін көрсете бастады. 11 жасына дейін бейкүнә бала әкесінің арам әрекеттерін түсінбей келген.",investigations,https://kaz.orda.kz/kazakstandagy-pedofilija-sumdyktary-oz-kyzyn-ajmalagan-ake-125642/,"Зорлыққа бой үйренген жерде – оған төзіммен қарайды. Эмиль Дюркгейм
Балаларға жыныстық зорлық-зомбылық көрсету жалпы қоғам үшін өте ауыр мәселелердің бірі болып тұр. Orda.kz тілшісі осы мәселе бойынша белгілі құқық қорғаушы Айман Омароваға хабарласып, өз қызына 8 жасынан бастап жыныстық емеурін көрсетіп келген Алматы қаласы Іле ауданының тұрғынына қатысты мән-жайды сұрастырды.
Алматы облысы Іле ауданының тұрғыны 2022 жылы 8 жастағы туған қызын аймалап, жыныстық емеурін көрсеткен. 11 жасына дейін бейкүнә бала әкесінің арам әрекеттерін түсінбеген. Сержант қызына жыныстық емеурін білдіріп , аймалаған кезде басқа балаларды үйден шығарып жіберіп , есікті құлыптап алыпты. Бұл оқиға 2 жылдай жалғасады. Тек қыз анасына әкесінің анайы әрекеттерін айтып қойғанда бір-ақ белгілі болады. Бұл істі ҚР оңтүстік өңірлік ішкі істер министрлігінің әскери тергеу басқармасына жіберді. Адвокаттар айыпты көршінің кішкентай қызына да сондай жыныстық емеурін көрсеткенін қызы айтты деп отыр. Бірақ ол қыздың ата-анасы бұл істі ашық айтып, көтеруге құлықты емес көрінеді.
Ақыры қылмыстық істер жөніндегі мамандандырылған әскери сот Б. Е. есімді азаматты өз қызына жыныстық зорлық-зомбылық жасағаны үшін айыптап, 20 жылға бас бостандығынан айыру туралы шешім шығарған.
Сондай-ақ, заңгер Ләззат Рақышева өзінің instagram парақшасында қыздың анасының сөзін жариялаған болатын.
Бұл ҚР қылмыстық кодексінің 121-бабының 4-бөлігі бойынша 20 жылға сотталып отырған азамат  — Алматы облысы Іле ауданының тұрғыны, алты баланың әкесі, оның үстіне әскери қызметтегі адам. Оның өз кінәсін мойындап, әйеліне «шайтан түртті» дегендей сөздері жазылған аудиожазба бар. Дегенмен, адвокаттар айыптының өз сөзінен қазір тайқып, сотта өз кінәсін мойындамай шыққанын да айтты.
Құқық қорғаушы Рәтжан Берсінбаев болса, баланы аймаламақ түгілі анайы әңгіме айтып, фильм көрсетудің өзі қылмыс деп отыр.
Сержантты қандай жаза күтіп тұр?
«Ауруын жасырған өледі»
Құқық қорғаушы Айман Омарова биыл 16 маусымда қабылданған педофильдерді өмір бойына абақтыға қамау жайлы заң бұл айыптыға қолданылмайтынын айтты. Себебі, бұл қылмыс ол заң қабылданбай тұрып жасалды. Сондықтан айыпты 20 жылға бас бостандығынан айырылды.
Биыл ҚР ішкі істер министрлігі статистика және арнайы есептер комитетінің мәліметтерінде кәмелетке толмағандарды зорлау бойынша 97 оқиға тіркелген. Ал оларға осы жыныстық сипаттағы күштеу әрі зорлық-зомбылық бойынша 87 оқиға тіркелді. Он алты жасқа толмаған адаммен жыныстық қатынас немесе басқа жыныстық сипаттағы 138 оқиға тіркелді.
Orda.kz назарларыңызға 2024 жыл мен 2023 жылғы балаларға қатысты статистикалық деректерді ұсынады.
Сондай-ақ, осы қылмыс бойынша сотталғандардың саны бар статистиканы назарларыңызға ұсынамыз.
Елімізде осы қылмыс бойынша жазасын өтеп шыққандар да бар.",2024-08-07T09:45:21+05:00,2024-08-07T09:45:21+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/kollazh-devochka-sotrudnik-pd.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/kollazh-perevod-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/kollazh-perevod-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/kollazh-perevod-3.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/kollazh-devochka-sotrudnik-pd.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/kollazh-devochka-sotrudnik-pd.webp,
3826057ca45dc61aee25a70c58910fd6,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Қазақстандағы педофилия сұмдықтары»: Жалғыз басты ерлердің бала асырауы қылмысты өршітпей ме?,"Жақында Конституциялық сот  жалғызбасты ер адамдардың бала асырап алу құқығын шектеуді заңсыз деп таныған болатын. Алда үкімет алты айдан кешіктірмей осы мәселені талқылап, шешім қабылдайды.",investigations,https://kaz.orda.kz/kazakstandagy-pedofilija-sumdyktary-zhalgyz-basty-erlerdin-bala-asyrauy-kylmysty-orshitpej-me-125784/,"Жақында Конституциялық сот жалғызбасты ер адамдардың бала асырап алу құқығын шектеуді заңсыз деп таныған болатын. Алда үкімет алты айдан кешіктірмей, осы мәселені талқылап, шешім қабылдайды.
Orda.kz балаларға көрсетілетін зорлық-зомбылық өршіп бара жатқан соң , жалғыз басты ер адамдардың бала асырап алуы жайлы бұл мәселені жан-жақты саралап, құқық қорғаушыларға хабарласып, Алматыдағы балалар үйіне барып қайтқан болатын.
Балалар құқығы жөніндегі уәкіл Динара Зәкиеваға хабарласқанымызда ол бұл балаларды заңды некеге тұрмаған ер адамдарға асырап алуға тыйым салуды сақтау қажет деген ұстанымды жолдағандарын айтты.
Үкімет дерегіне сүйенсек биыл ҚР-да 22 081 бала ата-анасыз қалды. Елімізде ол балаларды қарауына алатын 116 ұйым бар. Балалар ғана емес, жақындары теріс айналған, болмаса дүниеден өткен қарттардың жағдайы да назар аударарлық мәселе. Қазақстан аумағында 280-нен аса қарттар үйі бар.
Orda.kz тілшісі Алматыдағы «Перзент» балалар үйіне барып, ата-анасыз қалған балалардың жағдайын біліп қайтты. «Перзент» балалар үйінің басшысы Әмина қажы Әжібаева 1995 жылдан бастап жұмыс істеп келе жатқандарын айтты. Жастайынан 4 өгей шешені көріп өскен Әмина Әжібаева бұл заңға түбегейлі қарсы екенін айтты. Оның ойынша бұл заң педофилияның көбеюіне әкеледі.
Оның айтуынша, «Перзент» балалар үйіне туған әкесі тік ішегінен зорлаған 3-4 жасар қызды әкелген оқиға болған. Ол осы оқиғаны айтып өз баласына зорлық көрсетіп жатқан кезде, өзгенің баласын асырап алған адам мұндай зорлыққа баруы әбден мүмкін екенін айтты.
Orda.kz осы мәселеге қатысты әлемде болған ерекше тәжірибені үкімет пен елдің назарына ұсынады. АҚШ-та мынадай эксперимент болды. Қарттар үйі мен балалар үйін біріктіруде , яғни мұнда қамқоршысынсыз қалған екі жақтың бір-бірімен уақыт өткізуі, көңіл бөліп, мейірімге бөлеуі көзделді.
Ең танымалы  Канададағы балалар үйі мен қарттар үйін біріктіру жобасы. Мұнда қарттар мен балалар күн сайын бірге уақыт өткізіп, әр түрлі іс-шараларға қатысып отырды. Бұл балаларға үлкендерден үйренуге, ал қарттарға жалғыздығын ұмытып, қуанышты сезінуге көмектесті. Тағы бір тамаша нәтиже көрсеткен жоба Сиэтлде Providence Mount St. Vincent мекемесінде жасалды. Ол 1991 жылдан бері балалар мен қарттар арасындағы байланыс орнату бағдарламасы табысты жүзеге асырылып келеді. Бұл сәтті өткен тәжірибелер жайлы батыстық бұқаралық ақпарат құралдары жарыса жазған болатын.
«Аманатқа қиянат жасама»
Қазақтың тыйым сөзі
Orda.kz қоғамдағы мұндай оқиғаларды бұған дейін де жазды. Биыл эпилепсиямен ауыратын қызды зорлаған 5 баланың әкесі жұрттың төбе шашын тік тұрғызған болатын. Кеше ғана өзінің екі қызына 10 жыл бойы зорлық-зомбылық көрсетіп келген Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданының тұрғыны 1965 жылғы Ахмет Сулаев 25 жылға сотталды.
Orda.kz қыздардың құқығын қорғаушы Айман Омароваға хабарласқан болатын. Ол бұл зорлық-зомбылыққа қыздардың анасы көз жұмып келгенін айтты. Зорлық көрсетіп жатқан сәт аудиожазбаға түсіп қалған. Осы бұлтартпас айғақпен қатар қылмыс орнынан қыздардың әкесінің биоматериалдары табылды.
Сондай-ақ, адвокат Айман Омарова әке мен ананың айырмашылығы жайлы айтып, егер заң енгізілсе, ер адамға талаптарды күшейту керектігін айтты.
Сондай-ақ, Айман Омарова өздеріне хабарласқан бір әйелдің оқиғасын баяндап берді. Ерлі-зайыптылар бір ұл баланы асырап алған көрінеді. Уақыт өте келе әйелі күйеуі мен ұлының үстінен түседі. Ақыры күйеуі мен өгей ұлы қосылып, шетелге жолдама алып кетіп қалыпты.
Қорыта келе айтарымыз, бұл конституциялық сот жасаған тұжырымға қатысты көптің көкейінде туатын сұрақтар бар. Заңды қабылдаған конституциялық сот жалғыз басты ер адамдардың балаларға зорлық-зомбылық көрсетпейтініне қалай кепіл бере алады? Туған баласына зорлық-зомбылық көрсетіп жатқан оқиғалар қаптап тұрғанда, жалғызбасты ер адамдар асырап алған балаға қиянат жасаса, кім жауап береді?",2024-08-26T15:37:54+05:00,2024-08-26T15:37:54+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/img_20240901_101930_860.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-07/photo_2024-07-25_16-07-28.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/img_20240901_101930_860.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/img_20240901_101930_860.webp,https://www.youtube.com/embed/7XVhOZdAW-E?start=16&feature=oembed
174413b493af96a51e82b2984cc07eac,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Қазақстандағы сот былықтары»: Әділдік іздеп шарқ ұрған шекарашылар,"2020 жылы пара алды деген күдікпен сотталған шекарашылар 2022 жылы бірі толық, бірі жартылай ақталып шықты. Дегенмен әділдік іздеген әскерилер осыған дейін бармаған жері, баспаған тауы қалмай, сағы суға кетіп отыр.",investigations,https://kaz.orda.kz/kazakstandagy-sot-bylyktary-adildik-izdep-shark-urgan-shekarashylar-126578/,"2020 жылы пара алды деген күдікпен сотталған шекарашылар 2022 жылы бірі толық, бірі жартылай ақталып шықты. «Шекара бастығы жала жапты» деп, әділдік іздеген әскерилер осыған дейін бармаған жері, баспаған тауы қалмай, жігері құм болып отыр.
Orda.kz тілшісі мәселенің анық-қанығына жету үшін сол оқиғаның бас кейіпкерлерінің бірі, екі жылдай сот пен абақтының ортасында сенделген Бақыт Қорабайұлы Нұрмаханбетовпен сұхбаттасып көрді.
Қордайдағы «Сарытөбе» шекара бақылау бөлімінің аты-шулы ісінен кейін 27 әскери қызметкер сотталып, 7-8 жылға бас бостандығынан айырылған. Тіпті, олардың әскери лауазымы мен шенінен айырып, өмір бойы әскери қызметпен айналысуына тиым салынған да болатын. 2022 жылы солардың біршама толық ақталып шықса, кейбіреуі жартылай ақталып, бостандыққа шықты.
Бақыттың сөзінше, куәгер болып кеткен касса қызметкерлерімен мен бастық басқа құзырлы органдармен бірлесіп сарбаздарды нақақтан-нақақ қамаған. Сол істе куәгер болған Біржан Сыздықбаевтың сөйлегенде жазып берген қағазға қарап отырған бейне жазбасы біздің телеарналарымызда бар.
Бір қызығы, ақталып, қызметіне оралған әскерилердің 4-уі ісімен әділетсіздікке қарсылығын көрсетіп кеткен. Қызметке оралғаннан кейін бір айдан кейін 4 әскери қызметкер қайта жұмыстан шығып кеткен. Осылайша шекарашылар қиын кезде жалғыз тастап, өз басын ала қашқан басшылыққа деген қарсылығын көрсеткен.
Дегенмен киноның бәрі, болмаса сол кинодағы кейіпкерлердің өмірі «happy end» болып біте бермейді. Бүгінде жазықсыз екі жыл өмірі қапаста өтіп, толық ақтала алмаған әскери қызметкер тауға да, тасқа да басын соғып, әділдікті аңсап жүр. Бақыт Нұрмаханбетов сөзімді тыңдайтын, іске ынта-шынтасымен кірісетін адам болса дейді.
Бақыт Нұрмаханбетовтың айтуынша, ол іс басталғанда еңбек демалысында болған. Одан жай жауап аламыз деп шақырып алып, қолына кісен тағып, таңнан кешке дейін ұстаған. Тіпті қоқан-лоқы көрсетіп, кінәні өз мойнына алуға үгіттеген.
Содан ол Алматы қаласына тергеу комитетіне барған. Оның айтуынша, кіргеннен бастап қолына кісен тағып, таңғы 9-дан бастап түнгі 11-ге дейін ұстаған.
Ол өзінің сол кезде мойындамағанын айтты. Сол күні түнде 11-де ертең 9-да келетінін айтып жіберіпті.
Сосын Алматылық тергеу комитетінің бастығы «жындыханаға апару» жайлы айтып қорқытқанын айтты.
Тағы бір қызығы, алғашқы сотта судья тіпті істі зерттемеген де. Бұл қатысушылардың шамына тиген. Дегенмен прокурор мен сот жылы жауып, екі ай санкция берген. Сол уақыт аралығында сотталушыға психологиялық қысым көрсетіп, барынша мойындатуға тырысқан.
Сондай-ақ, ол сол жерде судьядан рұқсат сұрап сөз сөйлегенін айтты.
2019 жылдың наурызында бостандыққа шыққан соң, 2020 жылдың қаңтарында қайта сотқа шақырту келген. Аяқасты келген хабардан соң 2-3 ай бойы сот болып, Бақыт Нұрмаханбетов 8 жылға бас бостандығынан айырылған. Бір қызығы, ол әділдік таппайтынын білді ме, сотқа сөмкесін жинап, дайындалып барған.
Сотталған соң ол Тараз қаласында 8 ай жатып, қайта шыққан. Алматыда онлайн сот болып, Б.Нұрмаханбетовты ақтап, бірақ 366-бап бойынша кінәлі деп тапқан.
Екі жылын абақтыда өткізген Нұрмаханбетов үш рет қамалған. Олардың ішінде ең ұзақ подполковник Әзиз Жиеналиұлы Әділбеков 8 жылдың 6 жылын отырып шыққан. Айта кету керек, әскери сот Б.Нұрмаханбетовты 5 мыңнан үш эпизодта 15 теңге алды деп айыптаған. Яғни, айып тағушының пікірі бойынша, оның бастығы шекарадан жанармай өткізіп жүрген Қырғызстан азаматынан бір рет 4 миллион теңге алып, содан 5 мың теңге оған берген, тағы 3 миллионнан аса алып, тағы 5 мың берген екен,  дәл солай үшінші рет те пара алған кезде ауызбастырық ретінде 5 мың берген-мыс. Сонда 3 эпизодтан 15 мың теңге алғаны үшін соттаған. Бұл солардың сөзі бойынша. Ал оның бастығы сотта куәгер ретінде тіркелген.
Сотқа дейін Б.Нұрмаханбетов біраз қиындықты бастан кешкен. Тіпті мойындату үшін оларға түрлі психологиялық шабуыл жасап, көрмегенді көрсеткен.
Ол өзіне және басқа сарбаздарға әділдік керек екенін айтты.
Оның сөзінше, тіпті, комитет қызметкерлері видеоны да өзгертіп, пара алғанын мойындады деп көрсетуге тырысқан.
Бұл қылмыстық іс Жоғарғы сотта апелляциялық және кассациялық тәртіппен қаралғандықтан, ішінара ақталған шекарашылар үкімі қайта қаралмайды . Тек Бас прокурордың наразылығы бойынша қаралуы мүмкін. Бірақ онда да істі қайта қарауға жаңа негіздер пайда болған жағдайда ғана қарастырылуы мүмкін. Сондықтан шекарашылар қол қусырып отырмай, әрекет етіп жатыр. Еске сала кетсек, біз жоғарыда шекрашылардың біразын ақтап, біразын жауып жібергенін айтқан болатынбыз.
Қордай шекарашыларының даулы ісін түсіну үшін біз 2022 жылғы 19 шілдеде Жоғарғы Соттың қылмыстық істер жөніндегі сот алқасы қаулысының көшірмесін және Бас прокурорға жолданған жеке қаулысының көшірмесін тауып, зерттедік.
Елдің ең жоғарғы сот инстанциясының гарнизондық сот пен апелляциялық алқаның жұмысына сын айтқан қорытындылары бізді таңғалдырды.
2018 жылы ҰҚК әскери қарсы барлау органдары Қордай шекара отрядының екі бөлімшесі – «Сарытөбе» мен «Ауқаттыдағы» сыбайлас жемқорлығы жайлы анықтайды. Бірінші бұл «Сарытөбе» бөлімшесінің бастығы, майор Руслан Әбікешовтің шекара одан жанар-жағармай өткізбек болған «Бек» есімді азаматтан пара алып отырыпты.
Енді істегі қызық жағдай — айыптау нұсқасына зер салсақ, «Сарытөбе» бөлімшесінің 24 әскери қызметкері пара алу туралы білгеннен кейін, майор Әбікешовтен заңсыз табысын олармен бөлісуді талап еткен. Сарбаздар бастықтың шетелдіктермен не қылып, қалай келіссөздер жүргізіп жүргенін білмейтіндерін айтты.
Қылмыстық іс материалдарына қарасақ, қарсы барлаушылар Әбікешовті жедел бақылауға алды. Нәтижесінде олар оны сыбайлас жемқорлыққа қатысы бар деп әшкерелеп, 2018 жылғы 5 желтоқсанда тұтқындады. Ал келесі күні, 6 желтоқсанда, ол қарсы барлау қызметімен ерікті түрде «бірлесіп» шыға келді. Солай 24 адамды соттап жіберген Әбікешовтің ісі «қарға қарғаның көзін шұқымайды» дегенге саяды.
Қылмыстық іс материалдарында «Сарытөбе» шекара бөлімшесінің бүкіл жеке құрамы қылмысқа қатысты екені айтылады. Құжатта шекарашылар шекарадан өткен жүргізушілер мен құжаттары күмәнді адамдардан пара алып, кейін бұл табысты шендері мен лауазымдарына байланысты өзара бөлісіп отырған делінген. Бір тәуліктік кезекшілік кезінде бір бақылаушының ең төменгі заңсыз табысы 20 мың теңге, ал ең жоғарысы 200 мың теңге болған. Бірақ бұл көрсеткіштер бөлімше басшысы мен оның екі сенімді адамының сөздеріне негізделіп жасалды. Ал ұсталған шекарашылар пара алғандарын жоққа шығарды.
Мәселе судья сотталғандардың тағдырына қатысты әртүрлі шешім шығарғанында. Әбікешов 2018 жылғы 6 желтоқсанда ҰҚК-мен ынтымақтастық туралы құжатқа қол қойғандықтан, сот содан кейін парақорлыққа қатысты бар деректерді дәлел ретінде қабылдамады. Өйткені олар арандату мен манипуляция нәтижесінде алынған деп танылды. Сондықтан, 6 желтоқсаннан кейінгі эпизодтарда аттары аталған 13 шекарашы толық ақталды.
Жоғарғы Соттың қаулысында «бірінші және апелляциялық инстанциядағы соттар қылмыстық және қылмыстық іс жүргізу заңдары нормаларын өрескел бұзды, бұл кінәсіз адамдардың сотталуына әкеп соқты» деп айтылған. Олар сотталғандардың әрекеттерін дұрыс сараламады, жазаны дұрыс тағайындамады.
Құжатта соттың «Сарытөбе» шекара бақылау бөлімшесінің әскери қызметкерлері Әбікешовтен параның қылмыстық үлесін шекара қызметкерлеріне бөлуді талап етті деген қорытындылары ешқандай дәлелмен расталмағаны анық жазылған. Сондықтан 13 сотталған шекарашыға қатысты ҚПК-нің 35-бабының 1-бөлігіне сәйкес, олардың әрекеттерінде қылмыс құрамы болмағандықтан, ақтау үкімдері шығарылды.
Сонымен қатар, Бас прокурордың атына «алдын ала тергеу органы тарапынан заңның өрескел бұзылуы» туралы жеке қаулы шығарылып, оларды жою үшін шаралар қабылдау тапсырылды.
«Жұт жеті ағайынды» демекші, қырсық бір айналдырса, шыр айналдырып сотталған шекарашылардың біразы отбасынан ажырап қалған. Бірінің әйелі тастап кетсе, енді бірі, Нұрмаханбетов сияқтылар 8 жылға сотталғанда өз еркімен әйелімен ажырасуға бел буған. Яғни шекарашылардың уақыты да босқа кетіп, отбасы да ойран болған.
Біз 2019 жылы ҰҚК-де болған азаптау оқиғалары бойынша тергеудің одан әрі барысын бақылап отырамыз. Генерал-прокурордың Қазақстан мен Қырғызстан шекарасындағы жемқорлық ісін жүргізу кезінде заңның өрескел бұзылуына жол берген ҰҚК тергеу-оперативтік тобының мүшелеріне қатысты қандай шаралар қабылдағаны өте маңызды.",2024-08-29T08:00:12+05:00,2024-08-29T08:00:12+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/1701697706_kollazh-vzjatki-pogranichnikov.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/foto-pograncov.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-29_10-57-28.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/1701697706_kollazh-vzjatki-pogranichnikov.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/skrinshot-grubnyh-narushenij.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/skrinshot-vs-ob-opravdanii.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/vyveska-vs-rk.jpg,https://www.youtube.com/embed/jU1lLtm0R-g?feature=oembed
9fd0248a01c97013daabaf6c45abdc36,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Қазақстандағы түрме азабы»: «Қара генерал» ісіндегі шизофрениямен ауыратын сотталушының қор болған ғұмыры,"Бір кездері тікұшақ пен зауыты бар дүркіреп тұрған адам бүгінде психиатриялық емханада жатуы керек науқастың деңгейіне түскен. Сергей Ильин — «қара генерал» аталған атышулы істің басты фигуранттарының бірі. Ол сегіз жарым жылын түрмеде өткізді, төртінші сатыдағы асқазанның қатерлі ісігіне шалдықты, психикалық күйзеліске түсті. Енді оның адвокаты соттан Ильинді жазадан толық босатуды сұрап отыр.",investigations,https://kaz.orda.kz/kazakstandagy-tyrme-azaby-kara-general-isindegi-shizofrenijamen-auyratyn-sottalushynyn-kor-bolgan-gumyry-133769/,"Бір кездері тікұшақ пен зауыты бар дүркіреп тұрған адам бүгінде психиатриялық емханада жатуы керек науқастың деңгейіне түскен. Сергей Ильин — «қара генерал» аталған атышулы істің басты фигуранттарының бірі. Ол сегіз жарым жылын түрмеде өткізді, төртінші сатыдағы асқазанның қатерлі ісігіне шалдықты, психикалық күйзеліске түсті. Енді оның адвокаты соттан Ильинді жазадан толық босатуды сұрап отыр.
Бұрын елге танымал кәсіпкер болған адамның тағдыры жайлы және оны не себепті психикалық ауытқуы бар деп тануды сұрайтынын Orda.kz тілшісі баяндайды.
Жұрттың ойынша шартты түрде мерзімінен бұрын босату «жаза аяқталды» деген сөз. Адам үлгілі тәртібі үшін немесе денсаулығына байланысты ерте шықса, еркіндікке қол жеткізді деп есептеледі. Мысалы, қалаған жеріне көшіп, шетелдік курортта емделуге құқылы сияқты көрінеді. Бірақ шын мәнінде, жаза шартты түрде босап шыққаннан кейін аяқталмайды.
Ресми түрде бұрын сотталған адам жазасын өтеп жатыр деп есептеледі. Иә, ол қала ішінде еркін жүріп-тұрады, жұмыс істейді, отбасымен бірге тұрады. Бірақ пробациялық бақылауда болады және полиция бекіткен талаптарды қатаң сақтауы тиіс. Ай сайын учаскелік инспекторға белгіленіп отыруы, қонақта түнемей, сағат 23:00-ден кейін үйінде болуы, басқа облысқа шығу үшін арнайы рұқсат алуы шарт.
Олай етпесе, қайтадан түрмеге түсуі әбден мүмкін. Екі рет ресми ескерту алған адамды сот қайта қамауға шешім шығара алады. Мұндай репрессиялық шаралардан жалғыз жолмен ғана құтылуға болады. Егер сот оның ақыл-есінің кемістігін мойындаса, мұндай шара қолданылмайды. Бірақ бұл да екіұшты мәселе.
Осы жайлы 2016 жылғы атышулы қылмыстық іс бойынша сотталған азаматтың оқиғасын айта отырып, тоқталамыз.
Жуырда Алматы қаласы Медеу аудандық сотына 50 жастағы сотталған Сергей Ильиннің қорғаушысы Паллада Тепсаева өтініш түсірді. Адвокат денсаулығына байланысты оның жазасын өтеуден босатуды сұрап отыр. Айтуынша, Ильин пробациялық бақылауда бола алмайды, себебі психикалық дертке шалдыққан.
Сергей Ильин — Алматы қалалық қаржы полициясы департаментінің бұрынғы басшысы Әмірхан Аманбаевтың атышулы ісі бойынша айыпталғандардың бірі. Әмірханның ісінен құлағдар адамдар оны Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл ұлттық бюросының төрағасы Қайрат Қожамжаровқа бәсекелес болған деп есептейді.
Айыпталушылар өз кінәсін мойындаған жоқ. Олар істің қолдан жасалғанын мәлімдеді. Олардың қатарында тағы 35 адам болды. Тергеу нұсқасы бойынша, олар да «қара генералдың» ұйымдасқан қылмыстық тобының мүшелері саналған.
2017 жылдың ақпанында бірінші инстанция соты барлық айыпталушыларды кінәлі деп танып, Аманбаев пен Ильинге ұзақ уақытқа жаза тағайындады. Кейін апелляциялық алқа генералды бес айыптың төртеуі бойынша ақтады. Бұл расында күтпеген шешім еді. Ал Ильин жалған кәсіпкерлік бойынша ақталды, себебі жаңа заңнамада бұл бап қылмыс ретінде танылмайтын болды. Осыған байланысты жаза мерзімі қысқарды.
Адвокаттың айтуынша, Ильин бұл жаңалықты Қапшагай қалалық ауруханасының жансақтау бөлімінде ауыр халде жатып естіген. Себебі оның онкологиялық дерті асқынып, бауырына метастаз тараған. Жығылғанға жұдырық болып бұл хабар оның психикасына ауыр соққы болды. 2024 жылғы 5 қыркүйекте оны ес-түссіз күйде Алматыдағы Психикалық денсаулық орталығына жеткізді. Содан бері ол сол жерде стационарлық ем алып жатыр. Дәрігерлер жағдайы сәл жақсарған кезде оны үйіне жіберіп, туыстарымен уақыт өткізуге мүмкіндік береді.
Адвокаттың айтуынша, оның қорғауындағы азамат қазір Алматы қалалық Психикалық денсаулық орталығында өз еркімен ем қабылдап жатыр. Оны Ақтас кентіндегі атышулы психиатриялық емханаға — адам өлтірген, педофил зорлаушылар мен каннибалдар секілді аса қауіпті науқастар жатқан мекемеге мәжбүрлеп жатқызудың қажеті жоқ.
Қорғаушының айтуынша, нейролептикалық препараттар паранойя мен үрейге толы күйді уақытша басады. Бірақ Ильин өзін толық бақылай алмайды. Оның жазасының аяқталуы үшін қалған бес жарым жылда пробациялық бақылаудан өте алмайтыны анық.
Айта кетейік, екінші топтағы мүгедектік пен ауыр онкологиялық диагнозға қарамастан, сот үнемі Ильиннің жазасын жеңілдетуден бас тартып келді. Алдымен олар оны шартты түрде босатудан бас тартты. Себебі ол мемлекетке келтірілген 19,8 миллиард теңге залалды өтемеген және 198 миллион теңге көлеміндегі мемлекеттік бажды төлемеген. Кейін сот оны түзелгеніне жеткілікті дәлел келтірмеді деп шешті. Түрме әкімшілігі берген жағымды мінездеме оларға аз көрінген.
Ақыры, тауы шағылып, күдерін үзген Ильиннің әйелі мен адвокаты редакциямыздан көмек сұрап, біз бұл туралы сыни мақала жарияладық. Осыдан кейін ғана сот онкологиялық науқасқа шартты түрде бостандық берді.
Біз ол кезде одан эксклюзивті сұхбат сұрауға батпадық. Денсаулығы тұрақталып, ремиссия кезеңі басталған соң сөйлесеміз деп ойладық. Осылайша оның психикалық жағдайы туралы біз жақында ғана білдік.
Сергей Ильиннің екі рет сотталғаны белгілі. 2016 жылы оны «Астана ЭКСПО-2017» ұлттық компаниясындағы қаражат жымқыру ісі бойынша айыпты деп танып, үш жылға бас бостандығынан айырды. Ал 2017 жылы оны жалған кәсіпкерлікпен айналысты, қылмыстық топ құрды және басқарды, пара берді, заңсыз жолмен келген қаржыны заңдастырды деген баптармен кінәлі деп тауып, 16 жылға соттады. Кейін бұл мерзім 14 жылға қысқартылды.
Бір қызығы — психикалық ауруына қарамастан, Ильин ұзақ жылдар бойы сәтті кәсіппен айналысып келген. Медицина мен құрылыс саласында бірнеше табысты бизнес-жобаларды жүргізген. Оның меншігінде тұрақты табыс әкелетін бірнеше кәсіпорын болған. Оның дөңгелеген кәсібінен келген дәулет 2017 жылғы сот үкімінде де көрінеді. Мысалы, сол кезде мемлекет пайдасына екі Eurocopter EC-130B-4 және Bell 206 v 3 маркалы тікұшақтар, Алматы облысындағы бес жер телімі, кірпіш зауытының 25% үлесі, төрт люкс көлік, үлкен зәулім үй және 60 мың АҚШ доллары тәркіленген. Мынадан кейін көпті шизофрениямен ауыратын адамның мұншама мүлікті қалай жинағаны қызықтыратыны анық.
Егер оның психикалық ауыруы бар екенін ескерсек, Ильиннің қалайша екі рет сотқа тартылғаны мүлде түсініксіз. Себебі параноидты шизофрения — ауыр диагноз. Сол үшін ондайда адамдар қылмыстық жауапкершілікке тартылмайды. Ал ол соңғы үкім бойынша ұзақ уақытқа сотталған.
2025 жылдың наурыз айында Ильин Elmedia YouTube арнасына ашық сұхбат берді.
Онда ол 2016 жылы антикор қызметкерлері генерал Аманбаевқа қарсы айғақ алу үшін оған қалай қысым көрсеткенін, қалай қорқытып, азаптағанын егжей-тегжейіне дейін баяндады. Арнайы прокурорлар мен комитет өкілдерінің оның шағымдарын тексеру кезіндегі әрекеттерін, тергеу изоляторында медициналық көмексіз отырудың азабын да айтып берді.
Сол сұхбатта ол өзіне қысым көрсеткендердің аты-жөнін атады. Бұл адамдар шілде айының басында қайтадан ел назарында болды. Сөз Талғат Татубаев пен арнайы прокурорлар қызметінің басшысы Олеся Кексель туралы болып отыр. Олар 2016 жылы БТА банкінен қаржы ұрлаған күдіктілерді азаптады деп айып тағылған іс бойынша ұсталды. Ильин сондай-ақ кейін прокуратураға ауысқан, басқа да атышулы істерді қадағалаған жоғары лауазымды антикор қызметкерлерінің есімдерін атады.
Біз адвокат Тепсаевадан қорғауындағы Сергей Ильин айтқан деректерді растайтынын, болмаса растамайтынын сұрадық. Ол Ильиннің тергеу изоляторында отырған кезде азаптаулар мен психологиялық қысымға шағымданғанын растады. Алайда нақты егжей-тегжейін есіне түсіре алмады.
Ильин YouTube арнасына берген сұхбатында өзінің басынан өткен қорлықтарды қатты әсерленіп, толқып баяндаған еді. Айтуынша, антикор қызметкерлері оның басына қап кигізіп, денесін жасырмамен орап, уақытша ұстау изоляторының жедел бөлімшесіне әкелген. Сол жерде оны қолмен де, аяқпен де, электрошокермен де ұрып-соққан. Карцерде жатқан кезде түрме егеуқұйрықтары аяғының саусақтарын кеміріп тастаған. Бұл егеуқұйрықтардың кемірген іздерін кейін сот-медициналық сарапшылар тіркеген.
Сергей тергеу тобының қызметкерлеріне барлық инстанцияларға шағымданған. Алайда тек комитет қызметкерлері ғана үн қатты. Олар оны дереу ведомстволық тергеу изоляторына ауыстырды. Сол жерде ол сот шешімін күтіп жатты. Колонияға бірден жіберген жоқ. Алдымен жалғыз адамдық камерада ұстады, содан кейін ғана Заречныйдағы №12 аймаққа этаппен жеткізді.
Ильиннің YouTube арнасындағы сұхбатын көрсе, 2016 жылы антикор қызметкерлерінің азаптағаны мен дәлелдерді бұрмалағаны бойынша прокурорлар жаңа қылмыстық іс қозғай алар еді. Бірақ Медеу аудандық соты оны ақыл-есі кем деп танып жатса, онда оның айтқан сұмдықтарын да күмәнмен қабылдауға тура келеді. Мүмкін, біз 2024 жылы оны босатқан соң «қара генерал» ісінің тергеу барысы туралы эксклюзивті сұхбат алмағанымыз дұрыс болған шығар? Әйтпесе, біз де қынжылып қалар едік.
Автор: Жанар Құсанова",2025-07-15T18:40:20+05:00,2025-07-15T18:40:20+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/1752256036_kollazh-ilin.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1752561433_foto-policejskih-s-osuzhdennymi.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1752561481_foto-ilina-i-tepsaevoj.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1752561526_skrinshot-sudebnoj-jekspertizy.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1752561566_foto-ilina.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1752561600_foto-suda-nad-ilinym.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1752561672_foto-tepsaevoj.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/1752256036_kollazh-ilin.webp,
82a3f294b2f0872c4b8cbee3505664a1,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қазақстандық бизнесмендер Тайландта алаяқтық құрбаны болды: Сатыбалды мен Украинаның қатысы қандай?,Бірнеше күн бұрын әлеуметтік желілерде Қазақстан азаматы Тахир Атабаевтың Таиландтағы Қазақстан елшілігіне украин кәсіпкерінің тарапынан инвестор ретінде құқықтарының бұзылуы туралы шағымданғаны туралы ақпарат пайда болды.,investigations,https://kaz.orda.kz/kazakstandyk-biznesmender-tajlandta-alajaktyk-kurbany-boldy-satybaldy-men-ukrainanyn-katysy-kandaj-129953/,"Бірнеше күн бұрын әлеуметтік желілерде Қазақстан азаматы Тахир Атабаевтың Таиландтағы Қазақстан елшілігіне украин кәсіпкері тарапынан инвестор ретінде құқықтарының бұзылуы туралы шағымданғаны туралы ақпарат пайда болды. 6 қаңтарда жергілікті депутат Чалермпхонг Сэнгди және оның әріптестері Пхукет провинциясының губернаторы Сопхон Суванратанмен кездесіп, Қазақстан азаматтарының шағымына қатысты құжаттарды тапсырды. Қазақстандықтар өздерінің Ченг Талай ауданындағы жылжымайтын мүлік жобасында украиндық кәсіпкер мен тайландтық номиналды тұлғалары ұйымдастырған алаяқтықтың құрбаны болғандарын айтып, көмек сұрады. Алайда бұл оқиғада барлық қатысушыларға да сұрақтар бар. Orda.kz редакциясы бұл жағдайды зерттеді.
Депутат Чалермпхонг Сэнгди шағымдарды біраз уақыт бұрын алғанын айтты. Ол бұл мәселелерді Пхукет губернаторына және тиісті органдарға хабарлауды қажетті деп санаған. Ең алдымен Пхукет провинциясының имиджі, бизнес қауымдастығының беделі және Тайланд, Қазақстан мен Түркия арасындағы қатынастар зардап шеккен. Зардап шеккен тараптар Ченг Талай учаскелік полициясына және сотқа шағым түсірген.
Оқиға Қазақстан елшілігі көмек сұрап жүгінгеннен кейін жария болды. Қазақстан азаматтары украиндық Вадим Бухкалов пен тай номиналды тұлғалары тарапынан Layan Green Park, Phuket Family Garden және Seaview Destination жылжымайтын мүлік жобаларында болжамды алаяқтықтың құрбаны болғандары туралы айтылып отыр.
Вадим Бухкалов — Тайландтағы жылжымайтын мүлік нарығында маманданған украин кәсіпкері, әсіресе Пхукет аралында. Ол VillaCarte компаниясының негізін қалаушы әрі басшысы, бұл компания курорттық жылжымайтын мүлік саласында толық қызмет көрсетеді, оның ішінде сатып алу, жалға беру, басқару және консьерж қызметі бар.
Layan Green Park — оның негізгі жобаларының бірі. Бұл Пхукетте орналасқан премиум санатты кондо-отель, отбасылық тұруға арналған жайлы пәтерлерді ұсынып, EDGE экологиялық стандарттары бойынша сертификатталған.
Бұрын Вадим Бухкалов Украинада Виталий Кличконың серіктесі және жылжымайтын мүлік нарығында шамамен 50 миллион доллар активтері бар ірі кәсіпкер ретінде танымал болды. Алайда 2010 жылы ол банкроттыққа ұшырап, бизнесін жоғалтты.
Содан кейін ол Тайландқа көшіп, жылжымайтын мүлік саласында бірнеше компания құрып, кәсіпкерлік қызметін қайта қалпына келтірді. Атабаевтар оны инвестициялық келісімшарттарды бұзғаны үшін айыптап отыр, оның ішінде қосарланған есеп жүргізу, жеке есеп шоттар арқылы криптовалютамен төлемдер алу және корпоративтік қаржыны дұрыс пайдаланбау сияқты айыптар бар.
Сонымен қатар, шағымдарда Phuket Family Garden сатылымдарынан түскен ақшаны Бухкалов басқа жобаларға жұмсап, құрылысты аяқтауға қажетті қаржы жетіспегені айтылған. Сондай-ақ, несие қаражаттарын жеке шығындар үшін пайдаланғаны және компаниядағы үлестерді еншілес кәсіпорындар арқылы қайта ұйымдастыруы туралы айыптар бар, бұл акционерлердің дауыс беру құқықтарын бұзуы мүмкін. Қазіргі уақытта билік тергеу жүргізуде. Куәгерлер өз жауаптарын беріп бастады, бірақ ресми айыптар әлі қойылған жоқ.
Сатыбалдының қатысы қандай?
Алайда, зардап шеккен қазақстандықтарға да сұрақтар бар. Тахир мен Тимур Атабаевтар «QS Holding» ЖШС компаниясын басқарған, ол Қайрат Сатыбалдының ақша жылыстату схемасының бөлігі болған. Тимур компанияның директоры, ал Тахир акционерлерінің бірі болып тіркелген.
Қайрат Сатыбалды «Kaisar Tower» және «Kaisar Plaza» ғимараттарына өзінің аффилиирленген компаниялары мен тұлғалары арқылы иелік еткен. Легализацияланған табыстарымен ол 18 миллиард теңгеге «QS Holding» ЖШС облигацияларын сатып алған, бұл компания заңды түрде Бақытжан Құлбаевқа тиесілі болып, «Kaisar Tower» мен «Kaisar Plaza» активтерін басқарған. Бақытжан Құлбаев 2022 жылға дейін осы компанияның басшысы болған.
Құқық қорғау органдарына ұсталудан кейін Бақытжан Құлбаев Алматы қаласының орталығындағы Hilton қонақ үйін сатып алған. Алдымен оны «Baidala V.» ЖШС сатып алып, оның құрылтайшысы да Бақытжан Құлбаев болады. 2024 жылдың тамызынан бастап ол «QS Holding» ЖШС-нің құрылтайшысы болып, Тимур Атабаевтың орнына директор қызметін атқаруды бастады.
Атабаевтардың серіктестері арасында іздеуде жүрген Эфенди Кемаль ерекше орын алады. Ол басқа бір компания — «Тартып» акционерлік қоғамының қызметінде маңызды рөл атқарды. Бұл компанияның қызметін Эфенди Кемаль, Асқар Бөлегенов және Тимур Атабаев бақылап отыр, оларға компанияның негізгі акциялары тиесілі. Кемаль «Тартып» акционерлік қоғамының қызметін «Kaz Waste Management» ЖШС арқылы басқарған, онда ол ауқымды қаржылық алаяқтықтарды әзірлеп, жүзеге асырған.
2005 жылдан бастап қоқыс өңдеу және қалаларды тазалау бойынша жалған тендерлер арқылы мемлекеттік қаражаттарды жуу және офшорлық есепшоттарға шығару жүзеге асырылған. Бір эпизодта Кемаль үш күннің ішінде 37 миллиард теңге және 62 миллион долларды жылыстатқан. Сыртқы белгілерге қарағанда, оның негізгі міндеті Қазақстаннан ақша шығаруды және оларды шетелдегі элиталық жылжымайтын мүлікке инвестициялау арқылы легализациялауды қамтамасыз ету болған.
Қазақстандық компаниялар арқылы, соның ішінде QS Holding (директоры — Тимур Атабаев 2019 жылдан 2024 жылға дейін) қаражатты қолма-қол ақшаға айналдырып, банктер арқылы жылжымайтын мүлік сатып алуға аударды. Қазақстанда және бүкіл әлемде Сатыбалды 67 млрд теңгеге жылжымалы және жылжымайтын мүлік сатып алды.
Дипломаттар арқылы Сатыбалдының бұрынғы достары Тайландтың билігін басып,бизнес серіктестерімен жеке дауларын шешуге тырысуы мүмкін.",2025-01-16T12:56:00+05:00,2025-01-16T12:56:00+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/1736932794_kazahstancy_ne_mogut_podelit_stroitelnyj_biznes_kollazh_kopija.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1736930931_1736851820_469709878_122153867612314129_1154580695430485285_n.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1736932461_1736852120_photo_2025-01-04_16-22-24.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1736932550_screenshot-www_matichon_co_th-2025_01_14-14_06_28.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1736932624_photo_2025-01-14_15-50-32.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/1736932794_kazahstancy_ne_mogut_podelit_stroitelnyj_biznes_kollazh_kopija.webp,
b15a38d48a976a9d5ccfdf5056690c07,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қазақстандық компаниялар Ресейге соғыста қолданатын жабдық жібереді,"Ауқымды көлемдегі өлшеу құралдары, яғни батыс компанияларының ресми түрде Қазақстанға арналған өнімдері іс жүзінде Ресейге жетеді,",investigations,https://kaz.orda.kz/kazakstandyk-kompanijalar-resejge-sogysta-koldanatyn-zhabdyk-zhiberedi-128527/,"Ауқымды көлемдегі өлшеу құралдары, яғни батыс компанияларының ресми түрде Қазақстанға арналған өнімдері іс жүзінде Ресейге жетеді, деп хабарлайды Orda.kz .
Insider Қазақстандағы компаниялар желісін тапты, олар неміс, француз және америкалық өндірушілерден заманауи жабдық сатып алады. Бұл жабдықтар Ресей армиясы пайдаланатын радиоэлектрондық күрес жүйелерін әзірлеу мен өндіруде қолданылады.
Кедендік мәліметтер жеткізу тізбегін ашып көрсетіп, соңғы нүкте Ресей екенін растаған. Сонымен қатар, редакция Қазақстандағы делдалмен байланысып, Ресейге жеткізу фактісін растады.
2023 жылдың қараша айынан бастап Қазақстандық Askarlab компаниясы екі миллион долларға жуық радиотехникалық жабдық әкелді. Тізімге мыналар кіреді: осциллографтар, радиожиілік сүзгілері, жиілік анализаторлары, RF реттегіштері, күшейткіштер, аттенюаторлар, жиілікті кеңейткіштер, спутниктік модемдер және желінің векторлық анализаторлары. Бұл жабдықты Rohde & Schwarz (Германия), Safran Data Systems (Франция), Mini-Circuits (АҚШ) және farran Technology (Ирландия) компаниялары шығарады.
Қазақстанның кеденшілер тауарлардың ұшақпен келетінін және Алматыдағы Жетісу кеден бекетінде ресімделетінін тіркеді. Содан кейін олардың кейбіреулері Ресейге жіберіледі.
2024 жылғы 11 наурызда Rohde & Schwarz осциллографы Алматы кеденінде тіркелді. Алушы Askarlad компаниясы. Ал 2024 жылдың 8 сәуірінде ұқсас құрылғы Мәскеудегі Шереметьев әуежайы кеденінде ресімделді. Жіберуші — қазақстандық Panalem Technologies компаниясы, ал алушы-ресейлік «Инфостера» ЖШҚ.
2023 жылғы желтоқсанда — 2024 жылғы қаңтарда қазақстандық кеденде сегіз Cortex модемі әкелінгені тіркелді. Бір модемнің құны шамамен 92 мың доллар болады. Сол кезеңде Ресей кедені Қазақстан арқылы алты ұқсас модем әкелінгенін тіркеді. Ресейлік құжаттарда көрсетілген модемдердің орташа құны 110 мың доллар болған.
2023 жылдың қарашасында Askarlab 700 мың долларлық дабыл генераторларын әкелді. Бір айдан кейін осындай жабдық Қазақстаннан Ресейге 800 мың долларға жөнелтілді. Алушы- тағы да «Инфостера» ЖШҚ.
Keysight Technologies жабдықтары 2023 жылдың қарашасында Қазақстанның Dicosta Technologies компаниясы Keysight Technologies компаниясынан миллион долларлық жабдық сатып алды. Бұл тізімде шу генераторлары, сигнал талдағыштар және аттенюаторлар бар. Өндіріс Малайзияда жүргізіліп, сатып алу Испаниядағы Keysight офисі арқылы жүзеге асқан.
2024 жылдың ақпанында Алматы кеденінде екі N5181B MXG сигнал генераторының импорты тіркелді. Әрбір генератордың құны 20 мың доллар болды. Наурызда бұл құрылғылар Ресейде тіркелді.
The Insider мәліметтері бойынша, саудаға қатысатындар:
Orda.kz The Insider нұсқасы бойынша заңсыз сатуға қатысатын қазақстандық компаниялар туралы көбірек ақпарат іздеді.
Компания 2016 жылдан бері жұмыс істейді. Құрылтайшылары — Александр Лисицин, Екатерина Тихонова және Ержан Салихов. Бірақ 2019 жылдан бастап Лисицин компанияның жалғыз құрылтайшысы және жетекшісі болып қалды. Ресми түрде компанияның нақты мамандануы жоқ, бірақ оның тарихында көптеген мемлекеттік тапсырыстар бар. Негізінен олар медициналық жабдықтарды жеткізу мен қызмет көрсетуге қатысты. 2022 жылға дейін компания салық төлеу көрсеткіштеріне сәйкес іс жүзінде жұмыс істемеген. 2022 жылы 28 миллион теңге, ал 2023 жылы 225 миллион теңге салық төленді. Бұл кезеңде салықтық түсімнің 700%-ға өскені байқалады. 2024 жылы компания 110 миллион теңге салық төледі.
Dicosta Technologies 2001 жылдан бері жұмыс істейді. Компанияның құрылтайшылары — Людмила Бородина және Александр Серазетдинов. Осы жылдар ішінде компания бірнеше ондаған миллион теңге салық төлеген, бірақ 2023 жыл ең табысты жыл болды — 225 миллион теңге салық төленді.
Ресми түрде екі компания арасында байланыс жоқ, бірақ олардың электронды пошта домендері бірдей: Askarlab үшін [email protected] , ал Dicosta Technologies үшін [email protected] .
Ресей қарашаның 17-не қараған түні тамыз айынан бері бірінші рет Украинаға зымырандар мен ұшқышсыз ұшақтар арқылы соққы беріп, маңызды инфрақұрылымдарды зақымдады.",2024-11-18T13:41:10+05:00,2024-11-18T13:41:10+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/1731913576_photo_2024-11-15_12-00-36.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/1731913449_signal-and-spectrum-analyzers-product-group-product-group-rohde-schwarz_200_46642_960_540_27.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/1731913505_screenshot-kompra_kz-2024_11_15-11_12_53.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/1731913551_screenshot-kompra_kz-2024_11_15-11_28_16.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/1731913576_photo_2024-11-15_12-00-36.webp,
3d1e69a6081cba34538c7d9843f4a511,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қазақстанның ең бай мұнайшылары: олар кімдер және несімен белгілі?,"8 мамырда қазақстандық Forbes өз рейтингісінің жаңартылған нұсқасын жариялады. Сарапшы Нұрлан Жұмағұлов тізімге енген кәсіпкерлердің қайсысының мұнай саласына қатысы бар екенін тексерді, деп хабарлайды Orda.kz.",investigations,https://kaz.orda.kz/kazakstannyn-en-baj-munajshylary-olar-kimder-zhane-nesimen-belgili-132579/,"8 мамырда қазақстандық Forbes өз рейтингісінің жаңартылған нұсқасын жариялады. Сарапшы Нұрлан Жұмағұлов тізімге енген кәсіпкерлердің қайсысының мұнай саласына қатысы бар екенін тексерді, деп хабарлайды Orda.kz.
Өзінің телеграм-арнасында Energy Monitor қоғамдық қорының директоры Қазақстанның ең бай бизнесмендері бір жылда өз байлықтарын жалпы алғанда 11 млрд долларға арттырғанын атап өткен. Бұны елдің мемлекеттік қарызымен салыстыруға болады. Тізімдегі 75 адамның 18-і мұнай-газ саласына қатысты.
Олардың ішіндегі ең атақты - бірінші президенттің күйеу баласы Тимур Құлыбаев. 2025 жылғы Forbes рейтингісінде ол төртінші орында. Оның байлығы жылына 300 млн-ға ұлғайып, 5,3 млрд доллар болды. Құлыбаевтың мұнай-газ саласындағы басты активтері - «Каспий Мұнай», «Алмэкс Плюс», «Кристалл Менеджмент». Ол сондай-ақ QazaqOil және SinoOil автожанармай құю желілеріндегі үлестерге ие, «ҚазҚұрылысСервис» мұнай сервисі компаниясын бақылайды, Атыраудағы «РТИ-АМӨЗ» және «Сұйытылған мұнай газын сақтау паркі» компанияларындағы үлестерге ие.
Тоғызыншы орында - 980 млн доллармен Рашид Сәрсенов . Оның активтерінің арасында Helios АЖС желісі, «Нефтехим LTD» ЖШС, сондай-ақ KCOI кеме жасау кешенінің жартысы бар. Қазір Сәрсеновтер отбасы Қашағанда фракциялық сұйытылған газ қондырғысын салуда.
18-орынды Дінмұхамет Ыдырысов иеленді (563 млн доллар).
Forbes тізімінде 22-орында МТҚК және КИНГ, «Болашақ-Атырау», COC және «Novus-Bolashak» ірі мұнай сервистік компанияларының үлесіне ие Сергей Кан тұр. Алғашқы екеуі жобалаумен айналысады, үшіншісі - қызметкерлерді жалдаумен айналысады, төртіншісі танкерлерді жалға алуға жауап береді, ал «Novus-Bolashak» Теңізде іске қосу-жөндеу жұмыстарын жүргізеді. Бір жыл ішінде Қанның байлығы 170 млн долларға өсіп, 292 млн долларға жетті.
«23-орында Кеңес Рақышев - 435 млн долларымен. Боранкөл (Анатолий Стати ГӨЗ құрылысын аяқтайды), Сарыбұлақ («Құмкөл Транс Сервис»), Тастөбе (Nomad West Oil) кен орындары. 25-ші тұрған Данияр Әбілғазин - 400 млн доллар. ЖҚС-дағы үлестер: QazaqOil, SinoOil, Gas Energy. PTC Holding-тегі үлесі (мұнай өнімдері бойынша теміржол цистерналарының ірі операторы). 27-ші орында ағайынды Фаррух пен Сухраб Махмудовтар - 380 млн-нан, олардың мұнайсервистік холдингі «АқсайГазСервис» Қарашығанақ пен Қашағанға жұмыс істейді.
Ең бай бизнесмендер тізіміне сондай-ақ Еркін Тәтішев (30-орын, 368 млн доллар, KazPetrol Group және Tumar Petrol мұнай-газ жобалары), Сейітжановтар отбасы (31-орын, 365 млн доллар, «Саутс-Ойл» ЖШС, Smart-Oil бұрғылау компаниясы, Қазақстанның оңтүстігіндегі тақтатас мұнайы), Бахаридин Әблазимов (36-орын, 295 млн доллар, «ҚазАзотты» бақылайды және «Матен Петролеум» мұнай өндіру компаниясында аз үлеске ие).
41-орында Айдан Кәрібжанов (278 млн доллар) тұр, ол, талдаушының айтуынша, Тимур Құлыбаевпен байланысты болуы мүмкін.
Forbes тізімінің екінші жартысында да мұнайшылар жеткілікті. Олар: Яков Цхай (43-орын, 236 млн доллар, KazPetroDrilling бұрғылау холдингіне қатысу), М арат Сәрсенов (48-орын, 213 млн доллар, «Исткомтранс» тасымалдау операторы), Ибрагим Ақдрашев (52-орын, 184 млн доллар, Қанат Көпбаев (53-орын, 184 млн доллар, KUSTO Group арқылы мұнай-газ кен орындарында үлесі бар, Compass АЖҚС желісін бақылайды).
Қаныбековтер (95 млн доллар) мен Қаппаровтар (94 млн) 71 және 72 орындарды иеленеді. Қаныбековтер шымкенттік «Саутс-Ойл» жобасының 39% -ын бақылайды және мұнайшыларға қызмет көрсететін «Евро-Азия Эйр» авиакомпаниясына иелік етеді. Қаппаровтар «ЕР САЙ Каспиан Контракторда» үлеске ие және «Green Production» ЖШС мұнай өндіруді бақылайды.
Еліміздің ең бай мұнайшыларының тізімін Серік Қонақбаев аяқтайды (73-орын, 93 млн доллар). Оның «SSM Oil» ЖШС және «ARK Petroleum» ЖШС мұнай-газ кен орындарында үлестері бар.
Қазақстанның ең бай бизнесмендерінің жаңартылған рейтингіне кімнің кіргені туралы сілтемеден оқуға болады.",2025-05-10T12:04:02+05:00,2025-05-10T12:04:02+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/1714995015_1706101086_rompanija-kulibaeva-1440x810-1-1440x810.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/1714995015_1706101086_rompanija-kulibaeva-1440x810-1-1440x810.webp,
0130ac9256a8153376b0b78ada45f0c3,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қазақстанның мұнайгаз саласындағы ең ықпалды адамдар белгілі болды,"Қазақстанның Мұнайсервистік компаниялар одағы өзінің салалық KazService журналының жаңа санында мұнайгаз саласының ең ықпалды өкілдерінің жаңартылған рейтингін жариялады. Тізімге ірі кәсіпкерлер, шенеуніктер мен басшылар енген, деп хабарлайды Orda.kz.",investigations,https://kaz.orda.kz/kazakstannyn-munajgaz-salasyndagy-en-ykpaldy-adamdar-belgili-boldy-134645/,"Қазақстанның Мұнайсервистік компаниялар одағы өзінің салалық KazService журналының жаңа санында мұнайгаз саласының ең ықпалды өкілдерінің жаңартылған рейтингін жариялады. Тізімге ірі кәсіпкерлер, шенеуніктер мен басшылар енген, деп хабарлайды Orda.kz.
KazService сарапшылары рейтингтің бірінші орнына энергетика министрі Ерлан Аккенженовті қойды. Тізімді құрастырушылар қазіргі Энергетика министрінің бұл салада жиырма жылдан астам тәжірибесі бар екенін еске салды. Ол еңбек жолын Chevron Texaco компаниясында мұнай трейдері ретінде бастаған, кейін KMG International компаниясында топ-менеджер, сондай-ақ «ҚазМұнайГазда» бірнеше маңызды лауазымдарда қызмет еткен. 2025 жылдың наурызында министр болып тағайындалған соң, энергетика саласын цифрландыру және экспорттық инфрақұрылымды дамыту ісіне белсенді кірісті.
Рейтингтің екінші сатысына Тимур Құлыбаев жайғасты — ол Қазақстанның ең бай адамдарының бірі әрі Нұрсұлтан Назарбаевтың күйеу баласы. Талдаушылар оның мұнайгаз саласына қатысы бар ондаған компанияның түпкі бенефициары екенін және бұл кәсіпорындарда он мыңнан астам адам жұмыс істейтінін еске салады.
Құлыбаевтың басты активі болып саналатын Halyk Bank — мұнайгаз секторындағы ең ірі несие берушілердің бірі. Өткен жылмен салыстырғанда Тимур Құлыбаев рейтингте бір саты жоғары көтерілген.
Үшінші орынға Бекет Ізбастин орналасты — ол «PSA» ЖШС-нің бас директоры. Ізбастин мырза Қазақстанның мүддесін Қарашығанақ және Қашаған жобаларында білдіретін компанияны басқарады.
Төртінші орында бұрын ҚазМұнайГаздың басшысы болған және қазіргі таңда президенттің энергетика мәселелері жөніндегі кеңесшісі қызметін атқарып отырған Мақзұм Мырзағалиев тұр. Оның басқару саласындағы көпжылдық тәжірибесі энергетика саласына ықпалын сақтап қалуға мүмкіндік беріп отыр.
Одан кейінгі орындарға энергетика вице-министрлері Әлібек Жамауов, Арынбек Құдайберген және Ілияс Бақытжан жайғасты.
Сегізінші орында «ҚазМұнайГаз» басқармасының төрағасы Асхат Хасенов. Оның рейтингі өткен жылмен салыстырғанда төмендеді. Бұған себеп ретінде жаңа өндірістік қуаттардың іске қосылмауы мен инвестиция тарту ісіндегі жетістіктердің болмауы көрсетілген.
Тоғызыншы орын Құрманғазы Ісқазиевке берілді. Ол Асхат Хасеновтің бірінші орынбасары және Қытайдың CNOOC компаниясымен бірге Каспий қайраңындағы «Жылыой» жобасын үйлестіреді.
Ал үздік ондықты «QazaqGaz» ұлттық компаниясының басқарма төрағасы Санжар Жәркешов қорытындылап тұр.
Қазақстанның мұнайгаз саласындағы ең ықпалды әйел ретінде ҚазМұнайГаз басқарма төрағасының орынбасары Диана Арысова танылды. Ол рейтингте 20-орында тұр.
Рейтингтің өзге де назар аударарлық қатысушылары қатарында KazEnergy қауымдастығының төрағасы Болат Ақшолақов ( 22-орын ), «ҚазТрансОйл» компаниясының бас директоры Арман Қасенов ( 26-орын ), жуырда ғана «Атырау мұнай өңдеу зауыты» ЖШС бас директоры болып тағайындалған Қуаныш Бішімов ( 33-орын ), сондай-ақ Қазақстанның ең бай кәсіпкерлері тізімінде жүрген Кеңес Рақышев ( 58-орын ) пен Данияр Әбілғазин ( 60-орын ) бар.
KazService рейтингінде бірінші орынға шыққан Ерлан Аккенженовтің кім екені туралы біз бұған дейін толығырақ жазған болатынбыз.
Сондай-ақ, Halyk Finance сарапшыларының айтуынша, елдегі бақыланбайтын экономика жағдайы жақсарып келеді, бірақ бизнесті көлеңкеден шығару үшін батыл әрі кешенді шаралар қажет.",2025-09-01T16:08:34+05:00,2025-09-01T16:08:34+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/567.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/567.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/567.webp,
dd97bcf52abc9c6d9b6b3e215eb49b4a,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,ҚазТАГ агенттігінің басшыларына қарсы қылмыстық іс қозғалды,ҚазТАГ редакциясы агенттікке қарсы қылмыстық іс қозғалғанын хабарлады.,investigations,https://kaz.orda.kz/kaztag-agenttiginin-basshylaryna-karsy-kylmystyk-is-kozgaldy-136466/,"ҚазТАГ редакциясы агенттікке қарсы қылмыстық іс қозғалғанын хабарлады, деп жазады Orda.kz.
Журналистердің айтуынша, іс ақпараттық агенттіктің басшылығына қатысты тіркелген. Freedom Finance мәлімдемесіне сәйкес, бас директор Әсет Матаев пен бас редактор Әміре Қасенов күдікті деп танылған.
Редакция қылмыстық іс туралы 20 қарашада ғана басқа ақпарат құралдарынан білген. Іс тамыздың 18-інде қозғалған.
Журналистердің айтуынша, полиция бірнеше ай бойы істі редакциядан жасырған және «редакцияны хабардар етпей, белгіленген рәсімдерді бұзып бірнеше сараптама жүргізген».
Айта кетейік, адвокат Мұрат Адамның айтуынша, «Орда» сайтының негізін қалаған Гүлнәр Бажкенованы үйқамаққа қамау туралы үкім оның сотта өз мүддесін қорғауына кедергі келтіріп отыр.
Еске сала кетсек, құқық қорғаушы Галым Агелеуов «Дождь» телеарнасында Orda.kz жайлы сөз сөйледі. Ол Қазақстанда журналистерге еркіндік жоқ екенін атап өтіп, Гүлнәр Бажкеноваға қарсы қозғалған істердің саяси тапсырыс екенін ашық айтты.",2025-12-08T17:25:13+05:00,2025-12-08T17:25:13+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/kaztag.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/kaztag.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/kaztag.webp,
baba1046d35249586cc19b413c761972,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,ҚБТУ кімдікі? Динара Құлыбаева тарихи ғимаратқа қатысты мәселеде мемлекетті өз ыңғайына көндірді,Orda.kz редакциясы Қазақстан-Британ техникалық университетінің (ҚБТУ) ғимараты кімге және қандай шартпен тиесілі болатынын анықтады. Прокуратура бастамасымен бірнеше жылға созылған соттағы дау аяқталды. Екі жаққа да қолайлы шарт қойылды.,investigations,https://kaz.orda.kz/kbtu-kimdiki-dinara-kulybaeva-tarihi-gimaratka-katysty-maselede-memleketti-oz-yngajyna-kondirdi-135463/,"Orda.kz редакциясы Қазақстан-Британ техникалық университетінің (ҚБТУ) ғимараты кімге және қандай шартпен тиесілі болатынын анықтады.
Прокуратура бастамасымен бірнеше жылға созылған соттағы дау аяқталды. Екі жаққа да қолайлы шарт қойылды.
Тарихи ғимараттың иелерінің алма-кезек ауысуы Кеңес Одағында басталды. 1936 жылы ғимарат жобасы дайындалып, оған қажет қаражат мөлшері — 14 млн рубль деп белгіленді. Сол тұста бұл миға қонбайтын қаражат еді. Соғысқа байланысты жоба тоқтатылды. 1951 жылға дейін қазіргі зәулім тіректері бар ғимараттың орнында тек қазылған орын ғана тұрды. 1957 жылы құрылыс аяқталып, осылайша Қазақ КСР Үкімет үйі пайда болды.
Ғимарат республикалық маңызы бар тарихи-мәдени ескерткіштер тізіміне енген.
Университет ретінде ғимарат 2000 жылы өз мәртебесін алды. Сол кезде тұңғыш президент Нұрсұлтан Назарбаев пен сол кездегі Ұлыбритания премьер-министрі Тони Блэр меморандумға қол қойды. Сол жылдан бастап актив иегерлері ретінде Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі мен Ұлыбританияның Қазақстандағы елшілігі (Британ кеңесі арқылы) аталып келді.
2003 жылы Үкіметтің қаулысымен «ҚБТУ» АҚ-ның бірден бір акционері ретінде «ҚазМұнайГаз» АҚ белгіленді. 2018 жылы жекешелендіру бағдарламасы аясында «Қазақстан-Британ техникалық университеті» АҚ-ның 100% акциясын қоғамдық «Нұрсұлтан Назарбаев білім қоры» (NNEF, 2023 жылы атауын өзгертті) сатып алды.
Қазір қордың негізін қалаушылар — Нұрсұлтан Назарбаевтың қызы Динара Құлыбаева мен Галина Самарская. Қордың басшысы — Светлана Мырзабекова. Сонымен қатар, NNEF қоры «Astana IT University» ЖШС-нің, «Инновациялық және ақпараттық технологиялар орталығы» ЖШС-нің және «SOS Қазақстанның балалар ауылдары» корпоративтік қорының жұмысына да қатысады.
Динара Құлыбаева «Алмекс Холдингтік тобы» АҚ және «Алмэкс проект» ЖШС ұйымдарын құрды. Компаниялардың құрылтайшыларының бірі — Динараның жұбайы, еліміздегі ірі бизнес өкілдерінің бірі Тимур Құлыбаев.
Қор өкілдерінің айтуынша, NNEF КБТУ-дың иесі ретінде кірген кезде университетке айтарлықтай қаржы салу қажет болған. Әңгіме бірнеше миллиард теңге жөнінде. Алайда бұл қадам нәтижесін берді. ҚБТУ-дың тасы өрге домалады. Студенттер саны көбейді, білім беру бағдарламалары артты, ең бастысы — түлектер еңбек нарығында бәсекеге қабілетті мамандар ретінде таныла бастады.
2023 жылы Алматы прокуратурасы осы қордың қалай активті жеңіп алғанын және байқаудың нәтижесін қайта қарауды талап етті. Бұл шағымдар көп дәлелдер келтіріп, қоғамның наразылығын күшейтті. Кім білсін, қайтарып алғанда оған құятын қаржының мөлшерін ойлады ма, жоқ па? Әйтеу, алматылықтар жоғары оқу орнын мемлекет меншігіне өткізуді бірнеше рет сұрады.
Прокуратура ҚБТУ-дың жеке қолға әділ әрі таза жолмен өткеніне күмән келтірді. Себебі, университет тым арзан бағаға сатылған еді. Аудит нәтижелері бойынша, мәміле алдындағы ҚБТУ активтері 14,5 млрд теңге болса, бүкіл компаниялар тобы 17,1 млрд теңге. Ал оқу орнын 11,37 млрд теңгеге сатқаны жазылған. Қауіпсіздік органдары бағаны жасанды түрде төмендеткенін, ал Baker Tilly Kazakhstan Advisory жүргізген бағалау дұрыс жасалмаған және негізгі активтер ескерілмегенін алға тартты. Мысалы, Қазақстандық теңіз академиясын құруға «Теңізшевройл» компаниясынан берілген 25 миллион доллар демеуші көмегі жалпы қаражаттың құрамына енгізілуі тиіс еді. Сондай-ақ прокуратура пікірі бойынша «ҚБТУ ИИИТ» еншілес кәсіпорнының активтері де едәуір төмен бағаланған.
Нұрсұлтан Назарбаев атындағы білім қоры барынша қарсыласты. Олар прокуратураны «сандарды әдейі айналдырып көрсетіп отыр» деп айыптады және деректерді өз бетінше талдап көрсетіп отыр деп мәлімдеді. Қордың нұсқасы бойынша, университет нарықтық бағадан төмен емес, керісінше жоғары бағамен сатып алынған. Baker Tilly ҚБТУ-ның 100% акциясын 11,36 млрд теңгеге бағаласа, Назарбаев қоры 11,37 млрд теңге төледі, ал бөліп-төлеу есебінен бұл құн тіпті 12 млрд теңгеден асты (нақты көрсеткіш — 12 110 187 000 теңге).
Ал прокуратураның келесі ескертуі — тендердің өту тәртібіне қатысты болған. Тергеушілердің айтуынша, қор жеңіп шыққан байқау тек көзбояушылық болған. Үш қатысушының екеуі — «Юг басқарушы компаниясы» мен AGDS Group — қағаз жүзінде ғана бар, бір күндік фирмалар болып шыққан. Олар Гүлзана Серікова деген бір кәсіпкердің қолымен «жасалып» отыр деп күдіктенеді. Прокуратура дерегінше, осы компаниялар арқылы жалған келісімшарттар жасалып, жабдық жеткізу туралы шарттар рәсімделген. Бірақ іс жүзінде ешқандай тауар жеткізілмеген. Ақша айналдырып, қайта қайтарылған.
Қор өз уәжін нақты сандар мен аталған компаниялардың қаржылық айналымдарын ашық көрсете отырып қорғады. NNEF өкілдері прокуратураның бұл істі қозғауға құқығы жоқ екенін, себебі талап қою мерзімі өтіп кеткенін алға тартқан. Дегенмен, қанша қасарысқанына қарамастан NNEF өкілдері мемлекетке ҚБТУ-дың басты ғимаратын — Төле би, 59 мекенжайындағы бұрынғы Үкімет үйінің тарихи ғимаратын қайтаруға дайын екенін мәлімдеді.
Тек бір шарт қойылды: университет уақытша сол жерде қалып, лицензиясы мен оқу процесін үзбеуі керек. Бұдан бөлек, қор нормативтік талаптарды сақтау үшін 5% акцияны мемлекетке беруді де ұсынған.
Алайда сол жылы тараптар келісімге келе алмады. 2025 жылғы 27 ақпанда Қазақстан-Британ техникалық университеті (ҚБТУ) және оның құрамындағы екі институт — Д. В. Сокольский атындағы отын, катализ және электрохимия институты мен А. Б. Бектұров атындағы химия ғылымдары институты Қайтарылған активтерді басқару комитетінің (ҚУВА) қарамағына өтті. Ал 4 наурызда бұл активтер мемлекет меншігіне ресми түрде берілді.
Сол кезде Динара Құлыбаева дереу мәлімдеме жасап: «Біз бұл шешімге қатысты шағымданамыз» деді. Айтса айтқандай, расымен кейіннен тараптардың бәрінің оң жамбасына келетін шешім қабылданды. Бәлкім, бұл жағдайға прокуратураның міндеті мен бағытының өзгеруі де әсер еткен шығар. Іс қаралып жатқан уақытта заңсыз алынған активтерді қайтарумен айналысқан ведомствоның атауы мен қызмет бағыты өзгеріп, ол инвесторлардың құқықтарын қорғау комитеті болып қайта құрылды.«Жылы-жылы сөйлесең, жылан інінен шығады» демекші, енді жерде мемлекет активтерді тартып алып алудың орнына мүлде басқаша тәсілге көшті.
Автор: Александра Мохирева",2025-10-13T11:00:22+05:00,2025-10-13T11:00:22+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1760408289_kbtu-copy.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1760332752_soviet_order_as_a_reference_to_the_columns_9489895437.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1760332814_snimok-jekrana-2025-10-11-v-21_27_17.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1760332875_snimok-jekrana-2025-10-11-v-22_22_04.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1760408289_kbtu-copy.webp,
c372c276f25aecaac5952bbb63e4d198,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Кенесары үшін кешірім сұраған қырғыз әншісі сотталмақ: Ханның басы қайда жатыр?,Танымал қырғыз әншісі Қайрат Примбердиев екі ғасырдан астам уақыт бұрын болған хан Кенесарының өлімі үшін қазақ халқынан кешірім сұрауына қатысты Қырғызстандағы реакция қатаң болды.Енді әнші,investigations,https://kaz.orda.kz/kenesary-yshin-keshirim-suragan-kyrgyz-anshisi-sottalmak-hannyn-basy-kajda-zhatyr-130965/,"Танымал қырғыз әншісі Қайрат Примбердиев екі ғасырдан астам уақыт бұрын болған хан Кенесарының өлімі үшін қазақ халқынан кешірім сұрағанына қатысты Қырғызстандағы реакция қатаң болды. Енді әнші «алауыздық тудырды» деген айыппен тергелуде. Orda.kz Қырғызстанда не болғанын, Қазақстанның бұл жағдайға қалай жауап бергенін, неге хан Кенесарының есімі әлі күнге дейін ұрпақтарын алаңдатып жүргенін және оның басы қайда екенін зерттеп көрді.
Қырғызстанның ұлттық қауіпсіздік мемлекеттік комитеті (ҰҚМК) әнші Қайрат Примбердиевке қатысты тергеу бастады.  Ол «нәсілдік, этникалық, ұлттық немесе діни алауыздықты қоздырды» деген күдікке ілінді. Әнші қамауға алынбағанымен, оған елден шығуға тыйым салынды.
Қылмыстық іс Қырғызстанның ҚК-нің 330-бабы бойынша қозғалды. Бұл бап бойынша ең жоғарғы жаза – бес жылға дейін бас бостандығынан айыру немесе 100-200 мың сом (570 мың теңгеден астам) көлемінде айыппұл салу.
Заңгер Алтынай Исаева мұндай бап бойынша істерді қарастырғанда тек мәтіннің мазмұны ғана емес, «іс-әрекет жасалған контекст» те маңызды екенін айтады. Оның түсіндіруінше, құқық қолдану тұрғысынан өткен оқиғаларға өкініш білдіру мен тікелей араздық туғызуға бағытталған әрекеттерді ажырата білу қажет. Заңгердің айтуынша, кінәлі адамның тікелей ниеті болып, араздық туындауына саналы түрде ықпал етуі тиіс.
YouTube-тегі AIRAN арнасына берген сұхбатынан кейін Қайрат Примбердиевке қарсы қылмыстық іс қозғалды. Сұхбат барысында ол қазақтың саяси және әскери қайраткері Кенесары Қасымовтың өлімі үшін қазақстандықтардан кешірім сұраған. Примбердиев қатысқан видео 9 қаңтарда жарияланды.
13 қаңтарда Қырғызстанның мәдениет вице-министрі Марат Тағаев әншінің мәлімдемесіне жауап берді. Бішкектегі әдеби форум қатысушылары алдында сөйлеген сөзінде ол Примбердиев «көрші елдердің насихатына еріп кетті» деген пікір білдірді.
Келесі күні, 14 қаңтарда, Кайрат Примбердиев халыққа өзі үндеу жасады. Ол Instagram-да видео жариялап, қазақстандық журналистермен әңгімесі шамамен бір сағатқа созылғанын, бірақ соңғы бейнежазбаға дәл кешірім сұраған бөлігі ғана енгенін түсіндірді.
A post shared by Кайрат Примбердиев (@kairat_primberdiev_official)
Примбердиевке қатысты қылмыстық іс қозғалғаны туралы тек бір айға жуық уақыт өткен соң белгілі болды – Қырғыз Республикасының ұлттық қауіпсіздік мемлекеттік комитеті бұл туралы 11 ақпанда хабарлады. Ведомствоның баспасөз хабарламасында Примбердиев «ұлтаралық араздықты қоздыруға бағытталған сөздер айтты» деп қысқаша жазылған.
Примбердиев музыкалық мансабын 2010-жылдары бастады, алғашқы жылдары негізінен кафелер мен мейрамханаларда өнер көрсетіп, басқа әншілердің әндерін орындады. 2015 жылы ол Ресейдің «Главная сцена» вокалдық байқауына қатысып, финалға өтіп, үздік үштікке кірді.  2016 жылы Примбердиев бірінші арнадағы «Голос» шоуына қатысып, финалға дейін жетіп, үшінші орын алды.  Ал 2017 жылы оған «Қырғыз Республикасының еңбек сіңірген әртісі» атағы берілді.
Әнші әлеуметтік желілерді белсенді қолданады және кейде өз еліндегі әлеуметтік мәселелерді шығармашылық тұрғыда көтереді. Мысалы, 2020 жылы коронавирус пандемиясы кезінде ол билік әрекетіне наразылығын білдіріп , «Жетишет» атты ән жариялады. 2022 жылдың күзіне қарай ол қырғыз-тәжік шекарасындағы қақтығыстан зардап шеккен Баткен облысының тұрғындарын қолдады.
A post shared by Кайрат Примбердиев (@kairat_primberdiev_official)
2021 жылы Примбердиевті Қырғыз Республикасының еңбек сіңірген әртісі атағынан айыру туралы ұсыныс болған. Ол кезде Қырғызстанның мәдениет министрі болған Нуржигит Кадырбеков Примбердиев пен тағы бір әнші Курал Чокоевті ""В пи#ду звезду""интернет-шоуына қатысқаны үшін сынады. Бұл бағдарлама орыс тіліндегі ""ЧБД"" немесе ""Прожарка!"" шоуларына ұқсас қырғыз жобасы еді.
Министр шоу қатысушыларының боқауыз сөздер қолданып, әдепсіз әзілдегеніне ашуланып, олардың бейнебаяндарын теледидардан көрсетпеуді бұйырды. Тіпті концерттеріне тыйым салу туралы ұсыныс жасады. Алайда, белсенділер мен құқық қорғаушылар бұл шешімді сынға алып, министрдің мұндай өкілеттігі жоқ екенін айтты. Сол кезде Примбердиев сын айтқандарға: «Коррупционерлерді, адал емес милиция мен судьяларды мұқият бақылаңыздар», – деп жауап берді.
Қазақстанда әншінің бұл әрекеті Қырғызстандағыдай қызу талқыға түскен жоқ. Ақпарат агенттіктерінің жаңалықтар легінде бұл тақырып көпшілік назарынан тыс қалды.  Қазақстандық саясаттанушы Замир Каражанов бұл жаңалықты алғаш рет Orda.kz тілшісінен естігенін айтты. Оның пікірінше, қазақ қоғамы бұл оқиғаға мән бермеді, себебі әңгіме тарихта қалған оқиғалар туралы болып отыр.  Ал Қырғызстандағы өткір реакцияға қатысты Каражанов бұл жағдайды ұлттық сана-сезімнің күшеюімен байланыстыруға болатынын атап өтті.
Оның қырғызстандық әріптесі басқа пікірде. Саясаттанушы Алмаз Тәжібайдың айтуынша, Қырғызстан мен Қазақстан тәуелсіздік алғаннан кейін тарихи тақырыптар екі елде де саясилана бастады. Оның пікірінше, Қазақстан билігі Қырғызстанмен қайшылықты жағдайлар туындағанда даулы тарихи оқиғаларды ақталу құралы ретінде пайдаланады.
«Қазақстанда Кенесары Қасымовты ұлттық қаһарман, әсіресе ұлт-азаттық қозғалысының көшбасшысы ретінде танытты. Бұған мемлекет тікелей ықпал етті, конференциялар ұйымдастырып, ғалымдарды қаржыландырды. Ал қырғыз қоғамы, ғылыми ортадан бөлек, Қасымовты дәл солай қабылдаған жоқ. Бүгінге дейін бұл оқиғалар ғана емес, жалпы тарих туралы білімнің жеткіліксіздігі байқалады. Өкінішке қарай, [Қасымовтың] басына қатысты тақырып контекстен үзіп алынған», – деп есептейді саясаттанушы.
Оның пікірінше, Примбердиевке қатысты іс – бүкіл қырғыз қоғамына берілген белгі, билік халықтың тарихи оқиғалар туралы пікірталас жүргізгенін қаламайды. Алайда бұл жағдай қырғыздардың өз тарихын зерттеуге деген қызығушылығын арттырды.
Қос срапшы да Примбердиевке қатысты қылмыстық іс Қырғызстан мен Қазақстан арасындағы қарым-қатынасқа әсер етпейді деп есептейді. Қаражанов қырғыз билігінің реакциясында Қазақстанға қарсы саяси астар жоқ деп санайды. Тәжібай екі ел арасында даулы мәселелер жиі туындайтынын, бірақ қарым-қатынасты нашарлату ешкімге тиімсіз екенін айтады.
Қазақстандық сарапшы өткен ғасырлардағы оқиғаларды бағалау – кәсіби тарихшылардың міндеті екені айтады.
Қырғызстанда тарихшылар Кенесарының қырғыздарға қатысты әрекеттерін «бейбіт» деп атау қиын екенін айтады.
Оның айтуынша, Абылай хан кезеңінде қырғыздар мен қазақтар бітімге келіп, шекараларын белгілеп, бір-біріне шабуыл жасамауға келіскен. Алайда ,1847 жылы Кенесары шекарадан өтіп, солтүстік қырғыздарға шабуыл жасап, оларды күштеп өзіне бағындыруға тырысқан. Қырғыз ханы Ормон Кенесарының әскерін тас-талқан етіп, қазақ ханын өлім жазасына кескен.
Оның пікірінше, Кенесары қазақ мемлекеттілігінің идеясы мен оның дербестігі үшін күрестің көрінісі екен. Бүгінде Қазақстанда оның тұлғасы тарихи әділеттіліктің белгісі ретінде қарастырылады.
Қазақстанда тарих ғылымдарының докторы, мемлекеттік тарихы институты директорының орынбасары Бүркітбай Аяғанның пікірінше, Кенесары ханның ниеті қырғыздармен бірігіп, қоқандықтарға қарсы күрес жүргізу болған, алайда ол сатқындыққа тап болған.
Оның айтуынша, қырғыздар Қоқан билігінде болып, олар Кенесарыға қарсы айдап салған және шабуыл жасауға себеп іздеген. Патшалық Ресей де қазақ ханына бұрыннан өшпенділікпен қарап, қырғыздар арасында тыңшыларын ұстаған. Олардың барлығы әдейі Кенесарыны жоюға дайындалды. Нәтижесінде қырғыз манаптары Ормон мен Жантай шабуыл ұйымдастырды. Кенесарының әскері талқандалып, өзі тұтқынға түсті. Бірақ хан қырғыз басшыларына қантөгісті тоқтатуды өтініп, өзінің жаулап алу мен адамдарды өлтіру ниеті болмағанын қайта-қайта еске салды.
Оның айтуынша, сақталған хаттарда Ормон мен Жантай Сібір генерал-губернаторы Гасфордқа «қарақшы Кенесарыны тұтқындап, өлтіргендерін» хабарлап, оның басын Ресейге жіберуге уәде етеді және марапаттауды сұрайды. «Қарқаралы мен Шелектен жер беруді, алтынмен көмкерілген шапандарды, қару-жарақ, тиындар және тіпті полковник атағын». Ресей әкімшілігі олардың өтініштерін қанағаттандырған.
Аяғанның пікірінше, Кенесарының өліміне қатысты мәселе уақыт өте қайта көтеріліп отырады, өйткені оны «арнайы саясаттандыратын күштер бар».
Бүркітбай Аяғанның айтуынша, ханның басы саяси сауданың нысанына айналған . Көптеген тарихшылар оның патшалық Ресейге жіберілгеніне сенімді. Қазіргі Ресей билігі ресми түрде Кенесары ханның басын қайтаруға кедергі келтірмейтіндей көрінеді. Бірақ оны әлі күнге дейін ешкім таба алмады. Қазақстан тәуелсіздік алғалы 30 жыл ішінде бұл іздеумен тек тарихшылар ғана емес, экстрасенстер де айналысты.
2021 жылы тарихшы Зиябек Қабылдинов Кенесарының бас сүйегін қайтару жөніндегі комиссия құрамына енгізілгенін мәлімдеді. Оның айтуынша, бас сүйек табылған, ал Қазақстанға қайтару бастамасы Ресей тарапынан шыққан. Тарихшы сондай-ақ, белгілі бір рәсімдер мен дипломатиялық нюанстар қажет екенін, ал бірнеше аптадан кейін бас сүйек қайтарылатынын жазды.
Кейін бұл жазба өшірілді. Ал бас сүйек әлі күнге дейін табылған жоқ. Іздеуге кезінде мемлекетке опасыздық жасады деп сотталған Кәрім Мәсімов те кіріскен. 2016 жылы премьер-министр қызметін атқарып жүріп, ол бұл ниетін X (бұрынғы Twitter) әлеуметтік желісінде жариялаған.
Ол бұл мәселені Сочиде Дмитрий Медведевпен кездесуде шын мәнінде талқылады. Сол кезде БАҚ-тың хабарлауынша, ресейлік саясаткер бұл мәселені зерттеп, тиісті тапсырмалар беруге уәде еткен. Алайда, Ресей премьер-министрінің сайтында жарияланған келіссөздер стенограммасында тек Кейкі батырдың сүйектерін қайтару туралы өтініш қана аталған.
Мәсімов Кенесары ханның басын Нұрсұлтан Назарбаевқа сыйға тартқысы келді деген қауесет бар. Бұрынғы президенттің мұндай сыйлыққа мұқтаж екені туралы пікірлер Кәрім Масімовтың әрекетінен бұрын да айтылған. Қазақстанның «Руханият» жасылдар партиясының бұрынғы жетекшісі, азаматтық белсенді Серікжан Мәмбеталин Total.kz порталына берген сұхбатында Назарбаевқа дәл осындай сыйлық тарту еткісі келгенін мойындаған.
Алайда, бұл игі ниеттер оның саяси мансабында табыс әкелмеді. Партиясы парламент сайлауынан шеттетіліп, ол оппозицияға кетті және бұдан кейін ондай сыйлықтар туралы әңгіме қозғамады. Кейінірек, оны араздық тудырды деген айыппен соттап, біраз уақыт өткен соң азаматтығын ауыстырды. Қалай болғанда да, Кәрім Мәсімовтің Кенесары ханның басын қайтару әрекеттері сәтсіз аяқталды. Дегенмен, ол Кейкі батырдың басын қайтаруға қол жеткізді.
2023 жылы Orda.kz журналисі Никита Телиженко жүргізген іздестіру жұмыстарында соңғы қазақ ханының бас сүйегі мен мылтығы Омбы мұражайында сақталуы мүмкін екенін және бұл мәселеге ФСБ-ның ерекше бақылау орнатқаны анықтады.
Омбыға келгеннен кейін Никита Телиженконың сұхбат алу туралы келісілген бірнеше тарихшысы кездесуге бірнеше сағат қалғанда пікірін өзгертіп, сұхбат беруден бас тартты. Тек Омбы мемлекеттік университетінің музейтану кафедрасының оқытушысы Семён Трифонов қана келісімін берді.
Оның айтуынша, Кенесары ханның басы мен мылтығы Омбы өлкетану музейінде сақталған. Бірақ «оларға қолжетімділік шектеулі». Алайда, бұл музейден де ханның басы табылмады. Дәл сол сияқты, Омбыдағы генерал-губернатор үйі музейінде де іздестірілді, өйткені 1847 жылы дәл осы жерге Кенесарының басы жеткізілді деген дерек бар. Бірақ музей басшылығы ресми сұранысқа берген жауабында ханның сүйектерінің сақталуы туралы ақпаратты растамады.
Тарихшы Бүркітбай Аяған Кенесарының басы соғыстар мен революциялар кезінде жоғалып кетуі мүмкін екенін жоққа шығармайды. Сонымен қатар, оның әлі күнге дейін бір жерде сақталуы да мүмкін екенін айтады, бірақ оны табуға «проимпериялық күштер» кедергі жасап отыр деп есептейді.
Әзірге белгісіз. Қырғызстанның ұлттық қауіпсіздік мемлекеттік комитеті әншіге қатысты қылмыстық іс қозғалғаннан бері ешқандай түсініктеме берген жоқ. Біз Қайрат Примбердиевтен пікір сұрадық, бірақ ол белгілі себептерге байланысты сұхбат беруден бас тартты.",2025-02-25T19:47:59+05:00,2025-02-25T19:47:59+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/knesarchik.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/1740492698_ratarariara.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/1740493112_rrrrarrarr.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/d-itriii.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/dalban.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/iiiiiii.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/istorikkk.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/istrik-dva.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/kartina-arrarrrr.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/knesarnynyn-basyyy.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/knesarchik.webp,https://www.youtube.com/embed/Qu3rmtwo53E?feature=oembed;https://www.youtube.com/embed/YFQu49MGdEU?feature=oembed
b02939c635f25fcd4142bff1d0015339,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Кешірілмейтін іс»: Cancel culture толқыны мен Шәріп Серік,"Сancel culture қоғамда жұмыс істей бастады. Оның жарқын көрінісі, актер Шәріп Серіктің бұрынғы қызына қол көтерген бейнежазбасынан соң жарнамалық компаниялар келісім-шарттарын бұзып, тұрақты түрде сериалдарына түсіп келген Salem Entertainment актер ретінде онымен жұмыс істеуден бас тартты. Алайда, танымал тұлғалардың көптеген этикаға сай келмейтін тіпті заң бұзушылықтарын қоғам тез «ұмытып»  кетуге бейім келеді. Кей жағдайда бұл түсінік тек «таңдаулы» түрде  ғана жұмыс жасайды. Жалпы cancel culture, яғни қоғам болып бас тарту, мәдени байкот түсініктерін біз қалай түсінеміз?  Orda.kz тілшісі  зерттеп көрді.",investigations,https://kaz.orda.kz/keshirilmejtin-is-cancel-culture-tolkyny-men-sharip-serik-131981/,"Соңғы жылдары cancel culture біздің қоғамда да байқала бастады. Оның жарқын көрінісі — актер Шәріп Серіктің бұрынғы қызына қол көтерген бейнежазбасынан соң, жарнамалық компаниялардың келісімшарттарын бұзуы. Тіпті осы оқиғадан кейін Salem Entertainment те фильмдеріне тұрақты түсетін актерден бас тартты. Алайда, дәл біздің қоғам танымал тұлғалардың этикаға сай келмейтін әрекеттерін, заң бұзушылықтарын тез «ұмытып» кетуге бейім. Жалпы cancel culture, яғни қоғам болып бас тарту, бойкот мәдениеті түсініктерін біз қалай түсінеміз?
Orda.kz тілшісі осы мәселенің мән-жайын саралап көрді.
Танымал тұлға үшін әлеуметтік желі ебін тапса, пайдалы құрал, ал арсыз қылығы желіде жарияланса, сойып түсер қылыш екені — бәрімізге белгілі ақиқат. Қоғам болып бас тарту мәдениетін (cancel culture) көбіміз осы әлеуметтік желден естіп, түсіндік. Бұл термин қанша танымал болсаң да, заңның, қоғамның алдында бірдей екенін, істеген әрбір ісің мен отыз екі тісіңнен шыққан сөздің артында жауапкершіліктің бар екенін ұмытпау керегін ұқтырды. Дегенмен де, дәл осы қоғам болып бас тарту ұғымын әркім әртүрлі түсінеді. Бірі — қателік жасаған адамды «жермен жексен» ету керек, тіпті қоғамнан аластату керек десе, енді бірі — сабақ ретінде адам қоғам алдында өз жазасын алу керек, дегенмен «шаш ал десе, бас алғандай» болмауымыз қажет деген ұстанымда. Олар кез-келген адамның қателесетінін алға тартады. Енді осының ара-жігін ажыратып, жалпы cancel culture түсінігін қоғамға сауатты түрде қалай енгіземіз деген сұраққа жауап іздеп көрсек.
Елімізді дүр сілкіндірген оқиғаларды еске сала кетейік. «Cancel culture» — белгілі бір адам немесе бренд қоғамның қабылдамайтын сөздерін айтып, әрекеттерін жасағанда, әлеуметтік желілер арқылы оған қарсы шығу. Бұл — көбіне олардың өнімін немесе қызметін пайдаланбау. Біздің елде көбіне мұндай жағдай тіл мәселесінде және этикалық нормаларды бұзғанда сонымен қатар, зорлық-зомбылыққа қарсы туады.
Мысалы, әнші Төреғали Төреәлі қоғамда бір емес бірнеше рет заңбұзушылық жасады, этикалық нормаларға келмейтін қылықтар да көрсетті. Дәл сол кезде желідегілер әншінің әдепсіздігін бетіне басып, концертіне бармауға шақырғанымен уақыт өте келе «жабулы қазан жабулы күйінде» қалды. Иә, ол заң алдында жазасын алды. Ал қоғамның әсері бес күнге де жетпеді. Былайша қарағанда әдепсіздігін халық өзі сөкті, артынша өзі «ақтап алғандай» әсер қалдырды.
2017 жылы Төреғали Төреәлі Павлодар қаласында концерт беріп жатып, жасы үлкен көрерменін залдан қуып шығып, елді бір шулатқан еді. «Шығып кетсін бе, ағайын?» деген оның сөзі біраз мемдерде жазылып, ел арасында ұмытылмай жүрді. Сол былықтарынан кейін әнші «Қатемді кешіріңдер» деген әнін шығарды.
Осыдан бір жыл бұрынғы Jah Khalib-тің зорлық көрген қыздардың сұмдыққа тап болуы да, болмауы да өздеріне байланысты деген орынсыз пікір айтқаннан кейін желіде шу шықты. Бірақ, бәрі тез ұмытылды. Халық, ашуын тек әлеуметтік желі арқылы алды. Кисло-Сладкий және Bonah жасаған харрасмент те көпшіліктің ызасына тиді. Бұлардың көбі істеген істеріне «уақыт емші» деп үндемей құтылды. Осы тұрғыда жазушы, журналист Перизат Мырзахмет мұндай оқиғалар болғанда қоғам дұрыс реакция беруі керек деп есептейді. Жоғарыда аталған жайттарды қазіргі өсіп, санасы қалыптасып келе жатқан ұрпақ алдағы уақытта ешкімге ешнәрсені ұмыттырмайтынын айтты.
Фото: Jah Khalib Instagram
Ол Шәріп Серіктен бас тартқан Salem Entertainment компаниясының келер ұрпақ дәл осы жағдайға сынмен қарайтынын біліп, келісімшартты бұзғанын атап өтті.
Фото: Перизат Мырзахмет / Instagram
Перизат Мырзахметтің айтуынша қоғам болып бас тартудың да өз ережесі бар. Мысалы, Оңтүстік Кореяның қоғам болып бас тартқанда ешкімді «аямайтынын» баяндады.
Перизат Мырзахмет «жығылмайтын жақ, сүрінбейтін тұяқ жоқ» екенін айтып, дегенмен қоғам ретінде біздің үндемей қалмауымыз керек екенінді атап өтті. Оның айтуынша болашақ ұрпақ, зумерлер ештеңені ұмыттырмайды.
Бір жағынан қарасаңыз, қазіргі кезде адамға байкот жариялау да өте оңай. Көп жағдайда бұл үрдіс кінәлі адамның дәрежесі мен қылмыстың ауырлығына қарай зілді болады. Instagram-да айыптаушы пост жазса, кінәлі адам қоғамның «қаһарына» ұшырайды. Ал ондай тұлғамен жұмыс істеу брендтердің имиджін түсіріп, шығынға ұшыратуы мүмкін. Сондықтан жарнама берушілер көбінесе айыпталған танымал адамдармен серіктестік немесе жарнама келісімшартын тоқтатуға тырысады. Дәл осындай жағдай актер Серік Шәріпке қатысты болды. Salem Entertainment пен басқа да жарнамалық компаниялар келісімшартты бұзды. Тіпті 10 сәуірде киноэкрандарға шыққалы жатқан «Патруль» фильміндегі ол түскен сахналар да алынып тасталды. Актер өзі парақшасында бұрынғы қызы мен көпшіліктен кешірім сұраған бейнежазбасын жариялап, кейіннен өшіріп тастады. Артынша актер сот шешімімен 73-баптың  1- бөлігі бойынша кінәлі деп танылып, 5 тәулікке қамауға алынды.
Orda.kz Salem Entertainment PR директоры Ролан Рысбаевқа хабарласып көрді. Рысбаевтың айтуынша, компания қоғам алдындағы жауапкершілікті сезінді.
Болашақта актермен келісімшартты қайтадан жаңғыртасыз ба деген сұрағымызға, оны ешкім білмейді деп жауап берді.
Шәріп Серік өзінің бұрынғы қызына қол көтерді. Қоғамда, әсіресе, әйел адамға көрсетілген зорлық-зомбылықты құлақ естіп, көз көріп жүр.
Медиа және кинотанушы, журналист Молдияр Ергебековтің айтуынша, қазіргі қазақ қоғамында танымалдық – жазадан құтылудың құралына айналған. Қанша тентектік жасаса да, атағы бәрін жуып-шайып береді деген сенім бар. «Мұндай жағдайларды қоғам көбіне «еркелік» ретінде қабылдайды.
Фото: Молдияр Ергебеков
Жұрт болып бір ауыздан қарсылық көрсету – бұл қоғамның өзін-өзі қайта тәрбиелеуі. Бұл үрдістің сәтті жүруі үшін оның белгілі бір ережелері, әділдік пен дәйектілікке негізделген ұстанымдары болуы тиіс. Адамның танымалдылығы не дәрежесі оған жеңілдік бермеуі керек. Қоғам болып айтылған қарсылық — нақты әрекетке ұласқанда ғана жемісін береді.",2025-04-09T13:30:01+05:00,2025-04-09T13:30:01+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/img_5254.png,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744182650_5454262919077424168.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/5454262919077424169.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/5454262919077424170.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/shako.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/img_5254.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/img_5254.webp,https://www.youtube.com/embed/W71OFIbwN90?feature=oembed
0f38e486f6d45d142c9ce87fdb46c64e,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Киіктерді қырғандар босатылады да Мәсімов пен есірткі жасырғыштар — шықпайды: жаппай амнистия кімдерге қатысты?,"Мәжіліс Конституцияның 30 жылдығына орай жарияланған амнистия туралы заң жобасын мақұлдап, Сенатқа жолдады. Құжат Президенттің тапсырмасымен әзірленген және қылмыстық саясатты ізгілендіруге бағытталған, деп хабарлайды Orda.kz.",investigations,https://kaz.orda.kz/kiikterdi-kyrgandar-bosatylady-da-masimov-pen-esirtki-zhasyrgyshtar-shykpajdy-zhappaj-amnistija-kimderge-katysty-133271/,"Мәжіліс Конституцияның 30 жылдығына орай жарияланған амнистия туралы заң жобасын мақұлдап, Сенатқа жолдады. Құжат Президенттің тапсырмасымен әзірленген және қылмыстық саясатты ізгілендіруге бағытталған, деп хабарлайды Orda.kz.
Бұл — Қазақстан тәуелсіздік алғаннан бергі оныншы амнистия. Ол ең алдымен қоғам мен мемлекет үшін айтарлықтай қауіп төндірмейтін құқық бұзушылық жасағандарға қатысты қолданылады.
Яғни, жеңіл және орташа ауыр қылмыс жасаған, соның ішінде келтірген залалын өтеген сотталғандарға қатысты. Жоба сондай-ақ әлеуметтік осал топтардың жағдайын ескеріп, олар үшін залал өтелмесе де бостандыққа шығу мүмкіндігін қарастырады.
Сонымен бірге, амнистия мына санаттағы адамдарға қолданылмайды:
Депутат Абзал Құспанның айтуынша, еліміздің қылмыстық-атқару жүйесінде 40 мыңнан астам адам бар — оның ішінде 33 мыңы сотталғандар және 7 мыңға жуық адам тергеу изоляторларында отыр. Тағы 27 мыңнан астамы пробация қызметінде есепте тұр. Амнистия 6 мың сотталған мен 9 мың пробацияда тұрған адамға қатысты болады деп жоспарланып отыр.
Осылайша, барлығы 15 мың адам амнистияға ілігеді. Олардың ішінде шамамен 632 адам бостандыққа шығады, сондай-ақ пробация есебіндегі 3,5 мың адамға қатысты осындай шешім қабылданады. Бұдан бөлек, жаза мерзімін қысқарту 5,4 мың сотталған мен пробация есебіндегі 5,5 мың адамға қолданылатын болады — барлығы 11 мың адамға.
Сонымен қатар, әлеуметтік осал топқа жататын 629 адам бар. Олардың 57-сі босатылады, ал 572-сіне жаза мерзімін қысқарту қарастырылған.
Конституцияның 30 жылдығына орай жарияланған амнистия киіктер үшін сотталғандарға да қатысты болады. Киіктерді заңсыз аулағаны үшін сотталған 24 адамның 21-і амнистияға ілігіп отыр. Тағы бір санат — өлі киіктердің мүйіздерін жинағандар. Мұндай сотталғандардың барлығы да бостандыққа шығады.
Алайда бостандық бұл адамдардың мемлекет алдындағы барлық қарызынан құтылады дегенді білдірмейді. Көпшілігінде мемлекет өтемақы ретінде талап етіп отырған миллиондаған теңге қарыз бар.
2019 жылдан бері экологиялық қылмыстар үшін жазалау күшейген соң 800-ге жуық адам сотталған. Олардың 180-і қазір түрмеде отыр. Келтірілген залал сомалары миллиондағаннан миллиардтаған теңгеге дейін жетеді. Амнистия біреулерді толық босатса, енді біреулердің жаза мерзімін қысқартады.
Соңғы айларда парламентке есірткі «тыққандар» ісі бойынша сотталғандардың ата-аналарынан өтініштер көптеп түсе бастады. Көбісі балаларының амнистияға ілігіп, бостандыққа шыққанын сұрайды, себебі қылмысты білместікпен, ақымақтықпен, жастықпен жасағандарын, енді қайталамайтындарын алға тартады.
Алайда депутат Абзал Құспан түсіндіргендей, бұл санаттағы сотталғандар амнистияға ілікпейді.
Амнистияны талқылау кезінде пікірлер екіге жарылды. Бұл санатты тізімге қосуға жақтастар да, қарсы болғандар да болды.
Бас прокурордың орынбасары өз кезегінде есірткі сақтау (ҚК 296-бабы) амнистияға іліккенін, ал тарату (ҚК 297-бабы) — ілікпегенін еске салды.
Амнистия жобасы ІІМ, Бас прокуратура, Сот әкімшілігі және басқа да мемлекеттік органдардың қатысуымен әзірленген. Мәжіліс комитеттері құжатты бірауыздан қолдады. Енді оны Сенат қарайды.",2025-06-15T14:06:21+05:00,2025-06-15T14:06:21+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/20240921123516780_big.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/20240921123516780_big.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/20240921123516780_big.webp,
c3dd86ee42090baffd6cbc7d2298bef6,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Қиямет қайымның ортасындамыз»: Пәкістандағы қазақтарға Қазақстан билігі неге көмектеспейді?,"Атажұрттан алыстаған ағайын әлемнің түкпір-түкпірінен үн қатып, туған жерге  қайтуды армандап жүр. Ғасырлар бұрын қазақтар қоныс тепкен өзге мемлекеттердегі халық оларды құшақ жая қарсы алды деп айту қиын. Ал бүгінде олардың ұрпағының жағдайы не болып жатыр? Пәкістандағы қазақ бауырымыз Orda.kz сайтына хабарласып, көмек сұрады.",investigations,https://kaz.orda.kz/kijamet-kajymnyn-ortasyndamyz-pakistandagy-kazaktarga-kazakstan-biligi-nege-komektespejdi-132440/,"Атажұрттан алыстаған ағайын әлемнің түкпір-түкпірінен үн қатып, туған жерге қайтуды армандап жүр. Ғасырлар бұрын қазақтар қоныс тепкен өзге мемлекеттер оларды құшақ жая қарсы алды деп айту қиын. Ал бүгінде олардың ұрпағының жағдайы не болып жатыр? Пәкістандағы қазақ бауырымыз Orda.kz сайтына хабарласып, көмек сұрады.
Кейіпкеріміз Хамид Уллах Жорабай Пәкістанның Карачи өңірінде тұрады. 76 жастағы анасы, әйелі, 5 баласы бар. Ата-бабалары әуелі Қазақстаннан Ауғанстанға көшкен. Олардың қоныс аударғанына 200 жылдан асып кеткен көрінеді. Ауғанстанда «алмағайып заман» басталып, бір топ қазақ отбасы 1983 жылы Пәкістанға келеді. Карачи провинциясын мекендеген қазақтар 42 жылдан бері сол өңірде. Хамидтың руы — керей, сарбас. Провинцияда бұл рудан 20 отбасы, сонымен қатар қаңлы руынан да отбасылар бар. Пәкістан билігі бұларға босқын құжатын берген. Ал кейіпкеріміз бұл құжатпен жүру күн өткен сайын қауіп төндіріп жатқанын айтты. Себебі елде босқын мәртебесі барларды тексеріп, оларды өз еркінсіз Ауғанстанға «айдап» жатқан көрінеді. Босқын құжатымен аурухана да, мектеп те, үкіметтік жұмыс та қабылдамайды екен. Жарығы мен газы жоқ елдімекенде отырған қазақтар телміріп, Қазақстаннан хабар күтіп отыр.
Пәкістандағы бір топ қазақ отбасы 2008 жылдан бері Қазақстанның Пәкістандағы елшілігінің есігін күзетіп келеді.
Ержан Сансызбайұлы Қыстафин 2021 жылдың 18 мамырынан бастап – Қазақстан Республикасының Пәкістан Ислам Республикасындағы төтенше және өкілетті елшісі болып тағайындалған. Енді 4 жыл бойы елшінің уәдесін орындамауына не кедергі болып жатыр деген сұрақ туындайды. Хамид Пәкістандағы қазақтар 1 күн, 1 түн бойы жол жүріп баратын елшілік қызметін жақсы атқарып жүргенін айтты. Елшіліктегілер әлі күнге дейін хабарласып, қазақ отбасылардың жағдайын біліп отыр. Олар енді Қазақстанның жауабын күтіп отыр.
Қазақстан толтырып жібер деген құжат мазмұны төмендегідей.
Қазақстанның Пәкістандағы елшілігі құжатты жібергеннен кейін арадағы хат-хабар үзіліп отыр. Бұл елшіліктің келесі іс-әрекетін бөгеп тұр екен. Ал Хамид Уллах балаларының болашағына алаңдап отыр. Пәкістандағы өмір күн өткен сайын қиямет қайым болып жатқан көрінеді. Пәкістандағы этникалық қазақтар Қазақстанның қай өңірі болса да тұра беретінін айтып, бастысы Пәкістаннан шығаруын сұрап отыр. Әрі жоғарыда аталған 40 отбасының ішінде кейіпкеріміз ғана қазақша сөйлеп, жаза алады. Қалғандары аты-жөндерін айтуға ғана қауқарлы екен.
Пәкістан билігі «босқындардың» соңына неге түсті?
2025 жылдың 22 сәуірінде Үндістан мен Пәкістан арасында қақтығыс болып, 26 адам қаза тапты. The Times of India басылымының хабарлауынша, шабуылды Пәкістанда орналасқан «Лашкар-е-Тайба» радикалды тобының диверсиялық қанаты «Қарсыласу майданының» содырлары жасаған. Енді екі ел арасындағы жағдай ушығып барады. Сондықтан Пәкістан билігі елдегі барлық босқынды қуып әлек. Олар босқындарды шекарада тәліптерге береді. Ал тәліптер оларды не істегісі келсе де, өздері біледі. Кейіпкеріміз Пәкістан полициясы Ауғанстанға қуып шыққан 4 отбасымен жақында ғана хабарласқан. Олар жағдайдың қиын екенін, алдағы уақытта не боларын ойлаудың өзі қорқынышты екенін айтқан.
Әлемнің көптеген елдерінде, соның ішінде Қазақстанда тыйым салынған «Талибан» радикалды қозғалысы Ауғанстандағы билікті 2021 жылдың тамызында басып алған болатын. Бұған дейін Orda.kz сайты Талибан билігі әйелдерге тек ер адамдармен ғана емес, басқа әйелдермен де ашық сөйлесуге тыйым салғанын хабарлады. Тәліптер саясаты билікке келгелі адам құқығын таптап жатыр. Ауғанстанда әйелдерге білім алуға, спортпен айналысуға, ер адамсыз саяхаттауға, сұлулық салондарына немесе әйелдерге арналған баспаналарға баруға тыйым салынған.
«Жалғыз жолаушы» YouTube арнасының жетекшісі Санат Ілиясұлы Пәкістандағы Карачи провинциясына табан тіреп, ол жердегі қазақтардың тұрмысын біліп қайтқан. Бейнеден кейіпкеріміздің де отбасы және жұмысымен, күнделікті тұрмыс-тіршілігімен таныса аласыз. Хамид Уллах Жорабай және бір топ этникалық қазақ алмағайып заман орнаған Ауғанстанға қайта бас сұғуға қорқады. Олар елге қайтудың бар мүмкіндігін қарастырып, Orda.kz ұжымынан ақпараттық қолдау білдіруді өтінді. Хамид Уллах жоғарыдағы ақпаратты журналистерге мамыр айында бүкпесіз айтып берді. Жағдаймен толық танысқаннан кейін біз елшіліктің не айтатынын біліп алуды жөн көрдік. Елшіліктегілердің айтуынша, бұл мәселе бойынша Еңбек министрлігіне қарасты Жұмыспен қамтуды үйлестіру және әлеуметтік бағдарлама басқармасы жауап береді екен. Яғни, олар өтініш білдірушілердің нақты қазақ екендігін анықтап, тексеріп, егер қазақ болған жағдайда Қазақстанға келуіне рұқсат беріп, қалаға орналастырып, оларға қолайлы жағдай жасап беруі тиіс. Біз ол жердегі қызметкерлерге де хабарластық. Алайда сұрағымыз жауапсыз қалды. «Өңірлерден хабар біліп беремін» деген осы істің басы-қасында жүрген қызметкер «із-түзсіз жоғалды». Елшінің айтуынша (аты-жөнін жариялаудан бас тартты), Пәкістандағы қазақтар Қарағанды, Түркістан облысы және Ақмолаға барамыз деген. Ал енді сол өңірдегі бұл іспен айналысатын мамандар қолдарында қазақ екендігін дәлелдейтін бірде-бір құжаты жоқ адамдарды қабылдаудан бас тартқан. Orda.kz Еңбек министрлігіне қарасты Жұмыспен қамтуды үйлестіру және әлеуметтік бағдарлама басқармасына ресми сұрау жіберді. Алайда осы уақытқа дейін бірде-бір жауап ала алмадық.
Бірақ Пәкістандағы қазақтардың жағдайынан үнемі хабардамыз. Отанына қайтуды аңсаған Хамид Уллах Жорабай Айт мерекесінен алдын 24 сағат жол жүріп, Пәкістандағы Қазақстанның елшігіне барған. 12 сағат бойы оны кеңсеге кіргізбеген.
Атажұртқа қалай болмасын қайтуды көздеген Пәкістандағы қазақтар енді елшіліктен виза жасап беруді өтініп жатыр.
Хамид Уллах Ауғанстандағы қазақтармен әлі күнге дейін байланысын үзбеген. Оның айтуынша, бір апта бұрын Ауғанстандағы 8 қазақ отбасы атажұртқа оралған. Олардың да қолында қазақ екендігін дәлелдейтін ешқандай құжат болмаған екен. Айта кетейік, қазақстандық блогер Ернар Алмабек те мамыр айында Ауғанстаннан Сабыр есімді қазақты елге әкелді.
Пәкістандағы қазақтар өзге мемлекеттегі этникалық қазақтардың бәрі елге оралып жатқанын, Пәкістандағылар ғана елшіліктің есігіне телміріп жүргенін ашына айтты. Кейіпкеріміз «виза бермесе, Біріккен Ұлттар Ұйымына шағымдануға мәжбүр боламыз» деп әңгімесін тәмамдады.
Айта кетейік, атажұрттан жырақтаған Ауғанстан қазақтары туралы тілшіміздің материалынан оқи аласыз.",2025-06-12T11:21:53+05:00,2025-06-12T11:21:53+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/whatsapp-image-2025-05-01-at-23_12_06.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1746120787_whatsapp-image-2025-05-01-at-23_12_06.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/whatsapp-image-2025-05-01-at-23_12_06.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/whatsapp-image-2025-05-01-at-23_12_06.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/whatsapp-image-2025-05-01-at-19_54_27.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/whatsapp-image-2025-05-01-at-19_58_44.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/whatsapp-image-2025-05-01-at-23_12_54.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/whatsapp-image-2025-05-01-at-23_20_45.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/whatsapp-image-2025-05-01-at-23_20_48.jpg,https://www.youtube.com/embed/VRw_S2xzZh4?si=cLWari2YZQtCcAGJ
ac7d680d3e3cd6d72efd5fcdd8b6b077,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"«Қолымды скотчтап, аузыма зорлап дәрі тықты»: Тоқаевқа үндеу жолдаған ана әділдік сұрайды",Мамыр айының 27 күні Түркістан облысында жалғыз басты ана президент Қасым-Жомарт Тоқаевқа үндеу жолдаған болатын. Өз үндеуінде әйел адам емдеу орталығында көрсеткен қорлығын айтқан. Бұл қандай емдеу орталығы және ол жақта келген пациенттерге неліктен күш көрсетеді? Orda.kz редакциясы журналистік зерттеу жасап көрді.,investigations,https://kaz.orda.kz/kolymdy-skotchtap-auzyma-zorlap-dari-tykty-tokaevka-yndeu-zholdagan-ana-adildik-surajdy-133140/,"Мамыр айының 27 күні Түркістан облысында жалғызбасты ана президент Қасым-Жомарт Тоқаевқа үндеу жолдаған болатын. Өз үндеуінде әйел адам емдеу орталығында көрген қорлығы туралы айтқан. Әйелдің сөзіне сенсек, бұл емдеу орталығы — айдың күннің аманында адамды ұрлап әкетіп, бостандығынан айырып, қорлайтын жер. Ал орталықтың сөзіне қарасақ, әйел алаяқ әрі нашақор адам.
Orda.kz тілшісі журналистік зерттеу жасап, оқиғаның мән-жайын оқырмандарымыздың назарына ұсынуды жөн көрді.
Алдымен оқиғаның анық-қанығын анықтау мақсатында біз Фаузия Ахметоваға (емханадан қорлық көрген жалғызбасты анаға) хабарластық.
A post shared by ЖАҢА ҚАЗАҚСТАН (@kazakhstan_press)
Оқиға 25 сәуір күні болған. Таңғы сағат 5:30-да бейтаныс 3 ер адам Фаузия Ахметованы өз үйінің алдынан алып кеткен.
Фаузияның сөзінше, коттеджде 3 күн бойы оған ешкім ештеңе түсіндірмеген. Яғни, ол өзін не үшін алып кеткенін, бала-шағасына жауапты болып кімнің қалғанын білмеген.
Кейін Фаузияға белгісіз бір құжаттарға қол қоюды ұсынған. Алайда әйел қол қоюдан бас тартқан. Одан соң оның қолын скотчпен байлап тастаған. 5-күні жедел-жәрдем шақырып қалар деген оймен ол өз-өзіне қол жұмсауға тағы да ниеттеніп, қолын тілген. Алайда тағы да оның қолына ешқандай ем жасамаған.
Фаузияның айтуынша, ол отбасылық жағдайына байланысты өз туыстарымен сөзге келіп қалған. Кейін оның отбасына емдеу орталығы оларға психологиялық көмек көрсетеміз, татуластырып береміз деп үгіт-насихат жүргізгені белгілі болды. Олардың сөздеріне сенген туысқандары Фаузияны соларға табыстап жіберген.
Туысқандары келіп құтқарып қалғаннан кейін, Фаузия құзырлы органдарға шағым жазған. Бірақ басында полицейлер оның шағымын қабылдамай, кейін резонанс туғаннан соң ғана ісін қараған.
A post shared by Рустем  Баязиев (@rustembayaziev)
Фаузияның сөзінше, осы шулы оқиғадан кейін оған көмек сұрап хабарласқан адамдар көбейген. Оған емдеу орталығынан қорлық көрген адамдар хабарласып, қорыққандықтан ешкімге тіс жармай жүргендерін айтқан.
Orda.kz редакциясы бейтарап болған соң, оқырмандарымызға істің мән-жайын безбенмен қатар тартып қойып, таразының екі басында көрсетуді жөн көрдік. Сондықтан тілшіміз «Көмек» орталығы өкілдеріне хабарласты. Емдеу орталығының Шымкент қаласында орналасқан басшысы мен психолог маманы бізге жауап беруден бас тартты.
Осы жағдайдан кейін біз Айман есімді тағы бір сол орталықтың қызметкеріне хабарласқан болатынбыз, бірақ ол тек қана адвокат арқылы жауап бере алатынын айтты.
Бұл жұмбақ орталық жайлы тілшілеріміз жан-жақты ақпарат жинап көрді.
A post shared by ТӘУЕЛДІЛІКТІ ЕМДЕУ • ойынқумарлық • ИГРОМАНИЯ • РЕХАБ (@komekcenter_shymkent)
Фаузияның айтуынша,  Шымкентте орналасқан «Көмек» орталығы осы.
Бұл орталық туралы пікірлерді оқып отырсақ, алғыс айтып жатқан адамдардың да бар екенін көруге болады.
Ал емдеу орталығы Фаузия Ахметованың әрекетін «алаяқтық және нашақорлық» деп отыр. Орталық мұның бәрін ақпараттық шабуыл деп, жалған ақпарат таратқандарын алға тартады.
Фаузияның өзі бұл ақпараттарды жоққа шығарды. Orda.kz редакциясы екі жақтың тартысын ары қарай бақылап, ақпарат таратады.
Редакция «Көмек» емдеу орталығы туралы ақпарат алу үшін Денсаулық сақтау министрлігіне сауал жіберді. Алайда жауабы әлі келмеді.
Еске сала кетейік, бұған дейін тілшіміз 25 күн ішінде 4 рет зорланған жасөспірім қызбен сұхбаттасқан еді.",2025-06-11T09:00:10+05:00,2025-06-11T09:00:10+05:00,kk,Ислам Әден,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/chatgpt-image-8-ijun_-2025-g_-13_44_22.png,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1749379163_screenshot-2025-06-08-153551.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1749380565_photo_5344055621630161419_x.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1749380565_photo_5344055621630161425_x.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1749380565_photo_5344055621630161440_x.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1749380588_2025-06-08_15-45-51.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1749380596_2025-06-08_15-45-13.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/photo_5344055621630161457_x.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/photo_5344055621630161458_x.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/chatgpt-image-8-ijun_-2025-g_-13_44_22.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/chatgpt-image-8-ijun_-2025-g_-13_44_22.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/whatsapp-image-2025-05-31-at-19_27_32.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/whatsapp-image-2025-05-31-at-19_27_52.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/whatsapp-image-2025-05-31-at-19_28_39.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/whatsapp-image-2025-05-31-at-19_31_18-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/whatsapp-image-2025-05-31-at-19_31_18.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/whatsapp-image-2025-05-31-at-19_31_20.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/whatsapp-image-2025-05-31-at-19_31_43.jpg,
d3192f259a25e27d6f588b419b60c715,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қоспаевтың содырлары сотта Әбдіғаппарованы 9 пәтерді алды деп айыптады,Алматы қаласында Ольга Әбдіғаппарованың ісі бойынша сот отырысы жалғасын тауып жатыр. Отырыста бұрынғы «AV-Construction» ЖШС директорының жеті айыбының ішіндегі екінші эпизоды талқыланды.,investigations,https://kaz.orda.kz/kospaev-ukt-abdigapparovany-togyz-paterdi-zhymkyrdy-dep-ajyptady-istin-ekinshi-jepizody-sotta-karaldy-135652/,"Алматы қаласында Ольга Әбдіғаппарованың ісі бойынша сот отырысы өтіп жатыр. Отырыста бұрынғы «AV-Construction» ЖШС директорына тағылған жеті айыптың ішіндегі екінші эпизод талқыланды.
Orda.kz тілшісі сот отырысына қатысып қайтты.
Алмас Әбіғаппаров негізін қалаған 2016 жылдан бастап «AV-Construction» ЖШС Әл-Фараби даңғылының бойында элиталық коттедж қалашығын салуға кіріскен. 2022 жылы Алмас сотталған соң, желтоқсанынан 2023 жылдың желтоқсанына дейін компанияны оның әйелі Ольга Әбдіғаппарова басқарған.
Құрылыс жүріп жатқан уақытта Қоспаевтың ұйымдасқан қылмыстық тобына қатысты өзге де атышулы іс қозғалды. Тергеу нәтижесінде топ мүшелері «AV-Construction» компаниясын рейдерлік жолмен басып алды деген айыппен кінәлі деп танылған. Сол істің үкімі шыққан екі адам — Дастан Әбіжанов пен Тимур Танышев қазіргі сотта жәбірленуші тараптың өкілдері ретінде қатысып отыр. Олардың екеуіне компанияның 75 пайызы тиесілі.
Сотта айыпталушы Әбдіғаппарова айыпты мойындамайтынын айтты, адвокаттар шығынның нақты мөлшерін және дәлелдерін анықтауға тырысып жатыр. Өткен сот отырысы жайлы мына материалымыздан оқи аласыздар.
Осы жолғы сот отырысында компанияның тағы бір құрылтайшысы — Ольга Әбдіғаппарова қайын енесі Сәуле Жүнісбекованың қарызын жаппақ болғаны айтылды.
Сәуле Жүнісбекова — Алмас Әбдіғаппаровтың анасы. Алмас Әбдіғаппаров «AV-Construction» компаниясынан ақша жымқырғаны үшін жазасын өтеп жатыр. Сәуле Жүнісбекованың үлесі — 25 пайыз.
Бұрынғы отырыстар секілді бұл жолы да сот процесі кеш басталды. 21 қазанда жиналғандар бір сағат бойы 22-ші және 4-ші түзеу мекемелеріндегі жәбірленуші тарап өкілдері Әбіжанов пен Танышевтің онлайн қосылғанын күтті. Хатшы қанша тырысса да, залға сыймай жәбірленушілер мен айыпталушылар қанша ашуға булықса да, олардың үнемі жоспарланған уақыттан кеш қосылды.
Судья келген соң, прокурор уақыт жоғалтпай Әбіжановтан екінші эпизод бойынша жауап алды. Бұған дейінгі отырыста бұл эпизодтың мазмұнын мемлекеттік айыптаушы оқып берген болатын. Қысқаша айтқанда, айыптауға сәйкес, Ольга Әбдіғаппарова директор қызметін атқарған кезде Сәуле Жүнісбековамен қаладағы коттедж қалашығындағы пәтерлерге байланысты алдын ала тоғыз сатып алу-сату келісімшартын жасаған. Бұл пәтерлердің жалпы құны — 806 миллион 878 мың теңге.
Әбіжановтың соттағы түсініктемесінен кейін Сәуле Жүнісбекова бұл тоғыз пәтерді өз қарызының өтемі ретінде Гүлзихан Беймішеваға беруге тиіс болғаны анықталды.
Сәуле Жүнісбекованың Раевтың 15 пайыздық үлесін сатып алғанда осы Гүлзихан Беймішеваға қарыз болған. Айыптау актісінде тоғыз пәтерге арналған алдын ала сатып алу-сату келісімшарттары (жалпы құны 806 миллион теңге) Ольга Әбдіғаппароваға материалдық залал келтірді деп саналып, айып тағылып отыр.
Сол айыптың екінші эпизодында тағы бір дерек келтірілген: Әбдіғаппарова компания директоры болған кезде қаржыны өзге серіктестіктерге — жарнама агенттігі «SoliCompany» мен мейрамхана ісімен айналысатын «GrandCuisine» ЖШС-не аударып отырғаны айтылады. Тергеу мәліметінше, ол 2023 жылдың наурызынан қарашасына дейін бұл ұйымдарға 20,7 миллион теңге жіберген.
Прокурор бұл әрекеттердің барлығын Қылмыстық кодекстің 189-бабы, 4-бөлімі, 2-тармағы бойынша «өзгенің сеніп тапсырылған мүлкін ірі көлемде иемдену немесе талан-таражға салу» деп саралады. Алдыңғы отырыста тоғыз пәтерге жасалған келісімшарттардың бұзылғаны туралы құжаттар іс материалдарына тіркелді.
Өткен сот отырысында 2023 жылдың сәуір айында тоғыз пәтерге жасалған алдын ала сатып алу-сату келісімшарттарының барлығы бұзылғаны жөніндегі құжаттар іске қосылды. Сотқа қатысушылар бұл құжаттармен танысып шыққан. Айыпталушы тараптың айтуынша, барлық пәтер әлі де «AV-Construction» ЖШС балансында, ешкімге сатылмаған.
Прокурор Мақсат Дурумбетов: «Әбдіғаппарова мен Жүнісбекова арасындағы тоғыз пәтерге қатысты алдын ала келісімшарттар жөнінде не айта аласыз?»
Әбіжанов: «Мұның бәрі 2016 жылы басталған. Сол кезде біз Esentai City құрылысын бастап, инвесторларды шақырғанбыз...» — деп Әбіжанов тағы да өткен отырыстағыдай баяғы жауыр болған әңгімені қайта бастады.
Алайда бұл жолы залдағылардың дереу қарсылық танытты. Айыпталушы Ольга Әбдіғаппарова шыдамай, сөзін бөліп, судьяға жүгінді. Ол прокурордан анықтау үшін нақты сұрақ қоюын өтінді, себебі Әбіжанов тағы да тақырыптан ауытқып бара жатқан еді.
Судья Жомарт Мұхамбетжан сасып қалды. Ол Әбдіғаппароваға тоқтауды ескерткенмен, айыпталушы тоқтамай сөйлей берді. Сосын судья Әбдіғаппароваға жәбірленушінің жауабын бөлуге, отырып сөйлеуге, пікірталас басталмай жатып айтысқа араласуға құқығы жоқ екенін ескертті.
Бірақ Әбдіғаппарова прокурорға қарап: «Не нәрсеге сүйеніп маған айып тағып отырсыздар?» деп сұрақ қойды.
Мәкіш Есқараев Ольга Әбдіғаппарованы қолдады
Ол компаниядағы үлес бөлу мен ЖШС-нің құрылу тарихын қайта көтеру — бұрынғы сот шешімін және сол кездегі айыпталушылардың түсініктемелерін жоққа шығаруға тырысу екенін алға тартты. Себебі Әбіжанов та, Танышев те сол іс бойынша 12 жылға бас бостандығынан айырылған болатын.
Сот бұл жолы да адвокаттың сөзін бөліп, процестің тәртібін бұзды, істі созып, «шоуға» айналдырып жатыр деп ескерту жасады. Эмоция күшейген сәтте өзге эпизодтар бойынша ашулы жәбірленушілердің сыбырлағаны зал ішінде естіле бастады. Судья тәртіпті сақтауды сұрап, куәгердің жауабын соңына дейін тыңдап, содан кейін ғана бағалау қажеттігін ескертті. Сондай-ақ істің мәніне қатысы жоқ сұрақтардың бәрін алып тастайтынын айтты.
Адвокат болса, Әбіжановтан нақты мәні бар жауап талап етіп, екі түрлі түсінік туындамауы үшін соттардың шешімдері мен куәгердің жауабы құқықтық тұрғыда үйлесуі тиіс екенін айтты.
Содан кейін судья прокурорға қарап: «Іс бойынша нақты сұрақ қойыңыз!» деп ескерту жасады.
Алайда прокурор өз дегенінен қайтпай, сол сұрақты қайтадан Әбіжановқа қойды.
Әбіжанов: «2017 жылы компанияда Сәуле Жүнісбекованың үлесі 25 пайыз, ал Гүлзихан Беймішевада 15 пайыз болды. 2019 жылы Садық Раев ЖШС құрамынан шығуды қалады. Сол кезде Беймішева өз үлесін Жүнісбековаға сатқан. (Негізінде, Жүнісбекованың үлесі Алмас Әбдіғаппаровқа, ал Беймішевадағы үлес Садық Раевқа тиесілі болған. Бірақ олар өз аттарына ресімдей алмаған, себебі қарыздары болған, — деп түсіндірген еді Әбіжанов алдыңғы сот отырысында — ред.) Сол мәміледен кейін Жүнісбекованың үлесі 35 пайызға дейін өсті. Сонымен бірге олардың арасында келісім болған: Жүнісбекова өз үлесінің өтемі ретінде компаниядан Беймішеваға он пәтер сатып әперуі тиіс еді. Бірақ ол кезде пәтерлер толық салынып бітпеген. Сондықтан Алмас Әбдіғаппаров Беймішева алдындағы қарызын өтеу үшін Айбек Қоспаевтан (Елдос Қоспаевтың інісі — ред.) бір пәтерді тегін беруін өтінген. (Әбіжановтың жауабында бұл пәтердің кейін нақты кімге рәсімделгені айтылмады, бірақ оның Садық Раев пен Гүлзихан Беймішева үлесіне өткен болуы мүмкін деген болжам бар — ред.) 2022 жылы Гүлзихан Беймішева сотқа жүгініп, Сәуле Жүнісбекова өзіне 15 пайыз үлеске тең келетін қалған тоғыз пәтерді сатып әперсін деп талап қойған. Сол істің аясында олар 2023 жылдың 10 наурызында өзара татуласу туралы келісімге келген».
Осы тұсқа келгенде Әбіжанов сотқа дәл сол татуласу келісімін іс материалдарына тіркеу жөнінде өтініш білдірді. Құжат адвокатының қолында болған, ол сот отырысына офлайн қатысып отырған еді. Алайда сот бұл өтінішті қабылдамай, (бұған дейінгі отырыстардағыдай) адвокатқа іс қатысушысы мәртебесін беруден бас тартты және жауап алуды жалғастыруды талап етті.
Әбіжанов: «Сол кезде тоғыз пәтерге қатысты татуласу келісімі жасалған. Оған Ольга Әбдіғаппарова қол қойған, бірақ оны бұған ешкім өкілетті етпеген. Кейін осы келісімнің негізінде 13 сәуірде сол тоғыз пәтерді «AV-Construction» ЖШС-нен Гүлзихан Беймішеваға өткізу туралы келісімшарт рәсімделді. Алайда алдын ала сатып алу-сату келісімдері — тек сол татуласу келісіміне қосымша құжат қана. Ал татуласу келісімі әлі де заңды күшінде, сондықтан өткен отырыста көрсетілген «келісімшарттардың бұзылуы» — шын мәнінде жалған. Егер Беймішева қаласа, ол бұл пәтерлерді ала алады. Ольга Әбдіғаппарованың бұл медиацияға (татуласуға) қол қоюға құқығы болмаған. Мәселе ЖШС-ның Беймішева алдындағы қарызында емес, келісімнің сол жолмен рәсімделмеуінде. 15 пайыздық үлестің өтемін — сол үлесті алған адамдар төлеуі тиіс еді. Бірақ енді компания тоғыз пәтерден айырылып қалуы мүмкін».
Прокурор : «Қорытындысында мен түсінбедім: Әбдіғаппарова мен Жүнісбекованың арасындағы келісімнен компания пайда тапты ма, әлде шығынға батты ма?»
Бірақ байланыс сапасы өте нашар болғандықтан, Әбіжанов бірнеше минут бойы прокурордың сұрағын ести алмай, не айтқысы келгенін ұқпай қалды.
Прокурор: «Жүнісбекова бұл пәтерлер үшін ақша төледі ме?»
Әбіжанов: «Жүнісбекова үлесті алды, бірақ ол үшін төлем жасаған жоқ. Ол өзіне емес, компанияға тиесілі пәтерлермен есептеспек болды».
Ольга Әбдіғаппарова Әбіжановқа сұрақ қойды: «Мен өз іс-әрекетіммен компанияға қандай зиян келтірдім?»
Әбіжанов былай жауап берді: «Бұл зиян, шығын емес. Себебі ол тоғыз пәтердің құны бар. Егер Беймішева қаласа, ол пәтерлерді келісім негізінде талап ете алады».
Ольга Әбдіғаппарова: «Ал пәтерлер қайда орналасқан?»
Әбіжанов: «Оның маңызы жоқ. Беймішева оларды талап ете алады».
Ольга Әбдіғаппарова: «Егер пәтерлер әлі де AV-Construction компаниясының балансында тұрса, шығын құны қандай?»
Әбіжанов: «Айыптау актісінде көрсетілген 806 миллион теңге».
Әбдіғаппарованың адвокаты Мәкіш Есқараев Әбіжановке жүгінді: «Бұл тоғыз пәтер қазіргі таңда салынды ма?»
Әбіжанов: «Мен білмеймін, үш жыл бойы осындамын (түрмеде — авт. ескерт.)»
Есқараев сұрағын тағы да нақтылап қойды.
Әбіжанов: «Келісімде былай жазылған: пәтерлерден 2023 жылы — бесеуі, ал 2024 жылы — төртеуі беріледі. Яғни, Әбдіғаппарова осындай міндеттемелер алған, бірақ оны орындады ма, жоқ па, білмеймін».
Мәкіш Есқараев: «Нақтылап айтыңызшы, пәтерлер бар ма, жоқ па?»
Әбіжанов: «Компанияға келген шығын — бұл медиацияның салдары. Осы келісім бойынша Беймішева тоғыз пәтерді талап ете алады».
Әбіжанов: «2023 жылы ол пәтерлер болған жоқ. Ол кезде үйлер әлі салынбаған еді».
Мәкіш Есқараев Әбіжановтан қайта сұрады: «Ендеше, егер 2023 жылы пәтерлер салынбаған болса, олар 2019 жылы қалай пайдалануға берілді деген акт алды?»
Тіпті судьяның өзі мұндай жағдайдың болуы мүмкін емес екенін айтып адвокатты түзетпек болды.
Алайда Мәкіш Есқараев өз пікірінен қайтпай, пайдалануға беру туралы дерек айыптау қорытындысында жазылған деп тұрып алды.
Судья анықтап сұрады: «Қай жерінде жазылған?» — деді.
Бірақ адвокат өз сөзін құжатпен дәлелдей алмады, сондықтан судья бұл сұрақты алып тастады.
Одан кейін Мәкіш Есқараев Әбіжановқа басқа сұрақ қойды: «Бұл пәтерлердің иесі кім?»
Әбіжанов: «Білмеймін».
Мәкіш Есқараев: «Бұл пәтерлерге меншік құқығы тіркелген бе?»
Әбіжанов: «Білмеймін».
Мәкіш Есқараев: «Онда қандай залал туралы сөз болуы мүмкін? Егер ешқандай ысырап болмаса, ал пәтерлер серіктестіктің балансында тұрса?»
Әбіжанов: «Соттағы медиация кезінде Әбдіғаппарова пәтерлерді тапсыруға келіскен, сондықтан Беймішева оларды талап ете алады!»
Мәкіш Есқараев: «Беймішева пәтерлерді талап етті ме?»
Әбіжанов: «2023 жылы талап етті, ал Әбдіғаппарова онымен медиациялық келісімге қол қойды».
Мәкіш Есқараев: «Тағы да нақтылап сұраймын, бұл тоғыз пәтер берілді ме?»
Әбіжанов: «Медиация келісіміне қол қоя отырып, Әбдіғаппарова сол тоғыз пәтерді тапсыруға міндеттеме алған».
Мәкіш Есқараев: «Егер дауды өзге тәртіппен шешуге болатын болса, неліктен сіз бұны ысырып деп санайсыз? Жүнісбекова бұл 15 пайыздық үлесті қайтара алады немесе ақшалай өтей алады ғой?»
Әбіжанов: «Егер мәселені бейбіт жолмен шешуге болса, онда әлдеқашан шешер еді. Бірақ сотқа жалған келісімдердің «жойылғаны» туралы құжаттар ұсынып отыр (бұл жерде сөз жоғарыда аталған және өткен материалда айтылған пәтерлерге қатысты келісімдер туралы — авт. ескерт.).»
Мәкіш Есқараев өз ұстанымын қайталады: «Ешқандай ысырап болған жоқ, бірақ неге Әбдіғаппароваға осы миллиондар жүктеліп отыр?» — деп сұрады.
Осы тұста судья ашуын жасыра алмай, прокурорға бұрылып, бәсең дауыспен: «Бұл эпизодтың осы іске қандай қатысы бар? Қылмыстық істің аясында неге азаматтық дауға айналып отыр?» – деп таңғалды.
Мәкіш Есқараев: «Татуласу келісім құқықтық негіздегі құжат болып санала ма?» – деді.
Әбіжанов: «Тас түскен жеріне ауыр. Сот медиация келісімі деген – ол медиациялық келісім. Сіз өзі қандай сұрақтар қойып тұрсыз?!» – деді.
Судья оның сөзін бөліп, мысқылмен астарлап сөйлемеу керегін ескертті.
Әбіжанов қысқа ғана: «Жоқ, саналмайды», – деп жауап берді.
Мәкіш Есқараев: «Ал келісімнің 5.3-тармағында, егер тоғыз пәтер берілмесе, Жүнісбекова басқа жолмен өтей алады деген шарт бар ма?» – деп сұрады.
Мәкіш Есқараев судьяға қарап былай деді: «Егер тоғыз пәтер Беймішеваға өтпесе, не болатынын ол сотқа ашық айтсын. Әрі сол пәтерлер бар ма, жоқ па? Соны да нақты айтсын. Қай жерден жымқыруды көрініп тұр? – деп сұрады.
Әбіжанов: «Оларды беру жөнінде міндеттеме бар, мәселе сонда», — деді.
Сондай-ақ ол пәтерлер әлі де серіктестіктің балансында болуы мүмкін екенін топшылады.
Мәкіш Есқараев: «Бұл пәтерлерді кім заңсыз берді және кімнің пайдасына берілді?» – деп сұрады.
Әбіжанов: «Мәселе мынада, Жүнісбекова 15 пайыз үлесін алды да, өзіне тиесілі емес пәтерлер арқылы есеп айырыспақ болды», – деп жауап берді.
Мәкіш Есқараев: «Егер тоғыз пәтер берілмесе, Жүнісбекова сол 15 пайыз үлесті қайта тапсыруы тиіс деген шарт бар ма келісімде?» – деді.
Әбіжанов: «Егер Беймішева қаласа, солай істейді», – деді.
Мәкіш Есқараев: «Демек, ол атқарушылық іс жүргізу аясында тоғыз пәтерді талап етуі мүмкін, не болмаса өзара басқа жолмен келісе ала ма?» – деп сұрады.
Судья бұл сұрақтардың қайталанып жатқанын айтып, адвокаттан жаңа тақырыпқа көшуін өтінді.
Сол кезде Мәкіш Есқараев істің екінші эпизодында көрсетілген өзге ұрлық деректеріне көшті: «SoliCompany» мен «GrandCuisine» серіктестіктері де осы екінші эпизодқа жатады. Жалпы 20 миллион теңге ұрланған деп көрсетілген. Осы компаниялар бойынша орындалған жұмыстардың актілері бар ма?» – деді.
Әбіжанов: «2022 жылы Ольга заңсыз түрде директор болған. Сіз атаған өзге компанияларда да директор қызметін атқарған. Демек, ол сол актілермен қалағанын істеуі мүмкін еді: қол қойып, жыртып не жойып жіберу», – деді.
Мәкіш Есқараев: «Сол актілер ресми түрде заңсыз деп танылды ма?» – деп сұрады.
Әбіжанов: «Ол директор болған жылдан бері компанияда не болып жатқанын мен білмеймін», – деді.
Мәкіш Есқараев: «AV-Construction» компаниясына бұл ұйымдар нақты қызмет көрсетпегенін дәлелдейтін тікелей айғақ бар ма, әлде тек Ольга Әбдіғаппароваға байланысты екеніне ғана сүйеніп отырсыз ба?» – деді.
Әбіжанов: «GrandCuisine» – мейрамхана желілерін басқаратын компания. Мен өз көзіммен көрдім: Қаржылық мониторинг агенттігінің қызметкерлері «Пармиджано» деп жазылған бренд стакандардан кофе ішіп, арнайы контейнердегі тағам жеді. Компания қызметкерлері ондай тағамды жемейді, олардың өздеріне арналған бөлек «staff-тағамдары» бар. Сондықтан бұл тағам басқа мақсатқа пайдаланылғанына сенімдімін. Ал «SoliCompany» компаниясына келсек, аудит кезінде олардың нарық бағасынан 30 пайыз қымбат қызмет көрсететіні анықталған. Бұған қоса, Әбдіғаппарова өзге компаниялардың шот-фактурасын «AV-Construction» атынан рәсімдегені көрінетін хаттар бар», – деді.
Мәкіш Есқараев компанияның қандай да бір қызмет көрсеткен-көрсетпегенін сұрай бастаған сәтте, байланыс үзіліп кетті.
Судья отырысты тоқтатып, оны түстен кейін жалғастыруды ұйғарды. Алайда тағы да жәбірленушілердің онлайн қосылуын бір жарым сағат күткен соң, сот процесін келесі аптаға шегеруге шешім қабылданды.
Orda.kz ары қарай өтетін сот отырыстарына қатысып, ақпарат таратып отырады.
Автор: Александра Мохирева",2025-10-22T18:30:53+05:00,2025-10-22T18:30:53+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1761136953_klzh_pozaprosy-2.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1761136953_klzh_pozaprosy-2.webp,
dcbaacbc10e36007386275bdce6840d3,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қуандық Бишімбаев түрмеде отырып қанша табыс табады,"Адам өлтіргені үшін сотталып, жазасын өтеп жатқан Қуандық Бишімбаев алимент мөлшерін азайтуды сұрап, түрмеде табысы жоқ екенін алға тартқан. Алайда сот оның «кедейлігіне» сенбей, алимент төлеу міндетін күшінде қалдырды.",investigations,https://kaz.orda.kz/kuandyk-bishimbaev-tyrmede-otyryp-kansha-tabys-tabady-133097/,"Адам өлтіргені үшін сотталып, жазасын өтеп жатқан Қуандық Бишімбаев алимент мөлшерін азайтуды сұрап, түрмеде табысы жоқ екенін алға тартқан. Алайда сот оның «кедейлігіне» сенбей, алимент төлеу міндетін күшінде қалдырды.
Orda.kz экс-министрдің нақты қанша табыс табуы мүмкін екенін және оның иелігінде қандай активтер қалғанын зерттеп көрді.
Бұған дейін біз Қуандық Бишімбаевтың арызы қанағаттандырылмағанын және ол балаларын асырауға арналған алиментті бұрынғы мөлшерде төлей беретінін жазған едік. Астана қалалық сотының баспасөз қызметі бұл шешімнің мән-жайын түсіндірді.
Белгілі болғандай, Бишімбаев бұрынғы әйелімен 2020 жылы нотариалды түрде бекітілген келісім негізінде белгіленген алимент мөлшерін азайтуды сұраған. Ол үш кәмелетке толмаған баласын асырауға ай сайын 1,6 миллион теңге төлеуге міндеттелген. Бұл төлемдер әр айдың 20-сынан кешіктірілмей түсіп тұруы керек.
Егер Қуандық Бишімбаев осындай қаражат төлеуге келіскен болса, оның ай сайынғы табысын шамамен есептеуге болады.
Қазақстан Республикасының «Неке (ерлі-зайыптылық) және отбасы туралы» кодексінің 139-бабына сәйкес, үш және одан да көп балаға төленетін алимент төлеушінің табысының 50 пайызын құрайды.
Осы логика бойынша, Қуандық Бишімбаевтың ай сайынғы табысы шамамен 3,2 миллион теңге болуы мүмкін. Алайда бұл қаржы сот шешімі емес, ерікті түрде жасалған келісім бойынша белгіленген. Сондықтан оның нақты табысы бұдан да көп болуы ықтимал. 1,6 миллион теңге – Назым Қахарманмен өзара келісілген ақша ғана.
Orda.kz бұған дейін сотталған экс-министрдің активтері туралы жан-жақты жазған болатын. Қуандық Бишімбаевтың туыстары келесі компанияларға иелік етеді:
Ezy Park – жылжымайтын мүлікті жалға беру және пайдалану саласында жұмыс істейді, «Sapa Logistics» ЖШС – қоймалау және сақтау қызметтерімен айналысады, «Техникалық лицей» жеке мекемесі, «Alawwal Partners Ltd» ЖШС – қаржылық қызмет көрсетеді, «Success ABN» ЖШС – құрылыс жобаларын әзірлеумен айналысады.
Сондай-ақ Бишімбаевтың анасы мен әпкесі Астана мен Шымкент қалаларында жылжымайтын мүлікке иелік етеді.
Былтыр Астанада Ұлттық экономика министрлігінің бұрынғы басшысы Қуандық Бишімбаевты ата-ана құқығынан айыру ісі бойынша апелляциялық іс қаралды.
Еске салсақ, экс-министр Қуандық Бишімбаев 24 жылға бас бостандығынан айырылған болатын.",2025-06-06T12:05:08+05:00,2025-06-06T12:05:08+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/1749156796_bishimbaev.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/1749156796_bishimbaev.webp,
d47bb6d5309c2edd125b09fee4c7d829,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Құлыбаевтың жанар-жағармай компаниясы 382 миллиард теңге айыппұл төлеуге міндетті,Астана соты ЖШС «Silk Way Petroleum» компаниясына салынған 382 миллиардтан астам айыппұлды өзгеріссіз қалдырды.,investigations,https://kaz.orda.kz/kulybaevtyn-zhanar-zhagarmaj-kompanijasy-382-milliard-tenge-ajyppul-toleuge-mindetti-127584/,"Астана соты ЖШС «Silk Way Petroleum» компаниясына салынған 382 миллиардтан астам айыппұлды өзгеріссіз қалдырды. Компания олигарх Тимур Құлыбаевпен байланыстырылып, заңсыз отын жеткізу әрекеті үшін айыпталған, деп жазады Orda.kz.
Сот мәліметінше, Silk Way Petroleum-ға қатысты іс Жоғары аудиторлық палата жүргізген тексеруден кейін басталды. Аудиторлар 2020 жылдан 2023 жылға дейін компанияның ЖШС «КТЖ — Грузовые перевозки» үшін дизель отынын басқа көтерме жеткізушілерден сатып алғанын анықтаған. Бұл жеткізушілер өз кезегінде дизельді даулы ЖШС «Petrosun» компаниясынан сатып алды. Ол 2 рет жанар-жағармай нарығында бәсекелестікті бұзғаны үшін үлкен айыппұлдар алған болатын.
Сонымен қатар, жанар-жағармай сақтау резервуарларын барлық компания ЖШС «ТД ТЭК Казахстан» жалға алды. Кездейсоқ сәйкестікпен, бұл ЖШС ""Silk Way Petroleum""-ның жалғыз құрылтайшысы болып шықты.
Осылайша, Silk Way Petroleum КТЖ-ға отынды мұнай базалары немесе АЗС-дан емес, өзінің құрылтайшысы 46 резервуардан сатып, өз мүдделеріне пайдаланып келген. 3 жыл ішінде ұйым осылайша 1,5 миллион тоннадан астам мұнай өнімдерін сатуды жүзеге асырды.
Компания құқық бұзушылық жасағанын мойындамады. Silk Way Petroleum-ның өкілдері дизельді бір резервуардан екіншісіне көшіру мүмкін екенін айтып, КТЖ-ға отын жеткізудің басқа тәсілі болмағанын, ал аудит қорытындылары «фактілерді көрсетпейді» деп мәлімдеді.
Астананың мамандандырылған ауданаралық әкімшілік құқық бұзушылықтар соты Жоғары аудиторлық палата аудиторының Silk Way Petroleum-ға қойған талаптарының негізді екенін анықтады. Компания отынды көтерме жеткізушіден тоннасына 204 мың теңгеге сатып алған. Ал жеткізуші ЖШС «Petrosun»-нан дизельді 165 мың теңгеге сатып алыпты. Ресми құжаттарда дизельдің ЖШС «ТД ТЭК Казахстан»-ға тікелей сатып алынғаны көрсетілген.
Осылайша, Silk Way Petroleum компаниясы өз құрылтайшысы үшін «жеткізуші» рөлін атқарып, осы схема арқылы үлкен пайда тауып отырған. Сонымен қатар, ол ЖШС «КТЖ — Грузовые перевозки» үшін негізгі жеткізуші болды (локомотивтерге отынның 82%-ын қамтамасыз еткен).
Сот Silk Way Petroleum-ға 1,1 миллион теңге айыппұл салды. Сонымен қатар, компаниядан заңсыз сатылған дизель үшін алған барлық ақшасын қайтаруды талап етті. Бұл 382 миллиард 144 миллион теңге. Компания бұл шешіммен келіспеді. Бірақ апелляциялық инстанция оны күшінде қалдырды.
ЖШС «Silk Way Petroleum»  компаниясы Қазақстанның ең бай адамдардың бірі және Нұрсұлтан Назарбаевтың күйеу баласы Тимур Құлыбаевпен байланысты. Компания ЖШС «ТД ТЭК Казахстан»-ға толықтай тиесілі, оны толығымен ЖШС «Қамқор Менеджмент» бақылайды. Ал бұл соңғы аталған компания өз кезегінде Тимур Құлыбаевқа жол ашады, осы компанияның ортақ иелері арасында оның ЖШС «Joint Technologies» де бар.",2024-10-10T12:52:18+05:00,2024-10-10T12:52:18+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/1728546726_rompanija-kulibaeva-1440x810.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/1728546726_rompanija-kulibaeva-1440x810.webp,
aa6d804ddc0fdf6d69febb42b8d687e0,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Құмар ойын және әскерилер»: Бәс тіккен бір гарнизондағы 120 әскери адам,"Қазіргі таңда лудомания қоғам үшін өте өзекті мәселелердің бірі болып отыр. Қарапайым азаматтармен қатар әскерилердің де осындай ойынқұмарлыққа салынуы қоғам үшін өте қауіпті. Осы мәселе бойынша Orda.kz тілшісі Жетісу облысы Алакөл ауданы Үшарал қаласындағы әскери бөлімшеге барып, әскери полиция Нұржан Келісұлынан сұхбат алды.",investigations,https://kaz.orda.kz/kumar-ojyn-zhane-askeriler-bas-tikken-bir-garnizondagy-120-askeri-adam-130608/,"Қазіргі таңда лудомания қоғам үшін өте өзекті мәселелердің бірі болып отыр. Қарапайым азаматтармен қатар әскерилердің де осындай ойынқұмарлыққа салынуы қоғам үшін өте қауіпті. Осы мәселе бойынша Orda.kz тілшісі Жетісу облысы Алакөл ауданы Үшарал гарнизонының әскери бөліміне барып, әскери полиция бөлім бастығының заң мәселесі бойынша орынбасары, анықтау және іздестіру бөлімшесі бастығының міндетін уақытша атқарушысы әділет майоры Нұржан Келісұлынан сұхбат алды.
Қоғамдағы тәртіпті, соның ішінде әскерилер арасындағы тәртіпке жауапты әскери қызметкерлер әскерилер арасындағы ойын құмарлықтың өте өзекті мәселе екенін атап өтті. Тілшімізге сұхбат берген Нұржан Келісұлы осы 2024 жылы тек профилактикалық шаралармен шектелмей, талай букмекерлік кеңселерді аралап, табалдырығын тоздырғанын айтты. Ондағы адамдардың тізімін алып, әр қайсысын тексеріп, әскери адамдардың бар-жоғын анықтағанын айтты. Нәтижесінде Үшарал қаласының бір ғана гарнизонының өзінде ойынқұмарлыққа бейім 120 адам анықталған.
Әскери полиция Нұржан Келісұлы құмар ойынға құныққандар қылмыс жасауға дейін баратынын атап өтті. Өзіне-өзі қол салғандардың қатарында да лудомандар жетерлік.
Нұржан Келісұлының сөзінше, еліміздегі отбасылардың ажырасуына да осы құмар ойын себеп болып отыр. Елімізде ажырасқан 10 отбасының жетеуіндегі жанжал лудомания дертіне шалдыққандардың шатағынан шыққан екен.
Нұржан Келісұлы өткен жылы тіпті әскерилердің үйіне барып, әйел, бала-шағасын көріп, қандай мәселесі, қанша несиесі бар екенін тексеріп, зерттегендерін айтты.
Біз әскери штаб түрлі қылмысты бақылауда ұстап, тергеу шараларын жүргізетіндіктен ерекше қорғауға алынғанын байқадық. Әскерилер арасындағы, әскерге келген сарбаздар арасындағы түрлі қылмысты ауыздықтайтын бұл органның қатаң тәртіпке бағынатыны көрініп тұр.
Әскери полиция тілшімізге 2024 жылы әскерилердің ерекше бақылауда ұстағандарын және сол тәртіпті қатаң түрде 2025 жылы да жалғастырып отырғандарын айтты. Өткен жылы әскери полиция 120 қызметкердің букмекерлік кеңселерге бәс тіккенін анықтапты. Қазір әскерилерге е-GOV қосымшасы арқылы шектеу қойғанын және олардың әр қадамы бақылауда екенін баяндады.
Әскери полиция есепке тұрғандар егер тағы да құмар ойынға бәс тігіп жатса, олардың жұмыстан босатылатынын айтты.
Әскери полицияның сөзіне қарасақ, букмекерлік кеңселерге хабарласып, жұмыс істей өте тиімді болып отыр. Оның сөзінше, түрлі кеңселерді шарлап, тізімдерін ақтарып, біраз адамды есепке қойған соң, ойын ойнайтындар азайған, тіпті қойып кеткендер көбейген.
Лудомания қарапайым адамның өмірін құрдымға жіберіп, адамгершіліктен аттатып, абыройдан жұрдай етіп, суицид, қылмыс т.б. қасіреттерге ұшыратады. Ойын құмар адамдардың әскери қызметшілердің арасында болуы да өте қауіпті жағдай.
Еске сала кетсек, ойын құмарлыққа салынған Семейде әскери штабтың топография басшысы қызметтік бабын асыра пайдаланып, топографиялық құралдарды ломбардқа қойған болатын. Оның үстінен қылмыстық іс қозғалып, 2 жыл 6 айға сотталған болатын.",2025-02-10T17:30:08+05:00,2025-02-10T17:30:08+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/img_20250210_173615_693.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/0f97a056-8fd2-4035-a1f4-7b123b35e192.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/18562134-1f86-434a-b1e1-91e51c8b2cfc.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/238ccbb7-5715-469b-8cc3-f1dc51a1d0b9.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/7e604177-5446-41f0-ab0d-42eba31e5531.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/9cc7d596-8350-4861-a22f-787b9fbc9568.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/kaz-redakcija-kollazh.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/img_20250210_173615_693.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/img_20250210_173615_693.webp,
7215c845f3834110bb1cacc8bdb49ff6,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Құжат бойынша Шымкент Дубай сияқты: Мемлекеттік сатып алудың цифрлық жүйесі қалай күйреді?,"2022 жылы Қазақстанның Қаржы министрлігі мемлекеттік сатып алуларда жаңа дәуірдің басталғанын жариялады: шенеуніктер азаяды, елге көп нәрсені ашық көрсетеді, ал комиссиялардың орнына алгоритмдер жұмыс істейді.",investigations,https://kaz.orda.kz/kuzhat-bojynsha-shymkent-dubaj-sijakty-memlekettik-satyp-aludyn-cifrlyk-zhyjesi-kalaj-kyjredi-132288/,"2022 жылы Қазақстанның Қаржы министрлігі сүйінші сұрап, мемлекеттік сатып алуларда жаңа кезең басталғанын жариялады. Биліктің сөзінше шенеуніктер азайып, елге көп нәрсені ашық көрсетіп, комиссиялардың орнына алгоритм жұмыс істеуі керек еді. Мұнда негізгі жаңалық – рейтингтік-ұпайлық жүйені (РҰЖ) қолдану арқылы конкурс өткізу болды. Мұнда шешімді адам емес, автоматтандырылған бағдарлама қабылдайды. Алайда 2024 жылы бұл да жемқорлықты жоя алмайтыны белгілі болды. Тіпті парақорлық түрленіп, өзгеше тәсілмен етек жая бастады.
Orda.kz еліміздегі алаяқтардың мемлекеттік сатып алу жүйесін «алдауды» қалай үйренгенін баяндайды.
РҰЖ-де ең көп ұпай жинаған адам жеңеді. Адам қызметі барынша азайған, комиссиялар жойылған. Нәтижелерге шағымдану енді Ішкі мемлекеттік аудит департаменттерінде емес, тек сот арқылы жүруі тиіс. Бәрін тек мердігердің электронды портфелін бағалайтын алгоритм шешеді. Тәжірибе, төленген салықтардың үлесі, тапсырыс берушінің өңірінде тіркелуі... Құжаттарды жүктейсің, ұпай жинайсың, солай тендерге қатысасың. Бір қарағанда бәрі ашық секілді.
Ел құрылыс саласын бұл жүйе «құрдымнан шығарар» деп зор үміт артты. Себебі бұл түпсіз терең тұңғиыққа жемқорлық батырып жіберген сала еді. РҰЖ-ге дейін мұнда бәрін «келісімдер» шешетін. Әкімге жақын біреу немесе Ішкі мемлекеттік аудит департаменттерімен (ІМАД) байланысы барлар жеңеді. Олар кез келген конкурс нәтижесін жоққа шығара алатын. Теория бойынша, РҰЖ әкімдіктер мен аудиторлар арқылы болатын осындай «олпы тұстарды» жабуы керек еді.
Алғашқы дабыл белгілері 2023 жылы пайда болды. OLX секілді онлайн-платформаларда және Telegram-чаттарда мемлекеттік сатып алулар бойынша «көмек көрсету» ашық ұсыныла бастады. Бұл жай кеңес беру емес, дайын схемалар болатын. Жалған құжаттар, қолдан жасалған орындалған жұмыстар актілері, жалған авторлық және техникалық қадағалау құжаттары т.б. бар.
Ұпай жинау үшін алаяқтар тәжірибені «ауадан» алған. Тәжірибе үшін ұпай алу мақсатында алаяқтар оны қолдан жасаған. Жалған келісімшарттар, жалған қабылдау актілері қолданылған.
Мемлекеттік қызметкерді құжаттарды қолдан жасауға не итермелеуі мүмкін? Оның үстіне, мемлекеттік сатып алу порталында бүкіл алгоритмдер секунд сайын сақталатынын бәрі біледі.
2025 жылы Қарағанды облыстық соты «Селтей» ЖШС-ні мемлекеттік сатып алуларға қатысу құқығынан айырды. Себебі компания жұмыс тәжірибесіне қатысты жалған мәлімет ұсынған.
Компанияның мемлекеттік сатып алулар арқылы миллиардтаған қаражат болатын шарттарға қалай қол жеткізгенін қарастырайық.
Оның айтуынша, компания Шымкент қаласының қалалық орта сапасын бақылау және қадағалау басқармасымен келісіп, олардың жұмыс тәжірибесін «растау» батырмасын басқызып алған.
Әрі қарай жүктелген құжаттар мен басқарманың растауы Қазына комитетіне өтеді.
Шымкентте салынды деп көрсетілген сол тоғыз қабатты тұрғын үйлер мен әкімшілік ғимараттар шын мәнінде жоқ. Ал бұл құжаттарды растаған Шымкент әкімдігі ол туралы білген.
Нәтижесінде, шарттар тізіліміне сәйкес, «Селтей» ЖШС мемлекетпен жалпы сомасы 2 669 014 856 теңгеге шарттар жасасқан. Бұл тек бір ғана мысал.
Басқармадағы шенеуніктер ондаған компанияға құжаттарды қолдан жасап көмектескен. Мемлекетке келтірілген залал орасан зор және нақты есептеуге келмейді. Сот кабинетіндегі көптеген Шағын және орта кәсіпкерлік істері бойынша сот шешімдері (СМЭС) шенеуніктердің осы схемаға тікелей қатысы бар екенін дәлелдейді.
Бүкіл схеманы тарқатайық:
Журналистер мен нарық қатысушыларының дерегінше, Telegram-да осындай «кейстерді» сатумен айналысатын топтар ашық жұмыс істеп жатыр. Жиі айтылатын есімдердің бірі — Павлодардағы Әсел деген адам.
Бір «жеңіс үшін» пакеттің бағасы 30-дан 50 миллион теңгеге дейін барады. Сатушылар барлық құжаттардың мемлекеттік органдардан сәтті өтіп, келісілетінін уәде етеді.
Олардың байланыс деректері бәріне белгілі. Олар жасырынбайды. Байқап отырғандарыңыздай олар ешкімнен қорықпайды.
Сәулет бөлімдерінде, ГАСК-та, әкімдіктерде отырған шенеуніктер өздері осы схеманың бір бөлігіне айналды. Дереккөздердің айтуынша, Қаржы министрлігі болып жатқан жағдайдан хабардар. Нарық қатысушылары министрліктің жалған құжаттардың ағымын тоқтатуға тырысып жатқанын байқайды. Бірақ бүгінге дейін бұл әрекеттер жартылай ғана іске асады. Себебі жүйені ішінен жақсы білетіндер барлық тосқауылдарды — қосымша растау болсын, құжаттар тізімін күшейту болсын, әйтеу бір айла тауып оңай сан соқтырып кетеді.
Бұл — тек бір реформаның сәтсіздігі емес. Бұл — мемлекеттік сатып алудағы жемқорлықпен күресуге арналған жалғыз цифрлық реформаның күйреуі. Жеңімпаздар — сапалы құрылыс жүргізетіндер емес, құжаттарды қолдан жасауға «шебер» адамдар болып тұр. Мемлекет миллиардтаған қаражаттан айырылып жатыр. Мектептер мен ауруханалар емес, схемалар мен жалған жобалар салынып жатыр.
Өйткені бұл жүйе де күйрейтін болса, мемлекеттік сатып алудың толық цифрлануы тоқтап, бұрынғы тәсілге қайта оралуымыз ғажап емес.
Қаржы министрлігі бұл проблемалардан хабардар және заңдағы олқылықтарды жою үшін бірқатар түзетулер дайындап жатыр.
Осылайша Қазақстандағы жер-көкке сыйғызбай әуелі мақтап, артынша жерлеген тағы бір реформаның куәсі болдық.
Автор : Илья Астаханов",2025-04-28T17:00:23+05:00,2025-04-28T17:00:23+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/1745409214_goszakupki_mahinacii_shymkent_korrupcija_kollazh_kopija.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1745408480_akt-priemki.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1745408480_konkursy.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1745408480_reshenie.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/1745409214_goszakupki_mahinacii_shymkent_korrupcija_kollazh_kopija.webp,
52248b028d7cb3dcf3e838d4cd27b127,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Қылмыс әлемінің серкесі»: Оңтүстік Қазақстанды уысында ұстаған «Бас» атанған Серіктің жұмбақ тағдыры,"Orda.kz редакциясы Қазақстандағы қылмыстық топтың көсемі болған марқұм Серік «Голова» (ред. Бас) атанған азамат жайлы шындыққа жанаспайтын кейбір деректерді сейілту үшін, анығын жақындарынан және кезінде оған қатысты істі жүргізген құзырлы орган қызметкерінен сұрап, саралап көрді.",investigations,https://kaz.orda.kz/kylmys-aleminin-serkesi-ontystik-kazakstandy-uysynda-ustagan-bas-atangan-seriktin-zhumbak-tagdyry-133357/,"Orda.kz редакциясы Қазақстандағы қылмыстық топтың көсемі болған марқұм Серік «Голова» (ред. Бас) атанған азамат жайлы шындыққа жанаспайтын кейбір деректерді сейілту үшін, анығын жақындарынан және кезінде оған қатысты істі жүргізген құзырлы орган қызметкерінен сұрап, саралап көрді.
Orda.kz тілшісі оның неліктен өмірінің соңғы жылдарын жалғыздықта өткізгенін және өз өліміне кімнің кінәлі екенін айтқанын анықтады.
Қазақстандағы «қылмыс әлемінің серкелері» сиреп барады. Әуелі өте ақылды болғаны үшін «Бас» деген лақап атқа ие болған, Оңтүстік Қазақстанды ашса алақанында, жұмса жұдырығында ұстаған Серік Жаманаевтың кім екенін айта кетсек. 1965 жылы Алматы облысында дүниеге келген Серік Жаманаев Оңтүстік Қазақстанның Тараз, Шымкент қалаларына және Алматыға сөзі жүрген қылмыстық топты құрды. Жалпы 9 рет сотталған азамат 2021 жылы 18 қаңтарда 19 жылға бас бостандығынан айырылды.
Қазір сол төрт бірдей «серкенің» екеуі ғана тірі. Олар: Самара мен Бондо. Самара елордадағы №64 тергеу изоляторында сот үкімін күтіп отыр. Бондо болса, онкологиялық аурухананың төсегінде жатыр. Ал қалған екеуі – Лёха Маймыш пен Серік «Голова» – бақилық болды. Маймышты 2024 жылдың желтоқсанында Карелиядағы колониядан асылып тұрған күйінде тапса, Серік «Голова» 2025 жылдың сәуірінде Петропавлдың онкологиялық диспансерінде бауырдың қатерлі ісігінен көз жұмды. Серіктің өліміне байланысты СҚО полиция департаменті қылмыстық іс қозғап, жұбайының шағымы бойынша облыстық ҚАЖ департаменті қызметтік тексеріс жүргізді. Біздің тілшілер тергеу немен аяқталғанын анықтап қана қоймай, тәуелсіз Қазақстандағы ең атышулы қылмыс әлемінің серкесі – Серік Жаманбаевтың өміріндегі бұрын-соңды айтылмаған жайттарды да саралап көрді.
Марқұм Серік Жаманбаевтың туған-туыстарымен және жақын достарымен біз Қарғалы (бұрынғы Фабричный) ауылындағы орталық мешіт хатымханасында өткен ас кезінде таныстық. Қырқына марқұмның жары – Кәмилә Ахмұлаева арнайы шақырды. Алғашқы сұхбатымызды дәл осы Кәмиләдан алдық.
– Кәмилә, сіздің Петропавлдағы онкологиялық ауруханада жатқан жұбайыңызбен жолыға алмай қиналғаныңызды бұған дейін жазған едік. Сол мақала 2025 жылдың 25 сәуірі таңертең шықты. Ал сол арада 20 минут өткенде СҚО ҚАЖ департаментінен хабарласып, Серіктің қаза тапқанын жеткізді. Айтыңызшы, күйеуіңіздің қазасына нақты не себеп болды? Өйткені бұған дейін тәп-тәуір жүрген еді ғой?
– Сот-медициналық сараптама нәтижесіне қарасақ, күйеуімнің өліміне өңештегі қан тамырларының жарылып, ішкі ағзаларда қан азаюы себеп болған. Денесін зерттеген сарапшылар кеудесінде соққыдан қалған іздерді анықтады. Бұл жарақаттардың неден пайда болғаны күмән тудырғандықтан, Петропавлдағы тергеушілер қылмыстық іс қозғады. Мені ресми түрде жәбірленуші деп таныды. Тергеу әділ, толық әрі жан-жақты өтеді деп сеніп, мен Серіктің өлер алдында жазып кеткен хатын және оның президент пен бас прокурор атына жазған шағымының көшірмесін тергеушіге табыстадым.
– Ол хат сіздің қолыңызға қалай тиді? Туыстарының қолына берілмес бұрын, оның заттарын түрме қызметкерлері түгел тексермеді ме?
– Серік хатты өте сенімді жерге жасырыпты. Содан біз тауып алдық. Ол хатта өз өліміне мекеме әкімшілігін, дәрігерлерді және күзетші полиция қызметкерлерін айыптауды өтінген екен.
– Ал президент пен бас прокурорға жазған шағымында не айтты?
– Құқықтарының тапталғаны жөнінде айтыпты. Медициналық картасын ұрлап әкетті, мүгедектіктің үшінші тобынан екінші топқа ауыстыруға қатысты істі созып, дұрыс ем жүргізілмеді. Берілген дәрілердің пайдасынан зияны көп болды. Ішіне жиі қан кеткен екен.
— Тергеу қай сатыда тұр?
– 2025 жылдың 30 мамырында қылмыстық іс «қылмыстық құқықбұзушылық құрамының болмауына байланысты» тоқтатылды. Тергеуші күйеуімнің өз өлімімен, яғни бауырдың ісігінен болған деп шешті. Кінә артатын ешкім жоқ деп есептеді, сөйтіп істі жапты. Мен бұл шешіммен келіспедім. Сол себепті облыстық және Бас прокуратураға шағым түсірдім.
– Облыстық ҚАЖ департаменті қандай қызметтік тексеру жүргізді және нәтижесі қандай болды?
– ҚАЖ басшылығы осы жылдың наурызында ішкі тәртіп ережесін бұзған №66 түзеу мекемесінің қызметкеріне тәртіптік жаза қолданды. Ол түнгі сағат 23:00-ден кейін Серікті түрмедегі телефон арқылы маған қоңырау шалуға мәжбүрлеген. Күштеп қоңырау шалдырудағы мақсаты – құқық қорғаушының әлеуметтік желіде түрме басшылығын сынаған жазбасын өшіруін сұрау еді. Түнде телефон шалуға тыйым салынған, сол себепті бұл қызметкерге сөгіс берілді.
– Түсінікті. Енді, Кәмила, Серік жайлы ел арасында тараған түрлі әңгімелердің біріне тоқталсақ. Айтыңызшы, ол өмірінің соңында қоғамдық ұйымға мүше болғаны рас па? Мұндай қадам қылмыс әлеміндегі беделі бар оның ұстанымына қайшы ғой. Ол неге бұлай етті?
– Бұл менің өтінішім болды. 2025 жылдың наурызында мен Серікті «Әділет үшін» атты сотталғандардың құқығын қорғайтын қоғамдық бірлестікке кіруге көндірдім. Себебі, бірлестікке кіргенде ғана ұйымның белсенділері оның атынан мемлекеттік органдарға арыз-шағым жолдай алатын еді.
– Бұрынғы өз ережесімен жүретін қылмыс әлеміндегі беделді азаматтар отбасы құрмайтын. Өйткені бұл олардың жазылмаған заңына қайшы. Бірақ Серік сізбен ресми түрде некеге тұрған екен. Бұрынғы әйелдерінен туған екі баласына заңды күйеу болмаған. Неге сізді таңдап, ресми некеге отырды?
– Біз 2007 жылы мешітте неке қидырып, үш баланы бірге тәрбиеледік. Кейін колонияға бару мәселесі туындады. Ресми некеде болмағандықтан, маған ұзақ мерзімді кездесу рұқсаты берілмеді. Сол үшін біз 2013 жылы АХАЖ арқылы заңды түрде некемізді тіркедік.
– 16 жастағы қызыңыз неге сіздің тегіңізді алған, ал 15 жастағы ұлыңыз бен екі жастағы балаңыз әкесінің тегін алып жүр?
– Қауіпсіздік үшін солай болды. Алайда Жәнел қазір Ахмұлаеваның орнына Жаманаева болып, тегін ауыстырғысы келеді. Мен әкелікті анықтау туралы сотқа арыз түсірдім. Шешім шыққан соң бірден ауыстырамыз. Ол әкесін қатты жақсы көреді, үнемі мақтанышпен айтады.
– Сіз күйеуіңіздің «қылмыс әлеміндегі» мәртебесіне қалай қарайтын едіңіз?
– Не айтарымды да білмеймін. Ол – өте дана, сабырлы, әділ адам болатын. Көпшілік оны осы қасиеттері үшін сыйлайтын. Ал оны рецидивист, «өкіл әке» (крёстный отец) деп атауларына мен қарсы болдым. Иә, тоғыз рет сотталғаны рас, 1996 жылы Сочиде Дед Хасан мен Александр Клаузер секілді әйгілі «өз ережесімен жүретін ұрылар» қылмыс әлеміндегі беделін мойындап, оған «айдар» тақты. Бірақ бұл оның адами болмысын еш дық түсірмейтін. Мен Серікті мақтан тұтамын.
– Серік Қазақстандағы басқа «өз заңы өзінде болған ұрылармен» қандай қатынаста болды?
– Адам ретінде аралас-құралас болды. Лёха, Бондо және Самарамен олар аты шықпай тұрып-ақ таныс болған.
– Оны соңғы рет 2022 жылы соттаған еді. Коммерсантты сабап, абайсызда өлтіріп алғаны үшін 19 жылға бас бостандығынан айырылды. Серікпен бірге сотталғандардың тағдыры не болды?
– 10 адамның жетеуі бостандыққа шықты. Солардың бірі, менің туысқаным, еркіндікке шыққан соң үш айдан кейін бауырдың қатерлі ісігінен көз жұмды. Қалған үшеуі әлі де колонияда отыр.
– Күйеуіңіздің есірткі саудасына көзқарасы қандай еді? Ресми түрде ол заңсыз есірткі сақтау бойынша қылмыстық жауапкершілікке тартылған. Бірақ кейбіреулер оны түрмедегі шетелдік есірткі тасушыларды аяусыз жазалаған дейді. Тіпті жұрт арасында Серік олардың денесін күйдіріп, таңба қойып отырып жазалады деген қауесет тарап кетті...
– Серік есірткімен айналысатындарға мүлде қарсы болатын. Олармен күрескені үшін зардап шекті де. Серікке және «Абрам» деген лақап атпен танымал тағы бір беделді адамға құқық қорғаушылар есірткіні өздері «салып жіберіп», қамауға алған. Бірақ олар түрменің өзінде де есірткі саудасының жолын кесуге тырысты. Ал денесін күйдіріп жазалау мәселесіне келсек, 90-жылдары бір-ақ рет болған. Ол кезде синтетикалық есірткі таратқан шетелдіктің денесіне қыздырылған үтікпен таңба салған.
– Мінезі қатты болған екен. Кезінде журналист Оралғайша Омаршанованың өліміне қатысты тергеуде күйеуіңіздің есімі күдікті ретінде аталды. Сіз оның куәгер болғанын айттыңыз. Басқа деректерде айғақтар жетіспеген соң босатылғаны айтылады. Бұл істің соңы не болды?
– Бұл іс баяғыда жабылған. Одан кейін күйеуімді ешкім мазалаған жоқ, қайта жауап алуға шақырмады. Бір білетінім, сараптама жасалған жерден табылған сүйектердің журналистке тиесілі екені дәлелдеген жоқ.
– Сіз маған Серіктің көзі көгеріп, ісінген суретін жолдаған едіңіз. Ол жараны қай кезде, қандай жағдайда алды?
– Бұл сурет 2020 жылы түсірілген. Ол кезде соңғы ісі бойынша тергеу жүріп жатқан. Серіктің көзі қалай көгергенін Алматы тергеу абақтысының қызметкерлерінен немесе ҰҚК тергеу тобының мүшелерінен сұрасаңыз болады. Олар білуге керек.
–Соңғы жылдары күйеуіңіз туралы ешқандай хабар болмады. Ал басқа «серкелер», мәселен, Самара түрмелерге жазбаша үндеулерін жолдап, сотталғандарға белгілі бір жағдайларда қалай әрекет ету керектігін айтып отыратын. Ал Серік немен айналысты?
– Серік соңғы жылдары қоғамнан толық оқшауланып, жалғыз адам отыратын камерада жатты. Он бес жыл бұрын ол Ақтөбедегі жалпы режимдегі колонияда жазасын өтеп жатқан еді. Кейін оны Арқалықтағы жабық түрмеге ауыстырды. Артынша Жаман-сопкаға, одан соң Қарағандыға этаппен жөнелтті. 2019 жылы бостандыққа шықты. Үйде тоғыз ай ғана болып, қайтадан қамауға алынды. 2022 жылы Петропавл колониясына жіберілді. Біраз уақыт Қостанайдағы тергеу изоляторында отырды да, қайтадан Петропавлға оралды. Сол жақта, ауруханада қайтыс болды. Менің ойымша, оны әдейі жалғыз камераға қамап, адамдармен қарым-қатынасын шектеді. Серіктен қорықты, сондықтан әр қадамын бақылауда ұстады.
– Ол үнемі жалғыз камерада отырса, сіз оған қалай барып, жолығып жүрдіңіз?
– Еш қиындықсыз бардым. Жылына екі рет аз уақытқа, екі рет ұзақ уақытқа кездесуге құқығымыз бар еді. Солар арқылы жүздесіп тұрдық. Бұдан бөлек, апта сайын түрмедегі таксофоннан маған қоңырау шалатын.
– Кәмилә, құпия болмаса, сізге тергеушілер, прокурорлар немесе басқа тұлғалар сотқ пара беріп, күйеуіңіздің ісін жаптырып немесе ақтап аламыз деген ұсыныстар айтпады ма? Серік ұрлық, бопсалау, денсаулыққа ауыр зиян келтіру, есірткі, қару-жарақ сақтау сияқты істер бойынша айып тағылып сотталды ғой. Осындай істерді жеңілдетуге уәде берген «араағайындар» болмады ма?
– 2013 жылы бір арсыз әйел адам бізге көмектесемін деп уәде берді. Ол бұрынғы судья, адвокат болған, ал сол кезде нотариат кеңсесінің иесі еді. Өзінің құқық қорғау органдарындағы таныстарын айтып мақтанатын. Мен сеніп, бар жинаған 20 мың долларымды бердім. Ол Серікке мекеме ішін абаттандыру жұмыстарынан бас тартқаны үшін қосымша жаза қоспайтындай етіп, мәселені «реттеймін» деді. Алайда уәдесінде тұрмай, ақшамды алып, алдап кетті.
– Қылмыс әлеміндегі беделді адамдардың мемлекеттік құрылымдарда өз адамдары болады дейді. Серіктің де құқық қорғау органдарында «өз адамдары» болды ма? 90-жылдардағы қылмыстық қақтығыстар кезінде оған көмектескендер болды ма?
– Бұл жерде «көмектесті» деу басы артық сөз. 90-жылдары менің нағашы ағаларым құқық қорғау органдарында қызмет етті. Олар түрлі күдікпен Серікті бірнеше рет ұстауға мәжбүр болды. Мен ол кезде Серікті танымайтын едім. Кейін ағаларым қызметтен кеткен соң, біздің қарым-қатынасымызға назар аударды. Олар: «Басшылықтың бұйрығын орындадық. Ол кезде «ұрылар түрмеде отыруы керек» деген Жеглов ұстанымы үстем тұрды» дейтін. Өздері амалсыздан ұстағандарын түсіндірді. Дегенмен ағаларым Серікті мықты тұлға ретінде құрметтейтін. Ал сіздің нақты сұрағыңызға келсек, иә, жедел уәкілдердің арасында алдағы қауіп-қатер туралы Серікке алдын ала ескертіп жүретіндері де болды. Ескі дәуірдің «менттері» «өз заңы өзінде болған серкелерді» сыйлайтын.
—  Серіктің мүгедектік алуы және оның денсаулығына байланысты мерзімінен бұрын босатылуына қатысты түсініксіз нәрсе бар. Екі ай бұрын сіздер оның бауырында ісік пайда болып, ауырып жатқанын, соған қарамастан, екінші топ мүгедектігін бермей, колониядан босатпай отырғанына шағым жасаған едіңіздер. Бірақ басқа деректерге қарасақ, Серікті босатуға рұқсат берілгенін айтады. Сонда қайсысы шындық?
— 2022 жылы Серікке бауырының ауыруына байланысты үшінші топ мүгедектігі берілді. Ал 2024 жылы жағдайы нашарлап, бауырында ісік анықталған соң, оны екінші топқа көшіру керек болатын. Алайда олар көшірмеді. Біз соған байланысты наразылық білдірдік. 2025 жылдың 15 сәуірінде дәрігерлердің ресми түрде бас тарту туралы жауабын алдым да, сол күні-ақ eOtinish арқылы шағым түсірдім. 17 сәуірде оң жауап келді. Мен сот шешімімен Серікті жылдам босатады деп үміттендім, үйге алып кетеміз деп ойладым. Бірақ 2025 жылдың 26 сәуірі күні таңғы сағат тоғызда ол Петропавл қаласындағы онкологиялық ауруханада көз жұмды. Меніңше, дәрігерлер оның өмірінің аз қалғанын білгеннен кейін ғана оны босатуға келісім берген сияқты. Осылайша, олар өздерін қызметтік тексеруден және бізден болатын сыннан арашалап қалғысы келді.
—  Егер Серік бостандыққа шығып, емделіп, сырқатының беті қайтса, немен айналысар еді? Тіпті сіз өзіңіздің сұлулық салоныңыздан тапқан табысыңызбен күйеуіңізді, үш балаңызды қамтамасыз етіп отыра алар едіңіз. Бұл туралы сөйлесіп пе едіңіздер?
— Серік 2019 жылы түрмеден шыққанда туған ауылында мал өсіргісі келетінін айтқан. Ол ешқашан қол қусырып отырмайтын, отбасын асырау жүгін маған артпайтын. Нағыз отбасы иесі болатын, сенімді, мейірімді, қамқор әрі жанашыр адам еді. Оған талай мәрте бізбен бірге шетелге кетіп, өмірінің соңын тыныш жерде өткізуді ұсынғандар болды. Бірақ ол сүйікті ауылынан кетуден үзілді-кесілді бас тартты.
Қадірлі оқырман, біздің мақсатымыз марқұм Серік Жаманаевты ақтап алу немесе оның атағын шығару емес. Біз тек оны көзі тірісінде таныған адамдардың естеліктері арқылы қандай тұлға болғаны жайлы ақпарат жинауға тырысып көрдік. Мақаламыз безбенмен қатар тартып қойғанда шындықты ғана жеткізуі үшін қарсы тараптың өкілімен де тілдестік. Өзін Алик деп атауды өтінген полиция капитаны (қосымша) қылмыс әлемінің көлеңкелі тұстары мен Серік Жаманаев туралы аты-жөнін жарияламауды сұрап, біраз нәрсе айтты.
— Алик, сіз Серік Жаманаевпен таныс пе едіңіз?
— Жоқ, оны сырттай ғана білетінмін. Өзімен араласудың қажеті болмады. Алғаш рет ол туралы 1997 жылы естідім. Сол кезде мені Ұйымдасқан қылмыспен күрес басқармасындағы әзірлеу бөліміне ауыстырды. Ол жерде қылмыс әлеміндегі адамдарды бақылау істерін жүргізетінбіз. Бір күні Мемлекеттік тергеу комитетінің қызметкерлері Жаманаевты оның жиенінің үйлену тойында ұстады. Жиені Ұзынағаш ауылындағы полиция басшысының қызына үйленіп жатқан еді. Ол кезде Жаманаев түрмеден енді босап шыққан еді. Содан отбасының тойына келген кезі. Ұзақ уақыт бостандықта жүрмесін деп, оны басқа адамдармен бірге бірден қамауға алды. Қызмет бабымен тексергенде біреуінен тапанша, екіншісінен есірткі табылды. Ал Жаманаевтың өзінен оқ-дәрі мен есірткі заттары шықты. Сөйтіп, менің оған қатысты бақылау ісімді тергеудің бас органы өзіне алып қойды. Ал мен болсам, оның жақын туысы жайлы түскен жедел мәліметтерді тексерумен айналыстым. Ол туысы Ұзынағаш пен Қаскелеңдегі кәсіпкерлерден «алым-салық» алып отыр деген күдік болған. Бірақ дәлел жетіспегендіктен, қылмыстық іс қозғалған жоқ сияқты. Қазір нақтысын есіме түсіре тұрмын.
— 1990-жылдардағы қиын кезеңде, полиция дереккөздерінің сүйенсек, «Бас» атанған Серік Жаманаев қандай адам болған?
— Мәртебесіне сай қатты, мықты тұлға еді. Алматыда ол күзетшілерімен бірге жүретін. Кейде адвокатымен бірге көзге түсетін. «Мерседес-600» темір тұлпарына мініп, қала ішінде емін-еркін жүретін. Кейінірек сол адвокаттың мәйіті табылды.
— Маймыш пен «Бас» атанған Серік Жаманаевтың араға 4 ай салып, бірінің артынан бірі көз жұмғаны күдікті көрінбей ме?
— Өз басым қастандық жайлы болжамдарға сенбеймін. Әсіресе «қылмыс әлемінің серкелеріне» қатысты айтқандарға нанбаймын.  «Бас» (Голова) ісіктен қайтыс болды. Бұл ресми ақпарат, оған қосарым жоқ. Ал Маймыштың өлімі күмән тудырады. Меніңше, өз адамдары оның көзін жойды. Сіздердің мақалаларыңыздың бірінде бір тәжірибелі кісі оны колонияда федералдардың арнайы адамдары өлтірді деген пікір айтыпты. Ол кісі «Маймыш Ресейдегі арнайы әскери операцияға қарсы шығып, сотталушыларды майданға тартуға қарсылық білдіргені үшін өлтірілді» дейді. Бірақ бұл – хайп үшін айтылған бос сөз! Одан артығын айтайын, қазір қалған қылмыскерлердің өзі түгел түрмеде өледі. Олардың кейбірімен өзім сөйлескенмін, сондықтан не айтып тұрғанымды білемін. Бұрынғы қылмыскерлер түрмеде негізінен туберкулезден көз жұматын, ал қазіргі «беделді қылмыскерлердің» көбі — есірткіден өліп жатыр. Ұзақ уақыт қамауда отырған соң, олар ішімдік пен есірткіге салынып кетеді. Одан кейін ағзасы сыр береді, аурулары асқынады. Ақыры бақилық болады. Бұрынғы ұрылардың жолымен жүрген Саша Клаузерді түрмедегілер төбесіне көтеріп, «шын ұры» деп құрметпен еске алатыны есімде қалыпты.
Оператив деректерге сенсек, құқық қорғау органдары Серіктің жақын туысының үстінен тексеріс жүргізген. Оны Ұзын-Ағаш пен Қаскелеңдегі кәсіпкерлерден заңсыз ақша жинады деп күдіктенген. Алайда айғақтар жеткіліксіз болғандықтан, қылмыстық іс қозғалған жоқ секілді. Толық мәлімет қазір жадымда жоқ.
– Ал 90-жылдары Серік Голова қандай адам болған? Полиция дереккөздері не дейді?
– Серіктің туған-туыстары мен достары оны денсаулығына байланысты босатпағанын, себебі билік оның жұрт білмейтін құпия мәліметті айтады деп қорыққанын айтады. Бұл пікірге не дейсіз?
– Жалпы Серік Жаманаевтан бөлек, қылмыс әлемінде шайқап жүргендер туралы айтар болсам, қазіргі кезде ешбір судья оларды, тіпті басынан бақайшағына дейін ақша жаудырамын деп ұсынса да, бостандыққа шығармайды. Өйткені, ондай азаматтардың өлер алдында бірдеңе бүлдіріп жүрмесіне кім кепіл? Жоғарыдан ұйымдасқан қылмысқа қарсы күресу туралы нақты тапсырма берілген. Сондықтан құқық қорғау органдары мен судьялар соны бұлжытпай орындайды.Мәселе – олардың бостандықта жүріп, елдегі қылмыстық ахуалға әсер етуінде емес. Кейде шетелдік барлау қызметтері өз мүддесі үшін дәл осындай адамдарды қолжаулық етуге тырысады. Ал енді ҰҚҚ серкелерінің бірін босата қалсаң, ол өз адамдарын алға шығарып, саясатқа да араласуы мүмкін. Ал мұның ешкімге қажеті жоқ. Қараңыз, бір атышулы азамат Қаңтар оқиғасында көзге түсті де, кейін көп жылға бас бостандығынан айырылды. Ол жаппай тәртіпсіздік пен мемлекеттік төңкеріс жасауға тырысты деген айыппен.
– Серік Жаманаевтың әйелі кейбір полиция қызметкерлері күйеуіне алдын ала мәлімет беріп отырғанын айтқан еді. Сіз құқық қорғау органдарында қызмет еткен кезде қызметтегі адалдықты бұзған мұндай жағдайларға тап болдыңыз ба?
– Иә, болған. Ол кезде бізде Фрунзе аудандық ішкі істер бөлімінде бір опер жұмыс істейтін. Мен оған сенбейтінмін. Өзі әріптестеріне жиі мұрнын шүйіріп қарайтын, үнемі бір нәрсеге көңілі толмай жүретін, бәрімізді сынап-мінеп, кекетіп сөйлейтін. Кейін ол ҰҚҚБ-ға (ұйымдасқан қылмысқа қарсы басқарма) ауысты. Сол жақта жүріп, ақыры қарсы жақтың адамдарына жұмыс істегені әшкереленді. Яғни қызметтік мүддеге сатқындық жасаған бір нақты жағдай болды.
— Жұрт арасында «қылмыстық әлемнің серкелері өте зерек, ақылды, көшбасшылық қабілеті бар, классикалық әдебиетке, өнерге, музыкаға әуес адамдар» деген пікір бар. Кейбірі Абайтанушы, кейбірі ақын, жазушы. Бұл жай ғана әсірелеу ме, әлде олар шынымен жан-жақты дамыған тұлғалар ма?
– Менің байқауымша, олар қалыптасқан жағдайдан бөлек, өзгеше ойлай алатын адамдар. Ақылды, психологияға өте мықты болады. Олар адамды тыңдай біледі, өзіне баурап алады. Өзім маман емеспін, бірақ өзгелердің айтуынша, олар шын мәнінде классикалық әдебиеттен, өнерден, музыкадан хабардар болады. Спорт пен ұлттық дәстүрлерді де жақсы біледі. Бірақ, өкінішке қарай, олардың энергиясы – өркендетуге емес, қиратуға жұмсалады. Мұны олардың құрбаны болған жандар жақсы біледі. Егер сіз сол жәбірленушілермен сөйлессеңіз, қылмыскерлер жайлы әсіреленген әңгімелердің бәрін сыпырып, шынайы жағдайды ашық айтып берер еді.
— Сіз оларға қатысты тараған көп мифтің бірін жоққа шығара аласыз ба?
– Әрине! Ең көп тараған миф – бұл ұрылардың бәрі бір-біріне бауыр, әрқашан бір-бірі үшін отқа түседі деген аңыз. Бұл – шындыққа жанаспайды. Мүмкін, кеңес заманында солай болған шығар, бірақ қазіргі «жыртқыштар дәуірінде» ондай ұғым қалмаған. Қазіргі заманда олар бір-бірімен дос емес. Олар тек іскерлік мүдде үшін араласады, қажет кезде өз әріптесін бәсекеден құтылу үшін құрбан етуге де дайын тұрады.
— Қазір олар қылмыстық жолмен қалай табыс тауып отыр?
— Бұл сұраққа нақты жауап бере алмаймын. Өйткені құқық қорғау органдарынан кеткеніме біраз болды. Әрі қазір «өкіл әкелердің» тағдырын қадағалап жүрген жоқпын. Бірақ болжауымша, олар табыс әкелетін кез келген салаға араласады, тек мұнай-газ секторына кіре алмаған. Себебі бұл салаға оларды әлі күнге дейін жолатпайды. Кейде таза кәсіпкерлердің өздері де мұнайға жолай алмайды. Өйткені бұл саланы шетелдік инвесторлар бақылап отыр. Қылмыстық топтар ең көп айналысатын іс деп ішімдік саудасын, металлургия кәсіпорындарын, астыртын құмар ойындарды, қызмет көрсету бағытын, сауда мен қоғамдық тамақтану орындарын айтуға болады.
— Олар әлі күнге дейін түрмелерге бақылаушы тағайындап отыра ма?
— Бұл, бәлкім, олардың бұрыннан келе жатқан жалғыз «ерекше ықпалы» шығар. Бірақ қазір бұл да оңай емес. Соңғы жылдары қылмыстық беделі бар адамдарды қатал режимдегі колонияларда ұзақ ұстамайды. Оларды бір орыннан екінші орынға жиі ауыстырып отырады. Мысалы, сол Махар сияқты қылмыскерлер. Бұл — олардың колонияларда ықпалын арттырып, өз ережесін орнатпауы үшін жасалады. Яғни, басқаларды көтеріліске итермелеп, жазаны өтеу шарттарын жеңілдетуге ұмтылмасын деген мақсатта. Қазір түрмелерде мұндай беделділер сиреді.
— Қылмыс әлемінің серкелері ұсталғанда әртүрлі мінез көрсетеді. Біреулері — мысалы, марқұм Лёха Маймыш — өздерінің қылмыстық иерархиядағы жоғары дәрежесін ашық айтып, тіпті сонымен мақтанған еді. Ал кейбірі бұл жайлы жұмған аузын ашпайды. Тергеуші нақты сұрағанда ғана мойындайды. Неліктен олар осындай мінез көрсетеді деп ойлайсыз?
— Біздің «серкелер» өмірдің талай өткелінен өткен. Сондықтан телекамера алдында: «Мен — қылмыс әлемінің серкесімін!» деп шіреніп тұруға құмар емес. Бұл жағынан олар грузин қылмыскерлеріне ұқсамайды. Мысалы Ресей құқық қорғау органдарының назарына іліккенде, грузиндер өз дәрежесін ашық көрсетіп, жасырмай, мақтана айтып береді.
— Көптеген «серкелер» есірткі саудасы үшін сотталған. Бірақ адвокаттары мен туыстарының айтуынша, олар жылдар өте келе есірткі саудасына деген көзқарасын өзгертіп, оған қарсы күреседі екен. Сіз осы пікір жайлы не айтасыз?
— Бұл «бал аралары балға қарсы» деген секілді сөз ғой. Олар әрдайым есірткі арқылы келетін орасан табыстан пайда көреді. Ал түрмелерде кейбір нашақорларға қарсы шықса, ол — тек өзіне қарсы келген, бағынбайтын бәсекелестерін жою үшін жасалған іс. Әйтпесе олар бұл саладан шет қалған емес.
— Соңғы 15–20 жылда талай қылмыстық беделі бар тұлғалар өз кәсіптерін заңдастырып, біртіндеп көлеңкелі әлемнен кетуге тырысты. «Ұрылардың ортақ қазынасы» қазір қалай және қайда жиналады?
— «Ұрылардың ортақ қазынасы» (общак) тек қылмыстық жолмен келген табыс. Оған түрмедегілер бостандықта жүргендерге ақша қосады деген қате түсінік. Өздеріңіз ойлап қараңыздаршы, сотталушылардың ақша жинайтын ұжымы қайдан болады? Сотталғандар өз ақшаларын өздеріне, күнкөрісіне, туыстарына, адвокаттарына береді. Ал кейбір енді ғана сотталғандар сол «ұрылардың ортақ қазынасынан» (общак) өз үлесін алады. Ал бостандықта жүрген «серкелер» ақшаны өздері табады.
Автор: Жанар Құсанова",2025-06-19T18:22:36+05:00,2025-06-19T18:22:36+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/kollazh-serik-golova.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1750317104_skrinshot-semi-golovy-na-40.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1750317309_skrinshot-predsmertnoj-zapiski-golovy.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1750317356_skrinshot-obraschenija-golovy-k-prezidentu.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1750317455_foto-semi-dzhamanaevyh.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1750317514_foto-izbitogo-golovy.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1750317676_foto-dzhamanaeva-serika-v-molodosti.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1750317748_foto-vorov-v-zakone.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1750317963_foto-zaderzhanija-banditov.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1750318051_foto-nadziratelej-i-zjekov.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/kollazh-serik-golova.webp,
333b1c33cf6d7a490eb6a4c4ef4d4170,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Қытай қазақтарының үнсіздігі: Азап пен арман арасында,"Қазір Шыңжаң (ред. қытайша хing jiang - жаңа жер) деп аталатын, кезінде Шығыс Түркістан деп аталған өңірде және Қытайдың басқа жерлерінде этникалық қазақтар мекен етеді.",investigations,https://kaz.orda.kz/kytaj-kazaktarynyn-ynsizdigi-azap-pen-arman-arasynda-128304/,"Orda.kz бұған дейін ауған қазақтары жайлы жазған болатын. Қазір Шыңжаң (ред. қытайша Xing Jiang - жаңа жер) деп аталатын, кезінде Шығыс Түркістан деп аталған өңірде және Қытайдың басқа жерлерінде этникалық қазақтар мекен етеді. Редакция Қытайдағы қазақтардың жағдайын білу үшін елге көшіп келген және арғы беттегі қазақтарға хабарласты. Сондай-ақ Қытайдағы лагерлерде отырып шыққан адамдардан сұхбат алды.
Ескерту: мақала басқа мемлекеттің ішкі саясатына араласу емес, тек болған жағдайды бастан кешірген адамдардың оқиғаларына негізделген.
Orda.kz тілшісі қазіргі кезде Қытайдың «қайта тәрбиелеу» лагерлерінен шығып, Қазақстанға оралған азаматтарға құқықтық көмек көрсетіп жүрген «Халықаралық Құқықтық Бастама» ұйымының президенті Айна Шорманбаеваға хабарласты.
Құқық қорғаушы лагерде отырып шыққан, саны аз ұлттардың өкілдеріне медициналық және психологиялық көмек керек екенін айтты. Оның айтуынша бүгінгі күнге дейін әлі лагерден шыққан, олардың ұйымдарынан құқықтық көмек алып жатқандар бар.
Orda.kz тілшісі лагерде отырып шыққан азаматқа хабарласып бастан кешкен жағдайы жайлы сұрастырды.
Шығыс Түркістанның Іле қазақ облысында дүниеге келген азамат өзін еш себепсіз 2017 жылы сол өңірдің лагеріне қамағанын, «үй қамақты қосқанда 1 жыл 8 ай отырғанын» айтты. Әуелі оны түзету лагерінен бұрын 3 күн түрмеге қамапты. Артынша сол аудандағы лагерге апарған.
Ол денсаулығынан айырылып, жүре алмай қалғанда барып лагерден шығарғанын айтты.
Ол өз жағдайы жайлы көбінің білетінін, қол ұшын бере қоймайтынын айтып қынжылды.
Тағы бір қайта тәрбиелеу орындарында отырып шыққан әйел өзінің 7 рет ауысып қамалғанда көргендерін баяндап берді. Қазақстанға келіп қайтқан Айнұр (ред. есімі өзгертілді) ол жақта үлкен цехті басқарғанын айтты. Оны «Қазақстанға келіп қайтқан соң, санасы уланды» деп ұстаған.
Бірінші қамау (12 күн)
Ол өзін 2017 жылы қамайтындарын ескертпей, «сіз 2 сағатқа келіп кетіңіз, әңгімеміз бар» деп себепсіз ұстап аудандық түрмеге апарып қамағандарын айтты. Бара жатқанда бір қазақ полицейдің жаны ашып, телефонын беріпті. Ол жігітіне қоңырау шалыпты, жігіті болса соңдарынан көлікпен келе жатқанын айтып, бір тоқтағанда сөйлесейік депті.
Түрмеде оларға арнайы киім ұсыныпты. Тек іш киімдерін алып кірген. Оның сөзінше, 15 адамнан бөліп түрмеге кіргізген. Ертеңінде олардың ауылының ғұңзозу* (gong zuo zu) деген қызметтік тобының бастығы келген. (ред. Гұңзозу — Шыңжаңдағы соңғы уақытта таралған қызмет. Кедей аудандардың жағдайын жақсарту үшін ішкі қытайдан келгендер). Олар қызмет істейтін болған соң, бір жағы қол астында 30 шақты әйел істеген соң барынша босатып алуға тырысатындарын айтыпты. Бұл кезде Қытайда құрылтай өтіп жатқан кез, 2017 жылдың қазан айының соңына дейін, 24-іне дейін құрылтай екен. Сол біткенде шығарып алатындарын айтқан соң, Айнұр 12 күн шыдап, күн санағанын айтты.
Екінші қамау (3 ай)
Ол 12 күн өткен соң, өздерін аудандық «тәрбиелеу орталығына» әкелгенін айтты.
Оларға осы қайта тәрбиелеу орталығында көрпе жастық, тіс жуғыш, көк ыдыс беріліпті. Бұл жерде 3 ай жатқан ол басында 6 қыздан камераларға бөлгенін, артынша әкелген адамдарының саны артып 12 қыз болғанын айтты. Онда Қазақстанның діни мемлекет екенін, содан саналары уланғанын, сол себепті 1 жыл осы жерде оқитындарын айтыпты. Ол осы екінші келген орынға адамдардың симай қалғанын, күнде адамдарды әкелетінін айтты. 3 айдан соң ысқырғанда берілген заттарды жинап, буып, түйіп дайын тұруды ескерткен. Солай түн жарымда ысқырып, автобусқа тиеп басқа орталыққа ауыстырып әкеткен. Әке-шешесі Қазақстанға көшіп кеткеннен кейін ол өзіне түрмеде ешбір туысы бәлесі жұғады деп қарайласпағанын айтады. Сонда ай сайынғы етеккірі келгенде басында біреудікін пайдалануға мәжбүр болыпты. Қайта тәрбиелеу орталығының әйел мұғалімдері жаны ашыған соң, жақыныңа хабарлас деген. Туыстарынан күдерін үзген ол жігітіне хабарласқан. Сонымен жүріп жүрген жігіті қажетті затын әкеліп беріп тұрған.
Үшінші қамау (1,5 ай)
Оның сөзінше қалай сезініп тұрғанын, кінәсін мойындай отырып, «ашық үн қату» арқылы қылмысты екенін жазып шығатын есеп беру қағаздарын толтыртқызған.
Ол өз қылмысын басқадай етіп, болған жайды жазғанын айтты.
Төртінші қамау (1 ай)
Чуаң ие джи ди (chuang ye ji di) деген жерге, «нөмірі бірінші кәсіппен тәрбиелеу орталығына» әкелді. Ол бұл жерде тіл үйрететін орын дейін десең, қытай тілін жақсы білетін, білімді азаматтар да қамалғанын айтты. Оның өзі де қытайша жақсы біледі екен.
Тағы бір қызығы ол «орталықта» этникалық қытайлар да бар екенін айтты. Оның сөзінше олардың  көбісі  - ұйғырлар, қалғаны моңғол, қырғыз ұлттары. Ол бұл төртінші орталыққа парталарды енді әкеліп түсіргендерін айтты. Отырғандар оларды өздері құрастырып, күнделікті тазалықты сақтап, бір ай бойы тазалықпен айналысқан.
Бесінші қамау (4 ай)
Бесінші рет ауыстырғанда Айнұр «Қазақстанға қатысы бар адамдарды партия (dang xiao) мектепте 2 ай егін егумен айналысқанын, 2 айдай сабақ оқығанын айтты. Бұл ғимараттың бір жағы балалар лагері, бір жағы қарттарға арналға. Оларды ортасындағы ғимаратқа орналастырыпты. Ол бұрын лагерде бірге отырған Әткәм деген ұйғыр әйелдің 6 баласын сол жерден көргенін айтты.
Бұл жерде басқа түрмелерге қарағанда айырмашылығы — 1 сағат далаға жүргізіп қоятын көрінеді. Аспанды көріп, желді сезіп қуанып қалған. Сонда жүргенде «Қазақстанға кетесіңдер, сондағы туыстарың іздеп жатыр» деп бір қуантыпты. Сонымен тамыз айында шетелден келген тілшілерге көрсету үшін оларды осы жерден басқа орталыққа апарып отырғанын айтты. Шетелден келгендердің алдында тілшілерге алдын ала берілген 100 түрлі сұрақты жаттап, боянып, жарасымды киім киіп, өз еркімен жүрген адамдардай кейіп танытқанын баяндап берді.
Алтыншы қамау (3 күн) және жетінші қамау (1,5 ай)
Алтыншы рет көшіргенде бұрын сот мекемесі болған орталыққа қайта ауыстырғанын айтты. Шығамыз деп үміттеніп жүргенде бұл көшіргендері психологиялық жақтан өте ауыр соққы болған.
Соңғы рет көшіргенде тазалық істеген кәсіппен айналысу орталығына қайта ауыстырыпты. Ауысқан кәсіп үйренетін жерде 1,5 айдай тұрыпты. Ол 2017 жылдың қазан айының 14-і қамалғаннан 2018 жылы 23 қыркүйекте бостандыққа шыққан. Шыққанда елдің алдында бар «қылмысын» мойындап оқып шығуын талап еткен. Сонымен ел алдында дауыстап қылмысты екенін айтқан.
Ол бұдан кейін кез келген уақытта шақыртқандарын, көшеде сақшылар көрсе, тізерлетіп сұрақтың астына алғандарын баяндап берді. Өзін көшеде адамның бетінен танитын камераның қара тізіміне енгізіп қойған екен. Туыстары теріс айналып, бұрын өзі басқарған цехті басқа біреулер иемденіп, заттарының бәрін тартып алған. Ол бәрінен бұрын түрмедегі азап емес, шыққаннан кейінгі жақындарының теріс айналғаны жанына батқанын айтады. Бірақ әу баста соңынан іздеген жүріп жүрген жігіті оған пәтер жалдап беріп, артынша некелерін қиып, шаңырақ көтеріпті.
Сонымен Айнұр өзінің қатарынан 3 ұрпағының қара тізімге енетінін түрмеде жатқанда естігенін, сол ұрпағы үшін зарлап жүріп әрең құжатын алып, елге келгенін айтады. Жүктілік кезінде күні-түні шақыртып, тексергендерін, баласынан айырылып қала жаздаған. Қазақстанға келгенде де туыстары, әке-шешесі қабылдамаған. Барар жер, басар тауы жоқ күйеуінің алыс туыстарын жағалап кеткен. Ішіндегі баласын Қазақстанда босанған Айнұрдың баласы  қазір 5 жасқа толған. Екінші рет те құрсақ көтеріп, тағы бір бала дүниеге әкеліпті.
Ол осы басынан өткен оқиғадан кейін Отанның қадірін білгенін, сұраушысы — мемлекеті болғанының қандай екенін ұққанын айтты.
Ол өзінің қалқанша безі, ұйқы безі зақымданғанын, енді бала көтеруге денсаулығы келмейтінін айтты. Қазір енді екі баласын бағып, адам қылып тәрбиелеп өсірсем деп отыр.
Сондай-ақ Қазақстанда Қытайдағы туыстарын жоқтап, елшілік алдында тұрған қазақтар бар. Қарашаның 11-і күні олар елшілік алдына шыққандарына 1273 күн болғанын хабарлады. Orda.kz оларға хабарласып, талаптары жайлы сұрады. Гаухар Құрманәлиева есімді әйел өзінің туысы Асқар Азатбекті Қазақстан азаматтығын алғанына қарамай ұстап кеткенін мәлімдеді. Ол туысын елге қайтарғысы келеді.
Оның сөзінше, Қытайдағы құжаты өшірілген.
Елшілік алдында тағы бірнеше адам туыстарын жоқтап тұр. Солардың бірі Ақиқат Қалиолла. Ол әкесі Қалиолланың түрмеде қаза болғанын, ал анасы мен інісінің хабарсыз кеткенін айтады. Ол анасы мен інісін хабарын беруін, қайтаруын сұрайды.
Тағы бірнеше әйел кісілер де туыстарын жоқтап елшілік алдына келіпті.
Orda.kz осы мәселе бойынша Сыртқы істер министрлігіне және Ішкі істер министрлігіне арнайы сауал жолдаған болатын. Ведомство Қазақстан азаматтарынан ҚХР аумағында туыстары бар екендігі туралы өтініштер келіп түскен жағдайда, қазақстандық консулдық қызмет олардың мәселелерін шешуге көмек көрсету үшін Қытай тарапымен келіссөздер жүргізіліп,  кеңес берілетінін атап өтті.
Сонымен қатар, СІМ Қазақстанның басқа мемлекеттердің ішкі істеріне араласпау, олардың егемендігін және аумақтық тұтастығын құрметтеу қағидаттарын берік ұстанатынын, бұл қағидалар БҰҰ Жарғысы мен халықаралық құқық актілерінде белгіленгенін айтты.
Сонымен қатар Orda.kz еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігіне де арнайы сауал жолдаған болатын. Министрліктің мәліметіне қарасақ, 1991 жылдан бері Қазақстанға 1 миллион 144,9 мың этникалық қазақ қоныс аударған. Соның ішінде 369 682 адам Қытай Халық Республикасынан (ҚХР) келген. Ең көп көшіп келгендер Алматы (234 519 адам) және Шығыс Қазақстан (42 283 адам) облыстарында тіркелген. 2024 жылдың 18 қарашасындағы жағдай бойынша, 16 535 қандас көшіп келгендердің 7 584-і (45,9%) Қытайдан келген. Миграциялық ағымдарды реттеу мәселесіне қатысты министрлік қандас мәртебесін беру немесе ұзарту белгілі бір қоныс аудару шарттарына сай жүзеге асатынын түсіндірді, оның ішінде жұмысқа орналастыру, отбасы мүшелерімен қайта қосылу немесе Қазақстандағы жоғары оқу орындарында оқу.
Лагерлер жайлы Қытайдың Қазақстандағы төтенше және өкілетті елшісі Чжан Сяо 2021 жылы БАҚ өкілдеріне сұхбат беріп, күшпен «ассимиляция» жүргізу, күштеп лагерлерге отырғызу, азаптау сынды батыстың БАҚ өкілдері жазып жүрген ақпараттарды жоққа шығарды.
БҰҰ-ның адам құқықтары жөніндегі жоғарғы комиссиясының аппараты 2022 жылы Қытай Халық Республикасы, Шыңжаң-Ұйғыр автономиялық ауданындағы адам құқықтары мәселелерін бағалау жөнінде баяндама жасады. Баяндамада 150-ден аса тармақтан тұратын адам құқықтары жайлы мәселе айтылды. Orda.kz тілшісі сол баяндаманы толық саралап, қысқаша назарларыңызға ұсынады.
60, 61, 63 тармақтарда мынадай мәліметтер жазылған:
Сондай-ақ баяндамада көп жылға сотталғандар санының артқаны жайлы да жазылды.
Баяндамада түрме ғимараттарының көлемі ұлғайғаныжәне жаңа ғимараттар салынғаны жайлы жазылды.
Қысқаша баяндамада Қытайдағы ұйғыр, қазақ сынды аз санды ұлттардың қалай құқығын таптап жатқаны, ұсталғандардың этникалық жағынан аз санды ұлттарға жататыны айтsлды.  Ұсталғандар адвокат та жалдай алмады. Сондай-ақ, баядамада дін жағынан қатты қадағалау мен шектеу болды делінген.
Ал мәжбүрлі түрде «қайта тәрбиелеу» лагерлеріне әкетіп, мәжбүрлі түрде еңбекке салу жайлы:
Сонымен қатар, ұсталған адамның қайда екені жайлы туыстарына хабарламау арқылы туыстық байланысты үзіп отырғаны жайлы жазылған.
Сондай-ақ жалпы бала санын шектеу саясатына тоқтала кетеді (2019 -2017 жылдар аралығында 48,7% ға бала туу азайды):
Баяндамада басқа да құқықтық мәселелер көтерілді. Жалпы баяндаманың соңында БҰҰ Қытай үкіметіне лагердегілерді босатуға және іздеп келген адамдарға хабарын беруге шақырды.
Өткен ғасырда Қазақстандағы қазақтар Ресей құрамында, ал Қытайдағы қазақтар Қытай құрамында болғанда Ілеге қатысты екі ел Петербор келісімін жасап, шекара сызығы сызылды. Солайша Шығыс Түркістан жері арғы бетте қалып қойды.
Шыңжаңдағы қайта тәрбиелеу лагерлерінің жабылуы туралы Қытай үкіметі мәлімдеді. 2022 жылдың қыркүйегіндегі Washington Post мақаласында «қайта тәрбиелеу лагерінің бағдарламасы халықаралық қысымнан соң 2019 жылы тоқтаған сияқты» деген қорытынды жасалды. Ал The Guardian басылымының деректеріне сүйенсек, Австралиялық саясат институтының зерттеушілері Қытай билігі 2019-2020 жылдары Шыңжаң провинциясында 380 лагер салынғаны жайлы айтқанын жазды.
Экономикасы мен технологиясы дамыған Қытай Халық Республикасында қазір 1,6 миллион қазақ тұрып жатыр. Далалық қазақтар өткен дәуірлердегідей мал ұстап, көшіп-қонып, жайлауға шығуын жалғастырып отырса да тұрмыс тіршілігі қоғамның дамуына ілесе отырықшы өмірге бейімделген. Қазір Қытай партиясы кейбір жерлерде жаназа шығаруға тыйым салған. Олар қандай жағдай болса да дәстүр мен салтын барынша сақтап келеді. Олардың өмір салты жайлы Youtube-та және тағы да басқа әлеуметтік желілерде жариялаған бейнежазбалар өте көп. Ал қалалық қазақтардың көбі мемлекеттік мекемелерде жұмыс істейді.  Назарларыңызға мына East qazaq people арнасының бейнежазбасын ұсынамыз.
Таза қазақша сөйлеп тұрған, ат құлағында ойнайтын ақсақал Іле қазағы, 63 жаста.
Жақында Қытайдағы қазақтардың өмірі жайлы Қытай елі түсірген «Менің Алтайым» атты сериал Канн фестивалінде шорт-тізімге енді және біздің телеарналардың бірінен көрсетілді. Қазір қазақ еліне қонаққа келіп жатқандар көп. Алайда олар тілшілерімізге сұхбат беруден бас тартты. Оның себебін «телефонымыз тыңдалады», «қайта Қытайға барғанда бәле болады» деп түсіндірді. Алып мемлекеттен келген этникалық қазақтар бүгінде осы елге қызмет етіп, елдің бір-бір азаматына айналды. Ал арғы беттегі қазақтар қатаң заңға бағынып, аяғын аңдып басады.
Ауғанстандағы қазақтар жайлы мына материалдан оқыңыз.",2024-11-29T10:00:05+05:00,2024-11-29T10:00:05+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/0857e773-1187-4b4f-afd1-07c94823bb45.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/1732784415_photo_2024-11-28_10-01-15.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/1732784415_tapipai.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/81756846-1a9a-40a6-92cc-9bd04c8346b9.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/83577c2d-3f54-46bd-849b-6f55a3177654.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/8f9ab3d5-6529-47cb-89ba-c5641b28cef8.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/img_20241113_154220_272.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/screenshot_20241113_130111_all-pdf-reader.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/screenshot_20241114_113444_remini.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/screenshot_20241115_093303_all-pdf-reader.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/0857e773-1187-4b4f-afd1-07c94823bb45.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/0857e773-1187-4b4f-afd1-07c94823bb45.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/xinjiang_in_china_disputed_hatched_all_claims_hatched_svg.png,https://www.youtube.com/embed/W1icE_gTyeA?feature=oembed;https://www.youtube.com/embed/tjpkjv4nlJs?feature=oembed
47028dd751376797814ab5ac15bd18ca,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Латын әліпбиінің неге әлі қарасы да көрінбейді?,"Қазақ қоғамында тіл мәселесінің орны ерекше. Тіл туралы биік, елдің ең жоғары мінберлерінен де, әр отбасының төрінен де базына азаяр емес. 2017 жылы Назарбаевтың кезінде жария етілген мемлекеттік тілдің кең ауқымды реформасы әлі күнге дейін өз мәресіне жетпеді. Тіпті әліпби ауыстырудың қарапайым мәселесі де бірнеше жылдан бері шешімін таппады. Осы мәселе бойынша латын әліпбиін жасаған комиссияның жетекшісі Ерден Қажыбекке, мәжіліс депутаты Ермұрат Бәпиге, тіл маманы Назгүл Қожабекке хабарласты.",investigations,https://kaz.orda.kz/latyn-alipbiinin-nege-ali-karasy-da-korinbejdi-131540/,"Қазақ қоғамында тіл мәселесінің орны ерекше. Тіл туралы биік, елдің ең жоғары мінберлерінен де, әр отбасының төрінен де базына азаяр емес. 2017 жылы Назарбаевтың кезінде жария етілген мемлекеттік тілдің кең ауқымды реформасы әлі күнге дейін өз мәресіне жетпеді. Тіпті әліпби ауыстырудың қарапайым мәселесі де бірнеше жылдан бері шешімін таппады. Осы мәселе бойынша Orda.kz тілшісі латын әліпбиін жасаған комиссияның жетекшісі Ерден Қажыбекке және ҚР ғылым және жоғары білім министрлігіне хабарласып көптің көкейінде жүрген сауалды қойды.
Әрине, қандай жолдау жарияланса да, мақала жазылса да жанталасып, жатып алып мақтайтын «күнбағыс» секілді шенеуніктер мен азаматтар жетерлік. Олар күн қайда қараса, сонда бұрылған күйі тұрады. Алайда қай ғасырда болсын тіл мен ұлт мүддесіне келгенде жанын аямаған қазақ зиялылары өмір сүрді. Сондықтан да осы ғасырда жаңа реформа жасар болсақ, байыппен, мықты ғалымдарға жол беріп, бақталастық пен күндестікке бармай, шын мықтыға дес беру қажет.
Оған жауап берер болсақ, 2023 жылы ел президенті Қасым-Жомарт Тоқаев латын әліпбиінің осал тұстары жайлы жалпылама айтқан соң, латын әліпбиіне көшу 2027 жылға қалды.
Сондай-ақ «У» әріпіне қатысты пікірін айтты.
Әуелі мемлекеттік тілдің даму мәселесін талқылау үшін Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясының академигі, филология ғылымдарының докторы, «Халықаралық Qazaq tili академиясы» мен «Халықаралық түріктану орталығының» президенті, Ерден Задаұлы Қажыбекпен сұхбаттасудың сәті түсті. Orda.kz тілшісі ол кісіге хабарласып, латын әліпбиіне көшу мәселесі жайлы сұрастырды.
Ерден Задаұлы тіліміздің тағдыры, зерттелуі, насихатталуы және даму мәселелері өзінің мамандығы екенін, алайда қазір тіл білімі институтында жұмыс істемейтінін айтты. Ерден Қажыбек 2021 жылдан бастап «Халықаралық Qazaq tili академиясында» қызмет етіп жүр. Сол кездегі ең абсурдтық жағдай – ұсынылған әліпбидің тіл ғалымдарына еш қатысы жоқ еді. Ерден Қажыбек бастаған ғалымдар басқа, дұрыс нұсқаны дайындаған еді.
Содан кейін ол тіл ғалымдарының президентке бір ауыздан осы пікірдің кәсіби лингвистердің, қазақ тілі мамандарының ұстанымымен толық сәйкес келетінін түсіндіруге кіріскендерін айтты. Сондай-ақ президент жоғары парламент қарап жатқан әліпби нұсқасының бұл ғалымдарға қатысы жоқ екенін естіп таңқалғанын айтты.
Міне, 2017 жылдан бастап, биыл тоғызыншы жыл болды. Әлі де әліпбиді латын әріптеріне ауыстырмадық. Ерден Қажыбек сол комиссия жетекшісі болғанын, ғалымдар мен қоғам қайраткерлерін, тіл жанашырларын қатыстырып, көп нұсқаларды сарапқа салып, 2017 жылдың сәуірінде басталған жұмысты тамыз айында бітіріп Президент Әкімшілігіне тапсырғандарын айтты. Оның айтуынша, қазақ тілінің латын негізді әліпбиінің дайын болғанына отыз жылдан астам уақыт өткен.
Ол осы нұсқаны Тіл білімі институты да, ұлттық және өңірлік университеттері де, отандық тілші мамандары да тұтас, түгел бәрі бір ауыздан қолдағанын айтты.
Біз осы нұсқаны ұсынғаннан кейін қандай нәтиже болғанын ғалымнан сұраған едік. Алайда ол сол кезде сауатсыз, ақылға сыймайтын түрлі нұсқалардың көбейіп кеткенін және өзін басқа жұмысқа ауыстырып, артынша жұмыстан шығарудың амалын тапқанын айтты. Әрине, тарихи сәтте реформаның авторы атағын алуды талайы көздеген болуы қажет.
Ерден Қажыбек Қасым-Жомарт Тоқаевтың ғалымдардың пікіріне құлақ асатынын және алғашқы олқы нұсқаларды ашық сынағанын айтты. Комиссия жұмысы тоқтады екен деп берілмей, ғалым түрлі жиындар өткізіп, БАҚ өкілдерін пайдаланып, дұрыс нұсқаны халыққа паш еткендерін айтты.
Назарбаев президент болғанда әліпби нұсқалары жыл сайын президент жарлығымен я парламент қаулысымен бекітілетін. Ғалым содан тығырыққа тірелгендерін айтты. Себебі оның сөзінше, үкімет басшысы мен министрлерден бастап барлық шенеуніктер оларды «іске асыруға» дереу кірісетін.
Ерден Қажыбек президенттің «у» әріпіне байланысты сынына келісетінін және қатесі бар жазу жүйесін мақұлдау қылмыспен тең екенін мәлімдеді. Сондай-ақ, ешқандай дау туғызбайтын, дұрыс нұсқаның жақын арада қабылданатынына сенімі мол екенін баяндады.
Айта кетсек, Әлімхан Жүнісбек 2021 жылы 28 қаңтарда ұсынылған латын әліпбиінің нұсқасы дұрыс екенін айтқан болады.
Orda.kz тілшісі оңтүстік астанамыз — Алматы қаласының ішін аралап көрді. Көрікті жерлері мен түрлі сауда орталықтарына дейін латын әріпін маңдайшаларына жазып алған орындарды байқадық.
Қарапайым пицца жасайтын дәмханаларда осы әріппен маңдайшаларына жазу жазып қойған.
Қала ішінде латын әріпімен жазылған сөздер көп. Бұл халықтың осы жазуға деген ықыласын көрсететін секілді.
Orda.kz осы мәселе бойынша ҚР ғылым және жоғары білім министрлігіне арнайы сауал жолдаған болатын. Олар мемлекет басшысының тапсырмасымен уәкілетті органға қазақ тілінің латын графикасына негізделген әліпбиін жетілдіру бойынша шаралар қабылдау тапсырылғанын хабарлады. Бұл жұмысқа ғалым-лингвистер кірісетін көрінеді.
Осы мәселе айтылғалы 8 жыл болды. Orda.kz белгілі тіл мамандарына хабарласып, осы мәселе жайлы сұраған болатын. Мықты мамандардың бірі пікірі билікке қарама-қайшы болған соң, бұл жайлы сөз қозғағысы келмейтінін айтты. Дегенмен оның пікіріне қарасақ, «біз латын әліпбиіне көшетін уақытты жіберіп алдық». «Бұл қазіргі кезде тек мәселелерді ушықтырып жібереді». Назарбаев қабылдаған латын әліпбиіне көшу мәселесін қолына әліпбидің қате нұсқасы түскен қазіргі президент жан-жақты саралап, «келісіп пішуіміз» керек екенін меңзеді. 2027 жылға қалған бұл іс 2 жылдың ішінде қалай өзгереді? 2022 жылы сайланған Қасым-Жомарт Тоқаевтың 2029 жылы президенттік қызметі аяқталып, жаңа сайлау басталғанға дейін бұл іс өз мәресіне жете ме? Уақыт еншісінде.",2025-04-04T15:26:55+05:00,2025-04-04T15:26:55+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/390aa443-5255-42ff-a1c9-c9de9020c95e.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/740d35b4-0780-4e61-81ff-930dba6af53f.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/8d7f6f58-f55a-4d4b-838a-2340e877332b.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/bf3c656c-3ccc-4a22-b19f-0ea4be747a6f.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/cd729bed-b893-4f08-bb3c-f165488a1640.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/20250328_175244.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/20250328_175358.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/20250328_181723.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/390aa443-5255-42ff-a1c9-c9de9020c95e.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/390aa443-5255-42ff-a1c9-c9de9020c95e.webp,
139682322ea84abe86043df2a5d6a1f5,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,ЛГБТ және «Жыныстық қанағаттандыру»,"Бағила Балтабай бастаған белсенділер ЛГБТ өкілдерінің насихатына тыйым салатын заң шығару жайлы мәселені қозғап, 50 мың адамның қолын жинады. Қазіргі таңда бұл мәселе жайлы қоғамдағы пікірлерді",investigations,https://kaz.orda.kz/lgbt-zhane-zhynystyk-kanagattandyru-125499/,"Бағила Балтабай бастаған белсенділер ЛГБТ өкілдерінің насихатына тыйым салатын заң шығару жайлы мәселе қозғап, 50 мың адамның қолын жинады .
Қазіргі таңда бұл мәселе жайлы қоғамдағы пікірлерді байқап жүрміз. Orda.kz осы тақырыпта психоанатилик маманмен әңгімелесе отырып, кереғар пікірлерді назарларыңызға ұсынуды жөн көрді.
Қазір осы мәселе мәдениет және ақпарат министрлігі ұйымдастырған отырыста талқыланып жатыр. Астана қаласында 21 маусымда бұл мәселені талқылаған бірінші отырыс өткен болатын. 10 шілдеде екінші отырыс өтті. Ішкі істер министрлігі, әділет министрлігі, парламент депутаты және сыртқы істер министрлігі т.б. осы мәселеде ресми ұстанымдарын айтты. Сондай-ақ, петицияның бастамашысы Бағила Балтабай өз пікірін жеткізді.
A post shared by Bagilya Baltabayeva (@bagiaizere)
Белгілі психоаналитик, Орта Азия психоанализ институтының басшысы Анна Құдиярова басқа ориентациядағы адамдар осы заманға дейін де болғанын атап өтіп, әуелі мәселені «неге мұндай жағдай болуы мүмкін» деген сұрақтан бастап саралады.
Сондай-ақ, психоаналитик адамдардың неліктен мұндай жыныстық қанағаттандыруға ұмтылатынын айта кетті.
Қазіргі нейропсихология зерттеулеріне қарасақ, бізде де гендік модификация жүріп жатыр. Кейбір адамдардың гендерінің қосылуы табиғи солай жаратылады. Сондықтан еркек еркекті, әйел әйелді іздейтін көрінеді.
Психоаналитик ориентациясы басқа адамдарды қазір ешкім «ауру» санатына жатқызбайтынын атап өтті.
Психоанализдің негізін қалаған Зигмунд Фрейд барлық адамға сол жыныстық қанағаттандыру қажет екенін айтады. Оның  «По ту сторону принципа удовольствия» атты кітабы мен басқа да еңбектеріне көз жүгіртетін болсақ, әрбір адамның бұл өмірдегі мақсаты мейілінше бұл әлемнен қанағат алу. Ал бұл 50 мың адамның қарсылық әрекетін психоаналитик сол өзін өзі қанағаттандырудың бір жолы деп түсіндірді.
Сондай-ақ, Анна Құдиярова 50 мың адамның психологиясына да тоқтала кетті.
Сондай-ақ, маман 21 ғасыр болса да көп қыздар әлі күнге дейін өзінің тәніне өзі қожайын емес деген ойды айтты. Мысалы, «Әкем не дейді», «шешем не деп айтады» деген ойда жүреді. Тек қана жыныстық қатынас емес, көзін бояудан бастап, шашын кесу, қалай киіну сияқты мәселелерде олар өздігінен шешім қабылдай алмайды .
Астанада өткен отырыста Бағила Балтабай Иранда болған ереуілді мысал ретінде көрсетті.
Бағила Балтабай осыны тілге тиек етіп, бұл дүниелер күйеуіне, әкесіне қарсы шығаратын батыстың феминистік ұйымдарының еңбегінің арқасы деп отыр.
Бағила Балтабай мысал ретінде келтірген бұл оқиға Ирандағы 22 жастағы Махса Амини есімді әйелге қатысты. Оны «хиджабты дұрыс кимеді» деп жергілікті полиция қызметкерлері ұстап әкетіп, артынша сабап өлтірген болатын. Артынша хиджаб киюден бас тартқан тағы бір қызды да сақшылар соққыға жығып, ауруханада көз жұмды. Ол 16 жастағы Армита Гервандт болатын. Иранда хиджаб кимегендерді 10 жыл бас бостандығынан айыратын заң жобасы мақұлданды. Бұл оқиғалар қоғамда дүрбелең туғызды. Адам құқығы, соның ішінде әйел құқығы үшін әйелдер жаппай алаңға шығып, хиджабтарын шешіп ереуіл жасады. Алайда догмаға, жалпы қатаң жүйеге қарсы көтеріліс басылып тасталды.
Қазақ тілін дамытумен айналысып жүрген «Қазақ бабыл» жобасы өзінің instagram парақшасында ЛГБТ деген «жалған елеспен» алыса бермей, мемлекеттегі жемқорлық, экология, зорлық-зомбылық сынды мәселелерге көңіл аударуға шақырды.
Өз жазбаларында «Қазақ бабыл» «дәстүрлі құндылықтарды» жалған ұран етіп сөйлеу деген — ел арасында наразылық тудырып, елді айдап салу ғана деп отыр.
A post shared by Қазақ Бабыл • Kazak Bubble (@kazakbubble)
Ары қарай жоғары да айтқан «дәстүрлі құндылықтар» деген сөзді ұран ететіндерді сынады. Олардың ойынша, «Дәстүрлі құндылықтар» деген алдамшы ұрандарға ере бастау қоғамды құрдымға ғана жетелейді.
Қорытындылай келе айтарымыз, бұл пікірлерді назарларыңызға ұсынған себебіміз — олардың кереғарлығын безбенмен қатар тартып өлшеп көрсін дедік. Әр істің мәнісі болады. 50 мың адам қол жинап қабылдатқан «Салтанат заңы» қазір зорлық-зомбылық көрсеткендерге қолданылып жатыр. Егер біз осылай 50 мың қол жинап, жігерімізді еліміздегі елеулі мәселелерге жұмсасақ, көп болып көп нәрсені өзгерте аламыз.
Біріккен ұлттар ұйымы адамның жыныстық ерекшелігіне, ориентациясына қарап шеттетуге болмайды дейді. Еуро одақ та ЛГБТ өкілдерін кемсітуге, шеттету немесе қудалауға тыйым салды. Қазақстандағы Немолчи.кз сияқты құқық қорғау ұйымдары ЛГБТ өкілдерінің насихатына қарсы қол жинаған заңға келіспейтіндерін ашық айтты. Олардың пікірінше ешқандай насихат жүріп жатқан жоқ. Ал ондай заң қабылданса, араздық өршіп, әйелдер мен балалардың құқығы шектеледі. Олардың сөзінше, киім кию, бояну, шашын өсіру т.б. мәселелерде елімізде Түркменстан секілді жүйе орнауы мүмкін. 2024 жылғы Statista зерттеулеріне қарасақ, Казақстан ЛГБТ өкілдерінің саяхаттауына қолайлы әрі қауіпсіз елдердің бірі екені жазылыпты. 1998 жылдан бері Қазақстанда гомосексуалдардың қарым-қатынасы заңды болып келеді.
Қазір Астанадағы отырыста осы мәселе халықаралық тәжірибелерге, заңнамаларға қарап талқыланып жатыр.
Еске сала кетейік, жақында адам Халықаралық адам құқықтары жөніндегі ұйым (Human Rights Watch) Қазақстанды ЛГБТ өкілдерінің насихатына қарсы заңды қабылдамауға шақырды.",2024-07-12T17:00:14+05:00,2024-07-12T17:00:14+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-07/sizes/1440x810/kollazh-lgbt-s.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-07/c31e6a45-2b42-4527-be8d-423c9f4ec699.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-07/sizes/1440x810/kollazh-lgbt-s.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-07/sizes/1440x810/kollazh-lgbt-s.webp,
36d155a6a2b2249dbcf68d8246ba88c7,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"LRT, Назарбаев пен «Астана Банкі»: Астаналық әкімдік сата алмаған ресейлік актив","Мемлекеттік мүлік электрондық сауда алаңында «SAT Investment» ЖШС-дегі үлесті сату мүмкін болмады. Астана әкімдігінің CTS компаниясы 9,8 млрд теңгеге сату үшін шығарған активке ешкім қызыққан жоқ. Бұл актив қалай пайда болды? Оған Ресейдегі компания мен банкрот болған «Астана Банкі» қалай араласты? Orda.kz зерттеді.",investigations,https://kaz.orda.kz/lrt-nazarbaev-pen-astana-banki-astanalyk-akimdik-sata-almagan-resejlik-aktiv-131803/,"«SAT Investment» ЖШС-дегі үлес электрондық сауда алаңында сатылмады. Астана әкімдігінің CTS компаниясы 9,8 млрд теңгеге сату үшін шығарған активке ешкім қызыққан жоқ. Бұл актив қалай пайда болды? Оған Ресейдегі компания мен банкрот болған «Астана Банкі» қалай араласты? Orda.kz саралап көрді.
«SAT Investment» ЖШС аса табысты компаниялардың қатарында емес. 2015 жылдан бері төлеген салық көлемі небәрі 5,1 миллион теңге болса, жарғылық капиталы 175 мың теңге ғана. Сонымен қатар компанияның салық қарызы бар және тіркеу әрекеттеріне шектеу қойылған. ЖШС-нің 2%-ы жеке тұлға Манат Базарбековке, ал 98%-ы «City Transportation Systems» ЖШС-не тиесілі. Саудаға дәл осы үлес шығарылған.
Мәселе — SAT Investment кепілге қойған ресейлік «Финнград» акционерлік қоғамының активтерінде.
«Финнград» АҚ-ның баланстық құны 938 143 605 рубль. Компания Санкт-Петербург маңындағы Пушкин қаласында тіркелген және бетон өнімдерін шығарумен айналысады. Алайда бағалау кезінде кәсіпорынның барлық операциясы тоқтатылған, ал 13 наурызда есепшоттары бұғатталған. Компанияның негізін қалаушы — Марат Балтабаев.
Компания 2009 жылы құрылған. Финляндиялық өндіруші Санкт-Петербургте темірбетон тақтайларын шығаратын «Бетсет» ЖАҚ-ын ашып, зауыт салып, өнімдерін Швеция мен Финляндияға экспорттауды бастаған. 2016 жылы фин иесі компанияны қазақстандық «SAT Investment» ЖШС-не сатып, атауын «Финнград» деп өзгерткен.
SAT Investment кепілдік ретінде:
Бағалау кезінде өндіріс үш жылдан астам уақыт бойы тоқтап тұрған.
Уақыт өте келе SAT Investment несие төлеуді тоқтатты. 2018 жылы Алматы арбитражының шешімімен SAT Investment-тен 7,6 млрд теңге өндіріп алды (сол кездегі бағам бойынша шамамен 20 млн доллар).
Astana LRT (қазіргі CTS) «Астана Банкінде» 257,6 млн доллар сақтаған. 2018 жылы банк лицензиясынан айырылып, барлық клиенттің есепшоттары бұғатталды. Осылайша банктің Astana LRT алдындағы қарызы 257,6 млн доллар болды.
«Астана Банкі» проблемалық қарыздарды, соның ішінде SAT Investment-тің 8,8 млрд теңге қарызын және Astana LRT алдындағы 257,6 млн доллар қарызын «Проблемалық кредиттер қорына» берді. Осылайша, CTS кепіл мүлкінің жаңа иесіне айналды.
Нәтиже:
Бұл жүйенің барлығы «Астана Банкі» банкротқа ұшырағаннан кейінгі «үйінділерді тазарту» процесінің бір бөлігі. Салдарынан LRT құрылысына бөлінген 257,6 млн доллар желге ұшты.
2018 жылғы 18 сәуірде Ұлттық банк қызметінің қорытындысы бойынша өткен кеңесте Нұрсұлтан Назарбаев «Астана банкі» мен басқа да қаржы ұйымдарының көңілі толмайтын көрсеткіштерін атап өтті. Ол акционерлердің банктерді өз деңгейінде басқармағанын, салдарынан қарыздар жиналып, салымшылар алдындағы міндеттемелер орындалмай қалғанын айтты.
Салымшылар ақшаларына қол жеткізе алмай, бас кеңсенің ғимараты бос қалды. Ал «Астана банкі» Қазақстанда элита мүдделеріне қайшы келген қаржы институттарының қаншалықты тез күйреуі мүмкін екенін көрсетті. Осы банкроттың кесірінен елдегі ең ірі инфрақұрылымдық жобалардың бірі — Астанадағы LRT құрылысы тоқтап қалды.",2025-04-01T15:37:51+05:00,2025-04-01T15:37:51+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/mamarttt.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1743424798_aramannnn.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/blobid1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/iapatarttttttttt.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/mamarttt.webp,
40e9681899b991ea5e8171865d5a4a55,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Марғұлан Сейсембай: «Биліктегі «ескі» Қазақстан позициялары әлі де мықты»,"Белгілі кәсіпкер әрі бизнес-курстардың авторы Марғұлан Сейсембай өзіне тиесілі жер телімдерінің заңсыз, алаяқтық жолмен тартып алғанын әлеуметтік желіде хабарлады. Дариға Назарбаеваның күйеуі Қайрат Шәріпбаевтың «жұмбақ» күйеу баласы Сәкенов Р.Д. деген кім? Жақында ғана 20 жылға сотталған бұрынғы қаржы полициясының қызметкері Талғат Махатовтың бұл іске қандай қатысы бар? Қазіргі таңда тергеуге жіберілген істің жалғасуына кімдер кедергі келтіріп жатқанын Orda.kz тілшісі білді.",investigations,https://kaz.orda.kz/margulan-sejsembaj-biliktegi-eski-kazakstan-pozicijalary-ali-de-mykty-127281/,"Белгілі кәсіпкер әрі бизнес-курстардың авторы Марғұлан Сейсембай өзіне тиесілі жер телімдерінің заңсыз, алаяқтық жолмен тартып алғанын әлеуметтік желіде хабарлады. Дариға Назарбаеваның күйеуі Қайрат Шәріпбаевтың «жұмбақ» күйеу баласы Р.Д.Сәкенов деген кім? Жақында ғана 20 жылға сотталған бұрынғы қаржы полициясының қызметкері Талғат Махатовтың бұл іске қандай қатысы бар? Қазіргі таңда тергеуге жіберілген істің жалғасуына кімдер кедергі келтіріп жатқанын Orda.kz тілшісі білді.
Әлеуметтік желіде кәсіпкер президент әкімшілігінің жетекшісі  Айбек Дадебаев пен премьер-министр Олжас Бектенов, Бас прокурор Берік Асылов, Алматы қаласының прокуроры Серік Кәріпбековтың атына үндеу жариялады.
Марғұлан Сейсембай Дариға Назарбаеваның күйеуі Қайрат Шәріпбаевтың күйеу баласы Сәкенов пен бұрынғы қаржы полициясының қызметкері Талғат Махатовтың кәсіпкер мен оның жақындарына тиесілі Алматыдағы жер учаскелерін тартып алу схемасын ашып айтып берді. Оның мәліметінше, бұл қылмыстық схемаға мемлекеттік және мемлекеттік емес орган өкілдері қатысқан. Р.Д.Сәкенов құжаттарды қолдан жасап, жерлерді үшінші тұлғаларға өткізіп, сатқаны анықталды. Сейсембай жерлерін қайтаруға тырысқанда,  Р.Д.Сәкенов және бұрынғы қаржы полициясының қызметкері Талғат Махатовпен қосылып,  Марғұлан Сейсембайға ашық түрде қоқан-лоқы көрсетіп, арыздарынан бас тартуға мәжбүр етуді талап еткен. Олар кәсіпкерге қарсы жаңа қылмыстық іс қозғап, оны жақындарымен қоса түрмеге дейін жеткізетінін айтқан.
Бір қызығы, қылмыстық іс басталғалы бері Алматы қалалық прокурорының орынбасары Асхат Шәріповтің қандай мақсатта істі тезірек жапқызуға тырысып жатқаны белгісіз. Осы сұрақтарды біз Алматы қаласының прокуратурасына жібердік.
Прокуратура Orda.kz сауалына қатысты қалалық прокурор орынбасарының тергеу жұмыстарына кедергі келтіргені туралы бұқаралық ақпарат құралдарында таратылған мәліметтерді жоққа шығарды.
Сондай-ақ, бұл жерлерді заңсыз тартып алу ісінде әу бастан бері, басы-қасында жүрген «Бетон» лақап атымен танылған Талғат Махатовтың жақында ғана кісі өлтірген үшін 20 жылға сотталғанын еске саламыз. Талғат Махатов жайлы тың ақпараттарды Orda.kz тілшісінің зерттеуінен оқи аласыздар.
Ал Дариға Назарбаеваның күйеуі Қайрат Шәріпбаевтың «жұмбақ» күйеу баласы  Р.Д.Сәкенов деген кім деген сауалға бізде ақпарат іздеп көрдік. Бірақ, ғаламторда Сәкеновке қатысты бірде-бір мәлімет жоқ. Қайрат Шәріпбаевтың бірінші некеден туылған қызы Қорлан Шәріпбаевтың күйеуі болуы мүмкін деген болжам бар. Бірақ, бұл нақты емес.
Қайрат Шәріпбаев экс-президент Нұрсұлтан Назарбаевтың қызы Дариға Назарбаевамен отау көтерді деген ақпарат 2013 жылдан бері айтыла басталған болатын. Шәріпбаев «ҚазТрансГаз» компаниясының басқарма төрағасында қызметте болды. БАҚ-та оған тиесілі бірақ басқа адамдарыдың атынан ашылған компаниялар мен «ҚазТрансГаздағы» лауазымын пайдалану арқылы байып отыруы мүмкін деген ақпаратар да тараған болатын. Қайрат Шәріпбаев бұл қызметтен 2022  жылдың қаңтар айында  өз өтініші бойынша босатылған.
Сонымен қатар, Марғұлан Сейсембай  Бас прокуратура  Р.Д.Сәкенов мырзаның заңсыз шығарылған активтерін шетелде іздеу, және елге қайтару жөніндегі арыздарына барынша кедергі келтіріп жатқандығын айтты. Осы орайда, соңғы жылдары елден жымқырып шетелге заңсыз шығарылған активтер мен қаржыларды қайтару процесіне қоғам болып куәгер болдық. Атап айтар болсақ, Қайрат Сатыбалды 1,6 млрд АҚШ долларлық активтері елге қайтарылды. Сатыбалдының шетелден дорбаланып қайтқан мүліктері жайлы толық Orda.kz  тілшісінің зерттеуінен оқи аласыздар.
Айтпақшы, Қасым-Жомарт Тоқаев соңғы Жолдауында мемлекетке қайтарылған активтер туралы барлық ақпаратты және олардың мақсатты пайдаланылуын реттеу қажет екендігін айтқан болатын. Егер президенттің өзі шетелден қайтқан активтер туралы айтып отырса, неліктен Марғұлан Сейсембайдың жоғарыда айтылған екінші арызына кедергі келтіріліп жатыр деген заңды сұрақ туындайды.
Соңғы кезде экс-президент Нұрсұлтан Назарбаевтың туыстары кезінде алаяқтық пен қорқытып-үркіту арқылы тартып алынған бірнеше бизнес пен активтердің иелеріне сот арқылы қайтарылып жатқандығын күнделікті ақпарат көздерінен хабардар болып жүрміз. Оның үстіне әділетті әрі ескі әдеттерден ада жаңа деп биліктің ұрандатқан Қазақстаны тағы бар. Біз ешкімді жақтамаймыз мақалада келтірілген фактілер Марғұлан Сейсембай мен БАҚ-дағы соңғы мәліметтерге негізделген. Алдағы уақытта істің қалай өрбитіні Orda.kz бақылауында болады.",2024-09-28T15:46:45+05:00,2024-09-28T15:46:45+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/apva.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/apva.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/apva.webp,
7bd93fc3db0e9f94e8260830e67866db,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Мәсімовтің «жыр» болған үйі: Шетелдік БАҚ сатылмаған үй жайлы не айтты?,Қазақстан билігі әлі күнге дейін Астанадағы әйгілі Қауіпсіздік комитетінің бұрынғы басшысы Кәрім Мәсімовқа тиесілі сарайды сатуға тырысып жатыр. Неліктен бұл мәселе бір жағынан өте ерекше әрі іс,investigations,https://kaz.orda.kz/masimovtin-zhyr-bolgan-yji-sheteldik-bak-satylmagan-yj-zhajly-ne-ajtty-134067/,"Қазақстан билігі әлі күнге дейін Астанадағы Қауіпсіздік комитетінің бұрынғы атышулы басшысы Кәрім Мәсімовке тиесілі сарайды сатуға тырысып жатыр. Бұл жайлы Bloomberg журналистері жазды, деп хабарлайды Orda.kz.
Bloomberg 2 878 шаршы метрлік вилланың бағасы қазірдің өзінде 40%-ға төмендегенін, бірақ әлі күнге дейін бірде-бір сатып алушы табылмағанын жазды.
Шетелдік басылым сарайдың «люкс» ерекшеліктерін атап өткен. Виллада диско-бар, джакузиді бассейн, театр және 30 бөлме бар. Соның ішінде төрт адамға арналған жатын бөлме бар.
Астана әлі күнге дейін «миллионерлер қаласы» деген атаққа ие бола алған жоқ. Шетелдік инвесторларды тарту үшін үкіметтің барлық күш-жігерінің өтелмей жатқаны тағы бар. Ал жергілікті байлар осындай күмәнді тарихы бар объектіні сатып алуға асықпай отыр.
Астана жалпы Қазақстанның экономикалық әлеуетінің символы болып, дала ортасындағы жарқыраған жаңа қала және бірінші президент Нұрсұлтан Назарбаевқа «сыйлық» болуы тиіс еді. Бірнеше жыл Нұр-Сұлтан атанған астана әлемге әйгілі сәулетшілердің жобасымен биік ғимараттарға танымал болып келеді.
2008 жылы бұрынғы қауіпсіздік комитетінің басшысы өзінің сарайын салған кезде, Қазақстанды экономикалық дағдарыс шайқап өтті. Инвестиция тарту күрт төмендеді. Ал 2022 жылғы қаңтар оқиғаларынан кейін Мәсімовтің атына қатысты бәрі тәркіленді. Бұрынғы премьер мемлекеттік төңкеріс жасауға әрекеттенгені үшін 18 жылға сотталды. Оның қолынан 17,2 миллион доллар қолма-қол ақша, сағаттар коллекциясы, алтын әшекейлер, суық қарулар, соның ішінде жапон катанасы тәркіленді және сарайы алынды.
Фото: E-auction.e-qazyna.kz II  Мәсімовтен тәркіленген заттар
Қазір бұл мүлік саудаға қойылды. Алайда, оған деген қызығушылық төмен және бұл тек бағаның жоғары болуымен ғана емес. Кез келген адам үйді алуға оқталар болса, Мәсімовтің мүйзі қарағайдай таныстары болғанын түсінеді. Оған тиесілі активтерге инвестиция салу қауіпті — бұрынғы қауіпсіздік комитетінің басшысының достарын өз жауына айландырып алуы мүмкін екенін түсінеді. Оған қоса арнайы қызметтердің байлығына назар аударып, нысанаға алғаны ешкімге керек емес.
Мәсімовтің сарайы туралы материал шетелдік БАҚ-та элиталық жылжымайтын мүлік туралы арнайы жобаның бөлігі ретінде шықты. Бұған дейін Bloomberg Гонконг, Бангкок, Мумбай және Сиднейдегі сән-салтанатты ғимараттар туралы жазған болатын.
Маусым айында біз Астанадағы Кәрім Мәсімовтің вилласын муниципалдық меншікке өткізбегенін хабарлаған едік. Басында ғимаратты астана билігіне тапсыру жоспарланғаны, бірақ кейін бұл жоспардан бас тартылғаны жазылды. Қысқасы, әзірге сарайдың болашақ тағдыры әлі де белгісіз күйде тұр.",2025-08-01T15:29:51+05:00,2025-08-01T15:29:51+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1754033384_dom-masimova-kollazh-kopija.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1754032604_1739181644_dacha-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1754032938_katana.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1754033384_dom-masimova-kollazh-kopija.webp,
88110c2fafa8bd75ee29c7bd15f959f3,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Мемлекет бұрынғы ҰҚК басшысымен байланысты компаниядан темір жолдарды қалай қайтарып алды?,Ақтауда Маңғышлақ станциясынан теңіз портына дейінгі магистральдық теміржол желілері мемлекеттік меншікке қайтарылды. Бұл нысан «Каскор-Транссервис» АҚ-ның иелігінен алынды. Orda.kz осы компания туралы және оның бұрынғы ұлттық қауіпсіздік комитетінің төрағасына қандай қатысы барын анықтады.,investigations,https://kaz.orda.kz/memleket-buryngy-ukk-basshysymen-bajlanysty-kompanijadan-temir-zholdardy-kalaj-kajtaryp-aldy-131428/,"Ақтауда Маңғышлақ станциясынан теңіз портына дейінгі магистральдық теміржол желілері мемлекеттік меншікке қайтарылды. Бұл нысан «Каскор-Транссервис» АҚ-ның иелігінен алынды. Orda.kz осы компания туралы және оның бұрынғы ұлттық қауіпсіздік комитетінің төрағасына қандай қатысы барын анықтады.
Бас прокуратура  теміржол желілерін жекеменшік компаниядан қайтарып алу туралы талапты дәл осы қадағалау органы қойғанын мәлімдеді.
Біз АҚ «Каскор-Транссервис» компаниясының «Ескі Қазақстанның» танымал өкілдерімен байланысы бар екенін анықтадық. Атап айтқанда, директорлар кеңесінде 68 жастағы Жақсыбек Күлекеевтің есімі аталады. 2000-жылдары ол экономика министрі, білім және ғылым министрі қызметтерін атқарған, сондай-ақ «ҚазМұнайГаз» компаниясының топ-менеджері және «Қазақстан темір жолы» президенті болған. Нұрсұлтан Назарбаевтың тұсында оның мансабы біраз өрледі.
Сонымен қатар, АҚ «Каскор-Транссервис» директорлар кеңесінің құрамында Тұрарбеков Мереке Аманжолұлы, Жұмабаева Айжан Бекетқызы, Шағиров Қанат Бекетұлы, Сахимов Әли Өтепұлы, Құдабаев Қанат Нүкебайұлы бар.
Мемлекет бірнеше жыл бойы «Каскор-Транссервис» АҚ-нан Ақтаудағы теміржол жолдарын қайтарып алуға  тырысты. Компанияны демонополизациялау қаңтар оқиғаларынан кейін басталды.
2022 жылы сол кездегі Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігінің төрағасы (қазіргі ҰЭМ басшысы) Серік Жұманғарин «Каскор-Транссервис» АҚ бойынша тексеру жүргізілгенін хабарлады. Кәсіпорын 15 шақырым кірме жолға иелік етіп, теміржол тарифін өз бетінше белгілеп отырған, бұл нарықтағы теңсіздікке әкелген.
Бұған жауап ретінде компания жұмысшылардың ереуілге шығатынын мәлімдеді. «Каскор-Транссервис»  АҚ өкілдері президент Қасым-Жомарт Тоқаевқа ашық хат жазып, теміржолдарды тартып алмауды сұрады. Олар егер мемлекет активті қайтармаса Ақтауда 600-ге жуық теміржолшы жұмыссыз қалуы мүмкін екенін айтты.
Көлік министрлігі компанияның ескертуіне жауап ретінде бұл нысанның кезінде жекешелендірілгенін, ал қазір теміржолдың мемлекеттік меншікке қайтарылуы тиіс екенін мәлімдеді. Көлік министрі Марат Қарабаевтың айтуынша, заң бойынша магистральдық желі тек мемлекетке тиесілі болу керек.
Бұған дейін «Қазақстан темір жолы» ұлттық компаниясының IPO-ға шығуынан кейін оның активтері акционерлерге тиесілі бола ма деген сұрақ болған.",2025-03-17T14:08:07+05:00,2025-03-17T14:08:07+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/temaaa.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1742193850_yvapyuoriaoryvmgv.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/maamaityvfryopvnfypvyv.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/temaaa.webp,
59bdbea728dc47d245043b7460cab639,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Мемлекеттік құпия»: Назарбаевтарды қорғайтын жаңа заң неге қабылданды?,2025 жылдың 10 қаңтарында Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев бұрынғы президенттердің және олардың отбасыларының денсаулығы мен жеке өміріне қатысты ақпаратты мемлекеттік құпияға жатқызатын заңға өзгерістер енгізді. Бұл жаңалықтың аясында ақпарат таратуға тыйым салынды.,investigations,https://kaz.orda.kz/memlekettik-kupija-nazarbaevtardy-korgajtyn-zhana-zan-nege-kabyldandy-130258/,"2025 жылдың 10 қаңтарында Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев бұрынғы президенттердің және олардың отбасыларының денсаулығы мен жеке өміріне қатысты ақпаратты мемлекеттік құпияға жатқызатын заңға өзгерістер енгізді. Бұл жаңалық аясында ақпарат таратуға тыйым салынды.
Ал Қазақстанда бұрынғы президент әзірге тек Нұрсұлтан Назарбаев болғандықтан, жаңа норма нақты оған қатысты енгізілгені айдан анық.
Orda.kz тілшісі осы заңның мәні мен мақсатын саралап көрді.
Ең қызығы, бұл өзгерістер «Қазақстан Республикасының Мемлекеттік білім беру жинақтаушы жүйесі туралы, ақпарат, қоғамдық даму, мәдениет және архив салаларындағы артық заңнамалық реттеулерді жою туралы кейбір заңдарға өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заң жобасына енгізілген.
Бірақ депутаттар осы заңның мәтініндегі білім беру жинақтаушы жүйесі деген ұғымның экс-президенттің денсаулығына қаншалықты қатысты екені жайлы жарытып ештеңе айта алмады.
Бұл мәселеге қатысты мәжілісте ешқандай талқылау болмаған. Оның үстіне жаңа түзету туралы заң жобасы тек сенатта қаралған кезде ғана белгілі болды. Бірақ сенатта да бұл норма ашық түрде талқыланған жоқ. Бір жағынан, жаңа заң осындай құпиялылығымен басқа заңдардан мүлде ерек болып тұр.
Жаңа заңға енгізілген өзгерістер «Мемлекеттік құпиялар туралы» заңның 14-бабына енгізілген. Ол бұрынғы президенттердің және олардың отбасы жайлы ақпаратты қорғауды көздейді. Бұрын заң тек қазіргі президенттің және оның отбасының мәліметтерін ғана қорғаған.
Заң бойынша, мемлекеттік құпиялар – мемлекет тарапынан қорғалып, әскери, экономикалық, ғылыми-техникалық, сыртқы экономикалық, сыртқы саяси, барлау, контрбарлау, жедел-іздестіру және басқа да қызметтермен байланысты ақпарат саналады. Басқаша айтқанда, бұл – елдің қауіпсіздігімен тікелей байланысы бар мәліметтер.
Жаңа заң бұрынғы президенттердің отбасы мүшелеріне қатысты, бірақ осы тұлғалардың нақты тізімі заңнамада көрсетілмеген. Сондықтан, біз заңды анықтамаларға жүгінеміз.
Отбасы мүшелерінің мәртебесі бірнеше заң актілерінде бекітілген. «Неке және отбасы туралы» кодексте отбасы мүшелері деп: ата-аналар, балалар, асырап алушылар, асырап алынғандар, бір туған және ағайын бауырлар мен қарындастар, аталар, әжелер, немерелер саналатындығы көрсетілген.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің 185-бабы бойынша мемлекеттік құпияларды заңсыз жинау, таратуға немесе жария етуге мынадай жазалар қолданылады:
Мемлекеттік сатқындық немесе шпионаж белгілері жоқ болған жағдайда:
Еркіндікті шектеу немесе бес жылға дейін бас бостандығынан айыру;
Белгілі бір қызметтерді атқару құқығынан айыру немесе осыған ұқсас қызметтерді жүргізуге шектеу үш жылға дейін тыйым салынады немесе осындай шектеулерсіз құқығынан айыру.
Егер қылмыстық әрекеттер үлкен залал немесе басқа ауыр салдарларға әкелген болса:
Бес жылдан сегіз жылға дейін бас бостандығынан айыру;
Белгілі бір қызметтерді атқару құқығынан айыру немесе осыған ұқсас қызметтерді жүргізуге шектеу үш жылға дейін.
Қылмыстық кодекс бойынша 185-баптың бұзылуына ең ауыр жаза сегіз жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасы және қосымша шектеулер бар.
Қазақстанда бұл бап бірнеше рет қолданылған. Мәселен, 2009 жылы тәуелсіз «Алма-Ата ИНФО» газетінің бас редакторы Рамазан Есіркепов үш жылға бас бостандығынан айрылды. Оған Ұлттық қауіпсіздік комитетінің (ҰҚК) қызметкерлерінің ішкі хат алмасуын жариялағаны үшін айып тағылды.
Есергепов өзінің жариялаған материалдарын дереккөздерінен алғанын айтып, бұл істі сөз бостандығының бұзылуы деп санады. Оның айтуынша, жарияланған ақпарат қоғам үшін маңызды болған, себебі оның сөзінше ол ақпарат билік өкілдерінің теріс әрекеттерін көрсетер еді.
Халықаралық ұйымдар, соның ішінде Human Rights Watch және «Репортеры без границ», Есіркеповтің ісін саяси тұрғыдан бағытталған деп санап, тәуелсіз баспасөзді қорқыту мақсатында жасалған әрекет деп бағалады. Өз мерзімін өтегеннен кейін Есіркепов медиа саласында жұмысын жалғастырды.
2023 жылдың ақпанына дейін Қазақстанда «Қазақстан Республикасының Бірінші Президенті — Елбасы туралы» заң қолданыста болды. Онда Нұрсұлтан Назарбаев пен оның отбасы мүшелерінің денсаулығына қатысты ақпаратты мемлекеттік құпия ретінде қорғауды көздейтін ережелер енгізілген еді. Бұл деректер іс жүзінде мемлекеттік құпия болып саналды. Бұдан бөлек, заң Назарбаевқа ерекше мәртебе, өмір бойы артықшылықтар (Қазақстанда өмір бойы ештеңе тұрақты емес, Конституцияның бірнеше рет өзгертілуі — оның дәлелі) мен қол сұғылмаушылықты қамтамасыз етті.
Бірақ бұл заң жойылған сәтте-ақ Назарбаев бірден өзінің «Ұлт Көшбасшысы» ретінде көпшілікті «мойындатқан» артықшылықтардың көбінен айырылды. Оның және оның отбасы мүшелерінің денсаулығына қатысты ақпараттың ерекше қорғалуы тоқтатылды. Алайда, сол кезде Назарбаевтың отбасы мүшелері аз болды. Оның ресми түрде үш қызы (Дариға, Динара және Әлия) және бір әйелі — Сара Назарбаева болды. Бұл жағдай 2023 жылдың 1 желтоқсанына дейін сақталды. Осы күні Нұрсұлтан Назарбаевтың «Менің өмірім. Бодандықтан бостандыққа» деген автобиографиялық кітабы жарық көрді. Бұл еңбекте ол өзінің өмір жолы, тәуелсіз Қазақстанның қалыптасуы және жеке сезімдері туралы естеліктерін жазды.
Кітаптағы жұртты таңқалдырған сыр — экс-президенттің 1999 жылғы «Мисс Қазақстан» байқауының жеңімпазы Әсел Исабаевадан ресми некесіз екі ұлының бар екенін мойындауы болды. Тауман мен Байкен қазір 19 және 16 жаста. Олар жайлы көп мәлімет жоқ, бірақ олар Қазақстанда тұрмайды.
Бұл деректер көпшілікке бұрыннан белгілі болғандықтан, Нұрсұлтан Назарбаевтың бұл ақпараты айдан анық дүниені мойындау ғана болды. Дегенмен, бұл ерекше қадам еді. Осылайша, Нұрсұлтан Назарбаев өз ұлдарын ресми түрде таныстырып, оларды өзінің отбасы мүшелері ретінде жариялады. Осы сәттен бастап олар толыққанды отбасына және экс-президенттің мұрагерлеріне айналды. Бір жылдан кейін, Қазақстанда жаңа заңға өзгерістер енгізілді. Мүмкін бұл заң осы отбасы мүшелерін қорғау үшін қабылданды.
Автор: Илья Астахов",2025-01-28T10:20:29+05:00,2025-01-28T10:20:29+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/1738041702_novyj_zakon_kotoryj_prirovnjal_informaciju_o_zdorove_kollazh_kopija.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1738041364_photo_2023-11-29_19-47-15.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/1738041702_novyj_zakon_kotoryj_prirovnjal_informaciju_o_zdorove_kollazh_kopija.webp,
ba873f937d00a5f4adc7f8533fa1a8ff,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Менің атым Қожа»: Жүйеге «бағынбайтын» образ қалай шындыққа ұласты?,"Осыдан 60 жыл бұрын «Менің атым Қожа» фильмі шықты. Бердібек Соқпақбаевтың жүйеге қарсы «бағынбайтын» кейіпкерінің образын ашып қана қоймай, жазушы ретінде қазақ тарихындағы аштық пен Желтоқсан оқиғасын жазған Нұрлан Сегізбаев қазір қайда? Ресей билігі және Қазақстан билігі тарапынан цензураға ұшыраған «Аллажар» фильмінің авторы Нұрлан Сегізбаев жайлы біз не білеміз? Нұрсұлтан Назарбаевтың бұл фильмге қандай қатысы бар? Цензура оның шығармашылығына қалай әсер етті?",investigations,https://kaz.orda.kz/menin-atym-kozha-zhyjege-bagynbajtyn-obraz-kalaj-shyndykka-ulasty-130783/,"Осыдан 60 жыл бұрын «Менің атым Қожа» фильмі шықты. Бердібек Соқпақбаевтың жүйеге қарсы «бағынбайтын» кейіпкерінің образын ашып қана қоймай, жазушы ретінде қазақ тарихындағы аштық пен Желтоқсан оқиғасын жазған Нұрлан Сегізбаев қазір қайда? Ресей билігі және Қазақстан билігі тарапынан цензураға ұшыраған «Аллажар» фильмінің авторы Нұрлан Сегізбаев жайлы біз не білеміз? Нұрсұлтан Назарбаевтың бұл фильмге қандай қатысы бар? Цензура оның шығармашылығына қалай әсер етті?
Orda.kz тілшісі кеңес кезеңінде де, тәуелсіздік алғаннан кейінде өмірін ағартушылық пен шығармашылыққа арнаған Нұрлан Сегізбаевқа хабарласты.
1963 жылы Абдолла Қарсақбаев түсірген «Менің атым Қожа» фильмі —  қазақ кинематографиясындағы ең ірі туындылардың бірі. Бұл 1960 жылдардағы қазақ ауылын шынайы суреттеген фильм ғана емес. Талай қазақ баласы Қожабергенді көріп, онымен бірге есейді, көп нәрсе түйді. Канн фестивалінде балаларға арналған үздік фильм ретінде бағаланды. Ал повест әлемнің 68 тіліне аударылды. Сол көркем туындыда шынайы, қайсар, дәтті қазақ баласының рөлін сомдаған Нұрлан Санжарұлы қазіргі кезде кинодрамматург, сценарист, философия ғылымдарының кандидаты және ҚазҰУ оқытушы болып жұмыс істейді.
Жақында жазушы, сценарист Нұрлан Санжардың Қазақстандағы әдебиет жайлы кітабы Германияда жарыққа шығады. Ол «Менің атым – Қожа» фильмінен кейін 44 жыл өткен соң, «Қош бол, Гүлсары» фильміндегі Шораның рөлін сомдады. Бірақ ол өзін актер деп санамайды. Сондықтан біз оның шығармаларын зерделеп көрдік.
Бұл фильм төрт буынның жадында сақталған, ұлттық мұраға айналған туынды. Алайда 1958 жылы кітапты қазақ тілінде басып шығара алмады. Нұрлан аға жазушы Бердібек Соқпақбаевтың сол заманның қатаң цензурасына ұшырағанын айтты. Бердібек Соқпақбаев шығармасын жариялау үшін, орыс тіліне аударып, Мәскеудегі «Жас гвардия» баспасына апарды. Бірақ олар оны шығаруға құлық танытпаған. Орыс редакторлары жас жазушы Бердібек Соқпақбаевты француз жазушысы, коммунист Луи Арагонмен таныстырады. Нұрлан ағаның сөзінше, француз жазушысы кітаптың бас кейіпкері Қожаны Виктор Гюгоның «Аласталғандар» романындағы Гаврошқа ұқсатқан. Сол баррикаданың үстінде оқ жауып тұрғанда жүгіріп, жауынгерлерге оқ-дәрі жеткізген жасөспірім бейнесіне ұқсатып, қатты ұнатып, бұл туындыны өз қаржысына француз тіліне аударып, Францияда басып шығарды.
2024 жылы ұлы жазушы Бердібек Соқпақбаевтың 100 жылдық мерейтойы ЮНЕСКО-да атап өтілді. Бірақ Нұрлан Санжар оған сырқаттанып бара алмапты. Ол жазушылар арасындағы бірін-бірі мұқатуды сынап, қолдаудың жоқ екенін айтты.
2018 жылы Нұрлан Санжарұлының «Періште» кітабының сюжетіне негізделген сериал түсірілді. «Періште» телесериалы Ялта фестивалінде және Мәскеу телефорумында жүлделер алып, көрерменнің ерекше ықыласына ие болған еді. Сонымен қатар «Оралман» фильмінің сценарийін жазған осы кісі. Биыл жазушының «Қызыл қар» кітабы шықты. Қазір кітап дүкендерінде сатылып жатыр.
Нұрлан Санжарұлының бұл кітабына идеялық әрі көркемдік тұрғыдан маңызды екі повесть кірді — «Өліара» мен «Аллажар». Жазушы Нұрлан аға «Өліара» повесінде тарихи шындық пен философиялық ойды тоғыстыра отырып, қазақ даласындағы түрлі идеологиялар мен тағдырлар жайлы жазды. Басты кейіпкер – венгр Иштван Мадьяр революцияны бостандыққа жетудің жолы деп біледі. Бірақ кейін тоталитарлық жүйенің жазалаушы құралына айналады. Осы арқылы автор әділеттілік, адамгершілік және утопиялық идеялардың құны туралы өзекті мәселелерді көтереді.
Нұрлан Санжарұлы осы шығарманың негізінде сценарийін жазып, фильм түсірді. Жазушы министрлік «Өліара» көркем фильмінің прокатқа шығуына аштық жайлы тақырыпты қозғаған соң, тосқауыл қойғанын айтты.
Бірі білсе, бірі білмес, 8 жыл бойы түсірілген режиссер Қалдыбай Әбеновтің «Аллажар» фильмінің сценариін жазған осы Нұрлан Санжар. 1988 жылдан бастап 1996 жылға дейін түсірілген бұл фильм ресейлік мемлекеттік қауіпсіздік қызметкерлерінің кесе көлденең тұрғанына қарамай, тәуелсіз Қазақстандағы цензураға қарамай, жарыққа шықты. Оған режиссер Қалдыбай Әбенов үлкен атсалысты.
Ал сценарист Нұрлан Санжар сол кездегі тар замандағы саясатқа бола, оның рұқсатын да алмай, сценаристер қатарына мәскеулік бір адамды қосқандарын айтты. Оның сөзінше, Лапшин сценарийге жедел жәрдем дәрігерінің образын енгізіп, өз үлесін қосқаннан кейін, сыйақысын алып, үйіне қайтқан. Қазірдің өзінде кейбір ашық ақпарат көздерінде сценаристер қатарында тек Александр Лапшин ғана тұр.
Қазақтың көрнекті жазушыларының бірі Сағат Әшімбаев 1986 жылғы Желтоқсан оқиғасы кезінде телеоператор Рубикжан Яхинге алаңдағы оқиғаларды жасырын түрде түсіріп, сақтап қоюды тапсырған. Бұл тарихи құжат ретінде аса маңызды жазба болды. Міне сол жазушы Сағат Әшімбаев Санжар Нұрланұлына «Аллажар» фильмінің сценарийін жазу идеясын ұсынған, бұл фильм Желтоқсан оқиғасына арналған алғашқы көркем фильмдердің бірі саналады. Ол жайлы естелігінде жазушы былай деп жазады:
Ақыры сол істі қолға алған Нұрлан Санжардың алғашқы сценарий нұсқасын киностудия жақтыра қоймады. Оның сөзінше, тіпті кейбір әріптестері амандасуды да қойған. Кейіннен сценарий Мәскеудегі КСРО мемлекеттік кино редакциясына жетіп, олар жұмысты жалғастыруды талап етті. Сценарийді жетілдіру барысында Нұрлан Санжар мен режиссер Қалдыбай Әбенов арасында шығармашылық келіспеушіліктер туындады. Нүрлан аға кейіпкерлердің ішкі әлеміне терең үңілуді көздесе, Әбенов оқиғаларды кең ауқымда көрсетуді қалады. Нұрлан Сегізбаев келіспеушіліктер кейде қатты дауға ұласып, жаға жыртысқан кездері де болғанын айтты. Фильмді түсіру барысында да көптеген қиындықтар болды. Билік тарапынан кедергілер жасалып, түсірілім бірнеше рет тоқтатылды, қаржыландыру қысқартылды. Тіпті фильмге қатысы бар адамдарға экстремист деген айыптар тағылды. Осының бәріне қарамастан, Нұрлан Санжар өз ұстанымынан таймай, шығармасын аяқтауға күш салды.
Нұрлан аға 1996 жылы «Аллажар» Қазақстанның мемлекеттік сыйлығына ұсынылған кезде оның есімі фильм авторларының қатарына енбей қалғанын айтты. Бұған қоса кинооператор Әбілтай Қастеев, қоюшы суретші Александр Дериганов, композитор Қуат Шілдебаев та тізімнен шет қалған екен.
Кешегі сотқар, қайсар, шыншыл Қожаның образын алып шыққан бозбала бүгінде қазақ руханиятына адал қызмет еткен тұлға. Ешкімнің сойылын соқпай, таза шығармашылыққа өмірін арнаған жазушы, қазақ кино өнеріне өмірін арнаған сценарист. Оның қыңыр мінезі, дегенінен қайтпайтын өжеттілігі діттеген мақсатын адал атқаруға дем болғаны анық.
13 наурыздан бастап 60 жылдан бері ұлттың сүйікті фильмі болып келе жатқан «Менің атым Қожа» фильмінің жаңа нұсқасы кинотеатрлардан көрсетілгелі жатыр.
A post shared by Математика | Курс (@qalan.kz)
Orda.kz бұған дейін осы ғажайып туындыда Қожабергеннің анасы Миллаттың рөлін сомдаған Бикен Римова жайлы және оның аты берілген театр биыл 50 жылдық мерейтойын тойлағалы отырғанын жазған болатын.",2025-02-20T14:50:00+05:00,2025-02-20T14:50:00+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/c43b03d1-7057-4677-8cb7-68eb2d8b2b85.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/0496f0bc-a933-48ac-a16c-bd30b3d06c86.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/9853732d-f87d-4675-942c-a992d9b86447.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/9bdd1586efd1c335de42a45b6e60f5f6_original_66984.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/c43b03d1-7057-4677-8cb7-68eb2d8b2b85.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/c43b03d1-7057-4677-8cb7-68eb2d8b2b85.webp,https://www.youtube.com/embed/h4Rk-4MKDuU?feature=oembed;https://www.youtube.com/embed/hEAcliQGHVQ?feature=oembed
fbe1292cf8aa05c3cd4bd16984630d5e,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Мұхтар Мағауин: Аласапыран заманның алып тұлғасы,"Қазақ әдебиеті мен тарихын зерттеп, өлмес мұра қалдырған Мұхтар Мағауин 85 жасына қараған шағында 9 қаңтар күні АҚШ-тың Мэриленд штатындағы үйінде қайтыс болды. Жерлеу рәсімі 11 қаңтарда Parklawn Memorial зиратында өтпек. Orda.kz тілшісі қазақ әдебиетіндегі жазушыларға хабарласып, естеліктері және марқұм болған жазушының шетелге кету себебі жайлы сұрастырды.",investigations,https://kaz.orda.kz/muhtar-magauin-alasapyran-zamannyn-alyp-tulgasy-129793/,"Қазақ әдебиеті мен тарихын зерттеп, өлмес мұра қалдырған Мұхтар Мағауин 85 жасына қараған шағында 9 қаңтар күні АҚШ-тың Мэриленд штатындағы үйінде қайтыс болды. Жерлеу рәсімі 11 қаңтарда Parklawn Memorial зиратында өтпек.
Orda.kz тілшісі қазақ әдебиетіндегі жазушыларға хабарласып, естеліктері және марқұм болған жазушының шетелге кету себебі жайлы сұрастырды.
Мұхтар Мағауин қазақ әдебиеті мен тарихына үлес қосып қана қоймай, ел тағдырына қатысты өзекті мәселелерге көз жұмып қарамаған адам. Оның сол батылдығы туралы 30 жылдай араласқан жазушы Тұрысбек Сәукетаев еске алды.
Жазушы 1940 жылы 2 ақпанда Шығыс Қазақстан облысы, Аягөз ауданы, Баршатас ауылында дүниеге келген. Ол 20 жасынан кеңестік цензураға қарамай, қазақ тарихы мен руханиятына үлес қосқан жазушы еді. Ол филология ғылымдарының докторы, тарихшы, әдебиетші болып, түрлі салада өлшеусіз еңбек етті. Тұрысбек Сәукетаев оның 20 жасында-ақ жыраулар поэзиясы туралы кітап жазып, қазақ әдебиетіне сіңірген еңбегі ұлан-ғайыр екенін айта кетті.
Еңбек жолын 1965 жылы «Қазақ әдебиеті» газетінде бөлім меңгерушісі болып бастады. 1967-1971 жылдары «Жазушы» баспасында бас редактордың орынбасары қызметін атқарды, Қазақ КСР Ғылым академиясының М.Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтында аға ғылыми қызметкер болып істеген, Мәскеуде М.Горький атындағы Әдебиет институтында қазақ фольклоры мен қазақ әдебиеті тарихы бойынша арнайы лекциялық курстар жүргізді. 80-жылдары Мұхтар Мағауин шығармашылыққа көңіл бөлді. Ақыры сол жылдары «Аласапыран» романын жазып шықты.
Orda.kz тілшісі Мұхтар Мағауинмен көрші болып тұрған қаламгер Смағұл Елубайға хабарласып, жазушы жайлы естеліктері және еңбектері жайлы сұрастырды. Ол да Мұхтар Мағауиннің жазушы әрі тарихшы екенін айтып, Бұқар жыраудан басталатын қазақ әдебиетін 5 ғасырға созып, әдебиетімізге де, тарихымызға да сүбелі үлес қосқанын атап өтті.
Өндіріп жазған шығармашылығын замандастары да жоғары бағалаған. Мысалы, Тұрысбек Сәукетай Мағауиннің жұмысын Олжас Сүлейменов ерекше бағалағанын айтты.
2011 жылы Мұхтар Мағауин Жаңаөзен оқиғасы үшін үкіметті қатты сынға алғандардың бірі еді. Кейін сұхбаттарында Назарбаевқа қатысты «елін жерімен қоса сатып жіберген» деп кесіп айтты.
Тұрысбек Сәукетаев жер мәселесінде, қандастар мәселесінде және тағы да басқа қоғамдық саяси мәселелерде Мұхтар Мағауиннің үнсіз қалмай мақалалар жазғанын айтты.
Сонымен қатар, Тұрысбек Сәукетаев биліктің тарапынан ешқандай ілтипат көрмегенін айтты.
Сәукетаев оның билік тарапынан Мұхтар Мағауин ешқандай марапат, атақ алмағанын, мерейтойлары да атап өтілмегенін айтты.
Ақын Тоқтарәлі Таңжарық жазушының әдеби тақырыпты заманауи және тарихи тұрғыдан бір белеске көтергенін айтты.
Сонымен қатар, Тоқтарәлі Таңжарық оның елдегі саяси жүйеге көңілі толмағанын айтты.
Жазушы Смағұл Елубай марқұм қаламгермен Прагада көрші тұрып, аралас-құралас болғанын айтып, естеліктерін баяндады.
Смағұл Елубайға жазушыны іздеп басына баратын халқы Қазақстанда қалған соң, оның шетелге жерленуі бір өкініш екенін атап өтті.
Мұхтар Мағауин 18 жылын шетелде өткізді. 60 жылын қазақ руханиятына арнады. Әдебиетші, жазушы Дидар Амантай Мұхтар Мағауинді әлем әдебиетіне қазақ тілінің сұлулығын паш еткен жазушы деп бағалады. Ол оның шығармалары көлемді том-том болған Толстой шығармалындай екенін айтып, әлем әдебиетінен ойып орын алған жазушылардың қатарында тұр деген пікірін айтты.
Оның пікірінше, Мағауин қазақ әдебиетін оқыған оқырмандарға мәңгілік серік.
2025 жылдың 9 қаңтарында бейсенбі күні қазақ руханиятының мәңгілік өлмес мұрасын жасап кеткен заңғар жазушы, тарихшы Мұхтар Мағауин көз жұмды.
Orda.kz редакциясы жазушының жақындарына және бүкіл қазақ халқына қайғырып көңіл айтады.",2025-01-10T21:00:18+05:00,2025-01-10T21:00:18+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/photo_2025-01-10_23-06-10.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/12.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/3.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/photo_2025-01-10_23-06-10.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/photo_2025-01-10_23-06-10.webp,
f98f88d2799a2f6210fa805a232b71dd,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Музыкант Иманбек Зейкенов «Құрмет» орденімен марапатталды,"«Грэмми» жүлдесін алған тұңғыш қазақстандық музыкант Иманбек Зейкенов «Құрмет» орденімен марапатталды, деп хабарлайды Orda.kz.",investigations,https://kaz.orda.kz/muzykant-imanbek-zejkenov-kurmet-ordenimen-marapattaldy-136465/,"«Грэмми» жүлдесін алған тұңғыш қазақстандық музыкант Иманбек Зейкенов «Құрмет» орденімен марапатталды, деп хабарлайды Orda.kz.
Мәдениет және ақпарат министрі Аида Балаева музыкант Иманбек Зейкеновке мемлекеттік марапатты салтанатты түрде табыстады.
Сонымен қатар, мемлекет басшысының Жарлығымен Республика күніне орай елдің экономикалық және қоғамдық өмірінің түрлі салаларын дамытуға елеулі үлес қосқан бірқатар азамат марапатталды.
Айта кетейік, Атырауда Яна Легкодимованың ісін ашқан тергеушіге жаңа атақ берілді.",2025-12-08T16:00:04+05:00,2025-12-08T16:00:04+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/1d1571ad-fbc6-42ce-bb77-73ed3a32c985.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/1d1571ad-fbc6-42ce-bb77-73ed3a32c985.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/1d1571ad-fbc6-42ce-bb77-73ed3a32c985.webp,
00e1001fa61dcbab9faf8fffdddeeace,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Мүгедектер өндірісі: Шайнатылған қол мен заңсыздыққа толы кәсіпорын,Алматы тұрғыны Жәнібек Тұяқбаевты жұмыс берушісі мүгедекке айналдырды. Ауыр жарақат алған қызметкерге жедел жәрдем шақыртуға тыйым салған кәсіпорын заң бұзушылықтарға толы.,investigations,https://kaz.orda.kz/mygedekter-ondirisi-shajnatylgan-kol-men-zansyzdykka-toly-kasiporyn-129961/,"Алматы тұрғыны Жәнібек Тұяқбаевты жұмыс берушісі мүгедекке айналдырды. Ауыр жарақат алған қызметкерге жедел жәрдем шақыртуға тыйым салған кәсіпорын заң бұзушылықтарға толы. 80 мың деген айлықтың 8 тиынының да жұмыскердің шотына түспеуінің астында салықтан жалтару жатыр ма? Қауіпсіздік талаптарын елемеген өндіріс орны 20 жылдан бері қалай еш тексеріссіз жұмыс істеп келеді. Салдарынан жалғыз Жәнібек емес басқа да қол-аяғы құрылғыға шайнатылып, тоққа түсіп қалған жұмыскерлер жайлы Orda.kz тілшісі зерттеу жүргізді.
42 жастағы  Жәнібек Тұяқбаев Алматы қаласында орналасқан «МТЛ Эксперт» ЖШС жұмыс орнында денсаулығына аса қауіпті жарақат алады. Бұл кәсіпорын құрылысқа арналған металдарды кесу және майыстырумен айналысады. Оқиға 2023 жылдың 23 қыркүйегінде болды. Тұяқбаевтың бұрғылау станогына киімінің жеңі ілініп кетіп, сол қолы аппаратқа шайнатылып кетеді.
Тұяқбаевтың айтуынша, осындай ауыр жарақат алған кезде жұмыс беруші, яғни бастығы жедел жәрдем шақырмай, өздерің көлікпен апарыңдар деп ескертіп қойған екен.
Ауруханаға түскен кезде  Жәнібек Тұяқбаев сол қолы мен иығына қатарынан екі рет ота жасаған. Бірінші ота 7 сағатқа созылыпты. Ашық және жабық сынықтармен қоса бұлшық еттің бәрі бұрғылау станогына шайнатылып, қолдың сүйегімен қатар жүйке талшықтары түгелімен істен шыққан. Тұяқбаев «Илизаров» аппаратымен сүйектерді өсіріп қатайту үшін бір жыл жүрген, ал соңғы 3 ай гипспен жүр. Оның үстіне бір жыл бойы қатайған сүйек қайта сынды.
Сонымен қатар, Тұяқбаевтың айтуынша, жедел жәрдем шақырмаудың басты себебі ауруханаға барған соң ары қарай оқиға полицияға міндетті түрде тіркеледі. Ал полицияға тіркелген соң  міндетті түрде жұмыс орнына тексеріс келеді.
Отадан шыққан соң, ертесіне Алматы полиция департаментінен патруль келіп, қалай, қайда жарақат алғанын сұрастырады. Сол арада Тұяқбаевқа жұмыс беруші «МТЛ Эксперт» директоры Раджап Давузов келіп, одан арыз жазбауын сұраған. Барлық ем-шараңа өзім көмектсемін деп уәде еткен екен. Бұған, егер көмек болса Тұяқбаев келісетінін айтқан.
Тұяқбаев ауруханаға кезекті рет қолының жарасын таңуға барғанда, медициналық сақтандырудың уақыты біткендігін білген. Артынша анықтаса, жұмыс беруші оны артқы күнмен 26 қыркүйек жұмыстан шығарып жіберген екен. Осыдан кейін ғана, қолы жарамсыз болып қалған Тұяқбаев не жұмыссыз, не медициналық сақтандырусыз, не жұмыс берушіден қайыр болмайтынын түсінген соң, Алматы полиция департаментіне барып арыз жазады. Қылмыстық іс арыз түскен соң 3 айдан соң ғана қозғалған екен. Іс қозғалып, еңбек инспекторы тексеріс бастаған кезде, Давузов Тұяқбаевты қайтадан жұмысқа тіркеп қояды. Қылмыстық іс қаралған сотта неге екені белгісіз азаматтық талап-арыз бірге қаралмаған екен. Алайда, Давузовтың жұмыс беруші ретінде кінәсі толық дәлелденіп, сот оған бір жыл жұмыстан шететілумен қатар заңбұзушылыққа қатысты мемлекетке айыппұл төлеу туралы шешім шығарады.
Сонымен қатар, Тұяқбаевтың айтуынша, сотта Давузов жұмыскерлерлердің өмірі сақтандырылған деп жәбірленушіге еміне қаражатты сақтандырудан алсын деген. Алайда, сақтандыру компаниясы жұмысшылармен келісім-шарт жасамағаны анықталды. Давузов тек өзінің кәсіпорынын ғана сақтандырып қойған екен.
Сондай-ақ, қолы жарамсыз болып қалған азаматтың айтуынша, «МТЛ Эксперт» кәсіпорынында ресми 14 адам жұмыс істейді. Алайда, ешқандай келісім-шартсыз жұмыс істейтін адамдар да бар екен. Оған қоса жалақы мәселесінде де көптеген заң бұзушылықтар бар.
Бұған дейін де «МТЛ Эксперт» жұмыс орнында мұндай жағдайлар болған. Ең ауыр деген Тұяқбаевтың оқиғасына ұқсас төрт жағдай болыпты.
Тағы бір қызығы, ресми түрде кәсіпорында Раджап Давузов директор деп көрсетілген. Алайда, шындығында ол жердің басы-қасында басқарып жүрген оның әкесі Исмар Давузов екен.
Orda.kz тілшісі мәселінің анық-қанығына жету үшін әрі екінші тараптың пікірін білу мақсатында «МТЛ Эксперт» кәсіпорнына барды. Біз барған кезде жұмыс орнында Раджап Давузовтың әкесі Исмар Давузов отырды. Жәнібектің айтқанының барлығын жоққа шығарып, оның жарақат алуына өзі кінәлі деп айтты.
Ал неге жедел-жәрдем шақырмадыңыздар деген сұрағымызға, Исмар Давузов жедел-жәрдемге уақыт құртықымыз келмеді, кептелістен қалай жетер еді деп айтты. Сонымен қатар, ол бірінші қылмыстық іс қаралған сотта ұлының жұмыс беруші ретінде ұлының жеңілгенінен де хабарсыз болып шықты. Сондай-ақ, ол Тұяқбаевтың қолы шайнатылып, ауруханаға ашық жарақат ретінде түскенінен де білмейді екен. Бізге ол оның жарақаты жеңіл болды, тек қолы сынғандығын жеткізді.
Давузовтың сөйлеу мәнері бізге қызық көрінді. Сот туралы сөз қозғағанымызда ол бізге « Менің адамдарым менімен ешқашан соттаспайды», деп қысқа қайырды. Сондай-ақ, сот шешімімен ұлы директорлық қызметтен босағанда кәсіпорынды кім басқарды дегенімізде, оның әйелі басшылықта болды деп мәлімдеді. Жалақы жағын да сұрастырдық, айлық 80 мың емес ресми түрде 100 000 мың  теңге түседі ал қалған қосымша жұмыстарға ақша қолма-қол берілетінін айтты. Және барлық жұмыскерлер ресми түрде жұмыс жасайтынын жеткізді.
Кәсіпорынның бір жұмыскерден Жәнібек Тұяқбаев қолы бұрғылау станогында қалып қалған күні ішіп келді ма деген сұрағымызға:
1900 шаршы метр цехтың ішінде екі кесетін әрі екі металлдарды майыстыратын тағы екі апаратпен бұрғылау екі аппарт орласқан. Сонымен қатар, айналасында жалпақ металлдар жатыр. Цехтың ішінде техникалық қауіпсіздікті салатын жазба қабарғада ілініп тұр. Біз цехтың ішіндегі аппараттардың орналасу жүйесін маманға көрсетіп, қаншалықты дұрыс екенін сұрастырдық.
Құрылыс саласында қауіпсіздік шараларына да үлкен мән беретін архитектор Берік Омаров фото-суреттерге қарап, едендегі ретсіздікті бірден байқады.
Маманың айтуынша, қауіпсіздік техникасына сәйкес, еденде жүруге болатын жасыл аймақтар сызықпен белгіленуі керек. Оларда металл көтеріп, ғимарат ішінде тасымалдайтын көпірлі кран бар, сәйкесінше, барлық жұмыскерлерлер басына каска киюге міндетті екендігін айтты. Біз ол жерде болғанда жұмысшылардың басынан ешқандай каска көрмедік.
Сонымен қатар, біз жалақының құжатта басқша көрсетіліп, ал қолма-қол басқа сома алатыны жайлы  халықаралық адам құқықтары бюросының және заңдылықты сақтау бюросының қызметкері Дмитрий Тихоновтан сұрастырдық. Оның айтуынша, Қазақстан заңнамасына сәйкес, жұмыс беруші жұмысшылардың еңбек қызметін орындау кезінде еңбек қауіпсіздігін сақтандыруға міндетті екендігін айтты.
Жәнібек Тұяқбаевтың қорғаушысы Инга Иманбайдың айтуынша, бұл жерде жұмыс беруші кінәлі немесе кінәлі емес деген әңгіме болмауы тиіс. Біздің қолымызда Раджап Давузов жұмыс беруші ретінде кінәсі дәлелдейтін қылмыстық іс бойынша соттың шешімі бар.
Қазіргі таңда жарамсыз қолмен жұмыссыз қалған ер адамның бала-шағасы бір жарым жылдан бері әйелінің мойнында. Арасында такси жүргізуші болып жұмыс істеп те көрген. Алайда, несиесін төлей алмаған соң көлігін салуға тура келген екен. Енді алда, Тұяқбаевқа қол сүйектерін бір-біріне жалғап қатайту үшін және қолдың жүйке жүйелерін қайта қалпына келтіруге тағы да ота жасау керек. Сондай-ақ, ол үшінші топтағы мүгедектік алған.
Елімізде дәл осындай еңбек қауіпсіздігін сақтамайтын және оларға соңында не моральдық не матиралдық шығынды да өтемейтін кәсіпорындар бар. Жұмыс берушінің кінәсі дәлелденсе де еш әділеттілікке жете алмай жүргендер қаншама. Orda.kz бұл матиралды жазудағы мақсаты осындай кәсіпорындарды негізінен қандай заңбұзушылықтар болатынын көрсету. Сонымен қатар, біз еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігіне осы оқиғаға байланысты сауал жолдадық.  Ал Жәнібек Тұяқбаевтың ісі бойынша, азаматтық соттың қалай өрбитінін редакция бақылауда ұстайды.",2025-01-16T15:00:00+05:00,2025-01-16T15:00:00+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/kollazh-stanok-muzhchina-po-zaprosu.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1-3.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/5210756050263861029.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/5211079182128375669.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/kollazh-stanok-muzhchina-po-zaprosu.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/kollazh-stanok-muzhchina-po-zaprosu.webp;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-01/5211079182128375226.jpg;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-01/5211079182128375227.jpg;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-01/photo-2025-01-15-14-03-42-2.jpg;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-01/photo-2025-01-15-14-03-42-3.jpg;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-01/photo-2025-01-15-14-03-42-4.jpg;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-01/photo-2025-01-15-14-03-42.jpg;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-01/photo-2025-01-15-15-05-47-2.jpg;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-01/photo-2025-01-15-15-05-48.jpg,
3477f11fb399a5a29cbf069ae631b819,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"«Намаз оқымаса, сабайды»: Атажұрттан жырақтаған Ауғанстан қазақтары","Ұлтымыздың тәуелсіздікке жету жолы соғыс, ашаршылық және жаугершілік замандарымен қиын болды. Оның ең ауыр кезеңдері — ашаршылық пен репрессия.",investigations,https://kaz.orda.kz/namaz-okymasa-sabajdy-atazhurttan-zhyraktagan-auganstan-kazaktary-127390/,"Ұлтымыздың тәуелсіздікке жету жолы соғыс, ашаршылық және жаугершілік замандарымен қиын болды. Оның ең ауыр кезеңдері — ашаршылық пен репрессия. Елдің қамын ойлап, атқа мінген көптеген азамат атылып кетті. Қысымға шыдамай, бодандықты қабылдамай, көптеген қазақтар көшіп, босып кетті. Сол кеткен қазақтардың біразы Ауғанстанға табан тіреді. Ендігі ұрпақтары қал-қадірінше дәстүрін, тілін сақтап, болмысын жоғалтпауға тырысып жатыр. Олардың көбі енді елге оралғысы келеді.
Тамыз айында «Ауғанстан қазақтарының мәдени қоғамы» атты қоғамдық ұйымның ресми тіркеуден өтті. Orda.kz ауған қазақтарына хабарласып хал-жағдайын сұрастырды.
Тәліптер билікке келген соң, ондағы қатаң түзімді біз онысызда естіп, біліп отырмыз. Жақында БҰҰ Бас Ассамблеясы отырысында осы елдердің сыртқы істер министрлері ауған әйелдеріне салынған қатаң шектеулерді айыптап, тәліптерді халықаралық құқық талаптарын сақтамағаны үшін жауапкершілікке тарту жоспарын жариялады. Ал елдегі жоқшылық жұртты тарықтырып отыр. БҰҰ деректеріне сүйенсек, 25 миллион, яғни елдің тең жартысы жоқшылық пен аштықта қиналып жатыр. Сол миллиондардың арасында біздің қандас бауырларымыз бар . Ауған, парсы, өзбек тілдерінде сөйлегенімен, жергілікті қазақтар өз тілдерін ұмытпапты. Тілшіміз олармен қазақша еркін тілдесті.
Әйелдер көзге түспейді, білім алмайды. Ер адамдар сақал қойып, намаз оқуы керек. Ондай болмаған жағдайда жазаланады. Жастары негізінен білім алмайды. Құран оқиды. Мұндай қатаң жүйедегі елде ұлттық мәдени орталық ашудың өзі таң қаларлық жағдай шығар. Адам құқықтарын қорғайтын түрлі ұйымдар дабыл қағып жатқанда, біздің де Ауғанстанда қандастарымыз бар екенін ескергеніміз абзал. Ауған билігі басқа ұлт болған соң, басынан сипамайтыны анық.
«Ауғанстан қазақтарының мәдени қоғамы» атты ұйымның төрағасы Қажы Асад Оймауытпен сөйлестік. Ол өз руы мен шежіресі жайлы баяндады.
Ол өзінің отбасы, балалары бар екенін айтты. Бір қызы бар екен,  ол қазіргі кезде оның білім алуын тоқтатқанын баяндады. Оның айтуынша тәліптер қыз балалардың білім алуына шек қойған.
Асад мырзаның өз туыстарынан Мазар-Шарифте 34-36-дай отбасы бар. Оның сөзінше ол жақта 300-дей отбасы бар. Көбі негізінен сол баяғыдай киіз үйде тұрады, өрмек тоқып, киіз басады. Сабасы бар. Асад мырзаның айтуынша, олар саба болмай жатқанда тұлыпқа құрт жасайды. Сары май алып, баяғы қазақтың тұрмыс тіршілігін сақтап отыр. Ол жақта қазір киіз үй жасайтын шебер жоқ. Ал қазіргі киіз үйдің бәрін бабалары сол 100-150 жылдың алдында көш кезінде қазақстаннан өздерімен бірге алып келген. Жергілікті қазақтар оны көзінің қарашығындай сақтап отыр.
Көріп отырғандарыңыздай шөлде, қуаңшылықта отыр. Олар күннен қуат алатын тақтайшаларды қолданып, жарық пен энергия көзін содан алады.
Асад мырзаның айтуынша мәдени орталық құруда қиындық өте көп болыпты. Орталықтың мақсаты аз ғана ұлт өзінің кім екенін ұмытып кетпеу үшін, түрлі шаралар ұйымдастырып, елге оралғысы келетіндер болса, қолдан келгенше көмектесу екенін баяндады.
Сондай-ақ мәдени орталықтың Facebook парақшасында ісмер әйелдер жайлы бейнезжазба жарияланды.
#Ауған_казактарының_дәлелі
Қазақтардың көбі таулы жерде тұратыны, шөл мен қуаңшылықта тіршілік етіп жүр. Асад мырза Қазақстан мен Ауғанстанның арасы жақсарғанын, елден Ауғанстанға ұн, бидай, дәнді дақылдар келетінін айтты.
Ол ауған қазақтарының жағдайы нашар екенін айтты.
Тілшімізбен әңгімелесіп отырып, Асад мырза бір мақал айтты. «Есі басқа ел болмас, өкпе-бауыр ет болмас». Оның сөзінше қазақтар сол жердегі халыққа әлі сіңісе қоймады.
Бізбен тілдескен Мазар-Шариф қаласының тұрғыны Шер Мұхаммед мырза Қазақстанға келгісі келетінін айтты.
Ол Ауғанстанда қазақ болу қиын екенін айтты. Қазақтар аз болған соң, басынатынын, мүлкін тартып алып, болмаса бермей қойып озбырлық көрсететінін айтты.
Алты жыл бұрын Шер Мұхаммед тірнектеп ақша жинап, жер алған көрінеді. Алайда алты жылдан бері ақшасын алып, жерін бермей отырғанын баяндады.
Шер Мұхаммед Ауғанстандағы «Ауғанстан қазақтарынын мәдени қоғамы» ұйымында орынбасар болып қызмет ететінін айтты.
Ұйым бұл жаңалықты Қазақстанның Сыртқы істер министрлігі мен Ауғанстандағы елшілігіне хабарлаған екен.
Шеттегі қазақты мына ұлан-ғайыр даламызға, атамекеніне біз шақырмасақ, оларға құшақ жаятын басқа ұлт жоқ екені бәріне түсінікті шығар. Жат елде өгей болған қандастардың жағдайы осындай. Олардың әлі ассимиляцияға ұшырай қоймағанын ескерсек, елге келіп алса, санасы, көзқарасы өзгеріп, жергілікті халыққа сіңіп кетуі мүмкін. Өздері өзгермеген күннің өзінде қазақ балалары мектепке барып, білім алып, осы елдің бір азаматы болар еді.
ВВС Ауғанстандағы 15 жасар қыздың сотта ажырасуға қол жеткізіп, жеңгені жайлы ақпарат шығарған болатын. Алайда тәліптер билікке келген соң, күйеуі некені қайта заңдастыру жайлы арыз беріп, жеңіске жетті. Ауғанстанның билігіне келгеніне 3 жыл тәліптер осылайша кәмелеттік жасқа толмаған қыздарды некеден қорғайтын заңды өзгертіп жатыр.
Orda.kz осы мәселе бойынша Сыртқы істер министрлігіне арнайы сауал жолдаған болатын. ҚР СІМ Ауғанстандағы этникалық қазақтардың саны туралы нақты ақпарат жоқ екенін мәлімдеді. Министрліктің мәліметінше, Қазақстанның Кабулдағы елшілігі этникалық қазақтармен консулдық қызметтер арқылы байланыс орнатқан. Жауапта қазақ диаспорасы негізінен қазақ, өзбек, түрікмен және дари тілдерінде сөйлейді. Қазақстан үкіметі Ауғанстанға гуманитарлық көмек көрсеткенімен, қазақ диаспорасына арнайы жіберілетін көмек қарастырылмаған екен.",2024-10-07T12:53:32+05:00,2024-10-07T12:53:32+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/cff1b6d5-581f-4ff8-950f-d69362b0e91e.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/32595dc7-722a-4a33-a3b0-75e254a866fc.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/447d7a7e-7a4c-4c06-9e0b-f2cde7c66c49.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/4daa9200-b2cd-4331-af8b-285b2ae63f48.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/94ff9168-7fca-4f2f-b21f-e16b94513864.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/d2e2ce45-0385-4618-afc8-9cdd13350c4a.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/img_20241007_125857_063.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/cff1b6d5-581f-4ff8-950f-d69362b0e91e.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/cff1b6d5-581f-4ff8-950f-d69362b0e91e.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/snimok-jekrana-2024-10-02-184910.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/snimok-jekrana-2024-10-02-185032.png,
b285616f7c5f96db3c813b5c378895af,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"«Науқастарды ұрлап, өлтіріп, пәтерін арзанға сатқан»: Алматыдағы психиатриялық аурухана",Алматы қаласының мамандандырылған ауданаралық қылмыстық істерді қарайтын сотында үлкен іс бойынша сот отырысы басталды.,investigations,https://kaz.orda.kz/naukastardy-urlap-oltirip-paterin-arzanga-satkan-almatydagy-psihiatrijalyk-auruhana-126882/,"Алматы қаласының қылмыстық істерді қарайтын мамандандырылған ауданаралық сотында аты шулы іс бойынша сот отырысы басталды. Сотталушылардың арасында Психологиялық сауықтыру орталығының (ПСО) бұрынғы бөлім меңгерушілері, құқық қорғау органдарының бұрынғы қызметкерлері, нотариустар, жылжымайтын мүлік агенттері және рецидивист, жалпы саны 22 адам бар. Бұл топ психикалық ауруы бар жалғызбасты адамдарды тауып, олардың мүліктерін иемденген. Олар кейбір науқастарды қамауда ұстап, пәтерлерін өздеріне жазып, сатып жіберіп отырған. Ал кейбіреуін тіпті өлтіріп тастаған.
Orda.kz тілшісі осы шулы істің мәліметтеріне зер салып, саралап көрді.
Сотта осындай қылмыстық істің қаралып жатқанын біз Ренат Қадыровтың әлеуметтік желілерде жариялаған мәліметінен білдік. Құқық қорғаушы, отбасылық және мұрагерлік құқық бойынша маман Ренат Қадыров ұйымдасқан қылмыстық топтың шамамен 10 жыл бойы психикалық ауруы бар адамдарды үнемі тонап, олардың бостандығына қол сұғып, мүліктерін алып отырғанын айтты.
Психикалық ауруы бар адамдар қылмыскерлердің «қуыршағына» айналды. Оларды тек бостандығынан және мүлкінен айырмай, сонымен қатар қорлап, өлтірді. Бұл қылмыстық топтың бар заңсыз әрекеттерін заңдастыру үшін арнайы нотариустар қызмет етті.
Бұл ұйымдасқан қылмыстық топтың әр мүшесінің өз міндеті болды:
Оның пікірінше, «бұл жанжал қоғамды дүр сілкіндіріп, ашу-ыза тудырды». Алайда біз мұнымен келіспейміз. Бұл оқиға туралы әзірше санаулы адам ғана біледі.
Қылмыстық іс 2022 жылдың қараша айында қозғалды. Тергеу 37 эпизодты бөліп көрсетті, олардың көпшілігі Алматы қаласындағы тұрғын үйлерді заңсыз иеленуге қатысты алаяқтық туралы. «Каблуков көшесіндегі психиатриялық ауруханасы» деген атаумен белгілі Психологиялық сауықтыру орталығының қызметкерлері қылмыстық топқа клиникадағы жалғызбасты науқастарды көрсетіп берген.
Orda.kz тілшісі ауруханаға барып қайтты. Алайда директор мен дәрігерлер біздің журналистпен сөйлесуден бас тартты. Кадр бөлімінде іске қатысты қызметкерлер жұмыстан шығарылғаннан кейін жұмысқа кіріскендерін хабарлады. Орталықтың басшысы барлық сұрақтарды eOtinish порталы арқылы жазбаша түрде жіберуді өтінді.
Дегенмен біз осы мәселе туралы азды-көп ақпарат берген бір адамды таптық. Ол өз атын жарияламауды сұрады.
Екі жыл бұрын бірінші және екінші бөлімнің меңгерушілері жұмыста төбе көрсетпей кетті. «Бастықтар оларды  еңбек демалысында деп айтты». Уақыт өте келе ұжымда түрлі қауесет тарай бастады. Содан кейін орталық қызметкерлерін тергеуге шақыра бастады.
Бұрынғы бірінші бөлім меңгерушісі — Айжан  Джусупгалиева. Оның жұмыс өтілі —  20 жыл, атақты және жоғары білікті психиатр. Джусупгалиеваны науқастар ғана емес, аурухана басшылығы да жоғары бағалады. Көптеген қызметкерлер өз таныстарын оған жіберіп отыратын. Ол ешқашан көмек көрсетуден бас тартпаған. Ашық интернет көздерінен Джусупгалиева ғылыми зерттеулердің авторы екенін білдік. Idoctor.kz сайтындағы анкетасын назарларыңызға ұсынамыз.
ПСО қызметкері № 1 бөлім меңгерушісін мәліметтерді қылмыстық топқа берді деп айыптап жатқан шығар деп болжайды.
Бұрынғы үшінші бөлім меңгерушісі Майра Уразаева — жоғары санатты дәрігер, психиатр және невролог. Оның еңбек өтілі 20 жылдан асады. 2022 жылы Денсаулық сақтау министрлігі Уразаеваға «Денсаулық сақтау үздігі» медалін табыс етті. Әдетте мұндай марапат медқызметкерлерге көп жылғы еңбегі мен денсаулық сақтау саласындағы практикалық жұмыстарды дамытудағы жеке үлесі үшін беріледі, оның ішінде диагностика мен емдеудің ерекше әдістерін әзірлеу мен енгізу, денсаулық сақтау жүйесін жетілдіру мен реформалауға белсенді қатысу, медициналық ғылым мен білім беру, сондай-ақ денсаулық сақтау саласындағы инновациялық қызметті дамыту да бар.
Дәрігер магистратурадағы жұмысын «Ер адамдардағы суицид типологиясы, коррекциялық көмек көрсету әдістері» тақырыбында қорғаған. 103.kz сайтында дәрігердің анкетасына қарасақ, Уразаева докторантурада оқып, ғылыми дәреже алу үшін диссертация дайындалып жатқаны көрсетілген. Сонымен қатар ол — көпбалалы ана.
Жұрттың сөзінше, ол да қылмыстық топ мүшелеріне науқастардың жеке мәліметтерін берді деген күдікке ілінді.
Біздің дереккөзіміздің айтуынша, тергеу Алматыға Ресейден бұрынғы науқастың жақын туысының келгенінен басталған. Науқас қайтыс болған, ал әйел оның мүлкіне тікелей мұрагер болған. Алматыға келген кезде әйел пәтердің тек белгісіз тұлғаға рәсімделгенін ғана емес, сонымен қатар сатылып кеткенін анықтады.
Бізге аурухана қызметкері айтып берген науқастың марқұмдардың бірі болған-болмағаны белгісіз. Бірақ редакция үлкен тергеу аясында қаралатын іс бойынша өлтірілген әженің жақын туысын тапты. Қыздан біз қылмыстық топтың серкелері мен жетекшілерінің аттарын сұрастырдық.
Элеонора Долгова бізге әжесінің өлімінің мән-жайын айтып берді. Ол 2020 жылдың желтоқсанында әжесін біреу тұншықтырып өлтіргенін, бұны тергеу анықтағанын айтты. Сол кезде 17 жаста болған қыз толық жетім атанды. Оның ата-анасы бұрын қайтыс болған еді.
Заң бойынша, қыз мұрагерлікке құқылы еді. Бірақ оның нағашы әпкесі Ирина Гапарова (қылмыстық іс бойынша негізгі күдіктілердің бірі) әжесі көз жұмбай тұрып өз мүлкін Гапароваға қалдырғаны туралы өсиет жазғанын мәлімдеді.
Ол бұған сенбегенін айтады. Марқұм Эмилия Кондратьевна 83 жаста болса да, өте белсенді өмір сүрген. Күн сайын базарға барып, ұлына күтім жасаған.
Артынша әжесі жоқ кезде Гапарованың үйге жиі келгені анықталды. Ол әжесінің пәтеріне өз танысын (құрбысын) орналастырған. Ал әжесі кенеттен ауруға шалдыққан.
Кейінірек бұл әжесінің үйіне әкелген адам да қылмыстық істің негізгі фигуранттарының бірі екені анықталды. Оған Гапарова сияқты ұйымдасқан қылмыстық топ құрып, басқарғаны және Эмилия Кондратьевнаны өлтірді деп айыпталып жатыр. Әжесінің зорлық-зомбылықпен қайтыс болғаны туралы ақпарат 2023 жылдың қыркүйегінде эксгумация (марқұмның мәйітін қарап, сотқа дейінгі экспертиза жүргізу) жүргізілген кезде белгілі болды.
Эмилия Кондратьевнаның артында екі пәтері қалды. Оның бірін ұлына, екіншісін немересі Элеонораға қалдыруды жоспарлаған. Бірақ  мұрагерлік құжаттардың бәрі Гапароваға рәсімделгені анықталды.
Адвокат Оксана Буряк былай деді:
Алайда құқық қорғау органдары екі жыл бойы қылмыстық істі ашудан бас тартты. Полиция сол кезде жалған құжаттарда қылмыстық құрамды анықтай алмады.
2022 жылы Эля туысы Ирина Гапарованың басты айыпталушы ретінде тіркелген қылмыстық іс жүргізіліп жатқанын білді.
Іс тергеуге алынған кезде, сарапшылардың және мәйіттің эксгумациясы тағайындалды.
Элеонора бар істің материалдарымен танысқан соң, қылмыстық топтың жасағанын көріп, қыз жағасын ұстағанын айтты. Ол бізге, оның әжесінің өліміне қосымша, тағы бір қылмыс яғни, психиатриялық аурухана науқастарының өліміне қатысты іс тергеліп жатқанын айтты.
Іс сотқа 2024 жылдың тамызында жіберілді. Эля Долгова сот процестерінің ашық болуы керек деп санайды.
Біздің редакция ауруханаға, Денсаулық сақтау министрлігіне және Алматы қаласының әкімдігіне сұрау жіберді. Алда сот отырыстарын мұқият бақылап, оның барысы туралы ақпарат береміз.",2024-09-13T13:42:51+05:00,2024-09-13T13:42:51+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/1726204953_klzh_psihbol2.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/1726203804_photo_2024-09-09_08-57-15.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/1726203961_dzhusupgalieva.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/1726204105_urazaeva.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/1726204953_klzh_psihbol2.webp,
40923ec903f14688cf6311e481793e90,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Назарбаев ашуланды, Тоқаев талап етті: Қазақстан мен Қытай шекарасында  миллиардттаған қаражат жоғалуда","Қазақстан мен Қытайдың кедендік статистикасындағы айырмашылық – билік өкілдері соңғы 15 жыл бойы талқылап келе жатқан мәселе. 2012 жылы бұл айырмашылық 4,5 миллиард долларды құраса, 2024 жылы ол 14 миллиард долларға жетті. Шенеуніктер мұны «әдістемелік ерекшеліктермен», «транзитпен» және тіпті «қытайлық экспорттаушылардың бағаны көтеруімен» түсіндіреді. Алайда, олардың айтуынша, бұл мәселемен күрес ұзақ уақыттан бері жүргізіліп келеді. Ендеше, неге сандар өсіп жатқанын Orda.kz тілшісі зерттеп көрді.",investigations,https://kaz.orda.kz/nazarbaev-ashulandy-tokaev-talap-etti-kazakstan-men-kytaj-shekarasynda-milliardttagan-karazhat-zhogaluda-131216/,"Қазақстан мен Қытайдың кедендік статистикасындағы айырмашылық – билік өкілдері соңғы 15 жыл бойы талқылап келе жатқан мәселе. 2012 жылы бұл айырмашылық 4,5 миллиард долларды құраса, 2024 жылы ол 14 миллиард долларға жетті. Шенеуніктер мұны «әдістемелік ерекшеліктермен», «транзитпен» және тіпті «қытайлық экспорттаушылардың бағаны көтеруімен» түсіндіреді. Алайда, олардың айтуынша, бұл мәселемен күрес ұзақ уақыттан бері жүргізіліп келеді. Ендеше, неге сандар өсіп жатқанын Orda.kz тілшісі зерттеп көрді.
2012 жылы Қазақстан Республикасының қаржы министрлігіне қарасты кедендік бақылау комитеті Қазақстан мен Қытай арасындағы кедендік статистикадағы айырмашылық 4,5 миллиард долларды құрағанын мойындады. Сол кезде ведомство бұл жағдайды былай түсіндірді:
Бұл схемалардың мойындалғанына қарамастан, кедендік жүйеде түбегейлі реформалар жасалған жоқ.
Ресми статистика бұл жылдары мәселенің шешілмегенін ғана емес, керісінше ушыға түскенін көрсетті. 2013 жылы айырмашылық 6,1 миллиард долларға жетті. Негізгі себептер ретінде тағы да транзит, контрабанда және кедендік құнды төмендету аталды. 2014 жылы бұл көрсеткіш 7,3 миллиард долларды құрады. Қаржы министрлігі ірі сауда желілері мен импорттаушылар кедендік құнын жаппай төмендететінін мойындады.
2015 жылы айырмашылық 8,9 миллиард долларға жетті. Еуразиялық экономикалық одақ (ЕАЭО) құрылғанына қарамастан, ол өсуді жалғастырды. Осы жылдары билік жаңа цифрлық жүйелер енгізу мен бақылауды күшейту «мәселені шешуге көмектеседі» деп мәлімдеді. Бірақ фактілер керісінше жағдайды көрсетті.
Бұл жылдары Қазақстан мен Қытай арасындағы кедендік статистикадағы айырмашылық жоғары деңгейде қалды:
• 2018 — 52,5 % • 2019 — 47 % • 2020 — 45,5 % • 2021 — 40,5 %
Қаржы министрлігі айырмашылықтың төмендеу тенденциясы бар деп сендірді. Алайда, ақшалай мәнде ол әлі де миллиардтаған долларды құрады. 2020 жылы Мемлекеттік кірістер комитетінің төрағасы Марат Сұлтанғазиев бұл айырмашылықтың 53 %-ы Қытай тауарларының транзитімен байланысты екенін түсіндірді. Тағы 20 %-ы – «Қорғас» ШЫХО арқылы өтетін тауарлар мен пошта жөнелтілімдері, ал 27 %-ы – таза контрабанда мен импорт құнын жасанды түрде төмендету.
2019 жылы бұл мәселеге экс-президент Нұрсұлтан Назарбаев назар аударды.
Сол уақытта сенатор болған Дариға Назарбаева кедендік әкімшілендірудегі көптеген заң бұзушылықтарға қатысты түсініктеме талап етіп, үкіметке депутаттық сауал жолдады. Оның айтуынша, зерттеулер көрсеткендей, Қазақстанға әкелінген тауарлардың тек 10–45 % - на ғана кедендік баж салығы төленген, бұл бюджетке елеулі шығын келтірген.
Үш жылдан кейін, 2022 жылдың қаңтарында, президент Қасым-Жомарт Тоқаев кедендегі жағдайға қатысты қатаң мәлімдеме жасады.
Осы мәлімдемеден кейін шенеуніктер реформалар мен бақылауды күшейту туралы белсенді айта бастады. 2022 жылы қаржы министрлігі айырмашылық 5,7 миллиард долларды құрайтынын мәлімдеді. Себептері бұрынғыдай өзгеріссіз қалды, транзиттік тауарлар (2,6 миллиард доллар), контрабанда және құнын төмендету (2,8 миллиард доллар). Кедендегі тауарларды дұрыс декларацияламау салдарынан республикалық бюджетке келтірілген болжамды шығын 150 миллиард теңгеге бағаланды.
2023 жылдың ортасына қарай Қытай мен Қазақстанның статистикасындағы айырмашылық 32,7%-ды құрады. Процент төмендегенімен, абсолютті мәнде сома өсіп отырды. 2023 жылдың шілдесінде КГД бақылау департаментінің директоры Елдос Саудабаев Қазақстан статистикадағы алшақтық қысқаруда деп мәлімдеді. Алайда, шындық басқа болды.
Президент тәртіп орнатуды тапсырғанымен, арада бір жыл өтсе де, жағдай жақсарған жоқ.
2024 жылы қаржы вице-министрі Дәурен Темірбеков 2023 жылдың қорытындысы бойынша Қытай мен Қазақстан статистикасындағы айырмашылық 32%-ды құрағанын айтты. Бірақ енді шенеуніктер бұл мәселе емес, тек «есептеудің әртүрлі әдістемелері» деп түсіндіре бастады.
Осылайша, билік шын мәнінде бұл мәселе бойынша енді түбегейлі өзгерістер болмайтынын мойындағандай.
Екі президенттің жеке тапсырмаларына, уәделерге және реформаларға қарамастан, 2025 жылы Қазақстан мен Қытай арасындағы кедендік статистикадағы айырмашылық рекордтық 14 миллиард долларға жетті. Билік жыл сайын тәртіп орнатамыз деп уәде бергенімен, жағдай тек нашарлап келеді.
Нәтижесінде, біз тек мәселені шешуді имитациялайтын шенеуніктерді және мемлекеттік бюджеттегі орасан зор шығындарды көріп отырмыз.",2025-03-06T18:20:47+05:00,2025-03-06T18:20:47+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/dengi.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/dengi.webp,
080586645b95edf8e598236a4a1efbba,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Назарбаев болғым келеді»: Елбасының әулетіне қосылып табысты кәсіпкерге айналған академик Есполовтың немересі,"30 жастағы Нұрсаин Есполов — қазақстандық бизнес пен саясаттағы жұмбақ тұлғалардың бірі. Назарбаевтар әулетімен арадағы күрделі туыстық байланысы бар бұл жас жігіт бірде ауыл шаруашылығымен, бірде",investigations,https://kaz.orda.kz/nazarbaev-bolgym-keledi-elbasynyn-auletine-kosylyp-tabysty-kasipkerge-ajnalgan-akademik-espolovtyn-nemeresi-133626/,"30 жастағы Нұрсайын Есполов — Қазақстандағы бизнес пен саясаттағы жұмбақ тұлғалардың бірі. Назарбаевтар әулетімен арадағы туыстық байланысы бар бұл жас жігіт бірде ауыл шаруашылығымен, бірде сәнді киім өндірісімен айналысып, тегі мен бизнес жобаларды аяқ-асты ауыстырып отырды.
Оның іскерлік серіктестері мен Болат Назарбаевтың қызына қатысы туралы Orda.kz басылымының зерттеу бөлімі саралап көрді.
Нұрсайын Есполовтың Назарбаев деген және Тілектес деген тегі бар. Бұл жігіт расымен де көзге бірден түсетін, ерекше тұлға. Нұрсұлтан Назарбаев оның апайы Әсел Исабаевамен шариғат бойынша некелесті. Сол некеден көптен бері күткен екі ұл дүниеге келді. Алайда, түсініксіз бір себептермен Нұрсайын да осы әулетке «үйленіп», олардың тегін алған сияқты.
Бұл жайт 2022 жылы жария болды. Қаңтар оқиғалары кезінде оның Болат Назарбаевпен бірге елден Бішкек арқылы Дубайға кеткені анықталды. Нұрсайын көбіне Болат Назарбаев пен оның отбасы мүшелерімен бірге жұмыс істеген.
Нұрсайынның әкесі Айдос Есполов та тегін адам емес. Ол академик Тілектес Есполовтың үлкен ұлы және елбасының азаматтық жары Әсел Исабаеваның бауыры. Оның тағы бір інісі Бектенбай Есполов — кезінде президент әкімшілігінде, кейін «Самұрық-Қазына» қорында жауапты қызметтер атқарған.
Айдос Есполов — экономика ғылымдарының докторы. Әр жылдары ол «ҚазМұнайГаз» ұлттық компаниясының корпоративтік даму департаментін басқарды. Атырау мұнай өңдеу зауытында коммерциялық директор болды және сенат аппараты жетекшісінің көмекшісі қызметін атқарды. 2006 жылы Ақтөбе облысы әкімінің орынбасары болып тағайындалып, бұл қызметте бір жылға жетер-жетпей жұмыс істеді.
Оның ЭКСПО-2017 көрмесінің құрылысына қатысты қомақты қаржылық заң бұзушылықтар жайлы істе де аты аталады. Істе айыпталған Марат Омаровтың айтуынша, мердігерлерден ақша алған – Айдос Есполов болған. Ол кезде Талғат Ермегияев көрменің төрағасы еді. Бірақ Назарбаев Ермегияевке «Есполовтың ісіне араласпауын» өтінген. Осылайша, сот барысында Есполов айыпталушы ретінде танылмай, тіпті куә ретінде де шақырылмаған. Прокурор оның атын атауды әдейі талап етпеген. Бірақ басты куәгер ақшаның нақты соған арналғанын көрсеткен. Ақыры адвокаттар Есполовтың аты-жөні бұл істен «қолмен өшірілгенін» айтады.
Айдос Есполовтың әкесі, Нұрсайынның атасы Тілектес Есполов — ұлттық ғылым академиясының академигі. Қазір де ол Аграрлық ғылымдар ұлттық академиясын басқарады. Ауыл шаруашылығы ардагерлері одағы мен ректорлар одағының мүшесі.
Оның әріптестерінің бірі — Қуандық Бишімбаевтың әкесі — Уәлихан Бишімбаев. Белгілі саясаткер Мұхтар Тайжан оны барлық атақтарынан айыруды ұсынғанымен, бұл ұсынысты билік елемеді. Бүгінде академияның есеп-шоттары бұғатталған. Оған бар-жоғы 1 500 теңге қарыз себеп болған. Ғылыммен айналысқан адам салық секілді әдеттегі дүниелерді ұмытып кеткен болса керек.
Ал оның немересі Нұрсайын Назарбаевтардан мүлде басқа «ғылымды» үйренді. Бизнес жүргізу мен оны түрлі адамдардың атына тіркеу тәсіліне көшті. Дәл осындай амалдарды оның жаңа туысы — Гүлмира Назарбаева да қолданған. Біз бұған қатысты екі материал жарияладық.
Нұрсайын мен Гүлмира бірге басқарған компания — «НАЗ-Г.Б» ЖШС. Компанияны Нұрсайын 2016 жылы тіркеген. Құрылтайшылардың бірі — аты-жөні белгісіз Мадина Әуезқызы. Кейін бұл орынды Меруерт Досымбекова иеленді. Ол бұған дейін Алматы облыстық сайлау комиссиясын басқарып жүріп, журналист Думан Мұхаммедкәрімнің сайлауға түсуіне кедергі келтіргені үшін сынға ұшыраған адам.
Ол өзінің бірқатар компаниясын жеке басқарған. Мысалы, «КАЗГП» ЖШС — ауыл шаруашылығы саласында жұмыс істеген фирма. Бұл салада оның отбасы өте тәжірибелі.
Компанияда бірге жұмыс істеген — Ақерке Бектұрғанова (ҚазҰУ түлегі), Райхан Сисекенова (Жетісу облысының бала құқықтары жөніндегі уәкілі). Ұжым ерекше деуге болады. Қарапайым ауылшаруашылық фирмасында мұндай адамдардың болуы – сирек кездесетін жағдай. Оның үстіне, компания 2015 жылы құрылған кезде Нұрсайын небәрі 20 жаста еді. Кейін компания таратылды.
Алғашқы қадамдарын ол 2014 жылы жасаған. 19 жасында «KAINAR007» ЖШС құрылтайшысы болды. Басында басшысы — Жастілек Сейілханов еді. Кейін ол да құрылтайшылар қатарына кеткен. Компания басшылығы бірнеше рет ауысып, 2020 жылы Нұрсаин жалғыз құрылтайшы әрі директор ретінде тіркелді. Көп ұзамай компания таратылды.
2020 жылы ол «Savile Row» атты киім тігумен айналысатын компанияның құрылтайшысы болды. Бұрын бұл қызметте Берік Диқанбаев болған. Құрылтайшылар қатарында — Әйгерім Алдынғарова мен Шоқан Құсайынов болды. Әйгерім — компания негізін қалаушы, 2021 жылы Forbes Kazakhstan-ның «30 жасқа дейінгі 30 көшбасшы» тізіміне енген. Ол Флоренциядағы Polimoda институтын бітіріп, «Жол сақшысы» фильміне костюм салып бергеннен кейін, отанына оралып, сән индустриясын дамытуға бел буған.
2015 жылы ол аты аталмаған инвестордың көмегімен Алматыда шеберхана ашқан. Алғашқы клиенттері — жас кәсіпкерлер мен «Астана» футбол клубы. Кейін командасы «Түрік хорына» да сахнаға арналған арнайы киімдер тіккен.
Тағы бір компания — «СТРОЙСЕРВИСПЛЮС» ЖШС. 2006 жылы құрылған, ол кезде Нұрсайын небәрі 11 жаста болған. 2021 жылы ол компанияға құрылтайшы болып, фамилиясын атасы Тілектестің атына ауыстырған. Басшылар бірнеше рет ауысып отырған. Сергей Олексюк, Николай Чирко, Меруерт Досымбекова, Асхат Төлегенов. 2023 жылдан бері басшылықта — Әбітай Ақжол отырды. Құрылтайшылар қатарында — Нұрсайын мен Дулат Шакеров болды. Компания әлі де жұмыс істеп тұр. Дегенмен бұрынғы басшыларының біріне кәсіпкер Роман Жарихиннің сот талабы негізінде елден шығуға тыйым салынған. Компания оған 2,7 миллион теңгеден астам қаржы төлеуі тиіс.
2023 жылы Нұрсаин «SKWAD GROUP» ЖШС-ін құрды. Компания көтерме саудамен айналысады. Басшысы — оның құрдасы Виталий Ни. Назар аудартатындай келісімшарттар жоқ, салық бойынша ақпарат құпия боп тұр.
Тағы бір компания — «Noorway». 2020 жылы 19 маусымда Алматыда тіркелген, азық-түлік сатып, көтерме саудасымен айналысады. Құжаттарда басшысы ретінде Нұрболат Айдосұлы Еспол тұр. Құрылтайшысы ретінде — Нұрсаин Айдосұлы Тілектес көрсетілген. Бұл — Нұрсайынның бауыры ма, әлде тағы бір бүркеншік есімі ме? Бұл — біз үшін де жұмбақ
Сергей Олексюк есімді тұлға компанияны аз ғана уақыт басқарған. Оның Көкшетаудағы заңгерлік кеңес беретін және медиациямен айналысатын маман болыа шығуы әбден мүмкін.
Автор: Артем Волков",2025-07-04T19:04:56+05:00,2025-07-04T19:04:56+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/1751621512_kollazh_orda_rassledovanie.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1751621561_01_qtj7q6x.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1751621592_nursain-i-bolat.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1751621655_photo_405563.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1751621690_rr.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1751621770_1751461256_bezymjannyj.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1751621817_bezymjannyj.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1751621937_tt.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1751621978_1751462218_tt.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1751636521_nnmmnmn.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/1751621512_kollazh_orda_rassledovanie.webp,
25aea4dfe10e4f702a21729d6dd85d63,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Назарбаев дәуірінің ізі: ҚТЖ-ның жаңа басшысы Талғат Алдыбергенов туралы не белгілі?,"2025 жылғы 3 шілдеден бастап «Қазақстан темір жолы» ұлттық компаниясының басқарма төрағасы қызметіне Талғат Алдыбергенов тағайындалды. Жаңа басшы кім, еңбек жолы қандай? Orda.kz осыны анықтап көрді.",investigations,https://kaz.orda.kz/nazarbaev-dauirinin-izi-ktzh-nyn-zhana-basshysy-talgat-aldybergenov-turaly-ne-belgili-133708/,"2025 жылғы 3 шілдеден бастап «Қазақстан темір жолы» ұлттық компаниясының басқарма төрағасы қызметіне Талғат Алдыбергенов тағайындалды. Жаңа басшы кім, еңбек жолы қандай? Orda.kz осыны анықтап көрді.
Талғат Алдыбергенов — Алматы теміржол көлігі инженерлері институтының «Теміржол көлігінде тасымалдауды ұйымдастыру және басқару» мамандығы бойынша үздік тәмамдаған. Салада 35 жылдан астам еңбек өтілі бар.
Алдыбергеновтің еңбек жолы негізінен мемлекеттік және квазимемлекеттік секторда өтті. Сонымен қатар ол «АстанаТрансЭкспресс» ЖШС-нің құрылтайшысы болған. Компания жылжымайтын мүлікті жалға беру және басқару бағытында 20 жылдан астам жұмыс істейді. Алдыбергенов бұл компанияда толық құрылтайшы мәртебесін тек 2020 жылы ғана алған.
Arasha.kz хабарлағандай, 2025 жылы ол «Каспий» сауда биржасының акционерлерінің қатарынан табылды. «АстанаТрансЭкспресс»-тен шығып кеткен соң компанияда тек әпкесі Айгүл Матжанова қалды.
Басылымның пікірінше, Талғат Алдыбергеновтің отбасы мемлекеттік тапсырыстар, логистика және бұрынғы саяси элитамен тығыз байланысқан ауқымды бизнес-империяны бақылайды.
Жария деректерге сүйенсек, Алдыбергеновтің зайыбы Эльмира Қолғанатқызы келесі табысты компанияларға иелік етеді:
Ұлы Дәурен Алдыбергенов — бұған дейін ҚТЖ-ға қарасты KTZ Express филиалын басқарған. Қазір ол бірнеше IT-компанияның құрылтайшысы, олардың бірі – A TO Z TECHS LTD – 2022–2023 жылдары Жетісу облысы әкімдігінен және бірқатар мемлекеттік мекемелерден 35 млн теңгенің келісімшартын ұтқан. Бұл компанияда бұған дейін президенттің бұрынғы көмекшісі Әсет Исекешевтің інісі Ерлан Исекешев те құрылтайшы болған.
Ағасы Серік Алдыбергенов — Батыс Қазақстан облысында тендерлерді жиі жеңіп алатын «Аксай-ПромИнвест» компаниясының басшысы (мемлекеттік келісімшарттардың жалпы сомасы — 481 млн теңге). Сонымен бірге, ол пайдасы 111 млн теңгеге жеткен Quantum Capital LTD компаниясының да құрылтайшысы.
Қайын әпкесі Айнұр Шәмшеденова бірнеше ірі активке ие. Олардың бірі — тауардың кең ассортиментімен көтерме сауда жасайтын CENTERSTROYINVEST-M компаниясы. 2025 жылғы пайдасы 10,7 млн теңге (2018 жылы — 33 млн-нан астам). Бұл компания құрылтайшыларының арасында VECTOR ENTERPRISE те бар, оны Тимур Құлыбаевтың сенімді өкілі Раушан Сағдиеваның ұлы Ермек Баймұханов басқарады. Сонымен бірге, құрылыс материалдарын өндіретін WEST GROUP компаниясы да 2025 жылы 150 млн теңге табыс тапқан.
2016–2019 жылдары Талғат Алдыбергенов KCC B.V. (Нидерланды) құрамындағы Kazakhmys Maker компаниясын басқарған. Бұл құрылым атышулы кәсіпкерлер — Владимир Ким мен Эдуард Огай басқаратын Kaz Minerals пен Қазақмыс Холдинг топтарымен тығыз байланысты.
Осы кезеңде Алдыбергеновтің негізгі бағыты — «Қазақстан темір жолы» арқылы экспортталатын шикізат тасымалына тікелей қатысы болған.
БАҚ-тың мәліметінше, Алдыбергеновтер отбасының логистика және құрылыс саласындағы бірнеше компаниясы жыл сайын 6,3 миллиард теңгеге дейін табыс табады. Олардың ішінде:
Бұл компаниялардың барлығы мемлекеттік тапсырыстар, логистикалық және құрылыс келісімшарттары аясында жұмыс істейді.
Алайда осы жүйелі мемлекеттік қаржыландыруға қарамастан, аталған активтердің декларациялануы немесе ықтимал мүдделер қайшылығы туралы ешқандай ресми дерек жоқ.",2025-07-10T16:31:37+05:00,2025-07-10T16:31:37+05:00,kk,Ислам Әден,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/1752133573_1752118773_2025-07-04-10_01_54.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/1752133573_1752118773_2025-07-04-10_01_54.webp,
a24ae6134d378a0ecdc01c8060f2cda6,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Назарбаевтардың Қазақстанның ірі салық борышкерлерімен байланысы,"Қазақстанның Мемлекеттік кірістер комитеті елдегі ірі салық борышкерлерінің антирейтингін жариялады. Тізімде жалпы қарызы 15 миллиард теңге болатын 758,7 мыңнан астам компания бар. Алайда, бес ұйым қатты көзге түседі, олардың әрқайсысының бюджетке ондаған миллиард теңге қарызы бар. Олардың үшеуі бір кездері Назарбаевтар отбасы араласқан дау-дамайға қатысты, деп хабарлайды Orda.kz.",investigations,https://kaz.orda.kz/nazarbaevtardyn-kazakstannyn-iri-salyk-boryshkerlerimen-bajlanysy-132351/,"Қазақстанның Мемлекеттік кірістер комитеті елдегі ірі салық борышкерлерінің антирейтингін жариялады. Тізімде жалпы қарызы 15 миллиард теңге болатын 758,7 мыңнан астам компания бар. Алайда, бес ұйым қатты көзге түседі, олардың әрқайсысының бюджетке ондаған миллиард теңге қарызы бар. Олардың үшеуі бір кездері Назарбаевтар отбасы араласқан дау-дамайға қатысты, деп хабарлайды Orda.kz.
Антирейтинг көшбасшысы 104 миллиард теңгеден асатын салық берешегі бар алматылық Ai-To Progress компаниясы.
Қарыз көлеміне қарамастан, фирма нарықта 17 жылдан бері жұмыс істеп келеді. Тіркелген күні - 2007 жылғы 7 қараша. Ол кезде компания VST DEC SERVICE деп аталатын, ал құрылтайшылар қатарында Мариямгүл Загидуллина мен Зейнижамал Әбдірахманова бар. Бастапқыда қызмет түрі көрсетілмеген, бірақ кейіннен қосалқы коммерциялық қызмет ұсынуға көшкен.
2011 жылы компанияны Жәнібек Боқаев басқарды. Осыдан кейін бірқатар өзгеріс болды. 2017 жылы компания атауын BN DEC SERVICE деп өзгертті, сала ретінде көтерме сауданы көрсетіп, қатысушыларды өзгертті. Ол кезде құрылтайшылар қатарында Болат Назарбаев болған, бірақ 2019 жылы ол тең құрылтайшылар тізімінен жоғалып кеткен. 2020 жылы ұйым DEC SERVICE деп атала бастады, ал екі жылдан кейін қазіргі Ai-To Progress атауын алды.
Қызмет түрі ғылыми, техникалық және өзге де кәсіби қызметке дейін кеңейді. 2017 жылдан бастап Дәурен Молдағалиев компанияның өзгермейтін басшысы болып қалды - ол жалғыз құрылтайшы.
Бүгінде Ai-To Progress Алматыда, Бостандық ауданында 80-нен астам заңды тұлға тіркелген ғимаратта тіркелген. Компания штатында 30-ға жуық қызметкер бар. Негізгі қызмет түрі - тауарлардың кең түрін ұсынатын көтерме сауда, сондай-ақ ғылыми және техникалық сипаттағы қызметтер.
Ұйым белсендi қызмет жүргiзбейдi: тiркелген мекен-жайы бойынша жоқ, әрекетсiз деп танылған, оған қатысты атқарушылық iс жүргiзу ашылды. Компанияға шектеулер қойылған: банк шоттарына тыйым салу, нотариаттық іс-әрекеттер жасауға тыйым салу. Қызмет көрсету барысында оларға алты лицензия берілген, оның бесеуі бүгінде қолданыста. Сот базасында компанияның қатысуымен 19 талқылау тіркелген. Осыған қарамастан, Ai-To Progress  банкроттар тізілімі мен жосықсыз жеткізушілер тізімінде жоқ.
2022 жылы компания контрабандамен айналысатын ұйым ретінде Бас прокуратураның тізіміне енді. Тексерушілер сол кезде сыртқы экономикалық қызметке қатысушылардың бірқатары Қытайдан тауар әкелуді монополиялап, өңірлерді өзара бөліп, өнімнің жекелеген санаттарына - көкөністен бастап электроникаға дейін маманданғанын анықтаған. Тергеушілер мұның артында контрабанданың орталықтандырылған схемасы тұр деп күдіктенді.
2019 жылдан 2021 жылға дейін компаниялар тобы кедендік төлемдерді қысқарту үшін әкелінетін тауарлардың құнын жүйелі түрде төмендетіп отырған. Мемлекетке 107 миллиард теңге көлемінде залал келді. Бұл фактілер бойынша сотқа дейінгі тергеулер қозғалып, компаниялардың бір бөлігі ақшаны бюджетке қайтарып берді. Жалпы 21 миллиард теңге қайтарылды.
Залалды өтегендер арасында экс-президенттің қарындасы Әнипа Назарбаеваға қатысты Group of the companies TDA ЖШС (бұл компания да борышкерлер қатарында, бірақ 1888-ші орында) бар.
Сонымен қатар тізімге Азат Жанұзақовтың атына тіркелген Tex Alliance (біздің тізімде екінші орында) кірді; иесі Серікжан Рысқұлов, ал бірінші басшысы Ғабиден Айтмұхамбетов болған Almobi Group ЖШС; және Қанат Сүттіғожановқа тиесілі «Express Кеден Сервис» ЖШС. Бұл компания логистикамен және брокерлік қызметпен айналысқан.
Бұдан басқа, тергеуде Ai-To Progress, сондай-ақ құрылтайшысы Сергей Гутов болатын Global Logistics Ved және «TL NIKA Кеден» компаниясы болды.
Жоғарыда аталған Tex Alliance компаниясы Қазақстанның ірі салық борышкерлері тізімінде екінші орында тұр. Бұл фирманың мемлекет алдындағы қарызы 94 миллиард теңгеден асады . Ұйым 2013 жылғы 18 қыркүйекте тіркелген және нарықта 11 жылдан астам уақыт жұмыс істейді.
Соңғы қайта тіркеу 2019 жылдың желтоқсанында болған. Жіктелуі бойынша ол шағын кәсіпорынға жатады - қызметкерлер саны бес адамнан аспайды. Компания қызметінің негізгі түрі - тауарлардың кең түрін ешбір нақтылаусыз көтерме саудамен сату. Ол заңды түрде Алматы облысына бекітілген, Талғарда орналасқан. Компанияны Азат Жанұзақов басқарады, ол жалғыз құрылтайшы.
Ашық көздерде атқарушылық іс жүргізу және бірқатар операцияларға шектеулер тіркелген. Олардың ішінде - банк шоттарына тыйым салу, нотариаттық іс-әрекет жасауға және сатып алуларға қатысуға тыйым салу бар. Сот тарихы 36 істі қамтиды.
Тәуекел белгілерінің арасында Kompra.kz порталы жалған белгілері бар операциялардың болғанын көрсетеді. Осыған қарамастан, компания банкроттар тізімінде жоқ, лицензияларының көбі жарамды. Алайда мемлекеттiк сатып алуға қатысы жоқ және салық қызметi компанияны жоғары тәуекел дәрежесi бар деп бағалаған.
Alpha-bet және «OLIMP KZ Букмекерлік кеңсесі» компаниялары Қазақстанның ірі салық борышкерлері арасында үшінші және төртінші орында тұр. Екі ұйым да құмар ойындар индустриясында жұмыс істейді және ұйымдасқан қылмыстық топ құрумен, қылмыстық жолмен алынған кірістерді заңдастырумен және салық төлеуден жалтаруға қатысты үлкен қылмыстық істің бел ортасында тұр.
Alpha-bet-тің мемлекет алдындағы қарызы 88 миллиард теңгеден асады, ал OLIMP KZ қарызы - 80 миллиардтан асқан. Екі компания да «Onlybet» ЖШС кіретін ауқымды букмекерлік желі үшін операциялық алаң ретінде пайдаланылған. 2022 жылдың ақпанында Алматы соты осы ұйымдардың иелері мен қызметкерлерін кінәлі деп тапты. Сот алдына 12 адам келіп, тағы 10 адамға халықаралық іздеу жарияланған.
Қылмыстық іс аясында 3,6 миллиард теңгенің мүлкі, сондай-ақ төрт ұшақ пен үш автокөлік тәркіленді. Бұдан басқа, ОЛИМП басшылығынан алынған валюталық қаражатты - 5,5 миллион АҚШ доллары мен 200 мың еуроны мемлекеттік қорға аудару рәсімі басталды. Бұл активтер заңсыз қызметтің дәлелі ретінде тәркіленді, ал экономикалық ресурстардың заңсыз шоғырлануына қарсы іс-қимыл мәселелері жөніндегі комиссия оларды Ұлттық банкке беруге бастамашы болды.
Бұл іс бойынша сот талқылауының 135 томы бар. Прокуратура мәліметінше, мемлекетке келтірілген жалпы шығын 95 миллиард теңге болды. Мамыр айында Алматыда сотталғандардың мүлкін - бұрын компанияда бағдарламашы қызметін атқарған Марат Жандосов пен кассаларға жауапты Майя Жауыроваға тиесілі элиталық автомобильдерді сату басталды. Сату электрондық сауда-саттық порталы арқылы жүзеге асырылады.
Сонымен қатар, Қапшағай қалалық соты шешімінің күшін жою туралы сотқа жеке өтініш берілді, ол 2022 жылдың маусымында ОЛИМП басшыларының бірі, кінәлі деп танылған С. Адвокаттар үкім шығару кезінде айыпталушылардың конституциялық құқықтары бұзылғанын айтады. Бизнестің негізін қалаған Анарбек Жауыров өз өкілдері арқылы активтерді қайтаруға қол жеткізуге тырысып бақты.
Бесінші орынды 43,5 миллиард теңге салық берешегі бар GB Invest компаниясы алады. Ол өз қызметін 2011 жылы Қостанай облысында «Руслан-2030» атауымен бастады. Оның негізін қалаушы және жетекшісі Марина Гирина болған. Негізгі қызмет түрі - дүкендерден тыс бөлшек сауда. Көп ұзамай фирма атауын «Техностар» деп өзгертіп, Алматыға көшті.
2014 жылдан 2023 жылға дейін компания басшылық пен заңды мекен-жайын бірнеше рет өзгерткен. 2018 жылдың мамыр айында ол Каскелеңде тіркеліп, GB Invest деп атала бастады. Қызметі тауарлардың кең түрі бар көтерме саудаға өзгерді. Ол кезде жетекшісі Виктория Полукарова болатын.
Компания Бас прокуратураның кедендік рәсімдеу саласындағы бұзушылықтар мен салық төлеуден жалтаруға байланысты 2022 жылғы сот тергеуінде бар (біз бұл туралы жоғарыда айтқан едік). GB Invest контрабандаға қатысы бар ұйымдар арасында басқа компаниялармен қатар көрсетілген. Ол кезде ол тізімде жоғалып кеткен, себебі барлық БАҚ-тар Әнипа Назарбаеваға қатысты компанияға баса назар аудара бастаған.
Осылайша, борышкерлердің алғашқы бестігіне кіретін компаниялардың кем дегенде біреуі бір кездері Назарбаевтар кланының мүшесіне тиесілі және басқа екі компаниямен қатар (екінші және бесінші орын), бір дау-дамайда көрінді. Бұл жай ғана сәйкестік пе?..
Салық берешегінің ең ірі көлемі Алматыда - 369,9 млрд теңге және Алматы облысында - 151,5 млрд теңге болып көрсетілген. Қарыз қаражаты бойынша 5 өңірдің қатарына Астана (53,1 млрд) , Қарағанды облысы (45,9 млрд) және Ақтөбе облысы (38,1 млрд) кіреді. Барлығы 15 мыңнан астам компания 758,7 млрд теңге қарыз жинаған.
Бұл қаражаттың 60% -на жуығы ірі борышкерлердің ондығына тиесілі. Олардың қатарында сауда, құмар ойындар, құрылыс, тасымалдау және өндіріс саласының ұйымдары бар.
Орда бұған дейін Нұрсұлтан Назарбаев, оның әйелі, бір қызы, сонымен қатар  ағасы мен әпкесі мемлекетке көлік, жер, мүлік үшін салық төлемегені туралы жазған . Әрбір кешіктірілген күн үшін оларға  тіпті айыппұл да есептелген.
2022 жылы Алматыдағы Назарбаевтар әулетінің сарайлары туралы деректер берілді.",2025-04-27T13:04:15+05:00,2025-04-27T13:04:15+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/1745734786_chatgpt-image-24-apr_-2025-g_-18_26_07.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/1745734786_chatgpt-image-24-apr_-2025-g_-18_26_07.webp,
5af206410739816f6765247f5f3cf94d,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Назарбаевтардың сүйікті аумақтарына аукцион жарияланды,"Қайтарылған активтерді басқару компаниясы жариялаған ақпаратқа сәйкес, олар Назарбаевтардың туған жері — Алматы облысындағы Шамалған ауылында орналасқан жер телімін сату үшін аукцион жариялады. Ауданы 142 гектар жер телімінің құны 127 миллион теңге, деп хабарлайды Orda.kz.",investigations,https://kaz.orda.kz/nazarbaevtardyn-syjikti-aumaktaryna-aukcion-zharijalandy-130856/,"Қайтарылған активтерді басқару компаниясы хабарлағандай, олар Назарбаевтардың туған жері — Алматы облысындағы Шамалған ауылында орналасқан жер телімін сату үшін аукцион жариялады. Ауданы 142 гектар жер телімінің құны 127 миллион теңге, деп хабарлайды Orda.kz.
Жердің негізгі мақсаты — ауыл шаруашылығын жүргізу, алайда қазіргі уақытта ол бос тұр. «Жерді сату үшін компания жарнамалық хабарландыру жариялады.
Дегенмен, аукционға қатысушылар жиналмағандықтан, ол өтпей қалды. Ал алдыңғы иесі туралы компания әдеттегідей ештеңе айтпады. Бірақ қазақстандықтар Шамалған жерлерінің басты жанашыры кім болғанын біледі.
Жақын жерде бұлақтар ағып жатыр, бұл маңды туристер ұнататыны анық. Ал баға бағалау есебі бұл жердің табысты екенін көрсетеді. Жақын жерде Іле-Алатау мемлекеттік ұлттық саябағы орналасқан. Дегенмен, ең қызықтысы, көрші тұрған жер телімі — 627 гектар, тағы жақын жерде орналасқан жер телімі (50 гектар) ол да компанияға тиесілі. 8946 теңге болатын сотық бойынша 127 миллион теңге тұратын жер телімінің әр сотығы дәл осы бағада) ең үлкен учаскенің бағасы шамамен 560 миллион теңге болуы тиіс.
Болжам бойынша, барлық учаскелер бір жеке немесе заңды тұлғадан алынған сияқты, бірақ әзірге олардың бәрі аукционға шығарылған жоқ.
Сонымен қатар, компания Алматының элиталық ауданында орналасқан бизнес-орталықты аукционға шығарды. Ғимараттың құны 4,3 миллиард теңгеге бағаланған.
Жалпы алаңы төрт мың шаршы метрден асатын орталық Көктем-2 шағын ауданында орналасқан. Барлық 10 қабатты кеңсені түрлі компаниялар жалға алып отырған.
Біздің соңғы сұхбатымызда қайтарылған активтерді басқару компаниясының басшысы Қуанышбек Мұқаш бұл бизнес-орталықты компания жалға алушылармен бірге алғанын айтты. Олар барлық жалға алу келісімшарттарын қайта жасасқан.
Бизнес-орталықтың алдыңғы иесі бағалау есебінде көрсетілмеген. Бірақ ғимаратта жұмыс істейтін компаниялар тізімін және кадастрлық карталарды зерттей отырып, біз оның иесі «Rent Investment Group» ЖШС болғанын анықтадық.
Жалпы соманың 4,3 миллиард теңгеден 167 миллион теңгесі жер теліміне (0,2 гектар) тиесілі. Аукцион 5 ақпанда басталуы тиіс еді, бірақ қатысушылар табылмады.",2025-02-20T11:17:59+05:00,2025-02-20T11:17:59+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/1740031260_1739974951_bez-imeni-1.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/1740029155_photo_2025-02-19_18-23-23.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/1740029279_photo_2025-02-19_18-45-55.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/1740029990_1739974505_auction-get-photo-5.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/1740030043_photo_2025-02-19_18-00-38.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/1740030588_1739974358_auction-get-photo.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/1740030853_photo_2025-02-19_18-02-16.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/1740030949_1739974351_auction-get-photo-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-02/sizes/1440x810/1740031260_1739974951_bez-imeni-1.webp,
9a1ce87dbab3202a4b4d54eb9fed6e74,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Назарбаевтың қорлары мен офшорларының іздері: Астанадан Кайман аралына дейін жол тартқан құпия байланыс,"Өткен аптада біз Нұрсұлтан Назарбаевтың жеке «Байтау даму қоры» өткен жылы 45 әкімшілік айыппұл алғанын, оның 44-і – Астана мен Алматыда жол ережесін бұзғаны үшін екенін жазған едік. Ол туралы бөлек",investigations,https://kaz.orda.kz/nazarbaevtyn-korlary-men-ofshorlarynyn-izderi-astanadan-kajman-aralyna-dejin-zhol-tartkan-kupija-bajlanys-134389/,"Өткен аптада біз Нұрсұлтан Назарбаевтың жеке «Байтау» даму қорының былтыр 45 әкімшілік айыппұл алғанын, оның 44-інде Астана мен Алматыда жол ережесін бұзғанын жазған едік. Ол туралы бөлек зерттеу мақаламызды жарияланғанбыз. Ал бұл жолы әңгіме айыппұлды полиция салмағанында болып отыр. Бұл — басқа мекемеден келген жалғыз айыппұл, деп хабарлайды Orda.kz.
Бұл айыппұлды ҚР Ұлттық банкі салған. Бұзушылық туралы хаттамада 2024 жылы 22 сәуірде Нұрсұлтан Назарбаевтың «Елбасы» қоры Назарбаевтың тағы бір «Байтау» атты даму қорына Кайман аралдарында тіркелген, яғни офшор аймағындағы EBF LTD компаниясының бір акциясын бергені жазылған. Сондай-ақ құжатта бұл шешімді EBF LTD-нің жалғыз құрылтайшысы 2024 жылы 15 сәуірде қабылдағаны көрсетілген. Бірақ ол құрылтайшының кім екені беймәлім.
«Байтау даму қоры» мәміле туралы ақпаратты Ұлттық банкке тым кеш бергендіктен, хаттама жасалған. Алайда қор айыппұл салуға келісім білдіргендіктен, айыппұл мөлшері нөл теңге болып бекітілген.
Мұндағы мақсат айқын — қор офшор компаниясының акционерлер қатарына кіруі тиіс болған. Бірақ түпкі мақсаттары түсініксіз. Біз EBF LTD компаниясының шын мәнінде немен айналысатынын анықтауға тырыстық.
Ұлттық банк біздің ресми сауалымызға нақты жауап бермей, бұл тақырып монетар реттеушісінің құзыретіне кірмейді деп сылтауратты. Сондықтан біз Каймандағы компаниялардың жалпы тізімін қарап шықтық. Бұл компанияны сол жерден компанияны таптық. Реестрден алынған үзінділер арқылы біз оның кеңсесінің мекенжайын, бар-жоғы 49,5 мың доллар болатын жарғы капиталын және екі директордың аты-жөнін білдік. Олар: Қайрат Нағашыбаев пен Нұрлан Алданов.
Алғашқысы туралы интернеттен еш дерек табылмады. Ал Нұрлан Алданов шамасы KAZ MINERALS HOLDING LIMIТED компаниясын басқарады. Бұл — небәрі бір жыл екі ай бұрын құрылған шағын жас компания, ол KAZ MINERALS INТERNAТIONAL DMCC-ке (KAZ MINERALS-тың шетелдік филиалы) тиесілі. Алданов сонда бірінші басшы ретінде көрсетілген, бірақ оның Каймандағы компанияға қатысы бар-жоғы белгісіз. Реестрде аты аталған адаммен тегі мен аты сәйкес келетін басқа біреу болуы мүмкін.
EBF LTD 2011 жылғы 15 шілдеде EXEMPT-компания ретінде тіркелген. Бұл мәртебе нені білдіреді?
Exempt Company — Кайман аралдарында тіркелген заңды тұлға, ол:
EXEMPT-компания Кайман аралдарының резиденттерімен, яғни жергілікті тұрғындарға тауар не қызмет сатумен айналыса алмайды. Сондай-ақ аралда әкімшілік кеңселерден басқа жылжымайтын мүлікке иелік ете алмайды.
Өкінішке қарай, Кайман аралдарының заңнамасында компания акционерлерін және корпоративтік жазбаларды ашық жариялау қарастырылмаған. Сондықтан тіміскілеп жеткен ізіміз аралдарға келгенде үзілгендей болды...
...бірақ қайтадан Қазақстанда жалғасты.
2021 жылы 30 маусымда Назарбаевтың акцияны «Байтау» қорына берген «Елбасы қоры» күмәнді аттары ұқсас жаңа компанияны тіркейді: EBF Finance. Ол Астанадағы Тұңғыш Президент кітапханасында заңды мекенжай алған компания.
Одан кейін, 2022 жылы 2 наурызда «Елбасы қоры» Астанадағы дипломатиялық қалашық аумағынан 13 гектар жерді 49 жылға уақытша ақылы жер пайдалану құқығын иеленді. Сол кең аумақтың бір бұрышында, ҚР Президенті істерін басқару қарамағындағы жер телімінде, екі коттедж салынған. Олардың әрқайсысында гараж бар және сыртқа шығатын жеке биік қақпасы орналасқан. Арнайы жол да салынған.
Ашық деректерге қарағанда, EBF Finance қаржылық қызмет көрсетумен айналысады. Бірақ ешқандай лицензиясы жоқ. Соған қарамастан компанияның төлеген салықтары жаман емес. 2025 жыл әлі толық бітпей жатып, 81 млн теңге салық төлеп үлгерген. Компанияның сот істері де, мемлекеттік келісімшарттары да жоқ, бірақ бірқатар әкімшілік айыппұлы бар. Олар Toyota Land Cruiser Prado 150 көлігімен жол ережесін бұзған. Дегенмен «Байтау» қорымен салыстырғанда бұл болмашы ғана заңсыздық.
2023 жылы сәуірде «Елбасы» қоры EBF Finance-тен бас тартып, оның құрылтайшысы ретінде «Консалтинг және стратегиялық бастамалар орталығы» атты Қоғамдық қор тіркелді. Бірақ қожайындар ауысқанымен, компанияның заңды мекенжайы өзгермеді. Ол дипломатиялық қалашықтың шетінде орналасқан әлгі екі коттеджге көшірілді. Енді ашық кадастр картасына сәйкес, осы екі жер учаскесінің және үйлердің құқық иесі — EBF Finance.
Сондай-ақ бұл қоғамдық қор «СИТАЛЛ СТРОЙ» құрылыс компаниясының да құрылтайшысы. Фактілерге қарағанда, әңгіме офшор арқылы жүзеге асқан күрделі активтер тізбегі жайлы болып отыр. Онда Назарбаевтың жекеменшік қорлары белгілі бір кезеңдерде уақытша иесі, делдал әрі бір сәтте астананың элиталық ауданындағы жер телімдерінің иесі ретінде көрсетілген. Бір акцияны екі қордың арасында қайта-қайта не үшін рәсімдегені белгісіз. Сол сияқты бүкіл схеманың түпкі мақсаты да беймәлім.
Айта кетейік, Orda.kz тұңғыш президенттің культке айналып шыққан шыңырауы жайлы және 30 жылда Назарбаев қалыптастырған жүйенің қазіргі қоғамға әсері жайлы саралап көрді.
Бұған дейін тілшіміз экс-президенттерге қатысты заңның мәнін саралап көрген еді. 2025 жылдың 10 қаңтарында Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев бұрынғы президенттердің және олардың отбасыларының денсаулығы мен жеке өміріне қатысты ақпаратты мемлекеттік құпияға жатқызатын заңға өзгерістер енгізді. Бұл жаңалық аясында ақпарат таратуға тыйым салынды. Ал Қазақстанда бұрынғы президент әзірге тек Нұрсұлтан Назарбаев болғандықтан, жаңа норма нақты оған қатысты енгізілгені айдан анық.
Сонымен қатар Orda.kz порталының зерттеу бөлімі Қайрат Шәріпбаевтың (Нұрсұлтан Назарбаевтың күйеу баласы, Дариға Назарбаеваның жары) күдікті істерін ашты. Бұл тіпті оларға қазірдің өзінде табыс әкеліп жатқан «қайнар бұлақ» болуы мүмкін. Толығырақ тілшіміздің материалынан оқыңыз.
Автор: Илья Астахов",2025-08-18T18:33:38+05:00,2025-08-18T18:33:38+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1755492766_klzh_nazarbaev_moneymnogo.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755516597_snimok-jekrana-2025-08-11-v-09_18_55.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755516634_snimok-jekrana-2025-08-14-v-18_51_33.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755516679_snimok-jekrana-2025-08-11-v-09_29_15.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755516704_snimok-jekrana-2025-08-14-v-20_10_56.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755516741_snimok-jekrana-2025-08-14-v-20_14_00.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755516770_karta.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755516853_2025-08-14-20_16_50.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755516943_doma2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1755492766_klzh_nazarbaev_moneymnogo.webp,
39ec2b4e117df0988bd735f7ed3e371a,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Назарбаевтың офшоры, Құлыбаевтың серіктесі, Әбіқаевтың ұлы: Қапшағайдың жағасында жасырынғандар","15 қыркүйекте мәжілісмен Бақытжан Базарбек Facebook парақшасында Балқаш-Алакөл бассейндік инспекциясынан алған ресми жауабын жариялады. Сұрау  кезінде Капчагай су қоймасының жағалауындағы жеке адамдарға кезінде берілген 82 жер телімі сөз болды. БАБИ берген жауапқа қарағанда, ол жерлердің кемінде бір бөлігі Қазақстанға кеңінен танымал тұлғалардың қолына тиген.",investigations,https://kaz.orda.kz/nazarbaevtyn-ofshory-kulybaevtyn-seriktesi-abikaevtyn-uly-kapshagajdyn-zhagasynda-zhasyryngandar-134935/,"15 қыркүйекте мәжілісмен Бақытжан Базарбек Facebook парақшасында Балқаш-Алакөл бассейн инспекциясынан алған ресми жауабын жариялады. Мұнда Қапшағай су қоймасының жағалауындағы жеке адамдарға кезінде берілген 82 жер телімі сөз болды. Балқаш — Алакөл бассейн инспекциясы берген жауапқа қарағанда, ол жерлердің кемінде бір бөлігі Қазақстанға кеңінен танымал тұлғалардың қолына тиген.
Orda.kz тілшісі олардың кім екенін анықтап көрді.
Ең даулы есімдердің бірі – М.Н. Әбіқаев. Қазір инспекция осы тұлғаға қатысты тексеру жүргізіп жатыр. Бұл – бұрынғы ҰҚК төрағасы әрі сенатор Нұртай Әбіқаевтың ұлы Марат Әбіқаев. Ол құжат бойынша «Луговской жылқы зауытының» иесі деп саналады. Бұл туралы Orda.kz жуырда жазған болатын.
Балқаш — Алакөл бассейн инспекциясының жауабына сәйкес, Марат Әбіқаевтың атына 03055006407 деген кадастрлық нөмірі бар жер телімі тіркелген. Ашық кадастрлық карта дерегіне сүйенсек, бұл – 60 соттық аумақ. Ресми түрде «демалыс базасы».
Алайда Google Earth спутниктік суреттеріне қарағанда, ол жер демалыс орнына емес, қайық станциясына көбірек ұқсайды: ішінде қойма, мұнаралар бар. Тіпті картадағы атауы да күлкілі.
Ғарыштан түсірілген суреттерге қарағанда, Әбіқаевтың жерін су қорғау аймағынан бөліп тұрған қоршау жоқ. Ал қайықтар мен қалқалар жағалаудың әр тұсына қойылған.
Депутатқа жолданған жауапта тағы бір белгілі адамның аты тікелей аталмаған. Бірақ Бақытжан Базарбектің Forbes тізіміндегі олигархтарды меңзегенін аңғаруға болады. Әңгіме – 2025 жылғы Forbes тізімінде №43 орында тұрған Яков Цхай туралы. Оның «Достар» атты компаниясы Қапшағай жағасында жалпы аумағы 15 гектардан асатын екі жер теліміне иелік етеді. БАБИ (Балқаш — Алакөл бассейн инспекциясы) мәліметінше, прокуратура ол телімдер бойынша меншік құқығын жарамсыз деп тану жөнінде сотқа талап қоюға әзірленіп жатыр.
Бұл орынды Әбіқаевтың жері секілді «демалыс базасы» деп көрсеткен. Спутниктегі суреттерге қарасақ, бұл телім шынымен демалыс орнына ұқсайды: екі тұрғын үй, шаруашылық құрылыстары, бірнеше қойма, бассейн, тоғандар мен бірнеше пирс бар. Дегенмен, онда Яков Цхай мен оның туыстарынан басқа кім демалатыны беймәлім.
Forbes басылымының бағалауынша, Яков Цхайдың байлығы 236 миллион доллар. Бизнесмен бірнеше компанияға иелік етеді. Соның ішінде «Достар-Инвест» арқылы ол «Достар-Комерц» компаниясының бір бөлігіне иелік етеді. Ал «Достар-Комерцтің» қарамағында – Алматыдағы Көк базар. Бұл серіктестіктің екінші құрылтайшысы – Тимур мен Динара Құлыбаевтарға тиесілі Mercury Properties компаниясы.
Бақытжан Базарбекке жолданған ресми жауапта аты едәуір жасырылған тағы бірнеше танымал есім бар. Прокуратура қазір «Корпорация Алмалы» ЖШС-не жерді беру жөніндегі келісімді жарамсыз деп тану үшін де талап арыз әзірлеп жатыр. Бұл серіктестіктің құрылтайшысы – «Корпорация Наурыз» ЖШС. Ол 1999 жылы құрылған, содан бергі 26 жыл ішінде құрылтайшылары сан рет өзгерген. Бірақ Kompra.kz сервисінің дерегіне сүйенсек, 2004 жылдан 2022 жылға дейін оның құрылтайшыларының қатарында олигарх Владимир Жұманбаевтың Vertex Holding компаниясы тұрақты түрде болған.
Жұманбаев компаниясының «әріптестері» әуелі Loxten Company Limited, кейін соған ұқсас атаудағы Loxten Anstalt болды. Ал 2020 жылдан бастап олардың орнын нидерландиялық Noord Holland Trading Company B.V. басты. Компания Нидерландияда тіркелгенімен, оның иелері Нұрсұлтан Назарбаев пен олигарх Владимир Ким деген сыбыс бар. 2024 жылдан бастап «Корпорация Наурыздың» құрылтайшылары қатарынан Vertex Holding алынып тасталып, оның орнына «Евразия Строй LLP» шыққан. Бірақ оның жалғыз құрылтайшысы – бәрібір сол Noord Holland Trading Company B.V.
Ал «Корпорация Алмалы» компаниясына қандай телімдер тиесілі? Алғашқысы – 13 гектар жер. Ол Қапшағай су электр стансасының қарсы бетіндегі жағалауда орналасқан.
Пішіні найзаға ұқсайды. Google Earth картасынан бұл аумақта тікелей су жиегінде салынған зәулім үй, бау-бақша мен қайық айлағы анық көрінеді. Айтпақшы, зәулім үй шағын шығанақта көзден тасада тұр. Су қоймасы мен қалаға қарағандағы тамаша көріністі осы үйден көруге болады.
Бұл жерді ресми түрде «Қапшағай резиденциясын күтіп-ұстау» деп көрсеткен.
Екінші телімнің аумағы – 300 гектар. Ол Қапшағайдың оңтүстік жағалауында.
Алғаш қарағанда – қаңыраған дала іспетті. Бірақ жақыннан қарасаңыз, Назарбаевтар әулеті ерекше ұнататын қора-қопсы, атқоралар мен шағын ипподромға ұқсас құрылыстарды көруге болады. Бұл жерде ресми түрде – «шаруа қожалығымен айналысады» деп жазылған.
Егер Бақытжан Базарбек өз сауалын көктемде жолдағанда, бәлкім, оған Нұрсұлтан Назарбаевтың құдасы Асқар Құлыбаевқа тиесілі телім де аталар еді. Бірақ Қапшағай жағалауындағы жерді одан мамыр айында-ақ сот шешімі бойынша тартып алды.
Автор: Игорь Улитин",2025-09-16T14:36:54+05:00,2025-09-16T14:36:54+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/1758009515_kapchagaj-kollazh-kopija.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/1758009650_790sh.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/1758009711_kapchigav.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/1758009781_1757945741_ckmro.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/1758009824_k68.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/1758009853_uinshtlshglz.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/1758009966_nascha.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/1758010026_nascha32.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/1758010066_naaoa-kad.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/1758010157_arar.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/1758010208_ippo.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/1758009515_kapchagaj-kollazh-kopija.webp,
cd32b1ca5b4c9d39d6d63e84f1ea24f2,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Назарбаевтың олигархтары қанша байлықты қайтарды және ол қайда сақталады?,"Orda.kz олигархтардың активтерін қайтару мәселесін саралап көрді. Мақаламызда бұл іспен кім және қалай айналысып жатыр, ақшалар мен басқа да байлықтар қайда сақталады және олардың жалпы сомасы қанша екені жайлы ақпарат береміз.",investigations,https://kaz.orda.kz/nazarbaevtyn-oligarhtary-kansha-bajlykty-kajtardy-zhane-ol-kajda-saktalady-130229/,"Оrda.kz тілшісі олигархтардың активтерін қайтару мәселесін саралап көрді. Мақаламызда бұл іспен кім және қалай айналысып жатыр, ақшалар мен басқа да дүние-мүлік қайда сақталады және олардың жалпы көлемі қанша екені жайлы ақпарат береміз.
«Жалғанды жалпағынан басамыз» деген алпауыттардың заңсыз жолмен иемденген мүліктерін қайтару жолы тым күрделі-ақ. Orda.kz сайтына сарапшы осы тәсілдерді қайта қарау жайлы сөз қозғады.
Активтерді қайтарумен екі құрылым айналысады.
Біріншісі – Қазақстан Бас прокуратурасының активтерді қайтару комитеті. Бұл комитетті 44 жастағы аға әділет кеңесшісі Нұрдәулет Сүйіндіков басқарады. Ол прокуратура органдарында 2000 жылдан бері жұмыс істеп келеді. Активтерді қайтару комитетіне дейін ол Бас прокуратурада Халықаралық-құқықтық ынтымақтастық қызметінің басшысы болды.
Orda.kz мәліметіне зер салсақ, Нұрдәулет Сүйіндіковтің қол астында 50 қызметкер бар. Олардың негізгі міндеті — активтерді іздеу, тексеру және олардың қалай пайда болғанын талдау. Былайша айтқанда, дәл осы мамандар байлықтың заңсыз жолмен алынғанын анықтап, нақты дәлелдерді олигархтарға ұсынады. Егер олигархтар бұл дәлелдерді мойындамаса, сотқа жүгінеді.
Екінші құрылым — Мемлекетке заңсыз иемденілген активтерді қайтару мәселелері жөніндегі комиссия. Оның төрағасы — премьер-министр Олжас Бектенов. Бұған дейін ол ең кемі сегіз жыл бойы Антикорда қызмет атқарған. Комиссияның құрамында үкіметтік шенеуніктер, құқық қорғау органдарының өкілдері, депутаттар және қоғам белсенділері бар. Мысалы, олардың арасында «Қазақстанның Азаматтық Альянсы» ұйымының президенті Бану Нұрғазиева және Мемлекеттік қызмет саласындағы өңірлік хабтың басқарушы комитетінің төрағасы Әлихан Байменов бар.
Бұл адамдардың бәрі Бектеновке тікелей бағынбайды. Бас прокуратура жанындағы комитет істерді үкімет жанындағы комиссияға тапсырады, ал оның мүшелері активтерді қайтару және оны қайтару тәсілі туралы соңғы шешімді бірлесіп қабылдайды.
Екі тәсіл бар:
1. Ерікті түрде қайтару – бұл жағдайда олигархпен келісімшарт жасалады.
2. Мәжбүрлеп қайтартқызу – бұл жағдайда іс сотқа, соның ішінде шетелдік сотқа жіберіледі.
Қайтару алгоритмі күрделі. Сонымен қатар мұнда үлкен мемлекеттік құпия да бар. Бұл – арнайы реестр. Оны Бас прокуратура жанындағы комитет жүргізеді. Ал оны үкімет жанындағы комиссия бекітеді. Реестрге күмәнді жолмен алынған активтердің иелері туралы ақпарат енгізіледі.
Жай сөзбен айтқанда, бұл — олигархтар мен олардың «аспаннан түскен» байлықтарының (яғни, конфискацияға жататын активтердің) есебі. Бұдан құтылу үшін олар өз мүліктерінің заңды түрде алынғанын дәлелдеуі қажет. Бірақ бұл адамдардың аты-жөндері мен олардың активтерінің атауларын қазақстандықтар ешқашан біле алмайды. Бұл мәліметтерді заң бойынша жариялауға болмайды.
Orda.kz үкімет комиссиясының мүшелері бұл деректерді жарияламау туралы құжатқа қол қойғанын анықтады.
Қазақстанның Қаржы министрлігі ақшаны сақтайды. Ол үшін 2023 жылдың қазан айында Арнаулы мемлекеттік қор — бақылау шотын ашты. Orda.kz-тің анықтауынша, мемлекет ақшаға басымдық береді, және олигархтар ерікті келісім немесе сот шешімі бойынша оларды тікелей осы арнайы қордың шотына аударады. Бұл қаражат әлеуметтік жобаларға жұмсалады.
«Қайтарылған активтерді басқару компаниясы» барлық басқа байлықтарды сақтайды. Олигархтар олардан ерікті немесе мәжбүрлі түрде бас тартқан дүниелердің қатарында: элиталық қазақстандық және шетелдік жылжымайтын мүлік, автомобильдер, зергерлік бұйымдар, антиквариат және басқа да сән-салтанат заттары бар. Бұл коммерциялық ұйым 2023 жылдың 9 қазанында активтерді сақтау, басқару және сату мақсатында жұмысын бастады.
Былайша айтқанда, бұл компания олигархтардың байлықтарының жаңа иесі болып, оларды сатып, алынған ақшаны арнайы қордың шотына аударады. Оның жалғыз құрылтайшысы — мемлекет, нақтырақ айтқанда, Қаржы министрлігінің Мемлекеттік мүлік және жекешелендіру комитеті.
Дегенмен, біз бұл компания туралы тағы да қазбалауды жөн көрдік. Компанияны басқарып отырған адам — Қуанышбек Мұқаш. Ол 2024 жылдың 14 маусымынан бастап компанияның бас директоры болды. Мұқаш активтерді қайтару ісіне аяқ-асты келе салған жай адам емес. Әрине, оның қызметтік жазбасында прокуратурада қызмет еткені жайлы ақпарат бар. Ол алдымен Қарағанды облысында, кейін Астана қаласында, ал кейінірек Қазақстанның бас прокуратурасында қызмет атқарған.
Мұқаштың үш орынбасары мен кеңесшісі бар, ал компанияда төрт департамент жұмыс істейді. Олар: активтерді қабылдау және пайдалану; экономика және қаржы; ұйымдық бақылау, кадрлық және құқықтық қамтамасыз ету; активтерді сату. Біз бұл компанияда қызметкерлер өте көп деп топшылаймыз.
Сайтта жарияланған қаржылық есептен көрініп тұрғандай, компания 2023 жылды 3,5 миллион теңгеден астам шығынмен аяқтаған.
Дегенмен, сол есепті дайындау мен бекіту кезеңінде (бұл 2024 жылдың алты айын алды) ұйым 36 миллиард теңгенің активтерін қабылдады. Ал табыстары бойынша, көрініп тұрғандай, ол жоғалтқан уақытты тез арада «толтырған». 2024 жылы 470,8 миллион теңге салық пен міндетті төлемдер төлеген.
Ал өткен сәрсенбі, 22 қаңтарда компания 2025 жылдың есебінен ақша табуға тырысты. Ол онлайн-аукцион арқылы 19 лоттан тұратын зергерлік бұйымдарды сатуға шығарды. Ең төменгі бастапқы баға 151,5 мың теңге болды, бұл Қазақстандық коллекциялық монеталар «Бата», «Беташар» және «Сүйіндір» үшін белгіленген баға.
Ең қымбат баға «Ulysse Nardin Classic» сағаттарына қойылды. Бұл сағаттар санаулы ғана, нақтырақ айтсақ 30 данадан ғана шыққан. Бірақ корпусында сызаттар мен бауында айтарлықтай сызаттар мен бүлінген жерлері бар. Осы кемшіліктеріне қарамастан, олардың бастапқы бағасы 214,5 миллион теңге болды.
Дегенмен, сағаттарды да, монеталарды да, басқа 17 лот та сатып алушы таппады. Аукцион өтпеді, себебі бірде-бір қатысушы тіркелмеген болып шықты.
Қайтарылған активтердің көлемі қомақты деген пікірді, міне, солайша билік өкілдері қоғам санасына салғысы келеді. Мысалы, 2023 жылдың 23 қарашасында премьер-министр Әлихан Смайылов:
2024 жылдың 26 қаңтарында әлі премьер-министр болып қызмет атқарған Әлихан Смайылов елге екі жыл ішінде жалпы сомасы 1 трлн теңге болатын активтер қайтарылғанын мәлімдеді. Ал үкіметтің ресми сайты былай деп жазған:
2024 жылдың 17 қазанында премьер-министр Олжас Бектенов президентке 2024 жылдың басынан бастап активтерді қайтару комиссиясы 450 млрд теңге көлеміндегі келісімдерді мақұлдағанын хабарлады.
Ал үш аптадан кейін, 8 қарашада үкіметтің ресми сайты мемлекет кірісіне қосымша 525 млрд теңге актив қайтарылғанын хабарлады.
2024 жылдың басынан бері активтерді қайтару бойынша келісімдер жалпы 900 млрд теңгеден астам қаражатты құрайтынын айтқан болатын Олжас Бектенов. Ал нақты ақшалар мен активтердің мөлшері туралы сұранысқа жауап берген екі мемлекеттік органның мәліметтері сәл айырмашылық көрсетті. Бірақ бұл жолы айырмашылық аз болғандықтан, оны мүмкін болатын қателік деп есептеуге болады, сондықтан Қаржы министрлігінің Арнаулы мемлекеттік қорында 215 млрд теңгеден 230 млрд теңгеге дейін қаражат бар екені айтылды.
Сонымен қатар, 2024 жылы Арнаулы мемлекеттік қор қаражаты есебінен бірнеше әлеуметтік жобалар, оның ішінде спорт кешендері, балалар музыка мектептері және медициналық мекемелердің құрылысына 94,3 млрд теңге жұмсалғаны айтылды.
Айта кетейік, «Қайтарылған активтерді басқару компаниясы» жыл сайын Жоғары аудиторлық палатаның тексеруінен өтеді, алайда Қаржы министрлігі осы ұйымға қатысты әзірше аудит жүргізілмегенін атап өтті.
Мәжіліс депутаты Марат Бәшімов Үкімет жанындағы активтерді қайтару комиссиясының мүшесі. Біз одан комиссияның қалай жұмыс істейтіні туралы айтып беруді сұрап, (ең маңызды) қысқаша қорытынды дайындадық.
— Дамыған әлемде коррупция кеңірек етек жаяды. Банктер, сақтандыру компаниялары, барлық азаматтық сала — бәрі де коррупция аясында. Онда заңсыз байығаны үшін азаматтық-құқықтық жауапкершілік туралы конвенция қолданылады. Біз осы конвенцияны өз заңымызды әзірлеуде негіз ретінде алдық. Ақшаның шығу тегін дәлелдей алмасаң — ол мемлекетке қайтарылады. Бұл қарапайым және маңызды принцип. Ешкім қылмыстық істі қудаламайды, себебі уақыты өтіп кеткен, бірақ активтер қайтарылады.
— Реестр құпия жасалды, оның бір қарапайым себебі бар. Көптеген олигархтар — қатардағы кәсіпкер емес, олардың ірі компаниялары, акциялары және тағы басқа мүліктері бар. Активтің аты аталған сәтте шетелдік инвестор оны есепшоттарынан шығарып тастайды және бәрі тез арада құнсызданып кетуі мүмкін. Бұл объективті себеп, дәлел. Біз (депутаттар. — Ескертпе авт.) осыған келістік.
— Онда билікке ең жақын адамдардың фамилиялары бар. Оларға ұнай ма, ұнамай ма — бірақ олар сонда көрсетілген.
— Егер активтер бәсекеге қабілетсіз жолмен алынған болса, арнайы жағдай жасалып, мысалы, банкрот болып, арзан бағаға сатып алынған болса, активтерді қайтару комитеті мұны тез арада дәлелдей алады. Оған өткен жылдардың құжаттарын табу қиынға соқпайды. Прокуратураның күшімен әрекет етеді. Дәл осы себепті комиссия премьер-министрдің жанында құрылған — оған барлық атқарушы билік құрылымдары бағынады. Жұмыс істеу жылдам әрі жеңіл болады.
— Олар (олигархтар. — Ескертпе авт.) бұған келіседі. Себебі бас прокуратурамен таласудың қажеті жоқ екенін іштері біледі. Әрине, ешкім өз еркімен активтерін бере салмайды. Әр олиархтың қасында заңгерлер бар. Бірақ прокуратураның қолында құжаттар бар. Әңгіме қысқа-нұсқа болады: «міне, 20 жыл бұрынғы келісімшарт: активтің нарықтық құны осындай болды, ал сен оны бірнеше тиынға сатып алдың».
— Ар арнайы қор негізінен бар назарды әлеуметтік маңызды мақсаттарға беріледі: мектептер, ауруханалар, спорттық нысандар салу. Ол жерден ақшаны жайдан жай ала алмайсың.
— Олар ондайға бармайды. Бұл саланы құзырлы органдар бақылап отыр. Мемлекет басшысының, арнайы қызметтердің, құқық қорғау органдарының бақылауында. Оған жемқорлардың қолы тиген сәтте-ақ «кесіп тастайды». Қарар қабылданады. Бұл — олар көксейтін ақша емес.
Қаржы сарапшысы Расул Рысмамбетов ұрлық қаупін байқамағанын айтады. Алайда ол активтерді қайтару процесінің ауқымына күмәнмен қарайды.
Ол активтерді қайтару процесін реформалауды қажет деп санайды.
Orda.kz активтерді қайтару жұмыстарының барысын бақылауды және осы механизмнің Қазақстанда қаншалықты тиімді жұмыс істейтінін талдауды жалғастырады.",2025-01-28T09:00:10+05:00,2025-01-28T09:00:10+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/1737959071_glavnaja-vozvrat_aktivov_kollazh.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1737955777_banu-nurgazieva-i-alihan-bajmenov-na-komissii-29-aprelja-2024-goda-primeminister_kz.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1737956055_kuanyshbek-mukash-atameken_kz.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1737956113_fragment-otcheta-kompanii-za-2023-god.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1737956165_kompanija-po-upravleniju-vozvraschennymi-aktivami-nalogi-v-2024-godu.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1737956215_monety-_-kollazh.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1737956271_chasy-za-214-mln-kollazh.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1737956334_alihan-smailov-gov_kz-ministerstvo-torgovli-i-integracii.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1737956379_olzhas-bektenov-zasedanie-pravitelstva-09_07_24-t_me-kzgovernment.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/4f97f9b3-7786-4700-91a6-803a088cfefa.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/bashimov-marat-new-v-komissii-po-vozvratu-aktivov-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/nurdaulet-suindikov-sck-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/1737959071_glavnaja-vozvrat_aktivov_kollazh.webp,
8c2497b12a599ae4b991c3d6742054e7,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Назарбаевтың ұрпақтары қайда және немен айналысады?,"Көп жылдар бойы қазақстандықтар еліміздің тұңғыш президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың отбасына қатысты мәліметті тек бюджет есебінен қаржыландырылған, билікке адал телеарналардың сюжеттері мен имидж қалыптастыру үшін жүрген баспасөз хабарламалары арқылы ғана танып келді. Ал қазір Назарбаев әуелетіндегі жас буын әлеуметтік желілерде белсенді болып, өздерін табысты кәсіпкер, қажылыққа барған жан, не болмаса «тұлға ретінде дамыған» ұстаз бейнесінде көрсетіп жүр.",investigations,https://kaz.orda.kz/nazarbaevtyn-urpaktary-kajda-zhane-nemen-ajnalysady-134208/,"Көп жылдар бойы қазақстандықтар еліміздің тұңғыш президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың отбасына қатысты мәліметті тек бюджет есебінен қаржыландырылған, билікке адал телеарналардың сюжеттері мен имидж қалыптастыру үшін жүрген баспасөз хабарламалары арқылы ғана танып келді. Ал қазір Назарбаев әулетіндегі жас буын әлеуметтік желілерде белсенді болып, өздерін табысты кәсіпкер, қажылыққа барған жан, не болмаса «қалыптасқан тұлға» бейнесінде көрсетіп жүр.
Orda.kz тұңғыш президенттің ұрпақтары бүгінде қайда екенін және немен айналысып жүргенін тағы бір саралап шықты.
Кейде «Нұрсұлтан Назарбаевтың әулеті жайлы айтылмаған дүние қалды ма екен?» деп ойлайсың. Айтыла-айтыла жауыр болып, халық тіпті қазіргі елдің дәл қазіргі жағдайына көбірек қызығатындай көрінеді. Дегенмен, тұңғыш президенттің бала-шағасы мен немерелері жайлы, олардың кәсіптері немесе жаңа таныстары туралы деректер шыға қалса жұрт елең ете қалады. Олардың да жасырынбай, әлеуметтік желіде белсенді болғанының арқасы болао бәлкім. Басылымдар олардың өміріндегі жаңалықтарды ара-тұра жариялап отырады. Бір кездері қолдарына тиген орасан қаражат әлі күнге олардың байлығын еселеп келеді.
Динара мен Тимур Құлыбаевтар жеке өмірлері жайлы ашық әңгімеден бойын аулақ ұстайды. Ал олардың қызы Дениза Асқар керісінше, көлеңкеде қалуды қаламайды. Қазір ол 1966 жылы құрылған, Италиядағы беделді Еуропалық дизайн институтында оқуын аяқтағалы жүр.
Instagram парақшасында Пхи-Пхи аралдарының жағажайлары, Миландағы кештер, Ибица клубтары мен Парижден түсірілген селфилер бар. Дениза Асқар көбіне жалаңаяқ құм үстінде немесе Мадейра жартасында суретке түскенді ұнатады. Оның аккаунтында шамамен алты мыңға жуық жазылушы бар. Аудиторияның белсенділігі — 9–15 % деуге болады. Бұл мұндай жеке блогтар үшін орташа деңгейден жоғары көрсеткіш. Қазақстанда түсірілген суреттерін «Туған жер» деп ықыласпен салған. Ал кейбір фотолар атасы билік басында отырғанда қазақ қоғамында болған «ұят» ұғымына қайшы келеді.
Құлыбаевтардың үлкен ұлы Алтайдың әлеуметтік желідегі парақшасы бос. БАҚ дерегінше, ол екі жыл бұрын бұрынғы мәжіліс депутаты әрі «Қазақмыс» компаниясының топ-менеджерінің қызы Үмітжан Жараспаеваға үйленген. Әкесінің компаниялар тізімінен тыс жерде Алтайдың есімі сирек аталады. 15 жастағы Алиша жайлы да ақпарат жоқ, ал Нәби есімі тек Уикипедиядағы деректің бір жолында ғана жазылған. Оның бар-жоғын да, отбасы активтерінің заңды жолмен жиналғанын да ашық деректерден білу әзірге мүмкін емес.
Назарбаевтың ұрпақтарының ішінде ең көп көзге түсетіні — Нұрәлі Әлиев. Оның Instagram-парақшасы Қазақстандағы ең танымал парақшалардың бірі. Шамамен үш миллион оқырманы бар. Бірақ аудитория белсенділігі — бар болғаны 0,1 %, ал жазылушылардың үштен бірі мүлде белсенді емес. Әлиевтің аудиториясының 55 %-ы — Ресейден, 29 %-ы — өзге елдерден, 16 %-ы — Украинадан. Бұл көрсеткіштер оның парақшасы диалог алаңынан гөрі имидж үшін ашылғанын аңғартады. Жеке өмірге қатысты жазбаларын ол жабық аккаунтында жариялаған болуы мүмкін.
Жуырда ол Канндағы бал жайлы жазған отандық және шетелдік ақпарат құралдарын сынады. Олар оның ұлы Аланды экс-президенттің Әсел Құрманбаевамен азаматтық некеден туған ұлы Тауман Назарбаевпен шатастырып алған екен.
Шынын айту керек, бүгінде Тауманның түрін танитындар аз. Ашық дереккөздерде тек Астанадағы бір резиденцияның иесі ретінде тіркелгені жайлы мәлімет бар. Кейбір басылымдар оның бұрынғы энергетика министрі Алмасадам Сәтқалиевтің қызы Анадель Сәтқалиевамен неке қиды деген ақпарат таратқан, кейін бұл мәліметті министрлік жоққа шығарды.
Дегенмен, Алан мен Тауман бет көріспей кеткен туыстар емес. Екеуі де Instagram-да бір-біріне жазылған. Таңғалатын түк жоқ, президенттің бейресми некеден туған балалары да етене жақы болған. Әрі отбасын жақсы білетін дереккөздер туыстардың көбіне бірге өскенін айтады.
Нұрәлидің Аланнан бөлек Лора, Әмира есімді қыздары және Әнуар атты ұлы бар. Ал Әлия Назарбаеваның балалары — Тиара, Алсара, Алдияр және Айлана көпшілік көзінен тасада жүр. Сондай-ақ тұңғыш президенттің екінші бейресми жары аталған Гүлнар Рақышеваның да екі қызы бар екені айтылады. Бірақ олардың қайда екені белгісіз. Біз, әрине, бүлдіршіндердің суретін жарияламаймыз. Қыздарының басқа туыстарынан айырмашылығы сол, олар әзірге «қызыл кілемге» шыққан жоқ. Дегенмен олар қазірдің өзінде Канн жағалауында қыдырып, Еуропадағы оқу визаларымен жүруі бек мүмкін.
Енді қайтадан Нұрәлі Әлиевтің парақшасына оралайық. Кіріп қалсаң, нағыз мұқият қойылған образдар галереясын аралағандай әсер аласың. Бір суреттінде ол миллиардерлердің ортасында тұрады. Bitcoin Foundation атқарушы директоры Брук Пирспен жобалар жөнінде әңгімелесіп тұр. Басқа бір кадрларда — отбасы, әйелі мен қызымен бірге қымбат интерьерлер мен сәнді пейзаждар аясында тұр. Іскер таныстар мен рухани ізденістерге қызығушылығы оның көпшілік алдында көрсеткен образы әрі оның кей дүниелерді көрсету үшін жариялағысы келетіндігінен хабар беретіндей.
Дегенмен осы сән-салтанатқа толы, шалқыған Іnstagram-дағы «өмірде» көптің көзіне түсе қоймаған бір қызық дүние бар. Нұрәлі Әлиев өзінің парақшасының статусында өзін Arcturian starseed — «арктуриан жұлдызының тұқымы» деп жазып қойған.
Starseed тұжырымдамасының өзегінде жаңа белестерге ұмтылу мен жоғары технологияларға бет бұру идеясы жатыр. Бұл өзін ғаламдық өзгерістердің алдыңғы шебінде көрсетуге талпынған мұрагер бейнесімен үндеседі. Мұның бәрі тек имидждің бір бөлігі болуы да мүмкін, не болмаса блокчейн сияқты ерекше қаржылық мүмкіндіктер ашатын технологияларға деген шынайы қызығушылықтың белгісі шығар.
Криптовалюта құралдары активтерді дәстүрлі банк бақылауынсыз-ақ аударуға және сақтауға мүмкіндік береді. Бұл саладағы қаржы қылмыстарын тергеуді біраз факторлар қиындатады. Блокчейн транзакциялары лақап аттар арқылы жасырын жүргізіледі. Аударым тізбегі ондаған аралық әмияндар мен араластырғыш сервистер арқылы өтуі мүмкін. Мұның бәрі түпкілікті бенефициарларды табуды аса күрделі, кейде мүлде мүмкін емес шаруаға айналдырады. Бұл тура Нұрәлі Әлиев өзіне таңдаған «жұлдызды жолы» секілді «көкжиекке» қарай қажетті ақпарат алыстата береді.
Бәлкім, бұл өзін ғарыштық элитаның мүшесі ретінде көрсету ниеті емес, қайта, шексіз байлығынан туындайтын ішкі толғаныстарды ұмытқысы келіп, тыныштық іздегені болар.
Автор: Кәмилә Ермаханова",2025-08-08T14:54:56+05:00,2025-08-08T14:54:56+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1754640271_1754477793_dizajn-bez-nazvanija-8.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1754643113_dizajn-bez-nazvanija-2.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1754643217_dizajn-bez-nazvanija-4.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1754643553_dizajn-bez-nazvanija-9.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1754643596_2-3-1440x810.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1754643849_snimok-jekrana-295.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1754643867_izobrazhenie-whatsapp-2025-08-06-v-10_57_07_e37d17c8.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1754643916_dizajn-bez-nazvanija-6.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1754644037_izobrazhenie-whatsapp-2025-08-06-v-13_03_57_4dd0dcab.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1754644142_dizajn-bez-nazvanija-5.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/e1bef13c-fd27-4f4e-afe5-04a57c3c6cd2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1754640271_1754477793_dizajn-bez-nazvanija-8.webp,
62772f7cc5d5a65d8b0fef71c2d1a93c,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Назарбаевтың жаңа кітапханасы ма? Алматының қақ ортасындағы құрылысты неге жасырады?,"Бірнеше ай бұрын Сәтпаев пен Назарбаев (2019 жылға дейін Фурманов) көшелерінің қиылысындағы бұрынғы емхана тұрған жерді 10 жылдан аса уақыт жауып келген қоршау күрт өзгерді. Алдымен қоршау биіктеді,",investigations,https://kaz.orda.kz/nazarbaevtyn-zhana-kitaphanasy-ma-almatynyn-kak-ortasyndagy-kurylysty-nege-zhasyrady-135275/,"Бірнеше ай бұрын Сәтпаев пен Назарбаев (2019 жылға дейін Фурманов) көшелерінің қиылысындағы бұрынғы емхана тұрған жерді 10 жылдан аса уақыт жауып келген қоршау күрт өзгерді. Алдымен қоршау биіктеді. Содан соң қазақ, орыс, ағылшын және өзге де ұлы қаламгерлердің қанатты сөздері жазылды. Солардың арасында ағылшынша Presidential Library – «Президент кітапханасы» деген сөз тіркесі де көзге түсті. Бірақ басқа ешқандай дерек жоқ.
Оңтүстік астанада жұрт көзінен тасада, не салып жатқаны жайлы сауалға Orda.kz жауап іздеп көрді.
Қазақстанда президент кітапханасы бұрын да болған. Мысалы, Астанадағы Тұңғыш Президент кітапханасы. 2023 жылы ол ресми түрде таратылып, оның орнына Президент орталығы құрылған болатын. Сондықтан Алматы орталығында Presidential Library деген жазуы бар қоршау пайда болғанда, жұрттың көкейінде «әлгі кітапхана Астанадан көшіп келді ме?» деген ой туған. Әрине, ол әуелде ешкім расымен солай болады деп ойламаған. Жай бір қалжың ретінде сөз қылған. Бірақ Orda.kz тілшісі болашақ кітапханаға қатысты ақпарат алуға тырысқанда түрлі тосын жайттарға тап болып, «жел соқпаса, шөптің басы қимылдамайды» деген ойға қалды.
Қазір құрылыс жүріп жатқан аумақта 2013 жылдың соңына дейін Қорғаныс министрлігінің әскери емханасы тұрған. 2014 жылы ол бұзылып, тоғыз жыл бойы ол жер Алматыдағы табиғи ағаштары бар бос алаңға айналды. Осы кезеңде аумақты қоршаған дуалға түрлі баннерлер ілініп тұрды. Ал 2024 жылы бес метрлік биік қоршау орнатылып, оның сыртына ұлы ойшылдардың сөздері жазылды.
Бұл жерде шын мәнінде кітапхана салынатынын билік тек 2024 жылдың соңында ресми түрде растады. Желтоқсандағы есеп беру кездесуінде сол кездегі Алматы әкімі Ерболат Досаев былай деген еді:
Алайда кітапхананы кімнің тапсырысымен және қай құрылыс компаниясы салып жатқаны сол кезде де айтылмады. Бұл туралы әлгі қоршауда да еш дерек жоқ. Өйткені онда нысан құжаты көрсетілмеген. Тек бес метрлік қоршау, кіріп-шығу үшін арнайы рұқсат талап етілетіні жөніндегі жазу, темір қаңқа мен ішінде үлкен шұңқыр ғана бар.
Ал нысан құжаты мүлде жоқ. Orda.kz тілшісі құрылыс аумағын түгел шолып шыққанымен, соншалықты маңызды құжатты таба алмады. Дәлел ретінде біз таймлапс түсірдік.
Болашақ кітапхана жайлы алғашқы деректер тек бір дереккөзден табылды
Алдағы кітапхана туралы алғашқы деректер тек жобаны әзірлеумен айналысқан INK-Architects компаниясының сайтынан ғана кездесті. Онда жер телімінің аумағы – 3,65 гектар екені және нысанның қысқаша сипаттамасы берілген:
Агенттік сайтында болашақ кітапхананың рендерлері де жарияланған.
Онда ғимараттың неге дәл солай жобаланғаны да түсіндірілген:
Болашақ Presidential Library-дің нақты кімнің тапсырысымен салынып жатқанын білу үшін біз Алматы әкімдігіне, Мемлекеттік мүлік комитетіне және заң бойынша кітапханаларға жауапты ҚР Оқу-ағарту министрлігіне ресми сауалдар жолдадық. Бірақ не әкімдік, не комитет, не министрлік бұл сұрақтарға толық жауап бере алмады. Қызығы сол – барлығы сауалдарды әкімдіктің урбанистика басқармасына жолдап, тек солардан ғана жауап алдық:
Алматы әкімдігі жауап беру міндетін Құрылыс басқармасына жүктеді.
Бірақ шын мәнінде біз жауапты министрлікті дұрыс іздемеген екенбіз. Тамыз айының басында Total.kz порталында осы кітапхана құрылысына қатысты материал жарық көрді. Онда айтылғандай, жобаны Сыртқы істер министрлігі, дәлірек айтқанда, оның инвестициялар комитеті қадағалайды. Себебі кітапхана мен апарт-қонақүй кешені – инвестициялық жоба.
Инвестор ретінде «Qazaq Stroy» ЖШС көрсетілген, әрі бұл компания осы істі 2016 жылдан бері қолға алған. Жер телімінің меншік иесі де ресми кадастрлық картада сол компания болып тұр. Тағы бір қызық дерек – картада Алматы орталығындағы жер телімінің кадастрлық құны «нөл теңге» деп көрсетілген.
Total.kz жарияланымына сүйенсек, СІМ кітапханаға қатысты қосымша мәлімет бермеген. Олар тек ҚР Үкіметінің 2016 жылғы 14 қаңтардағы № 13 қаулысына сілтеме жасаған. Бірақ бұл құжат Үкіметтің ресми сайтында жоқ. Біз де министрлікке жеке сауал жолдап, нақты жауап күтіп отырмыз.
Дегенмен «Qazaq Stroy» атауы мен «Алматыдағы президент кітапханасы» тіркесі қатар аталатын ақпараттар ашық дереккөздерде баршылық. Мысалы, ecoportal.kz сайтында осы мәселеге байланысты қоғамдық тыңдаулар туралы мәліметтер бар. Есепке сүйенсек, тыңдаулар 2024 жылғы маусымда өткен. Алайда оларға қанша адамның қатысқаны жөнінде нақты дерек көрсетілмеген.
(Файлды жүктеу сілтейтін сілтеме: жүктеу. )
Сол сайтта түсіндірме жазба мен қоршаған ортаға әсері туралы құжат та бар. Екі құжат та былай аталады:
Алайда мәтіннің кем дегенде бір бөлігі басқа құжаттан көшіріліп алынғандай әсер қалдырады. Бұған мынадай сөйлемдер дәлел (өзгертілмей берілді):
Бұл құжат қоғамдық тыңдауларға жеткенін ескерсек, оны қараған Экология министрлігі жанындағы Қоршаған ортаны қорғаудың ақпараттық-талдау орталығы мұндай қателікке мән бермеген сыңайлы. Шынында да, айырмасы не? Кітапхана ма, бизнес-орталық па, Сәтпаев па, әлде Сейфуллин бе?
Қалай болғанда да, Qazaq Stroy құрылысты бастап кеткен. Бұл компания бұрыннан түрлі дау-дамайға іліккен, соңғы жылдары да бірнеше рет даулы жағдайға тап болған. Ең шулы оқиғалардың бірі — 2023 жылы Алматыда бірнеше мың ағашты кесіп тастағаны еді. Сол жерде құрылыс компаниясы саябақ саламыз деп уәде берген еді.
Алайда Qazaq Stroy тек дауларымен ғана емес, иелерімен де жұртқа қызық. БАҚ-та компания иесі ретінде миллиардер Нұрлан Артықбаев аталады. Ол – 2025 жылғы Forbes Kazakhstan тізімінде №44 орында. Бірақ Kompra.kz деректеріне сүйенсек, ол ешқашан Qazaq Stroy-дың ресми құрылтайшысы болмаған. Есесіне, 2018 жылдан бастап компанияның құрылтайшысы ретінде оның жұбайы Надежда Артықбаева көрсетілген. Ол сондай-ақ күйеуіне тиесілі деп саналатын Exclusive Qurylys компаниясының да құрылтайшысы. Ал Нұрлан Артықбаевтың өзі 2025 жылға қарай бұрын өзіне тиесілі болған Qazaq Kalium Ltd компаниясының құрылтайшылары қатарында да жоқ. Бірақ бұл – кішігірім ғана «шегініс».
Енді қайтадан Qazaq Stroy-ға оралсақ. Бұл ЖШС-тің екінші құрылтайшысы әрі алғашқы басшысы ретінде 2017 жылдан бері Дмитрий Ли тіркелген.
Qazaq Stroy-дан бөлек, ол тағы үш компанияның басшысы ретінде көрсетілген: «Lead Company» ЖШС, «Acd Consulting Group» ЖШС және «Еуразия строй LLP» ЖШС. Әсіресе соңғысы қызық. Өйткені оның құрылтайшысы ретінде Noord Holland Trading Company B.V. көрсетілген.
Бұл компания туралы біз жақында ғана жаздық. Қонаевтағы жер телімдеріне қатысты, депутат Бақытжан Базарбекке жолданған ресми жауапта аталатын компания дәл осы еді. Noord Holland Trading Company B.V. – Нидерландыда тіркелген, оны олигарх Владимир Киммен және Нұрсұлтан Назарбаевпен байланыстырады. Осындай қырынан қарағанда, «Presidential Library» атауы мүлде басқа мағынаға ие бола бастайды. Әсіресе ол Назарбаев даңғылы бойындағы мекенжайда орналасқанын ескерсек.
P. S. 2023 жылы Бас әскери прокуратура бұрынғы әскери емхана аумағындағы жердің мемлекет меншігіне қайтарылғанын хабарлаған. Кейбір БАҚ ол жерді Назарбаев пен Сәтпаев көшелерінің қиылысындағы телім деп көрсеткен. Бірақ прокуратура атаған жер учаскесі шын мәнінде Іле Алатауының баурайында орналасқан. Бұл туралы Orda.kz бірнеше жыл бұрын егжей-тегжейіне дейін жазған болатын.
Автор: Игорь Улитин",2025-10-03T11:10:24+05:00,2025-10-03T11:10:24+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/nazarbaev-i-strojka-kollazh-kopija.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759470178_photo_2025-10-02_09-58-18.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759470344_c-05ukepuk_249e6b812b40a3525d4b37700a6a4648.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759470412_antsch0.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759470494_kadastr.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759470524_sharf.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759470621_zhaban.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759470781_mrtsh8l-d.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759470809_t7h789.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759470912_zharnamoa.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/nazarbaev-i-strojka-kollazh-kopija.webp,
6f8338175fbc2a2573da6025d03eaa53,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Несиеге батып, бүйрек сатқан қазақ жанұясы: Адам ағзасын саудалаған қылмыстық топқа ерлі-зайыптылар қалай кірді?","Кеше Наурызбай аудандық сотында адам ағзасын алып сатушыларға қатысты кезекті сот отырысы өтті. Кезекті сот ортырысында куәгерлер жауап алу барысында қалай бүйректерін беріп, төл құжаттарында ата",investigations,https://kaz.orda.kz/nesiege-batyp-byjrek-satkan-kazak-zhanujasy-adam-agzasyn-saudalagan-kylmystyk-topka-erli-zajyptylar-kalaj-kirdi-133578/,"Кеше Алматы қаласының Наурызбай аудандық сотында адам ағзасын алып сатушыларға қатысты кезекті сот отырысы өтті. Сот отырысында куәгерлер қалай бүйректерін беріп, төл құжаттарында ата-аналарының аты-жөндері ауысып кеткенін айтты. Сонымен қатар қылмыстық топтың ішінде ерлі-зайыптыларда бар екені белгілі болды. Олар әлеуметтік желіден донор тауып келіссөз жүргізіп отырған.
Orda.kz тілшісі адам ағзасын саудаға салғандардың бұған дейін болған әр сотына қатысып тікелей ақпарат таратып отырды. Осы жолғы сотта тілшіміз айыптыларға қатысты тың деректерді біліп қайтты.
Ескерту: бұл сот ісі бойынша негізгі фигуранттардың бірі Ербол бұған дейін Orda.kz редакциясына эксклюзивті сұхбат беріп, өз басынан өткен заңсыз ағза саудасы, қорқыту, зорлық пен алаяқтық туралы егжей-тегжейіне дейін айтып берген болатын . Ербол өзін емес, өз отбасын қорғау үшін амалсыздан осы іске барғанын, алайда кейін бопсалауға ұшырап, құрбанға айналғанын мәлімдеген еді. Ерболдың сөзінше, ол тергеу кезінде 37 адамның атын атаған. Алайда бұл істе небәрі 6 адам ғана сотқа тартылып отыр. Бұған дейінгі сұхбатты мына сілтемеден оқи аласыз.
Кешегі сот отырысында Ербол мен оның жұбайына қатысты да куәгерлер түсінік берді. Бұған дейін Orda.kz тілшісіне берген сұхбатында Ербол өзін Бауыржан бастаған қылмыстық топтың қорқытып, бопсалағанын ашық айтқан болатын. Тіпті Сержан есімді азамат Ербол айтқандарына көнбей бара жатқан сәтте пәтеріне бір топ ер адам болып келіп жыныстық зорлық көрсеткенін және үнемі психологиялық құлдықта ұстап, бақылап, өз істеріне араластырып, донор іздеуге мәжбүрлегенін айтты.
Кешегі сотта куәгерлер бүйрегінен айырылған, осы іске кіріп кеткен ерлі-зайыптылар жайлы сот алдында сөз сөйледі. Сот отырысында 27 томдық құжатты прокурор Ринат Саят оқыды. 12-томда екі куәгер қылмыстық топтың құрсауына қалай түскенін және қалай донор тауып отырғандарын айтқан. Прокурор олардың жауабын оқып берді.
2023 жылдың тамыз айында Ерболдың (біздің редакциямызға сұхбат берген азамат) жұбайы осы куәгерді Сызғанов ауруханасына апарып, оның бүйрегін сатып алатын азаматпен таныстырады.
Еске сала кетейік, бұл жалған құжат жасаған нотариус қызметкері алдыңғы сот отырысында жауап берген болатын.
Куәгердің айтуы бойынша Ерболмен жұбайы Бауыржан есімді азаматқа барлық хабарды жеткізіп, соның нұсқаулығымен жұмыс жасап отырған.
Orda.kz тілшісі бұған дейінгі сотқа қатысып, Бауыржанның сот алдында қандай жауап бергенін тыңдады. Ол сот алдында ешкімді танымайтынын айтып, азар да безер болып, тағылған айыппен келіспейтінін ашық мәлімдеді.
Тергеу кезінде сот отырыстарында осындай жалған құжат жасаушылар тек куәгер ретінде келіп жауабын беріп кете береді. Бұл факт бойынша неге іс қозғалмай жатыр? Мұндай сұрақтар оқырманды ғана емес, бізді де мазалайды. Сондықтан алдағы уақытта осы мәселені жан-жақты зерттейміз.
12-томда осы қылмыстық топтың құрбаны болған Ерболдың сыныптас досы да бар. Ол Ерболдың жанында жүріп мән-жайдың жалпы бұл схема қалай жасалатынын тергеушіге айтып берген.
Ербол досымен бірге ішімдік ішіп отырған кезде досына: «Біреуге ақша керек, біреуге денсаулық керек. Екеуін байланыстырып отырған күнә ма?» деп сұраған.
Иә, куәгердің оқиғаларының бәрі, яғни бүйрек сатқан азаматтар мен азаматшалар дәл осы схемамен заңсыз әрекеттерін іске асырып отырғанын айтты.
Куәгердің айтуы бойынша Ерболдың жанында одан басқа 4 азамат болған. Олар ота жасалғанша Жаркент қаласында бірігіп пәтер жалдап тұрған.
Ал басты айыпталушы Бауыржанның анасының сөзіне қарасақ, уақытша ұстау изоляторында полиция қызметкерлері айыпталушыға дәрі-дәрмегенін бермеген соң, жағдайы нашарлаған. Өз бауырының бүйрегін салған Бауыржанның ағзасы «жаңа» бүйректі қабылдамай ауруханаға түскен. Осыған байланысты сараптама сұрады. Сот барысында Бауыржанның қорғаушысы оған жасалған сараптама қортындысын оқыды. Сараптаманы экс-министр Қуандық Бишімбаев пен Шерзат Полаттың істерінде атағы шыққан сот сарапшысы Тахир Халимназаров жасады.
2023 жылғы 15 қазаннан 20 қазанға дейін Қонаев қаласының уақытша ұстау изоляторында отырған кезде дәрі-дәрмектерін уақытылы қабылдамауына байланысты денсаулығы нашарлады. Қажетті дәрілер қамауға алынған кезде тәркіленген болатын. Соның салдарынан нефроз процесі басталып, бүйректі ағза кері қайтарып, оны Қонаев қалалық көпбейінді ауруханасының қабылдау бөліміне уақытша ұстау изоляторының қызметкерлері жеткізді. Ол шұғыл түрде ауруханаға жатқызылды. 2023 жылғы 9 қарашада ол А.Н. Сызғанов атындағы Ұлттық хирургия орталығына ауыстырылды және 2023 жылғы 1 желтоқсанда мынадай диагнозбен шығарылды:
25-томда Бауыржан мен Ерболды беттестірген кезде тергеуші былай деп сұрақ қояды: «Orda.kz сайтына шыққан мақала жайлы не айтасыз?» .
Ал беттестіру кезінде Ербол қорлық көргенін растап , дәлелі болмағандықтан арызданбайтынын айтқан.
Бір қызығы, қылмыстық топ анықталған іске қатысты қазір жүріп жатқан сотта айыпталушылардың жалпы саны — 6.  Басты айыпталушы Бауыржан: «Ерболды ешқашан көмегенмін және танымаймын» деп қысқа жауап берді. Бұған дейін Наурызбай аудандық сотында 19 мамыр күні Ербол басты күдікті болып отырған Бауыржанның Түркияға бүйрек сатуға үш донор апарғанын мәлімдеген еді. Егер сот Бауржанды кінәлі деп таныса, оған 10 жыл бас бостандығынан айырады.
Осылайша 27 томды прокурор Ринат Саят оқып бітті. Судья Майшынов келесі сот отырысына онлайн қатысып отырған айыпталушылардың бәріне келуді міндеттеп, үкім шығарды. Алдағы сот отырысында жарыссөз болады.",2025-07-02T08:30:18+05:00,2025-07-02T08:30:18+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/chatgpt-image-1-ijul_-2025-g_-16_37_54-1.png,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/photo_2025-07-01_10-42-06-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/photo_2025-07-01_17-08-30.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/chatgpt-image-1-ijul_-2025-g_-16_37_54-1.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/chatgpt-image-1-ijul_-2025-g_-16_37_54-1.webp,
1bff47952708d37aa0fda35892dd63dc,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Нұр-Атам құдайым»: Нұрсұлтан Назарбаев шексіз билік иесіне қалай айналды?,"6 шілде — Нұрсұлтан Назарбаевтың туған күні. 1991 жылы билікке келгенде оның жеке басына арналып, анау айтқандай шара өткізіле қоймады.",investigations,https://kaz.orda.kz/nur-atam-kudajym-nursultan-nazarbaev-sheksiz-bilik-iesine-kalaj-ajnaldy-133631/,"6 шілде — Нұрсұлтан Назарбаевтың туған күні. 1991 жылы билікке келіп, 30 жылға жуық Қазақстанның президенті болған Нұрсұлтан Назарбаевқа мүсіндер тұрғызылды, көшелерге ат берілді, тіпті еліміздің Астанасын оның атымен Нұр-Сұлтан деп атады. Бұл — таяқтың бір ұшы. Екінші ұшында оның билігін қатаң сынап, «қандықол диктаторға» теңеп, «сөз бостандығын шектеді» деп айыптағандар болды. 2022 жылы Қаңтар оқиғасы кезінде 30 жыл бойы өнер туындылары, әдеби шығармалар, одалар, мақалалар, мадақтар арналған елбасы ықпалының іргетасы шайқалды. Оны Талдықорғандағы Назарбаевтың мүсінін наразы шерушілер ұрып-соғып, арқанмен асып қойғанда анық көрдік.
Orda.kz тұңғыш президенттің туған күні әрі Астана күні болған 6 шілдеде 30 жылда Назарбаев қалыптастырған жүйенің қазіргі қоғамға әсері жайлы саралап көрді.
Оның өмірін «шың мен шыңырау» деп сипаттауға болады. Тұңғыш президентті алғашқы жылдары халық қалай төбесіне шығарып, шыңға қалай көтерсе, соңғы жылдары дәл солай оған қатысты дүниенің бәріне қарсы шығып, шыңырауға әкелді. Әсіресе, 2022 жылы Қаңтар оқиғасында Назарбаевтың аты жазылған көшедегі тақталар қирағанын талайымыз көздік. «Нұр» сөзіне қатысты дүниелерді назары жұрт шағып-сындырып жатқан еді. Мысалы «Нұр-Банк» «Нұр» сөзі жазылған маңдайшасын елден сескеніп, бүркемелеп әлек болды.
Ал Талдықорғандағы мүсінді алаңда жүргендер орнынан жұлып алып, асып қойды. Сол белсенділердің бірі Азамат Батырбаевты Талдықорған түрмесінде полицейлер арқасына үтік басып, ұрып-соғып азаптады. Ол 2022 жылдың 5 шілдесінде босап шықты. Оның адвокаты Бауыржан Азанов оның кінәсі жоқ екенін дәлелдегенін мәлімдеді. Ол Батырбаевты азаптаған бір полицейге қарсы талап-арыз беріп, оның қамалғанын айтқан. Тағы екі полицейдің осы іске қатысы бар екенін және оларды қамауға тырысқанын ашық мәлімдеді. Алайда Батырбаев әлдебір келісім жайлы құжатқа қол қойған соң, оларды жауапқа тарту енді мүмкін емес екенін де айтып, әлеуметтік желісіне жазба жариялады.
Нұрсұлтан Назарбаевтың жеке басына табыну қалай басталып кетті? Қазіргі кезде оны және әулетінің мүддесін қорғайтын қандай заң бар? Оның ықпалы әлі бар ма?
Кеңес одағы ыдырап, жеке тұлғалар мемлекет мүлкін, шаруашылықтарды, кәсіпорындарды жекешелендіріп жатқан кезде әлеуметтік тығырыққа тіреліп, егемен ел ретінде тұғырымызға шығу оңай болмады.
Қазақ тіліне судай, дәстүрге қанық, дес бермейтін шешен болмысына қарап та алғаш тәуелсіздік алған жылдары бүкіл жұрт Назарбаевты қолдап, «бата» беріп, үміт артты деп айтуға болады. Көбі Нұрсұлтан Назарбаевқа тең келетін көшбасшы жоқ деп санады.
Дегенмен тәуелсіздіктің алғашқы жылдары Назарбаевтың жеке басына арналып, анау айтқандай шаралар өткізіле қоймады. Тәуелсіз Қазақстанның президенті болғанына 5 жыл толғанда да кейінгі болған ірі шешімдер мен шаралар бола қоймады.
6 жыл толғанда, 1997 жылғы қазанда Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев халыққа жолдауында «Қазақстан–2030» стратегиясын жариялады. Бұл құжат ұзақ уақыт бойы Қазақстанның дамуына арналған бағдар болды. Стратегия жеті мәселеге баса назар аудару жайлы жазылған: ұлттық қауіпсіздік, ішкі тұрақтылық, экономикалық өсім, азаматтардың денсаулығы мен әл-ауқаты, энергетика, инфрақұрылым және кәсіби мемлекеттік басқару. Басында бұл жоба осындай өзекті мәселелерді қамтығаны оның көшбасшы ретінде ел алдында абыройын асқақтатты.
Кейін Елбасы 2012 жылы осы мақсаттардың көбі мерзімінен бұрын орындалғанын мәлімдеп, «Қазақстан–2050» стратегиясын ұсынды.
Инфрақұрылым мен қоғамды жақсартуға арналған түрлі жобалар айтылды. Дегенмен осы «даму жолында» асыра сілтеп, президенттің жеке басына табынушылыққа дейін барғандар көп болды. Бәрінің атын атап отырсақ, ұзын-сонар тізім шығады.
Отандық телеарналары Елбасы туралы мадаққа толы сюжеттерді үздіксіз көрсетіп отырды. «Елбасының бастамасымен» деген тіркес жаңалықтарда жиі кездесетін болды.
Дәл 1997 жылы Назарбаев еліміздің астанасын Ақмола деп жариялады. Бұл оның жеке басының ерекше табынуға айналуына әсер еткен қадам еді. Себебі Астана қаласы дегенде Назарбаев ауыстырғанын ел еске түсіреді. Екеуі бір-бірімен астасып жатқандай әсер қалдырады. Әрине, геосаяси жағдайды ескерсек, бұл өте дұрыс қадам болды.
Алғашында Қазақстан астанасының күні 10 маусымда атап өтілетін. Себебі 1998 жылдың 10 маусымында жаңа астана — Астана ресми түрде таныстырылған болатын. Алайда 2008 жылы Парламент депутаттарының бастамасымен бұл мереке 6 шілдеге ауыстырылды. Бұл күн — Нұрсұлтан Назарбаевтың туған күні (1940 жылғы 6 шілде). Ресми түсініктемеде бұл өзгеріс елорданы Алматыдан Ақмолаға көшіруде Назарбаевтың шешуші рөл атқарғаны үшін жасалғаны айтылды. 2008 жылы Астанадағы жарнамалық баннерлердің жартысына жуығында Елбасы бейнеленді. Осылайша, тұңғыш президенттің еңбегін ерекше атап көрсету көзделді. Содан бері әлі күнге Астана күнін Қазақстан халқы 6 шілдеде тойлайды.
Назарбаевтың есімі жүздеген мектепке, университетке, көшеге, музейге, тіпті шет елдердегі мекемелерге берілді. Елбасыға «Отан Қорғаушы» және «Еңбек Ері» атақтары берілді. Оған тағзым ету мемлекеттік деңгейге көтерілді. Көптеген лауазым иелері оны Вашингтон мен Джефферсонмен салыстырды.
Соңғы жылдардағы әсерін де атап өткен жөн шығар.Қазіргі президент Қасым-Жомарт Тоқаев 19 наурыз 2019 жылы, Нұрсұлтан Назарбаев ел президенті қызметінен кете салысымен, өзінің алғашқы үндеуінде Астананың атауын «Нұр-Сұлтан» деп өзгертуді ұсынды.
2000 жылдары Назарбаевтың жеке басына табыну кең етек жайды. Оның атымен мектептерді, демалыс орындарын, саябақтарды, мектептерді тіпті марапаттарды атай бастады.
Соның бірі — 2001 жылы пайда болған марапат. Бұл жайлы дереккөздерде былай деп жазылған:
Бұл марапат түрлі саясаткерлерге табысталған.
Бұл марапатты Ресей президенті Путин, Беларусь президенті Лукашенко, Қырғызстан президенті Сооронбаай Шарипович Жээнбееков те алған. Айта берсек, бұл марапатты алғандар көп.
Назарбаевтың есімін беру жайлы айтып, қызылкеңірдек болғандар аз емес. Дегенмен Қазақстандағы ең үзлік мектептердің бірі Назарбаев Зияткерлік мектептері жайлы айта кету керек.
Бұл оқу орындары — 2008 жылы Қазақстанның пұңғыш президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың бастамасымен құрылған білім беру жобасы. Мектептерде жаратылыстану-математикалық бағыт тереңдетіліп оқытылады және оқу үдерісі халықаралық Cambridge, IB және ұлттық бағдарламалар негізінде жүргізіледі. Қазіргі таңда елдің ірі қалаларында 20-дан астам мектеп жұмыс істейді.
Дегенмен бұл мектептер тек білім ошағы ғана емес, олар Елбасының саяси мұрасын дәріптейтін орын ретінде де танылып келеді. Көп мектептерде Назарбаевтың бюсті, нақыл сөздері мен суреттері ілулі тұр. Бұл – мектептің идеологиялық мазмұнын көрсетеді. Біреулер үшін бұл – көшбасшының еңбегіне құрмет, ал енді біреулер үшін – білім беру саласын саясиландырудың көрінісі.
Редакциямызда Елбасына әдеби шығармалар арнап, түрлі марапаттармен қатар баспана алған ақын-жазушылар жайлы да ақпарат бар. Дегенмен олардың кейбір әдеби туындылары қазақ әдебиетіне сүбелі үлес қосқандықтан, кейбірі өмірден өтіп кеткендіктен олардың атын-атап, түсін түстеуді әбестік санадық.
Дегенмен Назарбаевқа одалар жазып, кітап шығарып, кейін ол биліктен кеткеннен кейін Тоқаевқа арнаулар жаза бастаған Балтабек Нұрғалиді  айта кетейік. Ақын Балтабек Нұрғалиев 2018 жылы президент Нұрсұлтан Назарбаевты құдайға теңеп, тағы да жұрттың жағасын ұстатқан еді. Оның «Жұмақ-есті жаратқан» атты өлеңін сол кездері әлеуметтік желі қолданушылары қатты сынаған еді:
«Елбасы Нұрсұлтан Әбішұлына ізгі ниетпен арнадым!
Уа, Нұр-Атам – Құдайым, Сайтан қашқан сесінен.
Жұмақ аңқыр ылайым, Елбасылық Есінен!
Сізден басқа жоқ Құдай,
Құдай тұтам мен, расы.
Елім айтар дөп бұлай: «Есі жұмақ елбасы!»
Бақ боп бізге бұйырған,
Қазағымның құт-ары.
Жүректерге құйылған, Жұмақ-Естің жұпары. Қазақ дейтін әлсізді,
Ел еттіңіз ерікті.
Өмір дейтін мәнсізді,
Гүл еттіңіз көрікті.
Барлық мадақ тән Сізге,
Таңым үшін әр атқан.
Қуат қазақ – әлсізге,
Жұмақ-есті жаратқан. Құдайым деп құптағам,
Бар әмірің – бақ-үлес.
Жұмақ-Есті ұқпаған, Жанның бәрі – Жарым-Ес», — деп жазды Балтабек Нұрғалиев.
Айта кетейік, Балтабек ақын бұған дейін Нұрсұлтан Назарбаевтың ата-анасына, әйелі Сара Назарбаеваға және қыздарына арнап ода шығарған болатын.
Билік ауысқаннан кейін Балтабек Нұрғали Қасым-Жомарт-Тоқаевқа ән арнады . Сөзін де, әнін де өзі жазған көрінеді.
Осы әнді тыңдап, сайлауға сенімді барамыз. Жүрегіңізді тыңдаңыз. Жүрек алдамайды. Темірқазықтан адаспайық. Бұл – баршамыздың болашағымыз. Бұл – баршамыздың зарыға тілегеніміз! Сәт туды!
Бұл Назарбаев билігін қолдап, жеке басын мақтаған қаптаған ақын-жазушылардың бірі ғана.
2000 жылы 9 мамырда Назарбаев алғаш рет әнұранды өзгерту керектігін ашық мәлімдеп , сол кездегі мәжіліс төрағасы Жармақан Тұяқбайға тапсырма берді. Ақыры 2006 жылы 7 қаңтарда ақын Жұмекен Нәжімеденов пен сазгер Шәмші Қалдаяқовтың жазған «Менің Қазақстаным» әні ресми түрде еліміздің ән ұранына айналды.
Назарбаев әнұранға өзгерістер енгізіп, авторларының қатарына қосылды.
Жылпостар «елбасының бастамасы аясында», «елбасының жолдауына орай» деген желеумен түрлі шаралар ұйымдастырып, биліктен ақша алуға, тендер жеңіп алуға ұмтылды. Елбасына арналған шаралар мен мадақтар ондаған жылдар бойы жүргеніне қарамай, Қазақстанда бұл жүйеге қарсы шыққан адамдар әрдайым табылып отырды. Олардың қатарында ашық қарсыласқан оппозиционерлер де, журналистер де, қарапайым азаматтар мен бұрынғы серіктері де болды. Дегенмен бұл көзсіз қарасылықтың ақыры жақсылыққа апара қоймады.
Мысалы, жұрт аңыз қылып айтатын Заманбек Нұрқаділовтің өлімі — Назарбаевтың кезіндегі ең атышулы қылмыс болды.
Алматы қаласының бұрынғы әкімі, төтенше жағдайлар жөніндегі министр қызметін атқарып жүріп Заманбек Назарбаевты ашық сайлауды жалған өткізді, билікті асыра пайдаланды және жемқорлыққа қатысы бар деп айыптады. Бір жылдан соң Алматыдағы үйінде денесіне үш, кеуде тұсынан екі, басынан бір оқ тиген күйде табылды.
Назарбаевты ашық сынағандардың бірі — Алтынбек Сәрсенбайұлы . Бұрынғы министр, елші, кейіннен оппозицияға өтіп, президенттің жеке билігін нығайтуын ашық сынады.
11 ақпан 2006 жылы Алтынбек Сәрсенбайұлы, оның жүргізушісі Василий Журавлев пен оққағары Бауыржан Байбосынов із-түссіз жоғалды. 13 ақпан 2006 жылы олардың үшеуінің де денесі Алматы маңынан табылды. Аяқ-қолдары байланған, көздері таңылған, бастарынан атып кеткен. Қайтыс болғанға дейін азаптағанын көрсететін денесінде іздер табылған. Қоғамда бұл қылмыс саяси тапсырыспен жасалды деген пікір басым. Кейбір деректерде оны Назарбаевтың күйеу баласы Рахат Әлиев арнайы тапсырма берді дейді.
Назарбаевты ашық сынап, 15 жыл түрмеде отырған ақын Арон Атабекті білмейтін адам кемде-кем шығар. 2006 жылғы Шаңырақ оқиғасы кезінде Алматы билігі кедей аудандардағы тұрғын үйлерді бұзу туралы шешім қабылдады. Атабек сол кезде құқық қорғаушы ретінде тұрғындарды қорғауға шықты. Полициямен қақтығыс кезінде бір офицер қаза тапты. Атабек кісі өліміне қатысы бар деген айыпты мойындаған жоқ. Бірақ наразылықты ұйымдастырғаны үшін 18 жылға сотталды. Бостандыққа шыққаннан кейін денсаулығы күрт нашарлап, көз жұмды.
Арон Атабек (Арұн Едігеұлы) — қазақ қоғамындағы ең айрықша, батыл әрі тұлғалардың бірі болды. 2006 жылғы Шаңырақ оқиғасы кезінде Алматы билігі кедей аудандардағы тұрғын үйлерді бұзу туралы шешім қабылдады.
Атабек сол кезде құқық қорғаушы ретінде тұрғындарды қорғауға шықты.
Полициямен қақтығыс кезінде бір офицер қаза тапты. Атабек тағылған айыпты мойындаған жоқ, бірақ наразылықты ұйымдастырғаны үшін 18 жылға сотталды.15 жыл бойы қатаң режимдегі түрмеде отырып, рухын сындырмады, кітабын, өлеңдерін жазуды тоқтатпады. 2021 жылы босап шыққан соң, небәрі бірнеше айдан кейін көз жұмды.
Дулат Ағаділ — Қазақстандағы азаматтық белсенді, елдегі саяси қуғын-сүргін мен әділетсіздікке қарсы шыққандардың бірі.
24 ақпан 2020 жылы кешке үйінен ұсталып, Нұр-Сұлтан қаласындағы уақытша ұстау изоляторына жеткізілді. 25 ақпан күні таңертең өлі күйінде табылды. Ресми мәліметтерге қарасақ, «жүрек талмасынан қайтыс болды» деп жазылған. Алайда марқұмның денесінде көгерген іздер, жарақаттар болғанын туыстары растады, қоғам оның өз өлімімен өлгеніне сенбеді. Бұл жағдайлар ендігі жерде көбінің ашық бас көтере алмай, сескеніп қалуына, кей дүниелерді ашық айта алмауына тікелей әсер етті. Осылайша тұңғыш президенттің билігі нығайған үстіне нығая берді.
2019 жылы отставкаға кеткенімен, Назарбаев билік тізгінін босатқан жоқ. Ол Қауіпсіздік кеңесі мен «Нұр Отан» партиясын басқарды. Ал қаңтар оқиғасы кезінде наразылық білдіріп шыққандардың нысанасы — Назарбаевтың ескерткіштері, «Нұр Отан» кеңселері, Нұрсұлтан Назарбаевтың аты жазылған тақталар болды. 2022 жылы мыңдаған қазақстандық алаңға шығып, «Шал, кет!» деп ұрандатты  2022 жылғы Қаңтар оқиғасынан кейін Астана атауы қайтарылды. «Елбасы туралы заң» күшін жойды. Ескерткіштер мен мадақтаулар алынып тасталды.
Дегенмен, әлі күнге тұңғыш президент саяси тақырыптарға қатысты жаңалықтарға шығып тұрады. Мысалы, Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев пен тұңғыш президент Нұрсұлтан Назарбаев Беларусь президенті Александр Лукашенконы Тәуелсіздік күнімен құттықтады. Ал 29 мамыр Назарбаев Мәскеуде Путинмен кездесті .
Еске сала кетсек, Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев экс-президент Нұрсұлтан Назарбаевты 85 жасқа толуымен құттықтады.",2025-07-06T12:03:51+05:00,2025-07-06T12:03:51+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/klzh_nazarbaev_mtng.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/018f4c62-2012-42df-beee-a1a550cf9d_webp.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1748413465_1748286067_500036247_10236882643144052_9172338223083311492_n.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/8b6d0203-c12f-45b2-9f3a-5a72b83cb028.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/a7ae90ec-cb7a-44b5-9379-dfea9af804ff_w1080_h608_s.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/c2da10ce0161192e.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/fb_img_1751774174784.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/img_1894.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/kollazh_posvjaschennyj_zamanbeku_nurkadilovu.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/photo_300919_jpg.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/klzh_nazarbaev_mtng.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/klzh_nazarbaev_mtng.webp,
5573a0679713490c8db2007f8cbace52,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Нұрсұлтан Назарбаев Есілдің ортасында Швейцариялықтармен қалай көрші болды?,"Бұған дейін біз Астана әкімдігінің Нұрсұлтан Назарбаевқа Есілдің ортасындағы аралды сыйға бергені туралы бірнеше рет жазғанбыз. Кейін бұл жерде биік қоршаулармен қоршалған, көзден таса зәулім сарай салынды. Аралдың бір бөлігі ұлы мен інісінің атына рәсімделіп, кейінірек олар бұл жерді өз балаларына бөліп берген. Сол маңайда тағы бір үлкен аумақтың елдегі ең ықпалды әулеттердің біріне тиесілі екенін Orda.kz тілшісі анықтады.",investigations,https://kaz.orda.kz/nursultan-nazarbaev-esildin-ortasynda-shvejcarijalyktarmen-kalaj-korshi-boldy-132095/,"Бұған дейін біз Астана әкімдігінің Нұрсұлтан Назарбаевқа Есілдің ортасындағы аралды сыйға бергені туралы бірнеше рет жазғанбыз. Кейін бұл жерде биік қоршаулармен қоршалған, көзден тасада зәулім сарай салынды. Аралдың бір бөлігі ұлы мен інісінің атына рәсімделіп, кейінірек олар бұл жерді өз балаларына бөліп берген. Сол маңайда тағы бір үлкен аумақтың елдегі ең ықпалды әулеттердің біріне тиесілі екенін Orda.kz тілшісі анықтады.
Бұл алып аумақ (шамамен 17 гектар) Назарбаевтың сол аралынан небәрі 100 метр жерде орналасқан. Биік қоршау мен күзет бекетіне жеке жол арқылы баруға болады. Алайда бұл жолмен қарапайым адамдар жеке көлігімен өте алмайды. Дегенмен, бұл қоғамдық жағалау болғандықтан, жаяу кіріп, серуендеуге болады. Бірақ мұндай серуеннің жайлы өтпейтіні анық, өйткені бүкіл аумақты тәулік бойы полиция күзетеді. Дәл жағалаудың өзінде арнайы жасақ қызметкері отырған шағын күзет бекеті бар, ал сәл әріректе жаяу жүргіншілер жолында екі полиция қызметкері отырған көлік тұр. Әрі-бері өткен адамдарға олар күмәнмен қарайды. Жалпы мұнда жаяу жүргіншілер сирек кездесетіні бірден байқалады.
Аумақ биік қоршаумен тұтас қоршалған. Жан-жақта бақылау камералары мен арнайы байланыс құрылғыларын басып тастайтын қондырғылар орнатылған. Қоршаудың ішкі жағында қырқылған биік ағаш діңдері көрінеді. Бұл жердің бұрын ну орман болғанын топшылауға болады. Ағаштардың жартысының не үшін кесілгені түсініксіз. Сол секілді, ішінде біреудің тұратыны-тұрмайтыны белгісіз — 2300 және 1600 шаршы метрлік екі зәулім үй туралы да нақты ақпарат жоқ. Бірақ қосалқы қақпаның жанындағы автотұрақтағы көліктер бұл аумақта бір тіршіліктің бар екенін көрсетеді. Әсіресе, бұл орын қызметкерлерге арналған болуы мүмкін.
Картадан қабырғаның ар жағында тікұшақ қонатын алаң орналасқаны көрініп тұр. Бұл байлықтың бәрі Е-460 көшесінде орналасқан. Дәл осы көшенің аты жоқ және оны 2Гис картасынан таба алмайсыз, бірақ Яндекс картасында бұл көше көрсетілген. Картадан бұл көше президенттік орталыққа дейін созылған Бөкейхан көшесінің жалғасы екенін байқауға болады.
2022 жылғы 2 наурызда Астана жер комиссиясы осы учаскені 49 жылға «Елбасы Қоры» жеке қорының иелігіне берген. Бірақ жердің иесі ретінде қоғамдық кадастр картасында басқа бір заңды тұлға, нақтырақ айтсақ, «Капитал Invest 2021» ЖШС көрсетілген. Бұл компания да бұрынғы президенттің қорлары мен құрылымдарының қатарында тұр.
Осындай көп мүлік бұрынғы президентке не үшін қажет, әрі олар неліктен осынша жақын орналасқан? Неге қарапайым зейнеткердің мүлкін жеке күзет емес, полиция күзетеді? Олар салық төлеушілердің қаржысына қызмет ететіндер. Біз бұл сұрақтарға әлі жауап ала алмадық. Екінші сұрақ бойынша біз ішкі істер министрлігіне арнайы сауал жолдадық. Қазір жауап күтіп отырмыз.
Назарбаевтардың көршілерінің кім екенін анықтап көрдік. Жер учаскелерінің басым бөлігі жеке тұлғаларға тиесілі, сондықтан олар туралы ашық ақпарат табу мүмкін болмады. Бірақ кейбір үйлер заңды тұлғаларға тиесілі екенін білеміз. Мысалы, аралға кіреберісте, Тельман ауылына қарай тағы бір үлкен сарай бар. Оның иесі —  «Kamet Investment» ЖШС, Алматыда тіркелген компания, оның басты қызметі — мүлік жалға беру және оны басқару. Компания төрт жылдық жұмысында тек алты миллион теңге салық төледі. Алайда, бұл үй төрт жылдан да бұрын салынған, демек, оның иесі бірнеше рет ауысқан.
ТОО «Kamet Investment» ЖШС-нің құрылтайшысы — KAMET INVESTMENT & HOLDING PTE LTD. Біз дәл осылай аталған Сингапурдың бизнес реестрінен бір компанияны таптық. Ол өз қызметін Азия бойынша компанияларға жеке инвестициялар салуға маманданған отбасылық офис ретінде көрсетілген. Компания бай клиенттерге түрлі шешімдер ұсынуға бағытталған multi-single-family office деп аталатын байлықты басқару моделін енгізген. Алайда, біз бұл сингапурлық компанияның Қазақстандағы фирмамен байланысты деп нақты айта алмаймыз.
Назарбаевтың үлкен учаскесінің дәл алдында тағы бір жер учаскесі мен үй орналасқан. Бұл үй швейцариялық B&A Contractors SA компаниясының Қазақстандағы еншілес ұйымына тиесілі. Компанияның бас кеңсесі Лугано қаласында орналасқан және ол Mabetex Group халықаралық холдингінің бөлігі болады. Холдинг инженерлік және құрылыс жобаларымен айналысады. Қазақстандағы жетекші — Буньяку Хабибе.
Бұл компания Астанадағы ұлттық ғылыми онкологиялық орталықты 129 миллиард теңгеге салған. Мына қызыққа назар аударсақ, орталықтың салынғанына көп болса да, Қазақстанда жұмыс істеген жылдары үшін компания небәрі 31 мың теңге салық төлеген. Бірақ оған қатысты 15 сот ісі бар, негізінен — мемлекеттік сатып алуларға қатысты даулар.
Мұнда қызықтысы, B&A Contractors SA компаниясы 2017 жылы QazExpoCongress-тен 8,7 миллиард теңге несие алып, Астанада Diamond түрлі қызметке арналған әкімшілік-тұрғын үй кешенін салу үшін қаржыландырылған «Diamond Residence of Nur-Sultan» ТОО-ның құрылтайшысы болады. B&A  Компанияның президенті Африм Паколли, сонымен қатар Mabetex Group холдингінің құрылтайшысы.
Бұл туралы мәліметті компанияның портфолиосын салған сайттан көруге болады. Сол жерде Паколлидің Қазақстанның бұрынғы президенті Нұрсұлтан Назарбаев, бұрынғы премьер-министрі Асқар Мамин және басқа да жоғары лауазымды шенеуніктермен бірге түскен суреттері де бар.
Біздің әріптестеріміз – «Республика» сайтының журналистері Назарбаев пен Паколли арасындағы қаржылық қарым-қатынас туралы жазған болатын. 2010 жылдың наурызында «Республика» офшорлық компания жайлы материал жариялады. Бұл компания — Алматының бұрынғы қашқын әкімі Виктор Храпуновтың ұлы Ильяс Храпуновқа тиесілі, әрі Динара мен Тимур Құлыбаевтардың мүдделерімен байланысты тұлғалар тобына кірген. Аталған офшорлық компания «Романтика» вилласы мен оның жер телімінің иесі болып шыққан.
Бұл вилла 2013 жылға дейін осылай көрінген. Фото: tripadvisor.com
«Романтика» — Лугано қаласындағы, италия тілінде сөйлейтін Тичино кантонының әкімшілік орталығында орналасқан XIX ғасырда салынған сәнді ғимарат. Бұл мүлікті Құлыбаевтар отбасы 8,5 миллион швейцар франкіне алған. Кепілге қойылған құжаттар заңды тұлға атына рәсімделгендіктен, жаңа иелердің есімі жер кадастрында көрсетілмеген. Ал ресми тіркелген бұрынғы қожайыны — осы келісімді Құлыбаевтар үшін ұйымдастырған Беджет Паколли болып шыққан.
2013 жылы Храпунов пен Құлыбаевтар тарихи ғимаратты бұзып, оның орнына сән-салтанаты келіскен жаңа қонақүй салуды жоспарлаған. Алайда бұл жоба рұқсат беру құжаттары мен жергілікті ережелерге байланысты қиындықтарға тап болып, іске асуы кешеуілдеді. Қазір бұрынғы «Романтика» вилласының орнында Лаго-ди-Лугано көліне қарайтын заманауи Swiss Diamond Boutique Hotel La Romantica атты люкс санатындағы қонақ үй орналасқан. Ал «Diamond» атауын қонақ үй атауына қосуды кімнің қалағанын өзіңіз де түсініп отырған шығарсыз.
Бұл жағдай жергілікті тұрғындардың наразылығын туғызды. Себебі тек ғимараттың тарихи мәртебесі ғана емес, оның ықпалды шетелдік саясаткердің отбасына тиесілі болуы да көпшіліктің көңілінен шықпады. Алайда, ресми түрде, құрылыс және экологиялық талаптар сақталған жағдайда, Швейцария билігі бұл бұзуға тосқауыл қоймаған.
2009 жылы Динара Құлыбаева Женеваға жақын Аньер қаласынан 74,7 миллион швейцар франкіне жылжымайтын мүлік сатып алды. Бұл сатып алулар 2010 жылы Швейцария прокуратурасының тергеу тақырыбына айналып, ақшаны жасыру күдігімен тексерілген. Алайда 2013 жылы тергеу Қазақстан билігінің Швейцария органдары ынтымақтастықтан бас тартқанынан кейін тоқтатылды.
Еске сала кетсек, бұған дейін тілшіміз Назарбаевтың отбасына тиесілі зәулім сарайлар жайлы материал жазған еді.
Авторы: Илья Астаханов",2025-04-16T09:30:29+05:00,2025-04-16T09:30:29+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/kollazhzhzh.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744721123_vevevr.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744721215_ueueu.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744721974_egovv.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744722212_blobid0.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744722789_daddadddddd.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/1744724206_blobid0.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/ararar.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/arrrrrraaaaa.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/aryvrarfvamrvamgfargar-prr.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/ashashasha.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/eshooooov.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/eshooovtu.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/heshoovsri.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/kapitloiiiii.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/kashksha.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/nazarbaev-tu.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/nazarbaev.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/nrttttt.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/rererre.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/rrrrrrrlddddd.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/shveiiisri.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/shveiiitu.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/singapur.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/kollazhzhzh.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/vrrrrrrrrttt.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/vyaoyvraovarvor.jpg,
b6d772d85168d6bb5b0141d16471da19,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Ойын» құрбаны: мектеп әжетханасында жәбір көрген оқушының анасы кінәлілерді жазалауды талап етті,"Талдықорғандағы Абай атындағы мектептің әжетханасында жоғары сынып оқушылары кіші жастағы баланы видеоға түсіріп, әлеуметтік желіге таратты. Желі қолданушылары бұл әрекетке наразы, ал зардап шеккен оқушының анасы кінәлілерді жазалауды талап етуде. Оқиғаның жай-жапсарын Orda.kz анықтады.",investigations,https://kaz.orda.kz/ojyn-kurbany-mektep-azhethanasynda-zhabir-korgen-okushynyn-anasy-kinalilerdi-zhazalaudy-talap-etti-131147/,"Талдықорғандағы Абай атындағы мектептің әжетханасында жоғары сынып оқушылары өздерінен кіші жастағы баланы видеоға түсіріп, әлеуметтік желіге таратты. Желі қолданушылары бұл әрекетке наразы, ал зардап шеккен оқушының анасы кінәлілерді жазалауды талап етуде. Оқиғаның жай-жапсарын Orda.kz анықтады.
Абай атындағы №1 мектепте даулы жағдай орын алды. Желіде тараған бейнежазба қоғамның наразылығын тудырып, оқушылардың ерсі әрекеті қызу талқылануда. Видео кадрларында жоғары сынып оқушыларының бірі кіші жастағы жасөспірімді әжетханаға кіргізіп, дәретханаға отырғызып, өз шалбарын шешпек болғаны байқалады.
A post shared by Кертаев Айдос (@krisp.tdk)
Оқиғаның ары қарай қалай өрбігені белгісіз. Ал қызық қуған оқушылар әжетхананың ішінде шу шығарып, даурыққан.
Orda.kz тілшісі жәбірленген оқушының анасымен тілдесіп, уәжін тыңдады.
Оның айтуынша, ол оқушылардың болашағын ойлап, шағым түсірмеген. Бірақ бұл әрекетке барған жасөспірімдер өз істері үшін жауап беруі тиіс деп санайды.
Оның айтуынша, ұлы тәртіпті әрі тыныш бала, сондықтан мұндай қорлыққа душар болады деп ешқашан ойламаған.
Мектеп директоры жиналыста болғандықтан, сұхбат алу мүмкін болмады. Ал тәрбие ісінің меңгерушісі аты-жөнін жасырғысы келіп, журналистерден мектептен тыс, қоршаудан шығуды талап етті. Ұзақ уақытқа созылған келіссөздерден кейін ғана Қуат Нұрғалиұлы сұхбат беруге келісті.
Мұғалімдердің айтуынша, тәртіп бұзған оқушылар тәрбиелі отбасынан шыққан. Айта кетейік, бұл мектепте 1700 оқушы білім алып жатыр. Зардап шеккен баланың білім алып жүрген мектебіндегі оқушылармен сөйлесіп көрдік. Төменгі сынып оқушылары бұл жағдайдан ешқандай әбестік байқамаған.
Олардың айтуынша, бұл жай ғана ойын. 5-сынып оқушысы: «Бұл – тек ойын. «Слова Пацана, Кровь на асфальте» деген телехикаяны көріп, соны қайталап істеген. Олар оны қызық көріп ойнаған».
Ал кейбір оқушылар мұны буллинг деп санайды. 8-сынып оқушысы: «Тәртіпсіздікті 9-сынып оқушылары жасаған. Ойын түрінде болса да, бұл – әлімжеттік».
Бейнежазба туралы 9-сынып оқушыларының өздерінен сұрадық. Олардың пікірінше, бұл ешқандай да ойын емес, масқара жағдай. Қатарлас сынып оқушылары: «Алғаш көргенде жағамызды ұстадық. Бұл – әдепсіздік, өте нашар көрініс. Бұлай жасауға болмайды».
Облыстық білім басқармасы да оқиғаға қатысты пікір білдірді.
Облыстық білім басқармасының мәліметінше, тәрбиелік міндеттерін дұрыс орындамағаны үшін кейбір ата-аналар әкімшілік жауапкершілікке тартылған. Екі мұғалім сынып жетекшілігінен босатылды, ал тәрбие ісі жөніндегі орынбасар қызметінен өз еркімен кетті.
Осы оқиғаға байланысты оқушылармен алдын алу шаралары өткізілді. Мектеп директорына қатаң сөгіс берілді. Құқық бұзушылар ішкі істер органдарының арнайы есебіне алынды. Жәбірленушіге психологиялық-педагогикалық түзету орталығында жан-жақты көмек көрсетілуде.
Буллинг мектептерде өзекті мәселе болып қала береді. Orda.kz бұл жағдайды бақылауда ұстайды.",2025-03-04T17:42:05+05:00,2025-03-04T17:42:05+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/img_4431.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/img_4431.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/img_4431.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/whatsapp-image-2025-03-04-at-14_58_52.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/whatsapp-image-2025-03-04-at-17_45_33.jpg,
3e1153bcc5afc00cada6c98cb4a0a9c0,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Олар бізді пышақтап кетеді»: Қызылордадағы қыздың анасы Orda.kz-ке сұхбат берді,"Orda.kz редакциясы бірнеше ай бойы Қызылордадан шыққан мектеп оқушысының жарты жыл бойы сексуалдық құлдықта болған оқиғасын мұқият бақылап келеді. Қызға зорлық көрсеткендердің арасында оның сыныптасы мен ең жақсы құрбысы бар болып шықты.
Orda.kz қыздың анасымен сұхбаттасып, маңызды сұрақтарға жауап алды.",investigations,https://kaz.orda.kz/olar-bizdi-pyshaktap-ketedi-kyzylordadagy-kyzdyn-anasy-ordakz-ke-suhbat-berdi-127631/,"Orda.kz редакциясы бірнеше ай бойы Қызылордада мектеп оқушысының жарты жыл бойы сексуалдық құлдықта болған оқиғасын мұқият бақылап келеді. Қызға зорлық көрсеткенде арасында оның сыныптасы мен ең жақсы құрбысы бар болып шықты.
Orda.kz қыздың анасымен сұхбаттасып, маңызды сұрақтарға жауап алды.
— Отбасыңыз, қызыңыз, ұлыңыз туралы айтып беріңізші. Күйеуіңізбен және балаларыңызбен қарым-қатынасыңыз қандай?
— Мен үйде математика мен логикадан даярлаушы болып жұмыс істеймін. Қазіргі уақытта жұмысымды уақытша тоқтатып қойдым, бірақ оқушыларым мені іздеп жүр. Күйеуім жүк көлігінің жүргізушісі болып жұмыс істейді. Біздің отбасымыз өте мейірімді, үйде ешкім қатты сөйлемейді. Ең қатты сөйлейтін менмін, өйткені мен ұстазбын. Біз ешқашан ренжісіп көрмегенбіз. Соңғы екі айда тәулік бойы үйімізде күзет бар. Олар үйде және сыртта кезекшілікте тұрып күзетеді. Ұлым Алматыда тұрады. Кафеде бариста болып жұмыс істейді. Қызым биыл 11-ші сыныбын тәмамдады. Біз орыс тілінде сөйлейтін отбасымыз, әжем орыс. Ұлым орыс тілінде сабақ беретін сыныпта оқыды. Сондықтан мен отбасымыздың кем дегенде бір мүшесі қазақ тілін меңгеруі керек деп шештім, осылайша басқалары да қазақша сөйлеп кетеді деп ойладым. Біздің елде, әсіресе Қызылордада, көбі қазақша сөйлейді. Сол себепті, мен қызымды балабақшаға қазақ тілінде тәрбиеленетін топқа және қазақ мектебіне бердім. Олар, қызым екеуі бірге немере інісімен оқыды, бірақ екінші сыныпта ол орыс тілінде оқытатын сыныпқа ауысты. Себебі ол оқуын дұрыс меңгере алмады. Ал қызым оқығысы келіп, қалды. Мен алғашқыда ол көп нәрсені түсінбейді деп одан жоғары баға алуын талап етпедім.
Тоғызыншы сыныпты бітіргеннен кейін мен оны Алматыға оқуға апардым. Біз қала бойынша көп жерлерді араладық. Бірақ ол мамандық пен оқу орнын таңдауда қиналды. Мен оның әлі кішкентай екенін түсіндім. Біздің барымыз осы жалғыз қыз, ол әлі бой жете қоймады. Сондықтан біз Қызылордаға қайта оралып, баяғы мектебінде 11 сыныпты аяқтасын деп шешім қабылдадық.
— Қыздың қызығушылықтары, бос уақытында немен айналысатынын айтып беріңізші?
— Менің қызым би билегенді жақсы көреді. Кішкентай кезінде мен оны би үйірмесіне апардым. Ол сабақта болғанда есіктің сыртында күтіп отыратынмын. Бірақ бір күні ол маған келіп: «Анашым, бұл жердегі қыздар дөрекі, шолжаң», — деді. Ол тек екі апта барғаннан кейін ғана: «Мен енді бармаймын. Онда қыздар мені қорлайды. Маған ұнамайды», — деп айтты. Осыдан кейін ол үйде би билейтін болды. Мектепте негізгі қызығушылығы осы би болды. Ол барлық шараларға қатысып, өзі нөмірлер ойлап тауып, сахналаумен айналысты. Оның талпынысының арқасында сыныбы әрдайым жүлделі орындарды иеленетін.
Менің қызым бастауыш мектепте оқығанда би билеуге деген сүйіспеншілігі енді ояна бастаған еді.  Ал шын ынтасымен кірісіп кеткені 6–7 сыныптарда көрінді. Ол тек қатысып қана қоймай, өзі би нөмірлерін қоя бастады, басқа қыздарға үйретті, қойылымдарды ұйымдастыруға көмектесті. Би оның шабыт көзіне айналды. Уақыт өте келе, оның қызығушылығы көбейіп, итальян тілін үйреніп жүрген. Өкінішке қарай, біздің қалада мұғалімдер болмады, сондықтан ол тіл үйренуді өзі бастады. YouTube-тан бейнесабақ қарап, үйде оқыды. Бірақ кейін ауыр кезең басталды. Осы жағдайдан кейін біз Түркістанға психиатриялық тексеруге бардық. Онда ол емделді және бастапқыда бәрі жақсы болып көрінді, бірақ психиатриялық тексеруден кейін жағдайы күрт нашарлады. Әсері жақсы болып көрінген емдеу әдістердің кенеттен көмегі болмай қалды. Біз үйге оралғанда, ол өте тұйықтанып, жылап, ауыр күйзеліске түсті. Қайғы-қасіреттен бар ынтасымен итальян тілін үйреніп жүрген дәптерін, жыртып тастады. Оның психологиялық жағдайы нашарлады. Өз-өзімен күресіп, қалпына келуі қиын болып жатыр.
Меніңше, ол әлі-ақ ақырындап бұрынғы қалпына оралады. Үйімізде қазір бір ит пен мысық бар. Қызым солармен ойнап, күтім жасап жүр. Бұл да оған көмектеседі.
— Университетке оқуға түсу кейінге қалды ма?
— Қазіргі уақытта ол ешқайда түскен жоқ. Ол Ресейдің «Синергия» университетіне құжат тапсырды және біз жауаптың телефонға келетінін күткенбіз. Бірақ ол кезде телефоны ДВД-де болды, біз нәтижелерді уақтылы біле алмадық. Ақыры мен биыл оқу туралы ойламай, денсаулығына көңіл бөлуіміз керек деп шештім.
— Қазіргі уақытта Қызылордада қалу туралы шешім қабылдадыңыз ба?
— Қазір біз ақырын күтіп отырмыз. Бізді қаладан сыртқа шығармайды. Себебі тергеу әлі жүріп жатыр. Біз кеткіміз келеді және мүмкіндік туа сала тез арада кетеміз. Мұнда тәулік бойы күзет тұр, сот аяқталғанша. Сот аяқталған соң, кетуге мүмкіндік туады.
— Қыздың сутенерлері туралы не білесіз?
— Нұрай — қызымның сыныптасы, ал Жаннұр — оның немере әпкесі, Дамир де сыныптасы, ал Асылжан — оның немере ағасы. Нұрай анасы мен 9–10 жастағы інісімен бірге тұрады. Анасы вахталық әдіспен медбике болып жұмыс істейді. Дамир де анасы мен тұрады. Ата-аналары ықпалды адамдар емес. Олар менің қызым тапқан ақшамен өмір сүрді. Олар әр сағат сайын кезектесіп ақша жіберуге мәжбүрледі. Менің қызым бір тиын да алмайтын, тіпті жолақысы үшін де сол ақшадан алуына рұқсат бермеген.
— Қызыңыз Нұраймен неге достасты?
— 10-сыныпта Нұрай бізге жиі келіп жүргенде, мен де қызымнан осыны сұраған едім. Ол жауап берді. Басқа екі жақын құрбысы колледжге оқуға кеткен соң достасыпты. Сыныпта қыздардың үштен бірі өте ересек көрінеді, ал үштен бірі — жас. Олар екеуі орташа қалыпты жасөспірімдерше көрінеді.
— Сіз қызыңыздың буллингке ұшырағанын байқадыңыз ба?
— Мүлде байқамадым. Тек 10-сыныпта ол мектептен жылап келген еді. Ол өзін қазақ тілі пәнінің мұғалімі жек көретінін және үнемі қорлайтынын айтты. Оның себебі қызым орыс тілді болғаны екен. Мен мектепке барып, мәселені шешкім келді. Бірақ қызым оқу жылын аяқтауға аз қалды деп қарсы болды.
— Сіздің айтуыңызша, қызыңыз сексуалдық құлдықта болған кезде қалада болмапсыз. Бұл рас па?
— Мен бұл оқиғалар болғанға дейін қалада болмадым. Күйеуім қызым жұмысқа тұрды деп хабарлағаннан кейін сол күні-ақ Қызылордаға қайта оралдым.
— Мектепте сіздің қызыңызбен ортақ тіл табыса алмай, ұстаздардан көмек сұрағаныңызды айтыпты. Бұл рас па?
— Иә, ол рас. Мен шын мәнінде наурыз айынан бері мектепке көмек сұрап барғанмын, бірақ олардан тек боқтау мен қорқыту естідім. Бізді ата-ана құқығынан айырып, ал қызымды арнайы интернатқа беруі мүмкін екенін айтты.
— Полиция сіздің қызыңызды Қызылордадағы сауналардың бірінде рейд кезінде тапқанын және оны бөлімшеге жеткізгенін айтады. Ал бір бала сізге оқиға жайлы айтты дегеніңіз рас па?
— Бұл өтірік. Бізде дәлелдер мен 6 тамыз күні таңертең оны үйіне жеткізген куәгер бар. Оны саунадан тапқан жоқ. Мен барлық детальдарды айта алмаймын, себебі тергеу құпиясын бұзамын. Бірақ кейінірек клиенттер туралы бәрін айтып беремін. Сеніңіз, сіз бұл тізімді көріп жағаңызды ұстайсыз.
— Тергеу қашан аяқталады және қанша адам істі болып отыр?
— Мен қазіргі уақытта қанша адам ұсталғанын және қанша адам жауапқа тартылатынын ұқпадым. Себебі бізді 10 күн бойы ДВД-ге шақырған жоқ. Бірақ мен бес тергеушінің істі қарауға қосылғанын білемін. Олардың айтуынша, тергеу қазанның соңына дейін аяқталады. Бір іс сотқа жіберілді, бір іс прокуратурада, ал үш іс дайын. Мен оларға қол қойдым. Күдіктілер арасында құқық қорғаушылар мен ықпалды адамдар бар.
— Оқиғалардың хронологиясын тізіп айта кетсек. Сіз бұл жағдай туралы алғаш қайдан білдіңіз?
— Мен 6 тамызда, қызым үйге оралғанда білдім. Бір жыл бұрынғы кез жайлы айта кетейін, 13 тамызда Нұрай Астанадан, қызым Алматыдан келеді. Сол күні олар оның туған әпкесі Жаннұрдың туған күніне баратын болды. Бұған дейін менің қызым Жаннұрды тек сырттай көріп, жақын араласпай жүрген. Тамыздан кейін Жаннұр олармен етене жақын араласа бастады. Өзін мейірімді әпке ретінде көрсете бастады. 2023 жылдың қараша айында ол қыздардың көзінше текила ішіп, ішкеннің өте қызық әрі керемет екенін айтыпты. 2024 жылдың 14 қаңтарында Жаннұр қызыма электронды темекі мен алкоголь ішуге ұсыныс жасайды. Содан кейін оны жезөкшелікпен айналысуға мәжбүрлейді. Осы уақыт аралығында тамызға дейін, бәрі ашылғанша осы сұмдық жалғаса берді.
— Сіз қызыңызды қорқытқанын айтып, соның ішінде боксшы қыздарды атап өттіңіз бе?
— Иә, оны қорқытып, бопсалады. Қызым Нұрайдың үйінде жүрген кезде, оған үнемі озбырлық көрсетті. Жаннұр өзінің ықпалды және мықты екенін, туған ағасының КНБ-де жұмыс істейтінін айтып жүрді. Ол өзінің достарының боксшы және бұзақы екенін айтыпты. Сонымен қатар, Жаннұр менің қызымды жуынатын бөлмеде терезенің бір саңлауынан жалаңаш суретке түсіріп алыпты. Суретте Нұрай да бар. Сол күні олар текила ішіп, кімнің көп ішетініне бәстескен.
14 қаңтардан кейін Жаннұр қызыма суреттер мен видеоларды көрсетіп, оны Кыздар.нет сайтында тіркелуге көндіріпті. Сол кездері қызым менен жиі ақша сұрап жүрді. Таңертең, түстен кейін және кешке 1000-1500 теңге жіберуді сұрайтын.
Сол кезде олар одан сайтқа тіркелуге келіспегені үшін iPhone 11-ін тартып алады. Оны бопсалап, жалаңаш видеоны ата-анаңа көрсетеміз депті.
20-25 қаңтарда оны сайтқа тіркейді, бірақ қызым онша алаңдамапты. Себебі ол кәмелетке толмағанын біліп, ешкім оған қызыға қоймайды деп ойлаған екен. 4 ақпанда оған клубқа барып, клиенттерді өздігінен іздеуді бұйырады. Сол күні ол алғаш рет жыныстық зорлық көреді. Қызым соңына дейін оған тиіспей, аяп қоя береді деп үміттеніпті. Сол еркекке жалынады, бірақ ол бәрібір қызымды зорлаған.
Соо кезден бастап олар қызымды күн сайын қорлап отырған. Бейнежазбаға түсірген, тұншықтырған. Мен сол видеоларды көрдім, бірақ қызым сол жерде есінен танып қалғандықтан, қарауға дәтім шыдамады. Жаннұр, менің қызымнан екі есе үлкен, қызым диванда ұйықтап жатқанда оның үстіне секірген. Оның басына жұмыртқа жарып, мазақ қылған.
— Неге қызыңыз ешкімге шағымданбады? Неліктен қорлыққа шыдады?
— Өйткені Жаннұр үнемі ағасының КНБ-де жұмыс істейтінін айтып отырған. Ол жазадан қорықпаймын. егер мені соттаса да, бәрібір құтқарады деп айтып жүрген. Жаннұрдың әпкесі Астанада ІІМ қызметкеріне тұрмысқа шыққан. Ол мұны ашық түрде көрсетіп, оған не болатынын түсіндіріп, білгенін істеуге болатынын ұқтырған.
— Оқиғалар қызыңыздың мектепке баруына қалай әсер етті?
— Ақпанның соңында қызым жұмысқа тұрғанын айтты. Мен таңғалдым, өйткені ҰБТ-ға дайындық жақындаған еді. Өзі дайындалып жүрген. Қараша, желтоқсан және қаңтар бойы дайындалды. Қанша дайындалса да, ол сынақтан қалаған баллды ала алмады және көңілі түсті. Біз әкесі екеуміз күнде оған телефон соғып, демеу көрсетіп отырдық. Сондықтан жұмысқа орналасу туралы өтініш біз үшін ауыр болды. Қызым телефонды сындырып алғанын, жаңа телефон сатып алғысы келетінін айтты. Біз әкесі екеуміз оған туған күніне жаңа телефон алып береміз деп уәде еттік, бірақ ол бас тартты. Ол біздің сөзімізге құлақ аспады. Біз оған тыйым салып, оны үйге алып келуге тырыстық, бірақ ол көнбеді.
Оны үйге қайтару үшін кейде қорқытуға тура келді. Мен телефон соғып, егер ол қазір оралмаса, мектепке баратынымды айтатынмын. Солай қорқытсам қайтып оралатын, бірақ кейін қайта қашып кететін. Мені алдап 10-15 минуттан кейін оралатынын айтып, бес сағатқа жоғалып кететін.
— Сіз мектепке барып, мәселені анықтадыңыз ба?
— Мен сөйлесуден ешқандай нәтиже жоқ екенін түсінген кезде, мектепке бардым. Мүмкін мен білмейтін бірдеңе бар шығар деп, не болып жатқанын білгім келді. Мұғалім ең алдымен мәселе ҰБТ-дан нашар нәтиже алуында болуы мүмкін деді. Сонымен қатар, ол қыздың Нұрайдың ықпалында екенін, екеуі бір партада отырғанын, тіпті сабақта бірге ұйықтайтынын айтты. Ол маған мектептегі олардың фотосуреттерін жіберді.
Мен мектепке бірнеше рет бардым, бірақ бір кезде психолог пен орынбасар мені ашық түрде қорқыта бастады. Олар арызымды жалғастырсам, қызымды арнайы интернатқа алып кететінін айтты. Ондай арнайы интернаттарда толық емес отбасылардан шыққан балалар, нашақорлар, маскүнемдер бар. Олар қызымды онда зорлайды және қысым көрсетеді деп сендірді. Мінезі тым жұмсақ болған соң, өзін қорғай алмайтынын айтты. Директордың орынбасары мені оқу жылының соңына дейін бірнеше ай қалғанын айтып, шыдай тұру керегін айтты. Солай полицияға арыз жаздырмай қойды.
Сәуір айында мен шыдамай, учаскелік инспекторды шақырдым. Ол бізге келді, қызыммен сөйлесті де... Полицей жылай бастады. Ол ештеңе жазбады, протокол да жасаған жоқ, тек жылап, өзінде бала кезде жоқтың бәрі менің қызымда бар екенін және оның бақытты өмір сүру үшін жағдай бар екенін айтты.
— Қызыңыздың үйдегі мінез-құлқы өзгерді ме?
— Әдетте менің балаларым таңертең ерте тұрып, таңғы асын жеп, мектепке кететін. Олар өз бетінше тұратын. Ал қызыма ерте тұрып жиналу қиын болды. Ол кейде гигиена сақтамай, майлын шашпен жүретінді шығарды. Өзін күтуге күші де болмады.
Ол жабық киімдер киетін болды, кофта киіп ұйықтайтын. Тіпті, мамыр айында, аптап ыстықта ол ұзын жең, қалың киімдер киіп жүрді. Сабақтарына бармай, түлектердің дайындығына қатыспады. Өзінің бітіру кешіне шалбармен барды. Мен оған шаш үлгісіне деп, макияжға және көйлек сатып ал деп ақша берген болатынмын. Сол кездері оған әдемі туфли сатып ал деп көндіруге тырыстым. Мен оған салонға шамамен 60 мың теңге аудардым. Бірақ ол ақшаны өзіне жұмсамады.
Бір күні біз оған iPhone 15 Pro Max сатып әпердік. Сол кезде соңғы модель еді. Қызының көңіл-күйі түспеуі үшін әкесі екеуі сауда орталығына барып тұрып алған еді. Бірақ біраз уақыттан кейін біз оның ескі телефонмен жүргенін қайтадан байқадық. Нұраймен екеуі телефонды 400 мың теңгеге ломбардқа өткізгенін кейін білдік. Ломбард ақшаны Нұрайдың есепшотына аударған, ал одан әрі қайда кеткені белгісіз.
Ол жоғалып кеткен сайын мен оған «Қызым, не болып жатыр? Айтшы, біз көмектесеміз, үйге орал!» деп сұрайтынмын. Мен оны қайтару үшін және не болып жатқанын түсіну үшін бар амалды жасадым. Ол мұндай нәрселердің болғанын тіпті меңзеп те айтқан жоқ.
Қазір мен көп нәрсені дұрыс істемегенімді түсініп отырмын. Ол біз бәрін біліп қояды деп қорыққан, егер біз шындықты білсек, көтере алмайды деп ойлаған. Ол ата-анасына, әжесіне алаңдады. Қыздарының үйде болмағанынан бізге қиын болғанын көрді және одан да жаманы, сұмдық оқиғаны білсе жынданып кетер деп уайымдады.
— Сондай-ақ, қалада сексуалды қылмыстарға қатысты тенденция бар ма?
— Иә, өкінішке қарай, бұл мәселе қалада бар. Кейбір жастар, әсіресе, әлеуметтік желілерде, қыздарды жезөкшелікке итермелейді. Менің ойымша, бұл ең алдымен отбасындағы тәрбиеден басталады. Әкесі мен шешесінің өз балаларына жеткілікті назар аудармауы, әлеуметтік желілердің зиянды әсері, сонымен қатар, қоғамда жыныстық қатынасқа қатысты стереотиптердің сақталуы — бұл мәселеге өз әсерін тигізеді.
Кейде ата-аналар бұл жағдайды жеңіл қабылдайды. Олар балаларының не істеп жатқанын білмейді немесе олардан қорқады. Ақыры балалардың психологиялық жағдайы нашарлайды, ал бұл жыныстық қатынасқа баруына әкеп соғады.
Біздің қоғамда жәбірленушілерді қолдаудың орнына, оларды табалау, мазақ ету және отбасыларын ұятқа қалдыру әдеті бар. Сондықтан менің пікірімше, сексуалды қылмыстармен күресу үшін қоғамда ақпараттандыру және білім беру жұмыстарын жүргізу қажет.",2024-10-11T16:52:42+05:00,2024-10-11T16:52:42+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/1728647331_devochka_iz_kyzylordy_kollazh_kopija.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/1728647331_devochka_iz_kyzylordy_kollazh_kopija.webp,
8ac1d447c44245417d9bec11a2868c2a,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Олигархтар Көксуға таласып жатыр: Жетісу облысында бірнеше ГЭС салу кімге қажет?,"Көксу олигархтарға: Жетісу облысындағы өзенде кім үшін бірнеше ГЭС салынуда. Қыстың таңында Жетісу облысындағы Рудничный кентінің шетінде, аязды күні тыныштықты шу бұзады.",investigations,https://kaz.orda.kz/oligarhtar-koksuga-talasyp-zhatyr-zhetisu-oblysynda-birneshe-gjes-salu-kimge-kazhet-130385/,"Жетісу облысындағы Рудничный кентінің шетінде, аязды күні таңғы тыныштықты шу бұзды. Бұл аттас шатқалдан ағып жатқан Көксу өзені. Бұл өзен қыстыкүні, судың ең төмен деңгейінде де, өзінің күшімен таң қалдырады, жаз туралы айтпай-ақ қойса да болады. Дәл осы Көксуде шағын ГЭС құру жоспарланып, оның үшеуінің құрылысы басталып та қойған. Бірақ оларды жанжалсыз салу мүмкін болмады. Orda.kz неліктен спортшылар, экологтар, тіпті археологтар Көксудегі ГЭС құрылысымен келіспейтінін және бұл жобаларда олигархтардың іздері қай жерде жылт еткенін айтады.
Өткен аптада журналистерге арналған брифинг барысында Энергетика вице-министрі Сұңғат Есімханов Жетісу облысындағы Көксу өзенінде жалпы қуаты 150 мегаватт ГЭС салу бойынша жеті жобаны іске асыру жоспарланып отырғанын айтты. Оларды Қазақстанда жаңартылатын көздердегі электр станцияларын дамыту шеңберінде салмақшы.
Бейнежазбада Есімханов өткен жылы жанжал туындаған СЭС туралы да айтады-оның құрылысына жергілікті тұрғындар қарсы болған. Ол бір ғана су электр станциясын айтып отырған жоқ, бірақ шын мәнінде бірден екі электр станциясы — жалпы қуаты 42 мегават болатын Рудничный ГЭС-1 және Рудничный ГЭС-2  туралы сөз боп жатыр.
Вице-министр шахтадағы даулы мәселе шешілгенін және тұрғындарға электр станциясының құрылысы ешқандай проблема тудырмайтынын айтты. Бірақ шенеунік қалағанын шындыққа айналдыра алады. Оған Orda.kz тілшісі Жетісу облысына барып, ГЭС құрылысының қарсыластары станция тұрғызып жатқан компания өкілдерімен кездескен кезде көз жеткізді.
Бәлкім, Рудничный кентінде ГЭС құрылысының басты қарсыластарының бірі Қазақстан рафтинг Федерациясы мен оның президенті О.Константин деуге болар, ол түсіндіргендей, Көксу — рафтинг үшін ең қолайлы Қазақстанның таулы өзендерінің бірі. Әуесқойлар үшін де, кәсіби спортшы үшін де. Дәл қазір су электр станциясы салынып жатқан өзеннің учаскесі рафтерлер үшін ерекше құнды.
ГЭС құрылысына байланысты Көксудың бір бөлігі міндетті түрде су астында қалады, жоспар бойынша бұл ағыс бойымен 207 метр. Рудничный ГЭС жобасының жетекшісі Әли Қарабалин мұны су қоймасы емес, су торабы деп атайды. Бірақ бәрібір бұл жерде ағынның жылдамдығы өзгереді.
Сонымен қатар, рафтерлер су көлемінің 40%-на дейін ГЭС-тің бұру каналына кететіндігіне және одан төмен қарай спортпен толық айналысуға болмайтынына сенімді. Екі гидроэлектростанция арасында кемінде 12 шақырым бар. Әли Қарабалин су торабынан рафтерлерге қажетті су көлемі төгіледі деп жауап берді. Оның айтуынша, су басқан жерде олар тіпті пирс салуға дайын. Дәлірек айтқанда, олар емес, өйткені электр станциясын салатын «ЭнергоБилдСервис» ЖШС тек құрылысқа жауапты, содан кейін объект операторға өтеді, оның атауын Карабалин атай алмады.
Жалпы, Қарабалинның айтуынша, олар барлық қажетті шарттарды орындаған: экологиялық сараптамадан өтті, ағаштарды кесуге келісім алды — көбіне теректерді. Олар кесілген теректерді ақшамен немесе жаңа ағаш отырғызумен өтей ме, жоқ па, әзірге шешімін тапқан жоқ.
Бірақ құрылысшылар Министрдің орынбасары айтқан тыңдауларды өткізген жоқ.
Санат нөміріне де сұрақтар бар. Кездесуге қатысқан Жетісу  облысы экология департаментінің өкілі станциялар нөмірді құрылыс кезінде ғана алғанын түсіндірді. Бұл су электр станциясының қарсыластарын таң қалдырды.
Кездесуде экологтардың атынан сөйлеген спортшы экологиялық сараптама ГЭС-тің тікелей орналасқан жеріне  келтіретін зиянын бағалады деп таң қалды. Ал Көксу өзенінің жоғары және төмен ағысындағы ықтимал зиян бағаланбағанын айтты.
Рудничный ГЭС құрылысшыларында Археологиялық сараптама сияқты құжат та жоқ.
«ЭнергоБилдСервис» өкілдері мұны 2017 жылы құжаттарды жинаған кезде мұндай сараптама қажет болмағандығымен түсіндіреді. Олар бұл жерде археологиялық ескерткіштер жоқ екеніне сенімді болды. Алайда, Марғұлан атындағы Археология институтының ғылыми қызметкері Қайрат Жанболатовтың салынып жатқан Рудничный ГЭС-1-нің айналасын көз жүгірте қарағанның өзінде мұнда кем дегенде төрт ежелгі қорым бар екені белгілі болды.
Рудничныйдағы ГЭС құрылысының қарсыластары электр станциясы Көксуға үнемі түсетін селдерге төтеп бере алмауы мүмкін деп қорқады. Әли Қарабалин бұған салынып жатқан ГЭС секундына 180 текше метр судың өтуіне төтеп бере алады деп жауап берді — оның айтуынша, бұл 1950 жылдардың ортасынан бері Көксуда болған судың максималды көлемі.
ГЭС құрылысының орнын өзгерту туралы ұсынысты да талқылау мүмкін болмады, жобаны Энергетика министрлігі мақұлдап қойған. Тапсыру уақыты да таяп қалған секілді. Жоспар бойынша Рудничный су электр станциялары 2024 жылдың соңына дейін салынуы керек еді — енді олар 2026 жылы іске қосылады деп күтілуде.
Сондай-ақ, ол Көксу өзенінде Рудничныйдегі екі ГЭС-ті ғана емес, сонымен қатар тағы бірнеше электр станцияларын салатынан хабарсыз боп шықты.
Мысалы, төменгі ағысында орналасқан Жоғарғы Талапты ГЭС-2022 жылдан бастап салынып жатыр, ал 2025 жылдың сәуір айында аяқталады деп жоспарлануда.
Ол Талапты ауылының жанында орналасқан. Мұнда бетон платина салынған және жалпы дайындық деңгейі бірнеше есе жоғары екенін көруге болады.
Жоғарғы-Талапты ГЭС Рудничныйға қарағанда қуаттылығы аз: ол ең көп дегенде жеті мегаватт. Оның құрылысына да шағым бар.
Өкінішке қарай, Жоғарғы Талапты электр станциясында Рудничный ГЭС-1 жанында болған диалогты жүргізу мүмкін болмады. Юрий Ким есімді адам қоғам қайраткерлерімен және журналистермен сөйлесуге келді. Ол өзін ""Коксугидрострой"" компаниясының өкілі ретінде таныстырды.
Юрий Кимнің айтуынша, бұл ұйым және қоғамдық тыңдау 2022 жылы өткізіліп, барлық қажетті құжаттарды алды. ГЭС иелері де археологиялық сараптамаға тапсырыс берді, оған сәйкес станцияның құрылыс орнында 15 қорған, екі жерлеу, бір мазар және сегіз жартас бейнесі табылды.
Ақпарат бірден күмән тудырды. Біріншіден, ""Казархеология"" ЖШС сараптама жүргізген. Бұл олардың мамандары Қызылтас жотасының Темір шоқысын зерттеп, ""Темірбетон"" компаниясына ондағы петроглифтердің тарихи құндылығы жоқ екендігі туралы құжат бергенінен. Нәтижесінде мұндай қорытынды құрылысшылардың, қоғам қайраткерлерінің және биліктің қатысуымен бірнеше айлық қақтығысқа әкелді.
Екіншіден, тіпті ГЭС маңындағы төбелердің бірін жылдам тексеру онда сегізден астам кескін болуы мүмкін екенін көрсетті. Мысалы, беткейде қола дәуірі деп болжанған өте үлкен көрініс табылған.
Сонымен қатар, «Петроглиф аңшылары» қорының атқарушы директоры Ольга Гумированың айтуынша, өзен режимінің өзгеруі және соның салдарынан ылғалдылықтың өзгеруі петроглифтердің жойылуына әкелуі мүмкін:
Юрий Ким бұған жауап ретінде егер ғалымдар жартастарға барғысы келсе, оларды міндетті түрде, тек қана жаяу өткізетінін айтты.
Рудничный ГЭС және Жоғарғы-Талапты станциясының өкілдері электр энергиясын заңнамада талап етілгендей бірыңғай KEGOС жүйесіне беретініне сендіреді. Бірақ электр станцияларының құрылысы Көксу өзенінде өндіруші кәсіпорындардың пайда болуының бастауы деген пікір бар. Егер сіз ГЭС-пен байланысты компаниялардың құрылтайшыларын зерттесеңіз, бұл алаңдаушылық одан да арта түседі.
Рудничный ГЭС-тен бастайық. Бұл станциялардың құрылысшысы ""ЭнергоБилдСервис""ЖШС болып табылады. Бұл EnergyBridge LTD жеке компаниясының еншілес компаниясы. Олардың сайтында Рудничный ГЭС — бұл олардың жобаларының бірі деп көрсетілген. Energybridge Ltd. құрылтайшылары қатарында екі жеке тұлға және бір заңды тұлға бар. Физикалық тұлға:
KazMinerals заңды түрде дубайлық компания болғанымен, ондағы президент қазақстандық миллиардер Владимир Ким.
Алайда Әли Қарабалин Рудничный ГЭС-ін KazMinerals салып жатқанын жасырмады. Оның айтуынша, олар ең төменгі тарифті ұсына отырып, аукционда жеңіске жетті. Олар Қытайдың Сhinapower Ұлттық құрылыс компаниясының еншілес компаниясының, яғни бас мердігер, Stecol Corporation компаниясының қолымен  салып жатыр. Рудничный ГЭС құрылысында персоналдың бір бөлігі-ҚХР азаматтары. Қарабалиннің айтуынша, бұл бас мердігердің шарты.
Жоғарғы-Талапты ГЭС-да одан ары түсініксіз. Оны салу құқығын «Бекзат» ЖШС жеңіп алған, ол Baiterek холдингінің сайтында әлі күнге дейін оның еншілес компаниясы болып саналады. Бірақ ашық дереккөздер «Бекзат» ЖШС бүгінгі таңда жоқ компания деп хабарлайды. Ал оның құқықтық мирасқоры-Верхне-Талаптинская ГЭС ЖШС, оның құрылтайшыларында бес адам бар.
Бұл әртараптандырылған бизнесі бар кәсіпкерлер. Әрқайсысында алтыдан 11-ге дейін заңды тұлға бар. Мысалы, олардың арасында Drinkit кофеханаларының франшиза иесі Айбек Үмбеталин де бар.
11 заңды тұлғаға «Верхне-Талаптинская ГЭС» ЖШС бірінші басшысы және  құрылтайшыларының  бірі Әсем Жылқыбаева қатысты. Басқа заңды тұлғалардың арасында «Еуразия» деп аталатын екі сақтандыру компаниясының Шымкенттегі филиалдары бар.
Олардың бас компаниясы — Машкевич-Шодиевтің «империясына» кіретін және тікелей Александр Машкевичке, Патох Шодиевке және Мұқадасхан Ибрагимоваға тиесілі ""Еуразиялық қаржы тобы"".
2024 жылға дейін Машкевич пен Шодиев Қазақстанда жұмыс істейтін ірі өндіруші компаниялардың бірі-ERG Директорлар кеңесінің құрамына кірді. Өткен жылдың соңында Патох Шодиевтің орнына оның ұлы, Машкевичтің орнына болжам бойынша алыс туысы, ал ERG-дің тізгінін Мукадасхан Ибрагимованың ұлы алды.
Сонымен, жанама түрде болса да, Көксудегі ГЭС  құрылысында тағы бір ірі өндіруші корпорация пайда болды.
Назар аударуға болатын тағы бірер жайттар: «Жоғарғы-Талапты ГЭС» құрылтайшыларының төртеуі, Әсем Жылқыбаевадан басқа, 2023 жылы құрылған Жетісу құбыр зауытының құрылтайшылары.
Алмас Жанғасынов - тауарлық бетон өндірумен айналысатын «Ast beton group» ЖШС құрылтайшысы.
Сондай-ақ, бұл адамдар тобын ГЭС мамандары деп атауға болады. Себебі, Жоғарғы-Талапты ГЭС - тен басқа, олар «Ескелді ГЭС» және «Талапты ГЭС» ЖШС құрылтайшылары болып табылады, ал Алмас Жанғасинов пен Сергей Цой — «ГЭС Борохудзир» ЖШС-і де көрсетілген. Мол күшті,  өте жігерлі кәсіпкерлер.",2025-01-31T18:27:47+05:00,2025-01-31T18:27:47+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/1738320880_reka_i_strojaschjasja_gjes_kollazh_kopija-2.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1738319709_1738139896_strahzhizshymk.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1738319709_verhne-talapty.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1738319710_1738139099_energibrige.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1738319712_img_1681.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1738319715_img_1540.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1738319719_img_1618.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1738319723_img_1609.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1738319726_1738137608_img_1864.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1738319730_img_1915.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/1738319733_img_1766.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/1738320880_reka_i_strojaschjasja_gjes_kollazh_kopija-2.webp,https://www.youtube.com/embed/0DQhnMh4AmE?feature=oembed;https://www.youtube.com/embed/J5dPfSmxsGk?feature=oembed;https://www.youtube.com/embed/JO_TRvWtFJ4?feature=oembed;https://www.youtube.com/embed/RxFhkCE6McA?feature=oembed;https://www.youtube.com/embed/_zqD7nXi2YY?feature=oembed;https://www.youtube.com/embed/nDus5cK8Yg0?feature=oembed
4001dc5f2de4ad080ee937b1eefa493d,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Олимпиада жүлдегері Дәулет Шабанбайды әскери қызметкерлерге шабуыл жасады деп айыптап жатыр,"Олимпиада ойындарының қола жүлдегері, еркін күресші Даулет Шабанбайды билік өкілдеріне шабуыл жасады деп айыптауда. Іс қазір сотқа жолданды, деп хабарлайды Orda.kz.",investigations,https://kaz.orda.kz/olimpiada-zhyldegeri-daulet-shabanbajdy-askeri-kyzmetkerlerge-shabuyl-zhasady-dep-ajyptap-zhatyr-136460/,"Олимпиада ойындарының қола жүлдегері, еркін күрес балуаны Дәулет Шабанбайға билік өкілдеріне шабуыл жасады деген айып тағылды. Іс қазір сотқа жолданды, деп хабарлайды Orda.kz.
Іс материалдарына сәйкес, спортшыға қатысты іс 12 қарашада басталып, алғашқы сот отырысы 1 желтоқсанда өтті. Ол ҚР Қылмыстық кодексінің 380-бабының 4-бөлігінің 1-тармағы бойынша (билік өкілдеріне қатысты күш қолдану, екі немесе одан да көп адамға) сотталуда. Жаза мерзімі — үш жылдан жеті жылға дейін бостандықты шектеу немесе сол мерзімге бас бостандығынан айыру.
Павлодар облысының полиция департаментінің тілшілерге берген мәліметіне сәйкес, спортшыны әскерилерге шабуыл жасағаны үшін айыптап отыр.
Дәулет Шабанбай — Қазақстанның еркін күрес шебері. 2012 жылы Олимпиада ойындарында қола медаль жеңіп алды. 2016 жылы Азия чемпионатында күміс медаль еншіледі. Сондай-ақ, ол 96 келі және 125 келі салмақ дәрежесінде Азия чемпионатында төрт рет қола медаль алған.",2025-12-08T14:30:08+05:00,2025-12-08T14:30:08+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/lo.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/lo.webp,
63cccddcdde96ca1435eb11c7b291e95,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Өмір саудасы: Қазақстандағы бүйрек пирамидасының құпиясы,"Қазақстанда ағза сату мен сатып алуға заң жүзінде тыйым салынғандықтан, көп азаматтар заңсыз әрекетке барады. Қазір донорлар тапшы, ағза алмастыру отасына кезекте тұрғандар күн санап артып келеді.",investigations,https://kaz.orda.kz/omir-saudasy-kazakstandagy-byjrek-piramidasynyn-kupijasy-128291/,"Қазақстанда ағза сату мен сатып алуға заң жүзінде тыйым салынғандықтан, көптеген азамат заңсыз әрекетке барады. Қазір донорлар тапшы, отаға кезекте тұрғандардың саны күн санап артып келеді. Сондықтан кейбіреулері донор табу үмітімен «қара нарыққа» жүгінуге мәжбүр болады. Мақаладағы кейіпкерлердің есімдері өзгертілген.
Түркістан облысы, Арыс қаласының тумасы Ербол бүйрегін сатып, қарызынан құтылмақ болды. Бірақ алаяқтардың қолына түсіп, өмірі астан-кестең болды. Ербол Orda.kz редакциясына қалай алданып, бүйрегінен де, ақшасынан да айырылғанын айтып берді. Қазіргі таңда Ерболдың үстінен қылмыстық іс қозғалды. Тіпті бас бостандығынан айырылуы да мүмкін.
Ерболдың бүйрегін сатқан себебінің бірі — Сауран ауданында бригадир болып жұмыс істегені. Оның қарамағында 40 шақты құрылысшы болған. Құрылыс аяқталған соң, Абылай есімді жігіт олардың еңбек ақысын төлемей, Ерболдан қарамағындағы жұмысшылар 7 миллион 800 мың теңгені талап ете бастайды.
Orda.kz редакциясы Ерболат мырзаға хабарласып пікірін алмақ болды. Бірақ Ерболат мырза сұхбат беруден бас тартты.
Сержан Ерболға жалпы процесс 2 айға созылады деп уәде берген, бірақ іс жүзінде 6 айға созылған. Ерболдың айтуынша, барлық тексерістер мен анализдер хирург арқылы жасалған. Осы қызметі үшін хирург 5 миллион теңге алатынын Сержан айтқан. Бір қызығы, Сержан Ерболды отаға басқа адамның құжатымен кіргізген, яғни жалған құжатпен.
Ота жасалғаннан кейін, Ерболға ақшаны құртып алғандарын айтты. Шығындар көп болғандықтан, ақшаны бөліп беруге уәде етеді. Бір ай бойы Ербол мен Сержан хабарласып тұрған, бірақ екінші ай өткен соң Сержан із-түзсіз жоғалып кеткен. Ербол Алматы қаласына келіп, хирургтен Сержанды тауып беруін өтінеді. Біраз уақыт өткен соң Сержан өзі хабарласып, аурухананың жанында кездеседі.
Ерболдың айтуынша, ол Сержанға толықтай бағынышты болды, себебі қолында фото мен видеолар бар еді. Оның тапсырмаларын орындап жүріп, Қаскелең қаласының тұрғыны Еркін есімді жігіттің де донор болғанын Сержанның айтуымен білді.
Бір күні Ерболға Мағжан есімді ер адам хабарласып, «Екі сағат ішінде бір миллион төлемесең, ұстап қамаймыз» деп қорқытты. Сол сияқты қорқыту хирургке да жасалған екен. Ерболдың айтуынша, хирург сұраған ақшаны берген. Кейін Сержан «Мағжан – менің конкурентім, ұстап алып, қамап тастайды, уайымдама» деп сендірген. Арада он күн өткен соң Ерболды Алматы-Жаркент тас жолында полиция қызметкерлері ұстады.
Ерболдың изолятордағы оқиғасы құқық қорғау жүйесінің көлеңкелі тұстарын айқара ашып берді. Ол өз сөзімен бүкіл заңсыздықты жайып салды.
Тергеу кезінде Ерболдың алданғаны айқын болды. Ол тергеушілермен әріптестікке қол қойғанына қарамастан, уақытша изоляторға қамалды. Сол жерде күдікті Сержанмен кездесіп, жанжалға да барған. Сержан, өз кезегінде, барлық айыптарды жоққа шығарып, оны танымайтынын айтқан. Ерболды изоляторға әкетерде Сержан оған « Арғы жақпен келісіп қойдым, мені танымаймын деп айт, мәліметіңді өзгерт. Мен сенің жағдайыңды жасап беремін, көлік, үй барлығымен қамтамасыз етемін» , – деп уәде берген.
Бірақ сол сәтте-ақ Сержан өзін құтқарып шығып кеткен.
Осыдан кейінгі оқиғалар Ерболдың психологиялық күйзелісін тіпті күшейтті. Изоляторда отырған кезінде оған қолдау болар құжатын да тартып алды. Ол шеккен азабының шегіне жетіп, алғаш рет өз-өзіне қол жұмсамақ болды. Бұл оның суицидке деген алғашқы әрекеті ғана болды – кейіннен ол 14 рет осындай қадамға барды.
Ерболдың айтуынша, ол суицид алдында үш парақ хат жазған.
Оның айтуынша, бұл кезде изолятор ішінде де қысым жалғасқан.
Келісілген хат арқылы өз құқығын қорғауды жалғастырған ол, Әли есімді тергеушінің оны басты ұйымдастырушы етіп көрсеткенін де ашына жеткізді.
Ота кезінде оның денсаулығына қатысты заңсыздықтардың тізбегі де айқын көрінді: әйелі ота жасаған хирург хирургтың «біз оларды танымаймыз» деп айтқанын естіген. Бүйрегі алынғанымен, ешқандай өтемақы немесе қолдау алмаған ол үкіметке деген сенімін жоғалтқан.
Ерболдың айтуынша, Сержанға жауапты адам Мейіржан есімді ұйымдасқан қылмыстық топтың басшысы. Қазіргі таңда Ербол да, оның жұбайы да бір-бір бүйрексіз қалып, денсаулықтары сыр берген.
Ербол тергеу изоляторында болған уақытта мәжілісінің депутаты Жарқынбек Амантайға хат жазды. Жауабыда келді.
Депутатқа Ерболдан құқық қоргау органдары және денсаулық сақтау қызметкерлерінің заңсыз әрекеттері туралы ашық хат келіп тусті. Мәжілісмен өз кезегінде Бас прокуратураға, денсаулық сақтау министрлігіне, қылмыстық-атқару жүйесі комитетінің «№71 мекемесіне» сауал жолдады.
Orda.kz тілшісі ота жасалынған клиникаға хирургты іздеп барды. Бірақ медбикелер «ота жасап жатыр» деп кездестірмеді.
Ерболдың жұбайының іш-құрлысы іріңдеп, тағы да ота жасалды. Қазіргі таңда, Ерболды сот алдында қорғай алатын заңгері жоқ. Бір-бір бүйректерінен айырылған отбасы «бүйрек пирамидасын» ұйымдастырды деп сотталып кетуі мүмкін. Айта кететін жайт, Ерболдың 2 жасар ұлы бар.
Алматы полициясы 2023 жылдың шілдесінде адам ағзалары мен тіндерін мәжбүрлеп немесе заңсыз алу фактісі бойынша алдын ала тергеу жұмыстарын бастады. Қылмыс алдын ала сөз байласқан адамдар тобымен жасалған, деп мәлімдеді полиция департаменті.
Orda.kz бұл жағдайды назарында ұстап, оқиғаның барысын қадағалайтын болады.",2024-11-07T17:26:06+05:00,2024-11-07T17:26:06+05:00,kk,Редакция,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/piramida-iz-pochek-ljudej-kopija.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/piramida-iz-pochek-ljudej-kopija.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/piramida-iz-pochek-ljudej-kopija.webp,
b6b1820df497eb95ee143dcab1fb602b,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Оңай табыс іздеген жастарымыз есірткі таратушыға айналып барады,Жалпы әлем бойынша қазіргі заманның ең өткір және алаңдатарлық әлеуметтік мәселелерінің бірі синтетикалық препараттар мен психотроптық заттарды тарату болып отырғаны жасырын емес. Статистикаға cүйенсек 2023 жылы елімізде 7000 нан астам есірткіге байланысты қылмыс әшкереленген.,investigations,https://kaz.orda.kz/onaj-tabys-izdegen-zhastarymyz-esirtki-taratushyga-ajnalyp-barady-123752/,"Жалпы әлем бойынша қазіргі заманның ең өткір және алаңдатарлық әлеуметтік мәселелерінің бірі синтетикалық препараттар мен психотроптық заттарды тарату болып отырғаны жасырын емес. Статистикаға cүйенсек 2023 жылы елімізде 7000 нан астам есірткіге байланысты қылмыс әшкереленген.
Осы өзекті мәселені жою үшін есірткі дүкендерінің жарнамасы мен таратылымының алдын алу мақсатында жыл сайын әртүрлі  форумдар мен жиындар өткізіліп, түрлі сайттар зерделененіп, тақырыптық сараптамалық материалдар мен есептер жарияланып отырады.
Осы ақпарат ішіндегі назар аударарлық жайттың бірі  көбіне қолға түсіп, ұсталып, қудаланатыны – есіркіні жасырушылар екен. Оларды заманауи тілде кладмендер деп атайды. Кладмен деген есірткі дүкені мен сатып алушы арасындағы делдал. Осы есірткі жасырғыштардың арқасында келісімге келген екі жақтағы басқа адамдар жасырын қалады. Олардың негізгі жұмысы –  есірткіні көп көлемде алып, майдалап, бірнеше бөлшекке бөліп, қажет болса қалталарға салып, сұраушының қалаған жеріне немесе жол көрсетуші кураторы жазып жіберген аумаққа барып, басқа адамдардың қолы жетпейтін жерге жасыру.  Олар осындай бір жұмысы үшін 1000 - 2000 теңге көлемінде ақы алады екен.
Қалай «жасырушы» атанады?
Бір қызығы есірткі жасырушылардың көбі бұл арам жұмысқа өз еріктерімен барады. Жұмысқа қабылдау шарттары да өзгеше. Ең басында таңдау беріледі. Олар  жұмысқа кіріп отырған «дүкенін» ақшаға немесе «тауарға» алдап кетпеу үшін кепілдік ұсынады. Ол белгілі көлемде ақша  салады, сол арқылы ақшасы бар екенін, есірткі сатып ала алатынын және  «дүкенді» тауарға алдап кетпейтінін дәлелдейді. Сенімге кірудің екінші жолы – өзінің жеке куәлігін суретке түсіріп жібереді.
Бұл болашақта осы жұмыскермен қиыншылықтар туып жатқан жағдайда оны оңай тауып алудың тағы бір кепілдік нұсқасы.
«Жасырушыларды» қалай байқауға болады?
Кладмендердің ең басты ерекшелігі олар беттерін көлегейлеуге тырысады, капюшон, кепка, медициналық маска тағып, барынша көзге түспеуге тырысады. Сонымен қатар «жасырушы» болып жұмыс істейтіндердің басым бөлігі  өздері осындай есірткіні қолданатындар. Көбінесе арық денелі, жабық киінген, бір зат іздеп жүрген азаматты көрсеңіз – біліп жүріңіз, ол кладмен болуы әбден мүмкін.
«Жасырушы» болатындар тек кедейлер деген аңызға бергісіз, өтірік әңгіме. Статистикаға сай олардың басым бөлігі орташа жағдайдағы отбасынан шыққандар. Кейбіреулері қызық, адреналин үшін жүреді. Ал екіншілері есірткіні өздері қолданатындар, өйткені есірткі дүкендері өздерінің жұмыскерлеріне жиі жеңілдіктер жасап, арзан алуға мүмкіндік береді.
Олардың көбі түрмеде
Қазіргі таңда түрмеге жаңадан түскен «жасырушылардың» жасы 16-22 аралығындағы азаматтар. Бәрінің бабы бір – есірткі тарату. Түрме иерархиясы бойынша «жасырушылар» ең төмен сатылардың бірінде. Сондықтан оларды түрмеде ұрып соғады, ақша талап етеді, қысқасы күн көрсетпейді.
Басында ойланбай азын-аулақ ақшаға алданып, жаман іске ұрынатын жастардың ең қатты өкінетін кездері де осы тұс. Әр «жасырушының» баратын жері түрме екені даусыз.
Мәселен «дүкен» бастықтарының аты түгілі түрі  қай елде болмасын жасырын қалады. Сондықтан «айран ішкен құтылып, шелек жалағандар» тұтылып жатады. Осындай қатаң ононимдік салдарынан «жасырушылар» қолға түскен күннің өзінде тапсырма бергендердің атын атап, түсін түстеп бере алмайды. Сондықтан да негізгі соққыны өздеріне алады. Қазіргі жеңіл ақша табуға қызығатын, өзін бұл «уақытша тірлік» жеп жұбататын,  осындай жұмыс іздейтін жастардың құлағына жетіп, миына құйып алар бір кеңес: «бұндай жұмыс жайында ұсыныс келсе – бірден бас тартыңыздар, себебі екі  айдан кейін түрмеде отырасыз».
Заң не дейді?
Қолданыстағы заң бойына Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексі 296-бабының 1-бөлігінде көзделген қылмыс, яғни есірткі, психотроптық заттармен, сол тектестерді өткізу мақсатынсыз заңсыз жұмыс істегені үшін  – 80 АЕҚ-ға дейінгі мөлшерде айыппұл салынады немесе сол мөлшерде түзеу жұмыстары, яғни  80 сағатқа дейін қоғамдық жұмыстарға тарту, не 20 тәулікке дейін қамауға алу қарастырылған.
Жақында Алматыда сенаторлар, мәжілісмендер мен полицейлер есірткі қылмысына қарсы күрес шараларын талқылады. Сонда көптеген ата-аналардың мектеп оқушыларын  есірткіге тексеруге  қарсы екені сөз болды.
Жиында Алматы қалалық ІІД Есірткі қылмысына қарсы күрес басқармасының бастығы Ерлан Әлмағамбетов Алматы қаласындағы жағдайға тоқталды. Оның айтуынша, жыл басынан бері есірткінің заңсыз айналымына қатысты 283 қылмыс тіркелген. Күдіктілердің көбі 15 пен 23 жас аралығындағы жастар.
Полицейлер арнайы зерттеу жүргізетін зертхана құрылғыларының ескіргенін айтады.  Қазір қалада 1996 жылғы техника бар екен, қажетті зерттеу жұмыстарын жүргізуге 30 күн қажет болып шықты. Осы уақыт ішінде болжамды қылмыскердің ізін де таппай қалу ғажап емес.
Айтпақшы, 2019 жылдан бастап Қылмыстық кодекске есірткіні жарнамалағаны және насихаттағаны үшін қылмыстық жауапкершілік қарастыратын нормалар енгізілген. Үкімет қабылдаған бақылауға жататын есірткі, психотроптық заттар мен прекурсорлардың тізімінде барлығы 368 зат бар.
Есірткі қылмысына қарсы заңды қатайту керек
Алайда, көптеген шаралардың барына қарамастан, есірткіге тәуелділер саны, сонымен қатар есірткі қылмыстарының саны да азаяр емес. Мәселен, Денсаулық сақтау министрлігінің мәліметінше, 18,5 мыңға жуық нашақор есепте тұр.
Ішкі істер министрлігі жақында ұсынған мектеп оқушылары есірткіге тексеру шарасына ата-аналар қарсылық білдірді. Еліміздегі  нашақорлықпен күреске мемлекеттік органдар ғана емес, жеке және үкіметтік емес ұйымдар да қатысады. Дегенмен бұл саладағы заңды қатайтпай, қылмыстың азаймасы белгілі.
Бұл іс бойынша Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне сәйкес, мүлкі тәркіленіп немесе тәркіленбей, бес жылдан он жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады. Есірткі заттарымен байланысты құқық бұзушылықтар үшін қылмыстық жауапкершілік он алты жастан бастап көзделген.
Есірткі сатушылар есірткі таратқаны үшін қатаң жазаға тартылатынын біледі, сондықтан олар бұл іске мектеп, колледж оқушыларын қолдануға тырысады, студенттерге есірткіні жасырын орындарға қойып кету үшін ақша ұсынады. Бұндайға келіскен жасөспірімдер тек оңай ақша табу мүмкіндігін ғана көреді, ал қылмыстық жауапкершілікке тартылатыңдығын көбіне түсінбей де жатады.
Нашақорлық және заңсыз есірткі айналымы қоғамның дамуына барған сайын жойқын әсер етіп, қылмыстың, зорлық-зомбылықтың өсуіне түрткі болады. Сондай-ақ ол  ұлтына, әлеуметтік жағдайына, жынысына немесе дініне қарамастан адамдардың өміріне дендеп енсе, күйретіп тынады. Сондықтан ұлт болашағын қазірден қолға алғымыз келсе, жастардың азын-аулақ ақша үшін өмірін өксітпейік десек; есірткі қылмысына қатысты солқылдақ заңымызды қатайту бүгінгі күннің ең өзекті мәселесі дер едім.
Авторы: Амиржан Мухаммед, ҚазҰУ журналистика факультетінің 3 курс студенті.
Жетекшісі: Н.Б.Рушанова, аға оқытушы.",2024-04-17T20:24:33+05:00,2024-04-17T20:24:33+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-04/sizes/1440x810/77c7ef911b5baa579eee8662c53cea9f_original_42913.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-04/sizes/1440x810/77c7ef911b5baa579eee8662c53cea9f_original_42913.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-04/sizes/1440x810/77c7ef911b5baa579eee8662c53cea9f_original_42913.webp,
f3a009b729097133e5e86397ddc9f9e6,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Өркениеттен жырақта: Сусыз, байланыссыз отырған Саумалкөл тұрғындарының сүрең тартқан өмірі","Солтүстік Қазақстан облысының Айыртау ауданына қарасты Саумалкөл ауылында ауыз су, байланыс, экология мәселелері ушығып тұр. Ең бастысы ауылда байланыс деген атымен жоқ. Тұрғындар қарапайым жедел-жәрдемге қоңырау шалу мұң екенін айтты.",investigations,https://kaz.orda.kz/orkenietten-zhyrakta-susyz-bajlanyssyz-otyrgan-saumalkol-turgyndarynyn-syren-tartkan-omiri-134282/,"Солтүстік Қазақстан облысының Айыртау ауданына қарасты Саумалкөл ауылында ауыз су, байланыс, экология мәселелері ушығып тұр. Ең бастысы ауылда байланыс деген атымен жоқ. Тұрғындар қарапайым жедел-жәрдемге қоңырау шалу мұң екенін айтты.
Саумалкөлдің тұрғындарын сандалтқан мәселелерді Orda.kz редакциясына ауыл белсенділерінің бірі көпбалалы ана Мәдина Баймендина жеткізді. Жалпы Саумалкөлде 11 500 тұрғын бар, 40 көпқабатты үй мен 3755-ке жуық жекеменшік үй бар. Сонымен қатар 45-тен астам жаңадан салынған үйде Солтүстікке қоныс аудару бағдарламасы бойынша көшіп барған тұрғындар тұрады екен.
Байланыс мәселесі соңғы 3-4 айда пайда болған екен. Ауыл тұрғыны Мәдина Баймендинаның айтуынша, осы мәселемен әкімдікке барғанда ондағылар Саумалкөлден 10-12 шақырымда орналасқан түрмеге қойылған байланыс сигналын басатын құрылғының күшейтілгендігі себеп болды деп айтқан екен. Оған қоса бұл байланыс тек Саумалкөлде емес тағы да Кірпі, Қоскөл деген ауылдарда да нашар.
Ауыл тұрғындары бұл мәселе бойынша, цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрілігіне жүгінген. Министірлік байланысты бұғаттау көзі қылмыстық-атқару жүйесіндегі, яғни, түрмелерде орнатылған арнайы техникалық құрылғылардан екенін растаған. Яғни, министрлік мұндай құрылғылардың түрме аумағында және оған жақын аймақта байланысқа әсер етуі мүмкін екенін мойындайды. Бірақ олар заң бойынша рұқсат етілген және тек арнайы мақсат үшін орнатылғанын айтыпты.
Скришнот: egov.kz II Мәдина Баймендина
Сонымен қатар, тұрғындар Kcell, Activ, Beeline, Қазақтелеком ұялы байланыс және интернет операторларына хабарласқанда олардың тарапынан барлығының дұрыс екенін ауыл маңында орналасқан байланыс бұғаттағышқа қарсы істей алар шара жоқ екенін және мәселені ауыл әкімдігімен талқылап шешуді айтқан.
Мәдина Баймендинаның айтуынша, Algorithm Ltd – криптовалюта өндіретін майнинг фермасы. Оның кімге тиесілі екенінен және не мақсатта тұрғанынан Айыртау ауданының әкімшілігі бейхабар екен.
Фото: Мәдина Баймендина
Orda.kz тілшісі Algorithm Ltd деген компанияның шын мәнінде майнинг фермасымен қандай да бір байланысы бар-жоғын анықтап көрді. Иә, шынында да ғаламтордағы мәліметтерге сүйенсек, Algorithm Ltd компаниясының майнинг криптовалюта өндіру саласымен байланысы бар. Тіркелген жері — Астана. Бірақ, Нұр-Сұлтан қаласы деп көрсетілген. Компания директоры Крауклис Виетсурс қай елдің азаматы екені нақты ақпарат жоқ. Компания тіркеуінде «шетелдік меншік компаниясы» деген тарау бар . Algorithm Ltd құрылғалы бері жалпы 81,18 млн теңге салық төленген деп көрсетілген.
Скриншот: ba.prg.kz
Сонымен қатар, Компанияның 2021 жылғы шілдеде Қытайдан ANTMINER S19 үлгісіндегі ASIC майнинг қондырғыларын импорттағаны туралы кедендік мәліметтер бар . Бұл қондырғылар криптовалюта өндіруге арналған және бұрын қолданылған. Компанияның өзі криптовалюта өндірумен айналысады деген нақты ақпарат жоқ. Бірақ майнинг жабдықтарын импорттау арқылы осы салаға қатысы бар екені анық.
Скриншот: en.nbd.ltd
Сонымен қатар, жарыққа қатысты мәселе де тұрғындардығ мазасын алыпты. Баймендинаның айтуынша, биыл ақпан айына дейін тұрғындар жалпылама орта есеппен 10-13 мың теңге төлеп келсе, ақпаннан былай 20-24 мың төлейді екен. Екі есе өсіп кетті. Бұл жерде жарықты нақты қандай тариф бойынша есептейтінін тұрғындар білмейді. Олар әр кезде әртүрлі тарифпен есептейтінін нақты бекітілген тарифтің жоқтығы қиындық туғызады.
Бұрындары су тұрақты түрде ағып тұрған екен. Мәдина Баймендинаның айтуынша, мамырдың 26-нан бері су 3-4 күнге сөндіріліп, кейде бір-екі күнге ғана берілген. (Материал жарыққа шыққан сәтте де су қайтадан өшірілгенін хабарлады). Сондай-ақ, Баймендина суға қатысты мәселені Айыртау аудандық әкімдігі «Саумалкөл жылу» ЖШС-нің 104 млн теңгеден астам қарызы болуына байланысты деп жеткізген. Артынша, елді мекенді сумен қаматамасыз етуді «Айыртау-Коммун-Сервис» ЖШС-ке тапсырғанын айтыпты.
Ауыл тұрғындары жаңадан келген «Айыртау-Коммун-Сервис» ЖШС-не деген сенімдерінің күпті екенін айтып отыр. Баймендинаның айтуынша, ғаламтордағы қолжетімді ақпарат көздерінде «Айыртау-Коммун-Сервис» компаниясына қатысты  шектеу мен санкциялық шаралар, құқықтық және қаржылық тәуекелдері мен шектеулер бар екен.
Сондай-ақ, Баймендинаның айтуынша, «Айыртау-Коммун-Сервистің» жұмысшылары 3 ай бойы жалақы ала аламай отыр екен. Алдағы мектепке не балаларын киіндіре алмай, не дүкендегі қарыздары мен алған несиелерін де төлей алмай отыр.
ОБРАЩЕНИЕ К Акимату Айыртауского района, ЖКХ и ТОО «Айыртау Коммун Сервис» Мы — простые работники коммунальной сферы, те, кто каждый день обеспечивает жизнедеятельность района. Уже третий месяц мы не получаем заработную плату. До сентября осталось десять дней. Как нам одевать детей в школу? Как платить за кредиты, алименты, лекарства? Как жить, когда нет ни копейки, а каждый день — это борьба за выживание? Мы не просим — мы требуем: верните нам то, что мы честно заработали. Вы кормите нас обещаниями, завтраками, отговорками. Но дети не питаются словами. Им нужны сапоги, тетради, еда. Нам нужны деньги, чтобы добираться на работу, чтобы не терять человеческое достоинство. Мы не безмолвные винтики — мы люди. И мы устали от молчания, от равнодушия, от бесконечного «ожидается финансирование». Где оно? Почему вы тянете время, когда каждый день — это унижение? Мы работаем во благо народа, но сами остались за бортом. Ваше бездействие — это предательство. Мы не хотим митингов, мы хотим справедливости. Верните нам зарплату. Верните нам право жить, а не выживать. Пусть это обращение станет последним криком, прежде чем МЫ ПОДАДИМ В СУД!  @Телеканал КТК  @ULYSMEDIA  @Еуразия Бірінші арнасы   МЫ ПРОСИМ ПОМОЩИ У ВАС СМИ!🙏🏼🙏🏼🙏🏼 SOS!  @madina_baimendi #акиматсаумалколь #саумалколь #ЖКХСАУМАЛКОЛЬ #АКИМАТСАУМАЛКОЛЬ #жкхсаумалколь
Саумалкөлдің кезекті бір мәселесі ол кәріз суларының тікелей барып Саумалкөлге құйылуы. Бұл ауылдың тұтастай экологиясына әсер етіп жатыр екен. Саумалкөлден балық аулап күнелтіп жүрген жұртшылық та көлдің уланып жатқанын айтыпты.
ОФИЦИАЛЬНОЕ ОБРАЩЕНИЕ   от Баймендиной М.М   по факту экологического бедствия, вызванного разливом нечистот из отстойника МКР. 📍 1. География загрязнения и масштаб бедствия - Слив нечистот из отстойника МКР осуществляется в направлении населённых пунктов: Акан-Сере, Пышное, Комаровка, Лавровка, Антоновка. - В районе Лавровки образовалось озеро площадью в несколько гектаров на месте плодородных сельхозугодий. - По обеим сторонам трассы на Кокшетау — гектары погибших лесов, особенно берёзовые насаждения, что является прямым последствием многолетнего разлива нечистот. 🌲 2. Уничтожение природной среды - Много лет назад произошёл прорыв отстойника, в результате чего зловонные нечистоты затопили лесные массивы, овраги, дороги. - Поток нечистот доходил до здания дома инвалидов, проходил через овраги и асфальт, сливаясь в образовавшееся озеро. - Транспортные средства передвигались по слою нечистот, уровень которых доходил до середины колёс автобусов. - После этого инцидента леса погибли, образовались болота, нарушена экосистема региона. 🚧 3. Угроза инфраструктуре и сельскому хозяйству. - На участке трассы от Антоновки до Лавровки нечистоты подступают вплотную к дорожному полотну. - Ранее на этих землях выращивались сельскохозяйственные культуры — пшеница и другие. - В настоящее время земли непригодны для сельхозработ, что наносит ущерб продовольственной безопасности района. ⚠️ 4. Нарушения и отсутствие защитных мер - Вокруг отстойника должны были быть сооружены бетонные дамбы, однако эти работы не были выполнены. - Отстойник продолжает расширяться, создавая угрозу затопления близлежащих территорий. - Сброс нечистот осуществляется по подземным трубам из МКР, без должного контроля, фильтрации и очистки. 📌 5. Последствия и риски - Загрязнение охватывает значительную часть Айыртауского района. - Уничтожены лесные массивы, болота вытесняют сельхозугодья. - Существует реальная угроза затопления населённых пунктов, порчи инфраструктуры и дальнейшего разрушения экосистемы. 📣 Настоятельно требуется: - Проведение комплексной экологической экспертизы. - Срочное проектирование и строительство защитных дамб. - Привлечение к ответственности лиц, допустивших халатность. - Введение постоянного мониторинга состояния отстойника и канализационной системы МКР С уважением,   БАЙМЕНДИНА МАДИНА  @madina_baimendi #SOS #ecologiya #жалобасаумалколь #экологическаякатастрофаско #скосаумалколь
Мәдина Баймендина ауылдың осы мәселелеріне байланысты аудан, облыстық деңгейде барлық органдарға шағым жазып, сұрау салған екен.
Қазіргі уақытта Баймендина ауылдың оншақты белсендісімен қосылып осы мәселелер бойынша петиция жазып, 1000-ға жуық тұрғынның қолын жинағанын айтты. Енді соны ары қарай толықтырып президент аппаратына жіберуді жоспарлап отыр.
Біз осы мәселелерді жіпке тізіп Солтүстік Қазақстандағы Айыртау ауданына сұрау жолдадық. Байланысқа қатысты мәселенің бар екенін әкімдік мойындап отыр.
«Algoritm Ltd» компаниясының Саумалкөл аумағында орналасқанын растады.
Айыртау әкімдігі бұл жекеменшіктің кімге тиесілі екенін анықтап айтпады. Сонымен қатар, тұрғындардыға «Айыртау-Коммун-Сервиске» қатысты сенімдерінің күпті екенін сұрадық. Бізге келген ресми жауапта Айыртау ауданы әкімдігінің қаулысына сәйкес бұл компаниямен еңбек шарттары Enbek.kz порталы арқылы рәсімделгендігін жеткізді.
Сонымен қатар, әкімдік жаз мезгілінде суға қатысты мәселе болғанын да мойындап, қазіргі таңда қалыпқа келгенін жеткізді. (дегенмен, мақала жарыққа шыққан кезде де ауыл тұрғындары бізге суды әлі күнге ескертпей өшіріп тастап жатқандарын жеткізді).
Ал кәріз суларына қатысты Айыртау әкімдігі жауабын қысқа қайырды.
СҚО-дағы Саумалкөлдің тұрғындарын сандалтқан мәселелерді «Еститін үкіметтің» назарына ұсынамыз. Тұрғындардың байланыссыз отыруы, судың тұрақты болмауы мен  кәріз суларының Саумалкөлге зиян келтіріп жатқаны ешкімді бей-жай қалдырмас. Себебі байланыс, су, таза экология бұл жиырма бірінші ғасырда қарапайым қолжетімді дүние болуы тиіс. Тұрғындарды айлар бойы сандалтпай, мәселе тез шешімін табады деп үміттенеміз.
Orda.kz Саумалкөлдегі мәселені бақылап, алдағы уақытта ақпарат таратып отырады.",2025-08-21T09:48:53+05:00,2025-08-21T09:48:53+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/saumalkol_klzh_pozaprosy-2.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755274298_whatsapp-image-2025-08-04-at-22_12_03.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755274311_whatsapp-image-2025-08-04-at-22_12_17.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755278431_whatsapp-image-2025-08-04-at-22_18_46-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755278439_whatsapp-image-2025-08-04-at-22_18_47-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755278445_whatsapp-image-2025-08-04-at-22_18_47.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/saumalkol_klzh_pozaprosy-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/saumalkol_klzh_pozaprosy-2.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/snimok-jekrana-2025-08-15-v-21_58_53.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/snimok-jekrana-2025-08-15-v-21_59_28.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/whatsapp-image-2025-08-04-at-22_18_46.jpg;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-08/snimok-jekrana-2025-08-15-v-21_57_00.png;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-08/snimok-jekrana-2025-08-15-v-21_57_53.png;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-08/snimok-jekrana-2025-08-15-v-21_58_19.png,
9693f0adc99e7ffd0abfb02e18c3532b,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Пара алған»: Қытайда бұрынғы мемлекеттік компания басшысы өлім жазасына кесілді,"Қытайда бұрынғы мемлекеттік компания басшысы пара алғаны үшін өлім жазасына кесілді, деп хабарлайды Orda.kz.",investigations,https://kaz.orda.kz/para-algan-kytajda-buryngy-memlekettik-kompanija-basshysy-olim-zhazasyna-kesildi-136478/,"Қытайда бұрынғы мемлекеттік компания басшысы пара алғаны үшін өлім жазасына кесілді, деп хабарлайды Orda.kz.
Тергеу барысында анықталғандай, 2014–2018 жылдар аралығында ол түрлі жобаларға және корпоративтік қаржыландыруға «көмектесіп» 156 миллион доллар көлемінде пара алған.
2024 жылғы 28 мамырда сот оны өлім жазасына кесті. 2025 жылғы ақпанда берілген апелляция қанағаттандырылмады.
Қылмыстық істің материалдары Қытай Жоғарғы халық сотына жолданып, онда өлім жазасы түпкілікті бекітілді. Өйткені пара көлемі аса ірі, ал оның салдары ерекше ауыр деп бағаланды.
Айта кетейік, Түркістан облысында тойханада бұрынғы келінін соққыға жыққан ер адамға қатысты сот үкімі шықты.",2025-12-09T13:00:03+05:00,2025-12-09T13:00:03+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/f54ce6f9-0c09-4c83-90b1-d81ba34aed11.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/f54ce6f9-0c09-4c83-90b1-d81ba34aed11.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/f54ce6f9-0c09-4c83-90b1-d81ba34aed11.webp,
701161e6fd4921cf5d82473fdfac2df3,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Перизатты Димаш Құдайберген, Мәулен Әшімбаев және Ерлан Қарин қайырымдылық жолында қалай қолдады?","Астанада Biz Birgemiz Qazaqstan 2030 қайырымдылық қорының бұрынғы басшысы Перизат Қайратқа қатысты сот отырысы өтіп жатыр. Оған қор есебінен қайырымдылыққа бөлінген бір миллиардтай қаржыны жымқырды деген айып тағылып отыр. Сотта бұған дейін Алматының бұрынғы әкімі және Nur Otan партиясы төрағасының бұрынғы бірінші орынбасары Бауыржан Байбектің, сондай-ақ Біріккен Араб Әмірліктерінің патша әулеті өкілдерінің есімдері аталды. Алдағы уақытта бұлардан да басқа ел танитын есімдер жария болуы мүмкін.",investigations,https://kaz.orda.kz/perizatty-dimash-kudajbergen-maulen-ashimbaev-zhane-erlan-karin-kajyrymdylyk-zholynda-kalaj-koldady-133804/,"Астанада Biz Birgemiz Qazaqstan 2030 қайырымдылық қорының бұрынғы басшысы Перизат Қайратқа қатысты сот отырысы өтіп жатыр. Оған қор есебінен қайырымдылыққа бөлінген бір миллиардтай қаржыны жымқырды деген айып тағылып отыр. Сотта бұған дейін Алматының бұрынғы әкімі және Nur Otan партиясы төрағасының бұрынғы бірінші орынбасары Бауыржан Байбектің, сондай-ақ Біріккен Араб Әмірліктерінің патша әулетіндегілердің есімдері аталды. Алдағы уақытта аты елге мәшһүр басқа да адамдар жайлы естіп қалуымыз мүмкін.
Orda.kz редакциясы Перизат Қайраттың әлеуметтік желідегі жазбаларын зерттеп, оның кімдерден қаражат алғанын және ірі кәсіпкерлерге дәл осы қор арқылы қайырымдылық жасауға кімдер кеңес беруі мүмкін екенін анықтап көрді.
Biz Birgemiz Qazaqstan 2030 қоры (кей жазбаларда Biz Birgemiz Qazaqstan, Biz Birgemiz, BizBirgemiz деп те көрсетілген) 2021 жылғы 21 қазанда ресми тіркеуден өткен. Қордың бірнеше құрылтайшысы болған және олардың бәрі пандемия кезінде құрылған осы атауы мемлекеттік бастамадан шыққан BizBirgemiz еріктілер қозғалысына қатысы бар тұлғалар еді.
Қор құрылған кезде қозғалысты бірнеше ай бойы Перизат Қайрат басқарған. Кейбір ескі жазбаларда оның есімі қате «Қайрат Перизат» деп жазылған. Ол сол кезеңде Nur Otan партиясының белсенді мүшесі болған және жастар қанатындағы қайырымдылық істеріне жауапты қызмет атқарған.
Қор тіркелген соң, бір айдың ішінде Перизат Қайрат мұқтаж жандарға пәтер берілгенін атап, қайырымдылық кешін ұйымдастырды. Сол кеште Геннадий Головкиннің былғары қолғабы аукцион арқылы сатылып, алғаш рет қомақты қаражат жиналған болатын.
Жазбада қайырымдылық кешінде үш көпбалалы отбасыға пәтер кілті табысталғаны жазылды. Сонымен қатар кейінірек қылмыстық іс эпизодтарында аты аталған бір оңалту орталығы және сол кеште жиналған қанша қаржы екені көрсетілген.
A post shared by Perizat Kairat (@01pk)
Мөлдір ханым — MM Group Stroy компаниясының иесі Мөлдір Сүйіншәлі. Сонымен қатар жазбада негізгі демеушілер ретінде өзге құрылыс компанияларының жетекшілері де аталады. Бірі – Gpark құрылыс компаниясының иесі Ғабит Сәтмағанбетов. Екіншісі – SolarA құрылыс компаниясының бас директоры Әсел Жолмұқанова. Ол сол кеште Головкиннің қолғаптарын 10 миллион теңгеге сатып алған. Енді сол қаражатты қайтаруды талап етіп отырған компания. Олардың айтуынша, қолғаптар әлі күнге дейін компания кеңсесінде сақтаулы тұр.
Осы үш кәсіпкер туралы кейін Перизат Қайраттың инстаграм парақшасында басқа да қайырымдылық бастамалардың демеушілері ретінде атап, жазба жариялады. Сондықтан алдағы сот процесінде Gpark пен MM Group Stroy өкілдерінің есімдері тағы да аталуы мүмкін.
A post shared by Perizat Kairat (@01pk)
Айта кетейік, сол кеш туралы жазбада Biz Birgemiz Qazaqstan 2030 қоры тіпті хэштегтер қатарында да көрсетілмеген. Бұл — жазба жарияланған уақытта қордың аккаунтында бір ғана пост болғандықтан шығар. Жалпы, Перизат Қайраттың жеке парақшасымен салыстырғанда қордың инстаграм парағы белсенді жазбалар салып тұрмаған. Мысалы, онда 2022 жылдың қыркүйегі мен 2024 жылдың сәуірі арасында мүлде ешқандай жазба жоқ.
2022 жылдың қыркүйегіндегі жазба Қостанай облысындағы орман өрті кезінде зардап шеккендерге көмек көрсетуге арналды. Бұл туралы Перизат Қайрат жеке парақшасында арнайы жазба жариялаған.
20 тонна зат бір жүк көлігінің жүктемесіне тең болады. Бір ғана жүк көлігіне демеуші болған меценаттар саны көп. Тағы да сол MM Group Stroy және SolarA, MEGA-AGAT құрылыс компаниясы, Q Group ЖШС мен Magnum компаниясы. Перизат Қайрат Magnum иесі Азамат Османовқа жеке алғыс білдірген.
A post shared by Perizat Kairat (@01pk)
Нақты қанша қаржы немесе заттай көмек көрсетілгені туралы жазбада айтылмайды. Бірақ 15 шілдеде өткен сот отырысынан кейін, Перизат Қайраттың есеп-қисапқа онша жақсы емес екені белгілі болды.
2022 жылдың 26 желтоқсанында Астанада Біз біргеміз Fest атты іс-шара өтті. Бұл туралы Перизат Қайраттың әлеуметтік желідегі парақшасында қазір ешқандай жазба жоқ. Мүмкін, ол мұны салуды ұмытып кеткен болар. Ал бірге ұйымдастырғандардың бірі – Астана қаласы әкімдігі бұл туралы ұмытпаған. Қала әкімдігінің ресми сайтында осы оқиғаға арналған толыққанды баспасөз хабарламасы жарияланған.
Іс-шара расында да ауқымды болды. Өйткені Димаш Құдайберген күн сайын «Барыс Аренада» ән шырқай бермейді. Сол күні сахнада Димашпен бірге өзге де танымал өнерпаздар өнер көрсетті. Олардың қатарында Сенат төрағасы Мәулен Әшімбаев та болған еді.
Бұл сөздерден қор басшысының есепке шорқақ екенін байқауға болады. Себебі ол кезде қорға небәрі бір жыл екі ай ғана болған. Фестивальден нақты қанша ақша түскенін де Перизат Қайрат айтпаған.
2023 жылы Перизат Қайрат бар назарын Газа секторында зардап шеккендерге «көмек көрсетуге» бұрды. Оның қорына жүздеген миллион теңгенің қалай аударылғаны және БАӘ-нің патша әулетінің мүшелерімен достық қарым-қатынасы туралы мәліметтер алдыңғы сот отырысында айтылды. Бұл туралы материалымыздан оқыңыз.
Содан кейін 2024 жылдың сәуірінде су тасқынынан зардап шеккендерге көмек көрсету мақсатында Biz Birgemiz Qazaqstan 2030 қоры арқылы тағы да жүздеген миллион теңге аударылды. Сол кезеңде Kaspi.kz компаниясының бірінші рет 200 миллион, артынша тағы 500 миллион теңге аударғанын жұрт қызу талқылаған еді. Тергеу материалдарында бұл қаражат 620 миллион теңге деп көрсетілген.
A post shared by Perizat Kairat (@01pk)
Сонымен қатар, Jusan банк 300 миллион теңге бөлінгені белгілі болды. Сотта өзге де ұйымдардан жүздеген миллион теңге аударылғаны айтылды. Мәселен, «Стройконструкция» компаниясы 200 миллион теңге аударған.
Бұған қоса, қазақстандық банктердің мобильді қосымшаларында кез келген азамат қор шотына өз еркімен ақша аудара алатын мүмкіндік болған. Сот барысында Forte Bank-тің бір топ-менеджері жеке шотынан жарты миллион теңгеден астам қаражат аударғанын айтса, НЗМ (НИШ) оқушыларының ата-аналары тағы бір миллиондай теңге аударған. Нәтижесінде Перизат Қайрат су тасқынынан зардап шеккендерге екі миллиард теңге жиналды деп мәлімдеген.
2024 жылдың мамырында Перизат Қайрат Еуропа қайта құру және даму банкінің қор шотына бір миллион доллар аударғанын жазды.
A post shared by Perizat Kairat (@01pk)
Сол жазбадан кейін мына Перизат Қайраттың Дубайдағы Jumeirah Burj Al Arab қонақүйінің алдында түскен фотосы ең танымал сурет шығар.
A post shared by Perizat Kairat (@01pk)
Сол уақытта Astana Hub-тың ІТ мамандары Biz Birgemiz Qazaqstan 2030 қорының ресми сайтын тегін жасап берген. Бұл сайтқа Қайрат жиналған қаражат пен оның қалай жұмсалғаны жөніндегі есептерді орналастыруға уәде берген. Бірақ жоғарыда айтылғандай, есеп беру мәселесі Перизат Қайраттың әлсіз тұсы болған.
Orda.kz дереккөзі мәлім еткендей, қордағы миллиондаған қаржының бәрі ерікті түрде жиналған деуге келмейді. Кейбір меценаттарға «дәл осы қорға аудару ұсынылған». Бұл ұсынысты жеткізген Ақордамен байланысы бар шенеунік болған көрінеді.
Қайрат өз жазбаларында жоғары лауазымды тұлғаларды анда-санда атап, оларға алғыс білдіріп отырған. Ең жиі аталатын — Қасым-Жомарт Тоқаев, бірақ оның аты дипломатиялық сыпайылық тұрғысынан ғана көрсетілген. Ал одан төменірек лауазым иелерінің атының аталуы тегін болмауы мүмкін.
Кейбір шенеуніктерге Перизат Қайрат бір рет қана алғыс айтқан. Мысалы, Бауыржан Байбекті ол 2021 жылы өткен қайырымдылық кешін ұйымдастыруға көмектесті деп атап өткен. Бір жолы ол қазіргі президент көмекшісі Арман Қырықбаевты да атаған. Ол 2019–2022 жылдары Nur Otan партиясының хатшысы болған, ал 2024 жылдың наурызынан бастап Ақордада коммуникациялар бөліміне жетекшілік етеді.
Ал кейбір тұлғаларға Қайрат бірнеше рет алғыс айтып отырған. Мысалы, Ақордадағы ең ықпалды тұлғалардың бірі – мемлекеттік кеңесші Ерлан Қарин. Ол Президент кеңесшісі болып 2019 жылдың сәуірінен бері қызмет етіп келеді.
2022 жылдың 13 шілдесінде Перизат Қайрат Instagram-да Ерлан Қариннің оның Чэмпи есімді померан шпиці тұқымдас күшігін сипап тұрған бейнежазбасын жариялаған. Жазбада Қайрат бұл кездейсоқ жолыққандарын жазған.
A post shared by Perizat Kairat (@01pk)
30 шілде күні Перизат Қайрат АҚШ-та өткен Халықаралық дарындар олимпиадасынан алған әсерін айтып, әлеуметтік желіде жазба жариялады. Онда ол былай деп жазады:
A post shared by Perizat Kairat (@01pk)
Перизат Қайраттың алғысына ие болғандар қатарында биліктегі Nur Otan (қазіргі AMANAT) партиясының жоғары шенділері мен Астана әкімдігінің лауазымды тұлғалары бар. Мысалы, бұрынғы мәдениет министрі Асхат Оралов. Ол 2021–2022 жылдары Нұр-Сұлтан қаласы әкімінің орынбасары, ал 2022–2023 жылдары AMANAT партиясының атқарушы хатшысы болған. Сондай-ақ Ерлан Қаналимов – 2021–2023 жылдары қалалық мәслихаттың хатшысы, ал 2023–2025 жылдары Астана мәслихатының төрағасы. Ол да AMANAT мүшесі.
Дегенмен, Перизат Қайрат ең жиі алғыс айтатын тұлға – Астана қаласы әкімінің қазіргі орынбасары, ал бұған дейін Сарыарқа ауданының әкімі болған Есет Байкен. 2021 жылы жарты жыл бойы Перизат Қайрат оның қарамағында инвестиция тарту және әлеуметтік бағыт бойынша кеңесші болып қызмет еткен. 2022 жылы ол Байкен мырзаға Астанада жаңа мешіт ашқаны үшін алғыс білдірсе, 2024 жылы Дүниежүзілік көшпенділер ойындарында этноауыл ұйымдастырғаны үшін Байкен мен Қаналимовті мақтап жазды. Яғни қала әкімі Жеңіс Қасымбекті емес, бұрынғы басшысы болған орынбасарды ерекше атап өтті.
A post shared by Perizat Kairat (@01pk)
Перизат Қайратқа қатысты тағы бір дерек бар. Ескерту: Biz Birgemiz Qazaqstan 2030 қорына қатысы жоқ. Париждегі Паралимпиада ойындарынан қайтып келген спортшыларды әуежайда гүлмен қарсы алды. Бұл Перизат Қайратқа тиесілі Rebel Flowers гүл дүкенінен алынған гүлдер еді.
A post shared by Perizat Kairat (@01pk)
Перизат Қайраттың адамдардың іші бауырына кіріп, араласа алатын ерекше қабілетінің бар екеніне ешкімнің таласы жоқ. Ол – нағыз нетворкинг ( пайдалы келіссөз жасаудың) шебері еді. Ақтөбеден шыққан жас қыз елордалық элитаның да, қарапайым халықтың да сеніміне ие болды. Оның тек жақсы аты ғана емес, беделі де болды. Ал Қазақстанда беделді болу арқылы қомақты табыс табуға болады. Тіпті қайырымдылық саласында да кәсіпкерлер кімге қаржы берсе, майшелпектің біразы өздеріне тиетінін жақсы біледі. Алайда 2021 жылы бұл жағдайдың ұрлыққа, болмаса қылмыстық іс пен сот процесіне ұласатыны ешкімнің миына кіріп шықпаған еді.
Автор: Игорь Улитин",2025-07-17T18:04:36+05:00,2025-07-17T18:04:36+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/1752738410_1732090049_perizat-kajrat-kollazh-kopija.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1752749564_1752670403_ve78.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/1752738410_1732090049_perizat-kajrat-kollazh-kopija.webp,
6158493a0a0277ec68fc618ec7022780,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Радиация зобалаңы»: Қазақ жерін Ресей зымырандары әлі улап келеді,"Батыс Қазақстан облысының Бөкей ордасы ауданында 112 мүгедек бала бар, 400-дей адам радиация әсерінен мүгедек ретінде тіркелген. Бұл әлі өзекті мәселе болған соң, Orda.kz тілшісі сол ауданның тұрғыны, осы мәселі көтеріп жүрген Нағым Тәжімұратовпен жүздесіп, сұхбаттасып қайтқан болатын.",investigations,https://kaz.orda.kz/radiacija-zobalany-kazak-zherin-resej-zymyrandary-ali-ulap-keledi-126328/,"Батыс Қазақстан облысының Бөкей ордасы ауданындағы Капустин Яр полигонында Ресейдің әскери зымыран сынақтары жүргізіліп жергілікті тұрғындар экологиялық және әлеуметтік қиындықтарға тап болып жатыр. Зымыран сынақтарынан соң олардың қалдықтары Бөкей ордасы аумағына құлап, экология мен тұрғындардың денсаулығына әсер етеді. Өңірде 112 мүгедек бала бар, 400-дей адам радиация әсерінен мүгедек ретінде тіркелген.
Бұл әлі өзекті мәселе болған соң, Orda.kz тілшісі сол ауданның тұрғыны, осы мәселені көтеріп жүрген Нағым Тәжімұратовпен жүздесіп, сұхбаттасып қайтқан болатын.
Нағым Тәжімұратов — ауыл тұрғыны, экологиялық мәселелерді көтеріп жүрген белсенді. Оның айтуынша, 1952 жылы полигон құрылғалы тәуелсіздік алғаннан соң да, жергілікті халық түрлі қиындықтарға тап болып келеді. Себебі, бұл аймақты Ресейге 2030 жылға дейін жалға берді. Ол жергілікті билік пен министрліктердің жалға алған Ресей әскерилерінің келісімшартты бұзып, озбырлық танытып отырғанын қадағаламағанына наразы болып отыр.
Зымырандар құлап, жарылып, одан шыққан өрт пен жарылыстар жиі болып, шаруа қожалықтарына зиян келтірді. Оның айтуынша, 2022 жылы Ресейдің Украинаға қарсы соғысы басталғалы бері сынақтар саны күрт өсті. Негізгі мәселе болып отырғаны Ресей зымыран сынақтарының салдарынан жер асты суының ластануы, малдың ауыруып, қырылуы және адам денсаулығына да кесірі тиіп жатқаны.
Жерді КСРО кезінде де, 1952 жылы жалға берген. Тәжімұратовтың айтуынша,  бұл жағдайға ешкім бас ауыртқысы келмейді. Бөкей ордасы ауданында 7 округ бар. Тәжімұратов Темірмәсин ауылдық округіне қарасты Бөрілі ауылында тұрады.
Оның айтуынша, шаруа қожалықтарына акт берілмейді, дегенмен мал орнын алып, үйлерін салып дамытып отыр. Сондай-ақ, ол кеңестің осы жерге жүргізілген әскери зымыран сынақтары жайлы айтып берді.
Кеңес билігі 1952 жылы бұл жерді полигонға бергеннен кейін халықты жан-жаққа көшірді. Басқа аудандарға көшіргенде көлік жоқ, жаяулап, түйе арба болсын, ат арба, өгіз арба т.б. басып көшкен. Халық қырылып, ұрпағы қалды. Сондай-ақ, тұрғын жер асты суын ішіп үйренген халықтың жаңа жерге үйрене алмай, ағын суды ішіп ауырғанын, туған жерін аңсап, қайта көшкенін баяндап берді.
Нағым Тәжімұратов 1963 жылдары оқушы кезінде көшіп келіп жатқан халықты өз көзімен көргенін айтты. Сосын Оралдың айналасына, басқа аудандарға көшіріп жіберген кездер де болыпты. Үкіметтің бұйрығына қарсы шыққандарды отбасымен қоса бүтін бір ауылын Шымкент сияқты шалғай жерлерге көшіріп отырды.
Оның айтуынша қазір де «атайық деп жатырмыз» деп айтпайды. Ешқандай байланыс жоқ. Ракета түсті. Түскеннен кейін олардың өкілдері, маман эколог осыны қарап, тексеріп, қандай зияны бар екенін зерттемейді.
Оның айтуынша, осы мәселені көтеріп, мекемелерге барғанда көбі «бізге қатысы жоқ, біздің құзырымызға кірмейді» деп жауап қатыпты.
Оның айтуынша, Украинамен соғысты басталғаннан бері Атыраудың Сүйіндік деген асыл тұқымды қой өсіретін ауылына қарасты жерге де ракета түскен. Бірақ жарылмаған. Жеке қойды бағып жүрген жігіт көріп ауылдың әкіміне хабарлапты. Жергілікті полиция түскен орнына дереу лента тартыпты. Нағым Тәжімұратовтың сөзінше санэпидемстанция адамдары өздері жарып жіберген.
Оның сөзінше, Украинамен соғыс басталғалы снарядпен атып жатқан себебі – жаңа қару жарақ ойлап тауып, соны сынап жатыр. Тәжімұратов жиендеріне ракеталарды суретке түсіріп алуды тапсырған. Олар түсіріп жүргенде Ресейдің әскерилері келіпті. Бірақ артық ештеңе демей оларды бақылап жүріпті.
Нағым Тәжімұратов олардың осылай келісімшартта көрсетілгендей ескертпей, сынақтарын жүргізе беретінін айтты.
Оралдың айналасын су басқан соң Тәжімұратов Бейсен ауылынан 70 шақырым қашықта орналасқан аудан орталығына біраз уақыт бара алмағанын айтады. Ақыры бәрін көндіріп, осы іске бел шешіп кірісіп кеткенін баяндады.
Нағым Тәжімұратов экологтарды ертіп жүріп, зымыранның жарықшақтары түскен топырақ пен суға сараптама жасап, оның құрамындағы радиация көрсетілген мөлшерден 4 есе көп екенін анықтағанын айтты. Оның үстіне жерге түскен зымыран, оның жарықшақтары жерді тереңдігі 10-15 метр болатын ор қылып ойып тастайтынын айтты. Бұл өңірдің елі негізінен жер асты суын ішеді. Жерді қазса, суы көлкіп шыға келетінін айтты. Бұл сынақтар өтіп жатқанда су тасқыны кезінде жақын маңға түсіп, соны ішкен 5 мыңнан аса мал қырылып қалғанын айтты.
Былтыр 16 тамызда ракета түскенде ол Оралда болған. Жерлесі, журналист Нартай Аралбай хабарласуға жәрдемдесіп, экология министрінің бірінші орынбасарымен сөйлестіріпті. 20 минут бейнеқоңыраумен киік жөнінде, полигон жөнінде әңгімелескенін айтты. Сол бейнеқоңыраудан кейін облыстық экология хабарласқан. Облыстық санэпидемстанция да сөйлескен. Сөйтіп Нағым Тәжімұратов 3 қазанда сол жаққа баруды ұсынды. Өзі бастап баратынын айтыпты.
Сонымен Нағым Тәжімұратов санэпидемстанцияның 2 адамын, жер бөлімінің адамдарын шақырып, сол маңды көріп, тексеру жасатқан. Құрылғымен жасағансараптама нәтижесі мөлшерлемеден радиация 4 есе көп болып шықты. Бұл тамыз, қыркүйек, қазанда құлаған ракетаның анализ сараптамалары.
Бұл мәселені көтеріп, сараптама жасатып жүрген Нағым Тәжімұратовтан департамент полигонға кірмеуін сұрапты. Ал лаборатория бастығы облыстық прокуратура қоңырау шалды деген. Полигонның жеріне Ресейдің рұқсатынсыз кіруге болмайды деп ескерту жасапты.
Orda.kz осы мәселе бойынша Сыртқы істер министрлігі мен Экология және табиғи ресурстар министрлігінің басшылығына арнайы сұрақтар жолдады. Редакция алдағы уақытта бұл өңірдің экологиялық мәселесін өз назарында ұстап, ақпарат беріп отырады.",2024-08-15T18:47:32+05:00,2024-08-15T18:47:32+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/kollazh-jadernyj.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-15_15-04-20.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-15_15-04-49.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-15_15-04-54.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/photo_2024-08-15_15-05-24.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/kollazh-jadernyj.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-08/sizes/1440x810/kollazh-jadernyj.webp,
f1721faf78f458cb7443e71ac5b7c2b1,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Ресейдің Украинамен соғысында 3 мыңға жуық қазақ қаза тапты,"Қыркүйек айында Украинадағы соғыста Батыс Қазақстан облысының екі тұрғынының қаза тапқаны туралы ақпарат пайда болды. Бірінің аты-жөнін жарияламады, екіншісі Айбек Рамазанов деп аталды.",investigations,https://kaz.orda.kz/resejdin-ukrainamen-sogysynda-3-mynga-zhuyk-kazak-kaza-tapty-127351/,"Қыркүйек айында Украинадағы соғыста Батыс Қазақстан облысының екі тұрғынының қаза тапқаны туралы ақпарат пайда болды. Бірінің аты-жөнін жарияламады, екіншісі Айбек Рамазанов екені белгілі болды. Заңды түрде олар қайтыс болған кезде Ресей төлқұжаттарын алғандықтан Қазақстан азаматы болып саналмайды. Бұл олардың Украинамен соғыста қаза тапқан үш мыңға жуық орыс этникалық қазақтарының тізіміне шартты түрде қосылғанын білдіреді. Бұл сандарды Orda.kz журналисіне сол тізімдегі еріктілердің бірі айтып берді.
Көбіне бұл еріктілермен хабарласуға кездейсоқ оқиға көмектесті. Ресей армиясының шығыны туралы ақпаратты жариялайтын telegram арналардың бірінде соғыста қаза тапқан үш этникалық қазақ – 46 жастағы ерікті және 19 жастағы екі жігіт: әскерге шақырылғандар немесе соғыс кезінде келісімшартқа отырғандар туралы хабарламалар жарияланды. Оларды жариялаған адамның аты-жөні де скриншоттарда пайда болды. Біз осы адамды тауып хабарластық.
Фотоны жариялаған азамат қазақ журналисі хабарласып жатыр дегенге бірден сенбей, алғашында тілдесуге құлықсыз болды.
Бірақ соңында ер адам сөйлесуге келісті, алайда өзінің аты-жөнін жарияламауды өтінді. Сондықтан оны Әлихан деп атаймыз.
Соғыс басталғаннан бері ол Ресей мемлекетінің аз ұлт өкілдерінің: буряттардың, тувалардың, қалмақтардың өлімі туралы көптеген мәліметтерді кездестіре бастаған. Ол сондай-ақ соғыста қаза болғаны туралы хабарларда алаңдатарлық жүйелілікпен көріне бастаған қазақтарға назар аударған.
Бүгінде соғыс басталғанына екі жарым жыл өтті және де  этникалық қазақтар арасындағы шығынды Әлихан жалғыз өзі есептемейді. Мұны өздері туралы ақпарат жарияламайтын халықаралық еріктілер тобы жасайды. Олар тек ашық дереккөздерді зерттейді.
Әлихан өлген қазақтар туралы статистикалық мәліметтерді, оның ішінде аймақтар бойынша аты-жөндері тізімін мезгіл сайын жариялап отырады. Шілдеде ол 2000-ға жуық өлі және 5000-ға жуық мүгедек деп жазған. Ал екі жарым айдан кейін қайтыс болғандар саны 3000-ға жуықтапы. Жалпы, ол кісінің айтуынша, соңғы бір жарым жылда тізім тез толықтырыла бастады, өйткені майданға жұмылдырылған және ерікті адамдар көбірек жіберіле бастады.
Жалпы 2020 жылғы халық санағы мәліметі  бойынша Ресейде 591 мың қазақ тұрады. Бұл санның көп болуы мүмкін деген де сөз бар (800 мыңнан 1,5 миллионға дейін). Бірақ біз ресми деректерге сүйенетін боламыз.
Ең «қазақи» өлке Астрахан облысы саналады. Онда бұл көрсеткіштің төрттен бір бөлігі тұрады – шамамен 150 мың адам. Ал дәл осы өңір қаза тапқан этникалық қазақтардың саны бойынша «Әлихан тобының» тізімінде көш бастап тұр. Шілде айының соңында бұл көрсеткіш 270-тен асты. Армия стандарттары бойынша бұл бір батальон!
Соғыста қаза тапқан ресейлік сарбаздардың тізімін жүргізетін BBC агенттігінің мәліметі бойынша, 2024 жылдың 20 қыркүйегіндегі мәлімет бойынша, қаза тапқандар арасында Астрахан облысының 582 тұрғыны бар. Бұл «Әлихан тобының» тізімі бойынша олардың жартысына жуығы этникалық қазақтар екенін білдіреді.
Бірақ, Астрахань этникалық қазақтардың өлімі ондаған, жүздеген шығынмен саналатын жалғыз облыс емес.
Бірақ тағы бір статистикалық салыстыру әсіресе қорқынышты. Соғыс басталғалы бері бірнеше ресурстар Украинадағы соғыста қаза тапқан ресейлік сарбаздарды санап келеді.
Бұл жоғарыда аталған BBC есептегіші, Mediazona порталы және украиналық Горюшко жобасы. Жалпы олардың саны айтарлықтай ерекшеленбейді - ашық дереккөздерге сәйкес 71–72 мың өлген.
Былтыр жазда Orda.kz сайтының бас редакторы Гүлнар Бажкеноваға берген сұхбатында журналист Евгения Балтатарова Украинадағы соғыста қаза тапқан Ресейдегі өзге ұлт өкілдерінің арасында қазақтар басым екенін айтқан болатын. Ал еріктілер жинаған ақпаратқа қарағанда, содан бері жағдай өзгерген жоқ.
Сонымен бірге, Әлиханды қоса алғанда, орыстардың соғыстағы шығынын санайтындардың бәрі нақты шығындардың көп болуы мүмкін екенін түсіндіреді, өйткені қаза тапқандардың барлығы белгілі бола бермейді.
Бірақ Ресей облыстарындағы қазақ қауымдастығының өкілдері осы қыруар шығынның бәрін байқап отыр ма? Orda.kz журналисі соңғы үш айда Астрахань, Саратов, Самара, Волгоград және Омбы қазақтарының әлеуметтік желідегі жазбаларын зерттеп,  қайтыс болған руластар туралы еш жерде  айтылмағанын байқаған. Тек «Астрахань қазақтарының одағы» тобында 7-қыркүйекте Курск облысында қайтыс болған 27 жастағы Радмир Зайнуллинге арналған 14 қыркүйектегі некролог бар.
Басқа әлеуметтік топтарда шығармашылық байқаулар, бауырсақ пісіру рецептері, Дүниежүзілік көшпенділер ойындары және Израильдің Палестина мен Ливанға жасаған шабуылдарына қатысты жазбалар бар. Тек соғыста өлген этникалық қазақтар туралы хабарлардан басқаның бәрі бар.",2024-10-01T14:29:16+05:00,2024-10-01T14:29:16+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/pogibshie_na_vojne_v_ukraine_kopija.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/3xtft60-jr8.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/87-z.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/astrahan-spisok.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/photo_2024-09-25_01-08-02.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/pogibshie_na_vojne_v_ukraine_kopija.webp,https://www.youtube.com/embed/jLjODx432TE?feature=oembed
17b5cb77d6f834b1d29cc56abb7aef8c,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Сәбилерді саудалау: Қазақстандағы заңсыз суррогат қызметі және Қытайдың бұған не қатысы бар?,Deutsche Welle зерттеуі Қазақстандағы суррогат ана бизнесінің заңсыз тетіктерін көрсетті – қытайлық тапсырыс берушілерге жұмыс істейтін бұл схема әйелдерді қорқыту мен мәжбүрлеуге негізделген деп хабарлайды Orda.kz.,investigations,https://kaz.orda.kz/sabilerdi-saudalau-kazakstandagy-zansyz-surrogat-kyzmeti-zhane-kytajdyn-bugan-ne-katysy-bar-133936/,"Deutsche Welle зерттеуі Қазақстандағы суррогат ана бизнесінің заңсыз жолдарын көрсетті. Қытайлық тапсырыс берушілерге жұмыс істейтін бұл істегі адамдар әйелдерді қорқытып, түрлі заң бұзушылықтарға барып отыр, деп хабарлайды Orda.kz.
Қазақстандық әйелдер суррогат ана болу туралы хабарландыруларды әлеуметтік желілерден тапқан. Онда оларға 6-8 миллион теңгеге дейінгі төлем, тегін баспана және ай сайын 500 доллар жәрдемақы уәде етілген. Ұйымдастырушыларға хабарласқаннан кейін әйелдермен мессенджер арқылы байланысқа шығып, жеке репродуктивті клиникаларға бағыт беріп отырған. Онда оларға тексеруден өту, кейін шетелге барып эмбрионды көшіру процедурасы ұсынылыпты. Олардың көпшілігі толыққанды заңды келісімшартқа қол қоймаған. Көп жағдайда делдалдар тек ауызша уәдемен шектеліп, заңды күші жоқ келісімдерге қол қойдырып алған.
Әйелдерді Қытайға, Камбоджаға немесе Лаосқа тасымалдаған, көбіне көші-қон ережелері сақталмағаны анықталды. Жәбірленушілердің бірінің айтуынша, оларды терезелері жабылған көлікпен апарып, телефонын алып қойған, ал ота жасауға арналған орын барынша құпия жерде орналасқан.
Ұрық жатырға салынған соң әйелдерді Қазақстанға қайта әкеліп, негізінен Алматыда жалға алынған пәтерлерге қадағалаушылардың бақылауында ұстапты. Оларға үйден шығуға тыйым салынған, ал медициналық тексерулер кейде құжатсыз келген дәрігерлер арқылы жүргізілген екен.
Оларды депортациялаймыз деп, шетелде жасырын аборт жасатамыз деп немесе қаржы жағынан қысым көрсетіп қорқытқан. Ерте босанған немесе ұрықта ақау анықталған суррогат аналарды делдалдар шартты бұзды деп айыптап, төлем жасаудан бас тартқан.
Бір жәбірленушінің айтуынша, босанған соң қалалық жүктілерге қарайтын орталықта баласын Қытайдан келген тапсырыс берушілердің «бала күтушілері» деп өздерін таныстырған адамдар алып кеткен. Оған, баласы өз атына тіркелгеніне қарамастан, «бас тарту» қағазына қол қоюға мәжбүрлеген. Мұндай жағдайлар жиі кездеседі, ал кейбір тапсырыс берушілер бірнеше суррогат анаға бір уақытта тапсырыс береді.
Онда нотариалды келісімшарттар, жүкті әйелдердің тіркелуі және биологиялық ата-аналары туралы ақпарат жоқ. Бір ұйым репродуктивті клиника ретінде емес, дәрі-дәрмек жеткізуші ретінде тіркелген.
Қорғаушылардың айтуынша, бұл халықаралық қылмыстық топ болуы мүмкін. Олар балаларды заңсыз саудалап, трансплантологияда пайдаланады. Қазақстан, Ресей, Қырғызстан, Грузия және Оңтүстік-Шығыс Азия елдерінде қызмет көрсетеді. Әйелдер делдалдардың бақылауымен шетелге жіберіледі. Шекарадан олардың емін-еркін өтіп, тексеріссіз шыққаны және делдалдардың жоғары лауазымды адамдарды атап сес көрсеткені т.б. әрекеттеріне қарасақ, бұл қылмыста да жемқорлық болуы бек мүмкін.
Ол Қазақстанда заңды түрде нотариалды рәсімделген, 10 миллион теңгеге дейін төлем жасап, толық медициналық бақылау арқылы суррогат ана болу мүмкіндігі бар екенін айтты. Алайда қытайлық тапсырыс берушілерге қызмет көрсететін делдалдар 20 миллион теңгеге дейін ақша алып, көп бөлігін өздерінде қалдырады, әйелдерге тек аз ғана үлес береді.
Адвокат Альбина Бекқұлова іс қозғалған соң мемлекеттік органдар тарапынан суррогат ана болуды жеңіл жүріске теңеген жағымсыз көзқарас танытқандар да болғанын айтты. Сонымен қатар, оның айтуынша, осындай заңсыз жол тек Алматыда ғана емес, Астана, Шымкент және Талдықорған қалаларында анықталған.",2025-07-25T12:00:25+05:00,2025-07-25T12:00:25+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/1753424151_chatgpt-image-24-ijul_-2025-g_-14_09_34.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/1753424151_chatgpt-image-24-ijul_-2025-g_-14_09_34.webp,
537b41726e0552f6ab4eb6468e216535,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Сағызша созылған дәрі-дәрмек жанжалы: миллиардтаған күдікті мемлекеттік сатып алуларға кім жауапты?!,"Қазақстанда дәрі-дәрмектерді сатып алу саласында тағы да жанжал өршіп тұр: Денсаулық сақтау министрлігіне ведомстволық бағынысты бірнеше мемлекеттік және жеке компаниялар аса ірі көлемдегі ақшаны ұрлады деген күдікке ілінді. Orda.kz деректері бойынша, тергеулер «СК-Фармацияға» және импорттық препараттарды отандық деп беретін және күмәнді мәмілелер жасайтын бірқатар басқа да құрылымдарға қатысты. Билік сотқа дейінгі тексерулерді растайды, бірақ егжей-тегжейі құпия.",investigations,https://kaz.orda.kz/sagyzsha-sozylgan-dari-darmek-zhanzhaly-milliardtagan-kydikti-memlekettik-satyp-alularga-kim-zhauapty-135459/,"Елімізде дәрі-дәрмектерді сатып алуға қатысты жанжал тағы да өршіп тұр: Денсаулық сақтау министрлігіне ведомстволық бағынысты бірнеше мемлекеттік және жеке компаниялар аса ірі көлемде ақша ұрлады деген күдікке ілінді. Orda.kz деректері бойынша, тергеулер «СК-Фармацияға» және импорттық препараттарды отандық деп беретін және күмәнді мәмілелер жасайтын бірқатар басқа да құрылымдарға қатысты. Билік сотқа дейінгі тексерулерді растайды, бірақ егжей-тегжейі құпия қалып, жауырды жаба тоқып жүрміз.
Биылғы тамыз айында редакция «отандық» кәсіптің жағдайына қатысты зерттеу материалын дайындады. Әңгіме құрылтайшылары офшорлық компания болатын ЖШС туралы. Бірнеше жыл бойы ол «СК-Фармация» глюкометрлері мен тест-жолақтарын сатқан. Кейіннен «Фармактив» ЖШС (глюкометрлер мен тест-жолақ өндіруші) медициналық қамтамасыз ету шеңберінде диабетпен ауыратындарды тауарлармен қамтамасыз етті.
Глюкометрлерді пайдаланушылар мен ҰҚК қазақстандық өндірістің дұрыстығына күмән келтірді. Сонымен «Фармактив» ЖШС қатысты екі бап бойынша сотқа дейінгі тергеу басталды.
Дәрілік зат шын мәнінде мемлекеттік және оны сатып алуға болады деген қорытындыны ДЗСҰО (Дәрілік заттарды сараптау ұлттық орталығы) береді. Мұндай деңгейдегі жалған сатып алу мен ДЗСҰО жіберген басқа да қателер редакцияны Қаржы мониторингі агенттігіне сұрау салуға итермеледі. Біздің білгіміз келгені: ДЗСҰО немесе «СК-Фармация» тексеріле ме?
Қыркүйек айында біздің сұрауымызға төмендегідей жауап келді:
Сонымен, Денсаулық сақтау министрлігінің ведомстволық бағынысты ұйымдары аса ірі көлемдегі бюджет қаражатын жымқырды деп күдікке тап болғаны белгілі болды. Дегенмен одан кейін еш ақпарат берілмеді.
Сондықтан үкіметпен өткен брифинг кезінде Orda.kz тілшісі іс қай ұйымдарға қатысты, қаражат пен қандай айла туралы сөз болып жатқанын анықтауға тырысты.
Денсаулық сақтау министрі Ақмарал Әлназарова оны былай түсіндірмекші болды:
Медициналық сақтандыру қорының төрағасы Айдын Құлсейітов те түсіндіріп көрмекші болды:
Біз «бұл тек жеке құрылымдар туралы ма», деп нақтыладық.  Құлсейітов 47 кеңсенің құрамына мемлекеттік ұйымдар да кіреді деп жауап берді.
Редакция осы жағдайдың қалай өрбитінін қадағалауды жалғастырады және көбірек егжей-тегжейлі нақтылау және өндірістен қандай дәрі-дәрмектерді алып тастағанын немесе енді сатып алмайтынын білу үшін уәкілетті органдарға жаңа сұрау жолдады.
Дегенмен «СК-Фармацияға» қатысты жанжал жиі болып тұрады. 2025 жылдың шілдесінде компания Бас прокуратураға берген мәлімдемелерінен кейін басшысын ауыстырды. Осыдан бір жыл бұрын Антикор кем дегенде сегіз қазақстандық компания тек отандық өнімді жеткізіп отырғандай көрсетіп, ал шын мәнінде қолғап, ине және басқа да шығынды шетелден әкелгенін анықтаған болатын.
Маусым айының соңында  мәжіліс депутаты Бақытжан Базарбек Бас прокуратураға осы жайға қатысты өтініш тапсыратынын мәлімдеді. Сонымен қатар, Базарбек бесінші сессияға дейін бақылаушы органмен тығыз жұмыс істеп, барлық процесті жеке өзі бақылауда ұстайтынын да айтты.",2025-10-12T15:03:51+05:00,2025-10-12T15:03:51+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1760256759_klzh_apteka_krisa.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1760256759_klzh_apteka_krisa.webp,
734b1429d98a3e875e49726821556712,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Саябырлаған активтерді қайтару ісі: Қазақстан олигархтардың мүлкін тәркілеуді неге тоқтатты?,"Екі жылдан астам бұрын, 2023 жылдың шілдесінде Қазақстанда заңсыз иеленген активтерді мемлекетке қайтару туралы заң күшіне енді. Сол кезден бастап біз бірнеше даулы оқиғаның куәсі болдық. Билікпен қақтығысқан олигархтар мұнай компанияларынан бастап қонақүй бизнесіне, сағат коллекцияларынан сақ дәуірінің алтынына дейінгі қазыналарын беріп, бостандығынан айырылмау үшін қолынан келгенді істеді. Алайда соңғы уақытта «заңсыз жиналған байлықты тартып алу» жайлы хабарлардың тасқыны сарқыла бастады.",investigations,https://kaz.orda.kz/sajabyrlagan-aktivterdi-kajtaru-isi-kazakstan-oligarhtardyn-mylkin-tarkileudi-nege-toktatty-134418/,"Екі жылдан астам бұрын, 2023 жылдың шілдесінде Қазақстанда заңсыз иеленген активтерді мемлекетке қайтару туралы заң күшіне енді. Сол кезден бастап біз бірнеше даулы оқиғаның куәсі болдық. Билікпен қақтығысқан олигархтар мұнай компанияларынан бастап қонақүй бизнесіне, сағат коллекцияларынан сақ дәуірінің алтынына дейінгі қазыналарын беріп, бостандығынан айырылмаудың қамын жасап бақты. Алайда соңғы уақытта «заңсыз жиналған байлықты тартып алу» жайлы хабарлардың арнасы сарқыла бастады.
Ел үшін аса маңызды оқиғаның себебін Orda.kz тілшісі анықтап көрді.
Қазақстандағы активтерді қайтару ісінің басты түйткілі ашықтықтың жоқтығы десек артық айтқандық болмас. Бас прокуратура жанындағы уәкілетті комитет әдеттегідей үнсіз. Олар мүлікті кімнен тартып алғанын жарияламайды, заң нормаларын алға тартады. Сондықтан «тақтан құлаған» қазақстандық алпауыттардың байлығы жөнінде толық мәліметті «ҚАБК» ЖШС атты қайтарылған активтерді басқаратын компанияның хабарламаларынан көбірек білуге болады.
ҚАБК өз жұмысы жайлы әлдеқайда толығырақ есеп береді. Бірақ оның міндеті басқа: мемлекетке қайтарылған мүлікті басқару, сату және жаңа иелеріне тапсыру. Ал комитеттің қызметі «бұлдыр», көпшілікке жария емес. Сол себепті екі мекеме «мысықтабандап әрекет ететіндей» әсер қалдырады.
Қаржылық сарапшы Расул Рысмамбетов бұл жайлы былай дейді:
Саясаттанушы Валерий Володин де активтерді қайтару ісі саябырлап қалғанын айтады.
Профильді комитеттің шетелде кімнің активін іздеп жүргенін (іздемей ме, іздемей ме) білу қиын. Ал ҚАБК-ның жұмысына көз жеткізіп көру оңайырақ. Себебі ол жиірек жарияланады. Бірақ ол да «трофей» байлықты мемлекет күткендей тиімді сата алмай отыр.
Ал қайтарылған активтерді басқару компаниясының сөзіне қарасақ, тәркіленген мүлік «заңдылық, ашықтық және тиімділік қағидаттарына сай» сатылып жатыр. 2025 жылдың басынан бері аукцион арқылы жалпы құны 296,8 млн теңге болатын 53 актив өткізіліпті. Көбіне бұл:
Биыл компания сатқан ең қымбат бұйымдардың қатарында — Patek Philippe World Time Chronograph Green Mecca Edition маркалы сағат бар. Ол аукционда 36,3 млн теңгеге өтті. Сондай-ақ Patek Philippe Nautilus сағаты 26,5 млн теңгеге сатылды. Ал әшекейлерге келсек, сақиналар, білезіктер, сырғалар мен өзге де әшекейлер топтамасы 36,1 млн теңгеге бағаланып, түгелдей жаңа иелеріне өтті.
Әшекейлер, сағаттар мен коллекциялық теңгелерді ҚАБК сатады. Бірақ кей тауарлар да сатып алушылар табылмағандықтан қайта-қайта аукционға шығарылады. Ал қазақстандық олигархтардан тәркіленген жылжымайтын мүлікке келсек, 2025 жылы небәрі екі нысан ғана сатылды. Біріншісі — Астанадағы Мұхамедханов көшесіндегі бейрезиденттік ғимарат, ол 96,8 млн теңгеге бағаланып сатылды. Екіншісі — Шамалған ауылының маңындағы жер телімі. Ол жақында 217 млн теңгеге сатылды. Ресми емес дерек бойынша, жер телімі кезінде Қайрат Боранбаевқа тиесілі компаниялардың біріне қараған.
Ал қалған нысандарға жаңа қожайын табу қиын болып отыр. Ең айқын мысал деп Карим Мәсімовтің зәулім сарайын айтсақ болады. Онда бассейн, диско-бар, театр және 30 бөлме бар. Алайда ешкім сатып алғысы келмейді. Тіпті мемлекет те оны өз балансында ұстаудан бас тартқан. Сарайдың бағасы әуелден-ақ 40 пайызға төмендетілгенімен, атышулы әрі қауіпті мұндай активке сатып алушы табылмай тұр.
Саясаттанушы Валерий Володин бұл құбылысты былай түсіндіреді:
ҚАБК-ның өзі атап өткендей, компания активтерді қайтарумен айналыспайды. Оның міндеті — тәркіленген мүлікті тиімді әрі ашық басқару (қажет болған жағдайда сату). Сол себепті нақты жоспарлы көрсеткіш те жоқ. Барлық 218 активтің ішінде аукцион тек Мәсімовтің сарайына қатысты ғана тоқтатылған. Себебі Астана қаласы әкімдігінен оны мемлекет меншігіне алу туралы ресми өтініш түскен.
Компаниядағылар сарайды сата алмау ҚАБК-ның беделіне нұқсан келтірмейді деп есептейді.
Алайда ҚАБК-ның жұмысына құрметпен қараған күннің өзінде, олигархтардан тәркіленген активтерді алатындай «қалтасы қалың» азаматтардың ат төбеліндей ғана екенін мойындау керек. Ал «сатып ал» деп менмұндалайтын активтердің бастан асатыны тағы бар.
2025 жылдың тамызының ортасына қарай Арнайы мемлекеттік қорға 25,8 млрд теңге түсті. Оның ішінде 24,7 млрд теңге — активтерді сатудан, ал 1,1 млрд теңге — оларды басқарудан (жалдаудан, дивидендтерден, депозит пайыздарынан және т.б.) түскен кірістер. Жалпы алғанда активтерді қайтару науқаны мемлекетке 1,2 трлн теңге пайда әкелді. Бұл оңай ақша емес. Дегенмен тағы да айта кетерлігі, олардың көбі өткен жылдардағы даулы істердің арқасында түскен.
Валерий Володин бұл жайлы ирониямен былай дейді:
Заң қазақстандық олигархтарға активтерді ерікті түрде қайтарып, адал тапқанын өзіне қалдыруға мүмкіндік береді. Бірақ тізімге ену үшін қойылған 45 млрд теңге шекті меже «әдеттегі күдіктілердің» аясын тарылтады. Сондықтан есептерде жаңа есімдер жоқ: мемлекет сұрай алатындардың бәрінен ақшасы мен мүлкін әлдеқашан сұрап үлгерген. Қазір мемлекеттік органдар кімнен не тәркілегенін емес, тәркіленген қаржыны қайда жұмсағанын көбірек айтады. Репутация тұрғысынан пайдалы болғанымен, бұл байлардың «тәбетін» тыя қоймайды.
Қаржылық сарапшы Расул Рысмамбетовтің пікірінше, Қазақстандағы активтерді қайтару науқаны іс жүзінде аяқталған. Оның ойынша, бастысы — шектен шықпау. Тек Қазақстаннан заңсыз шығарылған активтермен шектелу қажет.
Сарапшының айтуынша, активтерді қайтару тек шетелге шығарылған қаржы мен мүлікке қатысты болуы керек. Әйтпесе ел ішіндегі ірі бизнеске жүйелі қысым жасаудың билікке кесірі болуы мүмкін. Олигархтар жаппай офшорға кетіп, компанияларын шетелдіктерге арзанға сата бастайды.
Жаңа науқанға ілігуі мүмкін қазақстандық ірі кәсіпкерлер елден капитал шығаруға немесе шұғыл эмиграцияға бейімдік танытып отырған жоқ. Кеткісі келгендердің «қосалқы аэродромдары» әлдеқашан дайын. Бірақ олар негізгі кәсіпорындары мен мүлкін Қазақстанда ұстап отыр. Қазір оларды үркіту — болашаққа қиянат болады. Бұл да қайтару жұмысының бәсеңдеу себептерінің бірі.
Валерий Володин де бұл ойды қостайды. Бас прокуратура жанындағы комитет пен басқару компаниясы әлі де жұмыс істеп тұрғанымен, олар қатаң жазалаушы құралдан гөрі ірі кәсіпкерлерге «мемлекет барын ұмытпа» деп ескертіп қоятын құрылымға айналды.
Қазақстан үкіметінің активтерді қайтаруда ғана емес, өзге де мақсаттарын қаншалықты табысты орындап жатқаны жайлы біздің көлемді материалымыздан оқи аласыздар.
Автор: Никита Дробны",2025-08-20T09:00:58+05:00,2025-08-20T09:00:58+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1755616306_33064160-dfa0-4f7b-a668-bd0d14b6015f.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755616503_100-us-dollar-under-magnifying-glass-2025-03-18-20-33-33-utc.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1755616581_1755499076_dom-masimova-kollazh-kopija.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1755616306_33064160-dfa0-4f7b-a668-bd0d14b6015f.webp,
de452b167214d74028c295154a88ec8a,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Саяхаттауға татитын ел»: Әлемдік журнал Қазақстан жайлы не жазды?,Әлемге әйгілі туристік басылымдардың бірі Dove Travel Қазақстанды өмірде бір рет болса да барып көруге татитын 10 үздік елдің қатарына қосты.,investigations,https://kaz.orda.kz/sajahattauga-tatityn-el-alemdik-zhurnal-kazakstan-zhajly-ne-zhazdy-125950/,"Әлемге әйгілі туристік басылымдардың бірі Dove Travel Қазақстанды өмірде бір рет болса да барып көруге татитын 10 үздік елдің қатарына қосты.
Dove Travel мақаласында Қазақстанның неліктен саяхаттауға тұрарлық ел екені жайлы кеңінен баяндады. Мақалада қазақ халқының бай мәдениеті мен ғасырлар бойғы дәстүріне баса назар аударылды.
Әрине, көшпелі өмірден сыр шертетін тарихымыз саяхаттауға тұрарлық ел деп мойындалуға мұрындық болып отыр. Мақалада Қазақстанның көркем табиғатының алуан түрлілігі де жазылды. Ұлан-ғайыр даламыздағы Маңғыстау сынды таулы өңірлері мен көркем жерлерінің суреттері журнал бетіне шықты.
Kazakh Tourism атақты туристік басылымға еліміздің енуі жайлы instagram парақшаларында пікір қалдырды.
Қазақстанда әлем елдерін таңдандыратын таңғажайып өңірлер жетерлік. Алматы қаласының маңындағы Шарын шатқалы, Көкшетаудағы Бурабай, Алматыдағы Көктетөбе сынды жерлері адамдар толассыз баратын көркем жерлер.
Статистикаға назар аударсақ, 2023 жылы Қазақстанға 9,2 миллион адам келіпті. Шетелдік қонақтардың тек 5,7%-ы саяхаттауға, қалғаны туыстарына келгені анықталды. Қазақстанға саяхатшылар негізінен Ресей, Қытай, Түркия және Үндістаннан келеді.
Халықаралық деңгейге мойындау Қазақстанның туристік саласының дамуына сүбелі үлес қосары анық. Dove travel — әлемдегі туризм жайлы ең атақты журналдардың бірі. Қазақстанның сол журналда үздік ТОП-10 елдің қатарында болуы әлемнің түпкір-түпкірінен туристерді тартатыны анық. Бұл сондай-ақ экономикаға, жергілікті бизнестің дамуына және қазақ мәдениеті мен тарихын әлемге танытуға болатын зор мүмкіндік.",2024-07-30T13:43:34+05:00,2024-07-30T13:43:34+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-07/sizes/1440x810/photo_2024-07-30_13-15-37.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-07/photo_2024-07-30_13-06-57.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-07/photo_2024-07-30_13-06-58-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-07/photo_2024-07-30_13-06-58-3.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-07/sizes/1440x810/photo_2024-07-30_13-15-37.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-07/sizes/1440x810/photo_2024-07-30_13-15-37.webp,
559a3691ff176a747fd3afc555b11051,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Сара Назарбаеваға қатысы бар компания Семей ядролық полигонының жерін алды,Үкімет бұрынғы Семей ядролық сынақ полигоны аумағындағы 71 гектар жерді алтын өндіруге берді. Жер учаскесін алған компанияның британдық бизнеспен байланысы бар.,investigations,https://kaz.orda.kz/sara-nazarbaevaga-katysy-bar-kompanija-semej-jadrolyk-poligonynyn-zherin-aldy-131802/,"Үкімет бұрынғы Семей ядролық сынақ полигоны аумағындағы 71 гектар жерді алтын өндіруге берді. Жер учаскесін алған компанияның британдық бизнеспен байланысы бар, бірақ оның артында көпке таныс есімдер жасырынған.
Orda.kz бұл іске Нұрсұлтан Назарбаевтың жұбайының қандай қатысы барын анықтады.
Премьер-министр Олжас Бектенов 27 наурызда Абай облысындағы бұрынғы Семей ядролық полигоны аумағында орналасқан 71,37 гектар жерді беру туралы қаулыға қол қойды.
Құжатқа сәйкес, учаске запас жер санатынан өнеркәсіп, көлік, байланыс және ауыл шаруашылығына жатпайтын мақсаттағы жерлер санатына, соның ішінде ядролық қауіпсіздік аймағына ауыстырылды.
Жер «Altyn Group Qazaqstan» ЖШС-ға 2028 жылғы 31 желтоқсанға дейін уақытша өтеулі жер пайдалану (жалға алу) құқығымен берілді. Учаске «Үлкен Қарашоқы» кен орнын игеру үшін пайдаланылады.
Сонымен қатар, компания жайылымдық жерлерді алып қою салдарынан туындаған шығындарды қолданыстағы заңнамаға сәйкес республикалық бюджетке өтеуге міндетті. Қаулы қол қойылған күннен бастап күшіне енді.
Egov.kz мәліметтері бойынша, Altyn Group Qazaqstan Лондонда тіркелген A Gold Plc кәсіпорнының құрамына кіреді. ЖШС 2019 жылдың 17 мамырынан бері нарықта жұмыс істейді және шағын кәсіпорындар санатына жатады (51–100 қызметкер). Негізгі қызмет түрі — бағалы металдарды өндіру және игеру.
Altyn Group Qazaqstan-ның алғашқы басшысы ретінде Сырбай Ералы тіркелген. Компания құрылған сәттен бастап бюджетке 224 664 178,51 теңге салық төлеген.
Сондай-ақ, Altyn Group Qazaqstan бас компаниясы туралы да мәліметтер анықталды. Ашық деректерге сәйкес, A Gold Plc компаниясы Лондонда тіркелген және 1997 жылдан бері жұмыс істейді. Бұл — Қазақстан аумағындағы ең ірі алтын өндірушілердің бірі. Компания 3,47 миллион унция алтын қоры бар Секисовское алтын кен орнына және республиканың солтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан Тереңсай учаскесіне иелік етеді.
Компанияның құрылтайшылары мен директорлар кеңесінің құрамы туралы ақпарат ресми сайтында көрсетілмеген. Алайда, Ұлыбритания үкіметінің сайтында A Gold Plc-ның Асаубаевтар әулетінің бақылауында екені көрсетілген.
Қазіргі уақытта британдық компанияның директорлар кеңесіне Айдар Асаубаев, Қанат Асаубаев, Санжар Асаубаев, Мәриям Бурибаева, Владимир Школьник, Ашар Куреши және Эндрю Чарльз Терри кіреді. Ал хатшы қызметін Раджиндер Сингх Басра атқарады.
Асаубаевтар әулеті — Қазақстанда кеңінен танымал отбасы және елдің тұңғыш президенті Нұрсұлтан Назарбаевпен туыстық байланысы бар. Айдар Асаубаевтың жұбайы Ләззат — Сара Алпысқызының жиені (яғни, ол бұрынғы бірінші ханымның әпкесі Тұрымтай Қонақаеваның қызы).
Бірнеше жыл бұрын Асаубаевтар әулетінің бизнесі сот дауына ұшырады. 2022 жылы Алматы соты тау-кен және банк салаларында активтері бар Асаубаевтарға қарсы Zhanros Drilling компаниясының талабын қанағаттандырудан бас тартты. Талапкердің айтуынша, Асаубаевтар бақылайтын компаниялар банкротқа ұшыраған «Манаш Петролеум» мұнай компаниясын сатып алып, несие берушілер алдындағы 535 миллион теңге қарыздан құтылды.
Сондай-ақ, отбасы KazakhGold компаниясына қатысты ауқымды халықаралық жанжалдың орталығында болды. Оларға еурооблигацияларды заңсыз шығару, жалған келісімшарттар жасау, ақпаратты бұрмалау айыптары тағылды.
Лондонның Жоғарғы соты отбасының 500 миллион долларлық активтеріне, соның ішінде шоттарға, акцияларға және люкс автомобильдерге тыйым салды. Отбасының төрт мүшесіне Ұлыбританиядан шығуға тыйым салынды, ал бесіншісі — Айдар Асаубаев — кейбір деректер бойынша, Астанада жасырынған.
Қазақстанда да KazakhGold компаниясының 187 миллион долларлық акцияларын иемдену бойынша қылмыстық іс қозғалды. Асаубаевтар отбасы айыптауларды жоққа шығарды, ал кейінірек Қазақстан билігі компания акцияларын беру жөніндегі мәміле бойынша барлық рұқсаттарды кері қайтарды.
2020 жылдың тамызында Сардиния жағалауында 50 метрлік сәнді Lady MM яхтасы өртеніп, суға батып кетті. Бортта Қазақстан азаматтары болған. Ақпаратқа сәйкес, кеме Асаубаевтар отбасына тиесілі болған.
Яхта Канат Асаубаевтың марқұм жұбайы Маруся Маралқызының құрметіне аталған. 2003 жылы салынған кеме офшорлық Джорджтаун портына (Кайман аралдары) тіркелген және оның құны 9,5–15 миллион еуро аралығында бағаланған.
Отбасы яхтаны коммерциялық мақсатта да пайдаланып, оны аптасына 300 мың еуроға дейінгі бағада жалға берген. Өрт шыққан кезде бортта сегіз қазақстандық болған, олар ықтиярхатқа немесе шетелдік паспорттарға ие болған деп болжануда, өйткені сол кезеңде Қазақстаннан келген туристер үшін Италияға кіруге шектеулер қолданылған еді.",2025-03-31T17:21:30+05:00,2025-03-31T17:21:30+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/ovapypvi.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/maraitata.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/rviaruiavocusssss.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/ovapypvi.webp,
d3f50ba3fbefa59d1f84079addfec2a5,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Сәтбаев қаласында қызметкерлерді пышақпен қорқытқан ер адам ұсталды,"Сәтбаевта техника дүкеніне келген ер адам  қызметкерлерге қарап пышағын бұлғап, балағат сөздер айтқан, деп хабарлайды Orda.kz.",investigations,https://kaz.orda.kz/satbaev-kalasynda-kyzmetkerlerdi-pyshakpen-korkytkan-er-adam-ustaldy-136462/,"Ұлытау облысындағы Сәтбаев қаласында техника дүкеніне келген ер адам қызметкерлерді пышақпен қорқытып, балағат сөздер айтқан. Ер адамды полиция ұстады, деп хабарлайды Orda.kz.
Ер адам қызметкерлерді қорқытқанымен қоймай, өзінің тамағына да пышақ тақап үлгерген. Сауда орнындағы қызметкерлер өздерін де, басқаларды да қорғауға, сонымен қатар, ер адамды далаға шығармауға тырысты. Кейін ер адам қашып кетті.
Жергілікті тұрғындар дәл осы адам бұрын жасөспірімге шабуыл жасағанын айтты. Бейресми ақпаратқа сәйкес, оның психикалық ауытқуы болуы мүмкін.
Полиция күдіктінің ұсталғанын растады. Оған қатысты қылмыстық іс қозғалды.
Айта кетейік, Алматыда 7 желтоқсан күні бірнеше көлік пен жолаушылар автобусы апатқа ұшырады.",2025-12-08T13:30:08+05:00,2025-12-08T13:30:08+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/a02af5f9-c16a-4617-a548-38d01a4c12b1.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/a02af5f9-c16a-4617-a548-38d01a4c12b1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/a02af5f9-c16a-4617-a548-38d01a4c12b1.webp,
dc60f0dd714a78c4d5540d2fb0aaf6e8,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Семейдің қасіреті: Ядролық сынақтың құрбандары өздеріне өздері өтемақы төлеп отыр ма?,29 тамыз... Қазақстанда бұл күні халық Семей ядролық сынақ полигонының жабылғанын еске алады.,investigations,https://kaz.orda.kz/semejdin-kasireti-jadrolyk-synaktyn-kurbandary-ozderine-ozderi-otemaky-tolep-otyr-ma-134601/,"29 тамыз... Қазақстанда бұл күні халық Семей ядролық сынақ полигонының жабылғанын еске алады. Дәл осы күні 1949 жылы алғашқы кеңестік атом бомбасы қазақ жерінде жарылды. Екі күннің арасында 40 жыл жатыр. Жүздеген жарылыс, миллиондаған қираған тағдыр. Бірақ ең сорақысы – сол қасіреттен қорғау үшін қабылданған заң онжылдықтар бойы керісінше жәбірленушілердің өздеріне қарсы жұмыс істеп келеді. Өтемақы мардымсыз, жеңілдіктерге қол жетпейді. Былай қарасаң, шын мәнінде адамдарға мемлекет салған салық арқылы сол ақшаны қайта шығарып отырған секілді.
Orda.kz осы мәселенің себебін анықтап, қалай шешуге болатынын анықтап көрді.
Полигонда жер үстінде де, жер астында да, ауада да, тіпті су қабаттарының қасында да 460-тан астам ядролық, термоядролық және сутектік жарылыс жасалды. Оның зардабы тек полигон шекарасында қалып қойған жоқ. Радиоактивті бұлттар мен газ, шаң-тозаң төрт облыстың кең аймақтарына жайылып, жерді де, суды да улады.
Кеңес физигі Игорь Головиннің естелігінен:
Саңырауқұлақ тәрізді ядролық жарылыс — 1949 жылы 29 тамызда Семей ядролық сынақ полигонында РДС-1 құрылғысының алғашқы жерүсті жарылысы. РФЯЦ-ВНИИЭФ мұрағатынан.
Сол күннен бастап қазақ даласы ядролық сынақтың құрбандығына айналды.
Семей өңірі түгелдей Павлодар, Қарағанды, Шығыс Қазақстан облыстарының көп бөлігі радиацияға тап болды. Бүгінде зардап шеккендер саны шамамен 1,5 миллион адам деп есептеледі. Бірақ ресми реестрде олардың тек 30 пайызы ғана бар. Тіпті 1,5 миллион адам тіркелсе де, тарихи шындықты ашып, ондай зобалаңның шынайы көрінісін бағамдауға келмейді. Өйткені шын зардап шеккендердің саны әлдеқайда көп.
Әлеуметтанушы, Абай облысындағы ғалым Алексей Коноваловтың пікіріне қарасақ:
Қазақстанда болса, Коноваловтың зерттеулеріне сүйенсек, осы онжылдық басында Семей тұрғындарының 55 пайызының қолында полигон куәлігі болмаған. Демек, олар ешқандай жеңілдікке үміттене алмайды. Ал ауыл халқының жағдайы одан да мүшкіл.
Полигон жабылғанына отыз жылдан асты. Бірақ өтемақы жүйесі әлі де әділетсіз: құжаттар жетпейді, төлемақы мардымсыз, жеңілдік тек қағаз жүзінде ғана. Жүйенің қисынсыздығы сонда – зардап шеккен халыққа мемлекет өтемақы төлеп отырғандай көрінгенімен, шын мәнінде олар өздерінің салығы, еңбегі арқылы сол өтемақыны тағы да өз қалталарынан шығарып отыр.
Біз азаматтық белсенді, «ДОМ» қоғамдық бірлестігінің төрайымы, «Полигон-21» қозғалысын құрушылардың бірі Майра Әбеновамен тілдестік. 2023 жылдан бері ол – полигон зардаптарын жою мәселесімен айналысатын ведомствоаралық комиссиядағы Семейдің өкілі (комиссияға экология вице-министрі төрағалық етеді).
Майра Жамантаевнамен біз жолыққанда қатты күйзеліп, еңсесінің түскенін байқадық. Себебі қала билігі белгісіз себеппен әйелдердің тағдырын баяндайтын қысқаметражды деректі фильмнің көрсетіліміне рұқсат бермеген екен.
Осы оқиға біздің әңгімемізге бірден реңк берді. Жай ғана мерейтой емес, бүгінгі күннің ең өзекті мәселесі – полигонның қасіреті жайлы сөз қозғалды.
Майра Жамантаевна 2021 жылдан бері Семей ядролық сынақ полигонынан зардап шеккендерді әлеуметтік қорғау заңнамасын қайта қарауға күш салып келеді. Полигон тақырыбына ол алғаш рет 2011 жылы, жабылудың 20 жылдығы қарсаңында ден қойған. Сол кезде семейліктер заңға түзету енгізу қажеттігін анық сезінді. Бірақ кейінірек ауыр қазаларды бастан кешкенде барып осы істі қолға алды.
Полигон зардабын тартып келе жатқан жандардың тағдырын өзгертуге кедергі болып отырған негізгі мәселе – 1992 жылы қабылданған «Семей ядролық сынақ полигонындағы жарылыстардан зардап шеккен азаматтарды әлеуметтік қорғау туралы» заң . Қағаз жүзінде қорғауға тиіс құжат іс жүзінде жұмыс істемей отыр.
Алғаш естігенде бұл заң шынымен түсініксіз көрінеді. «Құрбандардың құқығын қорғауға арналған заң неге олардың өздеріне кедергіге айналған?» деген ой сап ете қалады. Бірақ Майра Жамантаевнаны тыңдаған сәтте мәнісін түсіне бастадық.
Мәселен, өтемақы жайын алайық. 90-жылдары қабылданған бастапқы есеп бойынша, әрбір адамға жылдар бойғы төлем ең төменгі жалақы көлеміне (МЗП) байланысты белгіленген еді.
Айырмашылықты түсіну үшін: 2025 жылы Қазақстанда ең төменгі жалақы (МЗП) — 85 000 теңге. Ал айлық есептік көрсеткіш (МРП) — небәрі 3932 теңге. Айырмасы жиырма екі есе!
Мәселе тек өтемақымен шектелмейді. Зейнетақыға қосылатын үстемақы мен экологиялық төлемдер де төрт түрлі аймаққа бөлінген: төтенше, ең жоғары, жоғары және ең төменгі қауіп аймақтары.
Бұл жайт заңдағы тағы бір түсініксіз тұсты ашып береді. Төлем мен жеңілдік адамның қай аймақта тұрғанына тікелей байланысты. Бірақ неге екені белгісіз, Семейге «жоғары қауіп» мәртебесі берілген. Ал бұрынғы зерттеулерге сүйенсек, қаланың айналасы түгел «ең жоғары қауіп» аймағына жатады.
Майра Жамантаевнаның пайымдауынша, 90-жылдары заң бірнеше рет қайта жазылған. Басты мақсат — өтемақының мөлшерін барынша азайту. Әуелі материалдық-өндірістік қорлар (МӨҚ) және АЕК-ге ауыстырды. Одан кейін облыстың ең ірі қаласы Семейдің мәртебесін төмендетті. Соның салдарынан мұндағы тұрғындардың өтемақысы да азайды. Сөйтіп мемлекет бюджет шығынын «үнемдеді».
«Сиқыршы». Иероним Босхтың картинасы
Өтемақы мәселесі күрделі әрі көпқырлы. Жалақыға қосылатын үстемақы жұмыс берушінің мойнына жүктелген.
Осылайша, полигоннан келген залал үшін төленетін өтемақыны мемлекет те, бизнес те толық көлемде өтемейді. Шын мәнінде, оны семейліктер өз қалтасынан төлеп отыр. Бағасы қымбаттаған тауар мен қызметті сатып алу арқылы. Бұл — онсыз да әл-ауқаты төмен қалаға қосымша салмақ түсіреді. Мұндай жолдың қаншалықты әділеттілігі бар?
Майра Әбенованың айтуынша, уақыт өте келе заң өзінің әуелгі күші мен мағынасынан айрылды. Әр енгізілген түзету жеңілдіктерді көбейткен жоқ, керісінше, азайтып жіберді. Құқық қорғауға арналған нормалар қысқарып, заң салған шеңбер тарылып барады. Кейде әдейі көз жұмғандай әсер қалдырады.
Мәселенің түпкі өзегі тек төлемнің көлемінде емес, заңның өз логикасында жатыр. Қорғауға тиіс құжат, керісінше, қайшылық пен теңсіздіктің көзіне айналған. Жарты ғасырға жуық қасірет шеккен халық әлі күнге өз құқығын дәлелдеумен әлек.
2021 жылғы конференцияда «Полигон 21» қозғалысының белсенділері үш негізгі бағытты ұсынды.
Біріншіден — Семей облысының мәртебесін қайтаруды талап етті (бұл орындалды).
Екіншіден — қордаланған мәселелерді шешуді тұрақты даму бағдарламасы арқылы жүргізу қажет деді. Ол үшін мемлекеттік комиссия құрылуы керек деген талап қойылды. Бұл комиссия да жасақталды, оның құрамына үкімет деңгейіндегі шенеуніктер кірді.
Үшінші бағыт — жаңа заң қабылдау. Ол әділ, шын мәнінде зардап шеккендердің сұранысына жауап беретін заң болуы шарт.
Заңға қатысты сын қанша көп болса да, белгілі бір «пайдасы» бар екенін айта кету керек. Былайша, айтқанда, қарлығаштың қанатымен су сепкендей...
2023 жылдың 23 тамызында БАҚ-та Астанада полигоннан зардап шеккендерге бір реттік әлеуметтік көмек көрсетілетіні хабарланды. Қала әкімдігінің дерегінше, төлем көлемі — 2,5 АЕК, яғни шамамен 10 мың теңге.
Бұл көмек үш мыңға жуық адамға беріледі. Олардың бәрі Семей полигонынан зардап шеккендер ретінде ресми мойындалған, статусы расталған адамдар. Бұған дейін олар бір реттік өтемақы алған болатын. Сонымен бірге, әкімдік олардың ақылы автотұрақтарды тегін пайдалану құқығы болатынын мәлімдеді.
Мұндай «жеңілдіктерді» қалай бағалауға болады? Ол оқырманның еншісінде.
Автор: Илья Бороховский",2025-08-29T18:30:12+05:00,2025-08-29T18:30:12+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1756470100_photo-1.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1756472955_5a802931183561ca268b.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1756474235_20250828_113625.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1756474434_2025-08-28_21-00-55.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1756474484_conjurer_bosch.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1756470100_photo-1.webp,
f171131f9b1d6c8f0ebfbb46a4009514,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Шетел асқан миллиардтар: Қазақстандық олигархтардың шетелдегі мүлік үшін тартысы,"«Жаңа Қазақстан» белгілі бір адамдар үшін нағыз байлықтың көзіне айналды. Элита өздерінің капиталы мен байлығын шетелде көбейтіп, молшылыққа белшесінен батып жатыр.",investigations,https://kaz.orda.kz/shetel-askan-milliardtar-kazakstandyk-oligarhtardyn-sheteldegi-mylik-yshin-tartysy-136317/,"«Жаңа Қазақстан» белгілі бір адамдар үшін нағыз байлықтың көзіне айналды. Элита өздерінің капиталы мен байлығын шетелде көбейтіп, молшылыққа белшесінен батып жатыр. Orda.kz Ким әулеті мен Құлыбаевтардың Англиядағы сәнді жер үйлері мен билікпен қақтығысқан кездері туралы баяндайды.
Бұрынғы олигархтар байыған үстіне байып, ықпалын арттырып келеді. Неліктен «бұрынғы» деп отырмыз? Әрине, олар қазірдің өзінде шалқып жүр. Дегенмен оларды «Қаңтарға дейін» және «Қаңтардан кейін» деп бөледі. Мысалы, Вячеслав Ким осы үш жылдың ішінде байлығын үш есе арттырды — 2 миллиардтан 7,1 миллиард долларға дейін. Ол тұрақты түрде Қазақстанның ең бай кәсіпкерлерінің Forbes рейтиңгінде ойып тұрып орын алған алпауыттардың бірі.
Кимге капиталын көбейтуге әйелі Татьяна көмектеседі. «Выход к морю» арнасы құжаттарды жариялады: 2021 жылы Қазақстанның ең бай азаматтарының бірі әйелінің Суррей графтығында орналасқан Wishanger Manor атты мүлкін 20 миллион фунт стерлингке сатып алғанын дәлелдейтін құжаттар бар. Бұл Англияның тарихи ауылында орналасқан тарихи үй. Моңғол шіркеу монастырлары бұрын осы жерде тұрған.
Жер аумағы өте кең — 16 гектардан астам. Мұнда тек үй ғана емес, ормандар, тоған, бассейн, теннис корты және күзет үшін жеке коттедж бар. Бірақ бұл басы ғана. Бұған қоса, Татьяна Ким делбешісіне де үй сатып алған. Дегенмен оның құны әлдеқайда төмен — 1,6 миллион фунт стерлинг.
Ким мүлкін жөндеуді қолға алған кезде бұл шалқып жүрген өмір тоқтады. Британ билігі оның жоспары табиғатқа зиян тигізуі мүмкін деп есептеді. Мысалы, әртүрлі ұшқыш жыртқыштарды, соның ішінде жарқанаттардың санын азайту қаупі бар деп тапты. Мемлекеттік қызметкерлерге 2,5 метр биіктегі ағаш қоршау да ұнамады. Оны тым биік деп, «томаға тұйықтық сезімін тудырады» және «табиғатқа сәйкес келмейді» деп бағалады. Инспектор алып қабырғаны бұзуды талап етті. Солай дау басталды.
Ким қоршау өзінің қауіпсіздігі үшін қажет деп талап етті. Ол апелляцияға жүгінді. Соңында британдықтар біршама келісімге келді: қоршауды қалдыруға рұқсат берілді, бірақ биіктігін бір метрге түсіру талап етілді.
Суррейдегі мүлік — тек Кимдер отбасының Англиядағы активтерінің бір бөлігі. Лондонның беделді Мэйфэйр ауданында Татьянаға екі пәтер тиесілі, олардың құны — 25,7 миллион фунт стерлинг.
Назарбаевтың күйеу баласы Тимур Құлыбаевтың да Англияда жылжымайтын мүлкі бар. 2007 жылы ол бұрынғы ханзада Эндрюдің үйін — Sunninghill Park ғимаратын сатып алды. Бағасы 19,7 миллион доллар болды, яғни сұраған бағадан төрт миллион долларға қымбат. Кейін бұл үй бұзылып, оның орнына 14 жатын бөлмесі бар жаңа сарай салынды.
Сол уақытта Назарбаевтар отбасы Челсидегі пәтерлерді, Bishops Avenue мен Хайгейттегі сарайларды сатып алуды жалғастырды.
Британдық The Guardian басылымының жазуынша:
Британдық Chatham House аналитикалық орталығының баяндамасында қазақстандық элита сатып алған 34 жылжымайтын мүлік нысаны көрсетілген, олардың жалпы құны шамамен 530 млн фунт стерлинг.
Зерттеушілер атап өткендей:
Айтпақшы, Құлыбаевтар да Кимнің әулеті сияқты биік қоршауларға байланысты билікпен  дауласқан. Тек Англияның ауылында емес, Испанияда. Онда отбасының Коста-Брава жағалауында вилласы бар. Испания билігі мен тұрғындары үй иелері жолды қоршаумен жауып, Жерорта теңізіне апаратын тропаны жапқанына қатты наразылық білдірді. Билік қоршауды бұзуды және жолды ашуды талап етті.
2022 жылғы қаңтар оқиғасынан кейін британдық депутаттар Қазақстандағы байлықты заңсыз шығарып алу туралы ашық сөйлей бастады. Парламентте Лондон қазақстандық бай адамдардың ақша жасыруы мен заңсыз айналымға салуына қалай ыңғайлы орынға айналғаны жөнінде қызу пікірталас өтті. Бұл тақырыпты Лейбористік партиядан сайланған депутат Маргарет Ходж көтерді.
Депутаттың айтуынша:
OCCRP зерттеушілері Назарбаевтар отбасының қорлары арқылы 7,8 миллиард доллар көлеміндегі активтерді бақылап отырғанын анықтады. Бұл активтердің кейбірі британдық Jusan Technologies Ltd компаниясына, ол Қазақстандағы Jusan Bank-тің бұрынғы иесі болып тіркелген компанияға байланысты. Кейін бұл банк Вячеслав Кимнің бақылауына өтті.
Ходж бұл пікірді қаңтар оқиғасымен байланыстырып айтты:
Депутат нақты адамдарға санкция салуды сұрады. Оның сөзінде Назарбаевтар отбасы мен оларға жақын адамдардың есімдері аталды. Дегенмен, нақты шаралар әлі қабылданған жоқ.
Көріп отырғанымыздай, бүгінгі «Жаңа Қазақстанда» негізгі активтер әлі сол бұрынғы олигархтардың қолында тұр. Британияда миллионердің қоршауы да ережелерді бұза алмайды. Ал Қазақстандағы байлардың қоршаулары кеңейген үстіне кейіп барады.
Автор: Зарина Файзулина",2025-11-28T18:00:49+05:00,2025-11-28T18:00:49+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1764333400_img_1309.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-11/sizes/1440x810/1764333400_img_1309.webp,
9d133da9d3014b1a7f5043af1333fac6,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,ШҚО бас экологы шенеуніктердің туыстарының қайсысына табиғатқа зиян келтіруге рұқсат берді,"2023 жылдың желтоқсанында Өскеменде ШҚО экология департаментінің басшысы Данияр Әлиев ұсталды. Бұл қызметте ол төрт жыл отырды, ал оған дейін тағы үш жыл Павлодар облысының бас экологы болды.",investigations,https://kaz.orda.kz/shko-bas-jekology-sheneunikterdin-tuystarynyn-kajsysyna-tabigatka-zijan-keltiruge-ruksat-berdi-129113/,"2023 жылдың желтоқсанында Өскеменде ШҚО экология департаментінің басшысы Данияр Әлиев ұсталды. Бұл қызметте ол төрт жыл отырды, ал оған дейін тағы үш жыл Павлодар облысының бас экологы болды. Осы уақыт ішінде Әлиев бастаған Экологиялық департаменттер қоршаған ортаға эмиссияға рұқсат берді. Бұл рұқсатты алуда заңсыз ештеңе жоқ. Алайда, оларды алғандардың арасында Қазақстанда танымал адамдардың туыстары көп болды. Orda.kz ол туыстарының кім екенін айтады.
Қазан айының соңында Данияр Әлиевтің ісі сотқа берілді, содан бері ол әлі де жалғасуда. Онымен бірге айыпталушыларға қарағанда, Әлиевтің оқиғасы әйгілі Аль-Капоненің ісін еске түсіреді. Атақты Чикаго мафиясының басшысын тек салық төлемегені үшін соттай  алған еді. Әлиев павлодарлық ұсақ-көтерме саудамен айналысатын фирманың иесі Константин Длюжковскийдің берген парасы үшін істі болып отыр. Іс бойынша үшінші қатысушы — шағын кәсіпкер, астаналық риэлтор Мақсат Жұрқабаев.
Қазақстандық шенеуніктер мен бизнесмендердің туыстарының компанияларына қоршаған ортаға эмиссияға рұқсат беруіне келетін болсақ, органдар әлі ешқандай заң бұзушылықтарды көрген жоқ. Ал олар бізді ойландырып тұр.
Мұны тек экология департаментінен арнайы рұқсат алу арқылы жасауға болады. Енді сол Данияр Әлиевтен руқсат алғандарды зерттедік.
Біз ірі өндіруші компаниялар мен олардың тікелей еншілес компаниялар алған рұқсаттарды есепке алмаймыз. Мысалы, «Казцинк». Біз белгілі бизнесмендер мен шенеуніктердің туыстары қатысы бар аз танымал ЖШС-ге назар аудардық.
Мысалы, Eurasia Copper Miyaly компаниясы сияқты. Данияр Әлиев келгеннен кейін көп ұзамай, 2016 жылдың қазан айында Павлодар ЭД-нен эмиссияға рұқсат алды.
Бұл ЖШС бір-бірінің құрылтайшылары болатын компаниялардың ұзақ тізіміне ие. Олардың бірі - Eurasia Copper Operating, содан кейін бифуркация пайда болады. Құрылтайшылардың бір тармағы «Ер-Тай» ЖШС-ге апарады. Ашық мәліметтерге сәйкес, «Ер-Тай» құрылтайшылары арасында Мақсұтбек Есенов бар.
Бұл қазіргі Jusan Bank мажоритарлық акционері Ғалымжан Есеновтың туған ағасы. 2016 жылы ол ATP банкін басқарды. Сол кезде «Астана ЭКСПО-2017» басқарма төрағасы бұрынғы Алматы әкімі Ахметжан Есімовтің қазіргі күйеу баласы болған.
Eurasia Copper Miyaly құрылтайшыларының екінші тармағының қызығы одан кем емес. Ол құрылтайшылары төрт адамнан тұратын Copper Exploration Group тобына сүйенеді. Олар оны тек 2022 жылы тіркеді. Бірақ біз осы компанияның құрылтайшыларының ішіндегі қызықты тұлғаларға назар аударған жөн деп шештік.
Солардың бірі-сол Мақсұтбек Есенов. Бірақ бұл тізімде тағы екі қызықты кейіпкер бар — Әділ Алшынбаев пен Руслан Фельд. Олардың әкелері — Асқар Алшынбаев пен Евгений Фельд-Meredian Group негізін қалаушылар. 2021 жылы жазғанымыздай Orda.kz. Алшынбаев 2017 жылы Лондондағы ірі жылжымайтын мүліктің иесі ретінде «жұмақ құжаттамасына» түсті. Ал 2021 жылы Фельд «Пандора мұрағаты» атты тізімге еніп, осындай мәртебеге ие болды.
Жоғарыда аталған таңдауларда Алшынбаев пен Фельдтің қатысуынан басқа, Orda.kz 2021 жылы, OCCRP ашқан, олар құрған Meridian Capital Limited компаниясының  Сауат Мыңбаевпен байланысы туралы жазды. Ұйымның мәліметінше, 2000-жылдары Мыңбаев компанияның негізгі акционерлерінің бірі болған. Ал 2016 жылы ол «Қазмұнайгазды» басқарды.
Данияр Әлиевтің басшылығы кезінде павлодарлық ЭД рұқсат берген басқа ұйымдардың ішінен «Илану Жер» ЖШС атап айтса болады.
2019 жылдың тамызында ол Үштаған кен орнының құрамында алтын бар кендерін барлауға және қоршаған ортаға эмиссиялауға рұқсат алды. Ашық мәліметтерге сәйкес, оның құрылтайшыларының қатарына Әуез Тайымбетов кіреді. 2023 жылдың желтоқсан айынан бастап «Ақтөбе» ӘКК басқарады, осы уақытқа дейін 10 айға дейін Алматыдағы «Атамекен» палатасының төрағасы, 2022 жылы Палатаның орталық аппаратында жұмыс істеді. Тайымбетовтың бұрынғы өмірбаяны туралы көп нәрсе белгілі емес. Мысалы, ҚазҰУ түлектері қауымдастығының сайтында ол туралы мынандай сөздер бар:
Әуез Тайымбетов - белгілі заңгер, генерал-майор Бағбан Тайымбетовтің ұлы. Бірақ генерал-майор ғана емес, бірнеше аймақтағы прокуратураларды басқарған адам. Зейнеткерлікке шыққанға дейінгі оның соңғы екі лауазымы-2012 жылдан 2017 жылға дейін ШҚО прокуроры және 2019 жылдан 2023 жылға дейін СҚО прокуроры.
Павлодар облысының ЭД жауабына сәйкес, жоғарыда аталған ЖШС Данияр Әлиевтің басшылығы кезеңінде эмиссияға рұқсат алған жетеуінің екеуі болды.
Бірақ оның ШҚО-да жұмыс істеген кезеңінде мұндай құжаттар 20 есе көп болды! Orda.kz Экология Министрлігінен алған тізімге сәйкес, 2019 жылдың желтоқсанынан 2023 жылдың желтоқсанына дейін ШҚО ЭД қоршаған ортаға эмиссияға 147 рұқсат берді. Біз олардың барлығын зерттедік және олардың кейбіреулері бізді ерекше қызықтырды.
2020 жылғы 6 мамырда ШҚО ЭД-нен рұқсат алған «Эмикон» ЖШС-нен бастайық. Оның құрылтайшыларында Замира Гафурова бар.
Ашық мәліметтерге сәйкес, Замира Гафурованың 14 заңды тұлғаға қатысы бар. Оның ішінде, мысалы, «Petrotel» ЖШС-не басшы болып табылады. Бұл ЖШС туралы Гүлмира Сатыбалдының ісінде бірнеше рет айтылған.
Оның бұрынғы күйеу баласы Абай Жүнісовтің айтуынша, Petrotel «Baur Kazakhstan» АҚ құрамына кірген, ол жеті жыл бойы Нұрсұлтан Назарбаевтың жиенінің бұрынғы әйелімен бірге басшылықта болған. Содан кейін, Жүнісовтің айғақтарында айтылғандай, ол рейдерлік шабуыл жасап, оның компанияларын, соның ішінде Petrotel-ді өзіне алды. Бұл ретте, ашық дереккөздерге сәйкес, ЖШС басшылығы 2007 жылдан бері өзгерген жоқ. Осы жылдар ішінде оның жетекшісі Замира Гафурова болды деген қорытынды жасауға болады.
Замира Гафурова-бұрынғы дипломат және қазіргі кәсіпкер Серік Қарымсақовтың жиені. Сонымен қатар - «Актерек ЛТД» ЖШС басшысы. Қарымсақов Мұхамедиұлымен бөліскен елордалық «Дипломат» қонақ үйін басып алу туралы рейдерлік іс бойынша жапа шегуші боп танылған. Айтпақшы, «Эмикон» Данияр Әлиевтен эмиссияға рұқсат алған кезде, Замира Гафурова сол Дипломат қонақ үйінің директоры болды. Оның 2021 жылғы желтоқсандағы ауысуынан бастап Мұхамедиұлының айналасындағы барлық істер басталды. Orda.kz ол туралы екі жыл бойы арнайы жазды.
Қайрат Сатыбалдының бұрынғы ресми әйелі жоғарыда айтылғандықтан, оны да, айталық, «туыссымағы» Бақтияр Байсейітовты да атаған жөн. Ол бірінші ретте, футболшы және «Ордабасы» ФК бұрынғы президенті ретінде белгілі, Qyzgylt Temir ЖШС құрылтайшыларының қатарында.
2021 жылдың 30 сәуірінде бұл компания ШҚО ДЭ-ден қоршаған ортаға эмиссияға рұқсат алды. Ал бір жарым жылдан кейін Байсейітов Түркістан облысындағы Қаратау уран кенішінде жымқыру туралы іс бойынша іздестірілді. Кездейсоқ, 2024 жылдың 30 сәуірінде Антикор Қаратаудағы ұрлық туралы тергеудің аяқталғанын хабарлады. Хабарламада Байсейітов Қайрат Сатыбалдының атасы, атап айтқанда, оның қызы Назарбаевтың немере інісіне үйленгені туралы айтылды.
Қорытындылай келе, Данияр Әлиевтен қоршаған ортаға эмиссияға рұқсат алған компаниялардың құрылтайшылары (немесе құрылтайшылардың құрылтайшылары) арасында туыстары да бар танымал персоналды аралап көрейік.
2020 жылдың мамыр айында «Шығыс-Гео» ЖШС, ал сол жылдың қыркүйек айында ЖШС «Geo.kz» рұқсат алды. Екі жақта да құрылтайшылар арасында «Қазақмыс» Директорлар кеңесінің төрағасы Эдуард Огайдың ұлы Владислав Огай бар.
2020 жылдың маусымы - «Теньши Tr C» ЖШС рұқсат алды. Оның жалғыз құрылтайшысы-Өскемен неке сарайының басшысы Асқар Тулювгалиев — Серік Төлеуғалиевтің ұлы. Төлеуғалиев қазір ТЖМ вице — министрі, ал 2020 жылдың ортасында «Бәйтерек» ҰБХ Басқарма Төрағасының кеңесшісі болды.
2020 жылдың маусымы мен шілдесі: «ВостокГеоМеталл» ЖШС рұқсат алды. Құрылтайшылардың қатарында сол кездегі ШҚО әкімі Даниал Ахметовтың ұлы Талғат Ахметов бар.
2020 жылдың қыркүйегі - «Алатау Литий» ЖШС екі рұқсат алды. Компанияның басшысы және құрылтайшыларының бірі — Атажан Кенжебаев. Бақытжан Кенжебаевтың ұлы-2016 жылы БЖЗҚ-дан бес миллиард теңге жымқыру туралы істің фигуранты.
2021 жылдың қаңтар және наурыз айларында «Бөке» ЖШС, 2021 жылдың қазан айында «Васильевское» тау-кен металлургиялық компаниясы рұқсат алады. Екеуі де аттас кен орындарында алтын өндіреді. Екеуі де Аltyntas Holding компаниясына тиесілі, ал оның құрылтайшысы — «Жалтырбұлақ» АҚ, акцияларының 25% — ы Алматының қазіргі әкімінің әйелі Гүлнар Досаеваға, ал 2021 жылы-Ұлттық банк төрағасына тиесілі.
Данияр Әлиев берген қоршаған ортаға эмиссияға соңғы рұқсаттардың бірін «Creada Corporation» ЖШС алды. Бұл 2023 жылдың 23 қаңтары еді. Бұл ЖШС Kaz Lithium Ltd компаниясына тиесілі. Оның құрылтайшыларының бірі Асан Исекешев — Әсет Исекешевтің туған ағасы, ол 2023 жылдың 1 қыркүйегіне дейін Қазақстан Президентінің көмекшісі болған.
Екі апта бұрын Өскемен тұрғындары митингіге шығып, қаладағы экологиялық жағдайға наразылықтарын білдірді. Наразылық кезінде айтылған ұрандардың ішінде: «Инвесторларды жауапқа шақыруды талап етеміз» деген ұран да болды.",2024-12-12T15:00:57+05:00,2024-12-12T15:00:57+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/1733990867_dobycha_poleznyh_iskopaemyh_kollazh_kopija.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/1733990543_er-taj.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/1733990543_feld.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/1733990543_tenshi.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/1733990543_zher.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/1733990867_dobycha_poleznyh_iskopaemyh_kollazh_kopija.webp,
eb57400458dcfea4230fa5f7c4574223,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Швейцариядағы Динара Құлыбаеваға қарсы тергеу: Істің егжей-тегжейі белгілі болды,OCCRP-дің журналистік зерттеулер жобасы Швейцарияда Динара Құлыбаеваға қатысты тергеуге байланысты жаңа деректерді анықтады. Elita nysanidagi жылжымайтын мүлікті сатып алуға қатысты қылмыстық іске,investigations,https://kaz.orda.kz/shvejcarijadagy-dinara-kulybaevaga-karsy-tergeu-istin-egzhej-tegzheji-belgili-boldy-132035/,"OCCRP-дің журналистік зерттеулер жобасы Швейцарияда Динара Құлыбаеваға қатысты тергеуге байланысты жаңа деректерді анықтады. Elita nysanidagi жылжымайтын мүлікті сатып алуға қатысты қылмыстық іске байланысты тексеруді Женева прокуратурасы жүргізіп жатқаны туралы ақпарат ақпан айының ортасында белгілі болды, деп хабарлайды Orda.kz.
OCCRP материалында швейцариялық қаржылық реттеуші орган — FINMA Динара Құлыбаева арқылы қаржы операциялары жүргізілген REYL Intesa Sanpaolo банкінде тексеру жүргізгені айтылған. Динара — Қазақстанның тұңғыш президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың қызы және елдегі ең бай кәсіпкерлердің бірі Тимур Құлыбаевтың жұбайы. FINMA-ның тексеруі банктің ""тәуекелге бейімділігі тым жоғары"" екенін және клиенттердің қаражаттарының шығу тегін жеткілікті дәрежеде тексермегенін көрсетті.
Шетелдік журналистердің қолына FINMA мен REYL Intesa Sanpaolo арасындағы хат алмасу құжаттары түсті. Бұл құжаттарда 2023 жылы жүргізілген тексеру кезінде банк клиенттерді ақшаны жылыстату фактілеріне байланысты жеткілікті деңгейде тексермегені, яғни «белгілі бір немқұрайлылық» танытқаны жазылған. 2024 жылдың қаңтар айында жиналған ақпарат Швейцарияның қаржы заңнамасын бұзу фактілерін тергейтін реттеуші органның бөлімшесіне жолданды. Бұл тергеу банк үшін лицензиясынан айырылу және заңсыз жолмен алынған табысты тәркілеу қаупін тудыруы мүмкін.
Банктің өзі тергеу және қадағалау органдарымен ынтымақтастықта жұмыс істеп жатқанын мәлімдеді. Сонымен қатар, REYL Intesa Sanpaolo комплаенс рәсімдерін қатайтып, ақшаны жылыстатуға байланысты күдік туғызған клиенттермен қарым-қатынасты үзген. Алайда бұл клиенттердің қатарында Динара Құлыбаева бар ма, жоқ па — нақты айтылмайды.
Швейцария билігінің сұрақтары тек Назарбаевтың қызына ғана емес, REYL банкінің көптеген клиенттеріне қатысты туындаған. Журналистер анықтаған тұлғалардың қатарында Ресейдің бұрынғы байланыс министрі Леонид Рейман, Өзбекстанның марқұм экс-президенті Ислам Каримовтың күйеу баласы Тимур Тилляев, Әзірбайжан президенті Ильхам Әлиевтің отбасымен байланысы бар қаржылық басқарушы Оливье Местелан және басқалар бар.
Алайда FINMA-ның Динара Құлыбаеваға деген қызығушылығы — ерекше. Біріншіден, оның REYL Intesa Sanpaolo банкіндегі шоттарына ұзақ уақыт бойы банктің жетекші топ-менеджерлерінің бірі — Франсуа Рейл жеке өзі бақылау жасаған (2024 жылдың шілдесіне дейін ол REYL-дің басқарушы директоры болды, қазіргі кезде директорлар кеңесінің мүшесі). Екіншіден, банк Құлыбаеваға Франциядан жылжымайтын мүлік сатып алу үшін 25 миллион еуро көлемінде несие берген. Қазіргі таңда Швейцария билігі Құлыбаеваның REYL Intesa Sanpaolo банкінде сақтап отырған 150 миллион швейцар франкының шығу тегін тексеріп жатыр (Назарбаеваның қызы Женевада элиталық жылжымайтын мүлік сатып алған қаражат осы сомаға кіреді ме — нақты көрсетілмеген).
Динара Құлыбаеваның мүддесін қорғайтын заңгер Жан-Кристоф Ок журналистерге берген мәлімдемесінде, оның Женевада орналасқан XVII ғасырдағы сарай мен сән-салтанатты зәулім үйлерді сатып алуға жұмсалған қаражаттың шығу тегі туралы барлық қажетті ақпаратты билік органдарына ұсынғанын айтты.
Заңгердің айтуынша, Құлыбаеваның депозиттеріндегі барлық қаражат көзі — ол Halyk Bank-тен алған дивидендтер. 2024 жылы басталған тергеуге қарамастан, Назарбаевтың қызы швейцариялық банк арқылы миллиондаған доллар көлеміндегі қаржылық операцияларын жалғастырып отыр.
2024 жылдың мамыр айында FINMA REYL банкінен Құлыбаеваға қатысты «толық клиенттік ақпаратты» тергеу мақсатында тапсыруды талап етті. Сондай-ақ, Люксембургте тіркелген Regulus Holdings S.A. компаниясына қатысты дәл осындай құжаттар ұсыну сұралды. Дәл осы компания арқылы Қазақстанның тұңғыш президентінің қызы Франциядан жылжымайтын мүлік сатып алу үшін 25 миллион еуро көлемінде несие алған.
Динара Құлыбаева іскерлік қарым-қатынас орнатқан Франсуа Рейл — REYL Intesa Sanpaolo банкінің негізін қалаған Доминик Рейлдің ұлы. 2016 жылы ол Францияда ақшаны жылыстату ісі бойынша бір жылға шартты түрде бас бостандығынан айырылған. Ал банкке 1,9 миллион еуро көлемінде айыппұл салынған.
Динара Құлыбаеваға қатысты қылмыстық заңнаманы бұзу фактілері анықталмаған күннің өзінде, банктің өзі үшін өте күрделі мәселе туындауы мүмкін. Тексеру нәтижесінде REYL банкінің қызметкерлері күмәнді қаржылық операциялар туралы ақпаратқа екі ай немесе одан да көп уақыт бойы жауап бермегені белгілі болды.
Ақшаның шығу тегі туралы деректерді жаңарту қажет болған 1400-ден астам клиентке бес жылдан аса уақыт бойы ешқандай тексеру жүргізілмеген. REYL-де шоттары болғандар қатарында тіпті итальян мафиясымен байланысы бар адамдар да болған.
Швейцария прокуратурасының Динара Құлыбаеваның Женева маңындағы сарайына қандай себеппен қызығушылық танытқаны туралы біз осы материалда жан-жақты баяндаған едік. Сонымен қатар, бұл тергеуге Қазақстанның Бас прокуратасының ешқандай қатысы жоқ екенін де анықтадық.",2025-04-10T16:42:45+05:00,2025-04-10T16:42:45+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/1744285334_071e6173-5074-4c2a-9e0f-4abe4399753b.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/1744285334_071e6173-5074-4c2a-9e0f-4abe4399753b.webp,
d1a870aa0d30affc0dc42dab09f32761,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Солтүстікте қазақ санын көбейтемін деген жұрт үнсіз жапа шегуде,Солтүстікке халықты қоныстандыру саясатымен «Еңбек» бағдарламасының аясында көп отбасы көшіп келді. Алайда салынған үйлердің сапасы қандай?,investigations,https://kaz.orda.kz/soltystikte-kazak-sanyn-kobejtemin-degen-zhurt-ynsiz-zhapa-shegude-127680/,"Orda.kz редакциясына Солтүстік Қазақстан облысы Айыртау ауданы Саумалкөл ауылының тұрғыны Мадина Баймендина хабарласып, «Еңбек» бағдарламасымен көшіп келгенін айтты. «45 үйдің жүгін арқалап жүрмін» деген әйел жоғарыға жазған кейбір арыздарының қараусыз жатқанын айтты. Жолға ақша бөлінгенімен, жол да салынбағанын айтқан әйел биыл жөндеуге 67 млн бөлінді деп отыр.
Біздің редакцияға үйлердің жарылған қабырғаларын көрсеткен бейнежазбалар жіберді. Ол Ақжар, Мамлютка, Арықбалық және Айыртау аудандарының да тұрғындары сондай жағдайға тап болғанын айтты.
Редакция тілшісі осы Мадина Баймендинамен сұхбаттасты. Артынша елді солтүстікке көшіру мәселесін көтеріп жүрген «Тәуекел» ұйымының жетекшісі Бурахан Даханға хабарласты.
«Еститін үкіметтің» естімеуі мүмкін емес төрт ауданның жағдайы қазір қалай?
Бұл Мадина Баймендинаның үйінің төбесі. Қазір жөндеу жұмыстарын жасап жатыр. Оның айтуынша, басқа үйлердің де төбелері дәл осылай ашық. Ол бұл жағдайда «үндемей қалуға болмайды» деп, көршілерінің үйлерінің де суреттерін жіберді.
Ал бұл кірпішті бұрандамен ұстатып қойған үйдің кірпіштері құлай береді. Басқа да бейнежазбаларын көрсек, үйлердің сапасы сын көтермейді.
Сондай-ақ Мадина Баймендина басқа аудандардағы үйлердегі суреттерін де жіберді.
Қазір мемлекет солтүстікке қоныстандыру үшін көшірген халық қыстан қалай аман шығамыз деп алаңдап отыр.
2021 жылы да дәл осы Айыртау ауданы, Саумалкөл ауылының тұрғындары үйдің мәселесін көтерген болатын.
Ол Саумалкөл ауылында 23 адам қол жинап, көлік министрі Марат Қарабаевқа жазған арызын көрсетті. Оның айтуынша, 45 үйдің бәрі арызданбай отырған себебі, кейбірі жұмыстарынан айырылып қалуға қорқады, кейбірі хат танымайды.
2021 жылы Астанадан «Еңбек» мемлекеттік бағдарламасы бойынша көшкенде, олар жақсы қарсы алыпты. Алайда ресми салтанаттың сыртындағы шынайы жағдай мүлде басқаша болып шықты. Сондай-ақ ол президент әкімшілігіне жазған арыздарын көрсетті.
Мадина Баймединаның сөзінше үйлердің бәріне емес, кейбір үйлерге ғана жөндеу жұмыстары жасалып жатыр.
Мадина Баймендина ауысып кеткен қай әкімнің жемқорлыққа барғанын білмей қалдық деп отыр.
Сондай-ақ ол көбінің қорқатынын, үйлерінің жағдайын содан көрсетпейтінін айтты. Оның сөзінше Тұрғын үй коммуналдық шаруашылығында істейтін адамдарды жұмыстан шығарамыз деп қорқытыпты.
Ол бұл жобаға қатысқандардың есімдерін айтып берді:
Құрылыс болып жатқанда, 2019 жылы Айыртау ауданының әкімі болып кейін ауысып кеткен Әмрин Дархан Өмірсерікұлы отырды. Кейін осы үйлердің сапасыздығына қатысты Президенттің сынына кейін қызметінен кеткен болатын. Мадина Баймендина қызметінен кеткенімен еш жаза алып, болмаса тексерістен өтпеді, деп отыр тұрғындар. Кейін қызметтен босатылған соң, ол  Солтүстік Қазақстан облысы әкімдігінің кәсіпкерлік және индустриалды-инновациялық даму басқармасы басшысының орынбасары болып тағайындалды.
Ал екінші 2021 жылы ауысып келген әкім Ерболат Мұратұлы Бекшенов сол Президентіміз Қасым-Жомарт Тоқаевтың сынынан кейін СҚО Айыртау ауданына тағайындалған әкім болатын. Қазір ол СҚО сайлау комиссиясының төрағасы.
Мейрам Меңдібаев бір ай бұрын ғана Айыртау ауданының әкімі болып сайланды.
Мадина Баймендина қазіргі әкімнің бұрынғы былықтардың бәрін шешу үшін еңбектеніп жүргенін баса айта кетті.
Orda.kz осы мәселе бойынша бас прокуратураға арнайы сауал жолдады.
Бұл тек бір үйдің мәселесі емес екенін жоғарыда айттық. Көрші үйлерде де электр жүйесінің дұрыс орнатылмауы мен пештерде қауіпсіздік ережелерінің сақталмауынан өрт болыпты. Біз редакция атынан облысқа арнайы сауал жолдайық дегенімізде облыспен ым-жымы бір деп күмәнданатынын айтып, республикалық органға жіберуімізді өтінді.
Сондай-ақ ол арнайы комиссия келгенін, 850 адам қосылған чат ашылғанын, қазір 450-дей адам ғана қалғанын айтты. Алайда күнде мәселе жазғанымен комиссия мүшелері басында үндемеген.
Кейін тек әкімшілері ғана жаза алатын топ қылып тастап, «үндемес ойнап» отырғандарын айтты.
Мақала жазылып жатқанда 16 қазан күні Мадина ханым чатты қайта ашқанын хабарлады. Ал Уәлихан ауданындағы Перизат деген азаматша дау-дамайды чатқа салып көрсете бастағанда мапсап орталығының адамдары оны чаттан шығарып тастағанын айтты. Топта отырғандар «шындықты айтқандарды топтан шығарып жібереді» деп отыр.
Оның сөзінше зауыт салынбаған аудан орталығының әкімдігі 50 адамға да жұмыс таба алмаған соң, жан баға алмаған халық босып, көшіп кеткен.
Бұл мәселені көтеріп жүрген белсенді Бурахан Дахан өзі отбасымен теріскейге көшіп келгендердің бірі.
Қазіргі кезде оның «Тәуекел» атты ұйымы бар. Оrda.kz бұған дейін оның ұйымы осы мәселені қолға алайын деп, мемлекет бөлген 10 млн теңгенің тендеріне қатысқан болатын. Алайда олардың ұтылып қалғаны жайлы жазған едік. Қатысқан ұйымның төртеуі де солтүстіктікі болған. Қазіргі таңда «Тәуекел» ұйымы өз бетінше миграциялық мәселелерді шешуге арналған жаңа жобалар жасап жатыр.
Бурахан Дахан «Еңбек» бағдарламасының жайын бір кісідей білетінін айтты. Өйткені өзім де сол «Еңбек» бағдарламасымен 2021 жылы солтүстікке сонау жер жәннаты Жетісудан көшіп келіпті.
Ол солтүстікте ондай үй мәселесі бар екенін мойындауымыз керек екенін айтып, қазіргі үкіметтің шаралары жайлы айтты
Сондай-ақ ол жемқорлықтың да бар екенін айта кетті.
Бурахан Даханның сөзінше солтүстікке көштің кедергілері көп.
«Теріскей бізге аманат»... Жерді ойлаған әр адамға бұл сөз ыстық. Әрине, 2 әкім ауысқан жердегі жағдайды облыс басшылығы білмеуі, естімеуі мүмкін емес. Бір ай бұрын ғана облыс әкімі Ғауез Нұрмұхамбетов өзі Айыртау ауданына барып қайтыпты. Мәслихаттың кезектес тыс 19-шы сессиясы өтіп, жаңа әкім Мейрам Меңдібаев сайланды.
Orda.kz редакциясы «Еңбек» бағдарламасындағы бұзушылықтар бойынша еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігіне, тұрғын үй құрылысы мен жөндеу сапасын тексеру үшін индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігіне, сондай-ақ бөлінген қаражаттың заңсыз пайдаланылуы мен жемқорлық фактілерін анықтау мақсатында Бас прокуратураға ресми сауал жіберді.
Қазақстан Республикасының Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі «Еңбек» бағдарламасы аясындағы солтүстік аймақтарға көшкен тұрғындардың шағымдарына қатысты жауап берді.
Министрлік өкілдерінің айтуынша, мемлекеттік қолдау заң талаптары мен бекітілген квоталарға сәйкес көрсетіледі. 2024 жылға белгіленген квота 9 483 адамды құрайды.
Министрлік мәлімдемесіне қарасақ, бағдарлама аясында тұрғындарды солтүстік аймақтарға көшіру қолдау көрсететін негізгі шаралардың бірі болып табылады. Қолданыстағы ережелер бойынша, көшуге арналған субсидиялар мен басқа да шығындар жергілікті бюджеттерден бөлініп, бұзушылықтар анықталған жағдайда тексерулер жүргізіледі.
Министрлік сондай-ақ жауапты ұйымдардың жұмысын тексеруді жалғастыруды және сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін азайту үшін жаңа шаралар енгізуді жоспарлап отыр. Бұл үшін министрлік процестерді автоматтандыруды қолға алып, көші-қон орталықтарының қызметкерлерімен қатынастарды барынша азайтуды көздеп отыр. Осы арқылы заң бұзушылықтар мен алаяқтықтың алдын алу мақсатында жұмыс жүргізілмек.
Сонымен қатар, көші-қон заңнамасын сақтау мен жергілікті билік органдарымен ақпараттық өзара әрекеттесуді күшейту жоспарланып жатқанын хабарлады.
Сондай-ақ Orda.kz жіберген ресми сауалымызға Бас прокуратура да жауап қайтарды.
Қазақстан Республикасының Бас Прокуратурасы «Еңбек» бағдарламасы бойынша бірқатар заңбұзушылықтарды анықтады. 17 қазандағы өтінішке жауап ретінде прокуратура мынадай мәліметтерді ұсынды:
Сонымен қатар, Бас прокуратура 2023-2024 жылдар аралығында қоныс аудару бағдарламасының заңдылығын қайта тексергенін хабарлады:
Бұл заңбұзушылықтар бойынша қылмыстық істер қозғалып, «30 лауазымды тұлғаға қатысты 20 алдын ала тергеу басталды».",2024-10-17T12:05:01+05:00,2024-10-17T12:05:01+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/img_20241017_100520_080.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/1729072619_0d149bde-8f95-4336-87aa-e2d95fbf6e3f.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/fb_img_1729144567334.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/inshot_20241015_214508480.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/photo_2024-10-16_13-22-04.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/photo_2024-10-16_13-22-12.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/photo_2024-10-16_13-22-22.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/screenshot_20241015_214408_whatsapp.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/img_20241017_100520_080.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/img_20241017_100520_080.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/snimok-jekrana-2024-10-16-165658.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/snimok-jekrana-2024-10-16-172338.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/screenshot_20241118_183523_all-pdf-reader.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/screenshot_20241118_184106_all-pdf-reader.jpg;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2024-10/photo_2024-10-16_13-23-32.jpg;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sol1.jpg,https://www.youtube.com/embed/4-1qt0EqIdc?feature=oembed;https://www.youtube.com/embed/MdHPz-iwa4U?feature=oembed;https://www.youtube.com/embed/eSaMBb6CT_s?feature=oembed
80c581c26340dcb0a6cce9caaa8bc58a,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Сот «Орда» редакциясының бас редакторын үйқамақтан шығарудан бас тартты,"Бүгін Алматы қалалық сотының қылмыстық істер жөніндегі сот алқасы адвокат Мұрат Адамның жеке шағымын қарады. Ол Гүлнәр Бажкенованы үйқамақтан шығаруды сұраған еді. Алайда сот бұрынғы шешімді өз күшінде қалдырды, деп хабарлайды Orda.kz.",investigations,https://kaz.orda.kz/sot-orda-redakcijasynyn-bas-redaktoryn-yjkamaktan-shygarudan-bas-tartty-136474/,"Бүгін Алматы қалалық сотының қылмыстық істер жөніндегі сот алқасы адвокат Мұрат Адамның жеке шағымын қарады. Ол Гүлнәр Бажкенованы үйқамақтан шығаруды сұраған еді. Алайда сот бұрынғы шешімді өз күшінде қалдырды, деп хабарлайды Orda.kz.
Шағым нәтижесі туралы Мұрат Адам Facebook парақшасында жазды. Оның айтуынша, 1 желтоқсанда Гүлнәр Бажкенованы ұстағанда және оған үйқамаққа қамау барысында бірқатар заңбұзушылықтар жіберілген.
Айта кетейік, ҚазТАГ агенттігінің басшыларына қарсы қылмыстық іс қозғалғаны туралы жазғанбыз. Ал 1 желтоқсан күні «Орда» редакциясының бас редакторы Гүлнәр Бажкенованы үйқамаққа қамап, пәтері мен кеңселеріне тінту жүргізілді. Қазіргі жүйенің еркін адамдарды қамап, бұғауда ұстауы жалпы қоғамды қалай құлдырататыны жайлы материалымыздан оқыңыз.",2025-12-09T11:05:43+05:00,2025-12-09T11:05:43+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/1765260147_1765212505_rejderskij.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/1765260147_1765212505_rejderskij.webp,
e6d0292bf4b8aa9fdf78ab76e5d6da2e,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Суық пен сыздың ауыр азабы»: Су тасқынынан зардап шеккен отбасының күйі,Жақында ғана үкімет отырысында Қанат Шарлапаев  су тасқынынан зардап шеккен аймақтарда құрылыс  төрт ай ішінде аяқталды деп атап өткен болатын.,investigations,https://kaz.orda.kz/suyk-pen-syzdyn-auyr-azaby-su-taskynynan-zardap-shekken-otbasynyn-kyji-127184/,"24 қыркүйекте үкімет отырысында Қанат Шарлапаев су тасқынынан зардап шеккен аймақтарда құрылыс 4 ай ішінде аяқталды деп атап өткен болатын. Дегенмен редакциямызға көктемде үйін су алған Ақмола облысы Қызылжар ауылының тұрғыны хабарласып, үйін көк басып, сыздан өзінің ауру болып қалғанын айтты. Оның сөзінше осы суық пен сыздан ауырып, ауруханаға бірнеше рет жатып шыққан. Қазіргі кезде сыздан өкпесінің 50 пайызы зақымданғанын баяндаған әйел мүгедек ретінде тіркеле алмай жүргенін айтты. Жалғызбасты Гүлзира Рамазанның қасында 85 жастағы қарт анасы мен 12 жасар баласы бар.
Orda.kz тілшісі «қыс түссе, сыз бен көк жайлаған үйден қалай аман шығамын?» деп мұңын шаққан әйелдің жағдайын сұрастырды.
Осы жылы еліміздің 10 облысында су тасқыны салдарынан 224 елді мекен 17 603 тұрғын үй зардап шекті. Шарлапаев үкімет отырысында 9 156 үй жөндеу жұмыстарынан өтті, ал 8 447 үй қалпына келуге жатпайтын болып танылып, нарықтан 5 767 үй мен пәтер сатып алынды деп мәлімдеген болатын. Оның сөзінше, бүгінгі күнде 2 576 үйдің құрылысы аяқталды.
Көктемде зардап шеккендердің бірі — Гүлзира Рамазан 2002 жылы Қытайдан атамекеніне оралған. Ол Көкшетау облысы Қызыл жар ауылының тұрғыны. Жалғызбасты ана бір ұлымен, 80-нен асқан қарт анасымен қазіргі кезде қабырғалары жарылған, көк басқан сыз үйде тұрып жатыр. Көктемде су тасқынынан зардап шеккен Гүлзира Рамазанның сөзінше, оның үйін бағалауға, тексеруге комиссия мүшесі келмеген. Көкшетау қаласы, Қызыл жар ауылдық округіндегі Нұрлы көш көшесіндегі 73/1,73/2,78/1 үйлердің ауласын да су басқан.
Гүлзира Рамазан сасыған, көк басқан үйден аллергиялық астмаға шалдықтық деп отыр.
Қарт анасы  — 16 бала дүниеге әкелген көп балалы ана екен. Ол үйдің кезегінде мыңыншы болып тұрған. Соңғы рет барғанда 1333-шы болып кезегі өзгеріпті.
Гүлзира ханым су тасқыны кезінде бүкіл дүниесін су алып, қорасының құлап қалғанын айтты. Оның сөзінше бүкіл дүниесімен қоса арғы беттен әкелген киіз үйі де суға кеткен.
Гүлзира осы әкімдікте статистика бөлімінде істейтінін айтты. Денсаулығы нашарлап, емханаға баруға мәжбүр болған Гүлзира Рамазанның қысқа баласына деп алған аяқ киімнің көк басқан үйде көгеріп кеткенін айтты. Содан оны отқа жаққан. Басқа киімдері де көгеріп, сасып кеткенін айтып шағымданды.
Оның айтуынша ол әкімдік әрекет істемеген соң, президент апаратына да арыз жазып, өз жағдайын жеткізген. Алайда ауруханада жатқан кезінде әкім келіп, арызды қайтып алуын өтініп, бар жағдайды жасаймын деп уәдені үйіп-төгіп беріпті. Содан арызын қайтып алғанын айтты.
Алайда Гүлзира ханым қазіргі кезде оның халіне әкімдік немқұрайлы қарап отырғанын айтты. Әкімдікте істейтін Гүлзира ханым өзіне маусым мен шілде айлары бойынша медицина сақтандыруын төлемегенін, соның кесірінен ем ала алмай қалғанын айтты.
Ол төленбегенін айтып, әкімге жіберген хатын көрсетті.
Сонымен қатар ол медицина сақтандыруы төленбесе де, дәрігерлердің соған қарамай көмектескенін айтып, солардың арқасында емделгенін де жеткізді.
Гүлзира Рамазан өзі тұрып жатқан үйден көк пен сыз басқаннан бөлек, өте жағымсыз иіс шығатынын айтты. Септиктан адам төзгісіз иіс шығып, киімдер де сасып кеткен. Ұлын сабағына жібергенде, күлімсі иісті сыныптастары байқаған екен.
Сондай-ақ ол жарықшақтары болған соң, жылынбайтынын баяндады. Осы қыстан қалай баласы мен анасын алып шығатынын уайымдайтынын айтты.
Orda.kz осы мәселе бойынша Ақмола облысы Көкшетау қаласының әкімдігіне арнайы сауал жолдаған болатын.
Көкшетау қаласының әкімдігі Orda.kz ақпараттық-талдау порталының Гүлзира Рамазанның су тасқынынан зардап шегуі туралы сұрауына ресми жауап берді. Алайда әкімдік біздің сауалымыздағы қолқаны қапқан иіс жайлы және көк басқан, дымқыл үй жайлы сұрақтарға жауап бермеді.
Әкімдіктің жауабына қарасақ, Гүлзира Рамазан табиғи апатқа байланысты әлеуметтік көмек алу үшін 2024 жылдың мамыр айында өтініш берген. Оған қосымша көмек ретінде 100 АЕК (369 200 теңге) мөлшерінде қаржы бөлінген. Алайда, шығынды өтеу бойынша комиссияға өтініш берілмегені атап өтілді. Жергілікті билік өкілдері оқиға орнын тексеріп, тек ауласының су басқанын растаған, бірақ үйдің өзі зақымданбаған деген жауап қайтарды.
Әкімдіктің сөзінше, Қызыл жар ауылдық округінің әкімдігі су тасқыны кезінде шалшық суды сорып, үйдің іргесін бекіту жұмыстарын жүргізген. Қазіргі уақытта 2025 жылға арналған су тасқынына қарсы іс-шараларға дайындық жұмыстары басталды.
Су тасқынынан зардап шеккен, көк басқан, сыз үйде өз ауруымен алысып жүріп, ұл тәрбиелеп, 85 жастағы анасының жағдайын жасайын деп жүрген Гүлзира бізге жергілікті тілшілер әкімдікке қарасты болған соң, мәселесін жазбай отырғанын айтты. Ал кейбір редакциялар «бір-екі үйді су алғанын» жазбаймыз деп бас тартыпты.
Біз баяндап отырған бұл оқиға су тасқынынан зардап шеккен бір үйдің ғана жағдайы. Жалғыз басты адамға бір отбасын асырап алып шығудың өзі қандай қиын екені бәріне түсінікті шығар.",2024-10-14T14:46:30+05:00,2024-10-14T14:46:30+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/img_20241010_140807_151.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/926a1f6b-0dfd-41a9-874b-e1274527d1f8.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/snimok-jekrana-2024-09-25-172907.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/0cd41258-81b7-4a89-9f6b-548881e2e38c.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/8d00cf10-5575-40ba-ad1f-3f86a32259b2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/screenshot_20241010_085419_whatsapp.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/img_20241010_140807_151.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/img_20241010_140807_151.webp,
e243344b61474640dd266b008a722ae3,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Тағы да Талғар: Сатылған мола, карьерлер мен қоқыс ортасында отырған халық","Талғар мен Еңбекшіқазақ аудандарына шекаралас жерде 2010 жылдан бері карьерлер қазылып келе жатыр. Бір кездері экологиялық таза аймақ болған мекен бүгін де қоқыс пен өлекселерді тастайтын аумаққа айналған. Сонымен қатар, Талғар ауданы Бірлік ауылына қарасты зираттың жартысын кім сатып жіберді? Orda.kz тілшісі осы аймақтардың тұрғындарымен тілдесіп, мәселенің мән-жайын білді.",investigations,https://kaz.orda.kz/tagy-da-talgar-satylgan-mola-karerler-men-kokys-ortasynda-otyrgan-halyk-128056/,"Талғар мен Еңбекшіқазақ аудандарына шекаралас жерде 2010 жылдан бері карьерлер қазылып келе жатыр. Бір кездері экологиялық таза аймақ болған мекен бүгін де қоқыс пен өлекселерді тастайтын аумаққа айналған. Сонымен қатар, Талғар ауданы Бірлік ауылына қарасты зираттың жартысын кім сатып жіберді?
Orda.kz тілшісі осы аймақтардың тұрғындарымен тілдесіп, мәселенің мән-жайын білді.
Тұрғындардың айтуынша, қазылып жатқан карьерлерден құрылысқа керекті қиыршық тас, майда тас, құм мен топырақ есепсіз алынғанымен қатар қазылған шұңқырға қайта өңделуге келмейтін қоқыс пен жануарлардың терілері мен өлекселер тасталады. Мұнда бірнеше ауыл орналасқан, қоқыс өртелгенде иісі сол аймақты түгелімен мүңкітеді. Атап айтар болсақ, ол арада  Авата, Ақтас, Алексеевка, Жаңашар, Кендала сынды елді мекендер бар.
Енді жергілікті тұрғындар түрлі аллергиялық және инфекциялық аурулардың пайда болуына алаңдап отыр. Қазірдің өзінде қоқыстың мүңікіген иісіне тұрғындардың аллергиялық аурулары қозып жатыр екен. Ал енді бір кездері экологиялық таза аймақ болған жердің қоқыс-қопсық мекеніне қалай айналғанын рет-ретімен айтайық.
Негізінен 2010 жылдан бастап аумаққа жақын ірі аудандарда тұрғын үйлер кешені мен басқа да құрылыс қарқынды салынып жатқанда карьерлер қазыла бастаған. Қиыршық тас, майда тас, топырақ, құм сынды құрылысқа керекті табиғи өнімдерді қазып ала бастаған. Араға біраз жыл салып, 2020 жылы карьерлер қазылған аумақтан жеке кәсіпкерге жалға жер беріледі. Бастапқыда ол жерге қоқысты қайта өңдеу зауыты салынады делінген. Бірақ 2020 жылдың күзінде тұрғындар қоқыстың ешқандай нормаға сай емес тасталып жатқанын байқаған. Бұл жерде жеке кәсіпкер ретінде тіркелген Бақытқали Ақжігітовке тиесілі « Жан-Ару» компаниясы, сонымен қатар сол аумақта бұрыннан келе жатқан « ЭкоСервис» атты компания қоқысты қайта өңдеумен айналысады екен. Яғни бұл жерде « Жан-Аруға» дейін қазылған карьерлер мен қоса қоқысты қайта өңдейтін компания болған. Нәтижесінде барлығы бір-бірімен қабаттасып жатыр.
Бұл жерге Алматы қаласы мен Талғар, Еңбекшіқазақ және Іле аудандарының барлық қоқысы жеткізілген. Жұртшылықтың айтуынша, бастапқыда қалдықтарды өңдейтін завод ашуды уәде еткен, алайда қайта өңдеп жатқан ешкім жоқ. Карьер қазылады, ішіне қоқыс тасталады, толса өртеледі, бар процесс осы. Зардабын іргеде тұрып жатқан халық көруде.
Ал енді салдарына келер болсақ, Orda.kz тілшісі тұрғындармен сұхбаттасуға барғанда ол жақтағы жағдайдың ушыққаны соншалық  – далада 1 минут та мұрын жаппай тұру қиынның-қиыны.
Қоқыс полигондары қызметін атқарып тұрған бұл жерде ешқандай санитарлық және экологиялық нормалар сақталмаған. Қазылған карьерлерден 50 метр жерде су құбыры бар, ол арқылы Талғар өзенінен барлық тау өзендерінен келген су қалаға қарай ағады. Осы құбыр бойымен түрлі жұқпалы аурулар таралуда. Өйткені бейберекет төгілген қоқыс салдарынан егеуқұйрықтар, шыбындар, жыртқыш құстар, иесіз иттер көбейіп кеткен . Тұрғындар егеуқұйрықтар мен  шыбын-шіркейді улап жатқанымен, еш пайдасыз. Бұл жерде карьерлер мен қоқыс полигоны бір-біріне қабаттасып орналасқан қазылған карьерлерге рекультивация жасалмаған. Керісінше, әбден қазылып біткен карьерлерге қоқыс тастап, толған соң өртеп отырған. Жұртшылықтың айтуынша, 2022 жылы ауқымды өрт шығып 10 күнге дейін созылған. Былайғы күндегі қоқыс иісі өрттен он есе күшейіп далаға шығу мүмкін болмай қалған. Қазірдің өзінде ара-арасында кішігірім өрт шығып тұрады екен.
Кезінде бұл жердің экологиялық таза аймақ болғанын бізге айтқан Жанна осы елді мекенде 20 жылдан астам тұрып келеді. Тіпті кезінде жасыл желекке толы табиғатта елдер бала-шағасымен демалып, қыдыруға арналған жер болған екен.
Бастапқыда бұл жерде тек қана тұрмыстық қалдықтар қабылдайтын қоқыс орны болған. Бірақ «Жан-Ару» мұнда тек тұрмыстық қоқысты ғана емес, өлген малдың терілерін де әкеліп тастайды. Қазір бұл жерде құрылыс қалдықтары, көлік бөлшектері, жиһаздар, темір сынықтары, тіпті өңдеуге келмейтін ескі теледидар сияқты тұрмыстық емес қоқыстар да жатыр. Мұндай қоқыс не шірімейді, не қайта өңдеуге жатпайды.
Ең сұмдығы, карьерлер әбден қазылып біткен кезде жер асты суы шығып шұңқыр таза суға тола бастайды екен. Тіпті бастапқыда қарасаңыз кішігірім көлшік екен деп ойлап қаласыз. Анықталғандай, ол суда айналадағы қоқыс пен құрт-құмырсқа, егеуқұйрықтар жүреді. Нәтижесінде тұрғындар тұтынып отырған ауыз суда инфекция пайда болуы әбден мүмкін. Өйткені ауыз су ұңғымасы осы жер астынан шығатын суымен қосарласып жатыр.
Карьерлер жолдан 50-60 метр тереңдік шамасында, бұдан артық қазылмайды, ары қарай жер асты суы шығады. Осы орайда, айта кетерлігі, мұнда есепсіз қазылған карьер салдарынан пайда болып жатқан жер асты, яғни ішуге болатын таза су іргедегі жақын тұрған Бесағаш тұрғындарының соңғы 10 жылдағы жыр болған мәселесі.
Сол маңдағы Ават ауылының тұрғыны Сухраб Шамахуновтың айтуынша, тұрғындар тұтынып отырған жер асты суы қоқыспен толық ластанудың аз-ақ алдында тұр.
Саяжайлар мен үйлер қоқыс полигонына әбден жақын орналасқан. Ешқандай санитарлық қашықтық белгіленбеген . Оны келіп тексеріп жатқан арнайы орган да жоқ. Негізінен санитарлық қашықтық 30-50 метр болуы керек. Бірақ қоқыс полигоны небары 10 метр жерде орналасқан.
Осының бәрін қоқысты өртеген полигон иелеріне айтқан тұрғындар «біз өртеген жоқпыз» деген жауап қана алыпты. Бірақ тұрғындардың айтуынша, бұндай әрекеттерді дәлелдеу өте қиын . Біз оларға «Бұл ауыл, адамдар тұрып жатыр ғой» дегенде, «Заң бойынша мұнда ауыл болмауы керек» деп айтқан. Қандай заңды меңзеп тұрғандары белгісіз. Естеріңзге сала кетейік, карьерлер мен қоқыс полигондары мұнда ауыл пайда болғаннан кейін қазылған.
Сонымен қатар, бұл Талғар және Еңбекшіқазақ аудандарына тиесілі жердің ортасында орналасқан аумақта саяжай статусы болғандықтан нәтижесінде ешкім бұл аумақты бақылауға алғысы келмейді. Салдарынан аумақта болып жатқан бассыздыққа дер кезінде назар аударатын арнайы органдар да жоқ. Шекаралас жерде орналасқан бірнеше гектарлық жер учаскесіне екі ауданның да әкімі  жауапкершілік алғысы келмейді.
Бір қызығы, өнеркәсіп және құрылыс министрлігі заңсыз пайдалы қазбаларды өндіруге қатысты карьерлердің қазылуы заңсыз екенін әрі қазуға рұқсат бермегенін мәлімдеді.
Жоғарыда айтылған «Жан-Ару» компаниясының иесі Бақытқали Ақжігітов жайлы бірер ақпарат айта кетейік. Бастапқыда Ақжігітов аудан әкімінің орынбасары Оразхан Қаспақпаевтан зардап көргенін айтқан болатын. Ақжігітовтың айтуынша, небары 30 сотық жерде жалға алып қалдық өңдейтін зауыт салмақ болған. Артынша ол жерде шыққан өртті сөндіруге кеткен 43 миллионды Бақытқали Ақжігіовтің әйеліне  сот шешімімен төлеуге міндеттегеген. Бірақ, тұрғындардың айтуынша дәл осы Ақжігітов сол аймақтағы заңсыз қоқыстың басым көпшілігін төккен азамат болып шықты, 30 сотық жер деген сөз жайына қалып, қоқыс төгілген аумақ жайылып кеткен.
Ержан Игібаев Талғар ауданы мәслихатының депутаты, экологиялық кеңестің мүшесі Ақжігітовтің көпшілікке жалған ақпарат таратып жүргенін айтты.
Тағы да жерге қатысты мәселе дәл осы Талғар ауданында. Нақтырақ айтар болсақ, жергілікті тұрғын Мақсат Кенжебаевтың айтуынша, Бірлік және Белбұлақ ауылдық округіне қарасты зираттың жартысынан көп бөлігі сатылып кеткен.
Талдыбұлақ, Ақбұлақ, Шыңбұлақ, Аққайың ауылының тұрғындары қайтыс болған туыстарын көметін жер таппай отыр. Өйткені осы уақытқа дейін жерленіп келген зираттың жартысы 2010 жылы сатылып кеткен. Ең қызығы сатылып кетті делінген жер Іле Алатау паркіне қарайды, сондықтан оны  жекешелендіруге болмайды, бірақ қалай сатылып кеткені белгісіз. Бізге көрсетілген жер кадастырында сатылды деген жердің мемлекеттік нөмірі не дәрежесі жоқ. 2010 жылы сатылғанымен ол жерлер ешқандай пайдаға аспай жатыр. Бір кездері ол жер жергілікті тұрғындар үшін кішігірім демалыс орны болған, ал қазір ол аумаққа кіруге тыйым салынған. Сатылған зираттың жартысы мен жоғарғы бөлікте орналасқан етегіндегі жайылымдық жерлер де жекеменшікке өтіп кеткен екен.
Сондай-ақ ауыз сумен қамтамасыз етіп отырған резервуарды сатып жіберген. Кенжебаевтың айтуынша, бірнеше ауылды ауыз сумен қамтамасыз етіп отырған резервуарды жарамсыз деген желеу тауып,  сол аумақты да сатып жеберген. Артынша ол жерге бірнеше отбасы үй салған. Қазіргі таңда сот шешімімен ол жер мемлекетке қайтарылғанымен тұрғызылған үйлер сол қалпы тұр.
Мақсат Кенжебаевтың өзі де Талғар ауданы әкімшілігі тарапынан әділетсіздік көргенін айтады. 2019 жылы Бірлік ауылына Кенжебаев демеушілер тауып мешіт салған. Сол кезде Кенжебаев пен сол кездегі әкім Аслан Қасымбаев арасында мешіттің салынуына байланысты дау басталған. Артынша оның үйін біреулер өртеп кеткен. Кенжебаев өзі үйінің өртенуін сол кездегі әкімшілікпен болған текетіреспен байланыстырып отыр.
Жоғарыда айтылған мәселелер бойынша біз Талғар ауданының орынбасары Оразхан Қаспақбаевқа хабарласқанда, ол кісі көп сөзге бармады.
Сонымен қатар жер кадастырында еш нөмірсіз тұрған сатылды деген зират аумағы мемлекеттің балансында екендігін  жеткізді. Осы орайда өзінен-өзі туындайтын заңды екі сұрақ бар. Біріншісі, Қаспақпаев айтқан жерлер мемлекеттің балансында болса неге жер кадастырында арнайы нөмірмен бекітілмеген? Екіншісі, қоқыс пен қазылған жердің, егеуқұйрықтың қақ ортасында отырған халыққа құзіретті органдар келіп араласуы үшін бұдан асқан қандай сұмдық жағдай керек?",2024-10-30T11:00:17+05:00,2024-10-30T11:00:17+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/kollazh-musornyj-rajon-2.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/888888.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/gruntovaja-voda-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/karery.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/mola.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/musor.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/photo_2024-10-30_15-06-41.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/kollazh-musornyj-rajon-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/kollazh-musornyj-rajon-2.webp,
fa9a504366e791e7c7d917ec00839a06,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Талғардың қанды түні»: Шерзат ісіне ІІМ әділ тергеу жүргізе алды ма?,"15 қазан күні ІІМ бірінші орынбасары Бауыржан Аленов, Алматы облысының прокуроры Адамов Берік Абызбайұлы және ІІМ тергеу департаментінің бастығының орынбасары Аисов Самат Советұлы брифинг өткізді.",investigations,https://kaz.orda.kz/talgardyn-kandy-tyni-sherzat-isine-iim-adil-tergeu-zhyrgize-aldy-ma-127718/,"15 қазан күні ІІМ бірінші орынбасары Бауыржан Әленов, Алматы облысының прокуроры Берік Адамов  және ІІМ тергеу департаментінің бастығының орынбасары  Самат  Аисов брифинг өткізді. Олар Талғар ауданындағы қылмыстың тергеу барысы жайлы баяндап, «Қамажай» дүкеніндегі бейнежазбаларды көрсетті.
Orda.kz тілшісі брифингке қатысып, спикерлердің айтқандарын тыңдады.
Әуелі оқиғаны қысқаша баяндап берсек. Талғарда 4 қазан күні бір топ адам келіп дүкен иесі Қаржаубай Нұрымов, ұлы Шерзат Полат және ағасы Нұрқанатпен жанжалдасып, арты кісі өліміне ұласты. 16 жасар Шерзат Полат қаза болды.
Бұл оқиғадан соң әкесі әділ сот талап етіп, жақындарымен және бір топ адаммен Талғарда көшеге шығып, жолды жауып тастаған болатын. Осыдан кейін әкесі өзіне біреулердің қоқан-лоққы жасап жатқанын айтты. Кейін олардың үйі өртенді.
Ал тергеу ісіне келсек, 10 адам күдікті ретінде ұсталды. Сол кездегі екі әйел адам куәгер ретінде қалды. Ал желіге тараған бейнежазбаларға қатысты қылмыстық іс қозғалды.
Негізінен бұзақылық, кісі өлтіру, қоқан-лоққы жасау, қылмысты құзырлы органдарға хабарламау сынды айыптармен қылмыстық іс қозғалды. 3 пышақ, 1 мылтық айғақ ретінде алынды.
Сонымен дүкендегі жанжал неден шықты? Бұрын сотталғандардың әрекеттері үшін полиция жауапкершілікке тартыла ма? Шерзаттың әкесін біреу ұрып-соққан ба? Хуторлық қылмыстық топ расымен бар ма? Хасан Қасымбаев қылмыстық іске қатысы бар ма? Ұсталғандар кімдер?
Осы сұрақтарға бүгінгі брифингте жауап алуға тырыстық.
Бірінші болып Бауыржан Әленов сөз сөйледі. Ол журналистерге субъективті ақпарат таратпай, жауапкершілікті сезіну керегін айтты. Оның сөзінше әрбір жалған ақпаратты жоққа шығарып отыру тергеу ісіне кедергі келтіреді.
Кешеден бері желіде «Қамажай» дүкенінің алдындағы, ішіндегі бейнекамералар түсірген жазбалар таралып кетті. Оған қатысты қылмыстық іс қозғалғанын айта кетейік. Олардың сөзінше оны біреулер таратып жіберген.
Сонымен қатар, қылмыстық процестік кодекстің 201-бабының талаптарына байланысты шектеу болып, олар ақпаратты толық жариялай алмапты. Сол үшін Бас прокуратурамен келісіп, бүгін тергеу ісін жариялап отырғанын айтты. Әуелі брифингте ІІМ тергеу департаментінің бастығы Самат Аисов бейнежазбаны түсіндіріп берді.
Бір қызығы бұл жиында тек дүкендегі бейнежазбаны көрсетіп, оқиғаны «жағдайдың объективті көрінісін қалыптастыру үшін» деп, басқа бейнежазбаларды көрсетпеді. Оны осы бейнежазбаның таралып кетуіне байланысты деп түсіндірді.
Ары қарай бейнежазбаны қосты.
Алайда бейнежазбадағы Қаржаубай Нұрымовтың дүкен ішіндегі бір топ адаммен, өзінің касса жақта тұрған кезіне келсек. Ол аяқ-асты пышаққа ұқсас затты ұстап ұмтылады. Осы сәтте сыртта  марқұм Шерзат пен оның ағасы және басқа адамдар жанжалдасып жатқан соң ұмтылуы мүмкін. Еске салсақ, бүгін ғана Orda.kz әкесінің пышақ ұстап келгендерге қалам ұстап шықпайтын шығармын дегені бар еді». Демек осы сәтте сыртта күдіктілердің қолында қару болуы әбден мүмкін.
A post shared by Алматы | Almaty | Новости (@almaty.official)
Бейнежазбаның соңғы жағында бір әйелдің ер адамды басқа жаққа әкеткені анық көрінеді.
Бейнежазба толық емес. Ал Аисов Самат болса, оның толық екенін айтып, керек жерлерін алды деген ақпаратты жоққа шығарды. Ол бұл бейнежазбаны «негізгі фрагменттер» деді.
Еске салсақ, Orda.kz бүгін әкесі мен анасының керек жерлерін алды деп, бейнежазба түсіргенін жазған болатын.
«Егер төлем қағаздарының бәрі көрсетілген болса, тату шешілген болса, марқұм Шерзат пен күдікті А. арасында сыртта неге жанжал болды?» деген сұраққа Бауыржан Әленов қазір она анықтап жатқандарын айтты.
Қазір марқұм Шерзат пен күдіктінің арасында қандай дау болғанын анықтап жатырмыз. Бұл анықталады, деді Бауыржан Әленов.
Аисов күдіктілердің бәрінің ұсталғанын айтты. Қыз балалар ажыратуға тырысқан деп отыр.
Самат Аисов екі әйелді күдікті ретінде тануға еш себеп жоқ екенін айтты.
Ал Алматы облысының прокуроры Берік Адамов қайғылы оқиғаның ешкімді бей-жай қалдырмағанын айтып сөзін бастады.
Еске салсақ, осы қылмысқа күдікті деп ұсталған азаматтардың арасында бұрын сотталған, бақылаудағы азаматтар бар. Олардың түнгі уақытта жүріп, ішімдікті түн ортасында алуы заңсыз.
Бүгінгі жиында Самат Аисов ұсталғандардың ішінде сотталғандардың бар екенін растады. Олардың бұзақылық және тағы басқа да қылмыстар бойынша айыпталып бұрын сотталғанын мәлімдеді.
Ал полиция қызметкерлерінің үй өртелгенде қайда жүргені жайлы сұраққа, Бауыржан Әленов қызметтік тексеріс жүріп жатқанын айтып жауап берді.
Бауыржан Әленов Қазақстанда қазір тіркелген қылмыстық топ жоқ екенін айтып, «хуторлықтар» жайлы ақпаратты жоққа шығарды. Бауыржан Аленов ұстаған күдіктілердің бар таныстары, байланыстары тексерілгенін баяндады. Ал Хасан Қасымбаевтың бұл іске мүлде тартылмағанын айтты.
Сондай-ақ Бауыржан Әленов полицияға қылмыс болған соң ғана қоңырау шалынғанын айтты. Ал күдіктілердің арасында полиция қызметкерлері бар деген ақпаратты ол жоққа шығарды.
Ал әкім аппаратында отырған Аслан Қасымбаевтың бүгін қызметтен кеткені белгілі болды.
Ол жайлы Берік Адамов:
Талғар әкімдігі Аслан Қасымбаевтан бөлек Талғар ауданының әкімі мен орынбасары сөгіс алғаны жайлы жариялады . Алайда олардың не себепті жазаға ұшырағаны жазылмады.
Бұған дейін өзіне қоқан-лоққы жасалғанын Қаржаубай Нұрымов айтқан. Оның анасы да бейтаныс адамдардың «балаңның қасынан көріңді қаза бер» дегені жайлы айтқан болатын. Көршілерінің сөзінше нөмірі жоқ көліктер сол үйді торуылдап жүрген. Сондай-ақ жәбірленуші тарап өздерін құзырлы орган қызметкерлері сұрақтың астына алып, қысым жасап, қорқытқаны жайлы баяндаған болатын. Желілерде Қаржаубай Нұрымовтың алғаш түсірген бейнежазбалары мен соңғы түсірген бейнежазбадағы бетін салыстырған суреттер таралды. Пікірлерде оны ұрып-соқты деген болжамдар айтылды.
Ал Берік Адамов құзырлы органдардан марқұмның туыстарына қысым жасау жайлы арыз келмегенін айтты.
Бауыржан Әленов бүгін оларға сұрақ қойып, осы істі анықтайтынын мәлімдеді.
Сондай-ақ ол полицияның дүкендегі бейнежазбаны өшіргенін жоққа шығарды. Еске салсақ, марқұмның туыстары бұл жазбаны өздеріне өшірілгенін айтқанын жеткізген болатын.
Ал бұған дейін тілшілердің сұрағына Талғар тұрғындары хуторлықтар тобы жайлы айтқан еді.
Қазір ел арасында резонанс болғаннан кейін, Қаржаубай Нұрымов қандай сөз айтса да, өз сөзіне «митингіге шықпау» жайлы қосып айтады. Соңғы бейнежазбасында ол басқа мемлекетке кететінін айтты.
Әлеуметтік желілерде #шерзатүшін хэштегімен суреттер таралып жатыр. Қазірдің өзінде бұл суретті 730 мың адам салды.
Бұған дейінгі болған оқиғаны мына материалдан оқыңыз.",2024-10-15T17:30:14+05:00,2024-10-15T17:30:14+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/d87fba2c-7a2d-4d55-a592-b2212787d965.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/05750840-6436-42e4-b864-5b4ee7e57c77.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/2d529d80-d626-4910-b830-e2006da9a447.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/4d882a4e-f544-4295-b8c8-8dc0fda5d469.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/eaae1420-f4b1-44ba-8346-58a194ab1071.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/f8832d36-08b0-46ca-a2fa-a1621dbec52c.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/d87fba2c-7a2d-4d55-a592-b2212787d965.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/d87fba2c-7a2d-4d55-a592-b2212787d965.webp,
6da643c386c38028ca29997289686a70,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Талғардың жырға айналған су мәселесі мен заңсыз құрылыс,"Алматы қаласының Медеу ауданы және Талғар қаласымен шекаралас орналасқан Бесағаш ауылының тұрғындары су азабын көріп келеді. Себебі бұл аймақ әлі күнге дейін саяжайлық елді мекен мәртебесіне ие, ал бұл жергілікті атқарушы органдарды коммуналдық мәселелерді шешуден босатады. Orda.kz тілшісі тұрғындар уәжін тыңдап қайтты.",investigations,https://kaz.orda.kz/talgardyn-zhyrga-ajnalgan-su-maselesi-men-zansyz-kurylys-128023/,"Алматы қаласының Медеу ауданы және Талғар қаласымен шекаралас орналасқан Бесағаш ауылының тұрғындары су азабын көріп келеді. Себебі бұл аймақ әлі күнге дейін саяжайлық елді мекен мәртебесіне ие, ал бұл жергілікті атқарушы органдарды коммуналдық мәселелерді шешуден босатады. Orda.kz тілшісі тұрғындар уәжін тыңдап қайтты.
Шекара бойынша Талғар ауданы құрамына кіргенімен белгілі бір статустың жоқтығы тұрғындар үшін үлкен қолайсыздық тудырып отыр. Салдарынан тұрғындар коммуналдық қажеттіліктерді, соның ішінде су, жол, газ және жарықты өз беттерінше қамтамасыз етуге мәжбүр.
Елді мекенді сумен қамтамасыз ететін ұңғыма жеке тұлғаға тиесілі, ол қазір монополист саналады. Мұнда 650 үй бар, олардың шамамен 300-і өткен жылы жазда су болмаған соң, амалсыздан 30 мың теңгеден жабдықтарды жаңартуға жинап берген. Қызығы, сумен қамтамасыз ету қызметін көрсететін жекеменшік иесіне тұрғындар тек су тұтынғаны үшін ғана төлеуі керек еді. Ал оның құбырларының ауысқаны -ауыспағаны жекеменшіктің жеке мәселесі.
Сонымен қатар, тұрғындардың айтуынша, су бағасы тұрғындар үшін әртүрлі есептеледі екен. Кейбіреулер текше метріне 400 теңге төлесе, басқаларға үй көлеміне қарай 5000 теңгеге, ал үйі кіші болса 4000 теңгеге дейінгі тұрақты төлем белгілеп қойған. Бұл мәселе бірнеше рет антимонополиялық ведомствода көтерілген. Бірақ олар сумен қамтамасыз етіп отырған монополист компанияның тіркелмегендігін айтқан.
Дәл осы сұрақты тұрғындар әкімшілік өкілдеріне қойғанда олар  тұрғындарға «ұңғыма иесімен жанжалдаспауға» кеңес беріпті.
Сондай-ақ Бесағаш тұрғындары коммуналдық мәселерерден бөлек заңсыз құрылысқа алаңдаулы. Баянауыл көшесінде салынып жатқан бес қабатты 6 үйдің құрылысының заңдылығына қатысты тұрғындардың сұрағы бар.
Құрылыс нысанында паспорт бар, бірақ мемлекеттік сараптама нөмірі көрсетілмеген. Тұрғындар эвакуация жолдарының қауіпсіздігіне де алаңдаулы. Тар жолдан өрт сөндіру көлігі түгілі жеңіл көлік пен  жаяу жүргіншінің де жүруі қиын.
Сонымен қатар, Бесағаш пен Думан арасында жағалай жатқан  «Луч», «Восход», «Самал», «Апорт» және «Әсем» қоғамдастықтарында тұратын барлық балалар тас жолдың арғы жағындағы жалғыз мектепке баруға мәжбүр. Балалардың қауіпсіздігі үшін елді мекеннің қауіпсіз бөлігінде жаңа мектеп қажет. Тұрғындар орналасқан саяжайлық қоғамдастықтардың жолдары нашар, көше жарығы жоқ, бұл әсіресе балалардың мектепке барып-қайтуына қосымша кедергі келтіруде. Тұрғындар өздері қаржы жинап жыл сайын көктем мен күзде 2 реттен жол төсеп, жарық үшін трансформатор, тіпті кәріз жүйесін да өздері орнатқанымен мәселе толық шешілмей келеді.
Соңғы 10 жылдан бері жыр болып келе жатқан бұл мәселелер Талғар ауданының әкімдігіне талай рет жеткізілген. Әкімшілік құр уәде берумен ғана шектелуде дейді тұрғындар. Бір қызығы, жұртшылық Талғар ауданының әкімі Таңат Айдарбековтың орынбасары Оразхан Қаспақпаевтың халықпен қарым-қатынасына наразы. Тұрғындардың айтуынша, Қаспақпаевқа ауданның мәселесін айтып, сұрақты төтесінен қойғаннан кейін 75 жастағы қарияны еш себепсіз полиция бөлімшесіне алып кеткен. Ал тағы бірде егде тартқан әйелге Қаспақпаев қол көтерген екен.
Orda.kz тілшісі Талғар ауданы Бесағаш елді мекені тұрғындарымен тілдескен соң, араға 2-3 күн салып, Таңат Айдарбеков халықпен кезекті кездесуін өткізген. Кездесуде негізінен шағымдар мен өтініштер көп болған. Алайда олардың басым бөлігі сумен қамтамасыз ету мәселесіне қатысты болды. Әкім, Бесағаштағы «Оңтүстік» жобасы аяқталғаннан кейін су мәселесі шешіледі деп кезекті уәдесін беріпті.",2024-10-28T14:00:14+05:00,2024-10-28T14:00:14+05:00,kk,Перизат Жарылқасын,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/klzh-voda-besagash.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/photo_2024-10-28_15-19-09.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/klzh-voda-besagash.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/klzh-voda-besagash.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/talgar5555.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/talgarrrr.jpg,
54160b87d1280146eb7365c05176e805,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Тасмағамбетов бекіткен»: Алматыдағы ірі зауытты EXPO-2017 бойынша сотталған Ермегияевтің әкесі қалай иеленді?,Мемлекеттік мүлікті электронды саудалау сайтында бұрын ұсталған шенеунік Талғат Ермегияевтің әкесіне тиесілі болған темір-бетон конструкцияларын өндіретін зауыттың лоты жарияланды. Orda.kz тілшісі құны сегіз миллиардтан асатын ірі активті шенеуніктің отбасы қалай иемденгенін баяндайды.,investigations,https://kaz.orda.kz/tasmagambetov-bekitken-almatydagy-iri-zauytty-expo-2017-bojynsha-sottalgan-ermegijaevtin-akesi-kalaj-ielendi-135261/,"Мемлекеттік мүлікті электронды саудалау сайтында бұрын ұсталған шенеунік Талғат Ермегияевтің әкесіне тиесілі болған темір-бетон өндіретін зауыттың лоты жарияланды. Orda.kz тілшісі құны сегіз миллиардтан асатын ірі активті шенеуніктің отбасы қалай иемденгенін баяндайды.
Қазіргі таңда зауыт «Проблема болатын несиелер қоры» (АО «Фонд проблемных кредитов») балансында көрсетілген. Есеп-құжаттарда бұрын бұл нысан «Серт» АҚ-ға тиесілі болғаны айтылады. Оның құрылтайшысы ретінде елге еңбегі сіңген қайраткер, бизнесмен және бұрынғы партия қызметкері, сондай-ақ экс-президент Назарбаевтың серігі әрі танымал Талғат Ермегияевтің әкесі — Амангелді Ермегияев көрсетілген.
Қысқаша тарихына шолу жасасақ, 1991–1993 жылдары Ермегияевтің әкесі «Алматыстрой» концернінің президенті болған, кейін 1993 жылы — «Алматықұрылыс» холдингі басшылығының төрағасы қызметін атқарған. 2002–2004 жылдары ол «Отан» республикалық саяси партиясының уақытша төрағасы болып, 2004 жылғы 12 наурыздан бастап «Отан» партиясының төраға орынбасары болған (сол кезде партия төрағасы — Нұрсұлтан Назарбаев). (Ескерту: бұл деректерді ресми тіркелген дереккөздерге сүйеніп айтып отырмыз).
Бағалау есебінде өндірістік база Алматы қаласында 40 мың шаршы метр аумақта орналасқаны көрсетілген. Аумақта ғимараттар, құрылыстар, техникалық нысандар мен теміржол желілері бар. Барлық мүлікті тізіп шығудың қажеті жоқ, тек оның нарықтық құны 8,2 млрд теңге деп бағаланғанын айтайық.
Бір кездері «Серт» акционерлік қоғамы табысты құрылыс компаниясы болғанын ескерсек, осы зауытта қоғамның жобаларына арналған темірбетон конструкциялары шығарылған. Алайда зауыт 1985 жылы салынған, яғни оны өз уақытында Амангелді Ермегияев өте тиімді жекешелендіріп алып, кейін сол жерде нысандарды толықтыра салған.
Бұдан бөлек, 2000 жылы «Серт» АҚ бұл жер учаскесін әкімдіктен жылына небәрі 1,8 млн теңгеге жалға алған. Келісімнің әрекет етуші мерзімі 2003 жылдың қырқүйегіне дейін болған, кейін зауыт өндірістік базасы Ермегияевтің иелігіне өткен. Осы мәмілені сол кезде Алматы әкімі Иманғали Тасмағамбетов бекіткені хаттамада көрсетілген.
Сауда 30 қыркүйекте басталды. «Проблема болған несиелер қоры» өндірістік базаны беруге дайын тұрған ең төменгі баға — 5,3 млрд теңге деп белгіленген.
Бір кездері «Серт» Алматы құрылыс нарығында, әсіресе пай үлесі арқылы салынатын жобаларда (мысалы, «Жайлы» тұрғын кешені) ойып тұрып орнын алған компания еді. Алайда 2000-жылдардың соңында компанияда дағдарыс басталды. Құрылысшылар тапсырыс берушілерге пәтерін уақытында бере алмады, ал тұрғындар су мен басқа да жағдайдың жоқ екенін айтып шағымданды.
2009 жылға қарай халық өздері төлеген ақшаның мақсатсыз жұмсалғанын ашық айта бастады. Компания жер сатып алып, дүкендер мен қонақүйлер салды, бірақ үлескерлердің пәтерлерін аяқсыз қалдырды. Жиналған қаржыдан құр алақан қалған салымшылар барынша дабыл қағып, мәселелеріне назар аудартуға тырысты. Кейбірі құрылыс алаңдарының жанынан шатыр тігіп, кейбірі бітпеген үйлерге қоныстанып, тіпті өзін темір арматураға шынжырлап байлағандар да болды. Тіпті «Серттің» иесіне тиесілі деген мәліметті естіп олар «Рахат Палас» қонақүйіне де кіруге талпынған еді.
2010–2011 жылдары «Серт» акционерлік қоғамының қарызы күрт көбейді. Несие мен салық бойынша берешек жиналды, сонымен қатар үлескерлермен, мердігерлермен және тіпті өз қызметкерлерімен соттасуға мәжбүр болды. Компания қарсылық білдіруге тырысқанымен, салық органдары банкрот деп тануды талап еткен істерді сот бастапқыда қанағаттандырмай, құрылысшының жағында тұрды. Жағдай ушыға берді: нысандар салынбады, компанияның мүлкіне тыйым салынды.
Қазіргі деректерге сүйенсек, «Серт» АҚ салық бойынша 1,6 млрд теңге және атқарушылық өндірістер аясында тағы 5,1 млрд теңге қарызға батқан.
Талғат Ермегияев 1969 жылы Алматыда туған, мемлекеттік лауазымдарда жұмыс істеп, туризм және спорт министрлігінде, кейін ұлттық спорт агенттігінде қызмет атқарған. 2013 жылы ұлттық компания — «Астана ЭКСПО-2017» басшысы болды. 2015 жылы оған қарсы қылмыстық іс қозғалып, тергеу материалдарына сәйкес, көрме дайындығында оны және қызметкерлерін бюджет қаржысын жымқырды және аса ірі көлемде пара алды деп айыптады. Мемлекетке келтірілген жалпы зиян шамамен 10 млрд теңге деп есептелген.
2016 жылдың маусымында сот Талғат Ермегияевті қатаң тәртіптегі колонияда 14 жылға бас бостандығынан айыру жазасына кесті. Сонымен бірге заңсыз жолмен алынған мүлкі тәркіленсін деген шешім қабылданып, Ермегияевке мемлекеттік және коммерциялық орындарда басшылық қызмет атқаруға тыйым салынды. Апелляциялық соттар алғашқы үкімді өзгеріссіз қалдырды.
Алғашында ол үй қамағында болды, бұл мерзім жазаны есептеу кезінде «бір күн екі күнге тең» деп есептелді. Алайда негізгі жазасын Ермегияев Алматы облысындағы ЛА-155/12 колониясында өтеп жатыр. Соңғы жылдары бірнеше мәрте шартты түрде мерзімінен бұрын босатуды сұрағанымен, сот өтінішін қанағаттандырған жоқ. Ал қорғаушылары істің қолдан жасалғанын алға тартып, үкімді қайта қарауды талап етіп жатыр.
Автор: Илья Астаханов",2025-10-02T11:00:48+05:00,2025-10-02T11:00:48+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1759382148_zavod_jekspo_ermegijaev_privatizacija_kollazh_kopija_ilja.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759380865_3281eb2d-5aea-41cd-9dfa-a1ee91ff159e.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759380887_snimok-jekrana-2025-10-01-v-13_19_09.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759381020_snimok-jekrana-2025-10-01-v-12_28_38.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759381115_snimok-jekrana-2025-10-01-v-12_39_48.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759381180_snimok-jekrana-2025-10-01-v-12_42_35.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759381468_photo_4392_jpg.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/1759382082_azisw6dccp4lhz8kr8hocwbq2rqizrms57lwqwuz-kopija.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-10/sizes/1440x810/1759382148_zavod_jekspo_ermegijaev_privatizacija_kollazh_kopija_ilja.webp,
f5020a3cb0578e385005ce1707c70d16,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Тентіреген жастар, торыққан қараша халықтың шындығы және құрып бара жатқан Арал туралы «әдемі» баяндамалар","Orda.kz тілшілері Арал қаласы мен жан-жақтағы ауылдарға тек бір мәселе үшін барған жоқ. Осы жолы сапарда бір өңірдің емес, бүтін елдің қайғысына айналған Арал теңізінің қазіргі жағдайы жайлы егжей-тегжейіне дейін сұрастырды.",investigations,https://kaz.orda.kz/tentiregen-zhastar-torykkan-karasha-halyktyn-shyndygy-zhane-kuryp-bara-zhatkan-aral-turaly-ademi-bajandamalar-133612/,"Orda.kz тілшілері Арал қаласы мен жан-жақтағы ауылдарға тек бір мәселе үшін барған жоқ. Осы жолы сапарда бір өңірдің емес, бүтін елдің қайғысына айналған Арал теңізінің қазіргі жағдайы жайлы егжей-тегжейіне дейін сұрастырды. Арал қаласының әкімдігі бізге берген сұхбатында теңізде 22 түрлі балық, бекіре бар екенін, сонымен қатар 9 балық зауыты жұмыс істеп тұрғанын айтқан еді. Тілшілер ауыл-ауылды аралай келе әкімдіктің берген жауабының жалған екенін білді. Зауыттар жұмыс жасамақ түгілі қаңырап бос тұрғанын көрдік. Бұрын Арал теңізі болған кезде халық балық шаруашылығымен күн көрді. Қазір Арал теңізі тартылғаннан кейін халықтың жағдайы нашарлап, жан жаққа бас сауғалап кетіп жатыр. Осыдан төрт жыл бұрын балықшылар күніне 150 мың мен 200 мың теңгедей табыс тапқан. Қазір 5 мың мен 10 мың теңгедей ақшаны әрең табады. Балықтың жоқ екеніне, Арал теңізінің тек «қағаз жүзінде жағдайы жасалып жатқанына» күйінген халық мұң-мұқтажын тілшілерімізге айтып берді.
Арал теңізі — бір кезде Орта Азиядағы құрлық ішіндегі ең ірі айдындардың бірі еді. Бүгінде оның көп бөлігі шөлге айналып, елестей ғайып болған. Теңіз орнынан ұйытқыған тұзды шаң ғана көтеріледі. Арал тек экологиялық апат емес, әлеуметтік және экономикалық дағдарыс орнына айналды. Жергілікті халықтың әңгімесі арқылы бұл апаттың ащы шындығына тереңірек үңіліп көрдік.
Orda.kz тілшілеріне хабарласқан Жомарт Қартбай есімді азамат – Арал теңізімен Аралтұз компаниясының мәселелерін шешуге атсалысып жүрген белсенді. Ол осы Аралдың тумасы, бірақ осы Аралдың мәселесімен көп көзге түскендіктен, билік түртпектей бергендіктен қоныс аударуға тура келген. Жомарт Ақтөбе қаласына көшіп кетсе де, өз туған жерінің проблемаларын көз жұмар емес. Ол бала кезінен бері теңіз жағасында өскен және ондаған жыл бойы теңізді сақтап қалу үшін күресіп жүр. Ол бізге теңіздің қалай тартылғанын, қазіргі жағдайын және оны құтқаруға не кедергі екенін айтып берді.
Осы орайда жауапты мамандар тара­­пы­нан жария болған мәліметтерге көз жүгірт­сек, жергілікті балық түрлері 22-ге жетіп, бекіре тұқымдас ба­лықтарды өсіруге мүмкіндік артқаны ай­тылады. Ал балық аулау көлемі 0,4 мың тоннадан 8,0 мың тоннаға дейін жеткені жария етіліп жүр.
Жомарттың айтуынша Аралды құтқару мақсатында құрылған Халықаралық қор бар. Оған Қазақстан, Қырғызстан, Өзбекстан, Тәжікстан мен Түрікменстан мүше.
Қор БҰҰ мен ЮНЕСКО қамқорлығымен жұмыс істейді. Қазір, 2024 жылдан бастап 2026 жылға дейін қорда төрағалық Қазақстанға берілді. Яғни, қазіргі таңда барлық өкілеттілік Қазақстан мен оның президентіне тиесілі. Тұрғындар мен белсенділер осы мүмкіндікті пайдалана отырып, біз ең болмағанда Кіші Аралды сақтап қалуды көздейді.
Жомарт мырзаның айтуынша «Бәрі тек қағаз жүзінде» Жоғарыда аталған мәліметтердің көбі шындыққа жанаспайды. Кейбір ақпараттарды асыра сілтеп жібереді. Қазір теңіздің жағдайы сын көтермейтін күйде тұр. Сырдарияның деңгейі де өте төмен. Аралдағы балық өңдеу зауыттарының да жұмысы тұралап қалған.
Жомарттың айтуынша Қаратерең ауылының ортасында «Кәрі түнек» деп аталатын үлкен көлі бар. Көл негізгі сағасын Сырдариядан алады. Яғни, Сырдария осы көлге су құяды. Сырдария суымен бірге осы көлге балық құйылады. Бір кездері қаратереңдіктер осы көлден шөп орып, балық аулап, атакәсібінің желкенін көріп келді. Көл аумағы мал жайылымына да таптырмас орын болып есептелетін. Жомарт мырзаның айтуынша тіпті моторлы қайықпен теңізге қатынас орна­тылған кездер болған.
Ол қазір Қазақстанның негізгі қор су ресурстарын күріш шаруашылығына жұмсап отырғанын айтты. Ол облыс басшылығының су ресурстары туралы мүлде басқа есеп беретінін, ал шындығында күрішке мол су жұмсалатынын баса айта кетті.
Арал мәселесін шешетін қорлар – Аралда емес, Алматыда отырып жұмыс істейді. Арал өңірлеріне арналған деген Халықаралық Аралды құтқару қорының өзі Алматыда орналасқан. Аралды қорғауға тиіс инфрақұрылымдар Аралдың өзінде орналасуы керек екенін айтты.
Жомарт мырзаның айтуы бойынша 2023 жылы Су ресурстары министрлігі құрылды. Бірақ олар Арал мәселесімен кешенді түрде айналысып жатқан жоқ.
Мінәжат Биманов есімді Қаратерең балық зауытының инженері, өмір бойы балық шаруашылығымен айналысқан қария тілшілерімізге берген сұхбат барысында теңіз тарихын, қасіретін және халықтың күресін баяндап берді.
Елдің соңғы үміті — Кіші Арал. Теңіз тартылып кеткен соң, үлкен Арал және Кіші Арал деп Арал екіге бөлінді.
Мінәжат атаның айтуы бойынша бұрын теңіз тауларға дейін жететін. Қазір мұнда ешқандай тіршілік иесі жоқ, халық мұны «Өлі теңіз» деп атайды. Үлкен Аралды қалпына келтіру бойынша барлық бағдарламалар сәтсіз болды. Ал адамдар тым болмаса, осы Кіші Аралды сақтау үшін күресіп жатыр. Бағдарламалар әзірленіп жатыр. Әрине, өз қиындықтары мен ерекшеліктері бар. Проблема әлі шешілмегенімен, адамдар күресіп, осы Кіші Аралды сақтап қалуға үміттеніп жүр.
Сондай-ақ Orda.kz тілшілері Арал өңірінің өткені мен бүгіні жайлы осы өңірдің тұрғыны, 1962 жылы Арал өңірінде жұмысын дәрігерлікпен бастаған Абылқазы қариямен сұхбаттасты. Қария 1962 жылдан 2007 жылға дейін ауылда дәрігер болып жұмыс істеген. Ол кеңес заманындағы денсаулық сақтау жүйесінің жауапкершілігі мен қазіргі жағдайды салыстырды.
Абылқазы ата қасіретке душар болған Арал теңізінің адам денсаулығына зиянын айтып берді. Оның айтуынша су кеткен соң, экология бұзылды. Айналаға жайылған шаң-тозаң мен тұз аралас желдердің денсаулыққа зияны тигізіп жатыр. Тыныс алу, қалқанша безі, жүрек-қан тамырлары аурулары көбейді.
Ал Жалғасбаев Жеткерген ата 35 жыл балық шаруашылығында еңбек еткен. Атамыздың айтуы бойынша экологияға байланысты және судың құрамының дұрыс болмауынан балықтардың да сапасы нашарлады.
Сонымен қатар Жеткерген Жалғасбаев есімді азамат тілшілерімізге Қытайдан әкелінетін сапасыз торлардың балық қорын жойып жатқанын айтты. Содан балық аулау кезінде торлар жыртылып, теңіз түбіне кетеді, сапасыз торларға түскен балықтар теңіз түбінде қырылып жатыр.
Теңіз тартылып, кәсіп тоқтады. Қария 2009 жылы зейнетке шыққанға дейін балық аулауды тоқтатпапты. Балық аулайтын жерге жету үшін көлікпен 18 шақырым жүру керек. Бұған көп шығын кетеді. Сондықтан балық аулаушылар саны да азайып кеткен.
Теңізді сақтап қалу үшін тәртіп керек. Арал теңізінің орнында қазір қаңыраған жер, шөлді алқап пен жел ұшырған қоқыстар ғана қалды. Біз осы өңірдің байырғы тұрғыны, балықшылықпен 25 жылдан астам айналысқан Талғат ағамен тілдестік. Оның айтуынша, теңізді сақтау үшін тек мемлекет емес, жергілікті халықтың да жауапкершілігі қажет.
Желмен бірге қоқыс та жайылып жатыр. Қазір теңіз түбі қоқыс алаңына айналған. Күшті желдің әсерінен пластик бөтелкелер мен шынылар ұшып, экологиялық ахуалды одан әрі нашарлатып тұр. Бұл мәселе жергілікті жұрттың жанайқайына айналған.
Белсенді Оспанов Оразбай айтуынша, тәртіптің жоқтығынан теңізден нәпақа табу қиынға соғып отыр. Қазір теңізді жеке кәсіпкерлер 18 учаскеге бөліп алған. Жастар солардың қолында жұмыс істейді. Бірақ зейнетақы қоры жоқ, құжаттары да дұрыс емес екендігін айтты.
Оспанов Оразбай жастардың басқа жаққа кетпей, туған жерінде қалғанын қалайды. Бірақ балықшылықтың тиімсіздігі оларды үмітсіздікке ұшыратып отыр.
Тілшілеріміз балық өсірумен айналысатын шаруашылық өкілі Сәкен Мырзағазиевпен тілдесті. Ол Қосжар балық өсіру тәлімбағы директоры.
Біз барған нысан алпысыншы жылдардан бері жұмыс істеп келе жатқан балық шаруашылығы. Мұнда жыл сайын күзге дейін 12 миллионға жуық шабақ өсіріліп, теңізге жіберіледі. Жақында бұл жерде Қызыл кітапқа енген, жойылып бара жатқан балық түрлерін көбейту жұмыстары да басталмақ.
Orda.kz тілшілері әкімдік қызметкерлерінен сұхбат алғанда Арал маңында 9 балық зауыты бар деген ақпаратты алған еді. Арал теңізін, сол ауданның ауылдарын аралап жүргенімізде бір ғимарат көзге түсті. Ауыл ақсақалдарынан ғимарат туралы сұрастырғанымызда «бұл балық зауыты» деп жауап берді.
Ғимаратқа жақындай бастағанда ішінен бір қызметкер шығып зауыттың жұмыс істемегеніне 5-6 ай болғанын әрі ғимараттың бос екенін айтты.
Біз әуелі назарларыңызға қараша халықтың уәжін ұсынуды жөн көрдік. Дегенмен айта кету керек, тілшілеріміз әуелі әкімдікке кірген еді. Әкімдікке келіп, халықтың қандай мәселелері шешіліп жатқанын сұрастырған болатын.
Әкімнің айтуынша Сонымен қатар, Аралға құятын судың сапасы да жақсарып келеді. Бұрын тұздылығы жоғары судан тек 1-2 балық түрі ғана өмір сүрсе, қазір балық түрлері көбейген.
Аралда шешімін таппай тұрған басты мәселенің бірі — маман жетіспейтіні. Әсіресе, шалғай ауылдарда дәрігерлер мен өзге де мамандардың жетіспейтіні қатты байқалады. Бұл мәселені қалай шешімін тауып жатқанын сұрағанымызда әкім жас мамандарды тарту үшін бар жағдайды жасап жатқандарын айтты.
Амалжол мырза жастардың бұрын басқа өңірлерге кеткенін, ал қазір қайта туған жеріне оралып жатқанын айтты.
Арал өңірінің тұрғындары мемлекет нақты қадамдар жасайды деп күтіп отыр. Жергілікті белсенділер мен тұрғындардың сөзінше, Кіші Аралды сақтау үшін ең бастысы су лимитін сақтау қажет.
Orda.kz редакциясы олардың Кіші Аралды сақтап қалу үшін ұсынған нақты қадамдарын жариялағалы отыр:
Orda.kz тілшілерімен мақаланы «Еститін Үкімет» назарына ұсынады. Арал мәселесі — Қазақстан мен Орталық Азияның ортақ қасіреті. Бұл апатты тоқтату үшін саяси батылдық, ғылыми негізделген шешімдер және ең бастысы — халықтың мүддесін көздеген нақты іс-қимыл керек. «Еститін Үкімет» мәселеден көз ашпай, торыққан халықтың жағдайына бейжай қарамайды деп үміттенеміз.
Айта кетейік, бұл Orda.kz редакциясының Арал мәселелерін арқалаған үшінші мақаласы. Бұған дейін Orda.kz тілшілері осы іссапарда Аралтұз басшылығы заңсыз жұмыстан шығарып жіберген қарапайым жұмысшымен тілдесіп, ондағы жағдай жайлы егжей-тегжейіне дейін сұраған еді. Orda.kz мақаласынан үміт пен күдіктің арасында өз құқығын қорғау үшін барын салған, табан ет маңдай терімен еңбек еткен, қарапайым жұмысшының күресі жайлы оқыңыз.
Тілшілеріміз осы жағдайдан кейін даудың басы болған Аралтұз кәсіпорны шындықты егжей-тегжейіне дейін анықтап қайтты. Адал еңбек, маңдай терімен нанын тауып жүрген қараша халық Аралтұз кәсіпорнына шағымданды. Еңбекақысы мардымсыз (тазалықшылар 90 мың теңге, жұмысшылар 150-160 мыңның айналасында алады), тұрмыс қажытқан жұмысшыларды және олардың қандай жағдайда жүргенін көрген тілшілеріміз жағасын ұстады. Толығырақ мақаламыздан оқыңыз.",2025-07-17T17:00:30+05:00,2025-07-17T17:00:30+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/untitled-1.png,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1752746705_photo_2025-07-17_15-00-36.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1752746706_orda7c20250624_8336_mp4_snapshot_05_37_2025_07_17_13_27_24.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1752747229_whatsapp-image-2025-07-17-at-15_39_29-4.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1752747229_whatsapp-image-2025-07-17-at-15_39_29-6.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1752747230_whatsapp-image-2025-07-17-at-15_39_29-5.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1752747256_whatsapp-image-2025-07-17-at-15_39_29-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1752747257_whatsapp-image-2025-07-17-at-15_39_29-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1752747257_whatsapp-image-2025-07-17-at-15_39_29-3.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1752747257_whatsapp-image-2025-07-17-at-15_39_29.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1752747734_whatsapp-image-2025-07-17-at-15_39_21-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1752747735_c065a9e1-6c3d-4862-b50f-5b4877d035e6.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1752747735_whatsapp-image-2025-07-17-at-15_39_21-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1752747735_whatsapp-image-2025-07-17-at-15_39_21-3.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1752747735_whatsapp-image-2025-07-17-at-15_39_21-4.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/1752747735_whatsapp-image-2025-07-17-at-15_39_21.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/dji_0077_mp4_snapshot_00_17_2025_07_17_13_39_57.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/dji_0078_mp4_snapshot_00_18_2025_07_17_13_38_50.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/dji_0079_mp4_snapshot_00_59_2025_07_17_13_39_23.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/orda7c20250623_8316_mp4_snapshot_12_47_2025_07_17_13_25_35.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/orda7c20250625_8343_mp4_snapshot_05_34_2025_07_17_13_28_56.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/orda_s320200518_8622_mp4_snapshot_05_04_2025_07_17_13_32_52.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/orda_s320200518_8623_mp4_snapshot_01_01_2025_07_17_13_33_19.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/photo_2025-07-17_15-00-36-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/photo_2025-07-17_15-00-37-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/photo_2025-07-17_15-00-37.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/photo_2025-07-17_15-00-38-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/photo_2025-07-17_15-00-38.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/photo_2025-07-17_15-11-33-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/photo_2025-07-17_15-11-33.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/untitled-1.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/untitled-1.webp,
21dd185a9884d57470042cca54eb84fb,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Террористік қауіптің артуы: Сириядағы жағдай Қазақстанға қандай қауіп төндіреді?,"8 желтоқсанда Сирияда 2011 жылдан бері жалғасып келе жатқан азаматтық соғыста шешуші бетбұрыс оқиға орын алды. Соңғы 24 жыл бойы Сирияда билік жүргізген Башар Асад режимі құлады. Көтерілісшілер Дамаскті басып алса, Асад Ресейге қашып кетті. Осы оқиғалар Қазақстан экономикасына және әлеуметтік-саяси ахуалына қалай әсер етуі мүмкін екендігін Orda.kz талдап шықты.",investigations,https://kaz.orda.kz/terroristik-kauiptin-artuy-sirijadagy-zhagdaj-kazakstanga-kandaj-kauip-tondiredi-129077/,"8 желтоқсанда Сирияда 2011 жылдан бері жалғасып келе жатқан азаматтық соғыста шешуші бетбұрыс оқиға орын алды. Соңғы 24 жыл бойы Сирияда билік жүргізген Башар Асад режимі құлады. Көтерілісшілер Дамаскті басып алса, Асад Ресейге қашып кетті. Осы оқиғалар Қазақстан экономикасына және әлеуметтік-саяси ахуалына қалай әсер етуі мүмкін екендігін Orda.kz талдап шықты.
Сириядағы Асадты құлатудың бірінші және айқын факторы - мұнайдың әлемдік бағасы.
Сириядағы азаматтық соғыс 2011 жылдан бері өршіп келеді — Асад режимі күйрегенімен, соғыс әлі аяқталмады. Қақтығыс басталғаннан бері Сирия мұнай экспорттауды тоқтатты. 2011 жылға дейін ел тәулігіне шамамен 383 мың баррель өндірген, бірақ жылдар бойы оның экономикасы тек құлдырап келді. 2023 жылға қарай Сирияда мұнай өндіру тоғыз есеге, тәулігіне 40 мың баррельге дейін қысқарды. Халықаралық қатаң санкцияларға байланысты Асад режимі Ираннан жеткізілімге сүйенді (бұл шиит Иранмен келіспейтін сунниттік қарулы оппозиция жеңгеннен кейін тоқтайтыны анық).
Жаңа Сирия билігі мұнай өндіру мен экспортты қалпына келтіре ала ма, жоқ па, оны болжау қиын. Бірақ әлемдік нарықтар мұнай бағасының өсуімен Асад режимінің күйреуімен байланыстырады. Дүйсенбіде Brent маркалы мұнайдың құны Сириядағы оқиғалар аясында 69 центке көтеріліп, барреліне 71,81 долларға жетті, деп хабарлайды Newsweek.
Казақстан үшін мұнай бағасының өсуі, бір қарағанда, жақсы нәрсе сияқты көрінуі мүмкін: ел мұнай бағаларына қатты тәуелді, олар бюджет кірісін және ЖІӨ өсімін қамтамасыз етеді. Алайда, бәрі соншалықты қарапайым емес. Сирияда мұнай нарығының ірі ойыншыларының мүдделері түйісіп жатыр — ең алдымен, ОПЕК+ ұйымын бейресми басқарушы Сауд Арабиясы мен Иран. Сондықтан Қазақстанға Таяу Шығыстағы оқиғаларды мұқият бақылап отыру қажет болады.
Сириядағы соңғы оқиғалармен байланысты Қазақстанның екінші кезекте тап болуы мүмкін мәселесі — террористік қауіптің артуы. Бұл мұнай нарығындағы белгісіздіктен әлдеқайда қауіпті болуы мүмкін.
Сириядағы қақтығыс соңғы 13 жылда радикалды исламшылдар үшін «шығатын клапан» қызметін атқарғаны жасырын емес, олар Асад режиміне қарсы соғысу үшін Таяу Шығысқа баруға дайын болды. Азаматтық соғыс барысында Қазақстаннан Сирияға 300-ден астам адам кеткен. Олардың көпшілігі Қазақстан Республикасында тыйым салынған ИГИЛ* террорлық ұйымының жағында соғысқа қатысқан. Ал кейбіреулері сол кезден бері өз отанына қайта оралды.
Тіпті Қазақстан билігі ИГИЛ-дің жеңіліс тапқаннан кейін Сирияда қалған содырлардың отбасыларын елге қайтаруға көмектесті. 2019-2021 жылдар аралығында «Жусан» операциясы аясында Сириядан жалпы саны 607 қазақстандық эвакуацияланды — оның ішінде 37 ер адам келген бойда терроризмге қатысқаны үшін тұтқындалып, сотталды. Дегенмен, бұл кейбір экстремистердің түрмеде де үгіт-насихат жүргізуіне кедергі келтірмейді.
Қазіргі уақытта Асад режимі жоқ болғандықтан, Қазақстанға басқа «моджахедтер» оралуы мүмкін. Бұл радикализация деңгейінің артуына әкелуі ықтимал.
Сонымен қатар, Асадтың режимін құлатып, қазір Сирияның көп бөлігін бақылауға алған «қарулы оппозиция» — еркіндік үшін күресуші асыл жандар емес. Көтерілісшілердің түрлі топтарының арасында басым рөлді радикал-салафиттерден тұратын «Хайят Тахрир аш-Шам» ұйымы атқарады. Олардың Сириядағы діни азшылықтарға (шииттерге, алавиттерге, христиандарға, езидтерге және басқаларға) деген жеккөрініші Асадтың режиміне қарсы тұруының негізгі себебі болды, ал диктатурамен күресу тілегі емес. Бұл ұйым АҚШ, Ресей және Түркияда ресми түрде экстремистік деп танылған.
Қазақстандық дінтанушы Аль-Фараби Болатжан «Хайят Тахрир аш-Шамның» Сириядағы билікті қолға алуы — Ауғанстандағы «Талибан» билігі қайта орнағаннан кейінгі екінші қауіпті прецедент екенін атап өтті.
Дінтанушы «Хайят Тахрир аш-Шам» жауынгерлерінің арасында орыс тілінде сөйлейтіндер де бар екенін атап өтті, мысалы, Тәжікстаннан шыққан Фарух Файзиматов. Олар әлеуметтік желілер арқылы белсенді түрде үгіт-насихат жүргізуде, ал олардың мақсатты аудиториясы — бұрынғы Кеңес Одағынан шыққан мемлекеттердің тұрғындары.
Дегенмен, Қазақстанның Ұлттық қауіпсіздік комитеті сириялық радикализмнің «экспортына» жауап қатуға дайын, деп санайды саясаттанушы Ануар Бахитханов.
Сириядағы оқиғалар Қазақстан үшін туындатуы мүмкін үшінші - имидждік мәселе. Біздің еліміз Астаналық процесс аясында Сирия қақтығысын бейбіт жолмен шешу үшін айтарлықтай дипломатиялық күш-жігер жұмсады. Енді осындай әрекеттердің нәтижесіз болды деген әсер пайда болуы мүмкін, себебі Қазақстан астанасында өткен жиырмадан астам дипломатиялық кездесулер, уақытты текке өткізгендей көрінуі мүмкін.
Соңғы рет осындай кездесу қараша айында өтті. Оған 11 делегация қатысты — оның ішінде Иран, Ресей, Түркия, БҰҰ және Асад режимінің өкілдері болды. Бірақ Сириядағы жағдайды қазір әлемдік державалар емес, көптеген көтерілісшілер, радикалдар мен вигиланттар анықтап отыр, олар жоғары деңгейдегі келіссөздерге қатыспайды. Астана, Қасым-Жомарт Тоқаевтың бейбітсүйгіш саясатына толық сәйкес, көптеген жылдар бойы Сирияда гуманитарлық бастамаларды талқылау және диалог орнату үшін алаң ұсынды — алайда ол ешқандай нәтиже алмады.
Астаналық процесстің жалғасуына қатысты қазіргі таңда ҚР СІМ де сенімсіз. Министрлік оқиғалардың дамуын бақылап отыр.
Асадтың режимі жойылғанымен, Сириядағы бейбітшілік пен тыныштыққа деген үміт әлі де өте әлсіз. Сондықтан Астананың дипломатиялық күш-жігері әлі де пайдалы болуы мүмкін.
Қазақстанда экстремистік деп танылған террорлық ұйымдар: «Әл-Каида» (ҚР Жоғарғы сотының 2004 жылғы 15 қазанындағы шешімі негізінде), ИГИЛ («Ислам мемлекеті», Астана қаласы Есіл ауданы сотының 2015 жылғы 15 қазандағы шешімі).",2024-12-10T16:46:41+05:00,2024-12-10T16:46:41+05:00,kk,Аиша Алдаяр,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/1733830961_1733640555_3574556547567.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/1733830506_barrel-2852_1280.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/1733830580_northwestern_syria_offensive_2024_jpg.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/1733830760_mujahid-2023-11-27-05-13-30-utc.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-12/sizes/1440x810/1733830961_1733640555_3574556547567.webp,
18b0500a3d13708ded18dde4fbbb6db8,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Тоқаев келесі үш жылға арналған бюджет туралы заңды бекітті,"Қасым-Жомарт Тоқаев «2026-2028 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы» заңға қол қойды, деп хабарлайды Orda.kz.",investigations,https://kaz.orda.kz/tokaev-kelesi-ysh-zhylga-arnalgan-bjudzhet-turaly-zandy-bekitti-136469/,"Қасым-Жомарт Тоқаев «2026-2028 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы» заңға қол қойды, деп хабарлайды Orda.kz.
Парламент қараша айының соңында бюджетті қабылдады. Онда ЖІӨ-нің орташа жылдық өсу қарқыны 5,3% деңгейінде белгіленді. Номиналды ЖІӨ өсімі 2026 жылы 183,8 трлн теңгеден 2028 жылы 229,8 трлн теңгеге дейін өсуі мүмкін деген болжам бар.
2026 жылдың 1 қаңтарынан бастап:
- ең төменгі жалақы мөлшері — 85 000 теңге; - мемлекеттік базалық зейнетақы төлемінің ең төменгі мөлшері — 35 596 теңге; - айлық есептік көрсеткіш (АЕК) 4325 теңге; - базалық төлемдерді есептеу үшін ең төменгі күнкөріс деңгейі — 50 851 теңге; - зейнетақының ең төменгі мөлшері — 69 049 теңге болады.
2025 жылы АЕК 3932 теңге болған. 2026 жыл бұл шамамен 10%-ға өседі. Демек, АЕК-ке байланысты төлемдер, айыппұлдар мен жәрдемақылардың барлығы автоматты түрде артады.
Айта кетейік, музыкант Иманбек Зейкенов «Құрмет» орденімен марапатталды.",2025-12-09T10:00:54+05:00,2025-12-09T10:00:54+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/80c6875c-7fe8-44a1-8bb6-057fd5987804.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/80c6875c-7fe8-44a1-8bb6-057fd5987804.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/80c6875c-7fe8-44a1-8bb6-057fd5987804.webp,
2594b7a18fc3dd8e4e3e6a2d166c8d70,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Тоқаев пен Сағынтаев Еуразиялық экономикалық одақтың дамуы жайлы талқылады,"Қасым-Жомарт Тоқаев Еуразиялық экономикалық комиссия алқасының төрағасы Бақытжан Сағынтаевты қабылдады, деп хабарлайды Orda.kz.",investigations,https://kaz.orda.kz/tokaev-pen-sagyntaev-eurazijalyk-jekonomikalyk-odaktyn-damuy-zhajly-talkylady-136463/,"Қасым-Жомарт Тоқаев Еуразиялық экономикалық комиссия алқасының төрағасы Бақытжан Сағынтаевпен кездесті, деп хабарлайды Orda.kz.
Кездесуде Еуразиялық экономикалық одақтың қазіргі жай-күйі мен одан әрі дамуы жайлы әңгіме өрбіді. Сонымен қатар, Қазақстанның 2026 жылы Еуразиялық экономикалық одаққа төрағалығы аясында атқаратын жұмыстары талқыланды.
Сағынтаев Тоқаевқа биыл 21 желтоқсанда Санкт-Петербург қаласында өтетін Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңес отырысына дайындық барысы туралы ақпарат берді. Айта кетейік, Ақтөбе облысында жол апатынан 5 адам көз жұмды.",2025-12-08T14:15:27+05:00,2025-12-08T14:15:27+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/d0ddb58f-3698-44f7-9147-5c578632daaa.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/d0ddb58f-3698-44f7-9147-5c578632daaa.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/d0ddb58f-3698-44f7-9147-5c578632daaa.webp,
2132dbdfbd37c5c46703fadac17a87ba,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Трамп талапты күшейте түсті: Қазақстанға екінші санкциялар қаупі бар ма?,"Дональд Трамптың әкімшілігі соңғы уақытта Қазақстанға қатысты айқын қатаң ұстанымда отыр. АҚШ-тың бұрынғы президенті алдымен Қазақстандық импортқа 25 пайыздық тариф енгізетінін жариялады, артынша 100 пайыздық кедендік баж енгізу және Ресейдің сауда серіктестеріне екінші санкциялар салу туралы мәлімдеді.",investigations,https://kaz.orda.kz/tramp-talapty-kyshejte-tysti-kazakstanga-ekinshi-sankcijalar-kaupi-bar-ma-133862/,"Дональд Трамптың әкімшілігі соңғы уақытта Қазақстанға қатысты айқын қатаң ұстанымда отыр. АҚШ-тың бұрынғы президенті алдымен Қазақстандық импортқа 25 пайыздық тариф енгізетінін жариялады, артынша 100 пайыздық кедендік баж енгізу және Ресейдің сауда серіктестеріне екінші санкциялар салу туралы мәлімдеді.
Бұл қауіп-қатер қаншалықты шынайы? Трамп блеф жасап отыр ма? Қазақстан үшін бұл қандай тәуекелдерге әкелуі мүмкін? Дәл осы жөнінде Orda.kz шолу жасады.
Трамптың Қазақстанға қарсы 25 пайыздық тариф енгізу туралы шешіміне қатысты сұрақ көп. Бір апта бұрын The New York Times газеті мақала жариялап, онда мынадай жайттар атап өтілді:
АҚШ-тың Қазақстандағы сирек кездесетін металдар мен табиғи ресурстарға қызығушылығы артқан тұста, Трамптың бұл сауда агрессиясы оғаш көрінеді. Жаңа тарифтер Қазақстаннан АҚШ-қа баратын өнімнің небәрі 5%-ына, яғни жалпы құны 100 млн доллардан аспайтын тауарларға қатысты. Мұнай мен уран шектеулерге ілінбеуі тиіс, ал мәселен, мысқа Трамп тарифті 50%-ға дейін көтеретінін айтты.
Трамптың келесі даулы мәлімдемесі — Ресейдің сауда серіктестеріне 100 пайыздық тариф пен екінші санкциялар салу туралы. Бұл шаралар Ресей мен Украина 50 күн ішінде бітімге келмесе енгізіледі деп ескертілді.
Осы мәлімдемелерден кейін теңге долларға қатысты рекордтық деңгейде әлсіреді.
АҚШ тарапынан осындай қысымдар мен қауіптер, керісінше, Қазақстанды Қытаймен сауда-экономикалық байланыстарды кеңейтуге итермелеуі мүмкін. Қазірдің өзінде Қазақстан мен Қытай арасындағы сауда айналымы АҚШ-пен салыстырғанда он есе көп.
Бұның мүмкін екі нұсқасы бар:
Қазақстанның бұл жағдайға қатысы жоқ, ал Трамп нақты мақсаты — Ресейдің ірі сауда серіктестері; Немесе Вашингтон Астананы белгілі бір мәмілеге итермелеуге тырысып отыр. Қалай болғанда да, Қазақстан АҚШ-тың саяси-экономикалық қысымына бейімделуге мәжбүр болып тұр. Бұл жағдай елдің сыртқы экономикалық стратегиясына әсер етуі мүмкін, әсіресе инвестициялық климат пен серіктестік басымдықтар тұрғысынан.
Саясаттанушы Эдуард Полетаев Қазақстанның екінші санкциялардан аман қалу мүмкіндігін жоғары бағалайды. Оның айтуынша, тарифтер әсері де аса ауқымды болмайды.
Саясаттанушы Ғазиз Әбішев те Қазақстанның бұл жағдайдан еш зиянсыз шығу ықтималдығы бар екенін айтады. Себебі Қазақстан Ресей мұнайына тәуелді емес, өз мұнайын өзі экспорттап отыр.
АҚШ билігін Ресейге салынған санкцияларды айналып өту жолдары, соның ішінде Қазақстан компанияларының қатысуымен жасалатын «сұр схемалар» көбірек алаңдатуы мүмкін. Бұл жайдан жай емес. Маусым айында АҚШ Ресейге қарсы санкцияларды айналып өтуге қарсы арнайы топ құру мүмкіндігін қарастырып жатқаны белгілі болды — ол топтың жұмысы Қазақстанға да қатысты болуы мүмкін.
Бұдан бөлек, арада бірнеше күн өткенде Ұлыбритания да Қазақстанға санкциялық шектеулерді орындау қажет екенін емеурінмен еске салды.
Демек, екінші санкциялар Қазақстанның өзі емес, Ресеймен күмәнді іскерлік байланыс орнатқан қазақстандық бизнес өкілдерін нысанаға алуы әбден мүмкін.
Қазақстан үшін Ресей — ірі сауда серіктесі. Алайда Ресей үшін Қазақстан нарығы — бірінші кезектегі басымдық емес. Сонымен қатар АҚШ-тың екінші санкцияларына шын мәнінде ұрынуы мүмкін елдер аз емес.
Қазақстан Ресейге металл прокаты, кен мен концентраттар, қара металл, химиялық өнімдер сияқты бірқатар тауарлар экспорттайды. Бірақ бұл өнімдердің ешқайсысы қос мақсаттағы (әскери және азаматтық қолданысқа жарайтын) өнімдер қатарына жатпайды.
Алайда мұнай саласының сарапшысы Олжас Байділдінов Трамптың қадамдарына алаңдаулы. Ол Қазақстанның Ресейдің тұрақты сауда серіктесі ретінде әрдайым тізімде болатынын айтып, екінші санкциялар қаупі айтарлықтай екенін ескертеді.
Бүгінде Қазақстан мен Ресей арасындағы мұнай, мұнай өнімдері және газ жеткізу бойынша қиындықтар туындап жатыр. Себебі қазақстандық банктер ЕО санкциялық тізімінде тұрған бұл тауарларға төлем жасауға жиі бас тартады. Бұл қысым, болжам бойынша, алдағы уақытта күшеюі мүмкін, ал Ресейге қарсы кең ауқымды санкциялар Қазақстанға да жанама әсер етуі мүмкін.
Бұдан шығатын ой — жаңа тарифтер мен шектеулерден кім көбірек зардап шегеді деген тақырыпта пікірталас жасау оңай, бірақ қазір бұл үшін қолайлы уақыт емес. ""Біздің мұнай мен урансыз АҚШ өмір сүре алмайды"" деу — батырсынып сөйлеу ғана. Ал шын мәнінде, Трамп қаласа, Қазақстан экономикасын күйретпесе де, шайқалтуы әбден мүмкін.
Қазақстан үшін басты қауіп — мұнай саласына қандай да бір шектеулердің енгізілуі. Елге тікелей санкция салынбаса да, Ресейге бағытталған жаңа экономикалық соққылар әлемдік нарықтағы бағаның күрт ауытқуына себеп болуы мүмкін. Бұл — Қазақстанға тиімсіз. Ең жағымсыз сценарий — қазақстандық мұнай өнеркәсібіне тікелей соққы жасалуы.
Екінші ірі қауіп — инвестицияның азаюы. Егер АҚШ екінші санкцияларды кеңінен қолданса, Қазақстанның несиелік рейтингі төмендейді, елге сыртқы капитал тарту қиындайды, экономикаға ақша салғысы келетін компаниялар азаяды.
Тағы бір күрделі мәселе — «берілетін» схема, яғни Қазақстан Ресейден Павлодар мұнай өңдеу зауытына қайта өңдеуге мұнай алады, ал оның орнына өз мұнайының бір бөлігін батыстан жеткізеді. Мұндай схеманы АҚШ Ресейден энергетикалық ресурстар сатып алу ретінде санай ма? Бұған жеңілдік беріле ме? Ал Ресейден үнемі сатып алынып жатқан жанармайға не болады?
Қазір Қазақстанда өзінің көпвекторлы дипломатиясын сынақтан өткізуге жақсы мүмкіндік бар. Ең бастысы — Трамп әкімшілігін РК-нің Ресеймен ешқандай күмәнді байланысы жоқ екеніне сендіре білу.
Соңында ең сындарлы нұсқаны да жоққа шығаруға болмайды: санкциялар туралы барлық әңгіме — бос сөз, бұл тек дипломатиялық қысым құралы және саяси спектакльдің бір бөлігі болуы мүмкін.
АҚШ президенті Украина мен Ресейге бітім шарттарын талқылауға берген 50 күннің ішінде, бұл екі ел келісімге келуі екіталай — тіпті бірнеше ай да жеткіліксіз. Украина — өз аумақтарын қайтаруды, ал Ресей — санкцияларды алып тастауды және Киевтегі билікті өзгертуді қалайды. Сондықтан биыл келіссөздерден нақты нәтиже күту қиын.
Сарапшылардың пікірінше, Трамп өз уәдесін ұмытып кетуі де мүмкін (бұндай жағдайлар бұрын болған), не болмаса сол  «атақты 50 күндік мерзім» — әлемдік көшбасшылар арасындағы жабық келісімнің бір бөлігі, яғни көзбояушылық.
Қалай болғанда да, қазіргі таңда Қазақстанға қарсы нақты екінші санкциялардың енгізілу ықтималдығы — төмен деп бағалануда. Осы аптада Fitch Ratings сарапшылары бұл жайтқа назар аударып, Қазақстанның несие рейтингін растауға дәл осы фактор себеп болғанын атап өтті.
Сондықтан оптимизмге негіз бар, бірақ көпвекторлы саясатты сақтау және барша елмен достық қатынасты жалғастыру Қазақстан үшін қазіргі геосаяси жағдайда барған сайын күрделеніп бара жатыр.",2025-07-20T16:08:48+05:00,2025-07-20T16:08:48+05:00,kk,Ләззат Сұңқар,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/1753009081_c1f754b7-9e9b-4098-9d36-958b85484e06.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-07/sizes/1440x810/1753009081_c1f754b7-9e9b-4098-9d36-958b85484e06.webp,
18e97df948df75bc88a7f54c9aacc1aa,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Тура биде туған жоқ» немесе «көбелек эффекті»: журналистерді қамау қоғамды қалай құлдыратады?,"Тура айтсаң туғаныңа жақпайсың деген қазақ бүгінде сол заманның кебін киді десек болады. Себебі елдегі олқылықтарды ашық айтатын, ұстанымына берік азаматтарды қамап, жатқанын өзіңіз де естіп-біліп",investigations,https://kaz.orda.kz/tura-bide-tugan-zhok-nemese-kobelek-jeffekti-zhurnalisterdi-kamau-kogamdy-kalaj-kuldyratady-136467/,"«Тура айтсаң, туғаныңа жақпайсың» деген қазақ әлі соның кебін киіп келеді. Себебі елдегі олқылықтарды ашық айтатын, ұстанымына берік азаматтарды қамап, жатқанын өзіңіз де естіп-біліп отырған шығарсыз, қадірлі оқырман. «Сын түзелмей, мін түзелмейді» деген сөз бар. Ондай адамдардың аузына қақпақ болып, түрмеге тоғытатын қоғам өз болашағына балта шауып, дамуын тежейді.
Orda.kz қаламгері Равиль Абашидзе осы жағдайды, соның ішінде бас редакторымыз Гүлнәр Бажкенованың ұсталуына қатысты қазіргі жүйенің қарқынын түсіндіреді.
Хаос жайлы теорияда үлкен апат кейде дауылдан емес, көзге көрінбейтін кішкене ғана көбелектің қанат қағуынан болатыны айтылады. Ұсақ нәрсенің салдары үлкен болуы мүмкін. Мемлекет те сондай. Егер бір журналистің өз жұмысын істеуі жеке басына қауіп төндірсе, бұл бір адамның мәселесі емес. Бұл — жүйенің бұзыла бастағанын көрсетеді.
Әлем картасына қарасақ, бір қызық жайтты байқауға болады. Дамыған елдерде көп мұнай жоқ. Дамыған елдерде «қозғалыңдар, бұл дұрыс емес» деп айта алатын адамдар көп. Ақылды, ұстанымға берік, сыни ойлай алатын адамдарды оппозиция деуге келмейді. Олар тіпті қасқайтып қойып қоятын мүсін де емес. Олар — демократияның тірегі. Ел болашағының құрылысындағы негізгі тірек. Сол тіректі алып тастасаң, болашақтағы жоспарлар, құрылымның бәрі құлай бастайды. Ол бірден емес, біртіндеп, байқалмастан үйдің тіректері шіріп бара жатқандай ақырын құлайды.
Мемлекет — тірі ағза сияқты. Оның сырқатын алдын ала сездіретін қауқары бар: журналисттер, аналитиктер, тергеушілер. Олар қай жерде ақау барын көрсетеді, қай жерде бағытты өзгерту керек екенін ескертеді. Егер сыртқатты сезінуді өшірсең, ағзаның өзі өліп бара жатқанын түсінбейсің.
Сондықтан бір журналистің құрықталуы тек бір медиаға соққы емес, бүкіл елге соққы.
Бұл тек қақтығыс емес. Бұл — кері байланысты тыңдамау. Ал кері байланысты елемеу — күрделі жүйелердің құлауына басты себеп болады. Дұшпандар да, дағдарыс та емес. Мұның бәрі жүйенің өз дабылын естімеуінен, «сырқатын» сезбеуінен болады.
Көп елдер батыстың технологиясын, қызметін қолдануға тырысады. Бұл жақсы, бірақ батыстың дамуы тек гаджеттерде емес. Ол негізгі жүйелер мен ережелерге құрылған. Қарапайым ереже: егер біреу жұртқа қарағанда ақылды әрі қабілетті болса, бәрі сол жоғары орынға таласады. Бұл — ақшаға сатып ала алмайтын, келісімге жазып қоймайтын нәрсе. Батыстың үлгісін көшіремін деп ондағы сөз бостандығы, әділетсіздікке төзбейтін қоғам жайлы ескермесек, онда бұл құмға құйған су секілді бос әуре.
Қалыпты әлеуметтік жүйе адамдарды білімі мен талантына қарай көтереді. Ал кертартпа жүйе — көнбістігіне қарай көтереді. Бұл тек метафора емес, заңдылық:
Мұндай адамдар адал, еңбекқор, тіпті батыл болуы мүмкін. Бірақ олар қолға алған ісін, не сол саланы білмейді де. Бұл құдды бір ұшаққа ұшқыш емем, жақсы ниетті, еңбекқор, адал адам келгенімен тең жағдай. Ұшақ ұшпайды, я апатқа ұшырайды.
Жоғарыда айтаққа еретін, көнбіс адамдар отырса, шындық қиялдағы көркем айналады
Сын айтатындарды елемейтін жүйенің ең қауіпті жағы — шынайы фактілердің жоғалатынында. Мысалы, зертханадан ғалымдарды қуып шығып, егеуқұйрықтардың өздері «ғылыми жетістіктері» туралы есеп жазатынындай. Егеуқұйрықтардың ынтасы бар, бәрі ретімен. Бірақ дұрыс, ақылға қонатын әдіс қолданылмайды.
Олар:
Мемлекетте сын айтатын адамдарға орын қалмаса, шындықты өзгертеді: деректер есепке сай жасалады, есептер басшылардың қалауларына сай түзетіледі, ал шындық бұрмаланады.
Ел ақша немесе ресурстарды жоғалтса, оны қайта қалпына келтіре алады. Бірақ еркін ойланатын адамдарын жоғалтса, елдің ойлау қабілеті әлсірейді.
Бір журналист кетсе, тек бір адам кетті деген сөз емес. Бұл қоғамның сыни ойлауына жасалған соққы. Ғалым кетсе, болашақта ғылымдағы жаңалықтар азаяды. Инженер кетсе, сала дамымайды. Кәсіпкер кетсе, нарық құлдырайды. Студент кетсе, үміт азаяды.
Еркін ойлы адамдар қоғамның маңызды бөлшегі. Олардың. Бір-бірімен қарым-қатынас орнатып, тура жолмен жүруі — елдің бір діңгегі. Ол діңгек құлағанда қалғанына да әсері тиеді.
Бір журналистің қамалуы — бүтін бір қоғамның әділетті қоғам құру жайлы үмітін күл-талқан етеді.
Егер ақпарат жаршысы болған, шындықты жеткізетін журналистерді бұғаулайтын болса, онда бүтін бір қоғам ауыздықталды деп айтуға толық негіз бар. Мұның соңы жақсылыққа апармайды. Себебі, бүгін сын айтылмайды, ертең қате шешімдер қабылданады, ал келер күндері салалар өз олқылықтарын білмей, кенже қалып, дамымайды. 10 жылдан кейін күніміз сыртқы елге қарап қалады.
XXI ғасырда елдер территориямен, әскерімен немесе шикізатпен емес, қоғамды алға сүйрейтін, тура болудан қорықпайтын ақылды адамдарымен ілгерілейді.
Қазақта «ауруын айтпаған — ауырмай өледі» деген сөз бар. Көбелектің кішкентай қанат қаққаны секілді қоғамдағы түрлі оқиғаларға мән бермеудің соңы үлкен апатқа ұшыратады.
Еске сала кетсек, құқық қорғаушы Галым Агелеуов «Дождь» телеарнасында Orda.kz жайлы сөз сөйледі. Ол Қазақстанда журналистерге еркіндік жоқ екенін атап өтіп, Гүлнәр Бажкеноваға қарсы қозғалған істердің саяси тапсырыс екенін ашық айтты.",2025-12-08T18:00:46+05:00,2025-12-08T18:00:46+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/1765203600_chatgpt-image-8-dek_-2025-g_-14_42_07.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/1765201534_chatgpt-image-8-dek_-2025-g_-14_45_38.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/1765202495_1765187254_rejderskij.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/1765203600_chatgpt-image-8-dek_-2025-g_-14_42_07.webp,
2640e9f60cae59b0ade0bc7a99911898,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Түркістан облысында экс-келінін ұрған ер адам сотталды,"Түркістан облысында тойханада бұрынғы келінін соққыға жыққан ер адамға қатысты сот үкімі шықты, деп хабарлайды Orda.kz.",investigations,https://kaz.orda.kz/tyrkistan-oblysynda-jeks-kelinin-urgan-er-adam-sottaldy-136468/,"Түркістан облысында тойханада бұрынғы келінін соққыға жыққан ер адамға қатысты сот үкімі шықты, деп хабарлайды Orda.kz. Төле би аудандық сотында «Бұзақылық» бабы бойынша айыпталған азаматтың ісі қаралды.
Сот материалдарына сәйкес, 2025 жылдың 31 тамызы күні шамамен 21:23-те ер адам «Зағамбар» мейрамханасында өткен тойда ән айтып тұрған экс-келінін ұрған. Келіншектің мойнында, білегінде және кеуде тұсында көгерген жарақаттар анықталды.
Сот-медициналық сараптама бұл жарақаттардың денсаулыққа зиян келтірмейтін, жеңіл деңгейдегі зақым екенін көрсетті.
Прокурор айыпталушыға 1 жылға бас бостандығынан айыру жазасын сұрады. Жәбірленуші де осы талапты қолдап, 700 мың теңге материалдық және 10 миллион теңге моральдық шығын өндіруді талап етті.
Сот ер адамға 1 жылға бас бостандығын шектеу, 800 мың теңге моральдық шығын төлеу және 700 мың теңге өкілдік шығындарды өтеу жөнінде үкім шығарды.
Айта кетейік, ҚазТАГ агенттігінің басшыларына қарсы қылмыстық іс қозғалды.",2025-12-09T09:30:47+05:00,2025-12-09T09:30:47+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/2682a88c-15be-4169-8a73-32ffeaaa9d4b.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/2682a88c-15be-4169-8a73-32ffeaaa9d4b.webp,
3b47198cda79f893f0de4af0d95989fa,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Түркістанда қомақты қаражат жымқырған бұрынғы бас дәрігер қолға түсті,"ҚМА медициналық жабдықтарды сатып алу кезінде бюджет қаражатын жымқыру фактісі бойынша тергеу жүргізіп жатыр, деп хабарлайды Orda.kz.",investigations,https://kaz.orda.kz/tyrkistanda-komakty-karazhat-zhymkyrgan-buryngy-bas-dariger-kolga-tysti-136475/,"ҚМА медициналық жабдықтарды сатып алу кезінде бюджет қаражатын жымқыру фактісі бойынша тергеу жүргізіп жатыр, деп хабарлайды Orda.kz.
Қазығұрт аудандық орталық ауруханасының бұрынғы бас дәрігері медициналық газбен жабдықтау жүйесіне арналған құрылғыларды сатып алу кезінде алаяқтыққа барған. Дәрігер ойлағанын жүзеге асыру үшін медициналық жабдықтарды жеткізу саласында тәжірибесі бар танысын осы іске тартады. Сонымен қатар, ол туыстары мен таныстарының атына тіркелген коммерциялық ұйымдарды пайдаланған.
Мемлекетке келтірілген жалпы шығын 115 млн теңге.
Бұрынғы бас дәрігерге қатысты бұлтартпау шарасы ретінде кепіл қолданылған. Ал оның сыбайласы үй қамақта отыр.
Айта кетейік, Тоқаев келесі үш жылға арналған бюджет туралы заңды бекітті.",2025-12-09T13:30:55+05:00,2025-12-09T13:30:55+05:00,kk,Альфия Адамбек,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/93b9064a-9621-43a3-a613-0776e7e99236.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/93b9064a-9621-43a3-a613-0776e7e99236.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/93b9064a-9621-43a3-a613-0776e7e99236.webp,
63b1df8506f3c760c937113304d4b3d4,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"Түрмедегі «ұр, тоқпақ» және қайта тәрбиелеу: Қазақстан ескі түрме жүйесін неге қиратуы қажет?","Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың айтуынша, Қазақстандағы түрмелер адамдарды қоғамнан оқшаулаумен ғана шектелмей, оларды түзеуге бағытталуы тиіс. Құқық қорғаушы Жайнагүл Төреқұл осы мақсатта жазаны",investigations,https://kaz.orda.kz/tyrmedegi-ur-tokpak-zhane-kajta-tarbieleu-kazakstan-eski-tyrme-zhyjesin-nege-kiratuy-kazhet-134268/,"Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың айтуынша, Қазақстандағы түрмелер адамдарды қоғамнан оқшаулап қана қоймай, оларды түзеуге бағытталуы тиіс. Құқық қорғаушы Жайнагүл Төреқұл осы мақсатта жазаны орындау және қайта әлеуметтендіру жөніндегі ұлттық агенттікті құруды ұсынды. Оның сөзінше бұл мекеме сотталғандарды тәрбиелеу және қоғамға бейімдеумен айналысады. Осы жайлы пікірлерді Orda.kz тілшісі сұрап, азаматтармен сұхбаттасып көрді.
2025 жылы 23 маусымда Астанада мемлекет басшысының қатысуымен құқық қорғау органдарының кеңейтілген алқасы өтті. Жиында Президент әділетті әрі қауіпсіз Қазақстан құруға мүмкіндік беретін негізгі басымдықтарды атап өтті. Сол басымдықтардың бірі – қылмыстық-атқару жүйесін (ҚАЖ) жетілдіру.
Президенттің бұл ойын Астанадағы 30 жылдық тәжірибесі бар құқық қорғаушы әрі заңгер Жайнагүл Төреқұл іліп әкетті. Ол ҚАЖ комитетін ІІМ құрамынан шығарып, дербес құқық қорғау органы етіп қайта құруды ұсынады. Жаңа құрылымға «Жазаны орындау және қайта әлеуметтендіру жөніндегі ұлттық агенттік» деген атау беруді жөн санайды.
— Жайнагүл ханым, түрме жүйесін бір құқық қорғау органынан екіншісіне өткізуге қазір не түрткі болып отыр? Неге ҚАЖ комитеті ІІМ құрамында қала алмайды деп санайсыз?
— Бұл модель еліміздің Қылмыстық кодексінде бекітілген жазаның гуманистік және түзеу мақсатына сәйкес келмейді. Полиция алдымен адамды қылмыстық жауапкершілікке тартып, уақытша қоғамнан оқшаулайды, барлық мүмкіндігін шектейді, содан кейін оны түзеуге тырысады. Бұл – бір-біріне қайшы екі ұғым. Сондықтан ІІМ-ді бұл міндеттен босатып, полицейлер тек қылмыстың алдын алу және онымен күресумен айналысуы тиіс деп санаймын. Ал жаңа агенттік қызметкерлері сотталғандар жазасын өтейтін орындарда адам құқықтары стандарттарын қатаң сақтауы қажет. Мен бұл туралы Президентке жолдаған үндеуімде де айттым.
— Егер жаңа агенттік омбудсменге тікелей бағынар болса, бәлкім, «шаш ал десе, бас алатын» түрме қызметкерлері адам құқықтарын сақтайтын еді. Бірақ қазір адамды түзеткеннен гөрі тұқыртып, жазасын бере салу орган қызметкерлерінің «оң жамбасына» келіп тұр. Мұны қалай өзгертпексіз?
— Жаңа агенттік құрамына әлеуметтік қызметкерлерді, дәрігерлерді, психологтар мен психиатрларды жұмысқа тұрғызуды ұсынамын. Олар сотталғандардың түзу жолға түсуіне, бостандыққа шыққан соң қоғамға қиындықсыз бейімделуіне көмектеседі. Біз үш ғасырға жуық қолданылып келген жазалау тәжірибесінен, яғни кек алу мен үркіту мақсатынан бас тартуымыз керек. Оның орнына еңбекті қадірлеуге және заңға құрметпен қарауға үйрететін, гуманизмді басты мақсат ететін жүйеге көшу қажет. Сотталған адамның қоғамға пайда әкелуге қабілетті тұлға екенін ұмытпауымыз керек.
— Жаңа мекемеге кім басшылық етеді? Олар кімге бағынуы тиіс?
— Агенттікке төраға жетекшілік ете алады. Бұл – Антикорда болған тәжірибе. Ал бағыныштылық жағына келсек, менің ойымша, ол тікелей Президентке бағынуы керек.
— Салық төлейтін азамат болған соң, маған қаржылық жағы да қызық. Жаңа құқық қорғау органын құруға қазынаға қанша қаражат кетпек?
— Мен экономист немесе қаржыгер емеспін. Жобалық-сметалық құжаттамамен айналысу – менің ісім емес. Мен – «Азаматтық» азаматтық платформасының құқықтық бастамашысымын, заңгермін. Мені басқа мәселе толғандырады. Егер біз қазір халықаралық стандарттарға сай, адамға бағытталған ҚАЖ-дың жаңа моделін ұсынбасақ, президент айтқан әділетті әрі қауіпсіз Қазақстанды жақын жылдары құру өте қиын болады. Ал ескі жүйені қаржыландыру – құмға су құйғанмен бірдей, түбегейлі нәтиже болмайды. Жаңа агенттіктің өз бюджеті болуы керек, ол басқа министрліктерге тәуелді болмауы тиіс. Тікелей қаржыландыру — түзету мекемелерінің қажеттіліктері мен қайта әлеуметтендіру бағдарламаларына қаржыны дұрыс бөлуге мүмкіндік береді.
— Сіз жаңа ҚАЖ моделін құқық қорғаудағы тәжірибеңізге сүйеніп ұсынып отырсыз ба?
— Иә, мен тек жеке тәжірибеме ғана емес, сотталғандарды түзеу және қайта әлеуметтендіру саласындағы халықаралық тәжірибеге сүйенемін. Айтпақшы, бұл бастамамды отандық адвокаттар мен құқық қорғаушылардың көбі қолдап отыр.
— Қазір сотталған бір азаматқа мемлекет қазынасынан жылына қанша қаражат кетеді?
— Шамамен үш миллион теңге. Салыстырып қарасақ, бір мектеп оқушысына мемлекет жылына орта есеппен 400 мың теңге бөледі. Сандардың өзі-ақ бәрін аңғартып тұр. Бір сотталған адамды асырау бюджетке сегіз оқушыны қарағанмен бірдей шығын. Енді бұл сметаны қайта қарап, түрмеде отырғандардың қоғамға пайда әкелетіндей жолын табатын кез келді.
— Жаңа агенттік атауына қарасақ, ІІМ құрамындағы пробация қызметі соның құрамына өтетін сияқты. Ал сотталғандардың медициналық қызметі мен еңбекпен қамтылуы мәселесі бұрынғысынша Денсаулық сақтау министрлігі мен «Еңбек» РМК-ға қарай ма?
— Меніңше, сотталғандарды еңбекпен қамтуды Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі «Атамекен» кәсіпкерлер палатасымен бірлесе отырып атқарса дұрыс болады. Бізге не үшін бір РМК керек? Президент өз сөзінде бизнес өкілдерін колония жанынан түрлі өндірістер ашуға шақырды. Мұндай өзара тиімді әріптестік шетелде көп қолданылады. Табыс тапқан адам бостандыққа шыққанда өз аяғынан тік тұрады. Ал алған дағдылары оған лайықты жұмыс табуға мүмкіндік береді. Медициналық қамтамасыз ету мәселесіне келсек, онымен жаңа агенттіктің өз медициналық қызметі айналысуы керек. Бірақ Денсаулық сақтау министрлігі айналыспауы керек. Өйткені менің тәжірибем көрсеткендей, ол әлі күнге дейін ҚАЖ-мен тіл табыса алмай келеді. Мысалы, ауырған сотталғандарды ауруханаға жеткізу мәселесін алайық. Біреу уақытылы ілесетін күзеттің сұранымын бермегендіктен, талай сотталған дер кезінде медициналық көмек ала алмайды. Соның кесірінен олар мүгедек болып қалады немесе өмірден өтеді, ал оған жауап беретін ешкім жоқ.
— Сіздің ойыңызша, қазір Қазақстанға жаңа колониялар мен түрмелер салу қажет пе?
— Бұл мәселеге байыппен қарау керек. Бірақ менің пікірім сол. Халықаралық стандарттарға сай, гуманистік тұрғыдан қамауға мүмкіндік беретін заманауи мекемелер салу қажет. Бұл қазіргі колониялардың жүктемесін азайтып қана қоймай, шығындарды да оңтайландыруға жол ашады. Өзіңіз есептеп көріңіз. ІІМ ҚАЖ комитетінің 2025 жылғы 1 қаңтардағы мәліметіне сүйенсек, сотталғандардың жалпы саны — 41 150 адам, ал лимит — 39 443 орын. Демек, жүйенің қазірдің өзінде әзер жұмыс істеп тұр. Бұл жай ғана статистика емес, тұрақты болатын шиеленіс пен жүйедегі тұрақсыздық қауіпінің айғағы болып тұр.
Бүгінде ҚАЖ мекемелерінің сыйымдылығы 96 %, бірақ бұл орташа көрсеткіш шын мәніндегі қиын ахуалды бүркемелеп тұр. Мысалы, Алматы облысы, Заречный ауылындағы №14 орташа қауіпсіздік мекемесінде лимит 850 орын болса, нақты адам саны — 1 025 адам. Ақтөбедегі №8 орташа қауіпсіздік мекемесінде асыра толтырғаны сонша, тіпті 135,8 %-ға жеткен. Сол сияқты Қарағанды облысы Долинка кентіндегі №31 мекемеде — 116,4 %, Өскемендегі №17 мекемеде — 117,2 %, Атыраудағы №15 мекемеде — 123,4 %, Алматыдағы №72 тергеу изоляторында — 109 %.
— Жаңа қызметкерлерді қайдан табамыз? Оларды адал және әділ қызмет етуге қалай ынталандырамыз?
— Әзірге қызметкерлерді ҚАЖ-дың зейнетке шыққан офицерлерінің арасынан алған дұрыс деп ойлаймын. Бұл — Қорғаныс министрлігі қазір қолданып жүрген тәсіл. Кейін өзіміздің кадрларды даярлау керек. Жоғары педагогикалық және заңгерлік білім болғаны абзал. Сыбайлас жемқорлық қауіпін азайту үшін жаңа қызметкерлерге лайықты жалақы төлеу қажет. Сондай-ақ арнайы шенін, жеңілдетілген еңбек өтілін, өмірі мен денсаулығын сақтандыруды және өзге құқық қорғау органдарына өту мүмкіндігін сақтаған жөн.
— Олардың үстінен кім бақылау жүргізіп, жасаған қылмысын кім тергейді?
— Бақылау жұмысы арнайы прокурорларда қалуы тиіс. Ал түрме жүйесінің өз ішіндегі заңбұзушылықтарға жедел әрекет ету үшін жаңа агенттік аясында ішкі қауіпсіздік басқармасы сияқты бөлім жұмыс істеуі керек.
— Жаңа агенттікті құру және енгізу үшін қолданыстағы заңнамаға өзгерістер қажет болады. Қандай жаңа заңдар қабылдау керек немесе қандай заңдарға түзету енгізу керек деп ойлайсыз?
— Меніңше, жаңа агенттік қызметкерлерінің мәртебесі туралы жеке заң қабылдап, Қылмыстық-атқару кодексіне, «Құқық қорғау қызметі туралы» заңға, «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» кодекске және Еңбек кодексіне өзгерістер енгізу керек. Бұл соған тұрарлық іс!
ҚАЖ комитеті бұрын да қайта ұйымдастырудан өткен. 2002 жылы оны ІІМ құрамынан шығарып, Әділет министрлігіне берді. Алайда 2011 жылы қайтадан ІІМ-ге қайтарды. Мұрағаттан 2011 жылы 2 тамызда «Время» газетінде шыққан мақаланы таптық. Онда құқық қорғаушы Жеміс Тұрмағамбетова да сол кезде ҚАЖ-ды жеке ведомство етіп құруды қолдап сөз сөйлеген.
Ол жаңа агенттікті президентке емес, үкіметке бағындыруды ұсынған:
Сөзінің соңында ол ҚАЖ-ды Әділет министрлігінен ІІМ-ге қайтару себебіне қатысты ойын да айтты:
Астаналық құқық қорғаушының ұсынысы жайлы, қазақстандық колонияларда жаза өтеп, түзелу жолына түсу дегеннің не екенін өз басынан өткерген сотталғандар не ойлайды? Осы сауалды біз Алматы облысындағы Заречный елді мекеніндегі № 57 ҚАЖ мекемесінде отырған, шілде айының ортасында (2025 ж.) бостандыққа шыққан Андрей Усиковке қойып, сұхбаттасып көрдік. Ол қазір мамандығы бойынша еңбек етіп қана қоймай, бос уақытында қоғамдық іске де араласады екен. «Әділет үшін» қоғамдық бірлестігінің мүшесі ретінде сотталғандар мен қамаудағыларға сөзбен де, іспен де көмек көрсетеді.
Сіздің ойыңызша, тікелей мемлекет басшысына бағынатын, ҚР жазаларды орындау және қайта әлеуметтендіру жөніндегі ұлттық агенттік құру қажет пе?
— Жеке мемлекеттік құрылым құрудың қисыны жоқ. Өйткені ол қазіргі ІІМ ҚАЖ комитетімен бірдей қызмет атқарады. Оның үстіне, жаңа құқық қорғау органын ұстау үшін қазынаға қосымша салмақ түседі. Меніңше, бұл қаржыны әлсіз топтарды қолдауға арналған әлеуметтік мемлекеттік бағдарламаларды жүзеге асыруға немесе ҚАЖ комитетінің өз қаржылық олқылықтарын жоюға жұмсаған жөн. Қылмыскерді түзеу мен жазалау мәселесі қоғам үшін маңызды екені рас. Бірақ соның өзінде президентке тікелей бағынатын жаңа құрылым құруға тұрарлықтай деңгейде емес. Қазір бұл – Бас прокуратура мен ҰҚК құзырындағы іс. Үшінші органның керегі жоқ.
Астаналық құқық қорғаушы жаңа агенттіктің құрамында колония қызметкерлері тарапынан болған заңбұзушылықтарға дер кезінде үн қататын жедел және тергеу бөлімдерін ашуды ұсынады. Сіз бұл пікірді қолдайсыз ба?
— Жоқ, қолдамаймын. Меніңше, одан гөрі Ресейдің Тергеу комитеті немесе бұрынғы Қазақстанның Мемлекеттік тергеу комитеті үлгісінде жаңа тергеу органын құрған тиімдірек болар еді. Сонда ғана қылмыстық істер ойдан құрастырылған себептермен жабыла бермей, көпшілігі сотқа дейін жетер еді.
Андрей, сіз аса ірі көлемде психотроптық зат сатқан деген айыппен сотталған едіңіз. Айыбыңызды мойындамадыңыз, бірақ 2025 жылдың қаңтарында ҚК-нің «нашақорлыққа» қатысты 297-бабына енгізілген өзгерістердің арқасында мерзімінен бұрын бостандыққа шықтыңыз. Өзіңіз қалай ойлайсыз? Ж аза өтеген кезде түзелдіңіз бе?
— Мені ҚК-нің 297-бабы, 3-бөлімі бойынша заңсыз соттады. Себебі мен ешқашан психотроптық зат саудалаған емеспін. Мен — қылмыскер емеспін, сондықтан темір тордың ар жағында «түзелуге» мұқтаж болмадым. Меніңше, сотталған адам өзі қаламаса, ешкім оны түзете алмайды.
Түрме қызметкерлерінің жұмысын қалай бағалайсыз? ҚАЖ жүйесінде өзгеріс керек пе?
— Қазіргі түрме қызметкерлерінің көбінің кәсіби дайындығы көңіл көншітпейді, себебі әлі де ескі тәсілмен жұмыс істейді. Тек күзетіп, колониядағы сотталғандардың өмірін қолдан қиындатады. Ал шын мәнінде, ҚАЖ-да психолог және тәрбие қызметтерінің жұмысын жолға қою қажет. Психологтар колония штатында тек қағаз жүзінде ғана тұрмай, нақты түрде әлеуметтік бейімдеу және қайта әлеуметтендірумен айналысуы керек. Олар сотталғандарға қылмыс әлемінен тыс өмірдің әлдеқайда жақсы, қызықты әрі қауіпсіз екенін санасына сіңіруі тиіс.
Сотталушы түзелуге, дұрыс жүріп, дұрыс тұруға ынтаны қайдан алады?
— Ұрлық жасамай, есірткі сатпай-ақ, адал еңбектеніп те лайықты табыс табуға болатынын адам түсінуі керек. Мәселе лагерлерде жұмыс орны жетіспейтінінде. Сотталғандар бос отырады, отбасын қаржылай қолдай алмай, жәбірленушіге келтірілген зиянды толық өтей алмай қиналады. Бұл — шартты түрде мерзімінен бұрын босауға қойылатын міндетті шарт. Оны орындамаса, бостандыққа шығу уақыты кейінге қалады. Сол себепті, егер кәсіпкерлер колониялардың өндірістік аймақтарында өз ісін жиі ашса, жақсы болар еді. Бұл жаңа жұмыс орындары болар еді ғой!
Қазір сотталғандарды еңбекпен қамтумен «Еңбек» РМК айналысады. Олар өз міндетін атқарып отыр ма?
— Меніңше, «Еңбек» РМК — елдегі ең жемқор, жоспарлы түрде зиянды жұмыс істейтін құрылымдардың бірі. Бұдан талай адам пайда көріп отыр. БАҚ жазған аймақтық бөлімшелердегі сыбайлас жемқорлық дауларын ойлаңыз. Өз басым колонияда өндіріс ашу үшін бостандықтағы кәсіпкер РМК-ға ақша беретінін білемін. Сосын ғимаратты жалға алғаны үшін тағы төлейді. Ал ол жерге жұмысқа орналасу үшін сотталғанның өзі біреуге ақша береді.
Заречныйдағы жалпы режимдегі колонияда отырғанда, сізге бәрі жеткілікті болды ма? Мысалы, тамақ, ем-дом, киім-кешек дегендер?
— Бұл сұраққа біржақты жауап беру қиын. Ресми түрде маған тиісті дүниелер берілді. Бірақ іс жүзінде өзімнің құралыммен, туыстарым жіберген және өзім сатып алған заттармен күн көрдім. Жылы төмек орын мен басқа да «лагерь жайлылығы» туралы айтар болсам, соңғы жылдары сотталғандардың тұрмысын негізінен өздері қамтамасыз етеді. Төсек орындары, мәдениет клубтарын, спортзалдарды жөндеу — бәрі олардың қалтасынан шығады. Қазір колонияда төбесі ағып тұрмайтын ғимарат табу қиын. Шемонайха, Тараз, Жаңғыз, Шымкент пен Қызылордадағы төсек орынның жағдайын көріңіз. Ал Алматы облысында ондай мәселе жоқ, өйткені бұл өңір ауқатты.
2023 жылы ІІМ министрі сотталғандар мен қамаудағылардың тамақтануы мен тұрмыс-тіршілігін қамтамасыз етудің нормаларын бекітті. Бұл тізімде жеміс-жидек, шырын, құрма, тосап, жаңа ауланған балық, түрлі ірімшік және ұнтақталған кофе бар. Лагерь асханасында осының бәрін көрдіңіз бе?
— Алманы көргенім есімде, беретін. Ал тізімдегі басқа дәмді енді естіп отырмын. Мүмкін, оларды қант диабеті бар немесе науқастарға берген болар. Бірақ біз, қарапайым сотталғандар ондайды көрмедік. РМК құрамында сотталғандарды тамақпен қамтамасыз етуге жауапты бөлім бар. Сапасы ақсап тұр. Тіпті норма бойынша берілуге тиіс нәрсе жетіспей жатса, оны басқа затпен алмастырады. Меніңше, ҚАЖ азық-түлік жеткізудің, еттің сапасын бақылауы керек. Бірақ мен ондайды көрмедім.
Соңғы екі жылда бұрынғы түрме бастықтарының парақорлық бабымен сотталғаны жайлы көп естідік. Сіздің ойыңызша, соңғы кезде шенеуніктерді неліктен жаппай қамауға ала бастады?
— Мұны мен аймақтық ҰҚКД-ның бесінші басқармаларының белсенді жұмысына қатысты деп санаймын. Олар жергілікті жерлерде жемқорлықпен және ұйымдасқан қылмыспен күреседі. Оларды мақтаймын. Иә, қылмыстық істерді соңына дейін жеткізеді. Яғни, тек түрме бастықтарынан күдіктеніп, жедел іздестіру жүргізіп қана қоймай, қолма-қол ұстайды. Тергеушілер мықты айғақ базасын жинап, соның арқасында сот айыпталушылардың кінәсін мойындатып, лайықты үкім шығарады. Ішкі ақпарат бойынша, «Антикор» қайта ұйымдастырылғаннан кейін оның бұрынғы қызметкерлерін ҰҚҚ-ға қалдыру үшін полиграфтан өткізіп жатыр Егер ҰҚК жанындағы жаңа сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет сауатты жұмыс істей бастаса, көп мемлекеттік органда тәртіп орнайды деп ойлаймын.
Қазақстанның қылмыстық-атқару жүйесін реформалау мәселесімен көптен бері «Либерти» қоғамдық қорының жетекшісі Ғалым Ағелеуов айналысып келеді. Ол 2000-жылдардың басында ҚАЖК-ны қайта құрудың жақсы-жаман жақтарын көрген, сондықтан бұл тақырыпта ойын ашық айтты.
Сіздің ойыңызша, ҚАЖК-ны 2002 жылы Әділет министрлігіне не үшін берді, ал 2011 жылы не себепті қайтадан ІІМ-ге қайтарды?
— Мақсат — қоғамдық бақылау орнату еді. Бұрын қалай еді? ІІМ қылмыскерді жазалап, артынша өзі «күзетіп», өз тәртібін орнататын. Соның салдарынан талай қылмыс жабылып, сотқа жетпей қалатын. ҚАЖК Әділет министрлігіне өткеннен кейін аздап оң өзгерістер болды, бірақ жүйелі реформаға ұласпады. Ол кезде реорганизацияны толық аяқтап, қылмыстық-атқару жүйесінің басына осы салаға жаны ашитын адамдарды қою керек еді. Бірақ бұл болмады, меніңше, жемқорлық себеп болды. Шенеуніктерді сотталғандарды түзеу емес, түзету мекемелерін қаржыландыру мәселесі көбірек қызықтырды. Сондықтан жемқорлық та, азаптау да бұрынғыша қалды.
Сіздің ойыңызша, ҚАЖК құқық қорғау органының құрамында болуы керек пе? Әлде азаматтық ведомствоның қарамағында болуы керек пе?
— ҚАЖК азаматтық ведомствоға қарауы тиіс. Ол азаматтардың құқығы мен бостандығын шын мәнінде бағалайтын құрылым болуы керек. Түзету жүйесінде тәртіп болуы шарт, сондықтан оны құқық қорғаушылар мен адам құқығын жақсы білетін шенеуніктер бірлесе қадағалауы қажет. Норвегия, Швеция, Финляндия тәжірибесіне назар аударуды ұсынамын. Бұл елдерде түрмелер әрдайым құқық қорғаушылар мен қоғамдық белсенділерге ашық.
Ал Қазақстанда колониялардың есігі құқық қорғаушыларға жабық па?
— Біз, құқық қорғаушылар, колонияларға ең «жолымыз болды» дегенде жылына бір рет барамыз. Бұл жағдайда жүйелі өзгерістер туралы айта да алмаймыз. Егер ескертусіз кіре алсақ болса, әрі өзіміздің ұялы телефондарымызбен кіруге рұқсат етілсе, мүлде басқа әңгіме болар еді. Ең дұрысы — колонияларда бейнебақылау жүйесі толық жұмыс істеп, бастықтар біздің ескертулерімізге құлақ асса, сонда ғана біздің жұмысымыздың тиімділігі мен жемісін сөз етуге болар еді. Ал қазір қалай? Біз барардың алдында барлық кемшілікті жою мен жағдайды «жақсартуға» дайындық жасалып қояды.
Мұндайда сіздердің тексерістеріңізге және сотталғандармен еркін сөйлесуге көмектесуі үшін сотталғандардың құқықтарын қорғау жөніндегі уәкілге (омбудсменге) жүгінбейсіздер ме?
— Менің ойымша, біздің омбудсмен жағдайға ықпал етіп отырған жоқ. Ол басын ала қашып отыр. Тіпті кейде шенеуніктердің, мысалы, прокурорлардың жағында болады.
Айтпақшы, колонияларда заңдылық пен тәртіптің сақталуын қадағалайтын арнайы прокурорлардың жұмысын қалай бағалайсыз?
— Олардың жұмысының тиімділігін нөлге теңеймін. Арнайы прокурорлардың колониядағы кабинеттерінде отырғанын сирек көресің. Егер сотталған адам құқықтарының бұзылуына шағымданса, олар мәселенің мән-жайына үңілмей, тек ресмилікпен жауап беріп қана қоя салады.
Егер түрме қызметкерлерінің жалақысын көтеріп, әлеуметтік қорғалуын жақсартса, бұл олардың құқықтық сауаттылығын арттырып, жемқорлық қауіпін азайта ма?
— Егер олардың көбі еліміздің заңдарын, ал адам құқығы бойынша халықаралық стандарттарды мүлде сақтамаса, жалақыны көтергеннен не пайда? Олардың өздері заң бұзбауы үшін нақты шара қабылдау қажет. Әлімжеттік пен артық «ұр, тоқпақ» болмауы тиіс. Түрме қызметкерлерінің біліктілігін тұрақты көтеріп, арнайы контингентке сезімталдықпен және түсіністікпен қарауы керек. Ең дұрысы — жоғары педагогикалық білімі болуы қажет. Сонда ғана олар қателескен адамдардың түзеліп, қоғамға қиындықсыз оралуына көмектесе алады.
Заңгер Төреқұлдың жаңа жазаны атқару агенттігін құру жөніндегі ұсынысын қолдайсыз ба?
— Дәл қазір нақты айта алмаймын. Оның қалай болатынын, кім басқаратынын, кімге бағынатынын және жаңа қызметкерлердің қандай өкілеттігі болатынын білуім керек. Егер онда қазіргі ІІМ ҚАЖК моделінен түбегейлі өзгеше ештеңе болмаса, мен реформадан мағына көре алмаймын. Өзгеріс болмаған жағдайда бұл тек артық шығын болады.
Автор: Жанар Құсанова",2025-08-11T17:00:04+05:00,2025-08-11T17:00:04+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1754895769_kollazh-reforma-kuis.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1754894234_skrinshot-1-obraschenija-torekul.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1754894717_foto-torekul.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1754897054_foto-sherengi-zjekov.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1754897123_skrinshot-2-obraschenija-torekul.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1754897190_foto-zhemis-turmagambetovoj.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1754897724_foto-andreja-usikova.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1754897799_foto-tjuremnogo-psihologa.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1754898588_foto-stolovoj-v-zone.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/1754898681_foto-galym-ageleuov.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/684a26bd-9be9-4cd3-9bfa-112e5d498c1d.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-08/sizes/1440x810/1754895769_kollazh-reforma-kuis.webp,
a885a888fc19037ce39e5f12586e592a,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Түрмедегілер өздеріне қол салды: Жезқазған түрмесінің 11 қызметкері жазықсыз сотталып кетпек пе?,"Сотталғандармен жұмыс жасап, өздері солардың қатарына кіріп кеткен қызметкерлер жайлы естіп пе едіңіз?",investigations,https://kaz.orda.kz/tyrmedegiler-ozderine-kol-saldy-zhezkazgan-tyrmesinin-11-kyzmetkeri-zhazyksyz-sottalyp-ketpek-pe-130037/,"Сотталғандармен жұмыс істейтін мекемеде, өздері солардың қатарына кіріп кеткен қызметкерлер жайлы естіп пе едіңіз? Тасада жылап қалған анасы, артында күтіп отырған жары мен бала-шағасы қалған қызметкерлер расымен де кінәлі ме? Жалпы, Қазақстандағы «ең тыныш өңір» аталатын Жезқазғанда қандай шу болды? Orda.kz тілшісі осы іс жайлы баяндайды.
2023 жылдың 31 мамырынан 1 маусымға қараған түні Жезқазғанның №62 мекемесіндегі сотталушылар көтеріліс жасап, салдарынан  сот 11 қызметкерді «күш қолданды» деген айыппен бас бостандығынан айырса, жақындары оларды жай ғана өз міндетін атқарды деп ақтайды.
Үкім бойынша 31.05.2023 жылы сағат 21:25 шамасында Жезқазған қаласының өнеркәсіптік аймағында орналасқан мекеменің режимдік бөлімінің бірінші қабатында №6505 әскери бөлімнің 8-жеке атқыштар ротасының бақылаушы маманы Б.Т.Елемесов ішімдікке масаң күйдегі сотталған А.В.Ушенинді №4 қапасқа кіргізуге алып бара жатқан кезде тексеріп, одан қара түсті «Samsung» маркалы ұялы телефон тауып алады. Сотталған А.В.Ушенин қолында тұрған ұялы телефонды жерге тастай салады және қызметкерлер А.В.Ушенинді жерге жатқызып қояды. Сол күні сағат 21:29 шамасында мекеме бастығының кезекші көмекшісі А.У.Түсіпбеков жерде жатқан сотталған А.В.Ушенинді орнынан тұрғызып, оны ішкі тәртіпті өрескел бұзғаны үшін ҚАК-тің №1 тәртіптік изоляторына қамаған.
Оқиға осылай басталған. Кейін ызаға берілген сотталушылардың кейбірі дәретханаға кіріп, өз қарнын, мойнын тілгілеп, жараланып шыққан. Сот үкімінде №62 мекеме қызметкерлері сотталғандардың намысына тиетін сөз айтып, оларды жазықсыз ұрғаны туралы оқиға жазылған. Ал ол үкімге 11 қызметкер келіспейді.
Аталған қызметкерлердің бәрі осы оқиғада істі болған деп танылды. ҚР ҚК 146-бабының 3-бөлігінің 1,3-тармақтарында көзделген қылмыстық құқық бұзушылық жасағаны үшін оларға 4 жылдан 6 жылға дейінгі бас бостандығынан айыру жазасы тағайындалған. Бұған қарсы 11 қызметкердің ісін ақтайтын дәлелдері бар. Олардың айтуынша, сот бір жақты өткен.
Оқиғаның төркіні – Айдар Ахметжанов. Ол 2015 жылдан бері №62 мекемеде қызмет етеді. Міндеттеріне экстремизм үшін сотталғандарды түзеу жолына қою және радикалды идеялардың зияны туралы хабардар ету үшін теолог маманы ретінде исламды үйрету кіреді. Анасы Жанұзақова Зәурештің айтуынша, сот оны сотталған Колесников Евгенийді «жамбас тұсынан тепті» деп танып, 4 жылға бас бостандығынан айырған және де Ахметжанов болған оқиғаға тек 2-3 минут қана қатысқан.
Міне қызық, қалған қызметкерлер Айдардың 4 жыл бас бостандығынан айрылғанына т аңғалған . Сот кезінде тіпті одан ұлының не үшін сотталып жатқанын да білгісі келген. Одан кейінгі аппелляциялық сотта түрмеде шу көтерген сотталғандар «басшысы» қатысып, Ахметжановтың айыпталғандардың қатарынан көргенде, теологтың ол жерде не істеп тұрғанын сұраған және 3 күн қатарынан оны босатуын өтінген.
Анасы судьяның өзіне барып, баласының дәлелі бола тұра, оны қалай соттап жібергенін сұрағанда ештеңе деместен орнынан тұрып, кетіп қалған. Прокурорға барған кезде де ол да жылаған бойы сот кабинетінен шығып кеткен.
Сондай-ақ, Ахметжанов сияқты Бекболат Тұрғанбаевта да жәбірленуші тараптан шағым жоқ.
Ал өз сөзінде Тұрғанбаев оқиға болған күні 8:00-18:00 арасында жұмыс істегенін, 23:00 мекеме аумағына қайта келгенін айтқан және аппеляциялық сот кезінде сотталушы Колесников оған да ешқандай шағымы жоқ екені туралы қолхат жазған.
Тағы да көтеріліске толық қатыспаған – Азамат Тұрсынов. Сот үкімінің ол туралы мәлімдемесіне сүйенсек, дабыл белгісімен келген мекеме қызметкері А.К.Тұрсынов сотталғандарға қатысты лауазымды адам бола тұра, адамдар тобы болып, кемсiтуге негiзделген себеп бойынша тән зардабын немесе психикалық зардапты қасақана келтіруге бағытталған қылмыстық іс-әрекеттерін жүзеге асыра отырып, олардың ар-намысы мен қадір-қасиетін қорлап, А.В.Ушенинді қапастың ішінен қансырап жатқанына қармастан, аса қатігездікпен оны аяғынан ұстап сүйретіп, дәлізге алып шығады да, сағат 00:24:36 уақытта А.К.Тұрсынов аяғымен жәбірленушінің арқа тұсынан бір рет соққы жасайды.
Ал Азамат Тұрсынов сотта тағылған айыпты мойындамады. Оның айтуынша, Ушенин қапаста жатқан кезде, оған шығуын сұраған, алайда сотталушы түрлі балағат сөздер айтқан. Қансырап жатқан Ушенинді сыртқа шығарып, ауруханаға алып барып, кейін мекемеге қайта оралған соң, ол өзінің қызметтік міндеттеріне кіріскен. Барлық қаруды өткізіп тастаған және ешқандай да арнайы құрал қолданбаған сондай-ақ, ешкімге физикалық күш қолданбаған.
Сондай-ақ Азаматтың әкесі де аппеляциялық сотта болғанын айтты. Оның сөзінше, Азамат нәбәрі 2 минут оқиғаға қатысып, қансырап жатқан Ушенинді сыртқа шығарған.
1-инстанция сотына «Қызметтік-жауынгерлік қолдану тактикасы» кафедрасының оқытушысы, подполковник Тұранов Асхат Жақсыбайұлы осы іске араласып, әскери-жарғылық зерттеу жасаған. Сарапшының зерттеуі нәтижесіне сүйенсек, әскери қызметкерлердің (Еркебұлан Төлегенов, Дархан Балмағанбетов, Мағжан Төлеген, Александр Сиротенко) ісі – заңды.
Айыптаушы тараптың да пікірін қамтуға тырыстық. Осыған байланысты, 1-инстанция сотында төрелік еткен Тамара Королевскаяның баспасөз хатшысына хабарластық. Алайда, баспасөз хатшысы Азиза Сали бұл іс бойынша пікір білдіруден бас тартты. Сонымен қатар, Қылмыстық-атқару жүйесі комитетіне (ҚАЖК) ресми сауал жолданды.
Көріп тұрғандарыңыздай ол сот ісімен толық танысу үшін Қазақстан Республикасының Жоғарғы Сотына сілтеме жіберген. Сілтемеде әскери сот туралы ақпарат мүлдем жоқ. Ал қорғаушы тараптың келесі үміті 3-инстанция – кассациялық сотта, оның қашан болатыны әзірге белгісіз.",2025-01-19T20:14:12+05:00,2025-01-19T20:14:12+05:00,kk,Ислам Әден,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/kollazh-zona-kopija.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/2025-01-18_19-22-33.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/2025-01-19_15-10-23.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/2025-01-19_15-10-48.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/screenshot-2025-01-18-174901.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/screenshot-2025-01-19-141011.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/screenshot-2025-01-19-152141.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/kollazh-zona-kopija.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/sizes/1440x810/kollazh-zona-kopija.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/whatsapp-image-2025-01-09-at-15_18_23-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/whatsapp-image-2025-01-09-at-15_18_23.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/whatsapp-image-2025-01-09-at-15_18_24-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-01/whatsapp-image-2025-01-09-at-15_18_24.jpg;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-01/bunt-bolganyn-rastajtyn-kagaz.jpg,
ca59e675a22afe9a4060c67e8c53582a,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"ҰҚК, «Қорғас» және адамдардың өлімі: Нұртілеу мен Гаджиев Қазақстанды қалай уысында ұстады?","Сыртқы істер министрі Мұрат Нұртілеу, кәсіпкер Гаджи Гаджиев және ҰҚК-нің бұрынғы мен қазіргі бір топ қызметкерлері ұсталды деген ресми дерек жоқ. Кеше Orda.kz жариялаған материалдан кейін мемлекеттік мекемелердің бәрі дерлік мұны жоққа шығарып, тіпті жалған ақпарат үшін қылмыстық жауапкершілік бар екенін еске салды. Алайда ресми мәлімдемелерден өзге, «Orda.kz қателесті» дегенді айғақтайтын бірде-бір сурет те, бейнематериал да шықпады. Сол себепті біздің редакция өз дегенінд қалады. Нұртілеу, Гаджиев және ҰҚК-нің үш бұрынғы қызметкері шынымен де ұсталған. Енді біз олардың не үшін қолға алынуы мүмкін екенін тарқатып айтпақпыз.",investigations,https://kaz.orda.kz/ukk-korgas-zhane-adamdardyn-olimi-nurtileu-men-gadzhiev-kazakstandy-kalaj-uysynda-ustady-134741/,"Сыртқы істер министрі Мұрат Нұртілеу, кәсіпкер Гаджи Гаджиев және ҰҚК-нің бұрынғы және қазіргі бір топ қызметкерлері ұсталды деген ресми дерек жоқ. Кеше Orda.kz жариялаған материалдан кейін мемлекеттік мекемелердің бәрі дерлік мұны жоққа шығарып, тіпті жалған ақпарат үшін қылмыстық жауапкершілік бар екенін еске салды. Алайда ресми мәлімдемелерден өзге, «Orda.kz қателесті» дегенді айғақтайтын бірде-бір сурет те, бейнематериал да шықпады. Сол себепті біздің редакция өз дегенінде қалады. Нұртілеу, Гаджиев және ҰҚК-нің үш бұрынғы қызметкері шынымен де ұсталған. Енді біз олардың не үшін құрықталуы мүмкін екенін тарқатып айтпақпыз.
Редакциямыз тек құқық қорғау органдарындағы дереккөздер жеткізген ақпаратқа сүйенеді. Сол мәлімет бойынша, Гаджиев пен Нұртілеу бірінің қолына билік, бірінің қолына бизнес тигенге дейін-ақ аралас-құралас болған. Гаджи Гаджиевтің шыққан жері Алматы облысына қарасты Шонжы ауылы. Мұрат Нұртілеудің де әулеті осы өңірден. Біздің дереккөздердің айтуынша, екеуінің достығы бала кезден басталған. Кейін бұл байланыс екеуінің де керегіне жараған.
2019 жылға дейін Мұрат Нұртілеу саясат сахнасында аса көзге түскен жоқ. Көбіне дипломатиялық қызметте жүрді, төрт жыл сенатта отырды. Әрдайым Қасым-Жомарт Тоқаевтың қарамағында еңбек етті.
Дипломатиялық қызметінде де аса бір беделді лауазым атқарған жоқ: Женевадағы Қазақстан өкілдігінде жұмыс істеді, Финляндия мен Эстонияда елші болды. Бірақ танитындар «зерек, алғыр» адам екенін айтады. Мәселен, талдау жасауға бейімі бар.
Оның жұлдызы шын мәнінде 2019 жылдан, яғни Қасым-Жомарт Тоқаев президент болғаннан кейін жанды. Әуелі президент кеңесшісі, екі жылдан соң президент әкімшілігі басшысының орынбасары болды.
2022 жылдың 5 қаңтарында Қасым-Жомарт Тоқаев оны ҰҚК төрағасының орынбасары етіп тағайындады. Бұл комитеттің басшылығы ел басына күн туған шақта президентке қарсы шыққан кез еді. Сондай жағдайда Нұртілеуді сол орынға қою — Тоқаевтың оған қаншалық сенгенін көрсетеді. Бұған тағы бір дәлел келтірсек, бір айдан кейін, ақпанда, Мұрат Нұртілеудің президент әкімшілігінің басшысы болып тағайындалды.
Ал Гаджи Гаджиев туралы не белгілі? Ұлты — лак (Дағыстандағы ұлт). Бірақ жоғарыда айтқандай, Шонжыда туған. Қазіргі Жетісу облысы. Ресми дерек бойынша, оның төрт жоғары білімі бар. Негізінен ол — құрылыс саласындағы кәсіпкер. 2010-жылдардың соңынан бастап өзі құрған SA Construction Group компаниясына иелік етеді. Бұған дейін ол олигарх Патох Шодиевке қатысы бар құрылыс компаниясының басқарушылар қатарында болған. Сонымен қатар біздің дереккөздердің айтуынша, Гаджиевтің Біріккен Араб Әмірліктерінде көлік компаниясы бар. Бизнесінің өрлеуі досы Мұрат Нұртілеудің саяси мәнсабымен қатар өрбіді.
Гаджиев спортқа да әуес. Ұлттық олимпиада комитетінің вице-президенті, 2024 жылдан бері ҚР Ауыр атлетика федерациясының президенті. Бұған дейін кунг-фу федерациясын басқарған. Сондай-ақ оған Орталық Азиядағы ең танымал Nomad MMA промоушені тиесілі.
Ал екі достың отбасына келсек, Мұрат Нұртілеудің де, Гаджи Гаджиевтің де баласы көп. Нұртілеудің төрт, Гаджиевтің бес перзенті бар. Гаджиевтің жары — белгілі медиаменеджер Раушан Қажыбаева. Ал Мұрат Нұртілеудің жары туралы мәлімет жоқ.
2022 жылы Нұртілеудің қолдауымен Гаджиев ҰҚК ішінде «қосымша құрылымды» — «жасырын ҰҚК» құрды. Дереккөздеріміздің сөзіне қарағанда, оған комитет қызметкерлері кіргенімен, олар мемлекет мүддесіне емес, Мұрат Нұртілеудің жеке басына қызмет етті. Ал ол кезде Нұртілеу 2022 жылғы 1 ақпаннан бастап президент әкімшілігін басқарды. Кейін, 2023 жылдың сәуірінде сыртқы істер министрі болды.
Қазақстан саясатына қызыққан жандар байқаған шығар, Мұрат Нұртілеу барынша жабық, көпшілікке беймәлім тұлға. Ешбір даулы жағдайға араласпаған, баспасөзбен байланысы мардымсыз болған. Тіпті бұқаралық ақпарат құралдарының өкілдері оның дәстүрлі брифингтерде бірде-бір рет көрінгенін есіне түсіре алмайды. Ал ол жиындарға әдетте барлық министрліктердің өкілдері, тіпті қорғаныс пен ішкі істер министрлері де қатысатын. Бірақ сыртқы істер министрі емес.
Оның осындай жабықтығына қарамастан, сарапшылар Нұртілеуді Қасым-Жомарт Тоқаевтан кейін келетін мұрагерлердің алдыңғы қатарына қойып келді. Неге үйтті? Себебі оның қолына шектен тыс көп билік жиналды.
2024 жылға қарай сыртқы істер министрі жай ғана дипломатиялық ведомство басшысы емес, Қазақстан саясатындағы «сұр кардиналға» айналды. Ол президентке әлі сыртқы істер министрлігі тұсынан жақын болған. 2022 жылдан бастап елдің ең құпия қызметі саналатын ҰҚК-нің кейбір қызметкерлерінен құралған дербес күш оның қол астында болды. Бұған қоса, ақпараттық ресурс та бар еді. Гаджиевтің жары жуырдаға дейін президенттің телерадиокорпорациясын басқарды, қазақстандық медианың басым бөлігін бақылауда ұстады.
Ал Гаджиев болса, Қытаймен шекараны, ең алдымен «Қорғасты» бақылауға алды. Пандемиядан кейін қайта ашылған 2023 жылы ол өзін ҚХР-мен шекараға «қараушы» ретінде жариялаудан тайсалмады. Белгілі бір қазақстандық белсенді оның Қытайға және шекараға қатысты кез келген мәселені тікелей өзіне айтуға шақырғанын әңгімелеп берді.
Кейін Гаджиев ҰҚК-мен байланысын жасырмайтын болды. Біздің дереккөздің айтуынша, 2024 жылы ол комитет басшылығы алдында «дәріс» оқып, президентке қарсы қастандық дайындалып жатқанын айтып, «бағынбайтын» саясаткерлер мен кәсіпкерлердің атын атаған.
Журналистің өліміне әуел бастан-ақ Гаджиевтің қатысы бар деген ақпарат шықты. Бұл туралы марқұмның жары Наталья Садықова мәлімдеді. Оның сөзінше, 2023 жылы ақпанда «Бәсе» арнасында Гаджи Гаджиев жайлы бейнематериал шыққан соң, ол Киевке адамдарын жіберіп, 5 мың доллар беріп, роликті өшіруге және болашақта атын мүлде атамауын сұрап, ымыраға келуге тырысқан. Ал араға жыл салып, сол Гаджиев журналистке жасалған қастандықтың орындаушыларын жалдап, қаржыландырып, бақылап отырған. Олардың арасында бұрынғы екі қазақстандық күштік құрылым өкілдері — Алтай Жақанбаев пен Мейрам Қаратаев бар. Айта кетсек, кеше оларды да, сондай-ақ 2024 жылдың қыркүйегінде қызметінен кеткен ҰҚК сыртқы барлау қызметінің бұрынғы директоры Асхат Әмірхановты да ұстады.
Әмірхановтың отставкасын былтыр, бір жыл бұрын-ақ Садықовтың қазасымен байланыстырған еді. Бірақ біздің тергеуіміз көрсеткендей, қастандықты орындаушыларға тек ол ғана емес, 2025 жылдың көктемінде қаза тапқан сыртқы барлау қызметі төрағасының орынбасары Бауыржан Алпысов және комитеттің қазіргі басшыларының бірі де көмектескен. Дәл сол басшы да кеше ұсталды.
Олар қалай көмектесті? Барлау қызметі, атап айтқанда, Айдос Садықовтың Киевтегі жүріс-тұрысын аңдуға қолдау көрсеткен. Ал бұл жерде Нұртілеудің қатысы қандай? Біздің дереккөздердің мәліметінше, журналистің өліміне түпкі бенефициар болған — қазіргі сыртқы істер министрі. Ал сыртқы барлау қызметінің кейбір қызметкерлерін «жасырын ҰҚК»-ге тарту дәл Нұртілеудің комитет төрағасының орынбасары болып аз уақыт отырған кезінде жүзеге асқан. Оған бұл не үшін қажет болды? Мұны біз алда тарқатып айтамыз.
Енді Бауыржан Алпысовтың қазасына тоқталсақ. Ресми нұсқа бойынша, ол сәуірдің бір таңында терезеден секіріп кеткен. Өз еркімен. Алайда сол кезде-ақ Orda.kz жариялаған материалдағы болжамда оның өлімі суицид емес, қастандық болуы мүмкін екені жазылған еді. Бірнеше ай өткен соң да біз сол пікірді қайталауға дайынбыз. Алпысовты 16-қабаттан жасырын ҰҚК-нің адамдары лақтырып жіберуі мүмкін. Оның өлімінің жай-жапсарын әйелі мен балалары ашып айта алар еді. Бірақ олар баспасөзбен байланысқа шықпай отыр. Демек, Алпысовтың отбасына қысым жасалғанына барлық негіз бар.
Қызығы сол, дәл осы өлім болмағанда, Нұртілеу–Гаджиев тандемі мен «жасырын ҰҚК» туралы ақпарат «жабулы қазан» күйі қалып, жан баласы бұл жайлы естімеуі мүмкін еді. «ҰҚК терезеден құлайды» атты ролик жарық көргеннен кейін үш күн ішінде Orda.kz бас редакторы Гүлнәр Бажкеноваға қысым жасалып, одан бар ресурстан бас тартуды және мүлде журналистикадан кетуді талап етті. Сол текетірес біздің зерттеуіміздің бастауы десек болады.
Осы жайлы және тағы басқа да деректерді біз YouTube-тағы шұғыл шыққан бейнематериалымызда баяндадық: «Биліктегі сұр кардинал: қастандықтарды ұйымдастыру және ҰҚК-дегі тамыр-таныстар».
Айта кетейік, бүгін СІМ Мұрат Нұртілеудің жұмыс істеп, кездесуде жүргені жайлы ақпарат шығарды. Алайда Orda.kz министрдің ол суреттерге 1 шілдеде түскенін анықтады.",2025-09-05T15:42:17+05:00,2025-09-05T15:42:17+05:00,kk,Редакция,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/1757064438_1757009467_klzh_pozaprosy.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/1757066081_img_3817.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/1757066204_1757009674_klzh_pozaprosy.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-09/sizes/1440x810/1757064438_1757009467_klzh_pozaprosy.webp,
1f3cf78b5b2ca763b40afdd87ee57f04,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,"«Ұрып-соғып, мұрнына сусын құйған»: әйелін қайтаруға полициядағы таныстарын жұмсаған","Қазақстанда тұрмыстық зорлық-зомбылықтың тағы бір шулы оқиғасы қоғам талқылап жатыр. Ақтау қаласынан күйеуі-абьюзерден қашып, үш баласымен бірге әйел бас сауғалап кеткен (тағы бір баласы күйеуінің",investigations,https://kaz.orda.kz/uryp-sogyp-murnyna-susyn-kujgan-ajelin-kajtaruga-policijadagy-tanystaryn-zhumsagan-126881/,"Қазақстанда тұрмыстағы зорлық-зомбылыққа қатысты тағы бір даулы оқиғаны қоғам талқылап жатыр. Ақтау қаласында абьюзер күйеуінен үш баласымен бірге қашқан әйел бас сауғалап жүр. Тағы бір баласы күйеуінің қолында қалыпты. Алдымен ол Астанаға, кейін Алматыға көшкен. Ресми ажырасқаннан кейін де бұрынғы күйеуі әйелге тыныштық бермеген. Оны қайтару мақсатында ер адам полицейлерді арнайы қылмыскер секілді басқа қалаға жұмсап, әйелді қайта алып кеткісі келген. Қолы «ұзын» кәсіпкердің әйелін қалай қайтаруға тырысқанын Orda.kz тілшісі анықтады. Ол оқиғаның басты кейіпкері — Арайлым Әлібаевамен кездесті.
Арай Алматыдағы бір полиция бөлімшесінде өзін азаптағаны туралы БАҚ-қа жүгінді. Оның айтуынша, Ақтау қаласының тергеу бөлімінің бастығының орынбасары Әнуар Сүлейменов пен аға уәкіл Қасымхан Ақораз оны заңсыз түрде оңтүстік астананың Бостандық аудандық полиция департаментінің бір бөлмесінде ұстаған. Айтуынша, оны бұрынғы күйеуі қозғаған қылмыстық іс бойынша жауап алуға әкелген. Бұрын ол күйеуінің ЖШС-да есепші болып жұмыс істеген кезде ақша ұрлады деп айыптаған. Астана қаласында шілде айында өткен жауап алу барысында әйел өз кінәсіздігін дәлелдейтін барлық айғақтарды ұсынған.
Арайдың мүддесін қорғап жүрген адвокат Олжас Карбозин оның қамауға алынуын заңсыз деп есептейді. Оның айтуынша, тіпті клиентіне қатысты қылмыстық іс болған жағдайда да, заң бойынша жауап алу төрт сағаттан артық үзіліссіз жалғаспауы тиіс.
Біз Алматы Полиция департаментінен түсініктеме сұрадық. Алматылық полицияның баспасөз қызметі барлық түсініктемені Ақтау қаласының полиция басқармасынан сұрауды ұсынды. Ақтауда ресми жауап дайындалып жатқанда, біз Араймен телефон арқылы сөйлесіп, онымен кездестік.
Арайлым 18 жасында Сәкен Тоқсановқа тұрмысқа шыққан. Күйеуі одан тоғыз жас үлкен және сол кезде Арайлымға дейінгі некеден бір баласы болған. Арайдың айтуынша, олардың некесіндегі ауыр кезең — ол екінші рет жүкті болғанда, яғни отау құрғаннан кейін үшінші жылы басталған. Сол кезде үлкен жанжал туындаған. Үнемі әйелін ұрып-соғу Тоқсановтардың отбасылық өмірінің алтыншы жылында басталыпты. Ол кезде Арай күйеуінің көзіне шөп салғанын алғаш рет біліп, кететінін айтқан кез еді. Сол уақытта Арай балалары үшін күйеуіне қайтып оралған. Себебі Тоқсанов балаларды алып кетемін және олармен араласуға тыйым саламын деп қорқытқан. Ол кезде Арай заңды білмейтін, ал күйеуінің қылмыстық істерді оңай «жапқанын» көріп жүрді.
Әйелдің айтуынша, оның бұрынғы күйеуінің сөзін жерге тастамайтын құқық қорғау органдарында таныстары бар. Оның әкесі ІІМ-нің бұрынғы қызметкері, подполковник дәрежесімен зейнетке шыққан. Ал Сәкен Тоқсанов бірнеше жыл Алматы ІІМ академиясында оқыған. Алайда, оқуда жетістікке жете алмай, студент қатарынан шығып қала жаздап, уақтылы басқа оқу орнына ауысқан. Соған қарамастан, Тоқсановтың айтуынша, 2013 жылы ол Ақтау полициясында бір ай жұмыс істеген.
13 жылдық некеде Арайлым күйеуінің зорлық-зомбылығынан көптеген жарақаттар алған. Бұл тек соққылар ғана емес — құйымшақтың сынуы, бірнеше рет ми шайқалу жағдайлары болған. Көптеген жарақаттар анықталмаған күйі қалған. Жарақаттан кейін күйеуі мен оның туыстары «отбасын ұятқа қалдырмау» үшін дәрігерлерге баруға тыйым салған. Тек ең ауыр жағдайларда жедел жәрдем шақырылған, ал дәрігерлерге «өзі құлады», «құбырға соғылды» деп айтқан.
Арайлымның айтуынша, әдетте  күйеуі оны жұдырығымен беттен ұрғанда, ол есінен танып қалатын.
2022 жылы кезекті қатты ұрып-соғудан кейін отбасына оны алғаш рет ауруханаға жатқызуға тура келді. Тоқсанов жаңа ғана ашылған жеке клиникамен келіскен. Ол кезде ауруханада науқастар аз болғандықтан Арайлымның ауыр халінің куәгерлері де аз болған. Әйелдің айтуынша, азаптау, соққылар мен ісіктерден кейін ол бір апта бойы көзін аша алмай, қозғала алмаған. МРТ оның миы қатты шайқалғанын көрсеткен. Арай екі айға жуық ауруханада емделіп, қалпына әрең келген.
Қазіргі уақытта Арай неврологтың бақылауында тұр. Стресстік жағдайларда оның денесі құрысып, дірілдеп, беті сал болып қалады және сөйлеуге шамасы келмей қалады.
Арайдың айтуынша, отбасындағы жанжалдар әдетте күйеуі оның кезекті көңілдесінің әлеуметтік желілер арқылы әйеліне хабарлама жібергенін білгеннен кейін басталатын. Ол телефондағы хаттарды көрсетуін талап еткен, ал егер ол бас тартса, ұра бастаған. Әйел күйеуінің көзіне шөп салғанына неке жылдарының алғашқы кезеңдерінде-ақ көндіккен. Оның осы жайлы айтқаны Тоқсановты қатты ашуландыратын.
Ақтауда Тоқсанов табысты кәсіпкер ретінде танымал. Қазір оның атына тіркелген «Тоқсанов» ЖК автомобильдерді жөндеу және қызмет көрсету орталығы бар. Сонымен қатар, ол әкесі негізін қалаған «Қалқан секьюрити» ЖШС-ін басқарады. Бұл күзет агенттігі өзінің ең табысты кезеңдерінде (2017–2021 жылдары) көптеген мемлекеттік және квазимемлекеттік нысандарды күзетумен айналысқан. ЖШС-тің жұмыс тізімінде Ақтау, Жаңаөзен әкімдіктерінің, «Қаламқасмұнайгаз» және «Жетібаймұнайгаз» мұнай кен орындарының, «Ақтау теңіз порты» АЭА-ның, «ҚазТрансГаз Аймақ» АҚ-ның, «Маңғыстаумұнайгаз» АҚ-ның және басқа да нысандар күзеті бар.
Бұл Сәкен Тоқсановтың Facebook парақшасындағы суреті.
Тоқсанов әйелін өзінің ЖШС-сына есепші ретінде тіркеген, ол кезде Арайлым жүкті болған, әрі босанғаннан кейін қомақты декреттік төлемдер алу мақсатында жасаған. Арайлымның айтуынша, ол күйеуінің күзет агенттігінде бір күн де жұмыс істемеген, ешбір құжатқа немесе шот-фактураға қол қоймаған. Компанияның бас бухгалтері оның енесі болған және барлық қаржылық мәселелерді сол басқарған.
Алайда, қазір «Қалқан секьюрити» ЖШС өз иелеріне табыс әкелмей отыр. Соңғы ірі жобалар 2021 жылы болған. Компания «Самұрық-Қазына» қорында салық борышкерлері мен адал емес қызмет көрсетушілер тізімінде тұр.
Бірақ Тоқсанов мақтан тұтатын ең табысты бизнес-жоба — Ақтауда танымал болған WOW RestoBar мейрамханасы. Алайда, бұл мейрамхананы ашқан және дамытқан Арайлым болатын, күйеуі емес. 2021 жылдың тамызында ол мейрамхананы іске қосты. Ол аз уақыт ішінде қаланың ең беделді орындарының біріне айналған. Ал күзге қарай күйеуі оны бизнестен шеттетіп, «әйел үйде отырып, үй шаруасымен айналысуы керек» деп кесіп айтқан.
Уақыт өте келе, Тоқсановтың басқаруындағы табысты бизнес шығынға ұшырап, қарыздар пайда болған. Сол кезде ол әйелін үйден шығарып, мейрамхананың табысын қалпына келтіруге мәжбүр еткен. Жұмыс жақсара бастағанда, ол тағы да әйелін жұмыстан шеттеткен. Бұл жағдай бірнеше рет қайталанған.
Арайлымның айтуынша, күйеуі барлық табыстарды және өзінің еңбегімен тапқан ақшасын алып, басқарып келген. Мейрамхана әлі күнге дейін ресми түрде Арайлымның атында, бірақ шын мәнінде оны Тоқсанов басқарады. Бұрын табысты болған бизнес те күзет агенттігі сияқты қазір салық және басқа да борышкерлер тізімінде тұр. Интернетте орналастырылған ашық мәліметтерге сәйкес, Арайлым мейрамхана бизнесін жүргізу үшін ашқан ЖК-де шамамен 15 миллион теңге қарыз бар.
29 ақпан 2024 жылы Арай күйеуінен қашып кетті. Келесі күні ол ажырасу туралы арыз беріп, балалардың тұратын жерін анықтау туралы талап қойған.
4 наурызда оның қауіпсіздігі үшін күйеуіне Араймен хабарласуға немесе қандай да бір жолмен қоңырау шалуға тыйым салынған қорғау бұйрығы шығарылды. Қорғау бұйрығы талаптарын бұзса, заң бойынша 10 күн қамалады.
Тоқсанов қорғау бұйрығының талаптарын орындамады. Ол тек қана қашып кеткен әйелді мессенджерлер мен әлеуметтік желілерде мазалаумен шектелген жоқ, сонымен қатар шабуыл жасады. Ол әйелдің автокөлігін аңдып, көлікті жолдан шығарып тоқтатуға мәжбүрлеген. Әйел көліктің есігін ашудан бас тартқан кезде, ол оның терезесін бұзған. Әйтеуір, сол сәтте Арай жалғыз болмаған, жақын досы полиция шақырған.
Адвокат Олжас Карбозиннің сөзінше, «экспертизалар жүргізілді, бірақ істі тек күйеуінің бір арызы бойынша қозғады». Оның пікірінше, тергеу процессуалдық ережелер мен процедураларды бұза отырып жүргізіліп жатыр. Маусымның басында тергеуші Қошиев Арайға мәжбүрлеп әкелу туралы қаулы жіберді. Сол кезде әйел Астанада тұрып жатқан және тергеушіден не себепті шақырғанын сұрады. Себебі Ақтауға қайтуға қорыққан.
Ақтау қалалық полиция басқармасы бөлек тапсырма жіберіп, Астанада Нұра ауданында әйелге астаналық тергеуші сұрақтар қойған.
Мамыр айында Тоқсановтың қуғынынан шаршаған Арай «НеМолчи.kz» қорына көмек сұрап жүгінді. Әлеуметтік желілер арқылы әйел бүкіл елдің құқық қорғау органдарынан қорғауды сұрады. Оның өтінішінен кейін полиция басқармасы азаптаулар туралы қылмыстық іс қозғады. Бірақ тергеу ісі өте тез жабылды.
A post shared by Фонд #НеМолчиKZ | #МыНеМолчим (@nemolchikz_official)
Тергеу кезінде Ақтау полиция қызметкерлері телефон арқылы өз басшыларына хабарласып, әйелді Ақтауға алып келетінін айтты.
Оның айтуынша, Арай Ақтауға жолға шығуға шақ қалды. Себебі адвокат уақытында келіп жетті, ақтаулық полицейлер оны үйінен заттарымен бірге шығарып жатқан кезде:
Адвокат Ақтау полиция қызметкерлеріне патрульдік полиция «Боран» экипажын шақырғанын хабарлады.
Ақтау қаласының полиция басқармасы Арай Әлібаеваға қатысты «сотқа тапсырылған бөтен мүлікті ұрлау» фактісі бойынша тергеу жүргізіліп жатқанын хабарлады. Ведомствоның баспасөз қызметі Арайдың бірнеше рет шақыруларды, SMS-хабарламаларды және тергеушінің хабарландыруларын елемегенін мәлімдеді. Бұл жағдай Ақтаудан Алматыға полиция қызметкерлерін жіберуге себеп болды.
Сакен Тоқсановқа біздің Ақтау қаласындағы тілшіміз телефон арқылы байланысқа шықты. Ер адамның айтуынша, ол үлгілі күйеу әрі мейірбан әке болған. Оның айтуынша, ол «сүйікті әйеліне» мейрамхана бизнесін ашып берген.
29 ақпанда әйелінің үйінен қашып кеткен соң, ол таныстары арқылы дрон жалдап, әйелінің машинасын қалада іздеуге кіріскен.
Ер адам әйелінің оған жала жапқанына сенімді және оған ар-намыс пен қадір-қасиетті қорғау үшін арыз берген.
Соңында ол бұрынғы әйелін көзіне шөп салды деп айыптады.
Журналист одан неге сондай әйелмен онда ажыраспағанын сұрады. Тоқсанов кешіргенін айтты:
Экс-сүйіктісінің құқық қорғау органдарында таныстары бар деген айыптауларына Тоқсанов жауап берді:
Балалар, қазір Арайдың қасында жүр. Оқу жылын 1 қыркүйекте бастамады. Себебі, Ақтаудағы мектеп құжаттарды қайтарудан бас тартып жатыр. Ата-аналары мектепке келіп, оқулықтарды алып кеткен екен. Олар қайтарылмайынша, мектеп құжаттарды бермейді. Салдарынан балалар Алматыдағы мектепке ауыспайды.
Материал дайындалып жатқан кезде, Арай Әлібаева президентке бұрынғы күйеуінің және Маңғыстау облысының құқық қорғау органдарының заңсыз әрекеттерінен қорғауды сұрап бейнеүндеу жазды.",2024-09-13T09:20:41+05:00,2024-09-13T09:20:41+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/1726201253_abjuzer-iz-aktau-kopija-2.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/1726201131_izobrazhenie-whatsapp-2024-09-10-v-15_42_17_e57a96e7.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/izobrazhenie-whatsapp-2024-09-10-v-15_42_17_ab4c665a-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/1726201253_abjuzer-iz-aktau-kopija-2.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/toksanov-fb-1.jpg,https://www.youtube.com/embed/AUe8_4sw-i4?feature=oembed
92e5faa34a22b0955e5683d7f1222917,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Ұзаққа созылған сот ісі»: 15 сағаттық азапты өлім,Соңғы 10 жылда тұрмыстағы зорлық-зомбылық күрт өсті. Соның ішінде әйел өлтіру фактілері көп.,investigations,https://kaz.orda.kz/uzakka-sozylgan-sot-isi-15-sagattyk-azapty-olim-125588/,"Соңғы 10 жылда тұрмыстағы зорлық-зомбылық күрт өсті. Соның ішінде әйел өлтіру фактілері көп. Марқұм Салтанат Нүкенованың өлімі қоғамда резонанс тудырып, 50 мың адам қол жинап осы мәселеге қатысты заң қабылданған болатын. Сол «Салтанат заңы» шыққаннан кейін осындай қылмысқа қатысты қабылданып отырған сот шешімінің бірін бақылап, Orda.kz тілшілері жәбірленуші тарапқа хабарласты.
Өткен жылдың желтоқсан айында Семейде бүкіл қаланы дүр сілкіндірген қайғылы оқиға болды. 33 жастағы Диананы жігіті көлігімен қасақана қағып өлтірді.
A post shared by Фонд #НеМолчиKZ | #МыНеМолчим (@nemolchikz_official)
Диананың ұлы анасыз қалды. Қайтыс болған әйелдің анасы «ол менің қызымды өлтіргенде мені де қоса өлтірді» деп отыр.
7 ай бойы Диананың анасы қызының өліміне айыптыны соттау ісімен күресті. Белгілі себептермен кейінге қалдырылып келе жатқан сот шешімі енді шықты. Семей қалалық сотының судьясы Л.Фидосова төрелік еткен сотта айыпкерге 9 жыл 6 айға бас бостандығынан айыру туралы үкім шығарылды.
Жақындарының сөзінше, істің бір жылға созылғаны, сондай-ақ 106 бап — «денсаулыққа қасақана зиян келтіру» айыбымен ғана сотталғалы отырғаны, оның адвокаттарының мұны жол апаты сияқты баяндауы істі тым шиеленістіріп жіберді. Ақыры, прокурор сұраған 10 жылға бас бостандығынан айыру туралы жазаны судья қабылдады. Марқұм Диананың анасы айыптыға қанша жыл берсе де аз деп отыр.
Марқұмның ауруханаға жеткен кезіндегі бейнежазбаны «НеМолчи.kz» қоры жариялаған болатын. Диана 15 сағат бойы жан сақтау бөлімінде қиналып қаза болды. Марқұмның анасы қызының ауруханада жатқаны жайлы хабар бермегенін айтты. Бейнежазбадағы қиналып жатқан Диананы қараған дәрігерлердің «салқынқандылығы» жұртты біраз шошытқан болатын.
Айыпты қасақана түрде көлікті оған қарай бар жылдамдықпен жүргізіп келе жатады да, кілт тоқтай қалады. Сосын, 1 метрдей жерде тұрған Диананы аямастан қағып өтеді. Бейнежазба сапасыз болса да, Диананың көлік «капотына» бір-ақ шыққаны, жүргізушінің тоқтамай жүре бергені байқалады. Көз жұмбас бұрын Диана 15 сағат бойы жансақтау бөлімінде азап шекті.
Диана 14 желтоқсан күні кешкісін анасымен сөйлесті. Әңгіме барысында марқұм осы айыпкер азамат Галушкин Александрға тұрмысқа шығып, «отбасы құрғысы келетінін» айтыпты.
Анасының сөзінше, айыпты еркек қылмыс болған түні Диананың кішкентай ұлын үйге қамап кеткен . Ол үйде анасының қайтып келуін күтіп отыра беріпті. Диананың анасы өзінің жиен немересінің бейхабар күйде өлім аузындағы анасын күтіп отырғанын мүлде білмегенін айтты. Диананың торт ұстап, көңілді жүрген бейнежазбасын бұған дейін «НеМолчи.kz» жариялаған болатын.
A post shared by Фонд #НеМолчиKZ | #МыНеМолчим (@nemolchikz_official)
«Тас түскен жеріне ауыр»
Сот-медициналық сараптамада ми жарақаты мен бас сүйегінің сынуынан қайтыс болды делінген. Сондай-ақ, Диананың бұған дейін де соққыға жығылғаны белгілі болды . Анасыз қалған немересінің жағдайына алаңдап, қызынан айырылған ана айыпты аппеляциялық сотқа арыз беретінін айтты.
Қазақстанда соңғы кездері зорлық-зомбылыққа қатысты, соның ішінде әйелдерге қатысты қылмыстық істер көбейіп кетті. Статистикалық деректерді назарларыңызға ұсынамыз.
Қорыта келе айтарымыз, бұл жиілеп кеткен қылмыстар бізге тұрмыстық зорлық-зомбылықпен күресудің маңызын көрсетеді. Жай ғана қол көтерудің өзі, тіпті жай тұрмыстағы жан-жалдың өзі қылмысқа ұласуы мүмкін. Құрбандарды қорғау үшін,  кінәлілерді жазалау үшін әділ шешім қабылдануы керек. Қандай жағдай болмасын сот төрелігі әділ болып, барлық азаматтардың қауіпсіздігін қамтамасыз етуі керек.",2024-07-16T18:00:53+05:00,2024-07-16T18:00:53+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-07/sizes/1440x810/photo_2024-07-16_16-40-31.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-07/7_6-kaz.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-07/photo_2024-07-16_16-53-17.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-07/sizes/1440x810/photo_2024-07-16_16-40-31.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-07/sizes/1440x810/photo_2024-07-16_16-40-31.webp,
86f9898bb0ddd8505979c765a82b992a,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Whatsapp-тағы сөз енді заңды құжат»: депутат Мұрат Әбенов жаңа өзгерістер жайлы айтты,"Тұтынушылардың құқығын қорғау туралы заң жобасына маңызды өзгеріс жасалды. Бұдан былай тауарды сатып алу, сату жайлы хат-хабарда айтылған уәде заңды күшке ие болады. Бұл туралы мәжіліс депутаты Мұрат Әбенов Instagram желісіндегі тікелей эфирде мәлімдеді, деп хабарлайды Orda.kz.",investigations,https://kaz.orda.kz/whatsapp-tagy-soz-endi-zandy-kuzhat-deputat-murat-abenov-zhana-ozgerister-zhajly-ajtty-136471/,"Тұтынушылардың құқығын қорғау туралы заң жобасына маңызды өзгеріс жасалды. Бұдан былай тауарды сатып алу, сату жайлы хат-хабарда айтылған уәде заңды күшке ие болады. Бұл туралы мәжіліс депутаты Мұрат Әбенов Instagram желісіндегі тікелей эфирде мәлімдеді, деп хабарлайды Orda.kz.
Мұрат Әбеновтің сөзінше, енді жазбаша хаттар ғана емес, аудио, бейнежазбалар да заңды күшке ие.
Оның сөзінше, кей судьялар мұндай істерді қабылдағысы келмей, мәселені кәсіпкермен өзара шешуге жібереді. Ол іс жүзінде олардың арызды қабылдауға міндетті екенін атап өтті.",2025-12-09T10:30:21+05:00,2025-12-09T10:30:21+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/abenov.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-12/sizes/1440x810/abenov.webp,
5c554e74cf232bad794deb4bf4550ed3,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Ыдысты дұрыс жумағаным үшін қолымды күйдірді: Асыранды 10 баланың ауыр тағдыры,"Orda.kz редакциясына Салтанат Сапар есімді 10 баланы асырап алған патронаттық ана келіп, өзіне жала жабылып, аяқтан шалғанын айтып сұхбат берді.",investigations,https://kaz.orda.kz/ydysty-durys-zhumaganym-yshin-kolymdy-kyjdirdi-asyrandy-10-balanyn-auyr-tagdyry-130381/,"2024 жылы әлеуметтік желіні шулатқан Сафия есімді қыз қыстың суығында анам ұрды деп үйден қашып кеткені туралы бейнежазба тараған болатын. Сафияны 10 жасынан асырап алған Салтанат Сапар Orda.kz редакциясына  аяқтан шалып, өзіне жала жабылып жатқаны туралы, сонымен қатар білім бөлімі жетімдерді саудалайтынын айтып сұхбат берді.
Orda.kz редакциясы жалпы патронаттық аналар мен отбасы үлгісіндегі балалар үйі туралы оларға ай сайын қанша төленетінін және балаларды асырап алу үшін не істеу керектігін жан-жақты зерттеп көрді.
Салтанат Сапардың үйінің статусы отбасы үлгісіндегі балалар үйі. Оның асырауында 10 бала болған. Тіпті арасында асқазанынан мүгедектігі бар бала да болған. Салтанат Сафияны 10 жасынан асырап алды. Ақпанның 2 сі күні Сафия жеңіл киіммен далаға қашып кетеді. Салнататтың айтуы бойынша Сафия сол күні жүргізушінің ақшасын ұрлап алған екен.
Салтанаттың айтуы бойынша жетімдер үйінен балаларды ешкім асырап алғысы келмейтін көрінеді. Көбінесе отбасы үлгісіндегі балалар үйінен асырап алғысы келетіндер көп деседі.
Салтанаттың мәліметінше сәуірдің 4 - і күні түнгі сағат 00:00 де қалған 7 баланы білім бөлімінің басшысы Серғазы мен прокурор келіп үйінен алып кеткен екен.
Балалардың арасында үлкен жастағы балалар төсекке жіберіп қоятын және түрлі инфекциямен ауыратын балалар да болған. Салтанаттың айтуынша, Сафияны қанша тойдырса да қоқыстан тамақтанғады немесе ұрлап жегенді жақсы көреді екен.
Orda.kz тілшісі осы оқиғаның мән-жайын анықтап, Ұзынағаш ауылына барып зерттеу жасап келді. Облыстық білім бөлімі, Рысқұлов мектебі мен лицей, интернат сонымен қатар Салтанаттың көршілерімен тілдесті.
Жамбыл аудандық білім бөліміне барғанымызда, барлық видео құжаттарды қолымызға ұстатып, бізге өз шындықтарын айта бастады.
Осыған байланысты Салтанат бес ағайынды бауырларды өз қамқорлығына алып, өзінің балалар үйіне орналастырды. Осыдан кейін отбасын кеңейтіп, тағы үш қызды қабылдады.
Олар Салтанат айтқан бейнежазбаны көрсетті. Бейнежаздан Сафияның әбден қорыққанын және денесіндегі көгерген іздерді көрдік.
Комиссия Салтанатқа барып тексергенде, ұлдардың барлығы бір бөлмеде тұратыны анықталды. София мен Анель үшін матрацы жоқ екі ағаш төсек қана берілген. Олар тек жұқа көрпе жабылған тақтайлардың үстінде ұйықтады. Балаларды ұстау жағдайлары олардың әл-ауқаты мен қауіпсіздігіне арналған стандарттар мен негізгі талаптарға сай емес.
Ролина мен Каролинаның басқа аймаққа қалай жіберіліп, әртүрлі отбасыларға неге берілгенін сұрағанымызда қыздарды алып кеткеннен кейін оларды қайтадан балалар үйіне жібергенін айтты. Ал ол жерде оларға Түркістан облысынан жаңа патронаттық отбасын тауып үлгерді.
Orda.kz журналистері Салтанаттың балалары оқитын мектепке де барды. Анықталғандай, үш бала мен София 2023 жылдың қыркүйегінде ашылған жаңа лицей мектебінде білім алған. Балалар осы оқу орнының қабырғасында өткізген жарты жыл ішінде сынып жетекшілері де, мектеп әкімшілігі де оқушыларының күйзеліске ұшырағанын немесе күйзеліп жүргенін байқамаған. Ұлдар бастауыш мектепте оқып, жақсы баға алды. Олар әрқашан ұқыпты және сабаққа толық дайындалып келіп жүрген.
Рас, Софиямен бір жанжал болды. Қыз сынып жетекшісінің сөмкесінен ақша ұрлап кеткен.
Ол кезде білім мекемесінің әкімшілігі бұл оқиға туралы кәмелетке толмағандар ісі жөніндегі комиссияға да, білім бөлімінің қорғаншылық бөліміне де хабарламаған. Рас, София енді мұндай әрекет жасамайтынын айтқан.
Оқиғадан кейін Салтанатты мектепке шақырып, қыздың ескі ұрлық әдетінен арыла алмайтынын түсіндірді. Қамқоршы баламен салиқалы сөйлесуге, бұл жағдай енді қайталанбайтынына уәде берді. Сондай-ақ, ол бұл жағдайды қорғаншылық органдарына хабарлауды өтініп, патронаттық ана ретінде бұл балалардың болашағына кері әсер етуі мүмкін деп қорқатынын түсіндірді.
Бірақ Салтанат Сапар Әнелдің тағы бір асырап алған қызы оқитын Т.Рысқұлов атындағы мектепте олардың қамқоршы туралы пікірі басқаша және олар қыздың тұрмыстық психологиялық зорлық-зомбылыққа ұшырағанын айтты.
Мектептегілер қыздың мінез-құлқындағы өзгерістер бір жылдан кейін байқалғанын айтады. Әнел жасырынып, көзге түспеуге тырысып, қысылатын болған. Алғашқы көзгн түскен белгі – қыздың мектепке біртүрлі шаш үлгісімен келгені.
Салтанат қыздың басын бит басып, шашын қырқуға мәжбүр болғанын түсіндірді.
Бір күні Әнел мектепке екі-үш өлшемді тым үлкен жыртық етікпен келді. Оның табаны да тесілген. Бала асырап алған ана кей балаға аяқ киім алып үлгермегенін айтты. Рас, бір-екі күннен кейін қыз жаңа аяқ киіммен келген.
Қыздың достарының ата-анасы хабарласқан, Әнелдің сынып жетекшісінен мынадай ақпарат келді. Олар балалардың жазысқан хаттарын көрсетті, онда Әнел қарны аш екенін айтып,  шағымданған. Сондай-ақ, ол сыныптастарына шикі күріш тауып жегенін айтқан.
Директордың кабинетінде Салтанат баланың қиялшыл екенін, үнемі өтірік айтатынын айтып, бәрін кінәлады.
Ал бұл жолы Салтанат қыздың өтірік айтып тұрғанын, ыстық-суық су шүмегін шатастырып, абайсызда өзі күйдіріп алғанын айтып, ақталғысы келді. Айтпақшы, журналистер Сапардан қыздың қалай қолын күйдіргенін сұрағанда, ол баланың ыстық сорпа алғысы келіп, күйіп қалғанын айтты.
Ешкім бұдан кейін асырап алған ананың сылтауын тыңдағысы келмеді, оның  айқайларына шыдады. Мектеп қамқоршылық органдарынан Әнел мен оның сіңлісі Даринаны асырап алған анасынан қайтарып алуды сұрады.
Құжатта Әнелдің жиі қудалауға шағымданғаны, үнемі аш жүретіні және еденде ұйықтайтыны көрсетілген. Оңаша сөйлескенде Әнел асырап алған анасына ештеңе айтпауды өтінді, өйткені ол одан қатты қорқатын.
Олар үшін патронаттық отбасынан гөрі жетімдер үйі жақсы болды.
Orda.kz журналистері сот шешімі шыққанға дейін Әнел мен Дарина орналасқан мектеп-интернаттың басшысымен де сөйлесті. Оның айтуынша, қыздар сабырлы болған. Олардың шикі күріш немесе шикі тағамдарды жеу сияқты әдеттері болмаған.
Мұғалімдер Әнелдің мектепке барғанды ұнатқанын және интернат қызметкерлерінің сатып алған киіміне риза болғанын айтады. Ал ол балалар үйіне арналған интернаттан күлімсіреп, қуанып шықты.
Әнелі мен Дарина ұсталған соң Салтанат Сапар отбасы ерекше бақылауға алынды. Бірақ оның үйіне кіру қашан да қиын еді. Комиссия келген сайын патронаттық ананы үйінен таппайды. Олар әрқашан келетіндерін алдын ала хабарласа да ол үйінде тұрмайды.
Әнелді алып кеткеннен кейін бір-екі айдан кейін Сафия үйден қашып кетеді. Қарау кезінде баланың денесінен көгерген жерлер анықталды. Осы оқиғадан кейін қамқоршылық органдары барлық балаларды алып кеткен. Олар Бағанашылдағы №1 ықшамауданындағы облыстық балалар үйіне түсті.  Жұмагүл Батталованың айтуынша, балалар оларға ерекше қамқорлық болмаған. Үлкендері кішілерінің киімдерін жуып, бір-біріне қарайтын.
Orda.kz кәсіби дағдарыс психологы Людмила Должиковадан алдымен бір патронаттық отбасына, кейін екіншісіне орналастырылған немесе балалар үйіне қайтарылған баланың психологиялық жарақаты қаншалықты ауыр екенін сұрады.
Баланы отбасына көшіру немесе балалар үйіне қайтару бала үшін өте қиын, ауыр психологиялық жарақат. Алдымен олар оған: «Сен енді отбасының мүшесісің» деп үміттендіреді, содан кейін кенеттен олар: «Жоқ, олар қателесті» дейді.
Әрбір жаңа әрекет оның психикасына соққы. Алғашында балада үміт болады, екінші немесе үшінші қадамнан кейін ол жақсы өзгеріске сенбейді. Ол: «Олар мені бәрібір тастап кетеді» деп, ешкімге сенбейді. Мұндай балалар шамадан тыс қобалжып, үлкендерге сенімін жоғалтады, әсіресе жасөспірімдерде депрессия басталады.
Мен 10-14 жас аралығындағы балалардың қол-аяғын кесіп тастағанын немесе өз-өзіне қол жұмсау туралы қатты ойлайтынын көрдім. Олар: «Мен ешкімге керек емеспін, онда өмір сүрудің қажеті қанша?» деп ойлайды. Жасөспірімдер агрессивті немесе мүлдем немқұрайлы. Олар бүлік шығара бастайды, үйден кетіп, мұғалімдермен қақтығысады немесе, керісінше, олар суықтап, алыстай береді.
Мұндай тәжірибелерді толығымен жою мүмкін емес, бірақ балаларға кінә сезімін және басқа да жарақаттарды жеңуге көмектесуге болады. Барлығы жасына, қоршаған ортаға және психологиялық қолдау сапасына байланысты. Кіші жастағы оқушылардың өздерін кінәлі сезінуі көбінесе олардың бас тарту себептерін түсінбеуімен байланысты. Олар: «Мен жаман болдым, сондықтан мені қайтарып берді» деп ойлайды.
Үлкендердің міндеті – мәселе балада емес, жағдайда екенін түсіндіру. Мысалы: «Сен кереметсің, ересектер оны көтере алмады» дегендей. Жасөспірімдер көбінесе реніш, наразылық білдіріп,  оқшауланады. Олар: «Мені сатып кетті», «Маған бәрібір» деуі мүмкін, бірақ іс жүзінде қайғы іште қалады. Оларға өз сезімдерін білдіру үшін кеңістік беру, олардың құндылығы біреудің мінез-құлқына байланысты емес екенін түсінуге көмектесу маңызды.
Orda.kz тілшілері балаларды Салтанат Сапарға тапсырған қамқоршылық органы қызметкерлерінен олардың бөлімінде асырап алушы ата-аналарды бағалай алатын кәсіби ересек психологтар бар ма деп сұрады.
Білім және қорғаншылық бөлімдерінде әлеуетті қорғаншылардың физикалық ғана емес, психологиялық жағдайын да сапалы бағалай алатын кәсіби психологтардың жоқтығы қатты алаңдатады. Адамның жақсы тәрбиеші болу және балаға қауіпсіз, тұрақты ортамен қамтамасыз ету қабілетін жан-жақты талдаудың орнына, кейбір жағдайларда психиатриялық немесе нашақорлық диспансерінің анықтамасы жеткілікті сияқты.
Алайда, мұндай құжаттың болуы, тәжірибе көрсеткендей, адамның басқа біреудің баласын тәрбиелеу және оған күтім жасау сияқты қиын тапсырманы жеңе алатынына ешқандай кепілдік бермейді.
Баланың болашағына жауапкершілік жан-жақты бағалау мен дайындықтан басталады, жай нәрсемен шектелмейтін ұқыпты да байыпты жұмысты қажет етеді.
Келесі мақалада Orda.kz өз оқырмандарын осы оқиғаның басқа қатысушыларымен таныстырады.",2025-03-10T21:25:17+05:00,2025-03-10T21:25:17+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/1741608461_1741593698_kallazh-bila-detej.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1741606814_1741530211_anel.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1741606814_1741530219_anel-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1741606960_dok-3.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1741607137_internat-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1741607137_internat.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1741607351_psiholog.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1741607664_1741337788_foto-4.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1741607706_1741531939_foto-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1741607954_dok.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/1741608024_shkola-licej.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-03/sizes/1440x810/1741608461_1741593698_kallazh-bila-detej.webp,https://www.youtube.com/embed/7hYxWDTciWI?feature=oembed;https://www.youtube.com/embed/9sqBGglFTS4?feature=oembed
c9a167804a92c3b51acc646b48f4428c,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Жалаңаш суретіңді күйеуіңе көрсетемін»: Алматыдағы жарты жылдық секс-құлдық,"Алты ай әйел қорқынышта өмір сүрді, сексуалдық зорлық-зомбылықтың және бопсалаудың құрбаны болды. Тұтқында оны азаптаған маньяк ақыры полицияға жүгінгеннен кейін ұсталды.",investigations,https://kaz.orda.kz/zhalanash-suretindi-kyjeuine-korsetemin-almatydagy-zharty-zhyldyk-seks-kuldyk-131883/,"Алты ай жыныстық зорлық-зомбылық көрген және бопсалаудан қорыққан әйел 2025 жылдың 6 наурызында ақыры өзін азаптаған адамға арыз жазды. Полиция оны сол күні дереу ұстады. Алайда сот кепілмен бірнеше күн бұрын күдіктіні босатты. Енді жәбірленуші өз өміріне қауіп төнгенін айтып отыр.
Orda.kz тілшісі қорлық көрген әйелмен тілдесті.
(Тілшіміз күдіктіге де қоңырау шалды).
Orda.kz редакциясына жаға ұстатарлық жағдайын айтып, бір қыз хабарласты. Еркін өмір сүріп жүрген, күйеуі мен баласы бар әйел кездейсоқ өзінің танысының жыныстық қызмет көрсететін құлына айналды.
Оның айтуынша мұның бәрі әдеттегі жұмыс күні басталды. Біздің кейіпкеріміз бизнеспен айналысады. «Көк базарда» өз дүкені бар. Тауарын «Кенжехан»  көтерме базарынан алады, көпшілік сияқты таксимен жүреді. Бір күні такси жүргізушісінің бірімен әңгімелесіп қалды. Ол тұрақты түрде такси болып қызмет көрсетуге ұсыныс жасады. Әуелі бұл жақсы ұсыныс сияқты көрінді. Таксистке де жақсы, тұрақты жолаушысы болады, оған да ыңғайлы, қайта-қайта іздеп жүрмейді. Олар бір-бірінің телефон нөмірін алып, келісімге келеді.
Алайда, уақыт өте келе тауар тасымалдап жүрген бұл адам шектен тыс қылықтар көрсете бастады. Оның сөзіне қарағанда бір сапар барысында ол ерсі қылық танытып, қыздың аяғына, кеудесіне қолын жүгірткен.
Осы оқиғадан соң біраз уақыт олардың арасы үзілді. Әйел такси жүргізушісінің нөмірін бұғаттап тастады. Алайда, Алмаз басқа нөмірлерден қоңырау шала бастады, кешірім сұрап, өзін ақтауға тырысты. Ол өзінің әрекетін ақтап, Назымға деген сезімін білдіріп, жасағанына өкінетінін айтты. Уақыт өте келе, Назым оның сөздеріне сеніп, Алмаз қайтадан оның тауарын тасымалдап, жүк тиеуге және түсіруге көмектесе бастады.
Осындай жұмыс күндерінің бірінде, Алмаз оны басқа жолмен алып кетті.
Бесінші қабатқа дейін ол қорқыныш пен дәрменсіздіктен қарсылық көрсете алмаған әйелді сүйреп шығарған. Ал пәтердің ішінде Алмаз өзін толық еркін сезінді. Ол қызды соққыға жығып, зорлады. Назымның айтуынша, ойына келгенді істеген Алмаз оны жалаңаш күйінде телефонына бейнежазбаға түсіріп алған.
Назымның айтуынша осы күннен бастап Назымның өмірі үлкен үрейге толды. Бір кезде жай ғана таныс болған адам, енді оны еркінен тыс қорлап жүрген бопсалаушысына айналды. Оның Назымға деген қарым-қатынасы құрмет пен түсіністіктен ада болған. Әрбір қадамы, әрбір сөзі аңдулы, суреттері жарияланып қала ма деп қорыққан Назым енді тек оның бұйрығына бағынатын болды. Алмаз кез келген уақытта қоңырау шалып, оны дереу Панфилов ауылына шақырады. Егер оның бұйрықтарын орындамаса, Алмаз оны қорқытып, интимді бейнежазбаларын күйеуіне, енесіне, анасына жіберемін деп қорқытады. Ол қорқыныш оны буып тастаған соң қайта-қайта сол адамның уысына түсіп, қорлап, азаптайтын жерге  өз аяғымен барғанын айтты. Бірақ қорқыныш — жалғыз азап емес еді.
Назымның айтуынша Алмаз өзінің агрессиясын ашық көрсетуден ұялмады. Ол Назымды ұрып-соғып, бір рет ашу үстінде оның аяғына бұрандалы кілтті тығып алған.
Назым одан қатты қорқатын. Бірақ оның ең көп қорқатыны — ер адамның өзі емес еді. Бірінші «өлімнен ұят күшті» демекші, «осы сұмдық ашылып қала ма?» деп зәресі қалмаған. Алмаз оны тек күшпен ғана емес, айламен, қорқынышпен ашса алақанын да, жұмса жұдырығында ұстап отырды.
Әрбір қоңырау келгенде, оның жүрегі үрейден алып-ұшатын. Ол бас тартса, әртүрлі нәрсе айтып, қорқытатынын, ал келіссе жаңаша тәсілмен қорлайтынын білетін. Ол үнемі күйзеліп жүрді, назар аудартпауға тырысып, жақындарынан жасырып жүрді. Кездескен кездері Алмаз оның барлық таныстарын, қоңырауларын, хат-хабарларын тексеретін. Назымның айтуынша ол басқа еркекпен сөйлессе, тіпті ол сатып алушы немесе сатушы болса да, ол оны ұрып-соғатын.
Күйеуі немесе туыстары көгерген жерлерін байқаса, ол оңай сылтау айта салатын: «Автобусқа соғылдым», «Базарда арба басып кетті». Егер мінез-құлқы өзгерсе, «Шаршадым, көңіл-күйім жоқ» деп айтатын. Күйеуі таңнан кешке дейін жұмыс істеп, шаршап келетін, ол жай ғана оның өмірі баяу өшіп бара жатқанын байқамайтын.
Оның айтуынша, ең қорқыныштысы — ұрып-соққаны, ауыртқаны емес, айрандай ұйып отырған отбасынан айырылып қаламын деп қорыққан. Олар күйеуімен 14 жыл бірге тұрды. Сегіз жыл өткеннен кейін олар көптен күткен қыздарын дүниеге әкелді. Күйеуінің шындықты біліп, одан безініп, баланы алып кететіні туралы ой — жанына маза бермеді.
Әрбір кездесу өткен сайын Алмаз долылана түсті. Бір күні ол Назымның бірнеше жыл бұрын Жангер деген біреумен қосылып, күйеуіне опасыздық жасағанын біліп қойды. Бұл факт Назымды қорқыту мен бопсалаудың негізгі қаруына айналды. Енді ол тіпті тек соның айтқанынан шықпайтын болды. Жауап берілмеген қоңырауларға, оқылмаған хабарламаларға ол өз қиялындағы жаңа жыныстық жазалар ойлап табатын. Сондай-ақ, ұрып-соғатын. Қатты әрі ұзақ сабайтын. Бірде ұрып-соғып жатқанда оны қабырғасын сындырып жіберді.
Осы сұмдықта да Назым үндемеді, күйеуіне ештеңе айтпады. Ауырсынып, қозғала алмайтынын жасырып, ол бүйрегі немесе жүрегі аурғанын айтып ақталып жүрді. Оның үстіне бір ай бұрын ол инсульт алған еді.
Назым шынымен де бұл қатыгез адамның бопсасынан шығатын жол жоқ деп ойлады. Ол үнемі қорқынышта өмір сүріп, күйеуінің және оның туыстары әр қоңырауын, әр хатын көріп қоя ма деп қорқатын болды.
Алты айдан соң, Алмаз оған жаңа көлік сатып алғысы келетінін айтты. Жеті миллион теңгеге бір көлік таңдап қойды.
Назым ойланбастан келісе кетті. Ең бастысы оған бұл азаптың біткені қажет. Сонша ақшасы болмаған соң, екі миллион теңге несие алмақшы болды. Шешімін айтқанда Алмаз келісті, өз көлігін сату арқылы қажетті ақшаны қосатынын ойластырды.
Негізгі шарт — Назымның бүкіл бейнежазбаларын қайтарып, оның өмірі туралы мәңгіге ұмытатындығы болды.
Бұл Назымның сабырының соңғы шегі болды. Осы сәтте жүйкесі сыр берген әйел Алмазға не істесе де, қандай компроматты қайда жіберсе де, оған еш қорықпайтынын айтты.
Назым бопсалаған адам шындықты бір күні жайып салатынын, отбасында үлкен дау болатынын іштей сезген еді. Алмаздан кеткеннен кейін, оған жеңгесі қоңырау шалды. Ол зілді дауыспен бір Алмаз деген адам  Жангер туралы айтқанын хабарлады. Назым не деп жауап берерін білмей, тек: «Кешке сөйлесейік» деп жауап берді.
Таңертең Алмаздан  бірінен соң бір хабарлама келе бастады — қорқыту, жаман сөздер, тыңдау мүмкін емес даттаған сөздер. Ол жазбаның барлығы редакциямызда бар. Бірақ айқай-шу мен балағат арасында Алмаздың бопсалаған сөздері де бар еді. Ол барлық интимдік суреттерден үлкен плакаттар шығарып, оларды енесінің үйінің, қызының мектебінің, оның жұмыс орнының маңына іліп қоятынын айтты. Ол Назымнан жауап күтті. Алайда әйел бұл жолы оны елемеуге шешім қабылдады.
Кешке үйде күйеуі, жеңгесі және Назым бас қосты. Алмаз күйеуіне қоңырау шалды. Назым бәрін айтып берді. Толығымен, түк қалдырмай баяндады.
Бірақ Даурен (біздің кейіпкеріміздің күйеуі) қаншама жыл бірге тұрғандарын, оны қиын сәтте тастамайтынын айтты.
Келесі күні, 2025 жылдың 6 наурызында таңертең Назым күйеуімен бірге Алматы облысының Талғар аудандық ішкі істер бөліміне барды. Олар арыз жазды, сол күні кешке Алмаз тұтқындалды.
Бұл сәтте әйелдің басына әйтеуір азап бітті деген ой келді. Бірақ оның жұмысына да, үйіне де Алмаздың туыстары келіп, одан кешірім сұрап, ақша ұсынды. Олар күндіз де, кешке де келіп тұрды. Бірақ Назымның отбасы мен оның адвокаты соңына дейін барамыз деп шешті, кінәлі адамды жазалауға ниеттенді.
Алайда үш күн бұрын Алмаз тағы да басқа нөмірден қоңырау шалды. Оны қамаудан босатқаны белгілі болды. Енді ол күн сайын Назымға қоңырау шалатын көрінеді.
Orda.kz тілшісі таңертең Алмазға қоңырау шалып, оның айтарын тыңдамақ болды, бірақ бар болғаны тек дөрекі жауап естіді. Тілшімізге кеш бата өзі қайта қоңырау шалып, тағы да дөрекі сөйледі: «Әр адам қателік жасауы мүмкін» деп айтты.
Біз Алматы облысының Полиция департаментінен түсініктеме сұрадық.
Назымның айтуынша ол бостандыққа шыққалы оның өмірі мен денсаулығына төнетін қауіп сейілген жоқ. Өйткені оны алты айдан астам уақыт бойы азаптаған адам оның жұмысын, тұратын жерін, қызының оқитын мектебін біледі, күн сайын қоңырау шалып, кездесуге шақырады.
Orda.kz бұл оқиғаны бақылап, әрі қарай ақпарат беріп отырады.",2025-04-04T08:30:40+05:00,2025-04-04T08:30:40+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/9c68079f-34b3-4161-b736-408d1969697e.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/013485a5-ffb5-482c-b932-09f73a6afe45.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/0ae6d3bd-3af5-4d17-858b-e345cd17c5d1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/3a614673-c23a-4e9f-9085-ed1f6149360f.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/6f0049f5-3f50-4591-a03f-723fa3011791.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/dfdc0679-da2a-4093-aaba-93e103d21955.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/9c68079f-34b3-4161-b736-408d1969697e.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-04/sizes/1440x810/9c68079f-34b3-4161-b736-408d1969697e.webp,
b9102caaf35d6ea99e9046ae695b0dce,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Жаңа Қазақстанда ештеңе өзгермейтінін ұқтым»: Суретші Рашид Нұрекеев қоғам жайлы не дейді?,"Қоғам шындығы жайлы өткір ойларды қаузап, оны қалай түйсінгенін өз шығармаларында көрсеткен ұлы суретшілер тарихта аз болмады.",investigations,https://kaz.orda.kz/zhana-kazakstanda-eshtene-ozgermejtinin-uktym-suretshi-rashid-nyrekeev-kazirgi-kogam-zhajly-ne-dejdi-126903/,"Қоғам шындығы жайлы өткір ой қаузап, оны қалай түйсінгенін өз шығармаларында көрсеткен ұлы суретшілер тарихта аз болмаған. Қай ғасырда да пропаганда, цензура, саяси әділетсіздік қылышын қайрап тұрған күннің өзінде өнер адамдары шама-шарқынша қоғамның айнасы бола білді. Қоғамдағы әділетсіздікті суретшілер өздерінше түйсініп, өздерінше сезініп бейнелей алды. Шындықты батылы жетсе, белсенді дегеннің бәрі кесіп айтады. Ал көркем өнердің көкжиегі әлдеқайда кең, тілі әлдеқайда бай.  Қазір заманауи сурет өнері Жаңа Қазақстан жайлы не толғайды, оны қалай бейнелеп жүр?
Orda.kz тілшісі осы жайлы білу үшін, белгілі суретші Рашид Нұрекеевтің шеберханасына барып, кеңесіп қайтқан болатын.
Балалық шағы кеңес заманымен тұспа-тұс келген суретшінің бұған дейінгі суреттеріне назар аудардық. Суретші социалистік реализмді, сол кездегі пропаганданы қарапайым адамдардың өмірімен салыстырып, арасы жер мен көктей екенін байқаған. Ол саяси және әлеуметтік дағдарысты сол шығармаларында бейнеледі.
Ал тәуелсіздік алғаннан кейінгі жылдары салған шығармаларына қарасақ, жас мемлекеттегі қылмыстық істер оның көңіл күйіне қатты әсер еткенін байқауға болады.
Мысалы, марқұм Заманбек Нұрқаділов жайлы осы суретке қарап, «ол атылған 3 оқ тек Заманбекті емес, Мақпалды да іштей өлтіріп кетті» деген ауыр толғаныс жатқанын байқаймыз.
Суретші Orda.kz тілшісіне алдағы көрмеге қоятын шығармаларын көрсетті.  Шеберханасына барғанда оның жаңа шығармаларындағы үмітсіздікті байқадық. Жаңа Қазақстан жайлы кейінгі шығармалары үмітсіздік пен пессимистік ауанға ауысқан.
Тілшіміз одан жаңа Қазақстанды суретшінің қалай қабылдайтынын сұрады.
Суретші бұрын саяси тақырыптарды көп көтерді. Саяси мәселелерді көрсеткен 40-қа жуық шығарма жазды. Ол бұл шығармаларын жинап, көрме өткізгенін айтты. Көрмеден соң жастардың бүгінгі күннің проблемаларына немқұрайлы қарайтынын байқағанын айтты.
Сондай-ақ ол саяси тақырыптан бәрібір айналып өте алмайтынын айтты.
Ол сол Қаңтар әсерінен жасаған эскизін көрсетті.
Саршұнақ эскизінде ол бір тордың ішінде қамауда тұр. Шығайын десе, алдын вагон жапқан. Болашаққа деген алаңдау, үрей бар эскиз «Айға қараған саршұнақ» деп аталады.
Көрмеде суретші жасыл болып жарқыраған айды жоғарыға іліп қоямын деген жоспары бар екенін айтты. Назарларыңызға алда болатын көрменің эскизін ұсынамыз.
Бұл бар қиындық пен қорқынышты бейнелейтін шығар жолды бөгеген вагонға қорғансыз тіршілік иесі  — саршұнақ жай ғана қорқынышпен қарап тұр.
Артынша суретші осындай мағынада символдаған вагонды құшақтап ұйықтап жатқан түлкінің эскиздерін көрсетті.
«Вагон мен түлкінің махаббаты» деп қалды бір сөзінде. Ол осы жұмысында «Мәселе тек Қаңтар оқиғасында емес, жалпы қазіргі қоғамда халық өзін қалай сезінеді?» деген сұрақ қойғанын айтты. Оның ойынша, қазір халық стокгольм синдромына шалдыққандай күйде. Расымен тағы жануардың вагонды жақсы көруі, оның үстіне ұйықтап жатуы психологиядағы стокгольм синдромына ұқсайды.
Стокгольм синдромы (ред. ағылшын тілінде Stockholm syndrome) — қорғану үшін бейсаналы түрде жәбірленуші мен агрессор арасында туындайтын өзара немесе біржақты жақындық. Бұл байланыс тұтқынға алу, алып қашу немесе зорлық-зомбылық сынды сәттерде болады.
Сондай-ақ суретші өзінің жинаған кітапшаларын көрсетті. Бір кітапшасын Алматыдағы бұрынғы түрмеге экскурсия барғанда тауып алғанын айтты.
Мұншама адамның қолы жиналған кітапшаға суретші пойыз жолдың таңбасын қою арқылы абақтыға тоғытылған тағдырларды көрсеткісі келген. Әйтеуір бір шығармыз деген үмітпен кеткен адамдардың қолтаңбасы бар кітапша жайлы суретші олардың арасында жазықсыз жандар кетуі мүмкін екенін және рас өкінген бірақ ғұмыры мәңгі қапаста қалған жандар болуы мүмкін екенін меңзеп, оқырманға түрлі ой салады. Бұл саяси тұтқын, бұл жазықсыз кеткен адам, болмаса қандықол қылмыскер болса да өз қылмысын ұғып, шын өкініп құсалануы мүмкін.
Біздің назарымызды Жаңаөзен оқиғасы туралы «сүйектер» топтамасы аударды. Бұл туындының идеясы суретшіге бір оқиғаны естіген соң келген.
Оны біз оның шығармаларындағы «есекке» ерекше назар аударуын байқадық. Ол есекті көрсету, бейнелеу арқылы қоғам және адам мәселесін, бұрынғы мемлекет аралық мәселелерден әлдеқайда кең тынысты, жалпы адамзаттық мәселеге көшеді.
Адамның күнделікті жұмысқа жегілуі, бас алмастан тұрмысқа байлануы оның осы концепциясында көрініс табады.
Тіпті мұны бір қараған адам «халықты есек деп тұр ма?» деуі мүмкін. Жоқ, суретші жалпы адамды, соның ішінде өзін де сол санатқа жатқызып, қазіргі халімізге қарап, бәріміз «бір-бір есекпіз» дейді.
Суретшінің бұл шығармалары Альберт Камьюдің Сизиф философиясымен үндеседі. Сизиф аңыз бойынша бір мезгіл ажал құдайы Танатосты байлап, өлімнен құтылған екен. Оған қаһарланған Oлимптің құдайлары оны қатал жазалаған. Оған берілген жаза — үлкен тасты тау басына домалатып шығару керек. Бірақ әр рет тау басына тасты домалатып жете бергенде тас етекке қарай домалап кетіп отырады. Сөйтіп Сизиф мәңгі бақи тас домалатумен болады, бірақ мақсатына мәңгі жете алмайды. Батыстық контексте sisyphean, яғни ""Сизифше тағдыр"" — еш нәтижесі жоқ іспен шексіз-шетсіз айналысуға мәжбүр болу мағынасыздығын көрсетеді.
Олимп Құдайларының ойынша, еш нәтижесі жоқ іспен айналысудан өткен жаза дүниеде жоқ көрінеді. Рашид Нұрекеевтің символ ретінде алған «жұмысқа жегілген есегінде де» сондай ой жатыр. Ол өз шығармаларында есекті тұсап қойып, емдеу түрін де көрсетпекші.
Кезінде жердің қыртысын түсіру үшін үш таған геодезиялық темірлер орнатқан. Суретші сондай темірлердің басына түлкінің басын орнатып, арт-объектіге айналдырып жүргенін айтты. Оған шетелге сондай туынды орнатып беруі үшін шақырту да келіпті.
Сондай-ақ алдағы көрмесіне есектерді әкелетін ойы бар екенін жеткізді.
Суретші өнерде ұлттық шеңберде қалып қалмау керегін, одан серпіліп шығып, жалпы адамзаттың мәселесін көтергенде ғана өз ұлтыңа рас еңбек ете алатынын айтты. Заманауи сурет өнері туралы сөз қозғалғанда, «түсініксіз» деп ат тонын ала қашатындар бар. Иә, эксперимент көп. Алайда зер салып, саралап қарасақ, әлем елдері таңдай қағып жататын шығармалардың жүгі өте ауыр. Біздің халық жатырқай қарайтын туындыларға әлем елдері тамсанып жатады. Олардың ой өресі өзгеше ме? Тек сурет өнері емес, кинода, әдебиетте жасалып жатқан өзгерістерді қабылдау үшін бәлкім бізге рухани дайындық қажет шығар? Көргенін көшіріп салатындар, болмаса идеяны тікелей ашық айтатындар өте көп. Ал осы шым-шытырық шимайға толы сурет өнерінде Рашид Нұрекеев сияқты ешкімге ұқсамайтын ізін сала алғандар аз.",2024-09-14T08:00:52+05:00,2024-09-14T08:00:52+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/img_20240913_202559_982.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/1726243915_screenshot_20240913_204014_inshot.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/akimat.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/img_20240913_202926_675.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/img_20240913_202944_043.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/img_20240913_203000_297.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/img_20240913_203011_133.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/img_20240913_203056_881.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/img_20240913_203134_394.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/img_20240913_203140_439.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/img_20240913_205311_024.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/img_20240913_205314_052.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/img_20240913_205339_533.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/img_20240913_205444_315.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/inshot_20240913_203435442.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/inshot_20240913_204220434.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/inshot_20240913_204326407.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/inshot_20240913_204705707.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/inshot_20240913_205043602.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/inshot_20240913_210806202.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/inshot_20240913_211421303.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/punishment_sisyph.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/screenshot_20240913_131244_youtube.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/img_20240913_202559_982.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/img_20240913_202559_982.webp,
19b1c73e09e79ddf40ad3293cd2f3890,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Жасөспірімдер арасындағы ерте жүктілік: Жыныстық тәрбие қаншалықты маңызды?,Елімізде жыл сайын жасөспірімдердің ерте жүктілігі туралы фактілер тіркеледі. Қазақстанда 2024 жылдың алғашқы алты айында мыңнан астам ерте жүктілік жағдайы тіркелді. 170 жағдайда жасөспірімдер түсік жасатқан.,investigations,https://kaz.orda.kz/zhasospirimder-arasyndagy-erte-zhyktilik-zhynystyk-tarbie-kanshalykty-manyzdy-128655/,"Елімізде жыл сайын жасөспірімдердің ерте жүктілігі туралы фактілер тіркеледі. Azattyq-тың хабарлауынша , Қазақстанда 2024 жылдың алғашқы алты айында мыңнан астам ерте жүктілік жағдайы тіркелді. 170 жағдайда жасөспірімдер түсік жасатқан.
Статистикаға сәйкес, мың адамға шаққанда кәмелетке толмағандар арасындағы жүктілік саны 7,9 адамға жеткен, бұл жасөспірімдер арасында мың қыздың үшеуі түсік жасатады дегенді білдіреді.
Осы тұста көңілде «неліктен» деген сұрақ туындауы мүмкін. Бұның барлығына жасөспірімдердің жыныстық сауаттылықтан мақұрым болғаны ма? Ата-ана балаға жыныстық сауаттылық туралы қалай айтса болады?
Orda.kz тілшісі осындай көпшіліктің көкейінде жүрген сұрақтарды балалар психологы — Самал Тойбазароваға қойған болатын.
— Жыныстық сауаттылық туралы баламен қай жастан бастап сөйлескен дұрыс?
— Балаға жыныстық тәрбиені қалай дұрыс беру керек?
— Бұл тақырыпта ата-ана мен бала арасындағы әңгімені қалай бастауға болады?
—      Жыныстық тәрбие мектеп өмірінде қалай қамтылуы керек?
—      Мектеп пен ата-анадан тыс бала жыныстық сауаттылық туралы тағы қайдан білсе болады?
—      Сіздің ойыңызша кәмелеттік жасқа толмай жатып жүкті болып қалу – жыныстық сауатсыздықтан ба?
— Осы тұста бала тәрбиелеп отырған отбасыға қандай бағыт берер едіңіз?
Бала тәрбиесіне келгенде «ұят» деген көбіміздің  миымызға сіңіп қалған, таптаурынды сөзді бір сәтке алып тастап, баламен ашық сөйлескен абзал, өйткені әр баланың болашақта қалай қалыптасатыны бүгінгі отбасы берген тәрбиеге байланысты.
Еліміздегі ерте жүктілік, АИТВ/ЖИТС және т.б сынды мәселелердің түбінде қазіргі қозғап жатқан балаға берілетін жыныстық тәрбие тақырыбының рөлі ауқымды.
Orda.kz тілшісі бұл тақырыпты тереңінен қаузап, уролог — Рустам Габибовпен де әңгімелесті.
Уролог маманның айтуынша жасөспірім шақта осыны миға жақсылап сіңіріп алған дұрыс. Өйткені кейбірі осы жасөспірім шақта қателік жасап, сабақ алғандар. Ондай қателіктің алдын алудың бірден бір шарты — жыныстық сауаттылық екені сөзсіз.
— Жыныстық сауаттылық деген не? Оған не кіреді?
— Жыныстық сауатты қалай арттыруға болады?
—      Спортпен шұғылданудың әсері қандай?
Сөз соңында уролог Қазақстанда жыныстық сауаттылық тұрғысынан таяз адамдардың өте көп екенін айтты. Алайда көбіне білімі жоқ, оқымаған адамдар екенін тілге тиек етіп, күніне кемінде 2 адамды осы мәселе бойынша қабылдайтынын жеткізді.
— Біздің елде жыныстық сауаты аз  адамдар көп пе?
Урологтың берген статистикасына сүйенсек, Алматыда және жалпы Қазақстанда жыныстық жолмен берілетін жұқпалы аурулардың таралу статистикасына мына аурулар кіреді:
ЖЖБИ-ге шағымданатын науқастардың көпшілігі 20 мен 40 жас аралығындағы жастар. Инфекция себептері негізінен жыныстық қатынасқа байланысты. АИТВ инфекциясына қатысты эпидемиологиялық жағдай да өзекті болып қала береді. 2024 жылы ауру деңгейі бірден көтерілген. Жағдайлардың 67%-ға жуығы жыныстық жолмен беріледі. Жастар мен жасөспірімдер ең осал топтарға жатады, бұл – жыныстық тұрғыдан хабардарлықтың деңгейі төмендіктен.
Сонымен, балалар психологы да, уролог та жасөспірімдерге жыныстық сауаттылыққа үйретуде – ата-ананың маңызды рөл атқаратынын айтты. Бұл тақырыпта балаға тіс жармай «ұят» деген табуды жамылып алуға да болады. Алайда балаңызға жыныстық сауаттылықты өзіңіз үйретіп, көңіліндегі сұрақтарды уақытында түсіндірмесеңіз, ол жауабын «көшеден тауып»,  көшедегі қиындықты үйіңізге көшіріп алып келуі мүмкін. Осындай қарапайым жыныстық сауатсыздықтан туындаған бір баланың қисық басталған өмірі, кей кезде тіпті бір отбасының шамасы жетпей, қоғам болып күресуге тура келетін салдарға соқтырып жатады. Сондықтан жыныстық сауаттылық мәселесі бұл күні ұялатын тақырып емес, керісінше ғаламтор мен көшеден емес, әр бала өз отбасынан алуға тиіс басты әрі маңызды тәрбие.",2024-11-24T15:04:01+05:00,2024-11-24T15:04:01+05:00,kk,Ислам Әден,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/photo_2024-11-25_12-14-35.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/photo_2024-11-25_12-14-35.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-11/sizes/1440x810/photo_2024-11-25_12-14-35.webp;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2024-11/1732547058_whatsapp-image-2024-11-25-at-16_05_34.jpg;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2024-11/photo_5339434971259069714_y.jpg,
577e5266369fa43c90dd5a7f07f3e6a4,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Жастарды жемқорлыққа қалай  тартады?,"Біз өткен мақаламызда Алматыда  1 адам қаза болып, 16 адам медициналық көмекке жүгінуге мәжбүр болған 26 маусымда жол апатына себепкерінің қамау изоляторында жатқаны, нәрестені сол жерге әкеліп жүргенін жаздық. Сондай-ақ, жүргізушілер арасында сауалнама жүргіздік. Белгілі психоаналитик маман Анна Құдиярова осы оқиғаларды саралап берген болатын. Осы жолы мақаламызда жол ережесін бұзуға алып келетін «жемқорлық» тақырыбын қозғағалы отырмыз.",investigations,https://kaz.orda.kz/zhastardy-zhemkorlykka-kalaj-tartady-125256/,"Біз өткен мақаламызда Алматыда 1 адам қаза болып, 16 адам медициналық көмекке жүгінуге мәжбүр болған 26 маусымдағы жол апатына себепкер жас ананың қамау изоляторында жатқанын, ал туыстарының нәрестені сол жерге әкеліп жүргенін жаздық.
Бұл мақала жарияланған соң, іс аппеляциялық сотта қаралып, Анель Сартаева қазір нәрестесінің қасына үйқамаққа шығарылды. Сондай-ақ, мақалада жүргізушілер арасында сауалнама жүргізген болатынбыз. Белгілі психоаналитик маман Анна Құдиярова осы оқиғаларды саралап берген болатын. Осы жолы мақаламызда жол ережесін бұзуға алып келетін «жемқорлық» тақырыбын қозғағалы отырмыз.
«Балық басынан шіриді, су басынан бұзылады»
ҚР сыбайлас жемқорлыққа қарсы ұйымының 2023 жылғы баяндамасын ресми сайттардан таппадық. Orda.kz тілшілері 2022 жылғы сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы ұлттық баяндамаға зер салып, сондағы маңызды фактілерді назарларыңызға ұсынып отыр. Бұл баяндама 2023 жылы 14 шілдеде жарияланды.
Ал 2022 жылға қатысты баяндамаға зер салсақ, Қазақстан Республикасы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі жариялаған есепте Қазақстанда жалпы 725 адам жемқорлық үшін сотталды. Олардың 73-і лауазымды тұлға екені анықталды.
Сотталған 725 адамның ішінде ішкі істер органдарының қызметкерлері бар:
Сондай-ақ, сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызметкерлерден 5 адам ұсталды.
Еске сала кетейік, 2023 жылы Шымкентте «сыбайлас жемқорлыққа қатысы бар» деген күдікпен білім бөлімінің маманы ұсталды. Маман өз кінәсін мойындаған болатын. Бұл туралы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің Шымкент қаласы бойынша департаментінің басшысы Дәурен Ерғарин өзінің Facebook парақшасында жариялады. Сондай-ақ, биыл Алматы қаласында Сыбайлас жемқорлыққа қарсы агенттік «75 млн теңге көлеміндегі пара алды» деген күдікпен «Алматы Су» компаниясының басшысы Максат Жолдыбаев ұсталған болатын. Бұл Сыбайлас жемқорлыққа қарсы органдардың автомектептердегі және басқа орындардағы жемқорлықпен күрес жүргізіп жатқанын көрсетеді. Дәл солай жемқорлықтың сондай ресми орындарда болып жатқанын да көрсетеді.
Жақында кәсіпкер Арсен Оспанов әлеуметтік желіде қызына автомектеп пара ұсынғанын баяндаған бейнежазба жариялаған болатын. Orda.kz редакциясы істің мән-жайын сұрап кәсіпкердің өзіне хабарласты. Ол бейнежазбасын «Қазақстан жастарын сыбайлас жемқорлыққа қалай тартады?» деген сұрақ қойып бастайды.
A post shared by Арсен Оспанов (@arsen_ospanov_)
Кәсіпкер әзірге ол автомектептің атын атамай тұра тұруды жөн көріп отыр. Қызы ақша беруден бас тартқанын айтқан кәсіпкер енді 2 рет емтихан тапсыруға мүмкіндік бар екенін айтып отыр. Бірінші емтиханнан сүрінген қызға автомектеп тағы да «ақша бере салуды» ұсыныпты. Алайда қалған емтиханды қыз өз күшімен тапсыруға дайындалып жатыр.
Сауалнама алып жүргенде жеңіл көлік жүргізушісі де жүргізуші куәлігінің парамен алынатынын және олар ережені көп бұзатынын айтты.
Orda.kz тілшілері сауалнама алып жүргенде автобус және жеңіл көлік жүргізушілері бірін-бірі кінәлайтынын байқады. Автобус жүргізушілері жеңіл көліктер жолын қиятынын, тоқтап тұрып алатынын айтып, полиция қызметкерлерінің осы ереже көп бұзылатын жерлерді қадағалауын сұрайды. Ал жеңіл көлік жүргізушілері апатты жағдайда тоқтайтындарын айтып, бұрылатын кезде автобус жүргізушілері әдейі жол бермей қоятынына шағымданды.
Мәселенің мән жайын білген соң, Алматы қаласының полиция басқармасына хабарласып, осы жол жүру ережесін бұзатындарға қатысты сауалымызды қойдық.
Біз автобус жүргізушісімен бірге жолдағы жеңіл көліктердің 30-ға жуық ереже бұзғанына куәгер болдық. Жол бойы автобус жүргізушісі қандай ережелер үнемі бұзылатынын және жұмыста қандай қиындықтар болатынын айтып берді.
Сондай-ақ, «EcoBus» жеке автопаркінің жүргізушілері де жеңіл көліктердің автобус жолына түсіп, тұрып алатынын айтып шағымданды.
Ал сауалнамамызға жауап берген жеңіл көлік жүргізушілері автобустың бұрылуға жол бермей, дөрекілік танытатынына шағымданды.
Әрине, бір тарапты кінәлап қою дұрыс емес. Бұл — әрбір адамның мойнындағы жауапкершілік. Осы оқиғалардың ортасында жүрген соң, тілшілеріміз тікелей қызмет бабымен жүрген жоль-патрульдік полиция қызметкерлеріне сауалын қойған болатын.
Біз осы мақаланы дайындап жүргенде 28 маусым күні түнгі сағат он екі жарым шамасында Бұқар жырау Манас қиылысында болған көлік апатының куәгері болдық. Біз сол маңайда тұратын тұрғындардың шағымын тыңдадық. Осы қиылыста үнемі апат болатынын естідік. Жол апатына себеп болып отырған осы көшедегі қиылысқан екі жолдың аралығы.
Қара Hyundai көлігіне Бұқар жырау бульварымен келе жатқанда Манас көшесінен шыққан Chevrolet көлігі келіп соғылды. Нәтижесінде, қара көлік шыр айналып, тратуардың үстіне шығып кетті. Ал ақ көліктің алды түгел майырылып қалды. Ауыр зардап шеккендер болмады. Оқиға орнына дереу полиция қызметкерілері мен жедел жәрдем келді.
Соңғы уақытта болған жол апаттары тағы да жол ережесін сақтау мен жүргізушілердің жай күйіне мән беру керегін көрсетті. Сондай-ақ, автобус жүргізушілерінің айлықтан айлыққа күн көруі, күнделікті түсетін стресі, жол ережесін бұзатын жеңіл көліктер т.б. қоғамдық көлік жүргізушілерінің де, жолаушыларының да өміріне қауіп төндіреді. Сондықтан, бұл баса назар аударатын дүние. Бірінші мақаламызда психоаналитик олардың жай-күйін саралап берді. Бұл мәселелер қоғам болып жұдырықтай жұмылып, мән беретін дүние.",2024-07-03T17:29:31+05:00,2024-07-03T17:29:31+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-07/sizes/1440x810/kollazh-2.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-07/photo_2024-07-01_13-25-52.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-07/photo_2024-07-01_13-26-44.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-07/sizes/1440x810/kollazh-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-07/sizes/1440x810/kollazh-2.webp,https://www.youtube.com/embed/VQ-pDQfp6lk?feature=oembed
ef315c3d16d9921293e8dc95ad4b244d,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Жасырылған құжат: Qazaq Banki-ке ақша салған «ҚазАгро» 21 млрд қаржыдан қалай айырылды?,"2018 жылы «ҚазАгро» АҚ-ға белшеден қарыз болған, банкротқа ұшыраған Qazaq Banki Алматыдағы жалпы құны 900 миллион теңге болатын 13 элиталық пәтерді беріп есеп айырысуға тырысты. Бірақ бұл «теңізге тамған тамшыдай ғана» дүние-мүлік еді. Өйткені ұлттық агрокомпания «Qazaq Bank-ке» сенемін деп 21 млрд теңгесінен айырылған еді.",investigations,https://kaz.orda.kz/zhasyrylgan-kuzhat-qazaq-banki-ke-aksha-salgan-kazagro-21-mlrd-karzhydan-kalaj-ajyryldy-133239/,"2018 жылы «ҚазАгро» АҚ-ға белшеден қарыз болған, банкротқа ұшыраған Qazaq Banki Алматыдағы жалпы құны 900 миллион теңге болатын 13 элиталық пәтерді беріп есеп айырысуға тырысты. Бірақ бұл «теңізге тамған тамшыдай ғана» дүние-мүлік еді. Өйткені ұлттық агрокомпания «Qazaq Bank-ке» сенемін деп 21 млрд теңгесінен айырылған еді.
Оқиғаның мән-жайын Orda.kz баяндап бермек.
Банк енді ғана құрылған кезде, «ҚазАгро» шот ашып, шамамен 20 млрд теңге салды.
Дегенмен оған қарызын төлеу үшін Qazaq Banki «ҚазАгроға» активтерін берді. Олардың қатарында Алматыдағы жылжымайтын мүлік те бар.
Бұл туралы үш тарап (ҚазАгро, банк және пәтерлерге иелік еткен IBC «Таймас» құрылыс компаниясы) қол қойған және бас тарту туралы келісімде айтылған. Сатылымға шыққан әкімшілік ғимарат, бизнес-орталық, жатақхана мен сарайды ешкім ала қоймады. Қарызды жабамын деген ниеттегілердің осылайша ұзақ уақыт бойы айы оңынан туа қоймады.
Бұны лоттардың әрқайсысына бекітілген келісімдерден байқауға болады. Құжаттарды былай қойғанда, бұл жағдайды олардың жасырмақ болғанының өзі тым күлкілі... Orda.kz басылымының қырағы тілшілері, әрине бұл жағдайды байқады. Анықтау тіпті оп-оңай болды.
Ал енді қалай жасырмақ болғанына тоқталайық. PDF файлдардың бәрінде алдын ала графикалық редактор арқылы банкте жоғалған сомалар туралы барлық ескертулер өшірілген. Бірақ растрлық графиканың векторлық графикадан несімен ерекшеленетінін шенеуніктердің білуі екіталай. Көп жағдайда PDF файл терілген сөздерді мәтін етіп сақтайды. Яғни, файлда жазылған әріптер сурет емес, символ. Біз оны көшіріп, қайта қойып, айдан анық етіп көрсете аламыз.
Олар білмеген PDF «құдіреті»:
Солай еттік те, банктің есепшотында 25 млрд теңге сақталғанын анықтадық.
Банк бұл ақшаны қайтара алмады. Сондықтан жылжымайтын мүлікті беру арқылы ішінара өтеуді ұсынды.
Аударымды «Таймас» жүзеге асырды. Қарыздарды және үшінші тұлғалардың құқықтарын болдырмауды қамтамасыз етуді мойнына алды. Бір мәселе туындаған жағдайда келісім бойынша олардың мәмілелері жойылып, қарыз қайтадан шыға келетін еді. 2021 жылдан бері олардың екеуін ғана аукцион арқылы сатуға мүмкіндік туды.
Олармен қатар сатылымда болған, бірақ сатылмаған мүліктер:
«ҚазАгродағы» заңбұзушылықтар туралы бұрыннан бері түрлі басылымдар жарыса жазып келеді. Тіпті OCCRP халықаралық сайтының тергеушілері де бұл жайды жазды. Күмән тудыратын түрлі салымдар туралы мәселе 2020 жылы көтерілген екен.
Сол кезде «ҚазАгро» холдингінің еншілес ұйымы Аграрлық несие корпорациясына қатысты тергеу жүрген еді. Тергеушілер ауылдағы кәсіпкерлерге жеңілдікпен несие беретін 11 миллиард теңгені осы корпорацияның қызметкерлері алып, банктегі депозитке салғаннан кейін тергеуді бастаған. Бұл туралы сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің сол кездегі басшысы Алик Шпекбаев мәлімдеді.
Ал 2019 жылдың күзінде Аграрлық несие корпорациясының басқарушы директоры аса ірі көлемде алаяқтық жасады деген күдікке ілінгені белгілі болды. 2018 жылы корпорация басқармасы төрағасының орынбасарына қатысты тергеу жүріп жатқаны хабарланған болатын. Ол өзінің қарамағындағылардан пара алған. Дәл осы кезеңде корпорацияның Шығыс Қазақстан облысындағы филиалының басшысына қатысты іс қозғалды. Сол жылы бүкіл елді арзан өнімге бөктіріп, қамтамасыз етуге міндетті холдингке мемлекет БЖЗҚ-дан 450 млрд теңге бөлген.
Informburo.kz басылымы «ҚазАгро» холдингінің көп жылдан бері шығынға батып келе жатқанын атап өтті. Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев бұған дейін холдингтегі қаржылық жағдай әлсіз басшылықтың көрсеткіші екенін айтқан болатын.
Банк 1993 жылдан бастап жұмысын бастады. Ұзақ уақыт бойы әжептәуір дамып, өркендеп келе жатқан болатын. Бірақ 2013 жылы оны жылжымайтын мүлікпен айналысатын және құрылыс саласындағы кәсіпкерлер тобы сатып алды.
2017 жылға қарай банк қарыздарын қайтара алмай және сұраныс бойынша елеулі қиындықтарға тап болды. Халық банкі оны қарыздары үшін сотқа да берген. Сол кезде Ұлттық банк тарапынан тексеру басталды. Ал 2018 жылы банк төлеуге қабілетсіз деп танылды. Сол жылдың тамыз айында лицензиясынан айырылды.
Ақыры банк банкротқа ұшырады. Қарапайым салымшылар депозиттерге кепілдік беретін қордың арқасында ақшаларын қайтарып алғанымен, қалғандарының қаражатын қайтарып алу мәселесі оңайға соқпайтын іс болып қалды. «ҚазАгро» банктегі ірі қаржы иелерінің бірі қарыздың бір бөлігінің орнына жылжымайтын мүлікті беруге келісіп, шығынды азайтуға тырысып бақты.
Автор: Илья Астахов",2025-06-13T17:33:15+05:00,2025-06-13T17:33:15+05:00,kk,Ислам Әден,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/1749806885_kazagro_polozhil_20_jardov_v_qazaq_banki_kollazh_kopija.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1749804189_auction-get-photo-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1749804189_auction-get-photo.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1749805242_snimok-jekrana-2025-06-11-v-18_16_26.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1749805273_snimok-jekrana-2025-06-11-v-18_17_37.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1749805799_auction-get-photo-5.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1749805846_auction-get-photo-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1749805883_chatgpt-image-11-ijun_-2025-g_-18_22_44.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/1749806885_kazagro_polozhil_20_jardov_v_qazaq_banki_kollazh_kopija.webp;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1749804379_snimok-jekrana-2025-06-11-v-18_15_32.png,
4dad39477e46572254151da27aac59c5,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Жат елден бұйырған топырақ»: Назарбаевтың күйеу баласы Рахат Әлиевтің ғұмыры,"Биыл Қазақстанның қазіргі заман тарихындағы ең қайшылықты саяси тұлғаларының бірі – Рахат Әлиевтің қайтыс болғанына 10 жыл толып отыр. Бір сәтте оның өмірі триллерге ұқсады: билік шыңында отырды,",investigations,https://kaz.orda.kz/zhat-elden-bujyrgan-topyrak-nazarbaevtyn-kyjeu-balasy-rahat-alievtin-gumyry-133552/,"Биыл тәуелсіз Қазақстан тарихындағы ең атышулы саяси тұлғалардың бірі – Рахат Әлиевтің қайтыс болғанына 10 жыл болды. Бір қарасақ, оның өмірі триллерге ұқсайды. Ат төбеліндей ғана билік басында отырғандардың бірі болды, артынша аяқ асты елден қашып кетті, түрлі айыптар тағылды, үлкен дау туды, Венада ұсталып, қамалды. Ақыры сол жерде абақтыда көз жұмды.
Orda.kz сайтының Венадағы тілшісі Рахат Әлиевтің өмірі мен жүріп өткен жолын саралап көрді.
2000-жылдары Рахат Әлиев дәулетіне сәулеті сай, төрт құбыласы түгел, дүниені шайқап жүрген азамат еді. Сол кезде ол тұңғыш президенттің қызы Дариға Назарбаеваның күйеуі, генерал, ҰҚК төрағасының орынбасары, дипломат сынды түрлі қызметтерде болған еді. Қолы ұзын болғаны сонша билік басындағы «ығай» мен «сығайдың» арасында таныстары және қолында мол қаржысы болды. Не болса да оның мұртын балта шаппайтындай көрінді. Оның лауазымдары мен ықпалы, дүркіреген беделі таңғаларлық еді. Алайда дәл осы бағындырған шыңдары ақыры оны шыңыраудан бір-ақ құлатты.
2002 жылдың көктемінде Назарбаевтың күйеу баласы Австрияға Қазақстанның елшісі ретінде жіберілді. Бұған дейін де Рахат Әлиевке рейдерлік жолмен біреудің кәсібін тартып алды деген айыптар тағылған еді. Сол себепті оның сол кезде елші қызметіне тағайындалуының саяси астары бардай көрінді.
Ол 2005 жылы елге оралды. Бірақ арада екі жыл өткен соң қайтадан Венаға аттанды. Тағы да сол жақта елші қызметінде жүрді. Ал Қазақстанда бұл кезде үлкен дау тұтанып жатқан еді. Кейін бұл жанжал бұқаралық ақпарат құралдарында «Рахатгейт» деген атауға ие болды.
Әуелі оған банкирлер Айбар Хасенов пен Жолдас Темірәлиевті ұрлады деген айып тағылды. Кейін қылмыстық топ құрды деп, артынша — мемлекеттік төңкеріс жасауға әрекет етті деген айыптармен қудаланды. Әрине, шетелде жүрген Назарбаевтың күйеу баласы дипломатиялық қызметінен босатылып, сырттай сотталды. Барлық айыптардың жиынтық жазасы 40 жылдан асты. Осы кезде Дариға Назарбаевамен некесі ресми түрде бұзылды.
Сол кездері Вена көшелеріндегі кофеханалардың бірінде Назарбаевқа қарсы саяси манифест жазылуы бек мүмкін. Мүмкін дәл осы жерлерде, жап-жасыл саябақтар мен тарихи ғимараттар ішінде Рахат Әлиев «Өкіл қайын ата» атты кітабын жазды. Кітабында ол Назарбаевты саяси көзқарасына болп кісі өлтірді және жемқор деп айыптап, 2012 жылғы президенттік сайлауға кандидат болу ниеті үшін саяси қысым көргенін ашық жазды.
Рахат Әлиев атышулы осы кітабын жариялаған соң, туған еліне оралатын жолы түбегейлі жабылды.
2007 жылдан бастап Қазақстан Рахат Әлиевті экстрадициялауды талап етті. Бірақ Австрияның Жоғарғы соты екі рет Рахат Әлиевті Қазақстан билігіне беруден бас тартты.
Австрия билігі Қазақстанда әділ сот болмайды деп есептеді. Әрине, бұл көзқарас «қашқын күйеу баланы» елге қайтаруға кедергі болды.
Рахат Әлиев саяси баспана алып, «қайтатын жері жоқ адам» мәртебесіне ие болды. Осылайша Венa оның үйіне әр түрмесіне айналды.
2011 жылы Рахат Әлиевке қатысты енді Австриядағы прокуратура өз тергеуін бастады. Үш жылдан кейін Әлиев австриялық заң бойынша ұсталды. Оған темір контейнерде үстіне әк құйылған мәйіттерге қатысты іс қозғалды. Бұл мәйіттер сол банкирлерге тиесілі еді.
Қылмыстық соттың ғимаратына тілшіміз барып қайтты. Дәл осы жерде сот отырысы өтуі тиіс еді. Бірақ сот отырысы басталмай жатып, Әлиев қайтыс болды.
Қазіргі таңда ғимарат 2023 жылдың күзінен бастап 2032 жылға дейін болатын күрделі жөндеу жұмыстары жүріп жатыр. Австриялық БАҚ-тың хабарлауынша, жоба сегіз кезеңнен және 110-нан асатын іс-шаралардан тұрады. Мысалы, сот залдары, кеңселер, санитарлық бөлмелер жаңартылып, бұрынғы асхана қызмет көрсету орталығына айналады. Сонымен қатар ғимарат жылыту жүйесіне бейімделеді, фасадтары жылытылып, терезе мен шатыр ауыстырылады, күн панельдері орнатылады. Бұл тарихи ғимаратты қазіргі заманғы тұрақты сот жүйесінің талабына сәйкестендіру мақсатында жөндеу жұмыстары жатыр.
2015 жылдың 23 ақпанында Рахат Әлиев жеке камерада қайтыс болды. Ресми дерекке қарасақ, өз-өзіне қол салған. Ресми емес ақпараттарда бұл әлі анықталмаған ақпарат екені айтылып жүр.
Profil басылымы оқиғаны жан-жақты жариялады:
Түрме қызметкерлері шамамен түнде 22:00-де оның тірі екенін көрген. Таңғы 4-ке қарай қайтыс болыпты.
Камерада бейнебақылау жоқ. Бірақ дәлізде бар. Құлыптың бұзылғаны, әлдекімнің кірген іздері табылмаған. Ресми деректерге қарасақ, ішке ешкім кірмеген. Зорлық жасағанын көрсететін белгілер жоқ.
Алайда кейін марқұмның қанынан есірткі табылды. Адвокаттары басында өзін-өзі өлтірді деген болжамды мойындамады. Кейін мойындады. Шын мәнінде қандай жағдай болғаны әлі күнге дейін жұмбақ болып келеді.
Йозефштадт түрмесі бағанағы сот ғимаратына қосылған. Түрмеде де құрылыс жұмыстары жүріп жатыр. Үлкен камералар шағын камераға бөлініп, ішіне жуынатын бөлме салынады. Арнайы аурухана жаңартылады, жаңа қауіпсіздік орталығы салынады. Бұл шаралар түрме жүйесін гуманистік ұстанымға және заманға сай етуге бағытталған.
Жөндеу жұмыстары жасалмай тұрған кездің өзінде-ақ Қазақстан түрмелеріне қарағанда бұл түрмелер әлдеқайда заманауи, әрі гуманистік ұстанымға сай орын болған еді. Түрме тарихи ғимараттың және терезелерінде гүл толып тұрғын үйлердің қасында орналасқан.
Гүлдердің көрінісімен тіпті әдемі көрінеді. Дегенмен бұл орынның абақты екенін еске салатын қара сызық тіпті ең бір беделді, шайқап жүрген «дөкейлердің» де қамайтын орын екенін меңзеп тұрғандай көрінеді.
Рахат Әлиев жерленген орынның өзі бір талай нәрсені көрсетеді. Себебі Венаның орталық зираты жай қорым емес, ашық аспан астындағы музей десе артық айтқандық емес.
Әлиевтің қабірі арнайы аркамен қоршалған кешенде орналасқан. Сөзсіз қыруар қаржы төленгені анық. tor2 деген есігінен кіргенде әдемі аркалар сізді қарсы алады. Бұл қабірлердің ішінде, өнерінің құдіретімен дүниені асты-үстіне келтірген Бетховен, Моцарт пен Штраус сияқты ұлылардың қабірлері жатыр. Әрине, олардың жатқан жерін табу үшін біраз жүру керек. Тілшіміз Рахат Әлиевтің жатқан жеріне бет алды.
Рахат Әлиевтің қабірінің маңында гүлзар бар. Оған арнайы күтім жасалатыны бірден байқалды. Мұндай зиратқа күтім жасап тұратын адамға төленетін ақы арзанға түспейтіні анық. Демек, оны ұмытпаған жандар әлі де бар. Оған әлі күнге қарайласып, қабіріне күтім жасау үшін әлдекімден ақы төлейді деген сөз.
Мазардың сыртқы көрінісі де көз тартады. Ол еуропаның классикасына жататын мемориалдық сәулет үлгісінде безендірілген. Ақ мәрмәр саркофаг, бедерлі арка, періште мүсіндері мен латынша жазулар...
Композицияның жоғарғы бөлігінде – сәбиін бауырына басқан әйелдің дөңгелек бедерлі бейнесі тұр. Бұл Еуропа мәдениетіне тән, «Сәбиі бар Мадонна» ретінде танымал иконографиялық көрініс. Латын тіліндегі жазу — Aeterno amore. Requiescat in pace. Оны қазақ тіліне аударсақ: «Мәңгілік махаббатпен. Жаны жай тапсын» деген мағынадағы сөз шығады.
Дәл біздің елдің экс-шенеунігінің Қазақстандағы жерлеу рәсіміне мүлде ұқсамайтын, осындай безендірілген, сәулетті зиратта жатуы оғаш көрінуі мүмкін. Дегенмен мұның өзі метафора секілді. Себебі ол өмірінің соңғы жылдары тұрағы жоқ, қуғында болған әрі шетелде «қайтатын жері жоқ» деп танылып, отанынан «айырылған» азамат еді.
Уақыт зымырап өтіп барады. Тіпті Рахат Әлиевтің есімін мүлде естімеген, ол жайлы білмейтін жаңа ұрпақ та өсіп келеді. Дегенмен Рахат Әлиевтің дүркіреп басталған ғұмыры Венаның темір торлы терезесі бар абақтысында сөнгені әлі күнге көпке қызық, әрі жұмбақ ақпарат болып қалды.
Оның жарқ еткен ғұмыры дүниені ашса алақанында, жұмса жұдырығында ұстаған «серкелердің» өзі де өзге елден топырақ бұйырып, мәңгілік сапарға аттанатынын көрсетті.
Автор: Жадра Жулмухаметова
Еске сала кетсек, 2025 жылдың 10 қаңтарында Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев бұрынғы президенттердің және олардың отбасыларының денсаулығы мен жеке өміріне қатысты ақпаратты мемлекеттік құпияға жатқызатын заңға өзгерістер енгізді. Бұл жаңалық аясында ақпарат таратуға тыйым салынды. Бұл заң жайлы материалымыздан толығырақ оқыңыз.
Саяси тұлғалардан Рахат Әлиевтің қайын атасы Нұрсұлтан Назарбаев та біраз кітап жазды. Алайда оның  «Менің өмірім. Бодандықтан бостандыққа» деген автобиографиялық кітабы тым ерекше еді.
Тауман мен Байкен қазір 19 және 16 жаста. Олар жайлы көп мәлімет жоқ, бірақ олар Қазақстанда тұрмайды.
Нұрсұлтан Назарбаев өз ұлдарын ресми түрде таныстырып, оларды өзінің отбасы мүшелері ретінде жариялады. Осы сәттен бастап олар толыққанды отбасына және экс-президенттің мұрагерлеріне айналды. Бір жылдан кейін, Қазақстанда жаңа заңға өзгерістер енгізілді. Жоғарыда айтқан заңның осы отбасы мүшелерін қорғау үшін қабылдануы әбден мүмкін.",2025-06-30T16:47:24+05:00,2025-06-30T16:47:24+05:00,kk,Дидар Қайрат,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/1751273403_5533286.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1751273552_photo_2025-06-27_19-02-25.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1751273588_photo_2025-06-27_19-02-26.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1751273626_photo_2025-06-27_19-02-29.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1751273662_photo_2025-06-27_19-02-37.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1751273696_photo_2025-06-27_19-02-34.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1751273728_photo_2025-06-27_19-02-33.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1751273766_photo_2025-06-27_19-02-36-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1751273793_photo_2025-06-27_19-02-36.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1751273895_photo_2025-06-27_19-02-49.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1751273995_photo_2025-06-27_22-56-36.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/1751284882_photo_2025-06-27_19-02-47.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/screenshot_20250630_135106_chrome.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/screenshot_20250630_135705_chrome.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-06/sizes/1440x810/1751273403_5533286.webp,
c4005526daca9fd8b8f9e7d3361707ee,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Жол жоқ – салық жоқ»: 4 әкім 12 жыл бойы 15 млрд шығынмен Алматының бір жолайрығын қалай салып жатыр?,"Orda.kz тілшісі Сейфуллин мен Жансүгіровте орналасқан көлік жолайырығына барып, 12 жыл бойы миллиардтарға салынып жатқан жоба туралы ақпарат береді.",investigations,https://kaz.orda.kz/zhol-zhok-salyk-zhok-4-akim-12-zhyl-bojy-15-mlrd-shygynmen-almatynyn-bir-zholajrygyn-kalaj-salyp-zhatyr-132671/,"Orda.kz тілшісі Сейфуллин мен Жансүгіров көшелерінің қиылысында орналасқан көлік жолайрығына барып, 12 жыл бойы миллиардтарға салынып жатқан жоба туралы ақпаратты нақтылады. Бұл құрылысқа аттай 12 жыл болды, сол кезден бері төрт бірдей әкім ауысқан. Ұзаққа созылған, тұралап жатқан құрылыс жайлы тілшіміз тарқатады.
Бұл материал кешегі Қасым-Жомарт Тоқаевтың көлік министрі Марат Қарабаевқа инфрақұрылымдық жобалардың мерзімдерін бұзғаны үшін жариялаған сөгісіне қатысты болмақ. Бірінші вице-премьер Роман Скляр екі күннің ішінде мемлекет басшысының берген тапсырмаларын орындау жоспарын құрып, жұмыстардың қалай жүріп жатқанын тексеру мақсатында аймақтарға өзі баруы керек болған. Біз осы материалда кідіріп қалған құрылыс туралы баяндаймыз.
2015 жылы бұл жоба Алматы картасында қарындашпен, кейін үзік сызықтармен пайда бола бастады. Дәлірек айтқанда, бұл жобаны сол 2015 жылы қарастыра бастады. Бірақ сол кезде олар бұндай үлкен құрылысқа ақша бөле алмады. Кейін белгілі болғандай, 2013 жылы әкім Ахметжан Есімовтың кезінде жобалық-сметалық құжаттаманы әзірлеуге қаражат бөлінген.
Жоғарғы аудит палатасының қорытындысы бойынша, бұл жобалық-сметалық құжаттама (ЖСҚ) және басқа да көптеген құжаттар қыруар қаржыға әзірленгенімен, шын мәнінде бюджетке салмақ салып қана қоймай, ешқандай пайда әкелмеген. Аудит нәтижесінде анықталғандай, «Мемлекеттік мүлік туралы» заң талаптарын бұза отырып, жалпы құны 292,3 миллиард теңге болатын жобалар есептен шығарылған және іс жүзінде пайдаланылмаған. Оған қоса, 2022 жылдың бірінші жартысында Алматы қаласының Қалалық мобильдік басқармасы жалпы сомасы 604,9 миллион теңге болатын есептен шығарылған жобалық-сметалық құжаттаманы өз бетінше бір бухгалтерлік есептен екінші есепке – өткен жылдардың шотынан аяқталмаған құрылыс шотына аударып жіберген.
Сол сапасыз жобалардың қатарында Сейфуллин мен Жансүгіров көшелерінің қиылысындағы жолайрықтың ЖСҚ да бар. Бұл құжатты дайындау туралы келісімшарт 2013 жылдың маусымында жасалған.
Cпутниктің түсіріліммен қарасақ, жол Х жобасында жазған. Алайда бұл жерде туннельдер мен жолайрық салу жоспарланған.
2017 жылдың 11 қаңтарында Сейфуллин мен Жансүгіров көшелерінің қиылысындағы көлік жолайрығын салу бойынша келісімшартқа қол қойылған. 2022 жылдың соңындағы есепке сәйкес, Алматы қаласының  мобильдік басқармасының бухгалтерлік құжаттарында аяқталмаған құрылыс нысандарына 44 миллиард теңгеден астам қаржы жұмсалғаны көрсетілген. Бір қарағанда бәрі заңды секілді. Ақша игерілген, құрылыс жүріп жатыр. Бірақ бұл құрылыс жұмыстары баяғыда-ақ аяқталуы керек болатын, алайда әлі күнге дейін бітпей келеді. Неге? Өйткені шенеуніктер қайта-қайта қосымша келісімдерге қол қойып, мерзімдерді шегереді, сметаларды қайта қарайды. Салдарынан құрылыс салу барған сайын қымбаттап бара жатыр.
Жаңа жобаны тағы да «Қазақ ПромТрансПроект» ЖШС әзірлеген. Бұл компания құрылысқа авторлық қадағалау жүргізу қызметін де атқарған. Қазіргі уақытта жобаны қайта жасау үшін 7,5 миллион теңге болатын негізгі келісімшарт бар, оған қоса 64 миллион теңгеге бірнеше қосымша келісім және тағы 57 миллион теңгеге бір белсенді келісімшарт бар.
«Қазақ ПромТрансПроект» ЖШС-ін Арнұр Аханов басқарады. Ашық дереккөздерге сүйенсек, бұл кәсіпорын нарықта 31 жылдан бері жұмыс істеп келеді. Салықтарын уақытылы төлейді, тәуекелі төмен компания ретінде тіркелген. ЖШС-нің 271 мемлекеттік келісімшарты бар — олардың көпшілігіне өзгеріс енгізілген — және 182 рет мемлекеттік сатып алуларға қатысқан.
Компанияның құрылтайшылары қатарында сегіз адам бар, бірақ олардың есімдері ашық көздерде қолжетімді емес. 2023 жылы Арнұр Аханов Orda.kz сайтына берген сұхбатында 2030 жылға қарай Алматы қандай қалаға айналуы мүмкін екенін айтқан болатын.
2017 жылы «ҚазГерСтрой» БК компаниясының басшылығымен құрылыс басталды. 8,5 млрд келісімшартқа отырып, содан кейін 2022 жылға дейін созылған бірқатар қосымша келісімдер жасалды.
Алайда, міндеттемелердің орындалмауына байланысты әкімдік компаниямен шартты бұзды.
Мердігер бұл шешіммен келіспей, сотқа жүгінуге тырысты, алайда сот әкімдіктің пайдасына шешім шығарды. Осыдан кейін жоба DSY-13 компаниясына берілді.
Ұзаққа созылған құрылысқа тек құрылыс материалдарының қымбаттауы ғана емес, болашақ жолдың бойында орналасқан тұрғын үйлер мен жер телімдері де себеп болды. Бастапқыда 259 жер телімін сатып алу керек деп есептелген, бірақ кейін олардың саны 270 екені анықталған. Бұл жобадағы ең күрделі мәселелердің бірі. Біріншіден, өтемақы қаражатына қатысты жер иелерінің келіспеушіліктері жиі кездеседі, екіншіден, мәселе мемлекеттік рәсімдер мен құжаттарға қатысты бюрократия да кездеседі.
DSY-13 бұл мәселені бұрынғы мердігерден мұра етіп алғанымен, оны сәл белсендірек әрі жылдамырақ шеше бастады. 2024 жылдың басында 9,2 миллиард теңгеге негізгі келісімшартқа қол қойылды. Бұған дейін де келісім жасау талпыныстары болған, бірақ құжатқа бірнеше рет өзгеріс енгізілген.
Ал 2024 жылдың желтоқсанында дәл сондай ақшаға тағы 9,2 миллиард теңгеге қосымша келісім жасалды.
2019 жылы Алматыда тағы да әкім ауысты — қаланың жаңа басшысы болып Бақытжан Сағынтаев тағайындалды. Ал 2022 жылы ол да қызметінен кетті, енді жобаны аяқтау міндеті Ерболат Досаевқа жүктелді.
Дегенмен  жағдай сол баяғыдай: бір нақты жобаны іске асыру үшін шамамен он жыл, төрт әкім және бірнеше миллиард теңге кетті.
Жолайрық жобасы бойынша Сейфуллин даңғылының бойында екі тоннель салу көзделген «Батыс» және «Шығыс» деп аталатын жалпы ұзындығы 690 метр. Ал Жансүгіров көшесінде көлік қозғалысы жер бетіндегі жолмен жалғасады. Жоба құрамына сонымен қатар төрт жер үсті жаяу жүргінші өткелі мен тротуарлар кіреді. Жол схемасының визуалды эскизі күрделі өрнек секілді өрілген, өзара байланысқан құрылым секілді.
2024 жылы тоннельдерге, кірберістерде асфальт төселіп, көлік қозғалысы сынақ режимінде, уақытша сызықтармен бірге күзде-ақ іске қосылған.
Ерболат Досаевтың айтуынша, құрылыс жұмыстары 2025 жылдың маусымында толық аяқталады.
Алайда бұл қаншалықты тиімді әрі қажет шешім? Өйткені жол ұзақ уақытқа жабылып, жүргізушілер айналма жолдарға үйреніп қалған. Құрылыс басталғалы сегіз жыл өтсе, жобалық-сметалық құжаттама әзірленген уақыттан есептесек тұтас 12 жыл. Осы уақыт ішінде қала халқы да артты, көлік саны да көбейді.
Осы тарихи жол бөлігін өз көзімен көру үшін біз дәл кешкі 18:00 бен 19:00 аралығындағы ең қарбалас уақытта Orda.kz тілшісі сол жерге баруды ұйғарды.
Дәл осы тарихи жол учаскесінде, кешкі сағат 18-ден 19-ға дейін, біз онда не болып жатқанын көру үшін келдік. Ал ол жерде жөндеу жұмыстары басталған.
Құрылысшылар тротуарларға әзірге аса көңіл бөліп жатқан жоқ: олардың үстіне құрылыс материалдары қойылған, кейбір шұңқырлар дөңгелекпен уақытша жабылған, айналада үйіліп жатқан құм мен сымдар көп.
Жолдың өзі дайын сияқты. Тоннельдерде көлік қозғалысы өте сирек. Кешкі уақыт болған соң көшелер кептеліске толы. Сірә, нысан толық пайдалануға берілген соң, алматылықтарға бұл бағыттың бар екенін еске салып қою керек секілді.
Жолдың ресми түрде ашылуына өте аз уақыт қалды. Сейфуллин – Жансүгіров жолайрығы бұл тек бір ғана мәселе, ал дәл осындай құрылыс нысандары қаланың басқа бөліктерінде де көптеп салынып жатыр.",2025-05-16T10:56:08+05:00,2025-05-16T10:56:08+05:00,kk,Ислам Әден,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/1747302429_dorozhnaja_razvjazka_ulica_iljasa_zhansugurova__pr_t_seifullina_kollazh-1.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1747295069_snimok-jekrana-2025-05-13-v-16_47_57.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1747295204_snimok-jekrana-2025-05-13-v-17_38_47.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1747299433_snimok-jekrana-2025-05-13-v-16_41_19.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1747299856_snimok-jekrana-2025-05-13-v-18_17_14.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1747299861_snimok-jekrana-2025-05-13-v-18_27_58.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1747300327_snimok-jekrana-2025-05-13-v-19_18_29.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1747300852_whatsapp-image-2025-01-05-at-09_35_18.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1747300853_whatsapp-image-2025-01-05-at-09_35_19-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1747300853_whatsapp-image-2025-01-05-at-09_35_19.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1747300859_whatsapp-image-2025-01-05-at-09_35_20.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1747301106_snimok-jekrana-2025-05-13-v-19_49_06.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1747301106_snimok-jekrana-2025-05-13-v-21_46_19.png;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1747301409_31da7fc0541d7621ea549af410175002_1280x720-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1747301812_photo_2025-05-13-21_55_55.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1747301812_photo_2025-05-13-21_55_59.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1747301812_photo_2025-05-13-21_56_12.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1747301819_photo_2025-05-13-21_57_00.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1747301941_photo_2025-05-13-21_55_12.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1747301941_photo_2025-05-13-21_55_23.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1747301941_photo_2025-05-13-21_55_46.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1747301950_photo_2025-05-13-21_56_02.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1747301950_photo_2025-05-13-21_56_32.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1747301950_photo_2025-05-13-21_56_37.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1747301950_photo_2025-05-13-21_57_02.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1747301950_photo_2025-05-13-21_57_06.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1747302196_1747155993_photo_2025-05-13-21_56_09.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1747302196_1747155993_photo_2025-05-13-21_56_41.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1747302196_1747155993_photo_2025-05-13-21_57_00.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1747302202_photo_2025-05-13-21_55_44.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/1747302429_dorozhnaja_razvjazka_ulica_iljasa_zhansugurova__pr_t_seifullina_kollazh-1.webp;https://kzroot.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1747300548_snimok-jekrana-2025-05-13-v-19_21_31.png,
fb7f0c5dff9392d5aeef0af74bfd4e69,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Жүйе күйреткен банк: Астана әкімдігі неліктен мүлкінен бас тартып жатыр?,"Астана әкімдігінің көлік компаниясы City Transportation Systems (CTS) миллиардтаған теңгеге бағаланатын түрлі мүлікке ие болып, одан белсенді түрде құтылуға тырысуда. Orda.kz редакциясы елордалық",investigations,https://kaz.orda.kz/zhyje-kyjretken-bank-astana-akimdigi-nelikten-mylkinen-bas-tartyp-zhatyr-132488/,"Астана әкімдігінің көлік компаниясы City Transportation Systems (CTS) миллиардтаған теңгеге бағаланатын түрлі мүлікке ие болған еді. Енді аяқ асты бар мүлкін таратып, «құтылуға» асығып жатыр. Orda.kz редакциясы елордалық әкімдікке қарасты «еншілес» компанияның иелігіне ондаған жер телімі, бизнес үлестері мен коммерциялық нысандар қалай өткенін анықтады.
Мемлекеттік мүлік аукционының сайтында CTS-ке тиесілі әртүрлі активтерді сату туралы ондаған лот жарияланған. Бұл қоғамдық көлікпен айналысатын мемлекеттік компания үшін тосын жағдай.
Толық тізім осындай:
Бұл активтердің бәрінің жалпы құны шамамен 20 млрд теңге болады. Кейбір нысандар бір жылдан астам уақыт бойы сатылымда тұр, бірақ әзірге ешқайсысын сата алмаған.
Шын мәнінде, бұл бесенеден белгілі нәрсе. Бұрын City Transportation Systems компаниясы Astana LRT деп аталған. Бұл компания елордадағы көп қиындыққа тап болған жеңіл рельсті метро жобасымен айналысып келеді. Құрылысқа арналған барлық қолма-қол қаржысы (257,6 млн доллар) сол кезде атышулы болған «Астана Банкіне» салынған еді. Бірақ бәрі Нұрсұлтан Назарбаевтың банк құлдырап барады деген сөзінен кейін күрт өзгерді. Банк шынымен банкротқа ұшырады.
Енді банк өз клиенттеріне түрлі мүлікпен, жер учаскелерімен, коммерциялық нысандармен, бизнестегі үлестермен есеп айырысып жатыр.
2018 жылы «Астана Банкі» күрделі мәселелерге тап болды. Клитенттерлің сенімі жоғалды, үлкен несиелер бере бастады, сұраныс азайды.
2018 жылдың 18 сәуірінде Ұлттық банктің жұмысы бойынша өткен кеңесте Нұрсұлтан Назарбаев бірнеше қаржы ұйымын, соның ішінде «Астана Банкін» елдің алдында сынға алды. Ол кезде президент акционерлер банктерді жауапсыз басқарғанын, соның салдарынан қарыздар көбейіп, салымшылар алдындағы міндеттемелерді орындай алмай отырғанын айтты.
Назарбаевтың «қаржы секторында тәртіп орнату» және «адал емес банкирлермен қатаң күресу» туралы үндеуінен кейін «Астана Банкінің» төбесіне қара бұлт үйірілді. Салымшылар жаппай ақшаларын шешіп ала бастады, банкке сұраныс азайып, дағдарысы туындады. Біраз уақыттан кейін банктің лицензиясын уақытша тоқтатып, артынша толығымен қайтарып алды. Ресми себеп – заңнаманың бұзылуы.
2018 жылдың көктемінде Ұлттық банк банктің кейбір операцияларына шектеу қойды, ал сол жылдың қыркүйегінде «Астана Банкі» ресми түрде төлем жасауға қабілетсіз деп танылды. 2019 жылы сот шешімімен банк таратылды.
Ақыры мыңдаған салымшы өз қаражатына қол жеткізе алмай қалды, бас кеңсе қаңырап бос қалды. Ал «Астана Банкі» — билікке қажет болмай қалған кезде қалай әп-сәтте құлдыратып жіберетінінің бір мысалына айналды.
Зардап шеккендердің бірі – елорданың ірі жобасы Астана LRT желісі болды. Құрылысты қаржыландыруға арналған қаражаттың бір бөлігі банкрот болған банктің шоттарында тұрып қалды. Бұл онсыз да тұралап жатқан құрылысты бірнеше жылға кешіктірді.
Мемлекет жоғалған миллиардтарды банкті тарату рәсімі арқылы қайтаруға тырысты. Алайда қаражат нақты ақшалай қайтарылмады. Мемлекетке банкрот болған банктің активтері – негізінен жылжымайтын мүлік пен дауға толы қарыздар ғана тиді. Олардың нақты құны өз бағасынан әлдеқайда төмен, әрі оларды сату да ұзақ әрі қиын процесс.
«Баяғы жартас — бір жартас, қаңқ етер түкті байқамас». Тұралаған Астанадағы LRT әлі күнге дейін аяқталмады. Ал жүйе күйреткен «Астана Банкінен» келген миллиардтаған шығын әлі толық өтелген жоқ.
Автор: Илья Астаханов",2025-05-08T09:30:57+05:00,2025-05-08T09:30:57+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/1746438788_chatgpt-image-29-apr_-2025-g_-17_58_18.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1746438530_auction-get-photo-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1746438559_auction-get-photo-4.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1746438559_auction-get-photo-6.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1746438560_cts.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1746438603_auction-get-photo-2.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/1746438603_auction-get-photo-5.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/auction-get-photo-3-1.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2025-05/sizes/1440x810/1746438788_chatgpt-image-29-apr_-2025-g_-17_58_18.webp,
67cc96cfdac48e08e2f52604e103a395,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,«Жын немесе ауру»: Дәстүрлі сенім мен заманауи медицинаның талқысы,"Қоғамда жын кіру мен психикалық аурулардың шекарасын ажырата алмай жүргенде, кімге жүгінген дұрыс: имамға ма, әлде дәрігерге ме?",investigations,https://kaz.orda.kz/zhyn-nemese-auru-dastyrli-senim-men-zamanaui-medicinanyn-talkysy-126958/,"Қоғамда жын кірген мен психикалық ауруларды шатастырып, дұрыс ем таба алмай жүргенде кімге жүгінген жөн? Бұндай адамға ғылыми тұрғыда науқас деп қарау дұрыс па, әлде дәстүрлі түрде имамдарға жүгінген дұрыс па?
Orda.kz жынды мен психикалық аурулар арасындағы айырмашылықты, сондай-ақ дін мен медицинаның бұл мәселеге қатысты пікірлерін зерттеді.
Дін өкілі Жанәділ Райымбековтың айтуынша, психикалық ауру мен жын кіру екеуі бір нәрсе. Жанәділ мырза жын кірген адамда қандай белгілер болатынын атап өтті.
Оның айтуынша, жын кірген адам азан мен Құранды естігенде есінен танып қалады. Жын кірген деген діни түсінік рухани емдеуді қажет етеді деп есептеледі, бірақ медицина бұл жағдайды психикалық дерт деп қарастырады. Емдеу әдістері осы екі көзқарасқа байланысты өзгереді.
Жанәділ мырза жынның адам бойына кіру себебін түсіндірді: «Жын қатты қуану немесе шошу кезінде, таза жүрмесе, сондай-ақ қара дуаның әсерімен адамның бойына кіреді. Бұл жағдайда оны анықтау қиынға соғады, тек жын шығарушы анықтай алады».
Бұл жын кірген деген діни түсінік, ал медициналық тұрғыдан бұл жағдайларға басқаша көзқарас бар.
Алматы қалалық Психикалық сауықтыру орталығының директоры Сапар Рахменшеев бұл мәселеге қатысты өз пікірін білдірді.
Сапар Рахменшеев бұл аурудың кейбір жағдайларында медициналық емнің тұрақты әсер бермейтінін де айтты. Алайда, дұрыс дәрі-дәрмектерді уақтылы қолданған науқастардың жағдайы айтарлықтай жақсарады.
Жанаділ Рахымбеков рухани емді жақтағанымен, медицина сарапшысы Сапар Рахменшеев бұл ауруды психикалық ауытқу деп біледі. Екі жақтың да пікірлері маңызды, бірақ олардың емдеу жолдары түбегейлі айырмашылыққа ие.
Қоғамда жынды атанған мен психикалық аурулар жиі шатастырылады. Белгілері ұқсас болғанымен, оларды емдеу тәсілдері түбегейлі әртүрлі. Діни өкілдер бұл жағдайды рухани тұрғыдан түсіндіріп, шариғатқа сәйкес емдеуді ұсынады, ал медицина психикалық ауытқуларды дәрі-дәрмек және психотерапия арқылы емдеуді жөн көреді.
Қазіргі таңда қоғамда жынның әсері мен психикалық ауруларды емдеуде дін мен медицинаның пікірлері қарама-қайшы келіп отыр. Бұл аурулардың түп-тамырына жету қиын болғандықтан, әр саланың өз мамандарына жүгінген жөн. Әр науқастың жағдайына сәйкес емдеу әдісін таңдау – ең дұрыс шешім.
Дін мен медицинаның көзқарастары әртүрлі болғанымен, бұл екі бағыттың да мақсаты – науқастарға қолдау көрсету. Осылайша, әрбір жағдайды жеке қарастыру, науқасқа лайықты көмек көрсету маңызды.
Осылайша, дін өкілдері мен медицина мамандары арасында бұл мәселеге қатысты ортақ келісім жоқ. Бірі жынның рухани күші басым деп сенсе, екіншісі оны психикалық дерт деп таниды. Бірақ қай жолды таңдаса да, бастысы – ауруды ерте анықтап, дұрыс емдеу жолын табу. Әр науқастың жағдайына сәйкес, медициналық немесе рухани көмек көрсету арқылы қоғам бұл мәселеге тиімді шешім таба алады.",2024-09-17T10:50:55+05:00,2024-09-17T10:50:55+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/1726488293_klzh-po-zaprosu.jpg,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/b40acb88-e335-43cb-a994-063cc2c3a5f8.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/d7c4a9354f8654b1.webp;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/1726488293_klzh-po-zaprosu.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-09/sizes/1440x810/1726488293_klzh-po-zaprosu.webp,
7509d59930fd63ba90fdeb3c5fd03db0,kaz.orda.kz,kaz.orda.kz,Жүздеген қазақстандықтарды кім ақшасыз қалдырды және неге бұл үшін ешкім жазаланбайды,"Кездейсоқ өтіп бара жатқан адамнан еурооблигациялар немесе фьючерстер дегеніміз не деп сұрасаңыз, сіздің сұхбаттасыңыз кәсіби қаржыгер болмаса, нақты және дұрыс жауап алуыңыз екіталай. Бірақ бұл",investigations,https://kaz.orda.kz/zhyzdegen-kazakstandyktardy-kim-akshasyz-kaldyrdy-zhane-nege-bul-yshin-eshkim-zhazalanbajdy-127922/,"Кездейсоқ өтіп бара жатқан адамнан еурооблигациялар немесе фьючерстер дегеніміз не деп сұрасаңыз, сіздің сұхбаттасыңыз кәсіби қаржыгер болмаса, нақты және дұрыс жауап алуыңыз екіталай. Бірақ бұл сөздерде сіз бәріне таныс және түсінікті нәрсені сезінесіз: үлкен ақшаның сиқырлы аурасы.
Баюға деген ұмтылыс қазақстандықтарды қауіпті қаржы құралдарына инвестиция салуға мәжбүрлейді - бұл әсерлі сөздердің артында миллиардтаған доллар пайда бар дегенге сенеді. Осындай екі сөздің талай білімді, ауқатты, қаржылық сауатты адамдарды жинақсыз қалдырғаны туралы Orda.kz хабарлайды.
2021 жылы банктердің бірінің VIP клиенттері қызықты ұсыныс алды: дерлік кепілдендірілген пайда және жоғары пайыздық мөлшерлемемен жаңа қаржы құралына инвестициялау. Брокер «First Heartland Jusan Invest» АҚ жаңа өніммен нарыққа шықты. Клиенттер, олардың ішінде табысты кәсіпкерлер, банк қызметкерлері, экономистер мен менеджерлер жаңа инвестициялық нұсқаны: құрылымдық жазбаларды белсенді түрде жарнамалауда.
Бұл ұсынысқа қызығушылық танытқандардың бірі – бірқатар ірі компанияларда жұмыс істеген бұрынғы дипломат, корпоративтік коммуникациялар жөніндегі маман Қуат Домбай. Ол өзі сол кезде банкте жұмыс істеген және VIP ұсынысы сайып келгенде оған үлкен қаржылық шығын әкеледі деп күтпеген.
First Heartland Jusan Invest-тің құрылымдық жазбаларының сипаттамасына сүйене отырып, бұл тамаша инвестициялық опция деген шешімге келуге болады. Клиенттерге бұл бағалы қағаздардың кем дегенде төрт акцияның біреуі күрт құлдыраған жағдайда іске қосылатын «құлдыраудан сақтандыру қорғанысы» жүйесіне ие екендігі айтылды. Әрбір құрылымдық жазбаның тартымды атауы болды: «Денсаулық формуласы», «Молшылық маусымы» және т.б. Акциялары пакеттерге енгізілген эмитент-компаниялар да құрметті компаниялар қатарынан болды. Ал торттағы шие нақты уақыт режимінде құрылымдық жазбалардың кірістілігін бақылауға мүмкіндік беретін мобильді қосымша болды (кем дегенде бұлай клиенттерге түсіндірген). Жалпы алғанда, менеджерлер салған түрлі-түсті сурет толығымен жағымды әсер қалдырды.
Ал 2023 жылдың мамырында құрылымдық ноталар иелері үлкен ақша табамыз деп үміттенген алтын арба бір түнде асқабаққа айналды.
2023 жылдың көктемінде, пандемия аяқталғаннан кейін, Zoom Technologies акциялары күрт төмендеді. Бұған дейін олар Zoom бейнеконференцбайланыс қызметі танымалдық толқынында болғандықтан өсті. Бірақ коронавирус пен өзін-өзі оқшаулаумен бірге корпорацияның қаржылық жетістігі де аяқталды. Оның акциялары найзағай жылдамдығымен құнсызданды - First Heartland Jusan Invest-тің құрылымдық ноталарының арасында тиімдірек, бағалы қағаздармен бірге олар да бар еді.
2023 жылдың мамыр айында мобильді қосымша белгісіз себептермен бір жарым аптаға өшіп қалды. Ал ол жұмысын қайта бастаған кезде барлық құрылымдық ноталардың құны ондаған пайызға арзандады. Жүздеген қазақстандықтардың инвестициялық қоржындары әп-сәтте бос болды.
Инвесторлар First Heartland Jusan Invest есігіне қарай жүгірді. Олар брокерге уәде етілген «құлдыраудан қорғау» туралы еске салды, бірақ олардың барлығы бірдей жауап алды: келісім-шартқа қол қойғаннан бері сіз тәуекелдер туралы хабардар болдыңыз және немен айналысып жатқаныңызды білдіңіз.
Содан кейін ғана өз жинақтарын құнсыздандырылған құрылымдық ноталарға салған ондаған адамдар кенеттен бұл ноталардың нақты құны пакеттегі ең арзан үлеске байланысты екенін білді. Қалған үш акцияның құны көтерілгенімен, Zoom акциялары бұл мәнді төмен қарай тартып тұрды. Көбісі менеджерлердің еліктіретін уәделеріне ғана сенетін инвесторлар бұған күдіктенбеді, яғни оларда сауатты инвестиция жасауға және қажет болған жағдайда тиімсіз құралдан уақытында құтылуға мүмкіндік беретін ақпарат болмады.
Заңгер Айдар Қашқарбаевтың айтуынша, құрылымдық нота – бұл «болашаққа бәс тігу» түрі, яғни тәуекелді инвестициялау нұсқасы. Дегенмен, клиенттерге бұл тәуекелдің көлемі түсіндіріліп қана қоймай, сонымен бірге инвестицияның бұл түрін сенімді және перспективалы жоғары пайыздық мөлшерлемелер деп атай отырып, агрессивті түрде жарнамалады.
Ашынған инвесторлар өз мәселесін елдің бас қаржылық реттеушісі – Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігіне жеткізді. Онда көптеген шағымдардан кейін олар «Jusan Invest» компаниясына қатысты тексеру жүргізіп, бірқатар заң бұзушылықтарды анықтады. Ең бастысы, компания қор биржасында сауда жасаудың қыр-сырын меңгермеген қарапайым клиенттерге мұндай күрделі қаржы құралдарын ұсынбауы керек еді.
Қаржы агенттігі біліктілігі жоқ инвесторларға күрделі қаржы құралдарын сатуды шектейтін қарар қабылдады. Бұл жалпы қабылданған халықаралық тәжірибеге сәйкес келеді.
Осы жанжалдан кейін 2022 жылы Қазақстан инвесторларды білікті деп тану тәртібін өзгертті. Енді мұндай мәртебені тек тиісті салада жұмыс істеген немесе тиісті дайындықтан өткен адамдар ғана ала алады. Бірақ заң қазақстандықтардың ештеңеге инвестиция салуына тыйым сала алмайды. Сондықтан, егер біліктілігі жоқ инвестор нақты қаржылық құралды шынымен сатып алғысы келсе, ол мұны өз тәуекелімен, өзінің толық жауапкершілігімен жасай алады.
Бірінші Heartland Jusan Invest әлі де құрылымдық жазбалары бар қауіпті ойындар үшін жазаланды. 2024 жылдың жазының басында Қаржы агенттігі компанияға текесру жіберіп, оқиға орнында барлығы 80-нен астам бұзушылықтарды анықтаған. Кейбір жағдайларда, аудит көрсеткендей, әлеуетті инвесторларға нарықта әлі жоқ құралдарға да инвестициялау ұсынылды. Қаржылық қызметтерді тұтынушыларға алдымен белгілі бір нота жарияланып, оған инвестициялауды сұраған, содан кейін ғана айналысқа шығарылды. Мұның бәрі заңға қайшы болып, брокерге жалпы сомасы 13,7 миллион теңге айыппұл салынды. Бұл жүздеген инвесторлардың жоғалтқан қаражатынан әлдеқайда аз.
Қуат Домбайдың айтуынша, құрылымдық ноталар бойынша қаражатын жоғалтқан көптеген инвесторлар өз проблемасын жарнамалағысы келмейді. Бірақ ол он шақты адамнан тұратын бастамашыл топты жинады, олар қазір Қаржы агенттігі және басқа мемлекеттік ведомстволар арқылы өз қаражаттарын қайтаруды талап етеді.
Инвесторлар қаржылық шығынды өтеуге тырысуда. Олар мәміле туралы толық ақпарат болмағанын алға тартады, сондықтан енді брокер олардың шығындарын өтеуі керек немесе келісім-шарттарды жарамсыз деп танып, бастапқы қаражатты қайтаруы керек.
Инвесторлардың мүддесін қорғайтын Almaty Consulting Group заңгері олардың өтемақы талап етуге толық негіз бар деп есептейді. Енді бір топ брокер клиенттері тиісті сотқа шағым түсірмек.
Бірақ, қаржы нарығының кәсіби қатысушыларының пікірінше, клиенттердің өтемақы алуға мүмкіндігі аз. Сарапшы Андрей Чеботарев атап көрсетеді: ресми түрде брокер мәмілелер жасаған кезде ештеңе бұзған жоқ.
Сарапшының пікірінше, құрылымдық ноталардағы жинақтарын жоғалтқан қазақстандықтардың ақшасын қайтарып алуы екіталай. Бірақ олардың тәжірибесі көптеген басқа әлеуетті инвесторлар үшін қайғылы сабақ болады.
Қазақстандықтар жоғалған инвестицияларын қайтаруға тырысып жатқан кезде, Қазақстанның құқық қорғау органдары БЖЗҚ-дан жоғалып кеткен бес миллиард теңгені әлі таба алмай отыр. Ол туралы жақында  оқисыздар.",2024-10-23T11:50:08+05:00,2024-10-23T11:50:08+05:00,kk,Жәукен Әсем,https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/1729666204_415c7153-a80c-4fac-a495-38bf82ddddc4.webp,https://kaz.orda.kz/img/donate.svg;https://kaz.orda.kz/img/logo_d.svg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/1729665847_worried-businessman-looking-at-charts-stressed-by-2023-11-27-05-00-12-utc.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/1729665909_zhusan-copy-1440x810-1-1440x810.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/1729665909_zoom_hq_downtown_san_jose.jpg;https://kaz.orda.kz/uploads/posts/2024-10/sizes/1440x810/1729666204_415c7153-a80c-4fac-a495-38bf82ddddc4.webp,
